Об утверждении индикативного плана социально-экономического развития города Алматы на 2003-2005 годы Күшін жойған

2003-2005 жылдарға арналған Алматы қаласы әлеуметтік-экономикалық дамуының индикативтік жоспарын бекіту туралы 📌 Ескерту. Қолданылу мерзімінің аяқталуына байланысты күші жойылды - Алматы қаласы мәслихатының 2006 жылғы 20 наурыздағы N 309 хатымен. Қазақстан Республикасы Конституциясы 86 бабы 4 тармағының 1 тармақшасына, "Алматы қаласының ерекше мәртебесі туралы "Қазақстан Республикасы Заңы 3 бабының 1 тармағына, "Қазақстан Республикасындағы жергілікті мемлекеттік басқару туралы" Қазақстан Республикасы Заңы 6 бабы 1 тармағының 1 тармақшасына және Алматы қаласының Әкімінің ұсынысына сәйкес ІІ-сайланған Алматы қалалық Мәслихаты ШЕШІМ ҚАБЫЛДАДЫ: 2003-2005 жылдарға арналған Алматы қаласы әлеуметтік-экономикалық дамуының индикативтік жоспарын бекітілсін.

2002 жылы 19 желтоқсандағы II-шi сайланған Алматы қалалық Мәслихатының ХХII-шы сессиясының шешiмiне қосымша АЛМАТЫ ҚАЛАСЫНЫҢ 2003-2005 ЖЫЛДАРҒА АРНАЛҒАН ӘЛЕУМЕТТIК-ЭКОНОМИКАЛЫҚ ДАМУЫНЫҢ ИНДИКАТИВТIК ЖОСПАРЫ Алматы қаласының 2003-2005 жылға арналған әлеуметтiк-экономикалық дамуының индикативтiк жоспарының жобасына түсiндiрме жазба КIРIСПЕ Алматы қаласының 2003-2005 жылдарға арналған әлеуметтiк экономикалық дамуының индикативтiк жоспары (бұдан әрi жоспар) Қазақстан Республикасы Үкiметiнiң 2003-2005 жылдарға арналған Iс қимыл бағдарламасына сәйкес әзiрлендi. Осы жоспар қаланың дамуының стратегиялық басымдылығын жүзеге асыруды көздейдi және қаладағы бүгiнгi қалыптасқан ахуалды байытады. Қаланың үш жылға арналған даму аясына 2001 жылдың соңында қалыптасқан болжамдалған макроэкономикалық көрсеткiштер мен экономикамыздың нақты салалас заманғы дамуы негiз болып табылады. Басымдылықтар Қолда бар өндiрiстiк басымдылықтарды тиiмдi пайдалану негiзiнде барлық салалар бойынша бәсекелестiк өнеркәсiп өнiмдерiнiң тұрақты дамуы қамтамасыз етiлуде. Қала қажеттiлiгiне инвестициялар тарту, оның iшiнде жаңа қаржы құралдары мен технологияларды пайдалана отырып. Инновациялық қызметтi дамыту, оның iшiнде кәсiпкерлiк саласында. Адамдардың әл-ауқатының деңгейiн арттыру. Аймақтың экономикасын дамыту Алматы қаласы Республикалық маңыздылығы бар қала мәртебесiне ие. Оның қызметiн жүзеге асыру Қазақстан Республикасының "Алматы қаласының ерекше мәртебесi туралы" Заңы негiзiнде жүзеге асырылады, оның елiмiздiң ғылыми, мәдени, тарихи, қаржы орталығы ретiндегi ерекшелiктерiнен туындай отырып, оның тиiмдi дамуына кепiлдiк бере отырып қабылданған. Қаланың аумағы 287,6 шаршы метр құрайды, тұрақты тұрғындар саны 1132,8 мың адам. Алматы қаласының үлесiне жалпыреспубликалық көлемде ел бойынша iшкi айналым өнiмi 15,4% құрайды. Қалада 1.5 мыңнан жоғарғы өнеркәсiп кәсiпорындары, оның iшiнде 164 iрi және орта кәсiпорын жұмыс iстейдi.Шаруашылық түрiне қарай 90 пайызы жекеше, 202 шаруашылық субъектiсi бiрiккен және шетел кәсiпорындары, 48 мемлекеттiк, 40 - мемлекеттiң басқарумен. Бүгiнгi күнге жалпы республикалық жалпы өнеркәсiп өнiмдерiнiң 5 пайызын Алматы қаласы өндiредi. Алматы қаласы кәсiпкерлiк қызметi дамыған аумақ болып есептеледi.Орта есеппен әр 1000 тұрғынға 21 кәсiпорыннан, республика бойынша 5,5 тиедi. Алматы қаласы қарқынды құрылыс жүрiп жатқан қаланың бiрi. Негiзгi құрылыс аумағында 170-тен жоғарғы құрылыс компаниялары жыл сайын 28,2 теңгенiң инвестициясын жүзеге асырады. Қаланың сыртқы экономикалық қызметi өркендеуде, тек өткен жылы әлемнiң 97 елiнiң сауда әрiптестерiмен жұмыс iстейдi.Қала аумағында 2 мыңнан жоғары бiрiккен және шетел кәсiпорындары жұмыс iстейдi. Қазақстандағы барлық тауар айналымының 40 пайызы Алматы қаласының үлесiне келедi. Қала 97 елмен сауда жүргiзуде. Тек қана 2001 жылдың өзiнде сыртқыэкономикалық тауар айналымы 2,5 АҚШ долларын құрайды. Алматы қаласының орналасқан жерi оның iрi көлiк шоғырлығын бiлдiредi. Мұнда екi темiр жол вокзалы, әуежай, екi автобекеттер орналасқан. Iрi қаржы мекемелерiнiң шоғырлануы Алматы қаласына ақшаның тасқынын үдерте түсуде. Қаланың аумағында елiмiздегi барлық iскерлiк банкiлердiң 75 пайызы, 25 сақтандыру компаниялары, тауар және қор биржалары орналасқан. Баға бойынша елiмiздегi iскерлiк банктердiң айналым капиталының 80 пайызы Алматы қаласында жылжиды. Соңғы жылдары Алматыға көптеген саяхатшылар қызығу үстiнде. Мұнда табиғаттың жайлылығына орай саяхаттық индустрияны дамытуға зор мүмкiншiлiктер бар. Сонымен қатар 1000 әртүрлi спорт ғимараттары тұрғындарға қызмет атқарады, оған бассейндер, теннис корттары, спорт залдары мен клубтар қосылады. Ойынханалар мен әртүрлi думан шеру орындары да өзiне тартады. Қала iрi донор болып саналады, барлық жиналатын салықтар 68,8 пайызын республикалық бюджетке аударылады, бұл оның төрттен бiрiн құрастырады. Алматының мәдени мекемелерi кең құлаш жайған. Бiлiм беру қызметiнiң сапасы өте жоғары және денсаулық сақтау жүйесi де биiк белестен көрiнуде. Жергiлiктi бюджетке әлеуметтiк салмақтың көп түсуiне қарамастан, тұрғындардың 17,6 пайызы зейнеткерлер, оларға жан-жақты қамқорлық көрсетiлуде, сонымен бiрге жұмыс iстеушiлерге жаңа жұмыс орындарын ашу және қалаулары бойынша жұмысқа жарамды бұқара тобын қоғамдық жұмысқа да тарту мiндетi қойылған. 2001 жылы қала экономикасында 12 мың, ал 2002 жылдың басынан берi 3200 жаңа жұмыс орындары құрылды. Жыл басынан берi еңбек ардагерлерiне қала көлiгiмен тегiн қызмет көрсетiлуде. Алматы қаласының 2001-2005 жылдарға арналған негiзгi әлеуметтiк-экономикалық даму көрсеткiштерi Көрсеткiштер 2001ж.есеп 2002ж. баға Болжам 2002ж 2001ж.   % 2005ж 2002ж.   % 2003ж. 2004ж. 2005ж. Өнеркәсiп өнiмдерiнiң көлемi барлығы, млрд. теңге 94,5 105,8 119,6 137,3 155,2 111,9 123,5 Оның iшiнде: Өңдеу өнеркәсiбi 84,4 96,8 109,7 126,75 143,9 114,7 125,3 Электр энергиясы, газ және су өндiрiсi және тарату 10,1 8,9 9,9 10,5 11,3 88,3 104,5 Қаржыландырудың барлық көздерi есебiнен негiзгi капиталға құйылатын инвестициялар,   млрд. теңге 114,8 131,7* 144,6* 160,6* 179,9* 106,2 136,6 Оның iшiнде қаражаттар есебiнен: -республикалық бюджеттен 2,3 2,5 4,9 8,7 15,7 100,6 6,3 есе -жергiлiктi бюджеттен 6,9 8,1 8,1 9,7 9,9 108,7 122,2 -кәсiпорындар мен ұйымдардан 102,5 117,4 126,9 137,2 149,0 106,0 126,9 - шет ел инвесторларынан 3,1 3,7 4,7 5,0 5,3 110,5 143,2 Қаржыландырудың барлық көздерi есебiнен тұрғын үйлердi пайдалануға беру, мың ш.м. 240,8 264,3 288 312 335 109,8 126,7 Экономикалық  белсендi халық, мың адам 556,0 581,7 585,7 591,1 594,0 104,8 101,9 Экономика саласында айналысатындары, мың адам 496,1 526,4 533,7 540,8 547,0 106,1 103,9 Жұмыссыздар саны, мың адам 59,9 55,4 52,0 50,2 47,5 92,4 85,7 Экономикалық белсендi халыққа шаққандағы жұмыссыздық  деңгейi, % 11,4 9,5 9,4 9,2 9,0 - - Орташа айлық жалақы құны, мың теңге 21421 25705 31000 37230 44136 120,0 171,7 Өткен жылғымен салыстырғандағы   нақты жалақының индексi ,   % 115,8 113,6 133,9 133,9 113,6 - - Кедейшiлiк шегiнiң өлшемi, теңге 1891 2076 2193 2310 2445 106,6 117,7 Кедейшiлiк шегiнен төмен тұлғалар саны, мың адам 21,7 24,0 25,0 26,0 26,7 110,6 111,3 Жергiлiктi бюджеттен   әлеуметтiк көмек және әлеуметтiк қамсыздандыру шығын-дары, млн. теңге 1293,3 1888,9 2379,6 2655,4 2924,1 146,1 154,8 Бюджетке түсетiн   түсiмдер,   млдр. теңге 127,1 121,6 124,5 128,6 132,1 95,7 108,6 *-2002 жылдың бағасымен Өнеркәсiп Талдау. Өнеркәсiп секторында iлгерiлеушiлiк қарқын байқалады, мұның себебi кәсiпорындарды мемлекеттiк және аймақтық қолдау шаралары болып табылады, осы шараларда негiзiнде салыққа, кеденге жеңiлдiк беру жолдары қарастырылған, импорттарды алмастыру, өндiрiстердi жаңарту, әлемдiк деңгейде сапа жүйесiн енгiзу. Өнеркәсiп өнiмдерiн шығару үстiмiздегi жылдың соңында 105,8 млрд. теңгеге жеттi немесе 2001 жылмен салыстырғанда 12% өсе түстi. Өңдеу өнеркәсiбiндегi жалпы көлем 91% құрады. (35,8- тағам өнеркәсiбiне, 10,5 электр және электронды өндiру жабдықтарына, 10,2 қағаз және баспа iсi, 9,5 металлургия және оны өңдеу, 7,7 көлiк қызметi, 8,4 барлық шығарылатын өнiмнiң электрге, газға және су пайдаланудың үлесiне тиедi). Үстiмiздегi жылы өңдеу өнеркәсiбiнде 14,7 пайызға өскен. Тоқыма және тiгiн өнеркәсiбiнiң өндiрiсi 2 есеге өскен, резеңке мен пластмасса бұйымдары 50 пайызға, көлiк жабдықтары 48,9, химия 23, машина мен жабдықтар 14,1, тағам өнiмi 10,9 пайызға арта түседi. Жыл аяғында өсiмдiк майының өндiрiс қарқыны 103,8%, сары май өнiмi 296,1%, нан 105,7%, кондитер бұйымдары мен шоколад және қант 151 %, ашытқы 108,1%, мақта-мата өндiрiсi (3,7 есе), бояулар 143,2%, дәрi-дәрмек 116,7%, кiрпiш өндiрiсi 110%, тауар бетоны 103,1% арта түстi. Өнеркәсiптi дамытудың және оны тұрақтандырудың негiзгi басты себебi инвестицияны тарту және шетелдiк және iшкi капиталды кеңейту, жаңа технологияларды енгiзу. "Iскер" АҚ аясында жаңа "Камаз" автомобилiнiң бөлшектерiн жинауда жаңа ерекше өндiрiс iске қосылды. Үстiмiздегi жылы 350 автомобиль шығарылады, 2001 жылға қарағанда 114 дана болған. "Камаз" тұрғысында коммуналдық шаруашылыққа қажеттi қоқыс шығаруға контейнерлер шығарумен шұғылданады. Оған қоса 15 тонна сыйымдылықтағы қоқыс шығару қолға алынады. "АЗТМ-ЧЛЦ" ЖШС үстiмiздегi жылдың бiрiншi тоқсанында локомотивтер үшiн тежеуiштердi шығаруда. Құбыр жапқыштары меңгерiлген (жер асты құбырлары үшiн, су өткiзгiштер мен телефондарға арналған), көркемдiк шарбақтар (10 түрi) орындықтар мен қоқыс салғыштар. Үстiмiздегi жылдың 2 тоқсанында құны 350 мың теңге қалып құюшы машина шығарылады. Кәсiпорын жаңа тапсырыс берушiлердi iздестiруде. Қазiр Талдықорғандағы электрлi су насос зауыты мен "Жасыл желек" ААҚ Атырау қаласында жалпы сомасы 1450 млн. теңге. "Маңғыстаумұнайгаз" ААҚ шөген құймаларына 6.0 млн. теңге тұрады. 2002 жылы "Кастинг" ЖШС мыс қорыту зауытының қуаттылығын 36 тоннаға ұлғайтуды көздеуде. Тұрақты болат құю торабы iске қосылмақ. Шығарылатын өнiмнiң түрлерi кеңеюде, оның көлемi 2 еседей артпақ. "ЫРЫСТЫ-АЭВРЗ" ААҚ қазiргi уақытта теңдесi жоқ жылу ұстайтын қаптама шыны өндiрiсiн шығаруды қолға алады. (жолаушылар вагондарында жылу ұстағыш материал ретiнде қолданылады). Бұл Қазақстан үшiн жаңа өндiрiс саласы. Ресейде мұндай өндiрiс жоқ. 30 жұмыс орны құрылды. "Асфалтьбетон" ЖАҚ жаңа асфальт төсегiш зауытына жабдықтар қондырылмақ. Немiстiң "Бенингхолфен" бағдарламалық басқару зауытының қуаттылығы сағатына 160 тонна. "Темiрбетон" ААҚ үстiмiздегi жылдың бiрiншi тоқсанында жол әшекейлi плиткаларды шығарады. Жол жиегiн безендiретiн жаңа өнiм түрлерi шығарылатын болады. Кәсiпорын жеңiл жол төсегiштер шығаруды көздеуде. "Маргарин зауыты" АҚ жыл басынан бастап сары май өндiрiсiн шығаруды игердi. Жобалық қуаттылығы сағатына 4 тонна өнiм өндiредi. "Алматы ашытқы зауыты" АҚ технологиялық жабдықтарды алуды және орнатуды көздейдi (қондырғы автоматтары) технологиялық процестердi компьютерлiк басқаруға ауыстырады. "Бахус" ААҚ 2001 жылы iшiмдiксiз өнiм шығару қондырғысын орнатқан. Осының салдарынан үстiмiздегi жылы шығарылатын өнiмнiң түрлерi ұлғайтылды. Қазiр осы өнiмдердiң қапталу сапасы да жоғарылады. "Сусындар" АҚ сыра шығаруда жаңа ашытқы жолдарын тапқан. Негiзгi өнiмнiң маусымдылығын ескере отырып басқа уақытта өндiрiстi тоқтатпау тұрғысында ұн шығару үшiн астық сатып алатын болады. N 1 "Сыра зауыты" үстiмiздегi жылдың соңына дейiн немiс технологиясы бойынша сыра шығаруды меңгеруде. "Ақ-Нар компаниясы" ЖШС 2002 жылдың соңында жылына 3 млн. АҚШ доллары өнiмiн шығаруға көздеуде. Бұл сыра шығаруды 22 пайызға асырмақ. Алматы шай" ЖШС-нiң еркiн алаңдарында алғашқы жылы мұнда мамандарды даярлау, жабдықтарды әзiрлеу жұмыстары жүргiзiлдi. Жыл аяғында 250-грамдық алғашқы шай өнiм шығарылады. "Агропродукт ЮГ" ЖШС айран, қою айран, қатық түрлерiн шығарады. Үстiмiздегi жылы осы тұрғыда салалас кәсiпорын құрылған. Мұнда ұзақ сақтауға қолайлы сүт тағамдары шығарылады. Бұл тұрғыда 1,0 млн. АҚШ долларының жабдығы алынған. Сағатына 5 мың пакет шығарады. Жыл басынан берi 17 жұмыс орны құрылған. "Жетiсу" ААҚ 2002 жыл аяғына дейiн: ерлердiң аяқ киiмдерi мен балалардың спорт аяқ киiмдерiн шығаратын болады. Әйелдер мен ерлердiң қысқы жылы киiмдерi шығарылады. Еркiн өндiрiстiк алаңдарды пайдалана отырып 2002 жылы 100 орын ашылмақ. "Түскиiз" фабрикасы шығарылатын өнiмнiң сапасын арттыру және оған әдемiлiк беруде жаңа жабдықтар қолданатын болады. "Алматы кiлем" АҚ жұмыс iстеуге жайлы жағдай жасауда. Бұл кәсiпорындар өндiрiс көлемiн арттыра отырып 4-метрлiк кiлем шығармақ. Үстiмiздегi жылы қалада жаңа 15 өндiрiстiк кәсiпорындар жартылай ет өнiмдерiн өндiрудi, жылдам әзiрленетiн макарон өнiмдерiн шығару, шайды орау және басқа 179 орын ашылмақ. Жұмыс iстеп тұрған кәсiпорында, жыл басынан берi 849 жұмыс орны қалпына келтiрiлген, жыл аяғына дейiн 1350 жұмыс орны ашылады. Қаланың бiрнеше кәсiпорындары республикалық импортты алмастыру бағдарламасына қатысуда. Осы бағдарламаға қатысушылар өндiрiстi қарқындатып, адамдарды жұмысқа тартып, әлеуметтiк мәселелердi шешiп қарқынды жұмыс атқармақ. Қаланың өндiрiстiк кәсiпорындары 1325,4 млн. теңгеге шартқа отырған. "Қазақстан Темiр жолы" РМК қала кәсiпорындарымен 582,4 млн. теңгеге шартқа отырған. "Қазкөлiкойл" ҰАК-118,4 млн. теңге, "Донской ГОК" ААҚ-112,2 млн. теңгеге шартқа отырған. Үстiмiздегi жылдың төрт айында қалалық кәсiпорындар импортты алмастыруда 465,3 млн. теңгеге өнiм шығарған. Көптеген қала кәсiпорындары әлемдiк деңгейдегi ИСО 9000, 9001 деңгейде болады. Қазақстанда ұшақ техникаларын жөндеуге лицензиясы бар кәсiпорын "405 ұшақ жөндеу зауыты" ААҚ. Жөндеу кәсiпорнының сертификаты бар. ҚР Қорғаныс өнеркәсiбi комитетiнiң МИ-8 тiк ұшағын жөндеуге лицензия алған. "Белкамит" ААҚ - Республикадағы АСМЕ сапа сертификатын алған жалғыз кәсiпорын. Оған қоса ИСО 9001 сертификаты да бар. АСМЕ кодтар талаптарына сәйкес қысыммен жұмыс iстейтiн түтiкшелер шығаруға Американдық Инженерлер қауымдастығының сертификатын алған. 2003-2005 жылдардағы болашақтар. 2003-2005 жылдардың өнеркәсiп саласындағы басты мақсаты iшкi және сыртқы нарыққа сай бәсекелестiк өнiммен толтыру болып табылады. Орта және шағын кәсiпкерлiктi дамытып әрiптестiк қарым-қатынастарды дамыту қолға алынбақ. Негiзгi мiндет республика iшiнде әрiптестiк байланыстарды дамыта отырып, өнiмнiң сапасын арттыру, инновациялық қызметтi өркендету әлеуметтiк-экономикалық дамуға ғылыми күш қуатты қосып жұмылдыру. Өндiрiстiк технологиялық парктердi құру, өңдеу кәсiпорындары арасында қожалық шаруашылықты да дамыту. 2005 жылдың соңында Алматы қаласында өндiрiс кәсiпорнының көлемi 155,2 млрд. теңге құрайды немесе 2002 жылға қарағанда 23,5 пайыз көп. Өңдеу өнеркәсiбiнiң саласы бойынша өндiрiстiк және өндiрiстiк емес тауарларды өңдеу 92,7 ден 91 пайызға 2002 жылға қарсы қойғанда. Машина жасау кешенi өзiнiң саласын сақтайды. Iшкi жағдайды оңдап алып сыртқа бәсеке болатын тауарларды шығару көзделуде. Елiмiздiң экономикасын көтеруде оған қажеттi жабдықтармен қамтамасыз ету. Кепiлдiк қызмет көрсету, экспорт мүмкiншiлiгiн арттыру. 2003-2005 жылдары қолда бар кәсiпорындарды қайта жабдықтап iске қосу. Осының нәтижесiнде машина мен жабдықтар өндiрiсi 2002 жылмен салыстырғанда 30 пайызға арта түспек. "Белкамит" БК өнiм өндiру қарқынын 5 пайызға көтермек. Жылу беру 3 фаздық сеператорлар шығару, iрi автоклавтар шығармақ, мекемелер үшiн жабдықтар шығаратын болады. Оған қоса кәсiпорын импортты алмастыру жолымен жұмыс атқарады. "Массагет -Плюс" АҚ "Қазақстан Темiр жолы" РМК арналған қосалқы бөлшек шығарады, тау-кен өндiрiсiне арналған жабдықтарды да шығарады. "Машина жасау зауыты" ААҚ өндiрiсi 2003-2005 жылдары кәсiпорынды қайта көтеретiн болады. Негiзiнен өзiнiң басты өнiмiн шығару қарқынын арттырып, жаңа үлгiдегi жабдықтарды шығаруды көздейдi. Бұл темiр жол саласы үшiн жабдықтар, мұнай саласы мен өңдеушi салаға арнап насостар мен қорғаушы клапандар шығарады. Оның 4р 100-16 және СППК 4р 50-16, бұрғылау скважиналары мен насостар шығарады. "Массагет" ААҚ тау-кен шахта жабдықтарын шығаратын болады, сұраным тапсырысына сай өнiм шығаруды қолға алады. Тұтынушылардың талабын орындайды. "Сайман" ЖАҚ 2005 жылы жаңа қуаттылыққа шығатын болады. 120 мың электр есептеушi құралдарын шығару көздеуде. 10 мың дана трансформатор 10 мың дана су есептегiш құрал шығаратын болады. "Андра" ЖШС 2003 жылы лом мен басқа түрлi-түстi металдарды өңдейтiн болады. (тапсырыс бойынша) Көлiк жабдықтарының өндiрiсi 90,7 пайызға аса түспек. Вагондарды құрастыру, оларды бояуға және басқа жұмыстарды атқаруға байланысты Алматы вагон жөндеу зауыты 2005 жылы өндiрiс көлемiн 192,5 пайызға көтермек. 2003-2005 жылдары "Искер-ГАЗ" ААҚ БК автомобильдердi шығаруды көздеуде. Кәсiпорын жеке тапсырыстар бойынша автодүкендер, автошеберханалар, ауыл шаруашылық автомобильдерiнiң шағандарын шығару көзделуде. "Искер" ААҚ 2003 жылы КамАЗ автомашиналарына контейнерлi жүк тасымалдаушыларды шығаруды қолға алмақ. "ЫРЫСТЫ-АЭВРЗ" ААҚ 2005 жылдың соңында өнiмiн 15,8 пайызға асырады. Жаңа вагондар шығарып локомотивтердi жөндемек. "Кастинг" АК үш жылдың iшiнде өнiм қарқынын 50 пайызға арттырмақ. Павлодар қаласында болат жабдықтар шығаратын болады. "АЗТМ" АҚ 2003-2005 жылдары импортты алмастырудың арқасында Қазақстан Республикасындағы тау-кен өндiрiсiне жабдықтар шығаратын болады. Металлургиялық салаға домна пешiне арналған жабдықтар мен шиыршықты доңғалақтар шығаратын болады. "АХБК тiгiн компаниясы" ААҚ негiзгi мiндетi, бұл 2003-2005 жылы iшкi тұтыну базарларын тұрғындардың қажеттiлiгiн ескере отырып жеңiл өнеркәсiп тауарларымен қамтамасыз ету, дайын өнiмдер экспортын дамыта отырып табысты кәсiпорындардың қатарын көбейте түсу. "АХБК" тiгiн компаниясы ААҚ өнiмiн кеңейтiп осы тұрғыдағы несиенiң есебiнен мақта-мата өндiрiсiнiң қарқыны екi жарым есе арта түспек. "Жетiсу" ААҚ бұрын алынған несие есебiнен аяқ киiм шығаруды 17 пайызға өсiретiн болады. "Алматы кiлем" АҚ экспортқа өнiм шығаруды арттырады. Қазiр Канада, АҚШ, Чехия, Польша, ҚХР және Ресейге дайын өнiм шығаратын болады. 2005 жылдың соңында экспорттық жеткiзiп салу 7 пайызға артатын болады. Тағам өнеркәсiбi кең қарқын алады. 2005 жылы импортты алмастыру көзделуде. Орта және шағын кәсiпорындарды дамытып тағам шығару 23,6 пайызға өседi. Шұжық өнiмi (113,7 пайыз), сары май (121,3), макорон бұйымдары (169,9), майонез (116,3), iшiмдiксiз сусындар (154,5), арақ (121,8 пайыз) және басқалар. "Алматы макорон фабрикасы" ААҚ ұзақ мерзiмдi несие алуда (2002 жылдың соңы) Австриялық компания "БУЛЕР" қысқа мерзiмде сағатына 600 кг/сағ, өнiмдiлiкке қол жеткiзбек. 2005 жылы көлем 28 пайызға өседi. "Алматы ашытқы зауыты" АҚ 2003 жылы ашытқы өсiмдiк бөлiмшесiн ашатын болады. Оны қайта жабдықтау 2006 жылы көзделген. "Вита" ЖШС ( өсiмдiк майын өндiру) жаңа өнiмдi өндiрудi дамыта түспек. Оның өнiмi елiмiзде ғана емес одан тысқары таныс. Сапалық қалыпқа сай кәсiпорын өнiмi жаңа жабдықтармен жабдықталған. 2005 жылдың соңында 51,3 пайызға көтередi. "Ақ-Нар" ЖШС 2003-2005 жылдары сыра шығаруда немiс технологиясын қолданатын болады. Өнiм өндiру 6 есеге көтерiлетiн болады. Көрсеткiшiн бiр қалыпқа келтiрдi. Химия өнеркәсiбiнде басым дамушылық иiсмай өнiмдерiн шығару болып табылады, негiзiнен "Глобал Фарм" ЖШС БК аясында дәрi дәрмек шығару көзделуде. Сонымен бiрге корейлiк жабдықтар орнатылып, тұрғындарға қызмет көрсетiледi. 2005 жылы кәсiпорын күнiне 500,0 мың таблеткалар шығаратын болады. "Евротек индастриз" ЖАҚ шығаратын өнiмнiң түрлiлiгiн кеңейтiп жергiлiктi нарыққа сай өнiм шығаруды меңгеретiн болады. Өнiм өндiру көлемiн 18 пайызға өсiредi. Болашақта кәсiпорындарда құрылыс материалдарын шығару 2003-2005 жылдары жаңа өнiм түрлерiн меңгеруден бастайды. Осының нәтижесiнде 2005 жылы өнеркәсiп өнiмi 5180 млн. теңгеге немесе 2002 жылға қарағанда 19,6 пайызға көтерiледi. Осы салаға 504 млн. теңге күрделi салым салынады, оның 74 пайызы кәсiпорын мен ұйымның жеке қаражатын құрайды. "Құрылыс материалдары" ААҚ жаңа өнiм түрлерiн меңгерудi арттыру есебiнен жылуға төзiмдi материалдардың сапасын бұрынғыдан да арттыра түсуде, төсегiш плиталарды шығару қуаттылығы артып құрғақ қоспаларды шығаратын торап iске қосылмақ. "УПТК" ААҚ 2005 жылы 2002 жылға қарағанда темiр бетон құрылыстарын шығаруда 8,3 пайызға арттыра түспек және тауар бетоны 8,9 пайызға өстi, жол тротуар плиталарын салуда өндiрiстiк қуаттылықтар толығымен пайдаланылуда. Көлiк және басқа тетiктердi iске қосуда олардың паркiн ұлғайтып, тауар бетонын тасымалдауда шығынын азайтып, басқа инерттi материалдарды тасымалдау мен оны жинауда жұмыстар атқарылатын болады. Импортты алмастыру бағдарламасында 2003-2005 жылдары қаланың көптеген кәсiпорындары ат салысатын болады. Бұдан әрi iрi мұнай компанияларымен және металлургиялық зауыттармен ынтымақтастық жалғаса беретiн болады. Оған "Өскемен титан магнии комбинаты" ААҚ, "Теңiзшевройл" ААҚ, "Харикейн-Құмкөл-Мұнай" ААҚ, Евроазиялық энергетикалық компаниясы мен "Қазцинк" ААҚ кiредi. Ауыл шаруашылығын дамыту Талдау. Алматы қаласы ауыл шаруашылық аймаққа жатпайды. 2003-2005 жылдарға арналған ауыл шаруашылық дамуының индикативтiк жоспары қалаға оның маңындағы аймақтардың қосылуы ескерiлген. Алматы қаласындағы жеке секторлар мен саяжайлар алынған. Ауыл шаруашылық кәсiпорындарының жұмысы мен орналасулары ескерiлген. Республикалық өнiм шығарудағы үлесi (0,02 пайыз). 2001 жылдың 1 қаңтарының жағдайы бойынша қосылған аудандардың есебiнен әртүрлi 18 қожалық шаруашылықтар бар, онда 73 адам қызмет етедi. Бұған қоса тұрғындардың қатарынан өз бетiнше, өз еркiмен 500 адам әртүрлi салаларды дамыта түсуде. Өткен жылдың қорытындысы бойынша қаланың ауыл шаруашылық қызметкерлерi 500 млн. теңгеге өнiм бердi, осылардың 92% бау-бақша, 8% ауыл шаруашылығы. 2000 жылы 746 мың центнер көкөнiс, 7,5 мың дәндi дақылдар өндiрiлдi. 274 центнер май өнiмдерi, 357 тонна құс етi, 6 млн. дана жұмыртқа өндiрiлдi. Бұған қоса терi өнiмiн айта кету орынды. 2003-2005 жылдардағы болжамдар. Ауыл шаруашылық өндiрiсiнде көп өзгерiстер болмайды. Оның өнiмiнiң құны 2005 жылы 642,8 млрд. теңге болып, 2002 жылға қарағанда 27% артады. Негiзгi өнiм көлемi қожалық шаруашылықтар мен қала маңындағы жеке шаруашылық жүргiзушiлерге келедi. Малға байланысты өнiм шығару жеке шаруашылыққа байланысты. Мәселен "Монтажник" АҚ құс фабрикасы құрылған. Құс саны (38569), бұл қаладағы шығарылатын өнiмнiң 80 пайызын құрайды. Сауда Талдау. Алматы қаласының республикалық көлемде бөлшек сауда айналымы 2001 жылдың қорытындысы бойынша 38,4 пайыз құрайды. Бұл тұрғыда тауар айналымы 261,3 млрд. теңге құрайды және 2000 жылға қарағанда 10,7 пайызға өскен. Тауар айналымының қарқыны мемлекеттiк емес меншiктегiлер үлесiне тиедi. Негiзгi айналым базар арқылы 75,3 пайыз, қалғаны сауда кәсiпорындары орындайды. Алматы қаласының аумағында 2002 жылдың 1 қаңтарында статистiк ақпарат бойынша 98 базар бар, олардың 20- мүлiктiк, 64-аралас, 11 ауылшаруашылық, 3 көтерме сауда жәрмеңкесi. Осы базарларда 29 мың сауда орындары бар. Оған қоса 1011 дүңгiршiктер бар. Қаланың базарларын жаңарту жұмыстары жүргiзiлуде. Осы мақсатқа 2001 жылы 26,6 млн. теңге жұмсалған. Тауар айналымы 2001 жылы 351,1 млрд. теңге құраған. 2000 жылға қарағанда 104 пайыз көп. Көтерме сауда негiзiнен шағын (67,4) және орта (32,1 пайыз) құрайды. Алматы қаласына елiмiз бойынша қоғамдық тамақтандыру өнiмi 26,9 пайыз құрайды. Қалада 321 кәсiпорын бар, оның қарқыны 2001 жылы 3,6 млрд. құрайды. 2003-2005 жылдардағы болашақтар. Сауда саясатындағы басымдылық жақындағы 3 жылда қаланың кәсiпорындарында бәсекелестiктi арттыру болып табылады. Жоғары дәрежеде өнiм шығару және оның сату-саудалау науқандылығын арттыру. Қаланың базарларында бөлшек сауда айналымы тасқын алған. 2004 жылы 630 кеңейтiлмек. "Ботагөз" ЖШС кәсiпорны 3 қабатты сауда алаңын 9,8 мың шаршы метрдi алады. Қаланың келбетiн өзгерту қолға алынады. 2001 жылдың қорытындысы бойынша Алматы қаласында 1011 дүңгiршiктер 2004 жылдың соңында үй жайларға көшiрiлетiн болады. Алматы қаласының даму бас жоспарында базарлар мен сауда орындарын оңтайландыру жоспарлануда. 2005 жылы сауда айналымы 319,8 млрд. теңгеге көтерiледi. 2002 жылы өсу көлемi 16 пайыз болса, iрi және орта кәсiпорындардың сауда айналымы бiр жарым есеге артады. Алматы қаласының сыртқы экономикалық қызметi Талдау. Алматы қаласы 2001 жылы 137 әлем елдерiмен сыртқы экономикалық байланысын жалғастыра түскен. Осы жылдан берi сыртқы экономикалық тауар айналымы 2,5 млрд. АҚШ долларын құрап, бұл 2000 жылға қарағанда 22,4% құрайды. Негiзiнен достастық елдер тұтынушылар болып табылады. Олардың үлесi 47,3 пайыз, еуропалық елдер 27,7 пайыз, азия елдерi 18,5 пайыз. ТМД елдерiнен негiзгi жеткiзiп берушi Ресей болып келедi. Экспорттың үлесi жалпы айналымы 2001 жылы 698,3 млн. АҚШ долларын құрайды, немесе 92,5 пайыз 2000 жылмен салыстырғанда. Негiзгi тұтынушы Ресей мен Украина 9,5%, Щвейцария - 13%,Қытай - 12,5%, Бiрiккен Араб Эмираты 12,3 пайыз құрайды. Импорттық жеткiзiп берушiлiк көлемi осы мерзiм аралығында 1805,4 млн. АҚШ долларын құрайды. Бұл 2000 жылға қарағанда 40 пайыз көп. Қала базарын шикiзатпен, өнiмдермен, тауармен толықтырушы Ресей болып табылады.(43,2 пайыз) 2002 жылы сыртқы айналым 2965,7 млн. АҚШ долларын құрайды. Оның импорты 1603,8 млн, АҚШ доллары немесе 54,1 пайыз. Үстiмiздегi жылы экспорт 745,1 млн АҚШ долларын құрайды. Сыртқа елден 1700 мың тонна мұнай шикiзаты мен газ конденсаты, 190 мың тонна фосфор, 7,4 тонна күмiс, 17,5 мың тонна қалайы, 32 мың тонна ұн, 760 мың тонна астық. Қаланың өнеркәсiп кәсiпорындары жыл аяғына дейiн экспортқа шығаратыны: - "Ақ-Нар компаниясы" ЖШС Қырғызға 0,9 млн. теңгеге сыра өнiмiн. - "Қазақстан текстилайн" ЖШС тоқыма өнiмiн Швейцарияға 7,7 млн. теңге. - "Станок жасау зауыты" АҚ сыртқа 10 дана станок. - "Вита" ААҚ күнбағыс майы Ауғанға және басқаларына 756 тонна. 2003-2005 жылдардың болашағы. 2003-2005 жылдары сыртқы экономикалық қызметтi жүзеге асыру үшiн тауар өндiрушiлер кәсiпкерлермен iскерлiк қарым-қатынас орнату үстiнде. 2005 жылы сыртқы экономикалық тауар айналымы 4511,7 млн. АҚШ долларын құрайды. Бұл 2002 жылға қарағанда 52,1 пайыз құрайды. Импорт 2005 жылы 61,0 пайыз құрап 3580 млн. АҚШ долларына жетедi. Экспорт 2005 жылы 931,7 млн АҚШ долларын құрайды және 25 пайызға өседi. Елден тыс 1438 мың тонна көмiр, 5270 мың тонна мұнай шикiзаты, 114 мың тонна ұн, 2,25 мың тонна тәттi тағам, 18,4 мың литр шарап жеткiзiледi. Импортқа 203-2005 жылдары әртүрлi бояу өнiмдерiн "Әйгерiм" ЖШС (жылтыр бояу өнiмдерi), "Папирус" ЖШС БК (қағаз өнiмi), "Алматы кiлем" АҚ (кiлем және кiлем өнiмдерi), "Сайман" ЖАҚ (электр өнiмдерi, су есептегiш өнiмдерi БАЭ, Иран, Өзбекстан тапсырысы бойынша), "Ырысты-АЭВРЗ" ААҚ (Қырғызстан тапсырысы бойынша вагондарды жөндеу) және басқа да кәсiпорындардың өнiмдерi шығарылатын болады. Көлiк және байланыс Талдау. Қала тұрғындарына көлiк қызметiнiң жолсызбасы әзiрленген. Көлiк құралдарының ақпараттық аясы құрылуда. 2001 жылы жолаушыларды тасымалдаудағы көлiк құралдары толығымен жаңару үстiнде. 2001 жылы 174 автобустар 23 троллейбустар толықтырылды. 16 шақырым жол қатынас сымдары алмастырылды. Көлiк құралдарының қаржы қызметi әлi де тоқыраушылықта. Оның 40 пайы зы ғана оң үлгiде. Табыстан бұрын шығын көбею үстiнде. Қала көлiгiнiң тиiмдi жұмыс iстеуiне 8 автопарк сенiмдi басқаруға берiлген. 2001 жылы көлiк кәсiпорындары 5147,7 мың тонна жүк тасымалдаған. Көлiкпен жүк тасымалдау өндiрiс көлемiнiң артқандығын бiлдiредi, сондықтан жолдарды жөндеуге қалада бiрнеше компаниялар қатысатын болады. Жолаушыларды тасымалдау 1820,11 млн. адамға жеттi. 2001 жылы "Air Kazakhstan" басқа әуежайға қарағанда 8,3 есе жолаушылар тасымалданған, 504,2 мың жолаушылар құрайды. Қала бойынша жолаушыларды тасымалдау 3899,2 млн. жолаушы шақырым болып, көлiк айналымы 2001 жылы 8029,8 млн. шақырымға жеттi. Телекоммуникацияны дамыту саласында АТС-33, 74/75, 76/77, ТС-4,3, АТСЭ "Дорожник" шағын ауданында, 13 әскери қалашықта, "Пятилетка Түрксiбтегi" елдi-мекенiнде осылардың құрылысы жүргiзiлiп, жаңара түстi. Жыл басынан берi 14 мың телефон қондырылған, таксофондар саны 1266 бiрлiкке жеткiзiлдi. 2001 жылы 13634,0 млн. теңге сомасына қызмет көрсетiлдi. 2003-2005 жылдардың болашағы. Әлеуметтiк-экономикалық даму мiндеттерiн анықтау кезiнде 2001 жылдың макроэкономикалық болжамы бойынша көрсеткiштерге қол жеткiзiлдi. 2005 жылы көлiк бойынша жоспар көрсеткiшi қаланың көлiк кәсiпорындары мен ұйымдарының ниет негiзiнде көлiк және әуе көлiгi бойынша құрылған болатын. Жақын үш жылдың iшiнде жолсызбаларды оңтайландыруды жүргiзу және диспетчерлiк жолаушыларды тасымалдау енгiзiлген. Қаланы көрiктендiру жұмыстары жалғасады. 2002 жылы 65 шақырым желiлер мен 22 шақырым трамвай жолдары тартылатын болады. Көлiктегi мәдениеттi қызмет көрсету одан да жоғары болады. Жүк тасымалдаушылардың ақпараттық көрсеткiштерi мен көлiк тасқынының қауымдастықтары құрылатын болады. Жүктердi тасымалдау 2005 жылы 7079,2 мың тонна, 2002 жылмен салыстырғанда 29,6 пайыз. Жолаушыларды тасымалдау 248,666 млн, адам (немесе 120,74 пайыз 2002 жылмен салыстырғанда). 2005 жылы жолаушыларды тасымалдау негiзiнен жастар арқылы жүзеге асырылатын болады. Өз кезегiнде "Air Kazakhstan" әуе жолымен тасымалдауда жақсы көрсеткiштерге қол жеткiзiлген болатын. Қазiр компания техникалық жағынан жаңару үстiнде. Батыстан заман талабына сай ұшақтарды алуға жағдай жасауда. 2005 жылы болжам бойынша 607 мың жолаушыларды тасымалдау көзделуде. 2005 жылғы жолаушыларды тасымалдау айналымы 4547,6 млн. жолаушы/сағат немесе 119,9 пайыз 2002 жылмен салыстырғанда. Автомобиль көлiгi 1393,4 млн. жолаушы/ сағат, әуе қатынасы 1761,2 млн. жолаушы/сағат оның iшiнде "Air Kazakhstan" әуе жолымен 1549,0 млн. жолаушы/сағат. Тұрғындарға байланыс қызметiн жүзеге асыру. 2005 жылдың болжамы бойынша тұрғындарға 16416,2 млн. теңгеге қызмет көрсету көзделуде. (2000 жылға қарағанда 113,1 пайыз) Тұрғындарға қызмет көрсетуде негiзiнен телефон аппараттарын орналастыру негiзделген. 2005 жылы болжам 348,6 мың дана немесе 108,2 пайыз 2002 жылға қарағанда. Инвестициялық сала Талдау. Алматы қаласында 2001 жылы негiзгi капиталға инвестиция көлемi 114,8 млрд. теңге құрайды. 2001 жылы қаржыландыру шығыны кәсiпорындар мен ұйымдардың қаражаты бойынша жалпы көлемнiң 89,5% құрайды. Бюджеттi қаржыландыру үлесi 8,0%, шетелдiк инвесторлық 2,7% құрайды. Күрделi құрылыс құрылымында инвестицияның басымдылығы өңдеу өнеркәсiбi, көлiк және байланыс, сауда болып табылады. Оған қоса инвестицияның негiзгi бөлiгi жылжымайтын мүлiкке байланысты қызметтерге және электр тоғын, газ бен суды бөлуге жұмсалады. Күрделi құрылыста iрi және орта кәсiпкерлiкке 24,2 млн. теңге өтелген. 2001 жылы жергiлiктi бюджеттен қаржыландыру көлемi әлеуметтiк салаға жiберiлетiн болады. Жергiлiктi бюджеттен күрделi құрылысқа 1996 жылы 0,7 пайыз, 1999 жылы 2,1пайыз, 2000 жылы 7,4 пайыз құрайды. Өткен жылы бұл көрсеткiш 22,3 пайыз құрайды. Жергiлiктi бюджет есебiнен Майлин мен Бекмаханов көшелерiнiң түйiсiндегi жолдағы көлiк таралымы мен Саин даңғылы мен Райымбек даңғылының түйiсiндегi жол қозғалысы ретке келтiрiлетiн болады. Тiрек қимыл ағзасында ақауы бар балаларға арналған мектеп-интернатының құрылысы жүзеге асырылады. "Шаңырақ" шағын ауданында "Ақбұлақ" елдi-мекенiнде "Жетiсу-2" шағын ауданында барлығы жалпы 3152 орындық мектеп құрылысы iске қосылатын болады. 2001 жылы "Мамырда" 350 орындық әлеуметтiк үй мен 74-пәтерлiк зейнеткерлерге арналған әлеуметтiк үй пайдалануға берiлген. 2001 жылы инвестицияны мына кәсiпорындар мен ұйымдар меңгерген: - "Қазақстан темiр жолы" РМК 990,7 млн. теңге ("Алматы-1" станциясында вагон депосы жөнделген, пайдалануға объектiнiң арқасында жылына 500 жөндеу жұмыстары жүргiзiлетiн болады). - "Қазақтелеком" ААҚ ДСТИ-3391,4 млн. теңге(жүйелер құрылысы, спутник байланысын енгiзу). - "Алматытелеком" ААҚ ГЦТ-1935,6 млн.теңге (1000 нөмiрге АТС кеңейтiлген, жабдықтар алынған). - "Орталық теннис клубы" ЖШС 712,5 млн. теңге (спорт кешенi пайдалануға берiлген, ол әлемдiк қалыпқа сай келедi және теннис корты бойынша Орта Азияда теңдесi жоқ). - "АПК" ЖАҚ -618,1 млн. теңге (жоғары вольттi электр желiсiнiң құрылысы және жылу магистралiнiң құрылысы). - "Әл-Фараби" ЖШС 419,9 млн. теңге (Орталық киiм-кешек базарындағы сауда орны). "Alan , s Invest Company" ЖШС БК 157,3 млн. теңге (отбасылық парк пен картинг орталығы). - "SILK WAY" ЖАҚ -325,0 млн. теңге (Медеу ауданындағы iскерлiк, мәдени, сауда орталығы) Қаланың кәсiпорындары әртүрлi қаржыландыру көздерiнен өндiрiстiк объектiлердi тұрғызған: "Алматы сыра зауыты" ААҚ-ашытқы цехын жабдықтау, "Динал" ЖШС-сыра шығару орнын жабдықтау, "Алматы маргарин зауыты"- сары май орнын жабдықтау, "Беккер және К" БК-шұжық цехы, "Компания Маолин" - қағаз цехы, "Кастинг" ЖШС- мыс балқыту цехын жабдықтау, "ВИТА" ААҚ майонез шығару цехын жаңарту, "Каспиан Индастриес" ЖШС су құятын ыдыстарды шығару және басқалар). Тұрғын үй құрылысына барлық қаржыландыру көздерiнен 4,6 млр. теңге жұмсалған. Пайдалануға 240,8 мың шаршы метр тұрғын үй берiлген (1640 пәтер), бұл өткен жылмен салыстырғанда 10,8 пайыз көп. Алматы қаласының елiмiздiң жалпы ортақ үлесi 16,1 пайыз болып табылады. 2002 жылы заңды және жеке тұлғалардың негiзгi капиталына 131,7 млрд. теңге бағытталады, бұл 106,2 пайызды 2001 жылға қарағанда құрайды. Инвестицияны тартқанда өңдеу өнеркәсiбiне, көлiкке, байланысқа, саудаға, жылжитын және жылжымайтын мүлiкке, электр энергиясын, газ бен суды өндiруге жұмсалады. Жеке қаражат есебiнен кәсiпорындар мен ұйымдардың Төле би мен Байзақовтың түйiсiндегi Сауда орталығының, Абай даңғылы мен Әуезов көшесiнiң түйiсiндегi мейрамхана ойынхана, "1 Алматы сыра зауыты" ААҚ ашытқы цехы, Жiбек жолы мен Қонаев көшелерiнiң қиылысындағы мәдени-сауда орталығы салынып iске қосылатын болады. Жергiлiктi бюджет есебiнен инвестиция тартумен "Медеу" тау шатқалы кешенiнiң қайта жөндеуден өтетiн болады. Шетелдiк инвестиция есебiнен 2002 жылы Alan , s Invest Company" ЖШС БК картинг орталығын, "Әл-Фараби" ЖШС Орталық киiм-кешек базарының 1-кезегiн iске қосатын болады. 2002 жылы Алматы қаласы әуежайының терминалы iске қосылатын болады. Халықаралық және жергiлiктi әуежайдың тәулiктiк қызметiн жүзеге асыратын болады. Жолаушыларға қызмет көрсету Қазақстан Республикасы белгiлеген заңнамаларға сай талаптар бойынша шешiлген. Терминалдың жалпы қызмет аясы сағатына 1300 жолаушы. Қалада үстiмiздегi жылы "Сумен жабдықтау жүйесiн жаңарту және қайта жабдықтау" жобасы бойынша Франция Үкiметiнiң iшкi заимы бойынша жүзеге асырылатын болады. "Қатты тұрмыстық қалдықтарды басқару" жобасы шеңберiнде Еуропалық қайта жабдықтау және даму банкiнiң желiсiмен қаржыландырылады. Сондай-ақ Алматы қаласы әкiмшiлiгiнiң жоспарында "Нұрлы-Тау" тұрғын үй кешенiн тұрғызу жоспарлануда. Ерекше тартымды жайлардың құрылысында тұрғын үй, мейрамхана, офистер бой түзейдi. Шағын аудан Әл-Фараби даңғылынан Республика алаңына жалғасып жатады. Зәулiм үйлердiң бiрiншi қабаттары дүкендер мен кафе, мейрамхана, орта және шағын кәсiпкерлiкке берiлетiн болады. Жергiлiктi бюджет есебiнен "Думан" шағын ауданында 1200 орындық мектеп және тiрек қимыл ағзасында ақауы бар балаларға арналған "Алмагүл" шағын ауданында 144 орындық мектеп-интернаты iске қосылатын болады. Көрiктендiру объектiлерiнiң құрылысына 3,0 млрд теңге жұмсалатын болады. Алматы қаласының бас жоспарына қаланы таза ұстау жұмыстарына Кiшi Алматы өзенi, Есентай (Весновка) және үлкен Алматы өзенi кiредi. Осы ауданда 2000 жылы "Нұрсұлтан" дендропаркiнiң құрылысы басталды. Осы құрылыс 2003 жылы аяқтау жоспарланып отыр. Оған жергiлiктi бюджеттен 1 млрд теңге жұмсалады. Соңғы жылдары әлеуметтiк салаға қаржы тасқыны жұмсалатын болады. Дегенмен әлi де қосымша қаражат республикалық бюджеттен келiп түспек. Оған ғимараттарды жер сiлкiнiсiне қарсы күшейту, қаланың мәдени-тарихи ескерткiштерiн күтiп ұстау, жалпылама жеке құрылыста инженерлiк коммуникациялар салынады. Бұған республикалық бюджеттен қаражат жұмсалатын болады және қаланың алымы азаятын болады. 2003-2005 жылдардың болашағы. 2003 жылы негiзгi капиталға 144,6 млрд теңге бағытталатын болады. 2004 жылы осы сома 160.9 млрд теңге және 2005 жылы 179,9 млрд. теңге құрайды (2002 жылдың салыстырмалы бағасы бойынша). Қаланың өзектi мәселесiнiң бiрi 1988 жылы басталған метрополитен құрылысы. Жыл сайынғы бюджет қаражаты құрылысты жалғастыруға жетпейдi. Тек қана оның жамау жұмыстарына жұмсалады. Бiрнеше қаржыландыру жолдары қарастырылғандықтан осы жұмыстың қымбатшылығына қарай инвесторлардың шығуы қиынға соғуда. Құрылыстың қарқынын тоқтатпау жолында республикалық бюджеттен 2003 жылы 1,7 млрд. теңге, 2004 жылы 5,5 млрд. теңге 2005 жылы 12,5 млрд. теңге көзделуi тиiс. Тұрғындардың тұрмыс жағдайын жақсарту мақсатында және аяқталмаған құрылысты аяқтау мақсатында бiршама жұмыстар атқарылуда. Жыл сайын Алматы қаласы Үкiмiнiң аппараты күрделi құрылыс бағдарламасын әзiрлеу үстiнде, мұнда әртүрлi қаржыландыру есебiнен әлеуметтiк сала ғимараттарының құрылысын жүргiзбек. Аяқталмаған құрылысты коммуналдық меншiкке берiп, оны бұдан әрi конкурстық негiзде басқа құрылыс жүргiзушiге бередi. Қаладағы iрi құрылыс жүргiзушi "Базис-Корт" ЖШС, "Қуат" ЖАҚ БК, "Элитқұрылысы" ЖШС, "Алматықалақұрылысы" МАК АҚ, "Агрореммашқұрылыс" ЖШС болып табылады. Ең жайлы салынған үйлер көңiлдi қуанышқа бөлейдi. Атқарылған жұмыстың нәтижесiнде қаладағы құрылысы аяқталмаған ғимараттар қатары 946 мың шаршы метрден 1994 жылғы, 2001 жылы 173 мың шаршы метрге жеттi. Жыл сайын 2003-2005 жылдары тұрғын үйдi iске қосу 288-335 мың шаршы метр құрайды. Осы бағытқа 8-11 млрд.теңге ақша қаражаты жұмсалатын болады. Жергiлiктi бюджеттен де тұрғын үй құрылысына қаражат бөлiнетiн болады. Пәтер алуға және тұрғын үй құрылысын жүргiзуге әлеуметтiк жағынан қорғалатын бұқара тобына 800 млн. теңге көзделедi. 2003-2005 жылдары кәсiпорындар мен ұйымдардың жеке қаражаты мен шетелдiк инвестициялар "Рахат" ААҚ жайларын жөндеуге, "Сауда-қаржы банкi" ААҚ офисiн қайта жөндеуге, цехтарды жаңарту, айналым қаржыларын толықтыру "1 Алматы сыра зауыты" ААҚ, "Рамбутя" ЖШС дүкендерiн салу, "Әл-Фараби" ЖШС Сауда киiм-кешек орталығының құрылысы, "Беккер" БК цехтарын жаңарту, "Тигрохауд" фирмасының сауда орталығының құрылысы. Аймақтық инвестициялық бағдарлама туралы Инвестиция қарызға тiкелей байланысты, бұл әсiресе мемлекеттiк кепiлдiктегi жергiлiктi бюджетке байланысты. Iскерлiк заимдарға қарағанда әлеуметтiк сала несиесi ешкiмдi де өзiне тартпайды. Оған жеке инвесторлар бара бермейдi, сондықтан оны мемлекет өз қамқорлығына алады. Алматы қаласында тұрғын үй құрылысынан басқа Алматы қаласының Әкiмiне Үкiметтiң сыртқы заемынан берiлген қаражаты есебiнен "Алматы қаласын сумен жабдықтау және су бөлу жүйелерiн жарақтандыру және қайта жаңарту" жобасы жүзеге асырылады. Мұның өзi Алматы қаласының сумен жабдықтау және құбырлар жүйесiн басқаруды, пайдалануды жақсартуға, барлық өндiрiстiк кешеннiң өте ескiрген жабдығын жаңартуға, қаланың су құбыры-канализация желiлерiн қайта жаңартуға, өңдеу тиiмдiлiгiн көтеруге, қайнатылмаған және ағын суларды залалсыздандыруға мүмкiндiк бередi. Қазақстан Республикасының заңнамаларында белгiленген несие беру тiкелей тұрғыда тиым салынған. 2002 жылдың 1 маусымында Алматы қаласының жергiлiктi атқарушы ұйымның қарыз көлемi 8,5 млрд, теңге құрайды, бұл жергiлiктi бюджеттiң 20,6 пайызын құрайды, оның лимитi 25 пайыз). Алматы қаласының қарызын өтеуге және оған қызмет көрсетуге 2002 жылы 5490,0 млн. теңге бұл заңдылықтарға көзделген 10 пайыздық лимиттен 2,6 пайызға көбiрек (жергiлiктi бюджеттiң 2002 жылға арналған табыс болжамы 43680,4 млн. теңге құрайды). Осыған байланысты Алматы қаласының Әкiмшiлiгi Қазақстан Республикасының Қаржы министрлiгi және Үкiметiмен, банкiлермен жергiлiктi атқарушы органдардың несие алу жұмыстарымен белсендi жұмыс атқаруда. Осы жұмыстардың барысында несие келiсiмдерiне сай заимдар уақтылы төленiп және 2002 жылдың тамызында Алматы қаласы жергiлiктi атқарушы ұйымның несиесiн өтеу қызметi төмендеп жергiлiктi бюджеттiң 10 пайызын құрайды. Осы жағдай 2002 жылы Алматы аймақтық инвестициялық бағдарламасын (АИБ) бекiтуге мүмкiндiк бередi. Оның құрамында "Тұрмыстық қатты қалдықтарды басқару" жобасын жүзеге асыру көзделуде. Алматы қалалық жергiлiктi атқару органы арқылы мынадай жобаларды жүзеге асыру үшiн заем беру жүзеге асырылды: "Абай атындағы опера және балет театрының ғимаратын қайта жаңарту", "Әуежай жолаушылар терминалының құрылысы", "Қалалық көлiктi дамыту (МАН автобустары)", "Виртген АГ" жол жөндеу техникаларын алу", "Бошунг Мекатроник Гмб" жол техникаларын алу". Аталған жобалар әлеуметтiк маңызды және инфрақұрылымды жақсартуға, қаламыздың тұрғындарына тiршiлiк етуге қолайлы ортаны қалыптастыруға бағытталған. Шағын кәсiпкерлiк Талдау. Алматыда кәсiпкерлiктi дамыту шаралары қолданылуда. Өнеркәсiптiк аймақтарды дамыту тұжырымдамасы жүзеге асыруда. Қалалық бизнес-инкубатордың аумағында 400-ден астам адам жұмыс iстейдi. Қалалық бюджеттен өнеркәсiптiк аймақ аумағындағы кәсiпорындарды дамытуға 18 млн. теңге бөлiндi. Алматы қаласы Әкiмiнiң шешiмiмен пәтерлердi әртүрлi бизнестi жүргiзу үшiн қайта жабдықтау жағдайлары оңайлатылды. Үйлердiң бiрiншi қабаттар үшiн 18 млрд.-қа жуық теңгенiң инвестициясы бөлiндi. Жыл сайын қалалық бюджеттен бөлiнетiн кәсiпкерлердiң инвестициялық жобалары бойынша несиелер көлемi ұлғаюда. Кәсiпкерлерге арналған патенттердiң мөлшерлерiн есептеуге арналған базалық мөлшерлерi азайтылды. Мұның өзi кәсiпкерлiктiң едәуiр бөлiгiнiң жұмысын одан әрi жария етуге, патенттердi сатудан бюджетке 850 млн. теңгенiң түсуiне игi ықпал еттi. Кәсiпкерлiк қызметке лицензия беру мерзiмiн едәуiр азайтты. Кәсiпкерлерге консультациялық қолдау көрсету, олардың проблемаларын бұқаралық ақпарат құралдары арқылы жедел шешу, "Дөңгелек стол басындағы әңгiмелер", конференциялар өткiзу, кәсiпкерлiктi қолдау бойынша қоғамдық ұйымдардың дамуы жөнiндегi жұмыс жанданды. Шағын кәсiпкерлiк бюджетке түсетiн едәуiр қаржының көзiне, қаладағы жұмыссыздықтың өсуiн кiдiртетiн факторға айналып отыр. Кәсiпкерлiк саласына 257 мың адам тартылған (бiр жолғы талондар, патенттер негiзiнде жұмыс iстейтiн жеке кәсiпкерлердi қоса есептегенде). 2000 жылмен салыстырғанда 9 пайызға өскен. Шағын кәсiпкерлер қызмет көрсету көлемiн 2000 жылмен салыстырғанда 2 есеге өстi, оның iшiнде: - өнеркәсiп өнiмдерi 2,8 есе; - сауда 9 пайызға; - басқа да қызмет түрлерi 88 пайызға. Сонымен, жоғарыда аталған көрсеткiштер осы саланың өндiрiстiк қызметке бiрте-бiрте бейiмделуiнiң дәлелi болады. 2002 жылдың соңына дейiн кәсiпкерлiкпен шұғылданушылар қатары 5 пайызға өседi. 2003-2003 жылдарға арналған перспективалар. 2003-2005 жылдарға арналған шағын кәсiпкерлiктi дамытудың негiзгi көрсеткiштерi осы саладағы қолайлы бағыттарды баянды ету, шағын бизнестiң дамуын кiдiртетiн кедергiлердi жоюдың белгiленген шараларын ескерiп, әзiрлендi. Шағын бизнестiң инфрақұрылымын дамыту үшiн әртүрлi инкубациялық жүйелердi құру жоспарлануда: өнеркәсiптiк парк, технологиялар трансфертiнiң орталығы, маркетингтiк зерттеулер орталығы, кәсiпкерлерге әртүрлi қызметтер көрсететiн және басқарылатын жұмыс алаңдары. Бұрынғы темекi комбинатының аумағында жалпы көлемi 40 мың ш.м.-ден астам өнеркәсiптiк парк құру жоспарлануда. Онда 100 компания орналаса алады. Кәсiпкерлiктi инновациялық-технологиялық қызметке тарту және одан соң жаңа технологияларды көбейту мақсатында Алматы қаласында технопарктi құру тұжырымдамасын жүзеге асыру басталады. Бизнес инкубацияны одан әрi дамытудың бiр құралы Алматының өнеркәсiптiк аймағының "Қабырғаларсыз инкубатор" өндiрiстiк нысандарын дамытудың арнаулы Бағдарламасын жүзеге асыру. Iрi, орташа және шағын кәсiпорындар арасындағы кооперациялық байланыстардың дамуына баса назар аударылады. Шағын бизнестi қаржылық қамтамасыз етудi жақсарту, өз iсiн жүргiзудiң негiздерiне үйрету үшiн Кәсiпкерлiктi қолдау қорын құру, кадрларды оқыту және даярлау бойынша оқу орталықтарының, курстардың, арнаулы семинарлардың жүйесiн дамыту көзделуде. Қоғамдағы кәсiпкерлiктi нығайтуға бағытталған насихаттық, түсiндiру жұмысы жалғастырылады. Қолданылған шаралар жалпы аймақтық өнiмнiң жалпы көлемiндегi шағын бизнестiң үлесiн арттыруға, қаланың тауарлық нарығының бәсекеге төзiмдi өнiмдермен, жергiлiктi өндiрiстiң қызметтерiмен қамтамасыз етiлуiн жақсартуға, салық салынатын базаны ұлғайтуға, жұмыссыздық проблемасын азайтуға мүмкiндiк бередi. Болжанып отырған кезеңнiң соңына қарай шағын бизнес субъектiлерi өндiрген өнiмдер мен көрсетiлетiн қызметтердiң жалпы көлемi 89 пайызға, өнеркәсiпте 94 пайызға өседi. Шағын бизнес саласындағы жұмыспен қамтылғандардың саны 283 мыңға жетедi, олардың 66 пайызы шағын кәсiпорындардағы жұмыспен қамтамасыз етiледi. Халық, жұмыспен қамту және еңбек ресурстарының дамуы Талдау. 2001 жылы Алматы қаласының ортажылдық халық саны 1133,2 мың адам құрады. Халық санына демографиялық процестер көп әсер еттi. Қалада 2001 жылы 14,0 мың жаңа туған бала мен 11.9 мың өлгендер ресми түрде тiркелдi. Халықтың табиғи өсуi 21 мың адам құрады. Әр 1000 адамға туылу 12.4 және өлу 10.5 коэффицентiн құрады. Инфрақұрылым дамуымен геополитикалық ролiне қарай Алматы қаласы көшi- қонға өте қолайлы. Жалпы көшi қон 2001 жылы 55.7 мың адам, 2002 жылға қарағанда 27,1 пайызға көп. Негiзгi келушiлер мен кетушiлер контингентi жұмыс iстеуге қабiлетi бар жастағылар. Есеп жылында көшi қон өсiмi 3.7 мың адам құрады. Экономикалық белсендi халық қоғамның экономикалық жүйесi ретiнде негiзгi өндiру күшi болып есептеледi. 2001 жылы экономикалық бөлгендi халық саны 556.0 мың адам құрады. Экономикалық белсендi халық деңгейi 62.3 пайыз құрады. 2001 жылдың қорытындысы бойынша қаланың экономика саласында 496,1 мың адам жұмыс iстейдi. Жұмыс iстейтiндер құрамының 78.4 пайызы iрi, орта және кiшi кәсiпорындарда,қаланың әр түрлi меншiктiк ұйымдарында, 21.6 пайызы өзiнше жұмыс iстейдi. Жұмыссыздар саны 2001 жылы 59.9 мың адам құрады немесе жұмыссыздық деңгейi 10.8 пайызға тең. 2003-2005 жылдарға арналған перспективалар. 2003-2005 жылдары экономикалық өсудiң, iшкi және сыртқы көшiп-қонуды одан әрi реттеу есебiнен демографиялық және көшi-қон жағдайын жақсарту болжануда. 2005 жылы халықтың санының 1156,7 мың адамға көбеюi белгiленiп отыр. Халықтың денсаулығын одан әрi жақсартуды ескерiп, 2005 жылы табиғи өсу 2,3 мың адамды құрайды немесе 2002 жылмен салыстырғанда 9,5 пайызды құрайды. Сонымен, 2005 жылы қала халқы 2002 жылмен салыстырғанда 1,5 пайызға көбейедi. 2005 жылы болжам бойынша экономикалық жағынан белсендi халық саны 1,8 пайызға өседi. Шағын және орта бизнестiң дамуы, Кедейшiлiктiң деңгейiн төмендету бағдарламасын жүзеге асыру жұмыспен қамтылған халықтың санын бiрте-бiрте көбейтуге мүмкiндiк бередi, 2005 жылы олардың саны 547,0 мың адамға немесе экономикалық жағынан белсендi адамдардың саны 92,0 пайызға артады деп күтiлуде. Өнеркәсiпте жұмыс iстейтiндердiң саны 14,5 пайызға (2005 жылы 84,2 мың адамға дейiн), құрылыста 66,7 пайызға (38,5 мыңнан 45,2 мың адамға дейiн) көбейедi деп болжануда. Еңбек нарығындағы жағдай жұмсартылады. Есеп бойынша 2005 жылы жұмыссыздар саны 47,5 мың адамды құрайды. Төрт жыл iшiнде жұмыссыздық деңгейi 10,8 пайыздан 8,0 пайызға азаяды. Талдау бойынша жұмыссыздардың негiзгi бөлiгi еңбек нарқы кезiндегi талап етiлетiн жоғары және орта бiлiмi бар адамдар. (бухгалтер, заңгер, экономистер). Одан басқа да басқа да көршi мемлекеттерден келгендер осы мәселеге керi ықпалын тигiзуде. Көптеген кәсiпкерлер Алматы қаласында есепте тұрмайтын арзан жұмыс күшiн ықыласпен жалдайды. Бұл жергiлiктi жұмыссыз жүргендерге бәсекелестiк туғызып заңсыз арзан жұмысшы күшiн тартуға негiз болуда. Халықтың әл-ауқатының артуы Талдау. 2001 жылы тiзiмдегi және тiзiмдегi емес қызметкерлердiң, мiндеттi қоса атқарушылардың (меншiк түрiне қарамастан және шағын кәсiпорындарды қоса алғанда) жалақылары 92 291,5 млн. теңгенi құрады, өсу қарқыны 39,1 пайызды құрады. Олардың 26679,9 млн. теңгесi немесе 28,9 пайызы шағын кәсiпорындардың еңбекке ақы төлеу қорының үлесiне тиедi (бұл көрсеткiш 2000 жылы 18,1 пайызды құрады). Еңбекке ақы төлеу қорының едәуiр өсуi 2000 жылғы жалдамалы қызметкерлер санының 305,4 мың адамнан 2001 жылғы 329,3 мың адамға өсуiмен, сондай-ақ орташа айлық жалақының 17,6 пайыздан 24,7 пайызға өсуiмен түсiндiрiледi. 2001 жылы қала бойынша орташа айлық жалақы 20508 теңгенi, долларлық эквивалент бойынша 139,5 АҚШ долларын құрады. Iрi және орта кәсiпорындар бойынша ол 22476 теңгенiң мөлшерiнде, шағын кәсiпорындар бойынша 22057 теңгенiң мөлшерiнде қалыптасты. Бұл орайда нақты жалақының өсуi 115,8 пайызға жеттi. 2001 жылы қызметкерлердiң орташа айлық нақты жалақысы күнкөрiс минимумының шамасынан 4,3 есе жоғары, 2000 жылы - 3,9 есе жоғары болды. Төменгi орташа айлық жалақы денсаулық сақтау саласында 9532 теңге, жалпықалалық деңгейден 55,5 пайызға төмен болды, бiлiм саласында 15073 теңге, тиiсiнше 39,6 пайыз, мемлекеттiк басқару саласында 17295 теңге, 19,2 пайыз болды. Ең жоғары орташа айлық жалақы қаржы қызметiнiң саласында байқалды 74510 теңге, бұл жалпықалалық деңгейден 3,4 есе жоғары болды, көлiк және байланыс салаларында - 27532 теңге, 28,5 пайыз, жылжымайтын мүлiктер бойынша операциялар, жалдау және қызметтер көрсету саласында 23167 теңге, 3,1 пайыз болды. Еңбекке ақы төлеу қорының едәуiр бөлiгi (15,9 пайыз) өнеркәсiптiк кәсiпорындардың үлесiне тиедi, 12,2 пайызы - қаржы қызметiмен айналысатын ұйымдардың үлесiне тиедi, бұл орайда олардың саны жылжымайтын мүлiкпен жасалатын операциялар, жалдау және қызметтер көрсету салаларында тиiсiнше 3,3 пайызды, 15,7 пайызды құрайды, көлiк және байланыс кәсiпорындарында 11,8 пайызды, бiлiм саласында - 10,6 пайызды құрайды. 2003-2005 жылдарға арналған перспективалар. 2002-2005 жылдарға арналған еңбекке ақы төлеу қорын қалыптастыру кезiнде 2002 жылдың соңына дейiнгi күтiлiп отырған нәтижелер, инфляция деңгейi, соңғы 3 жылдағы орташа жалақының өсу қарқыны, жалдамалы қызметкерлер санының өсуi ескерiледi. 2002 жылы қызметкерлер санының 4,6 пайызға және орташа айлық жалақының 20 пайызға өсуiн ескерiп, еңбекке ақы төлеу қорының есептi жылмен салыстырғанда 25,4 пайызға ұлғаюы белгiленiп отыр, олардың сомасы 11588370 млн. теңгенi, 2005 жылы 206918.0 млн. теңгенi құрайды немесе күтiлiп отырған жылмен салыстырғанда 78.5 пайызға көбейедi. 2002 жылы бiр қызметкерге шаққанда нақты орташа айлық жалақы, бағалауға сәйкес 24997 теңгенi құрайды және 2005 жылы 44 356 теңгеге дейiн (77.4 пайызға) көбейедi деп болжануда, мұның өзi долларлық эквивалент бойынша 258 АҚШ долларын құрайды. Нақты жалақы жыл сайын 15 пайызға өседi деп көзделуде. Орташа айлық жалақының ең жоғары деңгейi қаржы қызметi саласының қызметкерлерiнде сақталады. Бағалау бойынша 2002 жылы бұл көрсеткiш 86713 теңгенi құрайды немесе долларлық эквивалент бойынша 560 АҚШ долларын құрайды (2001 жылмен салыстырғанда 16,3 пайызға өседi). 2005 жылы 2002 жылмен салыстырғанда 68,6 пайызға өседi және 140258 теңгенi немесе 820 АҚШ долларын құрайды деп белгiленуде. Күтiлiп отырған жылы өнеркәсiпте орташа айлық жалақы 23 359 теңгеден 2005 жылғы 39987 теңгеге дейiн көбейедi, 71,2 пайызға өседi. Жалақының жоғары деңгейi негiзiнен шет елдiк капиталмен жұмысы байланысты бiрлескен кәсiпорындарда, сондай-ақ акционерлiк қоғамдарда, ЖШС-ларда байқалады. Күтiлiп отырған жылы бағалау бойынша көлiк және байланыс салаларында орташа айлық жалақы 34017 теңгеге, долларлық эквивалент бойынша 219 долларға (23.5 пайызға өседi) көбейедi. 2005 жылы 55606 теңгеге (325 доллар) жетедi, 2002 жылмен салыстырғанда 63.5 пайызға өседi. Бұл салада айрықша жоғары жалақы авиация және байланыс қызметкерлерiнде болады. Құрылысшылардың орташа жалақысы күтiлiп отырған жылы 26472 (19.5 пайызға өседi) дейiн көбейедi деп күтiледi. 2005 жылы 62.5 пайызға (43015 теңге) өседi деп болжануда. Күтiлiп отырған жылы бiлiм беру саласындағы орташа айлық жалақы 23.3 пайызға өседi деп болжануда, мұның өзi 18 596 теңгенi құрайды. Бұл орайдағы болжанып отырған өсуге қарамастан, аталған көрсеткiштер 2005 жылы жалпықалалық деңгейден 29.0 пайызға төмен болады. Бұл салада жоғары бiлiм беру мекемелерi қызметкерлерi жалақысының өте жоғары екенi байқалады. Қала бойынша денсаулық сақтау, әлеуметтiк қызметтер көрсету салаларында ең төменгi көрсеткiштi байқаймыз. 2002 жылы өсу 122.2 пайызға (11656 теңге - жалпықалалық деңгейден 55.7 пайызға төмен), 2005 жылы еңбек ақыны 19722 теңгеге өсiру жоспарлануда (келесi жылға өсуi 69.2 пайызға), мұның өзi жалпықалалық деңгейден 55.5 пайызға төмен. Өнеркәсiп, көлiк, байланыс, құрылыс, шағын және орта бизнес бойынша салалық бағдарламаларды, кедейшiлiк пен жұмыссыздықты төмендету және басқа да бағдарламаларды жүзеге асыру тұрғындарды жұмыспен қамтуды қарқынды жүргiзiп, халықтың тұрмысын көтеруге мүмкiндiк бередi. Халықтың ақшалай табыстары және шығындары Талдау. Халықтың жан басына шаққандағы ақшалай табыстары және шығындары тұтынуға пайдаланылған үй шаруашылықтарын зерттеудiң мәлiметтерiне негiзделiп есептелдi. Тұтынуға пайдаланылған үй шаруашылықтарының табысы шығындар үшiн есептелген ақшалай табыстардың сомасын және жеке шаруашылық өнiмдерiнiң тұтыну құнын бiлдiредi. 2001 жылы тұтынуға пайдаланылған жан басына шаққандағы ақшалай табыс 105 751 теңгенi құрады. Бұл орайда нақты ақшалай табыстардың индексi 115,2 пайызды құрады. Халықтың орташа айлық табысының мөлшерi күнкөрiс минимумынан 1,8 есеге артты, бiрақ қала бойынша орташа айлық жалақыдан 41,1 пайызға төмен болды. Халықтың ақшалай табысының құрылымының 76,4 пайызы еңбек қызметi табыстарының үлесiне тиедi, 17,8 пайызы - әлеуметтiк трансферттердi (зейнетақы, жәрдемақы, шәкiртақы және басқа да әлеуметтiк төлемдер), 5,3 пайызы жинаған қаражаттардан түскен ақшалай табыстарды, ақша қаражаттарының жинақталуын, 0,5 пайызы сатудың барлық түрлерiнен түскен табыстарды құрайды. 2001 жылы Алматы қаласы халқының жан басына шаққандағы ақшалай табыстары 153365,2 теңгенi құрады, мұның өзi 2000 жылғы ақшалай табыстардан 55,6 пайыз жоғары және Алматы қаласы халқының жан басына шаққандағы орташа ақшалай табыстарынан 5 пайызға төмен. Халықтың орташа айлық шығындарының мөлшерi күнкөрiс минимумынан 2,6 есеге артты, мұның өзi қала бойынша орташа айлық жалақыдан 59,6 пайызға төмен. Халықтың ақшалай табысының құрылымындағы 89,2 пайызды тұтыну шығындары құрайды, әсiресе бұлар азық-түлiк, азық-түлiк емес тауарлар және ақылы қызметтер, тиiсiнше 48,6 пайыз, 19,2 пайыз және 32,2 пайыз. Алматы қаласы халқының жан басына шаққандағы орташа ақшалай табысының 4,4 пайызын салықтар, жиымдар, төлемдер құрайды, 2001 жылы басқа да шығындар 6,4 пайызды құрады. 2003-2005 жылдарға арналған перспективалар. 2002-2005 жылдарға арналған болжамда орташа айлық жалақының өсуi, орташа айлық әлеуметтiк жәрдемнiң мөлшерi, инфляциясының индексi ескерiлдi. 2005 жылы халықтың жан басына шаққандағы орташа ақшалай табысы 60,4 пайызға, еңбек қызметiнен түскен табыстар 72,0 пайызға, барлық табыстардан түскен үлес 76,4 пайыздан 83,6 пайызға өседi деп болжануда. Әлеуметтiк трансферттер 20,0 пайызға өсiп, оның үлесi 17,8 пайыздан 12,2 пайызға төмендейдi. Халықты әлеуметтiк қорғау Талдау. Кедейшiлiк шегiнiң мөлшерiн анықтаудағы негiзгi көрсеткiш күнелту минимумы болып табылады. Күнкөрiс минимумы ең төменгi тұтыну себебi негiзiнде есептелiп, азық-түлiк тауарларының 70 пайызының, азық-түлiк емес тауарлар мен көрсетiлетiн қызметтердiң 30 пайызын қамтиды. 2003-2005 жылдарға арналған күнкөрiс минимумы шамасының есебi осы жылдардың тұтыну бағаларының индексiн ескерiп, шығарылды. Бұл көрсеткiш мемлекеттiң мекендiк әлеуметтiк көмек көрсетудегi экономикалық мүмкiндiгiн көрсетедi. Экономиканың дамуы кедейшiлiкпен тиiмдi күрестiң маңызды шарты. Қаладағы экономикалық көрсеткiштердiң оңды динамикасына қарамастан, 2002 жылдың I-шi тоқсанында күнкөрiс минимумының шамасынан төмен табыстары бар халықтың үлесi 12,1 пайызды (137,7 мың адам) құрады, ал мекендiк әлеуметтiк көмек алуға өтiнiш жасаған және ниеттенген азаматтардың саны 21,7 мың адамды немесе қала халқының 1,9 пайызын құрады. Жалпы алғанда, қала бойынша тұрмысы кедейшiлiк шегiнен де төмен адамдардың саны 55,3 мың адамды құрайды. Осылайша, Алматы қаласында 2001 жылы әлеуметтiк бағдарламаға республикалық және жергiлiктi бюджеттерден барлығы 17 467,5 млн. теңге жұмсалды, олардың (10,6 пайызы) жергiлiктi бюджеттiң қаражаттарынан 1859,8 млн. теңге, арнаулы мемлекеттiк жәрдемақылардың сомасын қоса алғанда, бөлiндi. Сонымен бiрге: - қаржыландырудың негiзгi бағдарламасы бойынша 1071,2 млн. теңгесi келесi бағыттар бойынша әлеуметтiк жәрдем көрсетуге арналды: мемлекеттiк мекендiк әлеуметтiк көмек, тұрғын үй көмегi, жергiлiктi өкiлеттi органдардың шешiмiмен азаматтардың жекелеген топтарына арналған әлеуметтiк төлемдер, қоғамдық жұмыстар үшiн ақы төлеу, жұмыссыздарды мамандыққа даярлау және қайта даярлау және басқа да төлемдердiң түрлерi; - 222,1 млн. теңгесi мына мекемелер арқылы әлеуметтiк қамсыздандыруға жұмсалған: жалғызiлiктi қарттарға арналған интернат-үйi, қарттарға, мүгедектерге арналған интернат-үйi, Әлеуметтiк қызмет көрсетудiң аумақтық орталықтары және үйде әлеуметтiк жәрдем көрсету бөлiмшелерi, Медициналық-әлеуметтiк сараптау комиссиялары, Әлеуметтiк тұрғын үй, тұрақты орны жоқ адамдарға арналған Алматы қалалық Әлеуметтiк бейiмдеу орталығы. Бұл орайда 2001 жылы бiр адамға шаққанда мемлекеттiк мекендiк әлеуметтiк жәрдемнiң орташа айлық мөлшерi 1529 теңгенi құрады. 2003-2005 жылдарға арналған перспективалар. 2002 жылғы 1 қаңтардан бастап ҚР-ның "Мемлекеттiк мекендiк әлеуметтiк көмек туралы" Заңының енгiзiлуiне байланысты мекендiк әлеуметтiк көмек алуға ниет еткен азаматтардың саны 2002 жылы 10,6 пайызға (24,0 мың адам), 2005 жылы 11,3 пайызға өсiп, 26,7 мың адамды құрайды. Мекендiк әлеуметтiк көмек алушылар санының көбеюi ең алдымен мынамен түсiндiрiледi: - кедейшiлiк шегi мөлшерiнiң 2002 жылғы 2076 теңгеден 2005 жылы 2444 теңгеге дейiн өсуi, яғни 17 пайызға өсуiне; - азаматтардың осы көмектi алу үшiн өтiнiш жасау тетiгiнiң оңайлатылуына; - жұмыс берушi мен қызметкердiң арасындағы еңбек қатынастарының жетiлдiрiлмеуiнiң табыстарды жасыруға әкелiп соғуына байланысты. 2002 жылы әлеуметтiк бағдарламаларды iске асыруға 2502.1 млн теңге(2001 жылы 34.5 пайызға көбейдi), оның iшiнде 1553.8 млн. теңге әлеуметтiк көмекке (арнаулы мемлекеттiк жәрдемақыларсыз) және 225.1 млн теңге әлеуметтiк қамтамасыз етуге бөлiнедi.2002-2005 жылдары жергiлiктi бюджеттiң барлық әлеуметтiк бағдарламалар бойынша (арнаулы мемлекеттiк жәрдемақыларсыз) шығындарын 51,6 пайызға көбейту, яғни 2928,1 млн. теңгеге жеткiзу белгiленiп отыр. Табыстары кедейшiлiк шегiнен де төмен мөлшердегi және аудандық еңбек, жұмыспен қамту орталықтарында тiркелген тұрмысы төмен азаматтардың санын ескерiп, мемлекеттiк мекендiк әлеуметтiк көмекке арналған қаражаттардың қажеттiлiгi 2003 жылы 434,4 мың теңгенi, 2004 жылы 478,3 мың теңгенi, 2005 жылы - 517,1 мың теңгенi құрайды. Сондай-ақ 2002 жылғы 1 сәуiрден бастап коммуналдық қызметтерге арналған тарифтердiң көтерiлуiне байланысты жылдың соңына таман тұрғын үй көмегiн алуға әрекет жасайтын азаматтардың саны 15 мыңнан 18 мыңға дейiн көбейедi деп күтiлуде. 2005 жылы орташа айлық жәрдемақының мөлшерi 1900 теңгеге дейiн өсiп, оның көлемiнiң ұлғаюы 11,8 пайызды құрайды. Тұрғын үй көмегiн алушылар саны шамамен 20 пайызға өсiп, 2005 жылы 31,1 мың отбасыны құрайды. 2005 жылы тұрғын үй жәрдемақысын (көмегiн) төлеу үшiн 709,2 мың теңге қаржы қажет болады. Зерттеулердiң мәлiметтерi бойынша, тұрмысы төмен отбасылардың 45 пайызы әлеуметтiк көмектi бәрiбiр ала алмаймыз деп есептегендiктен, әлеуметтiк қорғау органдарына өтiнiш жасамаған, отбасылардың 18,5 пайызы әлеуметтiк көмектiң мөлшерi оларды рәсiмдеуге арналған шығынды өтемейдi, ал отбасылардың 16 пайызы әлеуметтiк көмек алуға қажеттi құжаттарды жинау үлкен қиындық туғызады деп есептейдi. Уақытша және кездейсоқ жұмыстармен шұғылданатын, көбiсi өз табысын салық төлемеу үшiн жасыратын қызметкерлердiң үлкен армиясы бар. Экономика саласында жұмыс iстейтiндердiң 10 пайыздан астамының ҮЖК-ы жоқ, олар салық төлеуден тыс қалады деп саналады. Әйелдердiң әлеуметтiк-экономикалық дамуға қатысуы Талдау. Әйелдер проблемаларын шешу үшiн Алматы қалалық Әкiмшiлiгiнде отбасы, әйелдер iсi жөнiндегi комиссия жұмыс iстейдi. Комиссия жұмысының негiзгi бағдарламалық құжаттары - әйелдердiң жағдайын жақсартуға бағытталған мемлекеттiк және қалалық бағдарламалар. Осы бағдарламалардың шеңберiнде мына тақырыптарға ғылыми-тәжiрибелiк конференциялар өткiзiлдi: "Қазақстан әйелдерi: мемлекеттiң тәуелсiздiгiнiң 10 жылы iшiнде, ХХI ғасырға көзқарас", "Экология және Қазақстан әйелдерiнiң репродуктивтiк денсаулығы", "Адамдардың траффигi: ескерту ретiндегi ақпарат" және т.б. Әйелдердiң проблемаларын шешу үшiн "Денсаулық" дағдарыс орталығы құрылды. Алматы қаласында әйел кәсiпкерлершiлiгiнiң дамуына көп көңiл бөлiнуде,2001 жылы қала бюджетiнен әйел кәсiпкерлерге жалпы мөлшерi 13.4 млн. теңге тұратын 9 несие берiлдi, бiр жоба бизнес инкубатор аясында қаржыландырды. Осы кәсiпорындарда 70 жұмыс орыны құрылды. Қазақстан кәсiпкер әйелдерi қауымдастығымен бiрлесе отырып, әйелдердiң кәсiпкерлiгiн дамыту мәселелерi бойынша "Дөңгелек стол" басындағы әңгiмелер өткiзiлдi. Жүргiзiлген жұмыстың нәтижелерi бойынша 100 жұмыссыз әйел әртүрлi мамандық бойынша оқыту курстарынан өттi. Алматы жұмыспен қамтуға жәрдемдесу қорының тарапынан гранттарды бөлу кезiнде әйелдер кәсiпкерлiгiне басымдықпен қолдау көрсетiледi. Қоғамдық жұмыстардың дәстүрлi түрлерiмен қатар Алматы жұмыспен қамтуға жәрдемдесу қорымен бiрлесе отырып, Герман техникалық ынтымақтастық қоғамының қолдауымен қоғамдық жұмыстардың дәстүрлi емес түрлерiн ұйымдастыру бойынша бiрқатар пилоттық жобалар жүзеге асырылды. Нәтижесiнде 27 әйел дербес жұмыс iстеуге дағдыланды. 2003-2005 жылдарға арналған перспективалар. Әйелдердi кәсiпкерлiк қызметке тарту жұмысы жандандырылады. Шағын кәсiпкерлiктi қолдау бағдарламасында бизнес жобалар бойынша жеңiлдiкпен несие берерде әйелдер үшiн 20 пайыздық квотаны қалыптастыру, Алматы бизнес-инкубаторының аумағында өндiрiстiк алаңдарды беру, әйелдердi мамандық алу үшiн оқуға жiберу қарастырылады. Көп балалы, тұрмысы төмен отбасылардың, әлеуметтiк жағынан қорғалмаған отбасылардың, аналардың проблемаларын шешуге жәрдемдесу жалғастырылады. Әйелдер бiрлестiктерiнiң, сонымен бiрге отбасы және әйелдер проблемаларына қатысы бар, әртүрлi бағыттарда жұмыс iстейтiн үкiметтiк емес ұйымдардың iс-қимылдарын үйлестiру жұмысы жалғастырылады. "Қамқорлық" дағдарыс орталығының, қалалық отбасы және әйелдер iстерi жөнiндегi комиссияның жұмысы жандандырылады. Бiлiм беру "Бiлiм беру" саласы бойынша индикативтiк жоспардың негiзгi көрсеткiштерi ҚР-ның "Бiлiм беру туралы" Заңының талаптарына, Алматы қаласындағы бiлiм беру жүйесiнiң ерекшелiктерiне, бағыттарына сәйкес әзiрлендi. Талдау. Өткен жылдары сақталып, соңғы жылдары бiлiм беру мекемелерi дами түстi. Қаланың барлық мекемелерiнде бiлiм берудiң жаңа технологиясы мен ақпараттық жүйесi енгiзiлуде ( электрондық оқулықтар, мультимедиялық бағдарламалар, виртуалдық лабораториялар). Салауатты өмiр салты үшiн кең науқандық жұмыстар атқарылуда. Мектепке дейiнгi балалар мекемелерi. 1999 жылдан бастап МДМ негiзсiз қысқарту тоқтатылды, 2002 жылдың басына дейiн қала маңында 154 ұйым қызмет атқарған, ондағы балалар саны 22,6 мың адам. Барлық балалар бақшасы 144 (балалардың саны 21,36 мың адам) мемлекеттiк коммуналдық қазыналық кәсiпорын болып табылады, 39 жеке және ведомстволық (2,5 мың адам). Қаланың балалар бақшасы 75 пайызға қамтылған, мектепке дейiн әзiрлiкте 17,4 мың адам қызмет атқарған, (77 пайыз балалар мектепке дейiнгi мекемелердi қамтиды). Қалада 26 қазақ және 49 аралас балалар бақшасы бар онда 95 топ қазақ бөлiмшесi, 14 санаторлық және мамандандырылғын мектепке дейiнгi мекемелерде 1282 бала тәрбиеленуде. Жалпы орта бiлiм беру. Қаланың мектеп жүйесi 143 мекемеден тұрады (2001 жылы 3 жаңа мектептi қоса алғанда) онда 196,3 мың адам оқиды. 189 мектеп мемлекеттiк меншiкте және 54 мектеп жеке меншiкте мұнда 191,5 және 4,8 мың адам бiлiм алады. Бұған қоса арнайы мекемелерде 10 интернатта 2 мың бала оқиды және 1 әлжуаз балаларға арналған мамандандырылған мектеп бар (80 оқушылық). Жалпы бiлiм беретiн мектептер қалада бiрқалыпты орналасқан. 2002 жылы Ақбұлақ, Жетiсу, Шаңырақ шағын аудандарында мектептер iске қосылды. Бiрақ осыған қарамастан кейбiр мектептер 2-3 ауысымда жұмыс iстейдi. 18 мектеп ескi ғимараттарда орналасқан. Барлық мектептерде компьютерлер қойылған. Жан-жақты оқыту сабақтары жүргiзiлуде. Жасөспiрiмдердiң Үйi ашылды. Бастауыш кәсiптiк бiлiм беру. Халық шаруашылығының бiлiктi мамандарды әзiрлеу мақсатында 2001 жылы оның қатары 32 пайызға көтерiлдi, 2000 жылы 4 пайыз болатын. Мұнда оқушыларды кәсiптiк училищелер мен лицейлерге қабылдау тұрғысында жүзеге асады. Осында кәсiптiк бiлiм алушылар қатары 15 пайызға арта түстi. Қазiр қалада 13 орта мекеме, оның 12 мемлекеттiк қаланың иелiгiнде. 1-жеке онда 150 адам оқиды. Жалпы осы аталған мекемелерде 4,45 мың адам оқиды. 2002 жылдың соңына дейiн бюджет қаражаты есебiнен 2001 жылға қарағанда 46 пайызға көтерiлiп, 265 млн. теңге құрайды. Орта кәсiптiк бiлiм беру. Қалада 66 орта арнайы оқу орындары бар, оның iшiнде 6 қалалық бiлiм беру жүйесiнде, 5-ҚР ғылым мен бiлiм Министрлiгiнде,4- басқа да әр түрлi министрлiктер мен ведомстволарда және 48 мемлекеттiк емес. Оқушылардың жалпы саны 20.0 мың адам,9.7 мың адам мемлекеттiк емес мекемелерде, оның iшiнде 0.6 мың адам жергiлiктi бюджет есебiнен оқиды. Өткен жылы ОМОМ жергiлiктi бюджет есебiнен 193 млн. теңгеге қаржыландырды. Жоғары бiлiм беру. Алматы қаласы елiмiздегi көптеген жоғарғы оқу орындарының тоғысқан жерi. Оның аумағында 136.4 тыс студент оқитын, 225 жоғарғы бiлiмдi мамандық түрлерiн беретiн 73 ЖОО бар. Алматы қаласында күндiзгi жалпы бiлiм беретiн мектепте оқушылар саны орта есеппен 26.7 адамға, республика бойынша 21-ге дейiн өстi, бұл оқушылардың дайындығын төмендейтiнiн байқатады. 2003-2005 жылдарға арналған перспективалар. 2003-2005 жылдардағы кезеңде бiлiм берудiң барлық деңгейдегi сабақтастығын қамтамасыз ету, бiлiм беретiн барлық мекемелерде оқытудың жаңа технологияларын енгiзу, оның экономиканың жоғары бiлiктi мамандарға қажеттiлiгiн қамтамасыз етуге, сондай-ақ қоғамды адамгершiлiк және дене бiтiмi жағынан сауықтыруға мүмкiндiк беретiн тиiмдi жүйенi құрудағы ролiн көтеру жоспарлануда. Жастар арасында салауатты өмiр салтын насихаттауға айрықша назар аударылады. Мектепке дейiнгi балалар мекемелерi. 2005 жылдың соңында қалада 156 балабақша жұмыс iстейдi деп көзделуде. Тұрмысы төмен отбасылардың балаларына арналған балабақша ашу мүмкiндiгi қарастырылады. Жеке сектор едәуiр дамиды. Балабақшалардағы балалардың саны 5-6 жастағы балаларды мектеп алдындағы даярлауға қамтудың өсуi есебiнен 24 мың адамға жетедi. Жалпы орта бiлiм беру. 2005 жылдың соңында мемлекеттiк жалпы бiлiм беретiн мектептердiң желiсi қала тарапынан 3 мектептi салу, 3 мектептi кеңейтiп салу есебiнен 4136 орынмен толықтырылады. Одан басқа 2002 жылы әлжуаз балаларға арналған 144 орындық мектеп ашылады. Бiлiм беру iсiндегi жеке сектордың дамуына жағдай жасау 2005 жылдың соңында жеке меншiк мектептердiң санын 65-ке жеткiзуге мүмкiндiк бередi. Болжанып отырған кезеңнiң соңында қаладағы жалпы бiлiм беретiн мектептердiң саны 11 бiрлiкке көбейедi және 258-ге жетедi, ал ондағы оқушылардың саны тиiсiнше 5,7 мыңға жетiп, 204 мың адамды құрайды. 2002 жылы мектептерде бiрнеше тiлде оқытылатын тәжiрибелiк сыныптар ашу көзделуде. Бастауыш кәсiптiк бiлiм беру. Орта кәсiптiк бiлiмдi мамандықтарды дайындау тапсырысын ұлғайту көзделуде. Олардың саны 3 бiрлiкке Алматы көлiк және коммуникация колледжi аясында темiр жол кәсiптiк техникалық мектеп, қиын жасөспiрiмдердi тәрбиелеу мектебiнiң аясында, бизнес және технология колледжiнiң құрылымдық бөлiмшелерi. Құрамында 9,1 мың оқушысы бар 16 бiрлiкке көбейедi. Оқушылар саны жыл аяғына дейiн 70,5 пайызға өседi. Мекеменi бюджеттiк қаржыландыру бiр жарым есеге өседi. Барлық мекемелерде жаңа стандартты оқулықтар компьютерлiк бағдарламалар, оның iшiнде мультимедиялық оқу процестерiн енгiзу жобалануда. Орта кәсiптiк бiлiм беру . Мекемелер саны 2002 жылдың деңгейiнде қалады. Оқушылар саны 18 пайызға өседi және 28,0 адам құрайды. Астанаға көшуiне байланысты Республикалық бағыныстағы колледж саны бiр бiрлiкке азаяды. Мемлекеттiк емес колледждер сканы сол деңгейде қалады. Оқушылардың бiр бөлiгi мемлекет есебiнен оқиды. 2005 жылдың аяғына дейiн бюджеттiк қаржыландыру 512 млн. теңгеге жетедi. Оның iшiнде жергiлiктi бюджет осы мақсатқа 310 млн. теңгенi көздейдi. Жоғары бiлiм беру. Жоғары мемлекеттiк бiлiм беру мекемелерi 2002 жылдың деңгейiнде қалады. 73 мың студентi бар 60 жоғары оқу орны жеке бiлiм беруде. Жыл аяғына дейiн жоғарғы оқу орындарындағы студенттер саны 148 мың адамға жетедi. Денсаулық сақтау Талдау. 2001 жылы негiзгi күш-жiгер тұрғындарға медициналық қызмет көрсетудiң сапасын жақсартуға бағытталды. Халықтың қажеттiлiгiн ескерiп, қаланың медициналық мекемелерiнiң желiсi тағы бiр Сәбилер үйiмен, алдын ала тексеру емханасымен, қазiргi заманғы медициналық технологиялардың емдеу-диагностикалық орталығымен наркологиялық сырқаттарды сауықтыру орталығымен, өкпе ауруымен ауыратын сырқаттарды күштеп емдеу бөлiмшесiмен және осындай сырқаттарды емдеудiң екiншi кезеңiне арналған бөлiмшесiмен толықтырылды. Бүкiләлемдiк банкпен бiрлесе отырып, СВА-ның модельдiк кешенi құрылды. Қала аумағындағы денсаулық сақтау мекемелерiнiң желiсi 76 емханадан және 53 ауруханадан, мемлекеттiң меншiгiндегi 41 емхананы және 47 аурухананы қоса алғанда, тұрады. 2002 жылдың басындағы жағдай бойынша 8 отбасылық дәрiгерлiк амбулатория жұмыс iстедi, олардың 1-уi жеке меншiк. Қаланың стационарларының жалпы қуаты 11057 төсектi қамтиды, олардың 10568-i мемлекеттiк ауруханаларда, емханалардың жиынтық қуаты 1 ауысымда 23887 сырқат (18938) дәрiгерге қаралады, әрбiр 10 мың адамға шаққанда тиiсiнше 210 және 166,7 келедi. Жергiлiктi бюджеттiң қаражаттары есебiнен жалпы сомасы 192 млн. теңгенiң медициналық жаңа жабдығы сатып алынды, 88 млн. теңге тұрғындардың жеңiлдiгi бар топтарына арналған дәрiлердi алуға жұмсалды, 35 денсаулық сақтау мекемесiн күрделi жөндеуге 430 млн. теңге жұмсалды. 2002 жылы 2 темiржол ауруханасының жеке меншiкке берiлуiне байланысты мемлекеттiк денсаулық сақтау мекемелерiнiң саны 2 бiрлiкке азайды. Әлеуметтiк маңызы бар аурулармен күрес бойынша кешендi мақсатты бағдарламаларды жүзеге асыру оңды нәтижелердi бердi. Соның нәтижесiнде өкпе ауруымен, көкжөтелмен, В вирусты гепатитпен ауыратын сырқаттардың саны азайды, қызылшамен ауырған жағдайлар болмады. Халықты дәрiмен қамтамасыз етуге оңтайлы тәсiлдермен келiп, жағдай едәуiр жақсарды. Қала Әкiмiнiң шешiмiмен сырқаттарды қамтамасыз ету үшiн дәрiлердiң ассортиментi едәуiр кеңейiп, дәрiгерлердiң рецептiсi бойынша дәрiлер тегiн берiлетiн сырқаттардың тiзiмi толықтырылды. Қалада қазiргi уақытта 482 жеке меншiк дәрiхана жұмыс iстейдi, олардың саны 2001 жылмен салыстырғанда 30 бiрлiкке көбейдi. Салауатты өмiр салты үшiн кеңiнен науқан өткiзiлуде, оған барлық бiлiм мекемелерi, медициналық ұйымдардың көпшiлiгi тартылды. 29 денсаулықты нығайту орталығының, 4 темекiге қарсы жұмыс iстейтiн орталықтың қызметi ұйымдастырылды. Денсаулық сақтау жүйесiн реформалау халықтың әртүрлi қызметтер көрсетуге мұқтаждығын ескерiп, жүзеге асырылды. 2002 жылы медициналық мекемелердiң желiлерiн тиiмдi пайдалану мақсатында 3 отбасылық дәрiгерлiк амбулаториялар - N 1, N 2, N 3 амбулаториялар қайта ұйымдастырылып, олардың базасында N 13, N 14 емханалар ашылды. 2002 жылдың соңына дейiн N 4 стоматологиялық емхана жекешелендiрiледi. 2003-2005 жылдарға арналған перспективалар қаланың денсаулық сақтау жүйесi дамуының перспективалық жоспарына сәйкес әзiрлендi. Күндiзгi стационарлардың қуатын олардың нақты қажеттiлiктi өтейтiн жағдайға келтiру, пилоттық күндiзгi стационарды ашу және оның тәжiрибесiн тарату жұмысы жалғастырылады. Денсаулық сақтаудың барлық мекемелерiнде жаңа технологияларды, инновацияларды қолданып, техникалар жаңартылып, көрсетiлетiн жоғары сапалы қызметтердiң көлемi ұлғайтылады. Балаларды, жасөспiрiмдердi, әйелдердi, азаматтардың басқа да топтарын диспансерлiк қадағалау үшiн қамту жайы кеңейтiледi. Мемлекеттiк емес денсаулық сақтау мекемелерiн өркендетуге зор назар аударылады. 2005 жылға таяу жеке меншiк амбулаториялық-емханалық ұйымдардың саны 67 пайызға немесе 135 бiрлiкке дейiн көбейедi. Кепiлдi медициналық қызметтер көлемiмен қамтамасыз ету үшiн бюджеттiң қаражаттарын бөлудiң нормативтiк әдiсiн енгiзу жоспарлануда. 2003 жылы Медициналық-әлеуметтiк түзету орталығының, Психикалық салауаттылық орталығының кеңеюiне байланысты төсектер саны 186-ға ұлғаяды. Сызғанов атындағы Хирургия институты төсектерiнiң саны 50-ге көбейедi. Қаланың медициналық мекемелерiне арналған қанның компоненттерi мен препараттарын өндiру үшiн Қан құю станциясын ашу жоспарлануда. Жеке меншiк денсаулық сақтау мекемелерi бойынша 2003-2005 жылдарға арналған болжам соңғы үш жылдағы динамика негiзiнде әзiрлендi. 2005 жылға таяу амбулаториялық-емханалық мекемелердiң жиынтық қуаты 3 пайызға ұлғайып, 11793 төсектi құрайды. Қоршаған ортаны қорғау Талдау. Бүгiнгi таңда Алматы қаласының жалпы аумағы 28,2 мың га-ны құрайды, олардың негiзгi бөлiгiнде тұрғын үйлер (20,4 мың га), экономикалық-әлеуметтiк сипаттағы ғимараттар мен құрылғылар (2,5 мың га) салынған, аз ғана бөлiгiн ауыл шаруашылығы жерлерi (1,9 мың га) құрайды. Айрықша күзетiлетiн табиғи аумақтардың, су және орман қорларының үлесiнде 2,6 мың га бар. 5 жыл iшiнде қаланың аумағы Алматы облысының кейбiр аумақтарының қаланың құрамына енгiзiлуiне байланысты 5 мың га-ға ұлғайды. Қалада экологиялық жағдайды жақсарту жұмысы жүргiзiледi. Айталық, 2000 жылдың наурыз айынан берi атмосфералық ауаның ластануын жүйелi қадағалайтын 3 стационарлық постының жұмысы қалпына келтiрiлдi. Алматы қаласын сумен жабдықтау Алматы және Талғар жер асты су көздерiнiң, үлкен Алматы және Кiшi Алматы өзендерiнiң жер бетiне жақын суларының есебiнен жүзеге асырылады. Жүргiзiлiп отырған есептеу приборларын орнату шаралары тұтынылатын жер асты суларының көлемiн азайтуға мүмкiндiк бердi, бұған орташа көп жылғы маңызы бар салыстыру бойынша олардың деңгейiнiң 0,14-2,54 метрге көтерiлуi айғақ болады. 2001 жылы табиғи су көздерiнен алынатын судың жалпы көлемi 267,04 млн. текше метрдi құрады, мұның өзi өткен жылы алынған судың көлемiнен 11,5 млн. текше метрге аз. Судың негiзгi бөлiгi (78,6 пайыз) шаруашылық, ауыз су мұқтаждарына пайдаланылады. Алматы қаласының ағын сулары "араластырылған" түрiнде жүйеленедi. Өндiрiстiк ағын суларды қаланың су нысандарына ағызуға жол берiлмейдi. Қалада 184 тазарту құрылысы салынған және пайдалануда, оларды 7-уi 2001 жылы iске қосылды. Ағын суларды тұрғын үй, қоғамдық-әкiмшiлiк, өнеркәсiптiк және басқа да кәсiпорындардан ағызу өндiрiстiк-тұрмыстық канализацияның бiртұтас желiсi бойынша жүзеге асырылды. Бүлiнген жерлердi қайтадан культивациялау жұмысы жүргiзiлуде. 2001 жылы қалалық қоқыстарды қайта тиеу стансасының аумағындағы жерлердi қайтадан культивациялау жұмыстары жоспарланды. Қазiргi уақытта осы стансада қоқыс жинақталмайды, қоқыстарды қайтадан тиеп әкету жүзеге асырылуда. 2002 жылға арналған жергiлiктi бюджеттен Баум бағында және "Медеу" табиғи паркiнде отырғызылған ағаш көшеттерiн зиянкестерден қорғау мақсатында дәрiлеу үшiн 1,5 млн. теңге бөлiндi. 2003-2005 жылдарға арналған перспективалар. "Таза ауа жанға дауа" 2015 жылға дейiнгi кезеңге арналған экологияны сауықтырудың қалалық кешендi бағдарламаның негiзгi қағидаларын жүзеге асыру жұмысы жалғастырылады. Ағын сулар жердiң үстiңгi қабатына ағызып жiберiлмейдi және осылай жасау ойластырылмайды. Таяудағы 3 жылда отырғызылған ағаш көшеттерiн сақтау және сауықтыру жұмыстарын жүргiзуге жылына 2,54-2,72 млн. теңге қажет. Алдағы жылдары суды табиғи су көздерiнен алу көлемiн жылына орта есеппен 6-7 млн. текше метрге дейiн азайту жоспарлануда. Өндiрiс көлемiнiң өсуi жағдайында осы болжанып отырған азайту суды үнемдеу технологияларын жүзеге асыру, сонымен бiрге Алматы қаласында пәтерлерде, кәсiпорындарда, ұйымдарда суды есептеу құралдарын одан әрi енгiзу есебiнен қамтамасыз етiледi. Бүлiнген жерлердi қайтадан культивациялау жұмысын жалғастыру жоспарлануда. Қайтадан культивациялауға жататын аумақтардың көлемi 2003 жылы 4,1 га-ны, 2004 жылы 5,9 га-ны, 2005 жылы 6 га-ны құрайды. Мәдениет Талдау. Алматы қаласы республиканың мәдени орталығы ролiн атқарады. Мұнда мәдениет саласының 224 ұйымы, сонымен бiрге 32 кiтапхана, 15 мұражай, 10 театр, 6 клуб үлгiсiндегi мекеме, 5 демалыс паркi, хайуанаттар паркi және цирк шоғырланған. Олардың 65-i мемлекеттiкi. 2002 жылы цирк қаланың коммуналдық меншiгiне берiлдi. Өткен жылы қаланың парктерi арқылы 352,6 млн. теңге сомасының қызметтерi көрсетiлдi, оларда 2,5 млн. адам демалды. Қалалықтар көбiрек демалатын орын қалалық хайуанаттар паркi. Өткен жылы ғана оған 174 мыңнан астам адам барды. 26 филармония және концерттiк ұйымдар, 7 мұражай, 4 кiтапхана және 9 театр республиканың меншiгiнде. Қалада 3 мұрағат бар, олардың 1-уi жергiлiктi бюджеттен қаржыландырылады. Мемлекеттiк мұрағат және Президенттiң мұрағаты республиканың меншiгi болып табылады. 2001 жылы мұрағаттар арқылы 74 млн.-нан астам теңгенiң ақылы қызметтерi көрсетiлдi. "Оңтүстiк астана"-"Южная столица" телеарнасы қаланың меншiгiнде, телевизия хабарларын жүргiзудiң мемлекеттiк тапсырысы 6,7 сағатты құрайды, 2005 жылы ол 15 сағатқа дейiн ұлғайтылады. 2001 жылы қаладағы мекемелердiң, ұйымдардың және кәсiпорындардың iс қағаздарын мемлекеттiк тiлге көшiрудiң кестесi әзiрлендi және iске қосылды. Барлық аудандардағы әкiмдердiң аппараттарындағы штат кестесiне iс жүргiзушi қызметiнiң бiрлiгi енгiзiлдi. IIББ-да, "Алматытелеком" ҚТО-да, "Қазаэронавигация" РМК-да, ҚР-ның Ұлттық банкiнде, "ЭйрҚазақстан" ЖАҚ-да және т.б. мемлекеттiк тiлдi оқып үйренудiң тегiн курстары жұмыс iстейдi. Теле, радио хабарларының эфирi бойынша "Сөз сөйлеу мәдениетi", "Дұрыс сөйлей және жаза бiлейiк", "Сөз құпиясы", "Сiздерде қазақ тiлiнiң жайы қандай?" және т.б. тақырыптарында хабарлар жүргiзiледi. 2003-2005 жылдарға арналған перспективалар. Таяудағы жылдары тұңғыш Президенттiң мұражайын, тарихи-өлке тану мұражайын салу, М.Мақатаевқа, М.Төлебаевқа, Бөгенбай батырға, Ауғанстан соғысына қатысқан жауынгерлерге арналған ескерткiштердi, қалалық көрме орталығын ашу жоспарлануда. Сондай-ақ муниципальдық театр ашу мәселесiн шешу ойластырылады. 2003 жылға таяу қаланың жоғарғы бөлiгiнде дендропарктi салып бiтiру көзделуде. Жергiлiктi бюджеттiң қаражаты есебiнен қалалық хайуанаттар паркiн iшiнара қайта жаңарту, хайуанаттарды күтiп-ұстауға арналған қосымша жайларды салуды қоса алғанда, жоспарланады. Болжанып отырған кезеңнiң соңында мәдениет ұйымдарының саны 226 бiрлiктi құрайды. Перспективада кәсiпорындар мен ұйымдардың iс қағаздарын мемлекеттiк тiлде жүргiзуге кезең-кезеңiмен көшу кестесiн жүзеге асыруды жандандыру жоспарлануда. Мемлекеттiк тiлде компьютерлiк қамтамасыз етудi жарақтандыру, iс қағаздарының әзiрленген компьютерлiк үлгiлерiн енгiзудi, терминологиялық қорды одан әрi жарақтандыруды қоса алғанда, жалғастырылады. Жастар саясатын жүргiзу саласында қызметтер жәрмеңкесiн өткiзудi жалғастыру, тұрмысы төмен отбасылардан шыққан студенттерге қолдау көрсету, аулалық клубтардың желiсiн кеңейту жоспарлануда. 2004 жылы Алматы қаласында Қазақстан Жастарының съезiн өткiзу, Жастар сарайын ашу жоспарлануда. Туризм Талдау. 2001 жылы Алматы қаласының туристiк имиджiн қалыптастыру жұмысы жүргiзiлiп, шет елдердегi елшiлiктер және өкiлдiктер арқылы, халықаралық көрмелер және жәрмеңкелерде буклеттер, карталар, плакаттар, CD дискiлерi, фотоматериалдар және басқа да жарнамалық өнiмдер таратылды. Интернетте тұрақты жаңаланып тұратын ақпараты бар ВЕБ-сайт ашылды. "Жүз жол" аталатын 8 телехабары берiлдi, Шарын шатқалына, үлкен және Кiшi Алматы шатқалына туристiк десанттар ұйымдастырылды. Туристiк кадрларды даярлау және олардың бiлiктiлiгiн арттыру орталығы құрылып, экскурсия жетекшiлерi, гид-аудармашылар, жаңа туристiк бағыттар туралы мәлiметтердiң жиынтығы қалыптастырылды. "Үздiк туристiк бағыт", "Үздiк туристiк фирма", "Туризмнiң үздiк қызметкерi" және басқа да тақырыптарға конкурстар өткiзiлдi. Өткiзiлген барлық шаралар БАҚ арқылы кеңiнен жария етiлiп, көшпелi және iшкi туризмдi өркендетуге бағытталды. Сонымен бiрге туризмнiң дамуына жасалатын кедергiлер де бар. Олардың санатына мыналарды атауға болады: ақпараттық қызмет көрсетудi дамыту деңгейiнiң, қызметтердiң инфрақұрылымының жеткiлiксiздiгi, қызметтердiң олардың сапасына арналған бағасына сәйкес келмеуi, туристiк және спорт базаларының, демалыс үйлерiнiң ескiруi, табиғи, рекреациялық, спорт нысандарын игерудiң деңгейiнiң төмен болуы. Қазақстан Республикасы Президентiнiң 1998 жылғы 27 ақпандағы N 3859 Жарлығымен "Жiбек жолының тарихи орталықтарын қайта түлету, түркi тiлдес мемлекеттердiң мәдени мұраларын сақтау және оларды сабақтастықпен дамыту, туризмнiң инфрақұрылымын жасаудың" Мемлекеттiк бағдарламасы бекiтiлдi. Аталған бағдарламаға сәйкес жекелеген нысандарды жөндеу және қайта жаңарту жұмысы жүргiзiлуi тиiс. 2001 жылы жергiлiктi бюджеттiң қаражаты есебiнен мынадай жұмыс түрлерi орындалды: 28-шы гвардияшы-панфиловшылар атындағы саябақты көрiктендiру, қаланың өркендеуiнiң тарихи кезеңдерiнiң ескерткiштерiн қазiргi кезеңмен жалғастыратын Алматы қаласының Оңтүстiк-Шығыс шеңберiн қайта жаңарту; Қазақстанның туристiк мүмкiндiктерi туралы жарнамалық буклет, плакаттардың 5 түрi шығарылды. 2003-2005 жылдарға арналған перспективалар. 2002-2005 жылдарда жарнамалық өнiмдердi әзiрлеу, туристiк конкурстарды, жарнамалық турларды және т.б. ұйымдастыру үшiн жыл сайын жергiлiктi бюджеттен 9-15 млн. теңге қаражат бөлу көзделуде. 2002-2005 жылдарда альпинистер лагерьлерiн салу үшiн алматылық ұйымдардың инвестицияларын, "Galaxy tour" ЖШС-нiң - 4,1 млн. теңгесiн, "Хан Тәңiрi" ЖШС-нiң - 15,3 млн. теңгесiн тарту көзделуде. "Жiбек жолы - Қазақстан" Ұлттық компаниясы" ААҚ 2002-2004 жылдары өз қаражаты есебiнен "Саяхат" автобекетiн қайта жаңартуды, шет елдiк инвестициялардың есебiнен қонақ үй салуды ойластыруда. Жоғарыда аталған бағдарламаны жүзеге асыру үшiн мынадай республикалық бағыныстағы нысандарды жөндеу, қайта жаңарту мақсатында республикалық бюджеттен қаржыландыру қажет: 4 сыныптық бастауыш училище (театр институты, этнографиялық ансамбль) мемлекеттiк бағдарламаға сәйкес жоспарланған қаражат 0,5 млн. доллар; Л.Н.Толстой атындағы кiтапхана, ерлер гимназиясының ғимараты (республикалық балалар кiтапханасы) 0,5 млн. доллар; офицерлердiң әскери жиналысының үйi (халық аспаптары мұражайы) 0,1 млн. доллар; Верный қаласының форштаты мен станциясының тарихи құрылысының фрагменттерi, Кiшi Алматы өзенiнiң тармақтары (халық кәсiпшiлiктерiнiң шеберханаларын салу көзделуде) 9,0 млн. доллар; Боралдай қорғандарының кешенi, Верный бекiнiсi (көшпелi өркениет мұражайы, әскери өнерi тарихының театры) 9,0 млн. доллар. Спорт Талдау. Алматы қаласы спорттық инфрақұрылымы жеткiлiктi дамыған қалалар санатына жатады. Оның аумағында 959 спорт құрылысы, сонымен бiрге 5 стадион, 230-ға жуық спортзалы, 584 баскетбол, волейбол, футбол алаңдары және басқа да алаңдар, 26 спорт корты, 20-ға жуық жүзу бассейнi бар. Барлық спорт құрылғыларының 86 пайызы қаланың коммуналдық меншiгi болып табылады. Алматы қаласының 247 мың тұрғыны немесе әрбiр 4-шi тұрғын спорттың әр түрiмен шұғылданады. 1 балалар - жасөспiрiмдер спорт мектебi республикалық бағыныста. Спорттың инфрақұрылымының материалдық-техникалық базасын нығайту жұмысы жүргiзiлуде. Жасанды мұз айдыны бар 2 мұз алаңы салынып бiттi: "Олимпикс" мұз сарайы және "Б.Шолақ атындағы Спорт және мәдениет сарайы" толық қайта жаңартылды. 2003-2005 жылдарға арналған перспективалар. Халықтың денсаулығын нығайтудың перспективаңа арналған негiзгi мiндетi бiрiншi кезекте дене шынықтыруды, спортты кеңiнен насихаттау арқылы жастардың денсаулығын нығайту, мәдени-сауықтыру, спорт нысандарының желiлерiн кеңейту. Жоғары сыныпты спортшыларды орталықтандырылған тәсiлмен даярлау шараларын қолдану жоспарлануда. Бұл үшiн 2003 жылы қалалық Олимпиада орталығын ашу жоспарлануда. Алматыдағы таудың етегiнде республикалық олимпиадалық спорт базасын салу мүмкiндiгi қарастырылады. Балалар мен жасөспiрiмдердiң мектебiн, Дәстүрлi емес сауықтыру дене шынықтырудың орталығын ашу жоспарлануда. Жоспарланып отырған кезеңнiң соңында қала аумағында 978 спорт құрылғысы болады, оларда 258 мыңнан астам адам дене тәрбиесiмен айналысады. Жергiлiктi бюджет Талдау. 2001 жылғы бюджет саясатының негiзгi бағыттары мыналар болды: құрылымдық қайта құруларға жәрдемдесу, бюджет қаражаттарын тиiмдi, мақсатқа сәйкес пайдалану, бюджет қаражаттарын пайдалануды ұзақ мерзiмдi бағдарламалармен байланыстыру, қаланың борыштары бойынша қызмет көрсету және борышкерлiк мiндеттемелердiң мониторингi. Борыштың iс жүзiнде қалыптасқан сомасы 4338 млн. теңгенi құрайды. Оны өтеу кестеге және жасалған несие келiсiмдерiн сәйкес жүзеге асырылады (МАН автобустарын алу жобасынан басқаларын, осы мәселе бойынша ҚР Үкiметiне төлемдердi төлеудiң мерзiмiн 2003 жылға қалдыру немесе несиенi өтеудi республикалық бюджеттiң есебiнен жүзеге асыру туралы ұсыныстар жолданды). Халық шаруашылығын қаржыландыру кезiнде бюджет қаражаттарын ұтымды пайдалануға мемлекеттiк тапсырыстар бойынша тендерлер өткiзу есебiнен қол жеткiзiлдi, мұның өзi бюджет қаражаттарының 607 млн. теңгесiн үнемдеуге мүмкiндiк бердi (өткен жылдың шартты түрде үнемдеуiнен 2,4 есе көп). 2001 жылы Алматы қаласының нығайтылған бюджетiне енгiзiлген салықтық және салықтық емес түсiмдер 127 071 млн. теңгенi құрады, сонымен бiрге жергiлiктi бюджетке 55540 млн. теңге, олардың iшiндегi: салықтық түсiмдер 52596 млн. теңге, салықтық емес түсiмдер 1831 млн. теңге, капиталмен жасалған операциялардан түскен кiрiстер 998 млн. теңге. 2001 жылдың бюджетiнiң шығыс бөлiгi 29318 млн. теңгенi құрады. Әлеуметтiк салаға 14671 млн. теңге жұмсалды, олардың iшiнде: бiлiм беруге 6128 млн. теңге, денсаулық сақтауға 4 806 млн. теңге, әлеуметтiк қамсыздандыруға және қорғауға - 2567 млн. теңге, мәдениет, спорт және ақпараттық кеңiстiк саласына - 1170 млн. теңге. ҚР-ның "Бюджет жүйесi туралы" Заңына өзгерiстер енгiзiлуiне байланысты республикалық және жергiлiктi бюджеттер арасындағы салықтық түсiмдердi бөлуде өзгерiс болды, оларға сәйкес корпоративтiк табыс салығы толық көлемде республикалық бюджетке аударылады, сондай-ақ жаңа Салық Кодексiнiң енгiзiлуiне байланысты биылғы күтiлiп отырған кiрiстер 2001 жылғыдан төмен болады және нығайтылған бюджетке енгiзiлетiн барлық кiрiстер 121 589 млн. теңгенi құрайды, сонымен бiрге жергiлiктi бюджетке 49 735 млн. теңге аударылады. 2002 жылдың ағымдағы шығындары 30 500 млн. теңге сомасында болады деп күтiлуде. ҚР-ның "Мемлекеттiк мекендiк көмек туралы" Заңының қолданысқа енгiзiлуiне байланысты 2002 жылдың 1 қаңтарынан бастап бюджет есебiнен тұрмысы төмен азаматтарға мекендiк көмек көрсету үшiн 161,4 млн. теңге бөлiнедi. Тек қана тұрғын үй жәрдемақысын көрсетуге бөлiнетiн шығындар 386,1 млн. теңгенi құрайды, арнаулы мемлекеттiк жәрдемақы төлеу үшiн 613 млн. теңге бөлiндi, мұның өзi 2001 жылғымен салыстырғанда 14 млн. теңгеге көп. 2003-2005 жылдарға арналған перспективалар. Әлеуметтiк-экономикалық дамудың мақсаттары мен мiндеттерiн анықтаудың базасы 2001 жылдың соңында қалыптасқан жағдай және болжанып отырған макроэкономикалық көрсеткiштер және пропорциялар; экономикалық секторларды, әлеуметтiк саланы қоса алғанда, дамытудың жағдайы; қолданылып отырған заңнамалық база және оны жетiлдiру мүмкiндiктерi. 2003-2005 жылдарға арналған индикативтiк жоспарды әзiрлеу кезiнде ескерiлген бюджет саясатының негiзгi басымдықтары мыналар: бюджет жүйесiн нормативтiк жоспарлау бағытында реформалау, орталық және жергiлiктi мемлекеттiк органдардың функциялары мен жауапкершiлiгiн нақты бөлу; ақша-несие, бюджет және салық құралдарын пайдаланып, мемлекеттiк реттеу әдiстерiн күшейту; жоспарланатын жылға арналған бюджет қаражаттарын пайдалануды әлеуметтiк-экономикалық дамудың ұзақ мерзiмдi мақсаттарымен байланыстыру; Алматы қаласының жергiлiктi атқару органдарының қызметтер көрсетуi және борыштарын өтеуi жөнiндегi мiндеттемелерiн орындау; мемлекеттiк мекемелердiң бюджет қаражаттарын тиiмдi, мақсатқа сәйкес жұмсау; әлеуметтiк сипаттағы шығындардың барынша толық бөлiнуi; аймақтық мақсатты Бағдарламаларды жүзеге асырудың қаржылық құралдарын қамтамасыз ету: ЖҚТБ iндетiне қарсы iс-қимыл жасау; өкпе ауруына қарсы бойынша; 2001-2005 жылдарға арналған нашақорлықпен күрес бойынша; "Алматы қаласындағы ана мен баланың денсаулығын сақтаудың 2001-2005 жылдарға арналған аймақтық мақсатты Бағдарламасын" жүзеге асырудың шаралар кешенiн қаржыландыру; қалалық бюджеттiң қаражаты есебiнен несиелер беру жолымен шағын кәсiпкерлiк субъектiлерiн дамыту және қолдау жұмысын жалғастыру; Үкiметтiң шешiмдерi шеңберiнде басқару органдары бойынша шығындарды оңтайландыру; автомобиль жолдарын салуға және олардың пайдаланылуын қамтамасыз етуге қаражат бөлу; тұрғындардың айрықша мұқтаж топтарын баспанамен қамтамасыз ету мақсатында тұрғын үй құрылысының бағдарламасын одан әрi жүзеге асыру; қолайлы инвестициялық ахуалды дамыту және инвестициялық бағдарламаларды жүзеге асыру мақсатында олар жасалған несие келiсiмдерiне сәйкес қаржыландырылады; ашық және әдiл бәсекелестiк принциптерi негiзiнде осы процеске қатысушылар арасында мемлекеттiк сатып алу жүйесiн одан әрi жетiлдiру; 2005 жылға дейiнгi кезеңде кедейшiлiк пен жұмыссыздықты төмендету бойынша аймақтық бағдарламаны жүзеге асыру. 2003-2005 жылдарға арналған бюджеттiң болжамы ҚР-ның " Бюджет жүйесi туралы" және " Салықтар және басқа да мiндеттi төлемдер туралы" Заңдарына енгiзiлген өзгерiстер мен толықтыруларды, Алматы қаласының 2001-2005 жылдарға арналған дамуының индикативтiк жоспарының негiзгi параметрлерiн ескерiп, әзiрлендi. 2003 жылға арналған кiрiстер болжамы 47 714 млн. теңгенi, 2004 жылға арналған кiрiстер болжамы - 50 263 млн. теңгенi, 2005 жылға - 51 646 млн. теңгенi құрайды. 2002 жылға арналған кiрiс бөлiгiнiң төмендеуiне қарамастан 2003 жылы қала бюджетiнiң кiрiс бөлiгiн өткен жылмен салыстырғанда 2,4 млрд. теңгеге көбейту күтiлуде. Оның алғы шарты жергiлiктi бюджетке түсетiн негiзгi салықтарды жинауды ұлғайту болады. Жеке тұлғалардан алынатын табыс салығы, әлеуметтiк салық және басқа да салықтар есебiнен түсiмдердiң ұлғаюы жұмыс iстейтiндер санының, олардың орташа айлық жалақыларының болжанып отырған мөлшердегiдей көбеюiне байланысты болады. Қалалық бюджеттiң 2003 жылға арналған кiрiстер көлемiнiң болжамы 46 076 млн. теңгенi құрайды, олар былайша бөлiнедi: салық төлемдерi - 44 798 млн. теңге, олардың үлес салмағы - 96,7 пайыз; салық емес түсiмдер - 558 млн. теңге (1,2 пайыз); капиталмен операциялар жасаудан түскен кiрiстер - 721 млн. теңге (1,6 пайыз). 2005 жылы қалалық бюджеттiң кiрiстерi 51 381 млн. теңгенi құрайды немесе 2002 жылы күтiлiп отырған түсiмдерден 17,6 пайыз жоғары. 2005 жылдың нығайтылған бюджетiне енгiзiлетiн салықтардың түсiмдерi болжам бойынша 132 146 млн. теңгенiң сомасын құрайды, 2002 жылы күтiлiп отырған түсiмдер 8,7 пайызға өседi. Қала бюджетiнiң 2003-2005 жылдарға арналған жобасы 2001 жылға арналған бюджеттiң орындалуы негiзiнде, бекiтiлген қалалық бағдарламаларға арналған қаржылардың бөлiнуiне, 2003-2005 жылдарға арналған инфляцияның өсу коэффициентiне есептелген. Болжанып отырған 2003 жылдың бюджетiнiң кiрiс бөлiгi 46 214 млн. теңге көлемiнде болады, 2004 жылы - 48 940 млн. теңге; 2005 жылы - 51 534 млн. теңге немесе 2002 жылдың күтiлiп отырған шығындарынан 6,4 пайызға көп. Өткен жылдардағыдай 2003-2005 жылдардың индикативтiк жоспарының жобасында шығындардың негiзгi бөлiгi әлеуметтiк саланы құрайды: бiлiм беру, денсаулық сақтау, әлеуметтiк қамсыздандыру және мәдениет немесе 2003 жылы шығындардың жалпы сомасының 48,8 пайызы; 2004 жылы-50,1 пайыз; 2005 жылы-50,8 пайыз. Қаланың 2003 жылға арналған шығындары бюджетiнiң жобасы 46 214 млн. теңге көлемiнде белгiлендi. Алматы қаласының әлеуметтiк-экономикалық дамуының барлық бағыттары бойынша iлгерiлеуге қол жеткiзу көзделуде. Бюджеттiң жобасында жалақының өсуi, азық-түлiк тағамдарына, дәрiлерге арналған бағалардың, коммуналдық қызметтердiң және басқа да қызметтер тарифтерiнiң өзгеруi ескерiлген. Жұмыс iстеп тұрған бiлiм мекемелерiнiң, кәсiпорындарының желiсiн толық сақтау, "Думан", "Құлагер", "Мамыр" шағын аудандарында 3 жаңа бiлiм нысанын пайдалануға беру жоспарланған. Сыйақылар төлеуге және келесi несие қаржылары бойынша негiзгi борышты өтеуге қаражаттар бөлу ойластырылуда: жолдарды жөндеу үшiн қазiргi заманғы жол техникаларын алу; Абай атындағы опера және балет театрының ғимаратын қайта жаңарту бойынша борышты өтеу; көп мақсатқа арналған жолдарды тазарту техникаларын алу; Алматы қаласындағы әуежайдың жолаушылар терминалын қалпына келтiру бойынша несие қаражатын өтеу; Алматы қаласындағы сумен жабдықтау және су бөлу жүйелерiн қайта жаңарту. Болжанып отырған 2005 жылға арналған шығындар 51 646 млн. теңге сомасында белгiлендi. 2005 жылы бiлiм нысандарын ұстауға 10 354 млн. теңге жұмсалады. Оқу жабдықтарын жаңалауға, ескiрген электронды-есептеу техникаларын ауыстыруға, ғимараттар мен жабдықтарды күрделi немесе iшiнара жөндеуге, жаңа бiлiм нысандарын салуға қаражаттар бөлу жоспарланған. Қаланың денсаулық сақтау бойынша 2005 жылға арналған бюджетi ҚР-ның қолданыстағы заңнамалық құжаттарына, ҚР-ның Денсаулық сақтау министрлiгiнiң құжаттары, Алматы қаласы Үкiмiнiң шешiмдерi, өкiмдерi, "Алматы қаласы халқының денсаулығы" Аймақтық бағдарламасы негiзiнде жалпы сомасы 10 107 млн. теңгеге есептелген. 2005 жылға арналған, әлеуметтiк қамсыздандыру, әлеуметтiк көмек бойынша жоспарланған қажеттiлiк 4062 млн. теңгенi құрайды. Қаланың әлеуметтiк қорғау жөнiндегi бюджетiнiң жобасында мемлекеттiк мекендiк жәрдем, тұрғын үй жәрдемiн көрсетуге, азаматтардың жекелеген топтарына әлеуметтiк төлемдер, қаладағы ҰОС-на қатысушылардың, зейнеткерлердiң санаторий-курорттық емделуiне, мемлекеттiк арнаулы жәрдемақы, бiр жолғы әлеуметтiк жәрдемақы төлеуге, жұмыссыздарды кәсiптiк даярлауға және қайта даярлауға арналған қаражаттар бөлу ойластырылады. 2005 жылға арналған халық шаруашылығы шараларын қаржыландыруға қаражаттар бөлу 25 455 млн. теңге сомасында есептелген. Қаражаттар бөлудiң құрамында мынадай шаралар ескерiлген: қаланы көрiктендiру, көгалдандыру, жолдарды жөндеу, көшелердi тазарту және жарықтандыру; айрықша мұқтаж адамдарды баспанамен қамтамасыз ету; қоршаған ортаны қорғау; ғимараттардың жер сiлкiнiсiне төзiмдiлiгiн күшейту жұмыстарын жүргiзу; Алматы қаласының энергетикалық кешенiн өркендету; шағын кәсiпкерлiк субъектiлерi және басқа салалар бойынша несие қаржысын бөлу. Өнеркөсiп өнiмдерiн өндiру негiзгi құны (млн. теңге) 2001ж есеп 2002 ж баға 2003 ж 2004ж 2005ж 2002ж ба­ға­сы­мен 2003ж ба­ға­сы­мен 2003ж ба­ға­сы­мен 2004ж ба­ға­сы­мен 2004ж ба­ға­сы­мен 2005ж ба­ға­сы­мен Өнер- кәс iп өн iм- д iр iн iң кө­лем i (жұ­мыс,қыз­мет ) 94511,5 105767,3 113181 119589,2 128110,9 137258,5 148047,2 155182 оның iшiн­де: Тау кен өнд iру өнер­кә- с iб i 13,6 13,6 13,6 14,3 14,3 15,0 15,0 15,8 оның iшiнде: Бас­қа да тау кен өн­дi­ру өнер- кәс­iп са­ла­сы 13,6 13,6 13,6 14,3 14,3 15,0 15,0 15,8 қайта өңдеу өнер- кәс iб i 84403,7 96839,0 103994,2 109702,0 118240,3 126753,9 137350,1 143857,9 Ауы­л­ша- ру­а­шы­лық өнiм­дерiн қай­та өң­деу - - - - - - -- - оның iшiнде: Та­мақ өн iм­де- р iн өнд iру 34100 37826,5 40494,1 43278,2 45729,4 48650,2 53141,0 574 71,6 Кон­сер- вi­лен­ген ет және ет өнім­дерiн өн­дi­ру, қай­та өң­деу 1551,1 1556 1580 1704,8 1711,6 1805,7 1812,9 1945,2 Кон­сер- вi­лен­ген ба­лық және ба­лық өнiм­дерiн өн­дi­ру және қай­та өң­деу 61,8 61,8 61,8 62,4 62,4 62,4 62,4 62,4 өсiм­дiк және мал май­ла­рын өн­дi­ру 3940,8 4120 4250 4462 4564 4792 5031 6212 Сүт өнiм­дерiн өн­дi­ру 730,3 747,2 754,5 825,4 830,3 992,2 992,2 1290 Су­сын­дар өн­дi­ру 13019,6 15294,3 16599,3 17673,5 19564,6 20934 24074,4 25735,5 Те­мекi өнiм­де­рін өн­дi­ру - - - - - - - - То­қы­ма және тiгiн өнер­кә сiбi 1656,3 3460 4516,1 4874,7 5946 6308,7 6952,2 7272,3 Терi және терi өнiм­дерiн өндiру,аяқкиiм өндiру 318 320,1 321,6 340,6 340,6 360,1 360,1 376,5 Ағаш және ағаш өнiм­дерiн өндiру 944,7 948,4 963,9 1004,9 1013,6 1086 1086 1151,2 қа­ғаз және кар­тон , бас­па жұ­мыста­рын өнд iру 10345 10743,3 10914,8 11326,9 11536,9 12321,4 12567,8 12475,9 Кокс өнд iру, мұ­най­ды қай­та ай­дау, яд­ро­лық өн iм­дер д i қай­та өң­деу мен өнд iру 727,1 753,6 785,3 812 841,2 868,1 894,1 931,7 оның iшiн­де кокс өн­дiрiсi - - - - - - - - мұ­най­ды қай­та ай­дау 727,1 753,6 785,3 812 841,2 868,1 894,1 931,7 Хи­мия өнер­кәсiбi 1066,2 1311,6 1396,4 1465,8 1583,1 1662,2 1795,2 1834,7 Резина және пластмасса өнiмдерiн өндiру 1315 1972,5 2013,1 2113,8 2134,9 2280 2306,6 2421,9 Бас­қа да ме­талл емес ми­не­ралды өнiм­дер өндiрiсi 3583,6 3857,1 4167 4340,3 4556,3 4866,1 5134 5180 Ме­таллур­гия өнер­кәсiбi мен ме­талдар­ды өң­деу 6865,8 10034,3 10911,1 11537,7 12243,1 13099,7 14693,8 15222,8 оның iшiнде: қара металл 115,5 122,2 124,9 127,9 130,7 135,4 138,3 143,1 түрлi түстi металдар өндiру 21,2 48 56 58,2 56,2 58,5 61,5 63,2 Машина өндiрiсi 2945,7 3359,9 3751 3918,0 4141,6 4426,5 4864,2 5092,8 Бас­қада өнер­кәсiп са­ла­ла ры 2841,7 2888,7 3024,7 3175,9 3319,6 3485,6 3692,5 3797,5 Элек­троэнер­гия, газ және су­ды бө­лу мен өндiру 10094,1 8914,7 9173,5 9872,9 9856,3 10489,6 10682,1 11308,3 оның iшiн­де Элек­тро­энер­гия бө­лу мен өн­дi­ру 1334,1 1375 1386,4 1480,5 1486,5 1587,8 1598,3 1711,4 Бу мен ыстық су­мен жаб­дық тау 5038 5069,7 5193,3 5489,7 5508,2 5822,1 5973,5 6313,9 Су жи­нау, та­за­лау мен бө­лу 1372,4 1382 1316 1442,7 1401,6 1536,5 1567,1 1651,8 Таза өнеркәсiп өнiмдерiн өндiру Бiр лiк 2001ж баға 2002 ж баға алдыңғы жылға % есеппен 2005ж% есеп пен 2002 ж-ға 2001ж 2002ж 2003ж 2004ж 2005ж қайта өңдеу өнеркәсiбi Шұжық өнiмдерi тонна 4100 4146 119,4 101,1 107,2 104,3 101,7 113,7 Балық консер вiлеу және дайындау -«- 408 422 87,0 103,4 100,0 100,0 100,0 100,0 өсiмдiк майы -«- 28372 29453 375 103,8 103,4 102,7 100,8 107,1 Маргарин өнiмдерi -«- 4414 4500 149,7 101,9 100,0 100,0 100,0 100,0 Сары май -«- 335 992 8 есе 296,1 106,5 107,3 106,1 121,3 Астық және өсiмдiк ұны -«- 54497 53842 140,6 98,8 102,6 99,6 100,3 102,3 Басқа да астық өнiмдерi -«- 1178 1450 6 есе 123,1 115,5 105,8 104,0 127,1 А/ш малдарына арналған дайын жем -«- 10211 12300 118,8 120,4 100,0 100,0 100,0 101,6 қуанақы  нан -«- 53831 56925,7 114,3 105,7 103,0 108,3 104,9 117,1 Шоколад және қанттан жасалған  кондитер  өнiмдерi -«- 19205 29070 115,5 151,0 113,9 100,5 106,8 122,4 Макарон дар мен кеспелер өнiмдерi -«- 9965 11867 169,9 119,0 164,8 101,3 101,8 169,9 Шәй мен кофе -«- 6731,6 6846,0 157,9 101,7 101,2 101,2 101,3 103,7 Майонез -«- 6228 6350 181,4 102,0 103,5 104,4 107,6 107,3 Наубайхана ашытқысы -«- 5178 5600 105,4 108,1 101,8 102,6 102,7 107,3 Сыр мен iрiмшiк -«- 297 260 39,2 87,5 108,5 101,8 101,7 112,3 қуанақы кондитер өнiмдерi -«- 809 797,8 132,8 98,6 111,8 108,7 108,2 131,5 Арақ мың литр 2404 3274,8 57,7 136,2 112,5 105,4 102,6 121,8 Коньяк -«- 986,5 1153,3 145,5 116,9 100,3 100,2 100,2 100,7 Шарап -«- 1434,1 1685,6 76,1 60,1 100,5 100,5 100,5 101,5 Сыра -«- 59428,7 69757,8 124,0 117,4 163,2 120,8 117,1 231,0 Шампан -«- 1372,3 1400 94,1 100 100 100 100 100 Алкогольсiз сусындар -«- 92373,6 110263 116,1 119,4 106,3 122,4 118,7 154,5 Мақта мата жiбi мың. шаршы метр 1302 5203 118,4 399,6 161,8 113,3 127,0 232,8 Мақтадан басқа арнаулы матадан жасалған маталар мың. шаршы мет 7505,6 27931 132,0 372,1 144,5 135,3 127,4 249,0 Кiлем және кiлем өнiмдерi мың. шаршы мет 173,4 179,9 117,2 103,7 102,8 102,7 102,7 108,3 Спорт және қорғанысаяқ киiмiнен басқа аяқ киiмдер мың пар 203,8 205,0 36 есе 100,6 105,8 106,0 104,3 117,1 Журналдар мың экз 3825,5 4029,1 100,6 105,3 104,4 109,6 113,5 129,8 қайта өңделген  сұйық сүт пен кiлегей тонна 6228 6360 186,5 102,1 100,0 100,2 100,0 100,2 Полимет негiзiндегі лак пен бояулар тонна 2524 3615 149,9 143,2 107,3 107,7 107,0 123,7 Фармацевтiк өнiмдер мың теңге 161286 188215 127,9 116,7 102,8 103,4 103,5 110,0 Жуу заттары тонна 250 250 3000 100 100 100 100 100 Трансформа торы мың. ква 3,2 4 118,5 100 100 100 100 100 Электроэнергия өндiру млн авт сағ 547,6 550 97,5 100,4 102,7 99,1 100,0 101,8 Таза құрылыс заттарын өндiру Атауы Бiрлiк 2001 ж баға 2002 ж баға болжам 2005ж% есеппен 2002 ж-ға 2003ж 2004ж 2005ж құрылыс заттары өнер кәс iб i Полимер негiзiн дегi бояулар мен лактар тонна 2354 2495 2645 2804 2972 119,1 құрылыс кiрпiшi млн. дана 30,1 33,2 33,2 35,2 35,2 106,0 Түс қағаздар шаршы. м. 13010,4 14311 15742 17316 19048 133,1 Есiк, терезе, есiк, терезеге арналған қораптар, есiк табалды рықтары, жалюздер мен басқа да осы сияқты заттар тонна 453 480 500 520 543 120 құбырлар, құбыршалар, қолғап пен шлагiлер тонна 312 320 330 350 368 115 Бетоннан жасалған құрылыс құрама конструк циялары мың. куб.м. 249 252 260 265 277 110 Тауар бетоны мың тонна 569,4 587,5 580,0 601,4 613,3 104,4 Минерал дық мақталар тонна 2231 2400 2650 2850 3123 140 құрылыс және ескерткіш тастары тонна 1895 1895 1910 1935 1952 103 құрама құрылыс металлконструкциялары тонна 6295 6305 6500 6950 7503 119 Өнеркәсiп кәсiпорындарындағы құрылыс заттары мен өнiмдерiн өндiрудi дамытуға капитал жұмсау млн.теңге Атауы 2001 ж баға 2002 ж баға Болжам 2005ж% есеппен 2002 ж-ға 2003ж 2004ж 2005ж өнеркәсiп кәсіпорындарын дағы құрылыс заттары мен өнiмдерiн өндiрудi дамытуға капитал жұмсау, оның iшiнде: 129,8 657,8 156,2 168,0 179,7 27,3 1.Республикалықбюджет қаражатынан - - - - - - 2.Шетелдiк инвесторлар қаражатынан олар есебiнен: 10,9 389,9 43,4 43,4 43,4 11,1 -үкiметтiң кепiлдемесiз несие мен займдар 10,9 389,9 43,4 43,4 43,4 11,1 - үкiметтің кепiлдемесiмен займдар - - - - - - 3.Мемлекеттiк емес сектор- дағы кәсіп- орындардың жеке қаражаттары 118,9 267,9 112,8 124,6 136,3 50,9 Ауыл шаруашылық 2001ж есеп 2002ж 2004ж 2005ж 2002 ж баға мен 2003 ж баға мен 2003 ж баға мен 2004 ж баға мен 2004 ж бағамен 2005 ж бағамен Ауыл  шаруашылық Жалпы ауыл шаруашылық өнiмдерi, млн. теңге 500 503 536 550 582 606 643 оның iшiнде өсiмдiк шаруашылығы 308 310 330 339 358 373 396 Мал шаруашылығы 192 193 206 211 223 233 247 Ауыл шаруашылық өнiмдерiнiң негiзгi түрлерiн өндiру бiрлiк 2001ж 2002ж Болжам 2005ж % 2002ж 2003ж 2004ж 2005ж Астық (өңделгеннен кейiн) оның iшiнде: цент. 26426 28011 28572 29143 29726 106 Бидай цент. 18670 19790 20978 21397 21825 106 қант қызылшасы (фабрикалық) цент. 1896 1972 2050 2091 2133 104 Майлы өсiмдіктер дәнi цент. 45 47 50 51 52 105 Картоп цент. 23229 23925 24643 25136 25639 103 Ашық грунттағы көкөнiстер цент. 77519 79845 82240 83885 85562 103 Мал және құс (сойылғаннан кейiнгi салмағы) тонна 413 429 446 455 464 104 Сүт тонн 4291 4548 4821 4918 5016 106 Жұмыртқа мың дана 14044 14887 15780 16096 16418 106 Жүн тонна 23 24 25 26 26 106 Барлық ғимараттардан жиналған  көкөнiстер цент 3802 4068 4353 4440 4529 107 Ауыл шаруашылық дақылдарының егiстiк жерлерi,га 2001ж 2002ж Болжам 2005ж 2003ж 2004ж 2005ж Жалпы егiстiк жерлер 4100 4100 4100 4100 4100 100 оның iшiнде: Дәндi дақылдар, т.с.с 2987 2987 2987 2987 2987 100 бидай 1894 1894 1894 1894 1894 100 жүгерi 230 230 230 230 230 100 Техникалық дақылдар-барлығы 116,7 116,7 116,7 116,7 116,7 100 оның iшiнде: қант қызылшасы (фабрикалық) 79,6 79,6 79,6 79,6 79,6 100 Майлы дақылдар-барлығы 35 35 35 35 35 100 Картоп 157,2 157,2 157,2 157,2 157,2 100 Ашық грунттағы  көкөнiстер 255 255 255 255 255 100 жемдiк 574 574 574 574 574 100 бұршақтық 0,4 0,4 0,4 0,4 0,4 100 бақшалық 9,6 9,6 9,6 9,6 9,6 100 Сыртқы сауда қызметiнiң дамуы Бөлшектеп сату айналымының қалыптасу құрылымы Iшкi сауданың дамуы Сатып алу тауарларының түсу көздерiнiң географиясы, респонденттер санынан % есебiнде Көлiк және байланыс 2003 жылы РБ көбеюi метро құрылысына байланысты және метро құрылысын игеруге 2003 ж 1,7 млр.теңге, 2004ж-5,5млрд.теңге,2005ж 12,5 млрд.теңге бөлiнедi. ЖБ-2022 жылы әуежай құрылысы аяқталады. *- әр жылдың нақты бағасымен **- салыстырмалы бағамен 2003 жылы РБ көбеюi метро құрылысына байланысты және метро құрылысын игеруге 2003 ж 1,7 млр.теңге, 2004 ж - 5,5млрд.теңге, 2005 ж 12,5 млрд.теңге бөлiнедi. ЖБ-2022 жылы әуежай құрылысы аяқталады. *- әр жылдың нақты бағасымен **- салыстырмалы бағамен Инвестициялық кеңiстiк *-2002 жылдың бағасымен **-салыстырмалы бағамен Алматы қаласы бойынша тұрғын үй құрлысы Жергiлiктi бюджеттен толық және жартылай қаржыландыратын инвестициялық жобалар *-Республика бюджетiнен қосымша қаржат бөлiнуi тиiс немесе қаланың бюджет алым азайту. Шағын кәсiпкерлiк Халықтың экономикалық белсендiлiгiнiң болжамы (орташа жылдық есептеу) Алматы қаласы бойынша барлық ақылы жалдамалы қызметкерлер саны мен еңбек ақы қоры Халықты әлеуметтiк қорғау Бiлiм беру (аумақ бойынша) Бiлiм беру (республикалық ұйымдар) Бiлiм беру (жергiлiктi бюджеттен қаржыландыратын ұйымдар) Денсаулық сақтау (аймақ бойынша) Денсаулық сақтау (қалалық денсаулық сақтау басқармасы) Денсаулық сақтау (Денсаулық сақтау Министрлiгi) Денсаулық сақтау (ведомстволық) Қоршаған ортаны қорғау *-Жаңа арық жүйелерiнiң құрылыстары бойынша Мәдениет Ескерту жергiлiктi бюджеттен қаржыландыратын ұйымдар бойынша Мәдениет (республикалық ұйымдар бойынша) Мәдениет (аймақ бойынша) Спорт (республикалық ұйымдар бойынша) Спорт (жергiлiктi басқару ұйымдарына бағынышты және жеке жүйедегi ұйымдар бойынша) Туризм Жергiлiктi бюджет млн теңге