Об утверждении агропродовольственной программы Акмолинской области на 2003-2005 годы Күшін жойған

Ақмола облысының 2003-2005 жылдарға арналған аграрлық азық-түлік бағдарламасын бекіту туралы 📌 Ескерту. Күші жойылды - Ақмола облыстық мәслихатының 16.03.2006 № 3С-18-5 шешімімен. Қазақстан Республикасының «Қазақстан Республикасында жергілікті мемлекеттік басқару туралы» Заңының 6 бабындағы 1 тармақтың 1 тармақшасына, Қазақстан Республикасы Президентінің 2002 жылғы 5 маусымдағы № 889 Жарлығымен бекітілген «Қазақстан Республикасының 2003-2005 жылдарға арналған Мемлекеттік аграрлық азық-түлік бағдарламасына», Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2002 жылғы 2 тамыздағы № 864 «2003-2005 жылдарға арналған Мемлекеттік аграрлық азық-түлік бағдарламасын жүзеге асыру шараларының жоспары туралы» Қаулысына , Ақмола облыстық әкімдігінің 2003 жылғы 10 ақпандағы № а-2/48 қаулысына сәйкес және облыс әкімдігінің 2003 жылғы 11 ақпандағы № 1-06-2/201 ұсынысына байланысты облыстық мәслихат шешім етті :

1. Ақмола облысының 2003-2005 жылдарға арналған аграрлық азық-түлік бағдарламасы бекітілсін (қоса берілді).

2. Аграрлық азық-түлік бағдарламасының жүзеге асырылуына бақылау жасау облыстық мәслихаттың аграрлық мәселелер, өнеркәсіпті дамыту, көлік, байланыс, құрылыс, кәсіпкерлік, азық-түлік және экология жөніндегі тұрақты комиссиясына жүктелсін.

3. Шешім Ақмола облыстық әділет басқармасында мемлекеттік тіркеуден өткеннен кейін күшіне енеді. Қысқартылған сөздер:

1. ҚР АШМ - Қазақстан Республикасы ауыл шаруашылық Министрлігі

2. Ақмола «МемҒӨОжер» - «Мемлекеттік жерге орналастыру ғылыми-өндіріс орталығы жөніндегі» Ақмола институты

3. РМК «Астана-Су» - су шаруашылығы жөніндегі республикалық мемлекеттік кәсіпорыны

4. Бараев атындағы ҚазАШҒЗИ - Бараев атындағы ауыл шаруашылық ғылыми-зерттеу институты

5. ЖАҚ «Қазагрофинанс»«- жабық акционерлік қоғам «Қазагрофинанс»«

6. ҚР АШМ ОТУ - Қазақстан Республикасы ауыл шаруашылық Министрлігінің облыстық аумақтық басқармасы

7. ОАШБ - облыстық ауыл шаруашылық басқармасы

8. Обл.жер.Ком. - облыстың жер комитеті Ақмола облысының 2003-2005 жылдарға арналған аграрлық азық-түлік бағдарламасы Бағдарламаның мазмұны Төлқұжат 4 Кіріспе 6 Агроазық-түлік бағдарламасының мақсаты, міндеті және өлшемі 7

1. Мақсаттары және міндеттері

2. Азық-түлік қауіпсіздігін қамтамасыз ету 8

1) Азық-түліктің физикалық деңгейіне қол жеткізу 8

2) Экономикалық қол жеткізудің деңгейі 12

3) Iшкі тұтыну рыногындағы тағам өнімдері импортының жеке салмағы 13

4) Тағам өнімдерінің сапа стандартына сәйкесу деңгейі және қауіпсіздігі 15

5) Жалпы тұжырымдар 15 Қазіргі жағдайын анализдеу, Бағдарламаны іске асыру механизмі, күтілетін нәтижелер (бағыттар бойынша) 18

3. Жер қатынастарын дамыту 18

4. Ауыл шаруашылық суды пайдаланудың нәтижелі жүйесін қалыптастыру 19

5. Өсімдік шаруашылығы 21

1) Егіс алқабының құрылымын оңтайландыру 21

2) Тұқым шаруашылығы 26

3) Химияландыру 32

4) Ауыл шаруашылығы техникасымен қамтамасыз ету 36

6. Ауыл шаруашылығы машинасын жасауды дамытудыц негізгі бағыттары 41

7. Өсімдік қорғау және карантині 44

1) Өсімдік қорғау 44

2) Өсімдік карантині 49

8. Мал шаруашылығы 53

1) Мал шаруашылығы өнімдерінің негізгі түрлерін өндіру

2) Малды асылдандыру 58

9. Мал дәрігерлік 65

10. Бәсекеге қабілеттіліктің өсуі және сату көлемінің ұлғаюы 68

1) Ішкі және сыртқы рынокта ауыл шаруашылығы өнімдерінің бәсекеге қабілеттілігін бағалау 68

2) Астық рыногін дамыту 70

3) Ішкі және сыртқы рынокта қайта өңделген өнімдердің бәсекеге қабілеттілігін бағалау 73

4) Қайта өңдеу өнеркәсібін дамыту 73

5) Облыста көтерме сауданы және биржа қызметін дамыту 77

6) Ақпаратты - маркетинг жүйесін дамыту 78

11. Мемлекетгік қолдаудың шараларын раңионализаниялау 81

1) Салық салу 82

2) Несие беру 84

3) Сақтандыру 86

4) Ғылыми қамтамасыз ету 87

5) Кадр дайындау 89 Қаржымен қамтамасыз ету көзі және қажет қор 91 Іске асыру жөнінде шаралар жоспары Төлқұжат Атауы - Ақмола облысының 2003-2005 жылдарға аграрлық азық-түлік бағдарламасы Негізі - Қазақстан Үкіметінің «2003-2005 жылдарға мемлекеттік аграрлық азық-түлік бағдарламасын іске асыру шараларының жоспары туралы» № 864 2002 жылғы 2 тамыздағы Қаулысы, Қазақстан Республикасы Президентінің. 2002 жылғы 5 маусымдағы «2003-2005 жылдарға Мемлекеттік аграрлық азық-түлік Бағдарламасы туралы» № 889-шы Үкімі, Қазақстан Республикасы ауыл шаруашылығы Министрлігі коллегиясының «2003-2005 жылдарға Мемлекеттік аграрлық азық-түлік Бағдарламасы және оларды іске асыру жөніндегі шаралар жоспары туралы» 2002 жылдың 27 шілдедегі Қаулысы. Негізгі әзірлеуші - Ақмола облыстық ауыл шаруашылығы басқармасы Мақсаты - Ақмола облысында ауыл шаруашылығы өнімдерін өндіруді тұрақтандыру: халықты өсімдік шаруашылығы және мал шаруашылығы өнімдерімен толық қамтамасыз ету, шикізатты қайта өңдеу, сол сияқты мал шаруашылығын тепе-теңдігі сақталған жемшөппен қамтамасыз ету, ішкі және сыртқы рынокта агроөнеркәсіп кешенінің нәтижелі жүйесін қалыптастыру негізінде сұранысты және бәсекеге қабілетті өнімдерді өндіру, ауыл шаруашылығы өнімдерінің түр-түрлерімен өндіру көлемін ұлғайту. Міндеттері - Бағдарламаның мақсатына жету үшін мына міндеттерді шешу көзделіп отыр: Ауыл шаруашылығы өнімдерін өндірудің қор сақтайтын және экологиялық таза технологияларды енгізу, агромаркетингті дамыту, агробизнестің нәтижелі жүйесін қалыптастыру, ауыл шаруашылығында жұмыспен қамтуды арттыру, импортты ауыстыратын, экспортқа бағдарланған өндірісті кеңейту, облыстық азық-түлік қауіпсіздігін қамтамасыз ету, ішкі және сыртқы рынокта ауыл шаруашылығы өнімдерін және оның қайта өңделген өнімдерін сату көлемін ұлғайту. Негізгі артықшылықтары Облыс азық-түлік қауіпсіздігін қамтамасыз ету жүйесінің орнықтылығын, өндірістің технологиялық деңгейін арттыру, агробизнес және агромаркетингтің нәтижелі жүйесін қалыптастыру, отандық өнімдердің бәсекеге қабілеттілігін арттыру және ішкі, сол сияқты сыртқы рынокта сату көлемін ұлғайту, азық-түлік импортын азайту, ауыл шаруашылығы өндірісіне мемлекеттік қолдау шараларының тиімділігін арттыру, аграрлық азық- түлік кешенін мемлекеттік басқаруды оңтайландыру. Қаржыландыру көздері - Республикалық және жергілікті бюджет қаражаттары, бюджеттен тыс қаражат көздері (қарыз қаражаты, тікелей инвестициялау, гранттар және басқа қаржы институттарының қаражаттары) Бағдарламаны іске асырудан күтілетін түпкі нәтижелер - Ауыл шаруашылығы салаларының экономикасының серпінді өсуіне қол жеткізу, селодағы тұрмыс деңгейін көтеру. Іске асыру мерзімі - 2003-2005 жылдар. Кіріспе Ақмола облысы Қазақстан Республикасының негізгі ауыл шаруашылығы аймақтарының бірі. Ауыл шаруашылығы өндірісінің деңгейі жалпы Қазақстан Республикасындағы ауыл шаруашылығына тікелей әсер етеді. 1999 жылдан бастап ауыл шаруашылығы өнімдерін өндірудің жалпы көлемі орта есеппен 13,0 % артты. Жалпы сала жақсы қаржылық нәтиже көрсетіп отыр: 2000 жылы 2268,1 млн. теңге пайда алынды, 2001 жылы 2690,2 млн. теңге пайда алу көзделіп отыр. Олар негізінен өсімдік шаруашылығынан түсетін пайда. Мал шаруашылығының табысы әзірге тұрақсыз, 2000 жылы шығын алынды, 2001 жылы пайда көзделіп отыр. Ақмола облысының ауыл шаруашылығы саласы ашық экономика жағдайында және әлемдік жүйедегі тағам өнімдері мен ауыл шаруашылығы өнімдерін сатуда нәтижелі дамуды көздеп отыр. Экономикалық жаңартулар агробизнестің оңтайлы құрылымының қалыптасуын, ауыл шаруашылығы өндірісінің маркетинг стратегиясына, ішкі рынокта импорттың орнын басуға көшіруді, жақын және алыс шет елдерге экспортты жандандыруды, аграрлық саланың жаңа сапаға өсуін талап етеді. Басты міндет - ауыл шаруашылығы өнімдерін өндірудің технологиялық деңгейін арттыру, халықты тағам өнімдерімен қамтамасыз ету, ауыл шаруашылығында жұмыспен қамтуды ұлғайту, агромаркетингті дамыту. Өндірістің нәтижелі көрсеткіштері, отандық тағам өнімдерінің бәсекеге қабілеттілігі, олардың сапасының халықаралық талапқа сай болуы агроөнеркәсіп кешені дамуының басымды бағыты болуы қажет. Агроөнеркәсіп кешенінің қызмет етуі, азық-түлік қауіпсіздігін қамтамасыз ету, мемлекеттік реттеу мен мемлекеттік қолдау экономиканың басқа салаларына қарағанда агроазық-түліктік саясатты жүргізуді талап етеді. Ақмола облысының аграрлық азық-түлік кешенінде 2005 жылдың аяғына бәсекеге қабілетті өнімдерді өндірудің негізі құрылып, азық-түлік қауіпсіздігі жүйесі беріктігінің тетігі әзірленеді, өндіру мен өткізудің тепе-тең рыногы құрылады, экспорттық мүмкіндіктер кеңейеді. *) 2001 жылғы - жедел деректер Аграрлық азық-түлік бағдарламасының мақсаты, міндеттері және өлшемі

1. Мақсаттары және міндеттері 2003-2005 жылдарға мемлекеттік аграрлық азық-түлік бағдарламасының негізгі мақсаты Ақмола облысында ауыл шаруашылығы өнімдерін өндіруді тұрақтандыру болып табылады: Өсімдік шаруашылығы және мал шаруашылығы өнімдерімен, қайта өңделген шикізатпен халықты толық қамтамасыз ету, сол сияқты мал шаруашылығын тепе-теңдігі сақталған жемшөппен қамтамасыз ету, ішкі және сыртқы рынокта агроөнеркәсіп кешенінің нәтижелі жүйесін қалыптастыру негізінде сұранысты және бәсекеге қабілетті өнімдерді өндіру, ауыл шаруашылығы өнімдерін түр-түрлерімен өндіру көлемін ұлғайту. Бағдарламаның мақсатына жету үшін мына міндеттерді шешу көзделген: ауыл шаруашылығы өнімдерін өндірудің технологиялық деңгейін жоғарылату, қор сақтайтын және экологиялық таза технологияларды енгізу; агромаркетингті дамыту, агробизнестің нәтижелі жүйесін қалыптастыру, ауыл шаруашылығында жұмыспен қамтуды арттыру, импортты ауыстыратын, экспортқа бағдарланған өндірісті кеңейту, облыстың азық-түлік қауіпсіздігін қамтамасыз ету, ішкі және сыртқы рынокта ауыл шаруашылығы өнімдерін және оның қайта өңделген өнімдерін сату көлемін ұлғайту. Аграрлық азық-түлік бағдарламасының нәтижелігін бағалау үшін агроөнеркәсіп кешенінің сапалы жағдайын анықтайтын өлшем жүйесі пайдаланылатын болады. Қазіргі жағдайы және күтілетін нәтижелері мына топтағы өлшем бірлігімен бағаланатын болады: халықты азық-түлікпен қамтамасыз ету және қамтамасыз ету жүйесінің деңгейін сипаттайтын: азық-түлікке физикалық және экономикалық қол жеткізудің деңгейі; ішкі тұтыну рыногында тағам өнімдері импортының жеке салмағы; облыс халқын стандартты тұтыну мөлшерімен қамтамасыз ету үшін қажетті тағам өнімдерін өндірудің көлемін сипаттайтын алғашқы мәні; тағам өнімдерінің сапа стандартына және қауіпсіздік деңгейіне сәйкестігі. ауыл шаруашылығы өндірісі және қайта өңдеуді дамытудың нәтижелігін сипаттайтын: аграрлық бизнес пен қайта өңдеу кәсіпорнының табыс деңгейі; ғылыми негізделген агротехнология мен қайта өңдеу технологиясын қолдану деңгейі; негізгі тағам өнімдерінің ішкі азық-түлік рыногында бәсекеге қабілеттілігі; ауыл шаруашылығы өнімін өндіру көлемінің тепе-теңдігі және өткізу рыногінің сыйымдылығы; халықты жұмыспен қамтудың өсуі.

2. Азық-түлік қауіпсіздігімен қамтамасыз ету Азық-түлік қауіпсіздігі экономиканың жай-күйі, оның ішінде сыртқы және ішкі жағдайлардан тәуелсіз қажетті ресурсымен, мүмкіндік және кепілдікпен қамтамасыз етілген тағамның физиологиялық нормаларына сәйкес халықты тағамдағы қажеттілігін қанағаттандыратын агроөнеркәсіп кешені (Қазақстан Республикасының «Астық туралы» № 143-II 2001 жылғы 19 қаңтардағы Заңы) Ақмола облысының азық-түлік бағдарламасының ағымдағы жай-күйі:

1) Азық-түліктің физикалық деңгейіне қол жететіндік Азық-түлікке физикалық қол жету оның тұтыну орындарында нормаға сәйкес көлемі ассортиментінде үздіксіз болуы: тағам өнімдерінің физикалық қол жететін деңгейі тұтыну стандартының негізінде есептелген халықтың шын мәнінде тұтынған тағам өнімдерінің көлеміне сәйкес болуымен бағаланады; Қазақстан Республикасы білім және ғылым Министрлігінің «Қазақ тағам академиясы»№ЖАҚ Ақмола облысының ортастатистикалық тұрғынына ұсынылған ас қуатының негізінде ең аз тағам өнімінің тұтыну нормасын әзірледі. тұтыну стандартына (1 кесте) сәйкес халықтың тағам өнімдерін тұтынуын талдау жалпы облыс бойынша тағам өнімдерін тұтынудың ең аз деңгейі қамтамасыз етіліп отыр (облстатбасқармасының мәліметтері бойынша); тағам өнімдерінің жеке топтарында айтарлықтай айырмашылықтар бар: егер нан тағамдарын, картоп, көкөніс, жұмыртқа және қантты тұтыну жоғары немесе шекті деңгейде болса, ал жеміс және жидек, ет және ет тағамдарынан, күнбағыс майынан, сүт тағамдарынан нақты тұтыну ең аз тұтыну нормасынан төмен. Облыс халқының жеке басына шаққанда азық-түлікті нақты және стандарты тұтынуы (кг/жыл) 1 кесте Азық-түлік түрі Нақты тұтынылған, кг/жыл Тұтыну стандарты, кг/жыл* Нақты тұтынылғанының тұтыну стандартына арақатысы, % 1999 ж. 2000 ж. 1999 ж 2000 ж. Бидай наны 124,79 129,28 94,45 132,1 136,9 Бидай ұны 15,93 14,99 18,25 87,3 82,1 Макарон тағамдары 7,90 7,79 4,38 180,3 177,9 Картоп 65,09 78,95 62,34 104,4 126,6 Көкөніс және бақша өнімдері 51,73 55,31 55,14 93,8 100,3 Жеміс және жидек 6,86 7,94 29,19 23,5 27,2 Сиыр еті 13,20 10,09 14,60 90,4 69,1 Шошқа еті 5,94 6,44 10,22 58,1 63,0 Құс еті 3,25 3,70 5,47 59,4 67,6 Шұжық тағамдары және кептірілген ет 1,44 1,81 Сүт және сүт тағамдары 91,12 100,31 179,53 50,7 55,9 Жұмыртқа, дана 115,55 136,19 103,4 111,7 131,7 Қант 17,08 16,23 15,26 111,92 106,3 Өсімдік майы 5,20 5,75 8,47 61,4 67,9 Тағамның қуаттылық құны, ккал 2367 2192 2165 109,3 101,2 * «Қазақ тағам академиясы» ЖАҚ әзірлеген және бағдарламаны дайындағанда пайдалануға ұсынылған Облыстың азық-түлік қауіпсіздігімен қамтамасыз етілу деңгейі көп жағдайда облыстық азық-түлікпен өзін-өзі қамтамасыз ету мүмкіндігіне (2 кесте) байланысты. Облыс халқының азық-түлікпен өзін-өзі қамтамасыз ету деңгейі 2 кесте Атауы тағам өнімдерін тұтыну стан дарты, кг/жыл Облыс бойынша тағам өнімдерін тұтынудың деңгейі (халық *2 баған) тонна Облыс бойынша ауыл шаруашылығы өнімдерін тұтынудың шекті деңгейі Нақты өндірілген ауыл шаруашылық өнімдері, тонна* Қамтамасыз етілуі, % өнім тонна 1 2 3 4 5 6 7 Астық өнімдері (қара бидай нанын, күріш және бұршақ тұқымдастарды қоспай ұнға есептегенде) 92,12 6200 Бидай, барлығы 94133 875000 900,0 Бидай ұны 18,25 13709 Бидай 21090 Бидай наны 94,45 70950 Бидай 67878 Макарон 4,38 3290 Бидай 5165 Қара бидай наны 23,73 17826 Қара бидай 17054 Күріш 8,07 6062 Күріш 9326 Бұршақ тұқымдастар 3,72 2794 Бұршақ 3991 1733,2 43,4 Картоп 62,34 46830 Картоп 46830 113956 200,0 Көкөніс және бақша дақылдары 55,14 41420 Көкөніс, бақша 41420 61148,5 147,6 Капуста 14,73 11065 Капуста 11065 15346,1 138,7 Пияз 14,66 11012 Пияз 11012 1701,2 15,4 Сәбіз 11,15 8376 Сәбіз 8376 9682,5 115,6 Қызылша 1,46 1097 Қызылша 1097 4481,7 408,5 Басқа көкөністер, бақша 13,14 9870 Басқа көкөністер 9870 103,5 1,0 Жеміс және жидек, барлығы 27,37 20560 Жеміс және жидек, барлығы 20560 3157,1 15,3 Алма 23,73 17826 Алма 17826 2113,0 11,8 Жидек (Жүзім, т.б.) 3,70 2779 Жидек (жүзім,т.б) 2779 412,3 14,8 1,83 1374 1374 - Қант 15,26 11463 Қант қызылшасы* 11463 Ет өнімдері (етке есептегенде) 41,60 31250 Ет барлығы 31250 40520 129,6 Сиыр еті 14,60 10967 Сиыр еті 10967 21305 194,3 Шошқа еті 10,22 7677 Шошқа еті 7677 11195,4 145,8 Қой еті 8,03 6032 Қой еті 6032 1691,1 28,0 Құс 5,47 4109 Құс 4109 2625,7 63,9 Басқа малдардың еті 2,55 1916 Басқа малд. еті 1916 3702,9 193,3 Балық, барлығы 4,38 3290 Барлық, барлығы 4699 96,6 2,1 Жұмыртқа (мың дана) 0,1034 77 Жұмыртқа 77 162,9 211 Сүт өнімдері (сүтке есептегенде) Сүт, барлығы Сүт, л 91,24 68539 Сүт, л 68539 365948,6 533,9 Қаймақ 2,19 1645 Қаймақ 1645 168 10,2 Ірімшік 2,19 1645 Ірімшік 1645 64 3,9 Мәйекті сыр 2,55 1915 Мәйекті сыр 1915 Сары май 2,19 1645 Сары май 1645 603 36,6 Өсімдік майы 8,47 6362 Өсімдік майы 31809 2508,3 7,9 Күнбағыс майы,л 6,53 4905 күнбағыс 24524 1965,1 8,0 Маргарин 1,75 1314 маргарин 1314 Майонез 0,73 548 майонез 548 Басқалары шай 0,08 60 шай ашытқы 0,06 45 ашықты 45 дәмдеуіш 0,07 52 дәмдеуіш тұз 0,37 278 тұз 1097 * 1 қаңтар 2001 жылға облыс халқының саны 751,2 мың адам (облстатбасқармасының мәліметі бойынша) * ішкі өндірістік тұтынудың есебінсіз Тұтыну стандартына сәйкес облыс халқының тағам өнімдерімен қамтамасыз етілуін талдау жалпы тағам өнімдерінің негізгі түрлерімен облыс өзін-өзі қамтамасыздырған: бидаймен, картоппен, көкөніспен, етпен, сүтпен, жұмыртқамен қамтамасыз етілу шекті мәнінен жоғары; бұршақ өнімдерінен, балықтан, майлы дақылдардан және күнбағыстан нақты өндіріс стандарты тұтыну нормасынан төмен.

2) Экономикалық қол жеткізудің деңгейі Азық-түлікке экономикалық қол жету - халықтың азық-түлік тауарларын қазіргі бағалар деңгейінде және ең аз тұтыну қоржынындағы табыс мөлшерімен анықталады. Облыс халқының табыс деңгейі 3 кесте № Негізгі көрсеткіштер 1999 ж. 2000 ж. 2001 ж. 1 Халықтың ақшадай табысы (орташа жан басына бір айға), теңге 2236* 3001* 6320* 2 Күнкөрістің ең төменгі мөлшері (орташа жан басына бір айға), теңге 3493 3983 4723 3 Экономикалық қол жеткізу коэффициенті (1 жолды: 2 жолға) 0,64 0,75 1,34 * үй шаруашылығын іріктеп зерттеген деректер бойынша нақтылы ақшадай табыс ** 2001 жылдың қаңтарынан бастап шаруашылықтан тұтынылған өнімдердің құны және есептелген шығыс арқылы тұтынуға жұмсалған табыс есептеледі. Облыс бойынша 2001 жылы орташа есеппен әр жанға шаққан айлық ақшалай табыс 6320 теңге болды, ол елдегі күнкөрістің ең төменгі айлық мөлшері 4596 теңгені қамтамасыз етеді.

3) Ақмола облысында ішкі тұтыну рыногіндегі тағам өнімдері импортының жеке салмағы ФАО бағалауы бойынша азық-түлік импортының қауіпсіздік деңгейі тұтыну деңгейінің жалпы 17% аспауы керек. Ауыл шаруашылығы өнімдерінің негізгі түрлерін тұтынуда импорттың үлесі елеусіз. Облыс бойынша негізгі тағам өнімдерін тұтынуда импорттың үлесі (%) 4 кесте Тағамдардың атауы 1995ж 1996ж 1997ж 1998ж 1999ж 2000ж Нан тағамдары (нан және макарон тағамдары, жарма) 0,8 0,6 0,6 1,8 1,9 1,9 Картоп 0,2 1,2 0,5 1,2 2,2 2,5 Көкөніс және бақшалықтар 3,9 - 1,7 1,8 2,9 1,6 Ет және ет тағамдары 0,8 2,0 5,2 5,3 4,6 4,8 Сүт және сүт тағамдары 2,2 3,1 4,9 5,8 5,4 6,2 Жұмыртқа (дана) 0,6 1,9 1,6 3,2 4,8 5,4 Балық және балық тағамдары 17,6 - 28,9 30,2 46 68,9 Осымен қатар тұтыну рыногында еттен істелген тағамдардың, сүт өнімдерінің, мал және өсімдік майларының, кондитер тағамдарының, қайта өңделген көкөніс пен жемістің импорттық үлесі онша емес (35%-45%) және ішкі рыноктың тауарлар импортына өте тәуелді екенін сипаттайды. Облыс бойынша тағам өнімдерін өндіру және импорт (мың. тонна) 5 кесте Көрсеткіштер 1995 1997 Барлығы Оның ішінде порті % Барлығы Оның ішінде порті % өндіріс импорт өндіріс импорт Бидай ұны 310,6 310,6 - - 216,9 214 2,9 0,2 Май және өсімдік майы 58 44 14,4 25 62 28,8 33,2 8 Қант** 16,7 - 16,7 100 15,2 - 15,2 0 Ет және қайта өңделген мал өнімдері 101,5 101,4 0,14 0,14 60,8 0,14 0,23 0,37 Өңделген сұйық сүт және қаймақ (сүт тағамдары сүтке есептелген), сүтке есептеген импорт жоқ 638,0 627,1 10,9 1,7 516,0 487,5 28,5 0,8 Сары май 13 11,8 1,17 9 1,0 0,62 0,38 5 Көрсеткіштер 2000 2001 барлығы оның ішінде порті % барлығы оның ішінде порті % өндіріс импорт өндіріс импорт Бидай ұны 250,1 248,2 1,9 0,1 355,1 353,1 1,6 0,2 Май және өсімдік майы 132 55,2 76,8 58,2 175,2 74,1 101,1 58 Қант** 16,8 - 16,8 100 17,9 - 17,9 100 Ет және қайтаөңделген мал өнімдері 47,9 47,7 0,17 0,35 48,5 48,3 0,18 0,37 Өңделген сұйық сүт және қаймақ (сүт тағамдары сүтке есептеген импорт жоқ) 366 353,4 12,6 3,4 386,2 375,3 10,9 2,8 сары май 0,6 0,4 0,2 33,3 0,4 0,22 0,18 45 Тағам өнімдерінің импортын талдау жалпы нандық дақылдардың және ұн - жарма өнеркәсібі экспортының ұлғаюына байланысты оң балансты көрсетіп тұр. Бірақ терең қайта өңделген басқа тағам өнімдерінен, өсімдік майы және құс етінен сыртқы сауда көрсеткіші төмен. Импорт тасқынын талдау азық-түліктің облыстағы негізгі импортшысы Ресей екенін көрсетеді - импорт көлемінің 45% жуығы олардың үлесінде. Ол 60-тан 70% дейін шұжық өнімдерінің, ет-өсімдік консервілерінің, печенье, кондитер өнімдерінің, нан ашытқыларының, какао және қанттан жасалатын кондитер өнімдерінің, қоюлатылған сүт, кетчуп, майонез, балмұздақ, сыра, күнбағыс майының импортын қамтамасыз етеді. Сыртқы сауда айналымының сальдосы теріс болып отыр, импорт өнімдері экспорт көлемінен 2 еседен артық.

4) Тағам өнімдерінің сапа стандартына сәйкесу деңгейі және қауіпсіздігі Азық-түлік қауіпсіздігін қамтамасыз ету жүйесі тұрақтылығының көрсеткіші сапа деңгейі мен тағам өнімдерінің қауіпсіздігі болып табылады. Қазіргі уақытта отандық ауыл шаруашылығы өнімдерін өндіру және оларды қайта өңдеу халықаралық, тіпті ұлттық сапа стандартына сәйкес емес. Ақмола облыстық СЭС-нің мәліметтері бойынша 2001 жылы сапасыз өнімдердің негізгі үлесі отандық тауарларға келеді. Сапасыз өнімдердің жоғарғы пайызы ет және ет тағамдарына келіп отыр, 10,5% сапасыз өнімнің 94,5% - отандық өнімдер; 23,2% сапасыз сүт және сүт тағамдарының 26% отандық өнім; 12,3 қанттың 27,8% отандық өнім; 8,36% өсімдік майының 19,8% отандық өнім; 15,5% нан және нан тағамдарының 100%, отандық өнім. Жарма, көкөніс және сусындарымен де осындай жағдай. Бұл тұтыну рыногінің импортқа тәуелділігін ұлғайтады. Ауыл шаруашылығы және тағам өнімдерін өндіру кеңес уақытындағы мемлекеттік стандартпен (ГОСТ) іске асырылады, бұл отандық өнімдердің бәсекеге қабілеттілігін төмендетеді.

5) Жалпы тұжырымдар Халықтың жалпы өнімдерімен қамтамасыз етілуін және бұл жүйенің тұрақтылығын сипаттай отырып мынандай тұжырымдар жасауға болады: азық-түлік рыногі облыста жалпы негізгі тағам өнімдерін тұтынуды қамтамасыз етеді; халықтың тағам өнімдеріне физикалық қол жеткізуі қамтамасыз етілді, бірақ тұтыну стандартына қол жеткізу қамтамасыз етілген жоқ; азық-түлік импорты көлемінің өсуінен, сапа стандартына сай келмеуінен азық-түлік қауіпсіздігін қамтамасыз ету жүйесі тұрақсыз. Шаралар: тағам өнімдерінің сапасына бақылау жүйесін енгізу және оны халықаралық стандартқа көшіру; азық-түлік қауіпсіздігін мониторингтік қамтамасыз етуді іске асыру; Индикативтік жоспарды әзірлегенде азық-түлік қауіпсіздігін қамтамасыз етудің негізін құрайтын ауыл шаруашылығы өнімдерін өндірудің барлық түрлерінің және оларды қайта өңдеу көрсеткіштерін есепке алу керек. азық-түліктің ішкі саудасының импорттан тәуелділігін азайту жөнінде іс-шараларды іске асыру, отандық тауарлар бәсекелестігін жоғарлату және мемлекеттік саясатта қолдаушылық көрсету. ішкі өндірілетін негізгі азық-түлік түрлерінің көлемін стандартты талапқа сәйкес төменгі шекті деңгейден кем болмайтындай қамтамасыздандыру. Азық-түлік өнімдерін іштен шығару мөлшерлерін қамтамасыз ету үшін бір үлгіге келтірілген төменгі шекті деңгейі кесте 6 Ат­та­ры азық-тү­лік­ті пай­да­ла­ну стан­дарт­та­ры, кг/жыл Азық-тү­лік өнім­де­рін пай­да­ла­ну­дың тө­мен­гі дең­гейі (тұр­ғын­дар*2 топ), тон­на об­лыс бой­ын­ша Ауы­л­ша­ру­а­шы­лық өнім­де­рі­мен есеп­те­ген­де об­лыс бой­ын­ша азық тү­лік өнім­де­рін пай­да­ла­ну­дың тө­мен­гі дең­гейі 2003 жыл тұрғын да 756,0 мың адам 2004 жыл тұрғындар 760,0 мың адам 2005 жыл тұрғындар 762,8 мың адам өнімдер 2003 жыл 2004 жыл 2005 жыл 1 2 3 4 5 6 7 8 9 Нан өнімдері (ұнға есептегенде,қарабидай, күріш және ірі бұршақтар қосылмаған) 92,12 69643 70011 70269 бидай, барлығы 95335 95832 96185 Бидай ұны 18,25 13797 13870 13921 бидай 21225 21337 21416 бидай наны 94,45 71404 71782 72046 бидай 68912 69269 69524 макарондар 4,38 3311 3329 3341 бидай 5198 5226 5245 қара бидай наны 23,73 17940 18035 18101 қара бидай 17249 17313 17376 күріш 8,07 6101 6133 6156 күріш 9385 9435 9470 ірі бұршақтар 3,72 2812 2827 2838 ірі бұршақтар 4016 4038 4054 картоп 62,34 47129 47378 47553 картоп 47129 47378 47553 көкөніс және бақшалар, барлығы 55,14 41686 41906 42061 көкөніс және бақшалар, барлығы 41686 41906 42061 капуста 14,73 11083 11142 11183 капуста 11136 11195 11236 пияз 14,66 11083 11142 11183 пияз 11083 11142 11183 сәбіз 11,15 8429 8474 8505 сәбіз 8429 8474 8505 қызылша 1,46 1104 1110 1114 қызылша 1104 1101 1114 басқа көкөністер, бақшалықтар бірге 13,14 9934 9986 10023 басқа көкөністер, бақшалық тар бірге 9934 9986 10023 жемістер және жидектер, барлығы 27,37 20692 20801 20878 жемістер және жидектер, барлығы 20692 20801 20878 алмалар 23,73 17940 18035 18101 алмалар 17940 18035 18101 жидектер (жүзім және т.б.) 3,7 2797 2812 2822 жидектер (жүзім және т.б.) 2797 2812 2822 цитрустық 1,83 1383 1391 1396 1391 1396 қант 15,26 11537 11598 11640 қант 95634 96140 96488 ет өнімдері (етке аударғанда) 41,6 31450 31616 31732 ет өнімдері (етке аударғанда) 31450 31616 31732 сиыр еті 14,6 11038 11096 11137 сиыр еті 11038 11096 11137 шошқа еті 10,22 7726 7767 7796 шошқа еті 7726 7767 7796 қой еті 8,03 6071 6103 6125 қой еті 6071 6103 6125 құс еті 5,47 4135 4157 4173 құс еті 4135 4157 4173 басқа жануарлар еті 2,55 1928 1938 1945 басқа жануарлар еті 1928 1938 1945 барлық, барлығы 4,38 3311 3329 3341 барлық, барлығы 3311 3329 3341 жұмыртқа (мың дана) 0,1034 78 79 79 жұмыртқа (мың дана) 78 79 79 сүт өнімдері сүт өнімдері (сүтке аударғанда) 179,53 135725 136443 136945 (сүтке аударғанда) 135725 136443 136945 сүт, л 91,24 68977 69342 69598 сүт,л 68977 69342 69598 қаймақ 2,19 1656 1664 1671 қаймақ 1656 1664 1671 сүзбе 2,19 1656 1664 1671 сүзбе 1656 1664 1671 ірім-шік 2,55 1928 1938 1945 ірімшік 1928 1938 1945 сары май 2,19 1656 1664 1671 сары май 1656 1664 1671 өсім-дік майы 8,47 6403 6437 6461 өсімдік майы 6403 6437 6461 шемішке майы 6,53 4937 4963 4981 шемішке майы 4937 4963 4981 маргарин 1,75 1323 1330 1335 маргарин 1323 1330 1335 майонез 0,73 552 555 557 майонез 552 555 557 басқалар басқалар шай 0,08 60 61 61 шай ашытқы 0,06 45 46 46 ашытқы дәмдеуіш 0,07 53 53 53 дәмдеуіш тұз 0,37 280 281 282 тұз Қазіргі жағдайды анализдеу, Бағдарламаны іске асыру механизмі, күтілетін нәтижелер (бағыттар бойынша)

3. Жер қатынастарын дамыту Ағымдағы жағдайы Ақмола облысы ауылшаруашылық мекемелерін реформалау қорытындылары жөнінде және ауыл шаруашылық айналымынан аз өндірістік салаларды анықтау мен байланысты пайдаланылмаған ауылшаруашылыққа арналған жерлер 1991 жылмен салыстырғанда 4,6 млн. га қысқартылды, оның ішінде егістік 1,5 млн. га. 7 кесте Облыс 1991 ж 1995 ж 2000 ж 2001 ж .+.-. 2001 ж. 1991 ж. Ақмола барлығы Соның ішінде егістік барлығы Соның ішінде егістік барлығы Соның ішінде егістік барлығы Соның ішінде егістік барлығы соның ішінде егістік 13,6 6,4 8,3 3,6 13,2 4,5 9,0 4,9 -4,6 -1,5 Қазақстан Республикасының «Жер туралы» 2001 жылғы 24 қаңтардағы № 152-11 Заңына сәйкес, жерді әрқашанда пайдалану құқығы өзгертілді және жерді ұзақ мерзімге 49 жылға дейін жалдау негізінде уақытша пайдалану институты енгізілді. Түйінді мәселелер: ұзақ мерзімге жерді уақытша пайдалану ауыл шаруашылық тауарларын өндіру ереже бөлімдеріне теріс әсер етеді; кең ауқымды топырақты бағалау өткізу қажет, ол жер салығының мөлшерін жеке ыңғайда қарауды және жер құнын дұрыс анықтауды қамтамасыз етеді. Шаралар: жердің барлық категориялары жөнінен топырақты бағалау өткізу; жерді пайдаланушылар үшін шаруашылық ішінде жерге орналастыру, топырақты және геоботаникалық зерттеулерін жүргізіп, жобаны пайдаланудың өзіне көшіруді әзірлеу; жердің жағдайын, тиімді пайдалануды бақылауды күшейту және қорғау. Қорытындылар: ауыл шаруашылық айналымында құнарлы жерлерді пайдалану өседі, айналымынан аз өнімді жерлер шығарылады, тұрғындар мен мамандардың ауылда орналасуы, жердің нағыз қожайыны болады, олар жердің құнарлылығын арттыруды агротехниканың алдыңғы әдістерін қолдануды қамтамасыз етеді, шаруалардың несие алуға мүмкіншілігі артады.

4. Ауылшаруашылық суды пайдаланудың нәтижелі жүйесін қалыптастыру Суармалы жердің жағдайы: суармалы жердің қоры 41091 га құрайды. Суармалы жердің жағдайы шиеленіскен болып бағаланды. Облыс бойынша суармалы жер аумағы 2002 жылы 1165 га құрады; қалған 39926 га суармалы пайдаланылмау себептері: суару жүйесінің істен шығуы, ұйымдастыру жағдайының нашарлығы, қаржыландыру және материалды-техникалық қордың болмауы. Суармалы жердің жағдайы және көлемі 8 кесте Облыс Суармалы жердің барлығы соның ішінде суарылды суармалы жердің пайдаланылмағандары Барлығы соның ішінде олшы соның ішінде егістікке пайдаланады егілмеген суару жүйесінің істен шығуы су жоқтығы Топырақты тыңайту жағдайы на шарлауы Қаражаттар болмауы Ақмола 41091 Нақты. 1165 Жоспар 1319 1165 0 39926 39772 - - 154 (1319 га ішінен) Түйінді мәселелер: жекешелендіру және ауыл шаруашылығын қайта құру жұмыстары, сумен қамтамасыз ету мен суармалы жер саласына да өзгерістер әкелді. Негізгі қиындық қаржымен қамтамасыз ету жағдайы. Суару техникасы ескірген, жөндеуді қажет етеді, су жіберу жүйесі негізінен темірден тұруы, ол жабықтарды талан-таражыға салуға әкеліп соқты, жүйенің істен шыққаны 39772 га құрады; ауыл шаруашылығында суды пайдалануды реттеу заңнамалар базасы жоқ, ЖЖМ және электроэнергия қымбат, суармалы жер өнімдерін пайдаланатын ірі қара мал басының күрт азаюы кең қолдануға кедергі келтіреді. Шаралар: Қазақстан Республикасы Су кодексін әзірлеуге қатысуы; ауыл шаруашылық тауарларын өндірушілерге су жеткізу қызметінің құнын қаржыландыру; аса қауіпті учаскелерді, шаруашылық арасындағы арналар және сумен қамтамасыз ету жабдықтарын қайта қалпына келтіру. Қаржымен қамтамасыз ету: 9 кесте Қаржылық бағдарламаның атауы 2003 ж 2004 ж 2005 ж Ауыл шаруашылық өндірісіндегі су жеткізу жөнінде қаржылық бағасы 17,4 Аса қауіпті участкелерді және шаруашылық арасындағы арналар мен сумен қамтамасыз ету жобасын қайта қалпына келтіру 250,0 287,5 Күтілетін нәтижелер: ауыл шаруашылық дақылдарын егудің тиімділігін көтеру; өнімділікті көбейту; суармалы жердің техникалық деңгейін көтеру.

5. Өсімдік шаруашылығы

1) Егістік аумағы құрылымын оңтайландыру. Жалпы мінездеме Соңғы үш жылда өсімдік шаруашылығы саласында өндіріс өнімдерінің өсуі және тұрақтануы байқалады. 1999 жылдан бастап облыста жыл сайын салыстырғанда ауыл шаруашылық дақылдарының түсімдері жоғарлады -, тазартылғаннан кейін гектарынан 13,6 -7,6 -11,3 ц. Дәнді және бұршақты тұқымды дақылдар өнімділігі орта есеппен 1996-1998 жылдар мен 1991-2001 жылдарды салыстырғанда, тазартылғаннан кейін гектарынан 5,1 ц 10,8 ц дейін өсті. Дәнді және бұршақ егістік алқабы 1999-2001 жылдары 1996-1998 жылдар кезеңдерімен салыстырғанда 0,5 млн.га азайса да жалпы алынған дақылдар өнімдері 1,7 есе көп, соның ішінде бидай - 1,9, арпа - 1,5, сұлы - 1,5, картоп - 1,3. - 1,9 есе көп. Егістік алқабының құрылымдық талдауы 1996 жылдан бастап егіс көлемінің жыл сайын қысқарғанын және 1999 жыл ең төмен деңгейде, ал 2000 жылдан бастап ұлғайғанын көрсетті. 1999 ж. салыстырғанда бұрынғы жылы дәнді және дәнді-бұршақ егістік алқабы 851,2 мың.га, соның ішінде бидай 799,9 мың. га, арпа 84,0 мың. га, сұлы 3,1 мың. га, бұршақ дақылдары 3,7 мың. га көбейген, сөйтсе де тары 1,3 мың. га, қарақұмық 1,4 мың. га, жемшөптік дақылдар - 46,7 мың. га кеміген. Басымды дақыл, жаздық жұмсақ бидайға негізгі жер бөлінеді, егістік алқабында оның жеке салмағы - 76,9 %, ал дәнді дақылдар құрамы -79,4%, майлы дақылдарды егу 3,6 мың. га, қарақұмық 0,7 мың га, тары 0,1 мың.га. Түйінді мәселелер: ауыл шаруашылығы дақылдарының облыстағы топырақ-климаттық жағдайлары есептелмей орналастырылуы және рынок жағдаяты орнықты, бәсекеге қабілетті ауыл шаруашылық өндірісін жүргізуді қамтамасыз ете алмайды; егістік алқабы құрамындағы сүрі жер өңдеудің көлемі 13%, ол егістікті ұсынылған себу айналымын игеруді қамтамсыз ете алмайды; тұқым шаруашылығының, оның ішінде элиталық, қатты бидай, сыра қайнатуға арналған арпа сорты, бұршақ дақылдар, майлы дақылдар, көпжылдық және біржылдық шөп болмауы; шаруашылық субъектілерінің көпшілігінің экономикасы жоғары технологиялық дақылдарды өндіруге мүмкіншілік бермейді; Егістік алқабының құрылымын оңтайландыру жөніндегі іс шаралар Элита және тұқым шаруашылығында қатты бидай, сыра қайнатуға арпаның «Арна» сорты, бұршақ және майлы дақылдар, көпжылдық пен біржылдық шөптер егіс көлемін кеңейту. А.И.Бараев атындағы ҚАЗҒЗИАШ-тың ұсынысына сәйкес, ауыл шаруашылық дақылдарын аймақтардың табиғи-климаттық ерекшеліктерін ескере отырып орналастыру. Бидай егістік алқабының ең көп көлемі оңтүстік қара топырақ және күңгірт-қоңыр топырақты жерлерде орналастырылады - Шортанды, Астрахан, Атбасар, Аршалы, Аккөл, Есіл, Жақсы, Целиноград, Егіндікөл аудандарында, Сандықтау, Щучье, Бұланды, Еңбекшілдер, Ерейментау, Зеренді аудандарының жеке шаруашылықтарында. Зеренді, Щучье, Бұланды аудандарында, Еңбекшілдер ауданының кейбір шаруашылықтарында жылы уақыттың аздығынан, кей жылдары бидай және тұқым сапасының нашарлығы салдарынан, бидай егістік алқаптары қысқартылды, орташа жылдам пісетін топтарға көңіл бөлінеді, орташа кеш топ шығарылып, сондай-ақ өсу уақыты қысқа сыра қайнатуға арналған арпа дақылына, сұлы, бұршақ тұқымдастар, жаздық рапсқа ерекше көңіл бөлінеді. Өнімділігі төмендігіне байланысты Қорғалжын, Жарқайың, Ерейментау аудандарында бидай егістігіне аз жер бөлінеді. Майлы дақылдарды орналастыру: Атбасар, Шортанды, Целиноград, Астрахан, Аршалы, Есіл, Жақсы және Аккөл аудандары - күнбағыс және қыша, Сандықтау, Зеренді, Бұланды, Щучье - рапс, сурепица және қыша, Астрахан, Целиноград, Жақсы, Аршалы, Жарқайың, Егіндікөл, Ерейментау, Қорғалжын аудандары оңтүстігінде - күнбағыс және мақсары. Бұршақты дәнді дақылдар егістігін көбейту - Сандықтау, Зеренді, Бұланды, Щучье, Ақкөл, Шортанды аудандары - бұршақ және жасымық, Астрахан, Аршалы, Еңбекшілдер, Есіл, Целиноград, Жақсы және Атбасарда - бұршақ және аңқа, Егіндікөл, Қорғалжын, Жарқайың - аңқа. Қатты бидайды орналастыру: Атбасар, Ақкөл, Астрахан, Есіл, Жақсы, Шортанды, Зеренді, Еңбекшілдер және Целиноград аудандары. Жарма дақылдары орналастыру: Сандықтау және Зеренді аудандары, Шортанды, Астрахан, Атбасар, Есіл, Жақсы, Аршалы - тары және Корғалжын, Егіндікөл, Жарқайың - тары. Күздік қара бидайдың орналасуы - Сандықтау, Щучье, Аккөл, Бұланды, Зеренді, Шортанды, Астраханда: сүрі жер көлемін жалпы егістік мөлшерінен 20% жеткізу; ұсынылған ауыспалы егістікті игеру. Күтілетін нәтижелер: бәсекеге қабілетті өсімдік шаруашылығы өнімдерін өндірудің көбеюі; облыс тұрғындарының өздерін өзі өсімдік шаруашылық өнімдерімен қамтамасыз етуі; мал азығы базасын нығайту, сонымен мал шаруашылығының дамуының артуы; ғылыми негізделген себілетін егіс айналымының игерілуі; төмен өнімді тыңайған жерлерді шалғындандыру, әрі қарай жақсартылған жайылымдарға ауыстырылуы; қайта өңдеу мекемелері үшін шикізат базасының өсуі. Өсімдік шаруашылық өнімдері негізгі түрлерінің динамикасы, қосымша өңделгеннен кейінгі салмағымен 10 кесте № Дақыл Білікті жинау, мың т шығымдылық 1996- 1998 ж. орташа 1996- 1998 ж. орташа 1996- 1998 ж. % 1996- 1998 ж. орташа 1996- 1998 ж. орташа 1996- 1998 ж. % 1 Астық 1881,7 3260,4 173,3 5,1 10,8 211,8 соның ішінде 2 бидай 1533,8 2921,4 190,5 5,1 10,5 205,9 3 арпа 324,5 477,2 147,1 6,8 13,4 197,1 4 сұлы 18,5 27,5 148,6 3,5 11,7 334,3 5 картоп 117,2 153,6 131,1 63,8 93,8 147,0 6 көкөніс 29,5 55,9 189,5 64,6 113,8 176,2 Егістік алқабының құрылымы 1996-2001 жылдар кезеңінде 11 кесте Дақыл 1996ж 1997ж 1998ж 1999ж 2000ж 2001ж 1 Егістік алқап, барлығы 5306,0 4456,1 3756,9 3308,7 3741,4 соның ішінде 2 бұршақ тұқымдас дақыл 4054,0 3633,3 3080,5 2728,2 3191,2 3297,3 соның ішінде 3 астық 3283,5 2991,3 2684,7 2358,7 2776,6 2862,8 4 арпа 681,0 582,9 362,6 307,6 380,4 401,9 5 сұлы 64,2 45,9 27,1 19,5 28,0 26,0 6 тары 0,8 1,4 0,6 1,4 0,7 0,6 7 қарақұмақ 15,6 6,9 2,6 2,1 1,6 1,6 8 бұршақ 6,5 4,8 2,9 1,9 2,7 3,4 9 майлы дақыл 20,0 6,2 5,6 9,0 15,2 8,4 10 соның ішінде күнбағыс 8,6 11,3 7,6 11 мал азағы дақылдары 1207,8 795,1 647,8 550,3 513,0 525,0 12 картоп 19,6 17,3 18,0 16,2 16,9 16,4 13 көкөніс 4,6 4,2 5,0 5,0 5,1 4,9 14 жеміс-жидек ағаштары 1,1 1,5 1,4 Ескерту: 1996-1998 жылдары Ақмола облысының жаңа шекараларында майлы дақылдар жөнінде жаңа деректер жоқ Ақмола облысы бойынша 2002 жылдың нақты егістік алқап 1996, 1999, 2000, 2001 жылдармен салыстыру анализі 12 кесте Негізгі ауыл шаруашылық дақылдарының топтары жөнінде тізбе жылдар 2002 жыл +, - қорытындысы 1996ж 1999ж 2000ж 2001ж 2002ж 1996ж 1999ж 2000 ж 2001 ж Егістік алқабы, барлығы 5306,0 3309,0 3741,4 3852,1 4107,8 -1198,2 798,8 366,4 255,7 оның ішінде Дәнді және бұршақ дақылдары 4054,0 2728,2 3191,2 3297,3 3579,4 -474,6 851,2 388,2 282,1 соның ішінде бидай 3283,5 2358,6 2776,6 2862,8 3158,5 -125,0 799,9 381,9 285,7 арпа 681,0 307,6 380,4 401,9 391,6 -289,4 84,0 11,2 -10,3 сұлы 64,2 19,5 28,1 26,0 22,6 -41,6 3,1 -5,5 -3,4 тары 0,8 1,4 0,6 0,6 0,1 -0,7 -1,3 -0,5 -0,5 қарақұмақ 15,6 2,1 1,6 1,6 0,7 -14,9 -1,4 -0,9 -0,9 бұршақ 6,5 1,9 2,7 3,4 5,6 -0,9 3,7 2,9 2,2 майлы 20,0 9,0 15,2 8,4 3,6 -16,4 -5,4 -11,6 -4,8 мал азығы 1207,8 550,0 513,0 525,0 503,3 -704,5 -46,7 -9,7 -21,7 картоп 19,6 16,4 16,8 16,4 16,7 -2,9 0,3 -0,1 0,3 көкөніс 4,6 5,0 5,1 4,9 4,8 0,2 -0,2 -0,3 -0,1 Ақмола облысы бойынша егістік алқап және 1996, 1999, 2000 жылдардағы дәнді дақылдар құрамындағы бидайдың жеке саны 13 кесте Дақыл 1996 ж. 1999 ж. 2002 ж. мың. га егітік алқабына % бұршақ дәнді дақылдар % мың. га егістік алқабына % бұршақ дәнді дақылдар % мың. га егістік алқабына % бұршақ дәнді дақылдар % Бидай 3283,5 61,9 81 2358,6 71,3 86,5 3158,5 76,9 79,4 Ауыл шаруашылығы негізі дақылдарын егуге белгіленген алқаптар (мың га) 14 кесте Дақыл Орташа 1999-2001ж. 2003 ж. 2004 ж. 2005 ж. % 2005 ж. 1999-2001 ж. Дәнді және бұршақ дәнділер 3072,2 3379,4 3479,4 3579,4 116,5 Соның ішінде бидай 2666,0 2931,4 2971,6 3015,6 113,1 Арпа 363,3 400,0 450,0 500,0 137,6 Сұлы 24,5 28,0 32,0 35,0 142,8 Тары 0,8 1,0 1,5 1,8 225,0 Қарақұмақ 1,7 2,0 2,5 3,0 176,5 Бұршақ 2,6 5,0 5,8 6,0 230,7 Майлы 10,9 12,0 16,0 18,0 165,2 Мал азық дақылдары 513,8 515,0 517,0 560,0 109,0 Ескерту: Ағымдағы жылда дәнді дақыл егу көбеюі, әрі қарай аз өнімді жерлерді егістіктен шығару, тың жерлерді егістікке кіргізу және игеру үшін 2005 ж дәнді дақыл көлемін 2002 ж мөлшерде сақтаймыз. Ағымдағы жылы майлы дақылдар егістікті тұқымның аздығына байланысты және өткізу рыногінің жоқтығынан барлығы 3,6 мың гектарға себілді, индикативтік жоспарға сәйкес 2003 ж, 2004 ж, 2005 жылы 2002 жылғы деңгейден 316 % өсу белгіленген.

2) Тұқым шаруашылығы Ағымдағы жағдайлар Экономикалық құлдырау салдарынан шаруашылық субъектілерінің жүйелі қайта құрылуы, шаруа және фермерлік қожалықтардың көптеп құрылуына байланысты, облыстағы жүйелі жұмыс істеген тұқым шаруашылығы ретсізделген және белгілі деңгейде емес. Ағымдағы жылда дәнді және бұршақ дәнді дақылдары тұқымдары барлығы - 450,8 мың тонна егілді, оның кондициясымен себілгені - 68,3%, соның ішінде бірінші және 2-ші класс 43,3%, кондициясызы - 10,1%, тексерілмеген - 21,7% Дәнді және бұршақ дәнді дақылдарын 3579,4 мың га алқапқа егілген, оның ішінде сорттық тұқымдар алқабы 67,0 %, қатарлы 11,3 %, бесінші қалыптастыруға дейін 52,0 % бесінші және жалпы қалыптастыру 26,3 %; 1999-2002 жылдарға жасалған талдау көрсеткендей, ағымдағы жылдағы егілген тұқым сапасы өткен жылғы осы кезеңдегі көрсеткіштерге сәйкес келеді. Түйінді мәселелер: заңнама базалары жетілдірілмеген; бұршақ дәнді, майлы дақылдар, көпжылдық және біржылдық шөптердің, тұқым шаруашылығының болмауы; өткен жылдары дәнді дақылдар, элиталық тұқым шаруашылықтарына қажетті мемлекеттік жәрдем қаражаттың болмауы; ауыл шаруашылық техникасының тозуы, оның ішінде тұқым тазалайтын, элиталық тұқым өндіретін, тұқым шығаратын шаруашылықтарда кептіретін техниканың жетіспеуі; мемлекеттік сорт сынау учаскелерінің материалдық техникалық базасының нашарлығы, техника жаңартуға, пестицид және минералды тыңайтқыштарды қажет көлемде сатып алуға қаражаттың аздығы, ауыл шаруашылық дақылдарын сорттық сынауды өткізуде кері әсерін тигізеді; Қазақстан Республикасы ғылыми-зерттеу мекемелеріне, шет елдерден, оның ішінде СИБАШҒЗИ мемлекеттік сорт сынауға ауыл шаруашылық дақылдарының жаңа сорттары түсуінің қысқартылуы бағалы сорттар мен будандарды анықтап, аудандастыру мүмкіндігін қиындатады; мамандар дайындау деңгейі жетілмеген. Тұқым шаруашылығын дамыту шаралары: дәнді бұршақ, майлы дақылдар, шөп және картоп шаруашылығын ұйымдастыру, оның ішінде бастапқы және элиталықты; тұқым шаруашылық жүйесін қалпына келтіру мен бекіту және олардың жұмыс істеуіне жағдай жасау; тұқым сапасын бақылауды уақытында және білікті өткізу, оның ішінде мемлекеттік қорға дайындалған, тексерілмеген тұқым себуді болдырмау; ауыл шаруашылық Министрлігіне ұсыныс енгізу: Қазақстан Республикасының ғылыми зерттеу мекемелері мен шет елдердің селекцияларына жаңа сорттардың сынауға түсуіне жағдай жасау; жыл сайын аудандастырылған сорт сынау жөнінде келешек жоспарлармен салыстыра отырып, қорытындыларын тұқым шаруашылығы мамандары, элиталық тұқым және тұқым шаруашылығы қожалықтарының басшылары қатысуымен қарау және талқылау. Қорытындыларды семинар, кеңес және жалпы ақпарат құралдары арқылы ауыл шаруашылық тауарларын өндірушілерге жеткізу. ғылыми зерттеу мекемелерінен түпнұсқалы тұқымды тек қана элиталық тұқым шығаратын шаруашылықтарға, ал көп өндірілгенде, өткізілген кезде элиталық»болып сақталынуы шартымен, қатарлы тұқым шығаратын шаруашылықтарға жіберілуі керек. Қаржымен қамтамасыз ету Республикалық қаржыдан ақша бөлу түрінде мемлекеттік жәрдем: элиталық тұқым шығаруды сақтау және дамытуға; элита шығаратын шаруашылық, мемлекеттік сорт сынау учаскелері, мемлекеттік астық қорындағы тұқымдардың шығу сапасына анализ өткізуге; барлық меншік түріндегі шаруашылық субъектілеріндегі тұқымдардың шығу және сорттық сапасына анализ өткізуге; Облыстық қаржыдан жәрдем: агроном сынақтан өткізушілердің оқуына жыл сайын 20-40 адамды жіберіп оқыту, көктемгі егіншілік, егін орағы және т.б қажет агрономиялық шаралар алдында қысқа мерзімдік семинарларға; астық және тұқым өндіру технологиясы сұрақтары бойынша шаруа қожалығы және фермер қожалықтары басшыларын оқытуға; шаруа қожалықтары және фермер шаруашылықтарына 1-3 қалыптастырылған арзандатылған сортты тұқым материалдарын өз бағасынан 30,0-40,0% көлемде арзандатылған бағамен берілуіне; шаруашылық субъектеріне, соның ішінде элита шығаратын және тұқым өндіретін шаруашылықтардың майлы дақылдар, көпжылдық және біржылдық шөп өндіруді ұйымдастыруларына; 15 кесте Қаржылық бағдарламаның атауы өлшем бірлігі 2003 ж. 2004 ж. 2005 ж. Элита тұқым шар-н сақтау және дамыту Млн. тг. 121,3 130,9 130,9 Түпнұсқа тұқым өндіруді қаражаттандыру Млн. тг * * * Элита шаруашылықтарында мемлекеттік сортсыну учаске және станция, мемлекеттік астық қорындағы тұқым және егу материалдарын сорттың шығу сапасын анықтау Млн. тг * * * Ауыл шаруашылық тауарларын шығару 450,0 455,0 460,0 Млн. тг * * * Ескерту: Қаражат көлемі жыл сайын белгіленген тәртіппен жеткізіледі. Күтілетін нәтижелер: көрсетілген шаралардың орындалуы ауыл шаруашылық өндірісінде, тұқым шаруашылығын әрі қарай дамытуға қолайлы жағдай жасайды; элиталық тұқым шығаратын шаруашылықтардың тұқым бағасын 40% азайтуы, бұл ауыл шаруашылық тауарларын өндірушілердің сатып алуына мүмкіндік береді. Сорт ауыстыру және сорт жаңартуды жүргізуге мүмкіндік береді, облыс шаруашылық субъектілерінде тұқымның сорттық көрсеткіштері жоғарылайды; түпнұсқа тұқым өндірісін қаржыландыру, элита тұқым өндірісін қажетті мөлшерде және өнім түрлерімен қамтамасыз етуді ұйымдастыруды, ауыл шаруашылық дақылдарының аудандастырылған жаңа түрлерін енгізуді жеделдетеді, егістік алқап құрылымын жетілдіріп, оңтайландырады; көкөніс, картоп, біржылдық және көпжылдық шөптер, майлы, бұршақ дәнді дақылдардың тұқым шаруашылықтарын қалпына келтіріледі; агроном-анықтаушыларды жыл сайын оқыту, сорттық егестікті міндетті түрде сапалы сынықтан өткізуге мүмкіндік береді; ғылыми-зерттеу мекемелері, элита шаруашылықтары, тұқым шаруашылықтары және ғылыми-зерттеу мекемелерінің қаржылық тұрақтылығы мен нығаюы; ауылшаруашылық өнімдерінің сапасы мен егіс өнімділігінің көтерілуі; барлық меншік түрлеріндегі шаруашылық субъектілерінің экономикалық өсуі. Ақмола облысының жаңа шекараларында астық және бұршақ тұқымдас дақылдардың себілген тұқымдар сапасын анализдеу жөнінде «Қазагрэкс» ЖАҚ 1999-2002 ж деректері 16 кесте №№ п.п. Көрсеткіштер 1999 ж. 2000 ж. 2001 ж. 2002 ж. мың. тонн % мың. тонн % мың. тонн % мың. тонн % 1 Барлығы егілген тұқым 306,0 100,0 387,3 100,0 400,3 100,0 450,8 100,0 Оның ішінде 2 Тексерілген 265,2 86,7 317,9 82,1 306,0 76,4 353,2 78,3 3 Сапаланған 220,5 72,0 277,1 71,5 277,0 69,2 307,7 68,3 4 Соның ішінде 1 және 2 класс 128,6 42,4 192,4 49,7 185,6 66,4 195,5 43,3 5 Сапаланбаған 44,7 14,6 40,8 10,5 29,1 7,3 45,5 10,1 6 Соның ішінде шығуы жөнінде 1,9 0,6 1,1 0,3 2,5 0,6 23,3 5,1 7 Тексерілмеген 40,8 13,3 69,4 17,9 94,3 23,6 97,6 21,7 8 сорттық 265,2 86,6 294,7 76,1 297,1 74,2 302,1 67,0 соның ішінде: 9 5-ші қалыптастыруға дейін 160,2 52,3 174,4 45,0 171,4 42,8 234,6 52,0 10 5-ші және жалпы қалыптастыру 105,0 34,3 143,5 45,1 125,7 31,4 118,6 26,3 11 қатарлы 40,8 13,4 92,6 23,9 8,9 2,9 51,1 11,3 17 кесте Ақмола облысының шаруашылық субъектілерінде тұқымның көбею, сортты жаңарту және сортты өзгерту Схемасы

3) Химияландыру Қазіргі жай күйі Экономиканың төмендеуінен, сол сияқты соңғы жылдары мал басының қысқаруынан органикалық және минералдық тыңайтқыштарды сіңіру іс жүзінде тоқтады. Мәселен, 2000 жылы 300 тонна, 2001 жылы 700 тонна минералдық тыңайтқыштар сіңірілді. Қоректік заттардың алынған өніммен жүйелі түрде орны толмастай шығып отыруы жалпы өнімді төмендетіп, астықтың сапасын жоюға, топырақты құнарсыздандыруға әкеліп соғады. Ақмола мемлекеттік жерге орналастыру институты жүргізген талдау топырақтың жалпы құнарлығының кемуінен бонитет балы 2-10 параметрге кемігенін көрсетті. Қазақстан Республикасының Үкіметі қалыптасқан жағдайды ескере отырып 2001 жылдан бастап минералды тыңайтқыштардың құнының 40 % көлемінде жәрдем ақы береді. Бірақ, мемлекет жәрдемдескен күннің өзінде көптеген шаруашылық субъектілерінің тыңайтқыш сатып алатын жағдайы жоқ, жалпы облыс бойынша ең аз қажеттілік 120.0 мың тоннаның өзінде 2001 жылы 2448 тонна ғана сатып алынды, биыл 3984 тонна сатып алу көзделіп отыр. Түйінді мәселелер: минералды тыңайтқыштардың құнының жоғарылығы оларды сатып алып, пайдалануға мүмкіндік бермей, пайдасыз ауыл шаруашылығы өндірісіне әкеледі; ұсынылып отырған минералды тыңайтқыштардың ассортименті өсімдікке қажетті қоректендіру элементтерінің жиынтығымен қамтамасыз етпейді, азот тыңайтқыштарын өндіру, сол сияқты қосалқы суперфосфат өндіру де жоқ; арнайы техникалармен нашар жабдықталғандықтан және олардың өте тозғандықтарынан минералды тыңайтқыштарды сіңіргенде, әсіресе парға сіңіргенде көптеген қиындықтар туындайды; ауыл шаруашылығына арналған жерлердің құнарлылық мониторингі өткізілмейді, топырақ карталары, картограммалардың жасалғанына 20-30 жыл болған; топырақтың агрохимиялық анализінің болмауынан ауыл шаруашылығы тауар өндірушілері тыңайтқыш себудің нормасын анықтағанда, қиыншылықтар көріп жүр. Топырақ құнарлылығын сақтау және үдемелі өндіріс шаралары: облыста химияландыру станциясын қалпына келтіру; Ақмола мемлекеттік жерге орналастыру институты зертханасында к «ПИСХ» ЖШС тіркелген жерге агрохимиялық зерттеу жүргізу, бір мезгілде минералдық және органикалық тыңайтқыштарды нәтижелі қолдануға ұсыныс әзірлеу; жалпы облыс бойынша минералды тыңайтқыштарды қолдану көлемін 2003 жылы 75.8 мың тоннаға дейін, 2004 жылы 87.3 мың тоннаға, 2005 жылы 119.1 мың тоннаға жеткізу; бонитеттің балын анықтап, кең ауқымды топырақ зерттеу жұмысын жүргізу; жерге агрохимиялық зерттеу жүргізу: 2003 жылы 545.0 мың га, 2004 жылы 570.0 мың га, 2005 жылы 605.1 мың га; алқапта сабанды қалдырып, артығын аграрлық әдіспен жерге сіңіру, сол сияқты ұсақтап, мүмкіндігінше алқапқа шашу; жалпы облыс бойынша органикалық тыңайтқыштарды себу: 2003 жылы 10 мың тоннаға дейін, 2004 жылы 10 мың тоннаға дейін, 2005 жылы 15 мың тоннаға дейін жеткізу; облыс ауыл шаруашылығы тауар өндірушілеріне минералды тыңайтқыштар алуға мемлекеттің жәрдем қаражат бөлуі; облыс ауыл шаруашылығы тауар өндірушілеріне тұқым дәрілегіш пен гербицид қолдануға мемлекеттік жәрдем қаражат бөлуі; ауыл шаруашылығы жерлерінің құнарлылығын төмендеткені үшін жауапкершілік тетігін әзірлеу және ұсыныс жобасын Қазақстан Республикасы заңдарын жетілдіру үшін ауыл шаруашылығы Министрлігіне жолдау; ауыл шаруашылығы тауар өндірушілеріне минералды тыңайтқыштарды себетін арнайы техникаларды лизингтік негізде бөлу; Арам шөптенудің және химиялық отау жүргізудің динамикасы 18 кесте Көрсеткіштер 1997 ж. 1998 ж. 1999 ж. 2000 ж. 2001 ж. Арамшөптенген, барлығы, мың. га 1884,0 2620,0 2377,7 2442,0 2423,2 Оның ішінде қара сұлымен 513,2 516,0 492,2 594,6 611,6 Гербецидпен нақты өңделген, мың га 657,5 649,6 647,6 1008,4 1143,1 Оның ішінде қара сұлыға қарсы 1,6 0,4 5,4 6,8 56,4 Қамту пайызы 34,9 24,8 27,2 46,8 47,2 Оның ішінде қара сұлыға қарсы 0,3 0,1 1,1 1,2 9,2 Арамшөптенген алқаптың 50% қамтыған химиялық отау жүргізудің көлемінің ұлғаюына қарамай соңғы жылдары егістіктің қара сұлымен ластануы өсті. Астық дақылдары тұқымын дәрілегішті қолданудың деректері 19 кесте Көрсеткіштер 1997 ж. 1998 ж. 1999 ж. 2000 ж. 2001 ж. Барлық себілгені мың га 350,0 320,8 305,3 387,3 398,5 Дәріленген тұқым, мың тонна 217,0 155,8 156,9 239,5 263,0 Қамыту пайызы 62,0 48,5 51,4 61,8 66,0 Соңғы жылдары астық дақылдары тұқымын дәрілеудің көлемі себілген тұқымның 61-66 % құрайды ауа райының жағдайына байланысты топырақта фитопатогендер қарқынды жинақталуда және тұқымдық материал дәнді дақылдардың барлық ауруларымен зақымдалған, бидай мен арпаның тозаңды қаракүйемен зақымдануы - 16 %, қатты тозаңды қаракүйемен 4 % дейін. Астық алқаптарының септориоз және тат кеселімен зақымдануы 700 мың гектарда байқалады, таралуы 25-50 % маңайында, ал фунгицидтерді қолдану 6 %. Қаражатпен қамтамасыз ету Республикалық бюджеттен қолдау: ауыл шаруашылығы тауар өндірушілерінің минералды тыңайтқыш, тұқым дәрілері және гербицид алуларына жәрдем қаражатқа; облыс ауыл шаруашылығының агрохимия қызметін қалпына келтіруге; топырақ құнарлылығының мониторингін өткізуге; Тауар өндірушілердің қаражатының есебінен минералды тыңайтқыштар алуды, топырақ құнарлылығының мониторингін өткізуді облыстық бюджеттен қолдау. 20 кесте Бюджеттік бағдарламаның атауы өлшем бірлігі 2003 ж. 2004 ж. 2005 ж. Ауыл шаруашылығы тауар өндірушілерінің минералды тыңайтқыш, тұқым дәрісі және гербицид алуға жәрдем қаражаттандыру. Барлығы Мың. теңге 179365,9 219648,9 259931,8 Мың. тонна 9,1 13,7 18,3 Оның ішінде минералды тыңайтқыш Мың. теңге 80565,9 120848,9 161131,8 Мың. теңге 98800,0 98800,0 98800,0 Тұқым дәрісімен гербицидке-барлығы Гербицидтер (1.0 л/га амин тұзы, левураум, 4.3 долл. АҚШ бағамы 153 теңге) Мың. га 1623,2 1785,5 1964,0 Мың литр 1623,2 1785,5 1964,0 Тұқым дәрілері - 1.5 л/т, витавакс, 7.4 долл АҚШ, бағымы - 153 теңге Мың. теңге 310,3 341,3 341,3 Мың литр 465,5 511,9 511,9 Топырақ құнарлылығының мониторингін өткізу және химиялық құрамын анықтау Мың теңге 13610,4 39000 41133,0 Мың га 226,8 650,0 685,5 Ескерту: Қаражат көлемі белгіленген тәртіппен жыл сайын жеткізіледі. Күтілетін нәтижелер: минералды және органикалық тыңайтқыштарды жүйелі сіңіру топырақтың құнарлылығын арттырады, топырақта гумусты 10-15 % дейін жеткізеді; өнім жинаудың 20-дан 50 пайызға көбеюі; астық және тұқым сапасының артуы; егіншілік мәдениетінің артуы; вегетациялық кезеңнің қысқаруы; егістікте арамшөп, зиякестер мен ауруларды құрту; қолайлы фитосанитарлық жағдаймен қамтамасыз ету; шаруашылық субъектілерінің экономикасын көтеру.

4) Ауыл шаруашылығы техникасымен қамтамасыз ету Машина-трактор паркінің жай-күйін талдау. Облыс шаруашылық субъектілерінің ауыл шаруашылығы техникасымен қамтамасыз етілуі өте төмен. Мәселен, ауыл шаруашылығы дақылдары орағына қажетті 14268 комбайнның қолда бары 8446, немесе 59.2% қамтамасыз етілген. Тракторлармен қамтамасыз ету 59.5% аспайды. Осындай жағдай егін оратын және жинайтын жабдықтармен (жатка, подборщик) де болып отыр. Оның үстіне кәсіпорындардың балансындағы 80% астам ауыл шаруашылығы техникалары пайдалану мерзімі бойынша өз ресурсын тауысқан. Трактор және комбайн паркінің орташа пайдалану мерзімі 13-14 жыл, ал норматитив бойынша 10 жылдан аспауы керек. Жалпы облыс бойынша техника бірлігіне түсетін жүк нормативтен 1.2 - 2.3 есе асып түседі. 1994 жылдан 1999 жылға дейін ауыл шаруашылығы тауар өндірушілері жаңа техника алмаған. Соңғы үш жылда 427 трактор және 803 комбайн алынған. Соңғы жылдары Үкімет мемлекеттік қолдау көрсетіп, техниканы лизинг арқылы үлестіруде. «КазАгроФинанс» ЖАҚ 2001 жылы лизингке 72-МТЗ-82, 11-Т-95.4, 98-ЖВП-9.1 жаткасын және 3-»НАН» астық жинайтын комбайн берді. Ауыл шаруашылығы өндірісіндегі шаруашылық субъектілерінің қаражат жағдайын талдағанда олардың тек 10-15 % ғана төлем қабілеті бар. Көптеген орта және ұсақ ЖШС, ӨК, шаруа қожалықтарының алғашқы құнының алдын- ала 25% төлеуге мүмкіндігі жоқ. Негізгі ауыл шаруашылығы техникаларын сатып алу 21 кесте (дана) № р/с Техниканың атауы Соңғы үш жылда алынған Оның ішінде Есебінен (арқылы) 1999 2000 2001 Фирма-инвестор лизинг 1 Тракторлар 427 26 53 348 150 179 2 Астық жинайтын комбайндар 990 10 242 638 688 90 3 Жаткалар 174 10 39 83 76 98 Қолдағы негізгі ауыл шаруашылығы техникалары 22 кесте Техниканың атауы / жылдар 1999 2000 2001 2002 Тракторлар 15715 15407 14973 14807 Астық жинайтын комбайндар 8349 8348 8488 8949 Түйінді мәселелер: Машина-трактор паркінің тозуы 80% асады; Айналымдағы қаржының тапшылығы және кепілдікке салатын мүліктің жоқтығы ауыл шаруашылығы тауар өндірушілеріне қажетті техникамен екінші деңгейдегі банктерден несие қорларын алуға мүмкіндік бермейді; Екінші деңгейдегі банктердің сыйақы мөлшері жоғары болуынан несие ресурстарына қол жетпейді. Шаралар: ауыл шаруашылығы тауар өндірушілеріне техника және запас бөлшектер сатып алып, артынан лизингке беру көзделіп отыр; облыста мемлекеттік құрылымдардың алғашқы кезеңде қатысуымен, артынан мемлекет үлесін бәсекелес секторға сату мақсатымен бір МТС ұйымдастыру; бюджеттік несие беру, 1 жылға қысқа мерзімдік несие беру; қарыз және сыйақы сомаларын өтеуге жеңілдетілген кезең беру; екінші деңгейдегі банктармен бірлесіп қаржыландыру. Ақмола облысының ауыл шаруашылығы машина-трактор паркін 2003-2005 жылдары жартылай жаңарту үшін техника сатып алуға қажетті қаражат есебі 23 кесте Машиналардың атау 01.08.02ж қолда бары 2003 2004 Сатып алатын техниканың саны (қолда барына 10%) Машинаның бағдарлы бағасы (мың теңге) Техниканы сатып алуға қажетті сома Сатып алатын техниканың саны (қолда барына 10%) Машинаның бағдарлы бағасы (мың теңге) Техниканы сатып алуға қажетті сома 1 2 3 4 5 6 7 8 Тракторлар МТЗ, ЮМЗ 4894 489 1386 677754 734 1386 1017324 Т-4, Т-95.4 2858 286 3080 880880 429 3080 1321320 Астық жинайтын комбайндар «Енисей», «Нива» 8949 895 4928 4410560 1342 4928 6613376 ЖВП-9.1 жаткасы 2829 283 1232 348656 424 1232 522368 СЗС-2.1 сеялкасы 17544 1754 270 473580 270 710640 3509 Барлығы: 6791430 10185028 2005 3 жыл ішінде техниканы сатып алуға қажетті ома (мың. теңге) Сатып алатын техниканың саны (колда барына 10%) Машина ның бағдарлы бағасы (мың теңге) Техниканы сатып алуға қажетті сома 9 10 11 12 978 1386 1355508 3050586 572 3080 1761760 3963960 1790 4928 8821120 19845056 566 1232 697312 1568336 3509 270 947430 2131650 13583130 30559588 Сатып алынатын техниканың 50 пайызына дейін инвесторлардың қаражаты арқылы алынатын және барлық техника лизингке орналасатынын ескере отырып, бастапқы құнын төлеу үшін несиелік ресурс қажет. Лизинг негізінде техника сатып алуға қажетті несие ресурстары 24 кесте млн.теңге 2003 ж 2004 ж 2005 ж Барлық несие ресурстары 850,0 980,0 1020,0 Оның ішінде республикалық бюджеттен несие беру (20%) 170,0 196,0 204,0 Облыстық бюджеттен (20%) 170,0 196,0 204,0 Аудандық бюджеттен (20%) 170,0 196,0 204,0 2-ші деңгейдегі банктердің бірлесіп қаржыландыру 340,0 392,0 408,0 Республикалық бюджет комиссиясының республикалық бюджет жобасын қарау нәтижесінде заңдармен белгіленген тәртіппен бөлінген қаржы көлемінің нақтылануы мүмкін. МТС ұйымдастыру Облыста соңғы үш жылда 13 МТС ұйымдастырылды, қазіргі уақытта жұмыс істеп тұрғаны 10. Ауыл шаруашылығы техникасымен төмен жарақталғандықтан, олардың жасап отырған қызметі агротехникалық шаралардың толық көлемде орындалуын қамтамасыз етпейді. Түйінді мәселелер: Сыйақы мөлшерінің жоғары болуынан несие ресурстарына қол жетпейді. Шаралар: Республикалық және жергілікті бюджеттерден несие алу, 3 жылға орта мерзімді несие беру; Екінші деңгейдегі банктармен бірлесіп қаржыландыру. 10000 гектар егістік жерді өңдейтін МТС құрғанда қажетті техника мен ақшалай қаражат есебі. 25 кесте № р/с Машиналардың атауы, маркасы Норматив есептеудін көрсеткіші Норматив Қажетті машиналар саны 1 машинаның бағдарлау бағасы, мың. теңге Машиналардың жиынтық құны млн. теңге 1 2 3 4 5 6 7 1 «Кировец» К-701 1000 га пашни 0,8 8 9610 76,9 2 МТЗ - 2 20 2790 55,8 3 ДТ-75М - 0,78 8 3255 26,04 4 Сеялкалар СЗС-2.1 1000 га посев. пл. 6,35 41 325,5 13,35 5 Жатка ЖВН-6 1000 га уб. площ 2,4 8 1410 11,28 6 «Енисей» - 1200 комбайны 1000 га уб. площ 3,8 25 5425 135,63 Барлығы Ескерту: - егіс алаңына егістік жердің 65% алынған; - бөлектеп жинау 50%. Шаруа қожалықтарында 800 мың гектардан аса егістік алқап шоғырландырылған, оның жартысы шарт бойынша ірі ауыл шаруашылығы нысандарына жалға берілген, егін орағы аяқталғаннан кейін нақты егін шығымдылығының 15-тен 20% дейіні астықпен қайтарылады. Шаруа қожалықтарының егіс алқабының 6-10 пайызына машина - технологиялық станциялар қызмет көрсетеді. Ауыл шаруашылығы органдарының ұсынысы бойынша жергілікті жерлерде «Казагрофинанс» ЖАҚ желісі бойынша құрылған МТС-тен басқа 4 МТС ұйымдастырудың қажеттілігі бар. 4 МТС сервистік қызмет көрсететін алқаптың ауданы 250 мың гектар болады. Қосымша 4 МТС ұйымдастыру үшін 7.97 млрд. теңге ауыл шаруашылығы және өңдейтін техникалар қажет. Барлық техника лизинг арқылы алынатын болғандықтан бастапқы құнының 25% төлеу үшін қаражат қажет. Сонымен, қажетті несие ресурстары үш жылға 1.99 млрд. теңге құрайды. Ақмола облысы аудандарында МТС ұйымдастыру үшін несиелік қор қажеттіліктері 26 кесте 2003 ж 2004 ж 2005 ж Барлығы несиелік қор 600 650 740 Республикалық қаржыдан несиелеу соның ішінде 120 130 148 Облыстық қаржыдан несиелеу 120 130 148 Аудандық қаржыдан несиелеу 120 130 148 2 қатарлы банкті бірлесіп қаржыландыру 240 260 296 Күтілетін нәтижелер: машина-трактор паркін орташа 90% жаңарту өткізу; ауыл шаруашылық дақылдарын өндіру тиімділігін көтеру; ауыл шаруашылық ұйымдарында кірістің өсуі; кіші ЖШС және фермерлік шаруашылық, қожалықтар техникаларын жөндеуден өткізу, егінді жинау, себу, өңдеу жөнінде сервистік қызмет көрсету; жұмыс орындарын көбейту.

6. Ауыл шаруашылығы машинасын жасауды дамытудың негізгі бағыттары Ағымдағы жағдайы Ауыл шаруашылығы тауарлық өндірушілердің төлем қабілетсіздігіне және соған байланысты ауыл шаруашылық техникасына сұраныстың болмауы, мекеме өнімдер номенклатурасын әртараптандыруы, нәтижесінде, қазіргі уақытта тек қана ауыл шаруашылық техникасын шығаруға арналған кәсіпорын жоқ; облыста ауыл шаруашылық машиналарына қосалқы бөлшектер және тіркелетін шаруашылық жабдықтарын өндіретін кәсіпорындар бар; РМК «Еңбек-Көкшетау»«20 бөлімшесі (Атбасар қаласы) диск боронаның әр түрлерін өндіру, негізгі өнім болып есептеледі (БДТ - 7,0; 7В; 7Л (лущильник); БДТ - 5,2; БНТ - 1,5, БНТ - 2; БНТ - 3), борона дискі топырақты егуге дайындауға және қопсытуға қажет. Ол арамшөпті және аңыз қалдықтарын ұсақтауда өте қажет; ЖШС «Көкшетау радиоэлектрондық жабдықтар заводы»«ауыл шаруашылық машиналарын қосымша бөлшектер шығарады (өзгерткіштер, кесетін аппаратқа қоссаусақ, сымент, «Нива»«және «Енисей» комбайндарына шкивтер); ЖШС «Мате №» - 30 түрлі қосалқы бөлшектер шығаруға мүмкіншілігі бар; ААҚ «Қазақстантрактор» бөлімшесі (бұрынғы Макинск қаласы мінбас балдақ заводы) негізінен автомобиль және трактор қозғалтқыштарына мінбас балдақтар шығару өндірісі болады; ААҚ «Тыныс» шығарылатын өнімдер тізімінде ауыл шаруашылығында қолданылатын өнімдер де бар (бүркігіш ПСО-2000, дестелегішке қосалқы жабдықтар, өрт сөндіргіш); ЖШС «Агрожөндеу» ауыл шаруашылық машиналарына қосалқы бөлшектер шығарады; ЖШС «Целингормаш» өзіндік құнын арзандату үшін астық тиейтін шөмішті КПШ-түрлі темірден емес, пластмассадан жасайды; ЖАҚ «СПЗ» пішен ору үшін пышақтар дайындайды. Түйінді мәселелер: жергілікті өндірушілердің қажет айналым қаражатының болмауы және олардың міндетті төлемдерден қарыздары; ауыл шаруашылық машинажасауға орта буынды мамандардың жетіспеуі; өндірілген өнімдерді өткізу жөнінде ұйымдастырылған дилерлер тараптарының болмауы; ауыл шаруашылық машинажасау кәсіпорын шығаратын өнімдер жөнінде қажетті жарнамалық ақпараттың болмауы. Шаралар: базалық мәліметтерді қалпына келтіру және қалыптастыру: машина жасау кәсіпорындары үшін қосалқы бөлшек қажеттілігі туралы, ауыл шаруашылық тауарларын өндірушілерге облыс өнеркәсіптерінің мүмкіндіктері туралы; ауылшаруашылық машина өндіруші кәсіпорындардың өндірістік өнімдерін өткізуге қолдау көрсету және ұйымдастыру; аса қажетті қосалқы бөлшектерді шығару үшін мемлекеттік несиені тарту; кәсіпті техникалық лицейлер және орта арнайы оқу орындарында мамандар дайындау сұрақтарын қайта қарап жетілдіру; ауыл шаруашылық техникалар енгізу мен әзірлеуге бағытталған ғылыми-техникалық және жаңалық енгізу бағдарламалары мен жобаларды іске асыру. Қаржымен қамтамасыз ету: 27 кесте Несие қорлары 2003 ж. 2004 ж. 2005 ж. Қосалқы бөлшектер өндірісіне несиелеу беру 50 50 50 Жиыны 50 50 50 Күтілетін нәтижелер: облыста егу және жинау техникаларына мол азығы өндірісі мен ауыл шаруашылық өнімдерін бірінші қайта өңдеу үшін қажет қосалқы бөлшектер шығаратын кәсіпорындар жұмысы жанданады; жаңа жұмыс орындарын құру. Жаңа жұмыс орындарын құру 28 кесте № Бағыт Жұмыс орындары ашылады 2003 ж. 2004 ж. 2005 ж. 1 Ауыл шаруашылық машиналарына тапшы қосалқы бөлшектер өндіруді ұйымдастыру 20 20 20 Жиыны 20 20 20

1. Өсімдіктерді қорғау және карантині

1) Өсімдіктерді қорғау Ағымдағы жағдайы: Ақмола облысында ауыл шаруашылық дақылдарына 50 түрлі көп улы және 100 түрден артық арнайы зиянкестері, 70 тен артық аурулар, 120 арамшөптер түрлері зиян келтіреді. Аса қауіпті зиянкестер мен аурулардың таралуы жөнінде, обыр шегірткеден басқа, фитосанитариялық жағдай күрделі болып бағаланады. Аса қауіпті зиянкестер, өсімдік аурулары, арамшөптер жөнінде жыл сайын химиялық қорғау шаралары өткізіледі. 1999 жылдан бастап тұқымдық материалды дәрілеу 156.3 мың тонн, 2000 жылды 239.5 мың т, 2001 жылы 263.0 мың т. өткізіледі. Тұқым дақылдары арамшөптерімен күрес жөнінде 1999 жылғы 647.6 мың га алқапқа, 2000 жылғы 1008,4 мың га алқапқа, в 2001 жылы 1143,1 мың га алқапқа жүргізілді. Обыр шегірткелерге қарсы 1999 жылғы 476.5 мың га, 2000 жылғы 1750,6 мың га, 2001 жылғы 439, 5 мың га. Тұқым дақылдарының ауруларына қарсы (ақ дақ, тат кеселі) 1999 жылғы 33,6 га, 2000 жылғы 1,8 мың га, 2001 жылғы 30,6 мың алқапқа өткізілді. Сүр астық көбелегіне қарсы 1999 жылғы 4,1 мың га, 2001 жылғы 33,2 мың га, ал 2000 жылғы жоқ. Облыс аумағында жыл сайын күрделі фитосанитарлық жағдайлары болуының негізгі себептері: тастанды жердің көбеюі және зиянкестердің таралу мен өсуін климаттық ауа-райының қолайлы кезеңдерінде жалпы қорғау шараларын толық орындамау; қаржының және ауыл шаруашылық өндірушілердің шектеулі мүмкіншіліктеріне байланысты, қорғау кешендерінің барлық шараларының орындалмауы. Аса қауіпті зиянкестер және ауыл шаруашылық дақылдарының аурулары, оларға қарсы 1998-2002 жылғы күрес жүргізілгені жөнінде мәліметтер 29 кесте Аса қауіпті зиянкестер және аурулар аттары өңдеуге жататын және нақты өңделген алқаптар жылдар бойынша, мың га 1998 ж. 1999 ж. 2000 ж. 2001 ж. 2002 ж орналас тыруды болжау өңдеуге жатады Нақты өңделді өңдеуге жатады Нақты өңделді өңдеуге жатады Нақты өңделді өңдеуге жатады Нақты өңделді Шегірткелер 293,34 138,13 906,4 476,5 1750,6 1750,6 439,5 439,5 140,8 Астық көбелегі 1,1 - 4,1 4,1 27,7 27,7 41,36 33,2 125,0 Зиян бақашық - - - - - - - Гессен шыбыны - - - - - - 190,0 0,6 99,3 Астық қоңыздары - - - - - - - Мақта көбелегі - - - - - - - өрмекші кене - - - - - - - Тат кеселі және ақдақ 87,8 - 604,6 33,6 160,4 1,8 474,5 30,565 272,0 Өсімдіктерді қорғау жөнінде мемлекеттік басқарма және реттеу, үйлестіру мен ұйымдастыру жұмыстары республикалық деңгейде ауыл шаруашылық Министрлігі, облыстық және аудандық деңгейде министрліктің аумақтық басқармасы жүргізеді. Аса қауіпті зиянкестер мен өсімдік ауруларын айқындау тексерулерін Республикалық мемлекеттік мекеме «Фитосанитария» жүргізеді. Аса қауіпті зиянкестер және ауыл шаруашылық өсімдіктері аурулары жөнінде бекітілген тізбе бойынша Республикалық бюджет қаржысымен қаржыландырылады: 1) шегірткелер 3) гессен шыбыны 5) астық қоңыздары 2) сұр астық көбелегі 4) тат кеселі және ақ дақ 6) зиян бақашық-қандала Басқа зиянкестерден, өсімдік аурулары, арамшөптерден химиялық залалсыздау жұмыстарын бәсекелестікпен келісім шарт арқылы, ауыл шаруашылық өндірушілер және фирма-орындаушылар өздері жүргізеді (30 кесте) Аса қауіпті зиянкестер мен өсімдік ауруларына қарсы күрес жүргізу және қаржыландыру жөнінде 1998-2002 жылдардағы мәліметтер 30 кесте Көрсеткіштер 1998 ж 1999 ж 2000 ж 2001 ж 2002 ж Қаражат қажеттілігі, млрд. теңге Бөліну көзделді, млрд. теңге Қаржы бөлінді, млрд. теңге Қаржы бөлу жұмыстары, мың га Шегірткелер Тексеру 18554,711 4749,235 Пестициды 442680,406 116390,191 еңбекақы 76928,877 62600,276 Астық көбелегі Тексеру Пестициды 6602,052 еңбекақы Зиянды бақашық Тексеру Пестициды 59936,935 еңбекақы Дән аурулары Тексеру Пестициды еңбекақы Басқа зиянкестер (өрмекші кене, мақта көбелегі,тастық қоңызы, гессен шыбыны) Тексеру Пестициды еңбекақы Түйінді мәселелер: 2000-2001 ж. республикалық қаржыдан бөлінген қаражат мөлшері толық көлемде шегіртке зиянкестеріне ғана қарсы күресті қамтамасыз етті. Басқа аса қауіпті зиянкестерге қарсы қаражат бөлу аздығынан, толық көлемде өткізілген жоқ, ол фито-санитарлық жағдайдың нашарлауына әкеледі; басқа зиянкестер, өсімдіктер, аурулары, арамшөптер өсу және таралу мониторингі жоқ; зиянкестер, өсімдіктер аурулары және арамшөптер өсуі мен таралуына мониторинг өткізетін жүйелі құрылым жоқ; басқа зиянкестер, өсімдіктер аурулары және арамшөптер өсуі және таралу мониторингі қажет қаржыландыру мен фитосанитарлық диагностика және болжау қызметтерінің болмауынан жүргізілмейді; жоғары оқу орындарында «Өсімдік қорғау» мамандығы бойынша мамандардың біліктілігін жоғарлату, оқу және шет елдердің ғылыми-зерттеу мекемелерінде арнайы білімдерін көтеру өтілмейді. Шаралар: облыстық фитосанитарлық диагностика және болжау әдістемелік орталығын құру, фитосанитарлық байқау, есеп және барлық зиянкестер, өсімдік аурулары, арамшөптер таралуы және өсуіне болжау жүргізу үшін аудандарда бекеттер ашу; фитосанитарлық объектілерге аса қауіпті зиянкестер және өсімдік ауруларын анықтауды байқауға қажетті тексерулерді өткізу; аса қауіпті зиянкестер мен өсімдіктер ауруларына қарсы күресте фитосанитарлық шаралардың жиынтығын толық көлемде өткізу. Аса қауіпті зиянкестер, ауруларға қарсы күрес шараларын өткізілу үшін өткен жылғы көлеммен қажет қаражатты есептеу кестесі 31 кесте Мо­ни­то­ринг тің ор­та­ша ба­ға­сын тек­се­ру 1 га Тек­се­ру­ді жал­ға­сты­ру мың га Тек­се­ру­ге қа­жет қа­ра­жат мың тең­ге Өң­деу кө­ле­міне бо­лжау мың га Та­лап өті­ле­тін пре­па­рат­тар Хи­ми­я­лық пре­па­рат­тар­ға жұм­са­ла­тын қар­жы (ор­та­ша) орын­да­у­шы­лар қыз­ме­ті жө­ні­нен жұм­са­ла­тын қар­жы (ор­та­ша) Жал­пы хи­ми­я­лық өң­де­у­ге жұм­са­ла­тын шы­ғын (хим. преп. қыз­мет­тер) мың тең­ге 1 га шы ғын нормасы барлығы мың л 1 л бағасы теңге Барлығы мың теңге 1 га-ға Барлығы мың теңге 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 Шегірткелер 5,7 827,5 4716,7 140,8 0,1 14,08 3886 54714,8 169,7 23893,7 78608,5 Сұр астық көбелегі 5,5 2505,0 13777,5 125,0 0,05 6,25 4835 30218,7 257,8 32225,0 62443,7 Гессен шыбыны 5,4 805,0 4747,0 99,3 0,3 29,8 1484 44223,2 257,8 25599,5 69822,7 Тат кеселі, ақ дақ 5,4 1500,0 8100,0 272,0 0,45 22,4 3445 421668,0 209,5 56984,0 478652,0 Бар-лығы 309412,0 550824,7 689526,9 Қаржылық қамтамасыз ету: 32 кесте Шаралар аттары Қажетті қаражат млн. теңге 2003 ж. 2004 ж. 2005 ж. Аса қауіпті зиянкестер мен ауруларды анықтауға тексерулер өткізу 30,9 33,9 33,9 Аса қауіпті зиянкестер мен ауруларға қарсы күрес жөнінде шаралар ұйымдастыру 689,5 758,4 758,4 өсімдіктерді қорғау жөнінде жиын 720,4 792,3 792,3 Қаржы бөлу мөлшерін белгіленген заңнама ретінде анықтауға болады. Күтілетін нәтижелер: облыста өсімдіктерді қорғау және карантині бағдарламасын іске асыруға мүмкіндік береді: аса қауіпті зиянкестер мен аурулар орналасқан алқаптардың әрі қарай көбеюін болдырмайды; аса қауіпті зиянкестер мен аурулардың шаруашылыққа зиянын төменгі деңгейге дейін азайту; облыс аумағында фитосанитарлық қолайлы жағдай жасау; өсімдіктерді қорғау қызметі құрылымын оңтайлы құру.

2) Өсімдіктер карантині Ағымдағы жағдайы Ақмола облысында үш карантин объектілері таралған - қызғылт укекіре, капр қоңызы, колорад картоп қоңызы. Әкелінген карантиндік өнімдер көлемі өсуде, жыл сайын әлемнің көптеген елдерінен және Қазақстанның басқа облыстарынан карантиндік өнімдер түседі, карантиндік объектілер енгізілу қауіптіліктері бар. Ақмола облысына импорттық өнімдер жіберетін, көптеген елдерде карантиндік жағдайлар қиын қалпында(33 кесте) Ақмола облысы аумағында карантин объектілерінің таралу аумағы және саны жөнінен мәліметтер (2001 жылғы тексеру нәтижелері) 33 кесте Карантинді арамшөптер Алаң, мың га Карантинді зиянкестер Алаң, мың га Қызғылт укекіре 56,2 Колорад қоңызы 0,59 Капр қоңызы 2 өнеркәсіп үйі Өсімдіктер карантині жөнінде мемлекеттік басқару мен реттеу, үйлестіру мен ұйымдастыру жұмыстарын республикалық деңгейде ауыл шаруашылық Министрлігі, ал облыстық және аудандық деңгейде министрліктің аумақтық басқармасы іске асырады. Карантиндік өнімдерді шекарада бірінші қарау және үш км аумақты тексеруді, өсімдік карантині жөнінде мемлекеттік инспекторлар шекаралық тұрақтарда жүргізеді. Екінші қарау және карантиндік объектілерді анықтауды жөнінде карантиндік өнімдердің түсу орындарында, карантиндік объектілердің өсу және таралу мониторингін министрліктің облыс, аумақтық басқармасында өсімдік карантині жөніндегі мемлекеттік инспекторлар жүргізеді. Аумақта карантин объектілерін анықтауды, карантин объектілерінің өсу және таралу мониторингін Республикалық мемлекеттік мекемесі «Фитосанитария» Ақмола облыстық бөлімі іске асырады. Химиялық өңдеу жұмыстары Республикалық қаржы бөлу арқылы өткізіледі және ауыл шаруашылық өндірушілер мен фирма-орындаушылар өздері өңдеу жөніндегі келісім-шарт негізінде қызмет көрсетеді. Карантиндік өнімдер үлгілеріне анализ және сараптау өткізу, объектілердің карантин түрлеріне жататынын растау, импорт отырғызылатын, тұқымдық материалдардың жасырын зақымданғандығын анықтауды мемлекеттік мекеме «Республикалық карантиндік зертхана» және Қазақстан Республикасы ауыл шаруашылық Министрлігінің Республикалық жеміс-жидек дақылдарының жерсіндіру-карантиндік көшеттігі өткізеді. Қазақстан Республикасының 1999 жылғы 11 ақпанындағы «Өсімдіктердің карантині туралы» және «Өсімдіктердің карантині туралы заңға өзгертулер және қосымшалар енгізу туралы» 2002 жылғы 15 ақпанындағы Заңдары күшінде. Қазақстан Республикасының «Өсімдіктер карантині туралы» Заңына сәйкес, карантин объектілерін ақшалай және жою жөнінде шараларды қаражатпен қамтамасыз ету республикалық бюджетпен жүргізіледі. Түйінді мәселелер: Қазақстан Республикасы АШМ облыстық, қалалық, аудандық аумақтық басқармаларының аппараты, сол сияқты көліктегі фитосанитария тұрақтары да өсімдік карантині жөніндегі инспекторлармен жасақталмаған. Барлығы қосымша 40 бірлік қажет; облыстық, қалалық, аудандық аумақтық басқармалардың, сол сияқты көліктегі фитосанитария тұрақтарының өсімдік карантині бойынша инспекторлары материалдық-техникалық нашар қамтамасыздандырылған; өсімдік карантині бойынша мемлекеттік инспекторлардың әдістемемен, анықтама-ақпарат әдебиетімен, карантиніне байланысты халықаралық нормалар мен стандарттарға сай келетін карантин объектілері бойынша әдістемелермен жеткіліксіз қамтамасыз етілген, Қазақстан Республикасының негізгі саудалық серіктес елдерінде карантин объектілерінің таралуындағы өзгерістер жайлы ақпарат жоқ; оқу орындарында арнайы факультеттердің болмауынан өсімдік карантині бойынша білікті кадрлар жеткіліксіз; карантин объектілері мен ошақтарын жою шаралары өте төмен қаржыландырылған. Шаралар: аумақтық бөлімдерді және көліктегі фитосанитарлық тұрақтарды өсімдік карантині жөніндегі мемлекеттік инспекторлармен жасақтауды аяқтау; оқу орындарында, арнайы ғылыми-зерттеу мекемелерінде және карантин зертханаларында өсімдік карантині бойынша мамандарды оқыту және біліктілігін арттыру; карантин объектілерінің ошақтарын жою және оқшаулап шектеу, айқындау үшін жыл сайын республикалық бюджеттен қажетті көлемде қаражат бөлу; өсімдік карантині бойынша инспекторларды оқытатын және біліктілігін арттыратын орталық құру; 2003-2005 жылдары өсімдік карантині бағдарламасын орындау үшін республикалық бюджеттен 923,8 млн. теңге қаражат бөлінуі қажет. Қаржымен қамтамасыз ету: 34 кесте Шаралардың атауы Қажетті сома, млн. теңге 2003 ж 2004 ж 2005 ж АШМ облыстық аумақтық басқармаларында өсімдік карантині бойынша бөлім құру 0,8 0,8 0,8 Жұмыс істеп тұрған мал дәрігерлік - фитосанитарлық постарды өсімдік карантині бойынша мемлекеттік инспекторлармен жасақтау 2,5 3,0 3,0 АШМ қалалық аумақтық басқармаларын өсімдік карантині бойынша мемлекеттік инспекторлармен жасақтау 0,5 0,5 0,5 АШМ аудандық аумақтық басқармаларын өсімдік карантині бойынша мемлекеттік инспекторлармен жасақтау 4,0 9,0 9,0 Өсімдік карантині бойынша инспекторларды қайта даярлау және біліктілігін арттыру 0,3 0,3 0,3 Материалды-техникалық жарақаттау 0,5 1,0 1,0 Карантин объектілерінің ошақтарын жою шараларын өткізу 236,9 283,0 325,5 15 фитосанитарлық пункттар және өсімдік карантині бойынша посттар үшін арнайы жабдық, оргтехника және басқа да құралдар сатып алу 30,0 ҚР АШМ облыстық аумақтық басқармалары үшін арнайы жабдық, оргтехника және басқа да құралдар сатып алу 4,0 ҚР АШМ қалалық аумақтық басқармалары үшін арнайы жабдық, оргтехника және басқа да құралдар сатып алу 2,0 ҚР АШМ аудандық аумақтық басқармалары үшін арнайы жабдық, оргтехника және басқа да құралдар сатып алу 1,0 Өсімдік карантині бойынша барлығы: 282,5 297,6 310,1 Республикалық бюджет комиссиясының республикалық бюджет жобасын қарау нәтижесінде заңдармен белгіленген тәртіп бойынша бөлінген қаржы көлемінің нақтылануы мүмкін. (36 кесте) Күтілетін нәтижелер: республика аумағындағы карантин объектілері бойынша қолайлы фитосанитарлық жағдайдың тууы; облыс өсімдік карантині жүйесін халықаралық нормалар мен стандарттарға сәйкестенуі; облыс аумағын карантиндік объектілерден қорғау жұмысының нәтижесінің артуы; аграрлық азық-түлік қауіпсіздігі, отандық өнімнің сыртқы рынокқа еркін өтуі және бәсекеге қабілеттілігінің қамтамасыз етілуі. Карантиндік объектілер ошағын жою шараларын өткізуге қажетті қаржы қаражатының есебі 35 кесте Өңделуге жататын, мың га Қажетті препарат, мың литр Препараттың орта құны, теңге /1 гектарға Орындаушылар қызметінің орта құны теңге/1 гектарға Барлығы, млн. теңге 1 2 3 4 5 Қызғылт укекіре 56 168 3954 246 253,2 Картоптың колорад қоңызы 0,6 0,06 279 246 0,315 Капр қоңызы 21,1 253,2 59,6 8,3 1,433 Барлығы - - - 236,948 Есеп негізіне «Ураган» гербицидінің құны (орташа құны 8,5 доллар/л; препараттың жұмсау нормасы - 3 л/га), «Каратэ» инсектициді (орташа құны 18 доллар/л; препараттың жұмсау нормасы - 0,1 л/га), «Магтоксин» фумиганты (орташа құны 32 доллар/кг; препараттың жұмсау нормасы - 0,012 кг/куб.м;). Кестенің «Қаржымен қамтамасыз ету» бөлімінде карантиндік объектілер ошағы жою үшін қажетті қаржының сомасы алда карантиндік объектілер ошағының кеңеюіне байланысты, жоғары алынған.

8. Мал шаруашылығы

1) Мал шаруашылығы өнімдерінің негізгі түрлерін өндіру Ағымдағы жағдайы Ақмола облысы реформаға дейін ет пен сүтті өз қажетін өтеу үшін және Қазақстанның өнеркәсіп аймақтарына жеткізуге жетерлік көлемде өндірді. Дағдарыстың салдарынан және халықтың сатып алу қабілетінің төмендеуінен облыста мал шаруашылығы және өңдеу кәсіпорындары республикадағыдай опырыла құлады. Құс және мал басы 36 кесте (мың бас) 1995 1996 1997 1998 1999 2000 2001 Ірі қара мал 815,0 592,6 386,3 302,2 333,4 346,3 360,2 Оның ішінде сиырлар 335,7 265,2 191,0 154,7 165,9 172,5 177,8 Сауын малы - - - - - - - Қойлар және ешкілер 555,5 336,2 196,3 147,0 167,9 181,5 200,3 Шошқалар 366,2 224,4 156,2 138,4 155,3 168,2 180,4 Жылқылар 122,6 102,8 83,3 66,0 70,7 72,9 75,6 Түйелер 0,4 0,2 0,1 0,1 0,1 0,1 0,1 Құстар 3680,7 2496,0 2255,1 2166,7 1833,5 2199,1 2431,0 2001 жылы 2000 жылмен салыстырғанда шаруашылықтардың барлық категорияларында мал басы өсті. Бұл мал шаруашылығы өнімдеріне деген сұрамының артуына байланысты. 2002-2005 жылдарғы құс және мал басының болжамы 37 кесте (мың бас, жыл аяғына) Нақты Баға 2002 Болжам 2000 2001 2003 2004 2005 2005 ж 2000 жылға % Ірі қара мал 246,3 360,2 360,2 372,9 380,7 393,8 113,7 Оның ішінде сиыр 172,5 177,8 177,7 179,5 184,8 186,6 108,1 Қой және ешкі 181,5 200,3 200,2 210,8 226,9 241,3 132,9 Шошқа 168,2 180,4 180,5 183,7 188,5 196,7 116,9 Жылқы 72,9 75,6 75,6 78 81,3 83,5 114,5 Түйе 0,087 0,075 0,078 0,08 0,08 0,08 92 Құс 2199 2431 2431 2539 2666 2772 126,1 2000-2005 жылдары ет, сүт, жүн және тері-терсек өндірудің болжамы 38 кесте (мың тонна) Өндіріс Нақты Баға 2002 Болжау 2000 2001 2003 2004 2005 Ет, барлығы (сойыс салмағы), мың тонна 47,9 48,5 49,4 49,9 50,4 51,0 Сүт, барлығы мың тонна 366,3 386,1 393,9 400,5 406,5 416 Жұмыртқа, млн. дана 162,8 181,7 184 187,5 190 193,5 Жүн, мың тонна 0,4 0,5 0,5 0,55 0,58 0,59 Тері-терсек: ірі, мың дана 164,7 164,5 173,3 178,2 181,2 186,2 Тері-терсек: ұсақ, мың дана 73,2 83,7 91,9 94,9 97,2 102,4 Еттің барлық түрлерінің және ет тағамдарының етке есептегенде 1995-2001 жылдардағы балансы 39 кесте (мың тонна) 1995 1996 1997 1998 1999 2000 2001 І. Ресурстар Жыл басындағы қорлар 26,7 24,5 16,8 7,9 6,3 8,6 9,1 Өндіріс (сойыс салмағы) 101,5 98,2 60,8 45,1 46,9 47,9 48,5 Импорт 0,14 0,14 0,14 0,15 0,15 0,17 0,18 Барлық ресурстар 128,3 122,8 77,7 53,1 53,3 56,6 57,8 ІІ. Пайдалануы Облыстан тысқары экспорт 58,6 60,8 24,6 1,2 1,3 2,5 2,9 Халықтың тұтынғаны 45,2 45,2 45,2 45,6 44,2 45,0 45,1 Жыл аяғында 24,5 16,8 7,9 6,3 8,6 9,1 9,8 соңғы екі жылда ішкі рынокта халықтың етті тұтынуы бір деңгейде 2001 жылы етті облыстан тысқары шығару 2000 жылдың деңгейінен 0,4 мың тоннаға көбейді. Сүттің барлық түрлерінің және сүт тағамдарының 1995-2001 жылдардағы баланс 40 кесте (мың тонна) 1995 1996 1997 1998 1999 2000 2001 І. Ресурстар Жыл басындағы қорлар 15,2 45,6 26,5 27,5 28,5 35,6 44,5 Өндіріс 638 521,6 374,1 335,3 354,5 366 386,2 Импорт 10,9 28,5 18,9 18,6 13,1 12,6 10,9 Барлық ресурстар 664,1 595,7 419,5 381,4 396,1 414,2 441,6 ІІ. Пайдаланылды Жемге өндірістік тұтыну 75,6 60,6 45,1 45,9 46,0 58,3 58,6 Шығын 6,0 7,2 6,4 6,5 6,8 1,5 1,2 Облыстан тысқары экспорт 306,9 271,4 110,5 70,5 71,7 73,9 94,6 Халықтың тұтынғаны 230 230 230 230 236 236 239 Жыл аяғында қорлар 45,6 26,5 27,5 28,5 35,6 44,5 48,2 2001 жылы сүт тағамдарын өндіру ұлғайғанда, 2000 жылдың деңгейіне, импорттың төмендегені байқалады, сүт және сүт тағамдарының халықтың жан басына шаққанда тұтынылуы жыл сайын өсуде. Сиыр табынының басы 90-шы жылдардың басымен салыстырғанда 52% азайған. Сүт беретін асыл тұқымды сиыр сананың жеке салмағы 3 пайызға қысқарған, жалпы сауылған сүт екі есе кеміген. Мал басының үлкен бөлігі (90% дейін) халықтың жеке меншілігінде, 90-95% мал өнімдері соларда өндіріледі. 1991-1998 жылдардағы елеулі құлдыраудан кейін 1999 жылдан бастап, бүгінгі уақытқа дейін жеке шаруашылықтың есебінен, жалпы өндірісінің өсуі байқалады. Облыстың мамандандырылған шаруашылықтарында сүт және ет өндіру үлесі айтарлықтай емес және жалпы өндірістің 10-12% құрайды. Тек өнеркәсіптік құс шаруашылығы бір қалыпты дамуын сақтаған. Бүгінгі күнге олардың құс етін өндірудегі үлесі - 60,9%, жұмыртқа өндіруде 66,5% құрады. Мал шаруашылығы өнімдері бағасының өсуіне байланысты 1999 жылдан бастап, сала өндірістің рентабельділігін қамтамасыз етіп отыр. Бірқатар облыс шаруашылықтарының тәжірибесі өндірілген ауыл шаруашылығы өнімдері өздерінің цехтарында өңделіп, тұтыну рыногында тағам өнімдері ретінде кәсіпорынның дүкендері арқылы сатылса, өндірілген өнім ең жоғары рентабельділікке жететінін көрсетеді. Ақмола облысының орта және ірі шаруашылықтарының 2002 жылдың 1 қазанына саны 41 кесте Көр­сет­кіш­тер Сүт­ті мал ша­ру­а­шы­лы­ғы Ет­ті мал ша­ру­а­шы­лы­ғы Шош­қа ша­ру­а­шы­лы­ғы Қой ша­ру­а­шы­лы­ғы Жыл­қы ша­ру­а­шы­лы­ғы Құс ша­ру­а­шы­лы­ғы орта ірі орта ірі орта ірі орта ірі орта ірі ірі Фермалар саны 15 41 3 4 10 8 4 1 16 24 4 Мал басы 780 11109 580 4600 720 1200 4800 4036 1270 521 1672821 Түйінді мәселелер: мал шаруашылығы шикізатын өңдейтін өңдеу цехтары мен дайындау орындарының жоқтығы; сыйақы мөлшерінің жоғары болуынан несие қорына қол жетпеушілік; асыл тұқымды мал басын және жоғары технологиялық жабдықтар алуға қаражат тапшылығы. Күтілетін нәтижелер: жергілікті өндіріс есебінен халықты маңызды тағам өнімдерімен қамтамасыз етудің жақсаруы; сүт тағамдары импортының қысқаруы; селода жұмыс орындарының құрылуы; өнеркәсіптік өңдеуге жіберілетін шикі сүт ресурстарының көбеюі; тамақ өнімдерін өндіруде маусым аралық бос тұрып қалудың елеулі қысқаруы. Мамандандырылған шаруашылықтарды дамыту шаралары: жергілікті бюджеттен несие беру, 5 жылға ұзақ мерзімді несие беру; қарыздың негізгі сомасын өтеу және сыйақы төлеуге жеңілдетілген кезең беру; 2-ші деңгейдегі банктармен бірлесіп қаржыландыру. Мамандандырылған шаруашылықтарды дамытуға 2003-2005 жылдарға қаржыландыру көлемінің есебі 42 кесте (млн. теңге) Шаралардың атауы 2003 ж. 2004 ж. 2005 ж. Облыстың 21 шаруашылығында мал қораларын салу және қайта жаңарту 400 600 800 Табынды толықтыратын асыл тұқымды төлдер алу (сатып алу) 470 510 720 Астана қаласында сауда орнын ұйымдастыру үшін жылжылмайтын мүлік алу (сатып алу) 25 30 30 Өңдеу цехтары мен кәсіпорындардың жабдықтарын қайта жаңарту 350 350 370 Тоңазытқышпен жабдықталған арнайы автокөлік сатып алу 20 21 23,5 Халықтан сүт және тірі мал сатып алуға айналымдағы қаржы ресурстары: - сүт 28 29 30 - тірі мал 60 65 69 Барлық қаражаттар 1082,4 1284,0 1634,0 Облыстық бюджеттен несие беру (20%) * 321,0 408,5 Аудандық бюджеттен несие беру (20%) * 321,0 408,5 Өз қаражаты және инсевторлар қаражаты есебінен 1082,4 642 817

2) Малды асылдандыру Ағымдағы жағдайы 43 кесте малдың түрі 1990 жылдың 01.01. 2002 жылдың 01.01 асылдандыру шаруашылықтарының саны барлығы мың бас оның ішінде асылдандыру шаруашылықтарының саны барлығы мың бас оның ішінде асыл тұқым ды мал, мың бас оның ішінде аналық мал, мың бас асыл тұқымды малдың меншікті салмағының пайызы асыл тұқымды мал, мың бас оның ішінде аналық мал, мың бас асыл тұқымды малдың меншікті салмағының пайы зы ІҚМ 29 694,3 92,5 25,4 13,3 7 359,2 9,6 4,3 2,7 Қой 4 431,2 87,0 22,2 18,2 1 191,2 3,2 2,0 1,7 Шошқа 6 417,1 72,0 3,0 17 179,3 Жылқы 9 172,3 2,2 1,0 1,3 4 75,3 0,2 0,09 1,3 Түйе - - - - - - 0,072 - - - Құс 2 3445 510,0 15,1 15 - 2430 16,8 7,0 0,6 2002 жылдың 01.10 асылдандыру шаруашылықтарының саны барлығы мың бас оның ішінде асыл тұқымды мал, мың бас оның ішінде аналық мал, мың бас асыл тұқымды малдың меншікті салмағының пайызы 7 402,4 10,6 3,8 2,0 1 233,7 3,6 1,8 1,7 217,8 4 88,1 0,2 0,1 1,3 0,1 1 2794,2 44,3 5,3 0,6 1990 - 1999 жылдар аралығындағы мерзімде асыл тұқымды ірі қара малдың саны 18,5 есе қысқартылды, оның ішінде сиырлар - 20,3 есе, шошқалар 51,4 есе, жылқылар 31,5 есе. Асылдандыру шаруашылықтардың саны 44-тен 12-ге дейін қысқартылды. Қазіргі уақытта облыстың асыл тұқымды малдарының тектік қоры 13 асылдандыру шаруашылықтарында жинақталған. Оның ішінде 7 шаруашылық ірі қара малды, 4 жылқыны, 1 - қойды және 1 құсты жетілдірумен айналысады. 2002 жылғы 1 қаңтардағы жай-күйі бойынша асыл тұқымды малдың жалпы саны келесідей болды: ірі қара 9604 бас, жылқы - 205 бас, қой - 3175 бас, құс - 16800 бас. Асыл тұқымды малдың меншікті салмағы ІҚМ жалпы санының 2,7 пайызын, сиырлар 2,3 пайызын, қойлар 1,6 пайызын, жылқылар 0,3 пайызын, құстар - 0,7 пайызын құрады. 2001 жылдан бастап асылдандыру шаруашылықтарына республикалық бюджеттен асыл тұқымды өнімнің арзандатылуына бағытталған мемлекеттік демеу көрсетіледі. 2001 жылда асыл тұқымды төлді сатқан үшін 7.148 млн теңге демеуқаржы алынды. Асылдандыру шаруашылықтарымен ет тұқымды ІҚМ 615 бас, сүт тұқымды ІҚМ 95 бас, еділбай қойының 800 бас және орыс желісті жылқысының 21 бас төлдері сатылды. Ағымдағы жылда да асыл тұқымды өнімнің арзандатылуына бағытталған мемлекеттік демеу көрсетілді. Республикалық бюджеттен асыл тұқымды төлді сатуға 11874 мың теңге, аталық бұқалардың тұқымын сатуға 27174 мың теңге, асыл тұқымды жұмыртқаны сатуға 12000 мың теңге жәрдем ақша бөлінді. Ауыл шаруашылық малдарын қолдан ұрықтандыру үшін облыстың шаруашылық субъектілеріне шәует дозаларын жеткізуді екі дистрибьютер орталығы жүзеге асырады. «Асыл - түлік» және «Құлагер» ААҚ тұқымның 1248,2 мың дозасы жинақталған, оның ішінде сүт бағытты - 1141,8 доза, ет-сүтті бағытты 17,8 мың доза және ет бағытты - 88,5 мың доза. Облыста 226 қолдан ұрықтандыру пункті тікелей технологиялық бақылау астында жұмыс істейді. 2001 жылда облыс бойынша 29992 бас сиыр қолдан ұрықтандырылды. Қолдан ұрықтандырумен қамту пайызы 17,8 пайызды құрады. Асылдандыру шаруашылықтары өсіңкілік даму үшін келесі бағыттар бойынша демеу қаржы беру мемлекетпен қарастырылған: сатылған асыл тұқымды төлді жарым-жарты (50 пайызға дейін) арзандату; сатылған асыл тұқымды жұмыртқаны жарым-жарты (50 пайызға дейін) арзандату; сатылған аналық бұқалардың тұқымын жарым-жарты (50 пайызға дейін) арзандату. 2003 - 2005 жылдары Ақмола облысында асылдандыру шаруашылықтарын ұйымдастыру 44 кесте малдың түрі 2003 жыл 2004 жыл 2005 жыл ІҚМ 4 3 2 Шошқа 2 1 2 Қой 1 2 5 Құс шаруашылығы 1 1 Өнімді жылқы шаруашылығы 1 1 Жинағы 9 7 10 2003 - 2005 жылдары Ақмола облысында мамандандырылған шаруашылықтары ұйымдастыру 45 кесте 2003 жыл 2004 жыл 2005 жыл Шаруашылықтардың саны 2 4 2 Сүтті ірі қара шаруашылығының дамуы Асылдандыру базасы және 2002 жылға қаражаттандырудың көлемі 2003 - 2005 жылдарға арналған мемлекеттік басымдылық қолдау шаралары 46 кесте Асылдандыру шаруашылықтардың саны Нақты бары, бас Асыл тұқымды төлді өткізуге квота Тірі салмақтың 1 ц арзандату нормативі 2002 ж. бөлінген демеу қаржы, мың теңге Жылдар барлығы оның ішінде аналық мал бас тонна теңге % 3 5953 2311 185 64 6900 50 4416 2003 2004 2005 Асыл тұқымды өнімді өткізедің күтулі көлемі Асыл тұқымды өнімнің 1 ц т/с қалыптасқан өзіндік құны, теңге асыл тұқымды өнімнің 1 ц тірі салмағын арзандату нормативі қажет демеу қаржы, мың теңге бас тонна % теңге 200 60 18800 50 9400 5640 250 75 18800 50 9400 7050 300 90 18800 50 9400 8460 «Асыл-түлік» және «Құлагер» ЖАҚ бойынша мемлекеттің демеу қаржысы шәует дозаларын 50 пайызға дейін арзандатуға жіберіледі. Етті мал шаруашылығының дамуы Етті ірі қара шаруашылығының дамуы және мемлекеттік қолдау шаралары: 2003 - 2005 жылдарға арналған мемлекеттік қолдау шаралары 47 кесте жылдар мемлекеттік қолдаудың бағыттары асыл тұқымды өнімді өткізудің күтулі көлемі асыл тұқымды өнімнің 1 ц т/с қалыптасқан өзіндік құны, теңге асыл тұқымды өнімнің 1 ц тірі салмағын арзандату нормативі қажет демеу қаржы, мың теңге бас тонна % теңге 2003 басымдылық 800 240 15800 50 7900 18960 2004 800 240 15800 50 7900 18960 2005 800 240 15800 50 7900 18960 Асылдандыру базасы және 2002 жылға қаражаттандырудың көлемі асылдандыру шаруашылық тардың саны нақты бары, бас асыл тұқымды төлді өткізуге квота тірі салмақтың 1 ц арзандату нормативі 2002 ж. бөлінген демеу қаржы, мың теңге 4 3651 2025 800 242 7900 50 19118 Қой шаруашылығының дамуы және мемлекеттік қолдау шаралары 2002 жылға арналған ет өндіруді мемлекеттік қолдау шаралары 48 кесте қолдаудың бағыты асыл тұқымды өнімді өткізудің күтулі көлемі асыл тұқымды өнімнің 1 ц т/с қалыптасқан өзіндік құны, теңге асыл тұқымды өнімнің 1 ц тірі салмағын арзандату нормативі қажет демеу қаржы, мың теңге бас тонна теңге % 1400 56 14200 7100 50 3976 48 кесте жалғасы жылдар мемлекеттік қолдаудың бағыттары асыл тұқымды өнімді өткізудің күтулі көлемі асыл тұқымды өнімнің 1 ц т/с қалыптасқан өзіндік құны, теңге асыл тұқымды өнімнің 1 ц тірі салмағын арзандату нормативі қажет демеу қаржы,мың теңге бас тонна % теңге 2003 басымды лық 1500 60 14200 50 7100 4260 2004 1500 60 14200 50 7100 4260 2005 1500 60 14200 50 7100 4260 Жылқы шаруашылығының дамуы және мемлекеттік қолдау шаралары (49 кесте) 2003 - 2005 жылдарға арналған мемлекеттік қолдау шаралары 49 кесте жылдар мемлекеттік қолдаудың бағыттары асыл тұқымды өнімді өткізудің күтулі көлемі асыл тұқымды өнімнің 1 ц т/с қалыптасқан өзіндік құны, теңге асыл тұқымды өнімнің 1 ц тірі салмағын арзандату нормативі қажет демеу қаржы, мың теңге бас тонна % теңге 2003 басымдылық 25 7 17300 25 4325 302 2004 35 10 17300 25 4325 432 2005 52 15 17300 25 4325 648 Асылдандыру базасы және 2002 жылға қаражаттандырудың көлемі 49 кесте жалғасы асылдандыру шаруашылықтардың саны нақты бары, бас асыл тұқымды төлді өткізуге квота тірі салмақтың 1 ц арзандату нормативі 2002 ж. бөлінген демеу қаржы, мың теңге 4 205 85 25 6,5 4325 25 281 Құс шаруашылығының дамуы және мемлекеттік қолдау шаралары Мемлекеттік басымдылық қолдау шаралары 50 кесте жылдар кросстар асыл тұқымды жұмыртқаны өткізудің күтулі көлемі, мың жұмыртқа 1 асыл тұқымды жұмыртқаның қалыптасқан өзіндік құны, теңге 1 асыл тұқымды жұмыртқаны арзандату нормативі қажет демеу қаржы, мың теңге % теңге 2003 ет бағытты 1,0 30 50 15 1500 2004 1,0 30 50 15 1500 2005 1,0 30 50 15 1500 Асылдандыру базасы және 2002 жылға қаражаттандырудың көлемі асылдандыру шаруашылықтардың саны нақты бары, бас 1 асыл тұқымды жұмыртқаны арзандату нормативі 2002 ж бөлінген демеу қаржы, мың теңге ет бағытты 1 1,75 858 15 12870 Күтілетін нәтижелер 2003 - 205 жылдарда дистрибьютер орталықтарының дамуы 51 кесте жылдар шәует өнімдерін өткізудің күтулі көлемі (мың доза) қалыптасқан өзіндік құны, теңге 1 дозаны арзандату нормативі (теңге) қажет демеу қаржы, млн. теңге 2003 200 280 140 28 2004 250 320 160 40 2005 300 360 180 54 Қаржыландыру Қолдан ұрықтандырумен толық қамтуды қамтамасыз ету үшін 191 ҚҰП қосымша өрістету қажет. Қазіргі уақытта криоген жабдығын сатып алуға және техник-ұрықтандырушыларды ұстауға қажет айналым қаражаттың жоқтылығы осы орындарды өрістетуді тоқтатып отыр. Ақмола облысы бойынша сиырларды қолдан ұрықтандыру пунктілерін ашу үшін қаржы-қаражаттың қажеттілігі 52 кесте 2003 жыл 2004 жыл 2005 жыл Жаңа пунктіледі ашу қажет (бірлік) 60 65 66 Қажет қаржы-қаражат (1 пунктке 100000 мың теңгеден есептегенде) 6,0 6,5 6,6 Бағдарламамен 2003 жылда облыстық бюджеттен 20 млн. теңге бөлінуі қарастырылды. Селолық аумақтық аймақта 1 техник-ұрықтандырушыны ұстауға қаржы-қаражаттың қажеттілігі 53 кесте 1 техниктің айлық еңбекақыссы әлеуметтіксалық 21 % зейнеттік аударымдар 10% табыс салығы 5% салықтарды есептегендегі айлық еңбекақысы жылдық еңбекақысы 3500 735 350 175 4760 57120 Облыс бойынша техник-ұықтандырушыларды ұстауға қаржы-қаражаттың қажеттілігі 54 кесте өлшем бірлігі 2003 ж. 2004 ж. 2005 ж. Жұмыс істейтін техник-ұрақтандырушылар мың адам 0,288 0,353 0,419 1 жылға қаржы-қаражаттың қажеттілігі млн теңге 16,451 20,163 29,933 Бағдарламамен 2004-2005 жылдары облыстық бюджеттен 30 млн теңге бөлінуі қарастырылды.

9. Мал дәрігерлік Ағымдағы жағдай Облыста мал мен құстардың жұқпалы ауруларының 25 түрі тіркелген, оның ішіндегі 15-сі аса қауіпті түрлерге жатады, олардың көбі адам мен малға ортақ болып табылады. 2002 жылы республикалық бюджет қаражаты есебінен 38 ауру бойынша сақтандыру шаралары өткізілді. Қалған аурулар бойынша ветеринариялық шаралар өзге көздер есебінен қаражаттандырылады. Табиғи ошақтардың үнемі болғандығынан және өткізілген сақтандыру шаралар деңгейінің жетіспеушілігінен облыста жыл сайын мал мен құстың әр түрлі аса жұқпалы ауруларының шамасымен 11 ошағы табылады. Облыста сібір жарасының 284 артық ошағы табылды, құтыру мен басқа да аурулардың ошақтары бар. Ауыл шаруашылық малдың бруцеллезі мен туберкулезі бойынша облыс сәтті болып есептеледі. Ауыл шаруашылық өндірісін ұйымдастыру нысандары мен ауылдағы меншіктің өзгеруі, шаруашылық субъектілердің рынок қатынастарына ауысуы ветеринария жүйесін толық қайта құруын және шаралар ұйымдастыру бойынша жұмыс әдістерін қайта қарауын талап етеді. Нақты бар мал басының 90 пайыздан артығы жеке қораларда және ауыл шаруашылық құрылымдарда ұсталынады. Ауыл шаруашылық мал басын толық қамту мақсатымен ветеринариялық препараттардың қолданылуы жергілікті бәсекелес ортаға берілген және мал дәрігерлері-лицензиаттармен бәсекелік негізде іске асырылады. Облыста мемлекеттік ветеринариялық қадағалаудың ұйымдастыру құрылымы ҚР АШМ ОАБ ветеринария бөлімінің 8 маманынан және аудандық пен қалалық ветеринария бөлімдерінің 64 маманынан құрылады. 242 селолық аймақтар мен қалалардағы ветеринариялық қадағалауды республикалық бюджет есебінен ұсталынатын 155 мемлекеттік ветеринарлық инспекторлар және 2002 жылдың аяғына дейін жергілікті бюджет есебінен толықтырылған 87 ветеринарлық инспекторлар жүзеге асырады. Көліктегі ветеринариялық бақылауды 12 ветеринария мамандары жүргізеді. Түйінді мәселелер Ветеринариялық қызметтердің бәсекелес секторының дамуы: облыс бойынша 573,0 мың шартты мал басы бар, оларға қызмет көрсету үшін норматив бойынша 881 ветеринария мамандары қажет, сонда 1 ветеринария маманына арналған жүктеме 650 шартты бас болады, бірақ қазіргі уақытта мал шаруашылығына өндірістік ветеринариялық қызмет көрсетумен лицензияланған 345 ветеринария мамандары айналысады, оның ішінде 229 жеке және құрамында 116 ветеринария мамандары жұмыс істейтін 8 заңды тұлға бар. Фармацевтік зауыттары мен фабрикалардың жоқтығынан мал шаруашылығы үшін антибиотиктер, паразиттерге қарсы және залалсыздандыру дәрілері, фармакологиялық препараттар облыста өндірілмейді, биологиялық және фармакологиялық препараттардың көбі шетелден әкелінеді. Республикалық бюджет есебінен ұсталынатын селолық және қалалық аймақтардағы ветеринариялық инспекторлар саны жеткіліксіз: қамсыздандырылуы 64 пайызды құрайды. Көліктегі бақылау жасайтын ветеринариялық фитосанитариялық орындар мен бекеттері қызмет жайларымен, арнайы жабдықтарымен, байланыс құралдарымен, ұйымдастыру техникасымен, көлікпен қамтамасыз етілмеген: рынок қатынастарын, кіші және орта бизнестің дамуын есепке алғанда қазіргі уақытта малдың, одан шығатын шикізат өнімдерінің тек облыс ішінде ғана емес, сонымен бірге республиканың барлық аумағы бойынша және шекералық мемлекеттердегі бақылауға алынбаған қозғалыстары көбейді. Шаралар Үкімет қаулысымен қарастырылған және республикалық бюджет есебінен қаражаттандырылатын жыл сайынғы жоспарлы індетке қарсы ветеринариялық сақтандыру және ветеринариялық ажырату шараларды, сонымен бірге басқа көздер есебінен орындалатын және жергілікті бюджет есебінен қаржыландырылатын шараларды толық көлемінде өткізу үшін қаржы-қаражатты уақытында бөлу. Ветеринариялық, биологиялық және фармацевтік өндірістің дамуы, өндіріспен қамсыздандырылмаған ветеринариялық биологиялық препараттарды, паразиттерге қарсы және залалсыздандыру дәрілерді, антибиотиктерді, фармакологиялық препараттарды өндірудің жоғары технологияларын енгізу. Республикалық бюджет есебінен селолық және қалалық аймақтарға арналған ветеринарлық инспекторлардың санын 242 бірлікке жеткізу керек, ол үшін ветеринарлық инспекторлардың 87 бірлігін ұстауға республикалық бюджеттен қосымша қаржыландыру қажет. Бүгінге күнге эпизоотиялық жағдай ауыл шаруашылық мал басының кемінде 80 пайызы індет ауруларына қарсы міндетті төзімділікке жатуын және барлық мал басы аса қауіпті жұқпалы ауруларға қарсы диагностикалық зерттелуін талап етеді. Өз әрекетін мемлекеттік шекарада жүзеге асыратын басқа мемлекеттік бақылау органдарымен бірге бірыңғай кешен-терминалдарда ветеринариялық-фитосанитариялық орындар мен бекеттердің орналасуы туралы мәселені түпкілікті шешу және оларды байланыс құралдарымен, ұйымдастыру техникасымен, көлікпен, жабдықтармен қамтамасыз ету. Тиісті лицензияны алмаған арнайы емес орындарда мал союға тиым салатын заңнамалық нормаларды енгізіп, мал союды ұйымдастыруды реттеу. 2003-2005 жылдарға арналған «Ветеринариялық қызмет көрсету» бағдарламасын қаржыландыру көлемін болжау 55 кесте республикалық бюджеттен (мың теңге) Бюджет бағдарламашалардың атауы Жылдар 2003 ж. 2004 ж. 2005 ж. Ветеринариялық препараттар түрінде 65447,8 100748,6 176003,1 Ветеринариялық препараттарды қолдану 51991,5 59173,8 73062,9 Індетке қарсы, барлығы 117439,3 159922,4 249066,0 Басқа көздер есебінен немесе жергілікті бюджеттен орындалатын ветеринариялық шаралардың қаржыландыру көлемін болжау 56 кесте (мың теңге) Жылдар 2003 ж. 2004 ж. 2005 ж. Мемлекеттік тапсырысқа енбеген шараларды орындауға қаражатты бөлу 20000,0 18000,0 16000,0

10. Бәсекелік қабілеттігінің өсуі және сату көлемінің ұлғаюы

1) Ішкі және сыртқы рыноктарда ауыл шаруашылық өнімдерінің бәсекелік қабілеттігін бағалау Ауыл шаруашылық өнімдерінің бәсекелік қабілеттігін анықтау өлшемдері: пайдалылығы, шығындарды төмендету әлуеті. Бәсекелік индексі: импорт бағасы ішкі рыноктағы өткізу бағасына қатысты есептелінеді; сыртқы рыноктағы дүниежүзілік және ресейлік бағалар экспорт бағасына қатысты есептелінеді. Сұраныс ұсыныс индексі: ішкі рынокта нақты қажеттілігі мемлекеттік өндіріске қатысты есептелінеді; сыртқы рынокта экспорт көлемі, ішкі тұтынуды алып тастағанда, өндіріс көлеміне қатысты есептелінеді. Ақмола облысы бойынша 2001 жылғы ішкі және сыртқы рыноктағы ауыл шаруашылық өнімдерінің бәсекелік қабілеттігін талдау 57 кесте атауы 1 өлшем 2 өлшем экспорт бағасы, АҚШ$ теңге импорт бағасы АҚШ$, теңге сыртқы рыноктағы бағасы, АҚШ$ теңге бәсекелік индексі, (* қарағанда) өзіндік құны, АҚШ$, теңге өткізу бағасы,АҚШ$, теңге пайдалылығы, %(3 топ-2топ)/2 топ*100 ішкі рынокта (6 топ/ 3 топ) сыртқы рынокта (7 топ/5 топ) 1 2 3 4 5 6 7 8 9 бидай 47,7 70,00 46,75 103 312 118 4,5 1,1 күнбағыс тұқымы 93,4 118,10 26,45 132 147 200,5 1,2 1,5 картоп 201 220,00 9,45 245 110 233 0,5 1,0 көкөніс тер 68,2 69,20 1,47 79 110,2 410 1,6 5,2 ІҚМ еті 610 487,00 -20,16 877,5 1750 1969 3,6 2,2 шошқа еті 1158,8 849,0 -26,73 921 1612,1 2101 1,9 2,3 қой еті 486,2 484,50 -0,35 1201,3 2829,1 2598,4 5,8 2,2 жылқы еті 612,2 481,3 -21,38 956,1 910,2 0 1,9 0,0 құс еті 950,0 842,10 -1136 1178,2 530,2 589,7 0,6 0,5 шикі сүт 213 236,40 10,99 оның ішінде өңделгені 439,00 378,1 0,9 жүн 428,9 337,80 -21,24 430 536,2 4292,10 1,6 10,0 жұмыртқа (мың) 29,3 37,14 26,76 32,4 30,1 36,4 0,8 1,1 таблицаның жалғасы 3 өлшем ұсыныс (өндіріс көлемі) мың тонна ішкі рынокта тұтыну көлемі импорт көлемі,мың тонна экспорт көлемі, мың тонна сұраныс-ұсыныс индексі 1** ішкі рынокта (11 топ/ 10 топ) сыртқы рынокта (13/(10-11)) 10 11 12 13 14 15 3661,8 1100 1725 0,3 0,7 1,0 0,0 0,0 203,2 137,6 0,7 0,0 61,3 112 100 59 1,8 -1,2 27,1 9,3 0,3 0,0 13,1 6,8 0,5 0,0 1,7 4,4 2,6 0,0 4,0 7 1,8 0,0 2,6 1,2 1049 0,5 0,0 335,0 180,2 420 0,5 0,1 0,4 0,2 1,0 181746,0 261708 1,4 0,0 бидай : пайдалы, ішкі және сыртқы рыноктарда бәсекелік қабілеттігі бар, ішкі рынокта ұсыныс сұраныстан асады, сыртқы рынокта сұранысы бар; күнбағыстың тұқымы, картоп, көкөніс, сүт, жұмыртқа: пайдалылы, ішкі және сыртқы рыноктарда бәсекелік қабілеттігі шамалы, ішкі рынокта ұсыныс сұраныстан асады, сыртқы рынокта сұранысы жоқ; ІҚМ, қой, жылқы, шошқа, құс еттері, жүн : пайдалылығы төмен, құс етінен басқасы ішкі және сыртқы рынокта бәсекелік қабілеттігі бар, жүннен басқасында сыртқы рынокта сұранысы жоқ. Шаралар: бидай: өсірудің алдыңғы технологияларын енгізу, астық сапасын елеулі жақсарту, өнімді терең қайта өндіру көлемін ұлғайту қажет. Осы шаралардың бәрі астық және оны терең қайта өндіру өнімдерін шетелге жіберу көлемінің өсуіне апарады. Күнбағыстың тұқымы, картоп, көкөніс, сүт, жұмыртқа: ішкі өндіріс көлемін көбейтуі мен шетелдік тәріздестерін шығарып тастауын ынталандыруға мүмкіндік беретін тарифтік қорғау деңгейін жоғарылатуды және алдыңғы терең технологиялық қайта өңдеуді жүргізуді талап етеді. ІҚМ, қой, жылғы, шошқа, құс еттері, жүн: алдыңғы технологияларды енгізу арқылы өндіріс шығындарын төмендетуді талап етеді. Қайта өңдеу өндірісінде ауыл шаруашылық өнімдерінің осы тобы шикізат есебінде сұранымды. Азық-түлік тобына жататын қайта өңдеу өнімдері пайдалы болып табылады және олар ішкі және сыртқы рыноктарда біршама жоғары сұранысқа ие.

2) Астық рыногін дамыту Дәнді дақылдардың өнімділік, өндіріс және тұтыну серпіні 58 кесте (өнімділік ц/га, өндіріс және тұтыну мың тонна) облыс 1996-1998 жылдардағы дәнді дақылдар дың барлығы, орта есеппен оның ішінде 1996-1998 жылдардағы бидай, орта есеппен 1999-2001 жылдардағы дәнді дақылдардың барлығы, орта есеппен оның ішінде 1999-2001 жылдардағы бидай, орта есеппен өнімділік өндіріс өнімділік өндіріс өнімділік өндіріс тұтыну өнімділік өндіріс тұтыну Ақмо ла 5,1 1882,8 5,3 1535,0 10,8 3260,3 1539,5 10,5 2735,2 937,3 Астық - мемлекеттің азық-түлік қауіпсіздігінің негізгі компоненті. Соңғы үш жылда (1999 - 2001 жж) дәнді дақылдардың егістік алаңдарының тұрақтандыру аясында 11,7 млн тонна астық өндірілді, бұл 1996-1998 жылдардағы өнімділіктің орта есебіне қарағанда 1,4 есе көп. Көрсетілген мерзімде дәнді дақылдардың өнімділігі 6,9 ц/га 13,1 ц/га дейін өсті. Шетелге жіберілетін негізгі дақыл бидайдың өндіру көлемі 1996-1998 жылдардағы 7,1 млн тоннадан 1999-2001 жылдарда 11,0 тоннаға дейін көбейді. «Астық туралы» Қазақстан Республикасы Заңын қабылдау астық рыногына қатысушылардың әрекетін құқықтық реттеуін қамтамасыз етті. Ішкі астық рыногын тұрақтандыру мен реттеу, нан және оның өнімдерінің бағасын негізсіз жоғарылатуға жол бермеу мақсатында көктемгі-жазғы кезеңде астықтың өткізу қорларынан интервенция жүргізіледі. Түйінді мәселелер: егіншілік мәдениетінің нашарлығы, органикалық және минералдық тыңайтқыштарды енгізудің жеткіліксіздігі, сапасыз тұқымдарды пайдалану дәнді дақылдардың әлуетті мүмкін өнімділігінің 1,5 - 2 есе төмендеуіне, өндірілген астық сапасының нашарлауына себеп болады. Бидай дәніндегі дән уызының орта мөлшері 1986-1991 жылдардағы 28-30 пайыздан, 1992-1999 жылдары 20,8-23,7 пайызға дейін төмендеді; жоғары айтылған барлық факторлар облыстағы ұн тарту топтамалары қалыптасуындағы қиыншылықтардың болуына және астықтың бәсекелік қабілеттігі мен оның экспорт әулетінің нашарлауына әкелді. 59 кесте Республика мен Ақмола облысының астық қабылдау орындарында сақталуға алынған 2001 жылғы бидайдың сапасы барлығы оның ішінде сыныптар бойынша I II III IV V сыныпты емес мың тонна 2483,2 - - 1902,1 240,7 31,9 80,8 %% 100,0 84,3 10,6 1,4 3,7 техникалық дайындық коэффициентін есепке алғанда облыстық астық саласын техникамен орташа қамсыздандырылуы 54 пайыздан аспайды. Облыстың астық себетін негізгі аудандарында астық жинайтын 1 комбайнның жүктемесі нормативтік деңгейден 20-25 пайыз жоғары. Техниканы жаңарту оның шығынға жіберуінен біршама қалып отыр; Ауыл шаруашылық тауар өндірушілердің көбінде өз қаражат есебінен техниканы сатып алуға мүмкіндіктері жоқ; астықты өңдеу мен сақтаудың материалдық - техникалық базасының жағдайы біршама нашарлады. Астық өңдеуге арналған технологиялық жабдықтар табиғи ескірді; астық өткізу жолдарының жетілмегенділігі, маркетинг пен өркениетті көтерме рыноктар жүйесінің және арзан көлік өткелдерінің жоқтылығы, көлік тасымалдары үшін асыра жоғарлатылған тарифтер, биржалық сауданың нашар дамуы және астық базасын белгілеудің жоқтығы астық экспорты көлемінің өсуіне, оны өткізу үшін жаңа рыноктарды іздеуіне кедергі жасап отыр, баға демпингіне себеп болды; астық өндірісін кеңіту үшін ауыл шаруашылық өндірушілердегі айналым қаражаттың шектілігі және несиелік қорларға қол жетуінің төменділігі; астық сапасының бекітілген стандарттары халықаралық стандарттарға сәйкес еместігі; егістік алаңдардың құрылымында қыша және рапс сияқты жоғары пайдалылы майлы дақылдардың жеке салмағы 0,4 пайыз болды; ұсынылған егіс айналымы сақталмайды. Шаралар: табиғи-климаттық шарттарды және рынок жағдаятын есепке ала отырып, халықаралық рыноктарда үлкен және тұрақты сұранысы бар бидайдың күшті және қатты сорттарын өндіруді ұлғайтуға бағытталған астық, сонымен бірге өсімдік маймен, жармамен, құрама азықпен, қайта өңдеу салаларды шикізатпен мемлекеттің ішкі қажеттілігін қамтамасыз ету мақсатында жемдік, майлы, бұршақты, жармалы дақылдар өндірісінің құрылымын оңтайландыруды жүзеге асыру; жемдік, майлы, бұршақты, жарма дақылдардың егістік алаңдарын кеңітумен бірге жұмсақ және қатты бидайдың күшті сортының жоғары сапалы дәнін өндіру үшін облыстың топырақтық-климаттық әлуетін ең өнімді пайдалану; майлы және жарма дақылдарын (күнбағыс, тары, қарақұмық) өндіруді ұлғайту; элиталық тұқым өндіру, минералды тыңайтқыштарды сатып алу құнын арзандату және басқа да шаралар арқылы мемлекеттік қолдаудың сараланған шараларын іске асыру; майлы дақылдардың майлы тұқымдарын өндіруді көбейту: рапс және қыша салаларында; Қазақстандық астықты қолдау және экспорт операцияларын мүдделі банкілермен несиелеу арқылы импортер мемлекеттердің әрекеттегі өткізу рыноктарында қазақстандық астықтың экспортын өсіру бойынша шараларды жүзеге асыру. экспортқа жіберетін астықтың сапасын жоғарылату; бағаны белгілеу мен оның демпингіне жол бермеу үшін әрекеттегі тауар биржаларында астықтың биржалық саудасын дамыту.

3) Ішкі және сыртқы рыноктарда қайта өңдеу өнімдерінің бәсекелік қабілеттігін бағалау Ақмола облысының ауыл шаруашылық өнімдерінің кейбір түрлерінің ішкі және сыртқы рыноктарда бәсекелік қабілеттігі төмен: шикізат базасында да (мал шаруашылығының өнімдері, өсімдік шаруашылығының өнімдері), ауыл шаруашылығының қайта өңдеу салаларында да (ұн, консервіленген көкөністер, шұжық және макарон бұйымдары). Ауыл шаруашылық шикізатты дайындау мен сатып алудың тиімді жүйесінің жоқтығына осының бәрі куә болады және қайта өңдеудің ескірген технологияларымен қатар ауыл шаруашылық өндірісі өнімдерінің көлемі нашар өсуінің анықтаушы факторы болып табылады. Ауыл шаруашылық тауар өндірушілері мен өткізу рыногы арасында дұрыс байланыстың жоқтығы ақпараттық маркетинг жүйесінің нашарлығын көрсетеді. Бұл бәсекелік қабілеттік төмендеуінің факторы болып табылады. Ішкі және сыртқы рыноктарда қайта өңдеу және шикізат өнімдерінің бәсекелік қабілеттігін жоғарылату мақсатында: жеңілдікті несие беру арқылы дайындау пунктілері мен қайта өңдеу кәсіпорындарын дамытуды ынталандыру; халықаралық стандарттарға сәйкес болу үшін жасалатын өнімнің сапасын жоғарылату; ауыл шаруашылық тауар өндірушілері мен ауыл шаруашылық өнімдерін қайта өңдеу кәсіпорындары үшін мемлекеттік несиелеудің көлемін көбейту қажет.

4) Қайта өңдеу өнеркәсібін дамыту Облыста қайта өңдеу өнеркәсібі өнімдеріне ішкі рынокта сұраныс бар. Кілегейлі сүт өнімдері «Сұраныс және ұсыныс» қағидасы бойынша шығарылады, қажеттілік рыногы қанша өткізе алады, сонша өнім шығарылады. Жыл бойы қатты, ерітілген сырлар сұраныспен пайдаланылады. Сондықтан ең жоғары сүт өндіру күші кезеңінде бұл өнімді «өндіру- қойма»«қағидасы бойынша өндіріліп, әрі қарай жыл бойы сатылады. Осы уақытта облыста 421 қайта өңдеу өнеркәсібі және цехтар бар, оның ішінде: ет өнімдерін өндіру жөнінде- 72 сүт өнімдерін өндіру жөнінде-42 ұн өндіру жөнінде-88 нан шығару жөнінде-180 басқа цехтар-39 Ірі қайта өңдеу кәсіпорындары қуатының пайдаланылуы жөнінде 60 кесте Кәсіпорын салалары Кәсіпорын саны Жалпы жобалы қуат Пайдаланылған қуат (2001 ж өндірілген өнімдер) Пайдалану проценті алмасуда Бір жылда алмасуда Бір жылда алмасуда Бір жылда 1 2 3 4 5 6 7 8 Сүтті қайта өңдеу Ірі ЖШС «Май ТГТ» 60 5000 1,82 364 3,1 ЖШС «Сары-Арка» 60 4800 0,09 439 0,15 ЖШС «Азимут-Ем» 60 4750 0,09 444 0,15 ЖШС «Сауда үйі» 60 6200 0,05 364 0,01 ЖШС «Қаласүт заводы» 60 6100 0,3 1690 0,5 Етті қайта өңдеу Ірі; ЖШС «Игілік» 40 8000 6,2 1234 15,5 15,4 Ұнтарту Ірі; ЖШС «Атбасар диірмені» 250 50000 25,7 5150 10,3 10,3 ЖШС «Колутон-95» 120 24000 140,8 28172 117,3 117,3 ЖАҚ «Амекс» 120 24000 40,9 8189 34,1 34,1 АҚ «ІN TRADE» 120 24000 113,1 22615 94,2 94,2 ЖШС «Нан Абройлы» 50 10000 47,3 9456 94,6 94,6 Наубайханалар АҚ «Нан» 44 16000 9,04 3301 20,6 20,63 Ұн тарту өнеркәсіптерінен басқа өнеркәсіптердің қуаттарын пайдалану проценті өте төмен. Бұл өнімдер сатып алу айналымына қаражаттың болмауына байланысты (ет және сүт), қайта өңделген астық өнімдерін нақты сатып алушылар жоқ. Қайта өңдеу салалары өндіру өнімдері облыс бойынша 2000-2005 жылдарға 61 кесте (мың тонна) Өнімдер аттары 2000 2001 2002 2003 2004 2005 Ет және өкпе-бауыр асы 4,3 4,1 4,5 5,8 7,0 9,8 Шұжық өнімі 0,36 0,49 0,58 0,88 1,41 2,1 Сары май 0,6 0,36 0,43 0,73 0,88 1,05 Майлы сыр 0,66 0,66 0,79 1,1 1,33 1,41 Ұн 149,6 143,5 144,9 173,9 174,0 177,5 жармалар 0,46 0,19 0,21 0,35 0,62 0,95 2000 жылмен салыстырғанда қайта өңдеу өндірістері өнімдерін көбейту жоспарланады: ет және өкпе-бауыр астары - 2,2 рет, шұжық өнімдері 5 рет, сары май - 1,7 рет, майлы сыр - 2,4 рет, ұн - 1,2 рет. Бағдарламаны жүзеге асыру қайта өңдеу саласы жұмысын қайта қалыптастыруға мүмкіндік береді, ішкі рынокте отандық өнімдер түрлерімен қамтамасыз етеді және оларды экспортқа бағыттайды, жаңа жұмыс орындарын құру мен қалпына келтіруге мүмкіндік береді. Түйінді мәселелер Қайта өңдеу өндірістері және цехтарда өндіру қызметін анализдеуде мына мәселелер анықталды: ауыл шаруашылық шикізаттарды сатып алуға айналым қаражаттарының жетіспеуі және несиелеу сыйақы ставкасы жоғары болуы; жоғары технологиялық жабдықтар алуға арналған қаражаттар жетіспеуі; өндірістер мал шаруашылығы шикі заттарын сатып алғанда 5% табыс салығы, ал қайта өңдеуден кейін тамақ өнімдеріне 16% алынады; жеке ауладан ішкізат сатып алу жұмыстарының мерзімдерге байланысты өтуі, өндірістің үздіксіз жұмыс істеуіне қиыншылықтар келтіреді. Мал шаруашылығы өнімдерін сатып алу және өткізуді дамыту үшін арнайы шаруашылықтарды ашу қажет деп есептейміз. Қайта өңдеу өндірістерін қолдау жөнінде шаралар Технологиялық жабдықтар алу және айналым қаражаттарын толтыруға: Республика және жергілікті қаражаттардан орташа мерзімге несие 3 жылға беру; екінші деңгейлі банктермен бірлесіп қаржыландыру; қарыздың негізгі саласына және сыйақы төлеу жөнінде жеңілдік кезеңдер беру; өз шикізат базасын ұйымдастыру (ауыл шаруашылығына аналық малдар сатып алу): Республика және жергілікті қаражаттардан ұзақ мерзімге 5 жылға несие бөлу; екінші деңгейлі банктермен бірлесіп қаржыландыру; қарыздың негізгі сомасын және сыйақы төлеу жөнінде жеңілдік кезеңдер беру; Қаржыландыру көздері Қайта өңдеу кәсіпорындарын қолдауға бағдарламада көрсетілген қаражат бөлу көлемі: 2003 жыл 138,4 млн теңге; 2004 жыл 145,9 млн теңге; 2005 жыл 191,3 млн теңге; 62 кесте (млн теңге) Қаржыландыру көздері 2003 2004 2005 Барлығы 138,4 145,9 191,3 Оның ішінде Республикалық қаржыдан 27,7 29,2 38,3 Облыстық қаржы 27,7 29,2 38,3 Аудандық қаржы 27,7 29,2 38,3 2 деңгейлі банктер 55,3 58,3 76,4 Ескерту: Республикалық қаржы жобасын, республикалық қаржы комиссиясы сәйкес жыл қаржысында қарау нәтижелері бойынша қаржыландыру көлемін заңнамалармен анықтауы мүмкін.

5) Облыста көтерме сауданы және биржа қызметін дамыту Ағымдағы жағдайы Ақмола облысында 2002 жылғы 1 қаңтарға 44 көтерме сауда рыногы және бір биржа - КУТБ Оқжетпес»тіркелген. Оның ішінде үш рынок және КУТБ Оқжетпес» биржасы Көкшетауда, қалған 41 рынок облыстың қала мен аудандарында орналасқан. Соның ішінде 22 азық-түлік, 16 - киім - кешек және 2 - автокөлік рыноктары бар. Өздерінің сауда көлемі және ұйымдастыруы жөнінде олар ұсақ көтерме және бөлшек сауда базарлары. Түйінді мәселелер: кәсіпорындардың көтерме сауда және биржалық қызметінің нәтижесі аз; тауар өндірушілер, қайта өңдеу кәсіпорындары, транспорттық компаниялар және сауда ұйымдары арасында айқын қатынастардың болмауы, сауданың бұл түрінен экономикалық пайда табуға мүмкіндік бермейді; ақпаратты маркетинг базасы әлсіз; шығарылатын өнімнің сапасы төмендігінің салдарынан көтерме бөлшек сауда бағасының облыстың сыртқы және ішкі рыноктарында демпингі болады; ауыл шаруашылық өнімдері және материалды - техникалық жабдықтарға ресми белгіленген бағаның болмауы; заңнамалар базасын қабылдауды жеделдету; Шаралар: қалтарыс рынокты заңдастыру мақсатында рынокта құжаттау өткізу, бұл саудадан түскен алымның қаржыға түсуін қамтамасыз етеді; арнайы шаруашылықтарды дамыту сауда орындарын ашуға мүмкіндік береді; қала және аудан әкімдеріне бағынышты коммуналдық рыноктар ұйымдастыру. Күтілетін нәтижелер Осы шаралар аграрлық сектордың ішкі және сыртқы рыногында сатып алу сауда жүйесін қалыптастыруға мүмкіндік береді, ол тауар айналымын және өткізілетін тауар сапасы жоғарылайды, ауыл шаруашылық өнімдерінің негізгі түрлеріне баға демпингін болдырмайды.

6) Ақпаратты-маркетинг жүйесін дамыту Ағымдағы жағдайы Қазақстан Республикасы ауыл шаруашылық Министрлігінің ақпарат- маркетинг жүйесін қалыптастыру Концепциясымен бекітілген Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2000 жылы 30 қазандағы №№1627 «Қазақстан Республикасы ауыл шаруашылығы Министрлігінің ақпарат - маркетинг жүйесін қалыптастыру сұрақтары туралы» Үкімі . Ақпарат - маркетинг жүйесінің негізгі мақсаты ауыл шаруашылық өндірушілер мен мемлекеттік құрылымдар және аграрлық рынокқа басқа қатынасушылар арасында маркетинг және талдау ақпараттарын жедел айырбастау, мемлекеттік салаларды реттеу тиімділігін қамтамасыз етеді. Ақпаратты - маркетинг жүйесі жасаған ақпарат ауыл шаруашылық Министрлігінің 2002 жылғы 11 сәуірдегі №№113 бұйрығымен есеп беру ведомосы түрлерін енгізу және дайындау, шараларды толтыру инструкциялары жөнінде Ережелерге сәйкес, мемлекеттік және статистикалық ведомстволық байқаудың бекітілген түрлерін дайындады. Компьютерлік және аппараттық жабдықтар сатып алынды, ақпаратты - маркетинг жүйесін бағдарламамен қамтамасыз ету үшін Интернет жүйесінде WEB-саит ашылды. Облыстың 17 ауданы ақпаратты - маркетинг жүйесіне қосылды. Жүйені әрі қарай дамыту үшін облыстық қаржыдан 2003 жылы 4800 мың. теңге бөлу жоспарланып отыр. Түйінді мәселелер: облыс аумағының толық жүйемен қамтылмауы жетіспеуі; аудандық және ауылдық округтарда қаржылық қордың болмауына байланысты жүйенің жұмысы нәтижесіз; ауыл шаруашылық өндірушілердің ауыл шаруашылығын қамтитын құқықтық-нормативтік актілер, рынок жағдайлары туралы ақпараттардың таралуы төмен; бүгінде ауыл шаруашылық өндірушілері агробизнесті жүргізу туралы барлық сұрақтар жөнінде кеңес қызметіне аса мұқтаж болып отыр; ауыл шаруашылығы өндірушілердің төлем қабілетінің төмендігі бәсекелестік секторының дамуын және инфрақұрылымды, аграрлық секторда консалтингтік қызмет көрсетуді тежейді; ауыл округі деңгейінде алғашқы ақпарат жинау жүйесінің болмауы, егін алқабының көлемі, егін жинаудың жалпы көлемі және жөнінде есеп жүргізуде нақты көрсеткіштер бере алмайды. Қаржымен қамтамасыз ету 63 кесте теңге Шығындар түрлері ОАШБ Барлығы облыс жөнінде Саны Сомы Бір реттік шығын телефон желісін қондыру 3 149800 149800 оргтехника сатып алу 8 3173052 3173052 жиыны 3322852 3322852 Жылдық шығын I№ter№et байланысын төлеу 4 1003148 1003148 Семинар өткізу 54000 54000 БҚ инсталляция және 6 350000 350000 әзірлеу 70000 70000 Жиыны Басқа шығындар Жиыны 1477148 1477148 АМЖ үшін жиын бірінші жыл 4800000 4800000 Кезекті жылдар 474787 474787 Ақпаратты-маркетинг жүйесін ауыл аумақтық округтерде және шаруашылық субъектілерінде енгізуді жылдамдату мақсатында, АМБ жүйесіне әр ауданнан жыл сайын бес ірі ауыл шаруашылық тауарлар өндірушілерді қосуды ұсынамыз. Облыстық ауыл шаруашылық басқармасына және ауыл шаруашылық аудандық бөлімдеріне бірінші жылы 4800 мың теңге қажет болады. Облыстық және аудандық бюджеттен қаржы бөлінуі жоспарланған, келесі 2 жылда 949,6 мың теңге қажет. Күтілетін нәтижелер: ауыл шаруашылық тауар өндірушілер және мемлекеттік құрылым, басқа да агроөнеркәсібі рыногін қатысушылар арасында аналитикалық және маркетинг ақпараттарын ауыстыруды оперативты қамтамасыз ету; мемлекеттік есеп беру нақтылық деңгейін көтеру; мемлекеттік реттеу саласы тиімділігін қамтамасыз ету және ауыл шаруашылық тауарлар өндірушілер өндірген өнімдерді өткізуге ықпал ету; кеңестік фирма құруға ықпал жасау, олардың жұмыстарын жүйелеу және ауыл шаруашылық өндірушілерге кеңестік қызметін бәсеке секторын дамыту; сату және сатып алуды ынталандыру, фирма кеңесшілерімен тренинг өткізу, әдістемелік материалдармен қамтамасыз ету; ауыл шаруашылығы өнімдері мен азық - түлік рыногын зерттеу, аграрлық рынокқа қатысушыларға маркетинг ақпаратты жалпылап жеткізу, аргоөнеркәсіп рыногы жағдайлары туралы аналитикалық материалды ұсыну бойынша стратегиялық шешімдер шығару, ауыл шаруашылық өнімдерін әлем рыногында айқындау.

11. Мемлекеттік қолдаудың шараларын рационализациялау Аграрлық азық-түлік кешенін мемлекеттік қолдау деңгейін бағалау Мемлекеттік қолдау шаралары реттеу сипат алады және салалар арасындағы диспаритетті реттеуге бағытталған. Агрокешенде оның деңгейі мерзімдік және ұзақтық өндіріс цикліне байланысты табиғи төмендетілген, табиғи-климаттық фактор, ауыл шаруашылық тауар айналым баламасы бойынша басқа экономика салаларымен салыстырғанда тұрғындардың сатып алуға қабілеттілігі төмен. Мемлекеттік қолдау шаралары облыста жалпы және арнайы шаралар болып бөлінеді: жалпы сипаттама шаралары бҰл мемлекеттік қаржылау диагностикасы, мониторинг және өсімдіктер мен малдардың аса қауіпті аурулары, карантиндік өнімдердің фитосанитарлық және лабораториялық анализі, ауыл шаруашылық дақылдарын сорттық сынау, мемлекеттік астық қорын сақтау, асыл тұқымда мал мен элиталық тұқым шаруашылығын сақтау, дамыту, минералды тыңайтқыштарды алуды қаржыландыру, агроөнеркәсіп кешендерде ақпараттық жүйені құру және дамыту, қолданбалы ғылыми зерттеулер өткізуге болады. Жалпы шараларға ауыл шаруашылық тауар өндірушілерге салық салу жеңілдіктерін жатқызуға болады (заңды тұлға патенті және бір жолғы жер салығы шаруа қожалықтары және фермер шаруашылығына), бюджеттік қарызды төлеу мерзімін ұзарту; арнайы шаралар нақты салалар мен өндірістерді қолдауға бағытталған, орын толтыру сипатында және қаржы жағынан тұрақты шаруашылық субъектілер рыногына арналған: мемлекеттік қорға астық сатып алу, ауыл шаруашылық техникасын сатып алуды несиелеу, жергілікті қаржыны көктемгі егу және егін орағы жұмыстарына несие бөлу, ауылшаруашылық серіктестеріне несие бөлу, сырттан қарыз алу, экспорт - импорт режимін реттеуде тариф саясатын ұстау. Республикалық бюджеттен ауыл шаруашылық өндірушілерді қолдауға 2001 жылы 4133,4 млн. теңге, ал қосымша қаржыландыруды есептегенде (салық жеңілдіктері, қарыз мерзімін ұзарту, сырттан қарыз алу), ол 4137,0 млн. теңгені құрайды. Бұл 2000 жылы салыстырғанда 2 есе жоғары, бірақ ауыл шаруашылық өнімдерінің 1 бірлігіне шаққанда 41,1 пайызға өсті. Республикалық бюджеттен қолдау сомасы облыстағы бір ауыл шаруашылық ұйымына есептегенде 893,5 мың. теңге құрайды. Салыстырмалы анализ облыс бойынша мемлекеттік қолдау деңгейі 1 га егістікке 857 теңгені көрсетті.

1) Салық салу (65 кесте) Ағымдағы жағдайы Қазақстан Республикасының Салық кодексіне сәйкес, ауыл шаруашылық тауарларын өндірушілер бюджетпен есептесуде жалпы белгіленген тәртіпте арнайы салық режимі бойынша, заңды тұлға патент негізінде, ал шаруа (фермерлік) қожалықтары бір рет төленетін жер салығы негізінде есептеседі. 64 кесте (млн. теңге) Көрсеткіштер 1998 ж. 1999 ж. 2000 ж. 2001 ж. несиелік қарыздар 1 18050 19995,1 14403,7 14778,2 салық есептеу (төлеу қажет) - барлығы 2 449,2 1351,2 882,8 608,2* оның ішінде қаржыға түсті 2246 750,3 1377 459,2* 1 - аудан ауыл шаруашылық мәліметтер бойынша 2 - облыстық салық комитетінің мәліметтері бойынша * - бағалау Патент негізінде жұмыс істейтін ауыл шаруашылық өндірушілері саны көбеюде 01.01.2002 жылы 434 қызмет істейтін заңды тұлғалар ауыл шаруашылық тауарларын өндірушілердің 248 (57,1%) патентпен жұмыс істейді, салық және басқа міндетті төлемдерді қаржыға түсім 459,2 млн. теңге құрады (төлем көзінен ұсталған табыс салығын қосқанда). Ауыл шаруашылық тауарын өндірушілер үшін салық мерзімін ұзарту 2001 жылы 1667,2 млн. теңге құрады. Ауыл шаруашылыҚ тауарын Өндірушілер үшін көлік, мүлік, табыс салығы, әлеуметтік, жер салығы, НДС жөнінде 2000 жылы жеңілдік сомасы 1794,2 млн. теңге құрады. Ауыл шаруашылық техникаларын лизингке бергенде НДС алу тетігі жетілдірілмеген. Күтілетін нәтижелер Ауыл шаруашылық тауар өндірушілердің айналым қаражаттарын толықтыруға, ауыл шаруашылық өнімдерінің өзіндік құнын арзандатуға, ауыл шаруашылық өндірістерінің нәтижелерін жоғарылату, төлем қабілеттілігін жақсартуға, бюджетке қарызды уақытында төлеуді, ауыл шаруашылық техникаларын лизинг мүмкіндігімен жаңартуға жол береді. Ақмола облысында ауыл шаруашылық өндірушілерден түсетін салық түсімдерін болжау (заңды және жеке тұлғалардан) 65 кесте Жылдар Өлшем бірлігі Дерек 2000 ж Бағалау 2001 ж Болжау 2002 ж 2003 ж 2004 ж 2005 г. ауыл шаруашылық өнімдерінің білігі млрд. тг 47,9 72,7 60,7 61,2 65,4 69,2 2002 ж. % % 100,0 151,8 126,7 127,7 136,5 144,4 ауыл шаруашылық өндірушілер білігі, салық есептеу млн. тг 882,8 608,2 648,3 684,7 725 763,4 2000 ж. % % 100,0 68,9 73,4 77,6 82,1 86,8 ауыл шаруашылық өндірушілерден түскен салым млн. тг 1377 459,2 489,5 516,9 547,4 576,4

1) Несие беру Ағымдағы жағдайы Ауыл шаруашылығы өндірісі мерзімдік несиелеуге өте мұқтаж, алынған қор ЖЖМ, тыңайтқыштар, қосалқы бөлшектер және айналымның басқа жабдықтарын алу мақсатында пайдаланылады. Ауыл шаруашылығы өнімдерін қайта өңдеу өнеркәсіптері ескірген жабдықтарды ауыстыру және технологияның жаңа түрлерін игеру үшін айналым қаражаттарына ұзақ мерзімдік несиелеуге мұқтаж. Екінші деңгейлі банктар осы салаларға несие бөледі. Көптеген ауыл шаруашылық өнімдерін қайта өңдеу және ауыл шаруашылық өндіруші субъектілер үшін ипотеканың дамымауы, кепілдік мүліктің болмауы, жер рыногының дамымауы несие алуды қиындатудың негізгі себептері болып отыр. Астық саудасында жаңа қаржылық аспап-астық қолқаты - неэмиссиялық ордерлі құнды қағаз, ол ауыл шаруашылық тауар өндірушілерді несиелеуде кепіл құжат бола алады. Екі жыл бойы Қазақстан Республикасы Үкіметінің Үкіміне сәйкес, ауыл шаруашылық тауар өндірушілерді тауар-материалдық құндылықтармен көктемгі егу және орақ жұмыстары кезеңінде қамтамасыз ету мақсатында нөлдік мөлшерлемелі сыйақы бойынша, республикалық қаражаттан несие қорларын бөлу 2002 жылы Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2002 жылғы 20 ақпандағы №№229 Үкіміне сәйкес, біздің облысқа 837 мың теңге бөлінді, олар аудан әкімдерінің өтінімдеріне сәйкес таратылды. Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2002 жылғы 27 наурыздағы,№ № 356 «2002 жылы егіннен мемлекеттік азық-түлік қорына мемлекеттік сатып алуы туралы» әкіміне сәйкес, Ақмола облысы әкімінің шешімімен мемлекеттік астық сатып алуға, ауыл шаруашылық тауар өндірушілерді қолдау мақсатында жұмыс тобы құрылды. Осы уақытта ауыл шаруашылық тауар өндірушілермен 40 мың тонна көлемінде 495 мың теңгеге сапалы астық сатып алуға келісім шарттар жасалуда. Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2001 жылғы 25 қаңтардағы № 137 «Аграрлық секторды несиелеу сұрақтары туралы»әкіміне сәйкес, ауыл шаруашылық өндірістерін несиелеу жүйесін ұйымдастыру мақсатында, ауыл шаруашылық өндірушілер қаржылық қаражатын тарту жолымен және мемлекеттік несиелеу қаражаттарын пайдалану, Ақмола облысында ауылдық несиелеу серіктестіктерінде жүйелеу жұмыстары жүргізіледі. Облыста 2 ауылдық несиелеу серіктестіктері құрылған: ЖШС АСС «Оқ-жетпес» Щучье ауданында 2001 жылғы 3 сәуірдегі №№1 құрылтайшы жиынның шешімі, 2001 жылғы 18 қыркүйектегі басқармасында тіркелген, Қазақстан Республикасы Халық банкасының 2001 жылғы 7 желтоқсандағы лицензиясы берілген) және Зерендіде - ЖШС АШС «Еңбек-несие» (құқық органдарында тіркеу мерзімі. 2001 жылғы 10 тамыз, Қазақстан Республикасы Халықбанкінің - 2001 жылғы 19 желтоқсан). ЖШС АНС «Оқ-жетпес» жарғы қоры 14,8 млн. теңге құрайды. АНС құрамына 13 шаруа қожалығы және 8 жауапкершілігі шектеулі серіктестік кіреді. 2002 жылдың 1 қыркүйегінде жағдай жөнінде ЖАҚ «Аграрлық несиелеу корпорациясы» 71 млн. теңге сома несие бөлді. ЖШС АНС «Еңбек-Несие» жарғы қоры 7,3 млн. теңге құрайды. АНС құрамына 19 шаруа қожалығы және 3 жауапкершілігі шектеулі серіктестік кіреді. 2002 ж. 1 қыркүйегіндегі жағдай жөнінде «ЖАҚ «Аграрлық несиелеу корпорациясы» 3,8 млн. теңге сома несие бөлді. Түйінді мәселелер: ауыл шаруашылық тауар өндірушілер ауыл шаруашылығы өндірісінің жоғары қауіптілігі, банк сыйақысы мөлшерінің көптігі және кепілдік базаның жетімсіздігінен кредиттік ресурстарға қол жетпейтіндігі, өндірістің мерзімділігі және ауыл шаруашылық өнімдерінің айналымының төмендігіне байланысты несиелік қорға қатты тапшы; лицензияны алу және қарау мерзімдерінің ұзақтығы. Шаралар: ауылдық несиелеу серіктестіктер жүйесін дамыту; аграрлық азық - түлік секторында қаржылық қауіпті азайту, кепілді аспаптарды қолдануды кеңейту негізінде - астық қолхатын банктік несиелеу үшін пайдалану; көктемгі егу және орақ жұмыстарын қамтамасыз ету үшін жергілікті бюджеттен несиелеу; ауыл шаруашылық өнімдерін қайта өңдеу кәсіпорындары үшін технологиялық жабдықтар лизингін енгізу; астық қолхатын кепілді орындау қорын құру үшін астық қолхатының айналым саласын кеңейту; мал шаруашылығы өнімдерін және астықты мемлекеттік қорға сатып алуды кеңейту. Қаржымен қамтамасыз ету: 66 кесте (мың теңге) Қаржы бағдарламасының аттары 2002 ж. 2003 ж. 2004 ж. Ауылдық несиелеу серіктестігі жүйесі арқылы ауыл шаруашылық өндірісін несиелеу 109000 100000 150000 Күтілетін нәтижелер: несиелеу қоры айналымын жоғары дәрежелі қайта өңдеу және ауыл шаруашылық өндірісін несиелеудің көп арналы жүйесін құру; ауыл шаруашылық өнімдерін қайта өңдеудің бәсекеге қабілеттігін және өндіріс тиімділігін көтеру.

3) Сақтандыру Ағымдағы жағдайы Ауыл шаруашылығы ауа - райы жағдайына тәуелді сала, дүлей апат ауыл шаруашылық өнімдері шығынына және ауыл шаруашылық тауар өндірушілердің экономикалық құлдырауына әкеледі. Дүлей апат салдарларынан шығудың бір жолы-сақтандыру, ол бұл бүгінде ауыл шаруашылық өндірісінде жоқ, бұл ауыл шаруашылық тауар өндірушілердің төлеу қабілеттілігінің төмендігі және сақтандыру түрлерінің жұмыстарын жұмылдыру жолға қойылмағандығына байланысты. Ауыл шаруашылығын сақтандырудың жоқтығы қаржылау қауіптілігін жоғарлатады және несиелеу қорына қол жеткізуді қиындатады. Мақсаты: мемлекет қатысуымен (заңды және жеке тұлға) шығындарды толтыру және сақтандыру қаражаттарын төлеу, міндетті сақтандыру түрлерін дамыту жолымен, ауыл шаруашылық тауар өндірушілер мүддесін ауа райының дүлей апаттарынан қорғауды қамтамасыз ету. Шаралар: (заңды және жеке тұлға) ауыл шаруашылық дақылдары егістіктері бар (дәнді, майлы, техникалық, картоп, көкөніс) өсімдік шаруашылықтары субъектілерін ауа райының дүлей апаттарынан міндетті сақтандыру жөнінде жалпы қамтуды қамтамасыз ету; сақтандырылған жер учаскелерінде ауа-райынан болған қолайсыз жағдайларын куәлендіру фактілері жөнінде жергілікті орындаушы органдардың өкілдері қатысуымен комиссия құру. Қаржымен қамтамасыз ету: Республикалық бюджет қаражатынан облыстардағы ауыл шаруашылық тауар өндірушілерге дүлей апаттық егістіктің немесе малдардың қырылуына соңғанда, олар сақтандырылған жағдайда, келтірілген зиянның ішінара орнын толтыру. Күтілетін нәтижелер: ауыл шаруашылық сақтандыру жүйесінің тиімді дамуы өндіріс тиімділігін жоғарлату факторын тұрақтандыруды дамытады, инвестициялау қаупін төмендетіп, қаржы қорына қол жеткізуді жақсартады; сақтандыру рыногы қызметін кеңейтеді және оларға тұрғындардың сенімін күшейтеді.

4) Ғылыми қамтамасыз ету Ағымдағы жағдайы Ауыл мал шаруашылығын бағалы гендік қормен толықтыру мақсатында, Республикалық бюджет қаражатымен, асыл тұқымдандыру және жасанды ұрықтандыру қызметі жөнінде ААҚ «Азық-Түлік»«ашылды. Соңғы жылы Республиканың басқа облыстары және Ресей Федерациясынан 56 тұқымдық аталық бұқа әкелінді. ААҚ «Асыл-Түлік» асылдандыру орталығы болғандықтан, мал шаруашылығында селекциялық асылдандыру жұмыстарын үйлестіреді. Осы шақта облыстың көп асылдандыру шаруашылықтары Қазақстан Республикасы жоғары оқу орындары және ҒЗИ-мен қарым қатынаста: Сандықтау ауданындағы «Балқаш»«асылдандыру заводы, онда ақ басты қазақы сиыр тұқымы өсіріледі, КАЗНИИТИИС-тің ғылыми-әдістемелік басқаруымен жұмыс істейді. Атбасар ауданы ЖШС «Бастау», онда қазақы ақ басты етті сиыр және етті-майлы Еділбай қой тұқымдарын өндіруге бағытталған, Астана қаласын Агроуниверситетінің ғалымдарымен байланыс жасауда. Целиноград ауданында ПК «Родина» және АҚ «Краснояр» Астана қаласы Агроуниверситетінің ғалымдарымен бірлесе жұмыс істейді. Бұланды ауданында ЖШС «Новобратское и К» Көкшетау Агроуниверситеті ғалымдарының ғылыми басқаруымен жұмыс істейді. Жоғары аталған барлық асылдандыру шаруашылықтарда селекциялық асылдандыру жұмыстарына болашақ жоспарлар жасалған. Ағымды жылда облыстың басқа асылдандыру шаруашылықтары және ҒЗИ мен жоғары оқу орындары арасындағы байланысты ұйымдастыру жоспарланды. Құс шаруашылығы өнеркәсібі АСК-ның алдыңғы қатарлы салаларының бірі, ол көп көлемді және тығыз мерзімде жыл мерзіміне тәуелсіз өнім өндіруге қабілетті. Соңғы үш жылда үкіметтік және облыстық деңгейде қолданылған. Шараларының әсерінен өндірістік көлемі мен санының тұрақты өсу беталысы байқалады. Мемлекеттік қолдау көрсету мақсатында құс шаруашылығы кәсіпорындарын дамытуға бағытталған, 2001-2005 жылдарға арналған жоспар жасалды. Облыста және ауданда мамандарды дайындау. Қайта дайындау ауыл шаруашылығы жөніндегі ақыл-кеңес орталықтары құрылмаған, оқыту қысқа мерзімге аудан немесе облыс орталығында егу және орақ жұмыстары алдында бір күндік семинар-кеңес, облыстық мамандардың ауызша кеңес түрлерінде және жалпы ақпараттық құралдар арқылы өтеді. Семинар-кеңестерге міндетті түрде А.И. Бараев атындағы Қаз АШҒЗИ - ның ғалымдары, элиталық тұқым шығаратын асылдандыру шаруашылықтары басшылары және мамандары қатысады. Жыл сайын облыстың климаттық жағдайына байланысты егу және орақ жұмыстарын жүргізу А.И. Бараев атындағы ҚазАШҒЗИ ғалымдары арнайы ұсыныстар әзірлейді және оларды облыстық ауыл шаруашылық тауар өндірушілерге жеткізеді. Оқу жұмыстарын ұйымдастыру үшін Ш.Уәлиханов атындағы Көкшетау Университетінде «Алғабас»«оқу-кеңестік орталығымен бірлесіп, оқу жоспары және бағдарламалар әзірленді, ол шаруашылық қожалығы және фермерлік шаруашылық басшыларын өндірістен қол үздіріп қайта дайындауды көздеген. Қаржы болмауына байланысты бұл шара іске асқан жақ. Түйінді мәселелер: аграрлық ғылым мен өндірістің арасындағы байланыстың жетімсіздігі; облыста ғылым жаңалықтарын ауылшаруашылық өндірісіне енгізудің тиімді жүйесі жасалған жоқ; ғылыми ұйымдар және тәжірибе-зерттеу кәсіпорындарында материалдарды техникалық жабдықтау қорымен жетімсіз қамтамасыз етілуі; ғылыми-зерттеу және тәжірибе-жобалау жұмыстарын қаржылау көлемі жетімсіз; Шаралар: АСК ғылыммен қамтамасыз етуді мақсатында, басқару жүйесін және аграрлық зерттеулерді ұйымдастыруды жетілдіру; жаңалық енгізу қызметін жетілдіру, аграрлық ғылымды қаржыландыру көлемін көбейту; ауыл шаруашылығын ғылыми бағыттармен қамтамасыз етудің басымдылығын анықтау жерді тиімді пайдалану, өндіріс және еңбек қорларын мамандық зоналарына тиімді орналастыру, жоғары өнімді ауыл шаруашылық өсімдіктер сорттарын және мал тұқымдарын шығару, олардың гендік қорын сақтау, технология мен механизациялау жабдықтарын құру, ауыл шаруашылық аумақтық жағдайына бейімделген, ауыл шаруа өнімдерін қайта өңдеу технологияларын әзірлеу. Күтілетін нәтижелер: ғылыммен дәлелденген ұсыныстармен кепілдемелерді өндіріске енгізу және әзірлеу, табиғат қорларын сақтау және тиімді пайдалануды қамтамасыз ету, ауыл шаруашылық өнімдерінің бәсекелестігін және сапасын жоғарылату, агрокәсіп кешен саласын жүргізуді нәтижелендіру.

5) Кадр дайындау Ағымдағы жағдайы облыста ауыл шаруашылық мамандарын дайындайтын 3 колледж және 13 техникалық мамандар мектебі, лицейлері жұмыс істейді. Олар шығаратын мамандар саны соңғы жылдары 30% қысқарды. Ол ауылды білікті маман жұмыскерлерімен қамтамасыз етуді қиындатады. Барлық білім алатын және оқитын контингент ішінен тек қана 19 % болашақ ауыл шаруашылық мамандары. 684 ауыл мектептерінен тек қана 8 оқушы ауыл шаруашылығы жұмысшы мамандығына оқиды. Түйінді мәселелер Мамандық мектептер жүйесі жұмысшы және орта буын мамандарға мұқтаждықты толық мөлшерде қамтамасыз ете алмайды. Ауылдың жалпы орта білім беру мектептерінде машинист-тракторист және машинамен сауу операторы және басқа жұмысшы мамандықтарға дайындаулар жүргізілмейді. Қысқа мерзімді оқыту жүйесі және ауыл шаруашылық басшылары, мамандары, шаруа қожалары, фермер шаруалықтары, ауыл шаруашылық өндірістерін қайта құру процестеріне байланысты құрылған, біліктіктерін көтеру жұмыстары жүргізілмейді. Шаралар Техникалық мамандық беретін мектептердің материалды - техникалық базаларын нығайту және оқытушыларда бұрын болған жеңілдіктерді қайта орындау мақсатында (тегін тамақтандыру, киім және тұрғын орын) мемлекеттік қолдауды қаржы бөлу жолымен көрсету. Қайта дайындау және екінші мамандықтарға ТКМ және ТКЛ де қысқа мерзімді курстарға бюджет қаражатымен оқыту көлемдерін жоғарылату. Жалпы орта білімдік мектептерде ауыл шаруашылық салаларына жұмысшы мамандар дайындау көлемін көбейту. Көкшетау Университет базасында, бюджет қаражаты есебінен, ауыл шаруашылық құрылымдары басшылары мамандарының біліктілігін көтеру және қысқа мерзімді қайта дайындау курстарын ұйымдастыру. Қажетті ресурстар мен қаржыландыру көздері

1) Ақмола облысы бойынша 2003-2005 жылдары республикалық бюджеттен қаржыландырылатын бағдарламалар млн. теңге Бағдарлама Бағдарламалық Қаржы бағдарламасының атауы Болжау 2003 2004 2005 1 2 3 4 5 6 Жер шаруашылығы 84 Жергілікті қаржыдан көктемгі-егу және орақ жұмыстарын өткізуді несиелеу 940,5 1149,5 1465,0 054 Суландыру және кәріз жүйесін жетілдіру 9,2 - - 081 Проекті ішкі бюджет көзімін іске асыру 9,2 - - 082 Суландыру және кәріз жүргізу жүйесі проектілерін несиелеу 20,5 - - 080 Проекті ішкі қарыз алумен іске асыру 20,5 - - Жаңа Аса апатты учаске және гидромелиоративтік құрылымдары қайта қалпына келтіру - 250,0 287,5 Жаңа Ауыл шаруашылығы тауарларын өндірушілерге су жеткізу қызметінің ақысын қаржыландыру 17,4 Ауыл шаруашылық машинажасау Жаңа Ауыл шаруашылық және мелиоративтік, жол салу техникаларын мемлекеттік тіркеу 3,047 3,306 3,464 Жаңа Ауыл шаруашылық қызмет көрсету, жөндеу және техника, қосалқы бөлшектер, ауыл шаруашылық жабдықтарын өткізу жөніндегі сервистік орталық құру үшін «Қазагроқаржы» ЖАҚ-ның жарғы капиталын көбейту 166,7 - - 085 Лизингтеу негізінде ауыл шаруашылық техникасымен қамтамасыз ету 170,0 196,0 204,0 Астық өндірісі 038 Элиталық тұқым және тұқымды асылдандыру шаруашылықтарын дамыту, сақтау Элиталық тұқым шаруашылығын сақтау және дамыту 121,3 130,9 130,9 Мал шаруашылығы 038 Элита тұқым және тұқымды асылдандыру шаруашылықтарын дамыту, сақтау Асыл тұқымдандыруды сақтау және дамыту 22,4 26,6 30,5 Жаңа Ауыл шаруашылығы өнімдерін қайта өңдеуші кәсіпорындардың жабдықтарын лизингтеу - 71,1 242,0 Өсімдік қорғау және карантин 45 Ауыл шаруашылық тауарларын өндірушілердің минералдық тыңайтқыш, дәрілеуіш, гербицит алуын қаржыландыру 179,3 219,6 259,9 Топырақ құнарлылығы және химиялық құрамын анықтау мониторингін өткізу 13,6 39,0 41,1 33 Аса қауіпті зиянкестермен күрес жөніндегі шараларды ұйымдастыру 310,1 322,0 331,0 33 Аса қауіпті карантинмен күрес жөніндегі шараларды ұйымдастыру 282,5 297,6 340,1 Мал дәрігерлік 35 Эпидемияға қарсы зоотия 117,4 159,9 249,1 Жиыны 2373,6 2865,5 3584,5

2) Ақмола облысы бойынша 2003-2005 жылдары облыстық бюджет қаржыландырылатын бюджеттік бағдарламалар Бағдарлама Қаржы бағдарламасының атауы 2003ж 2004ж 2005ж Ауыл шаруашылық машинажасау 085 Лизингтеу негізінде ауыл шаруашылық техникасымен қамтамасыз ету * 196,0 204,0 Жаңа Сервистік орталықтар және МТС құру * 130,0 148,0 Мал шаруашылығы 088 Мал шаруашылық өнімдерін сатып алуды несиелеу * 29,2 38,3 31 Арнайы шаруашылықтарды дамыту 20,0 321,0 408,5 Мал дәрігерлік Мемлекеттік өтінімдерге кірмеген шаралар 18,0 16,0 010 Біліктілікті көтеру және мамандарды қайта дайындау 133,1 136,4 147,0 ЕИСМ-ті дамыту 4,8 0,5 0,5 Жиыны 24,8 831,1 962,3

3) Ақмола облысы бойынша 2003-2005 жылдары аудандық бюджеттен қаржыландырылатын бюджеттік бағдарламалар Бағдарлама Қаржы бағдарламасының атауы 2003ж 2004ж 2005ж Ауыл шаруашылық машинажасау 085 Лизингтеу негізінде ауыл шаруашылық техникасымен қамтамасыз ету 170,0 196,0 204,0 Жаңа Сервистік орталықтар және МТС құру 120,0 130,0 148,0 Мал шаруашылығы 088 Мал шаруашылық өнімдерін сатып алуды несиелеу 27,7 29,2 38,3 931 Арнайы шаруашылықтарды дамыту * 321,0 408,5 010 Біліктілікті көтеру және мамандарды қайта дайындау 133,1 136,4 147,0 ЕИСМ-ті дамыту 10,3 7,4 7,4 Жиыны 731,7 820,0 953,2

4) Ақмола облысы бойынша 2003-2005 жылдарға арналған Аграрлық азық-түлік бағдарламасын іске асыруға қажет қаржы туралы мәлімет млн. теңге Қаржыландыру көздері Болжау Барлығы 3 жылға 2003 ж. 2004 ж. 2005 ж. Республикалық бюджет 8823,6 2373,6 2865,5 3584,5 Облыстық бюджет 1818,2 24,8 831,1 962,3 Жергілікті бюджет 2504,9 731,7 820,0 953,2 2 деңгейлі банктердің несиелеуі, өз қаражаттары, инвесторлар есебінен 5208,6 2258,9 1352,3 1597,4 Жиыны 18305,3 5389,0 5822,9 7093,4 Ақмола облысының 2003-2005 жылдарға арналған аграрлық азық-түлік бағдарламасын жүзеге асыру шараларының жоспары № р/с Шаралар Аяқтау нысаны Орындау шылар Қаржыландыру көздері Орындау мерзімі 1 2 3 4 5 6 1) Аумақтық саясат 1 Облыс аудандары мен қалаларының 2003-2005 жылдарға арналған аграрлық азық-түлік бағдарламасын әзірлеу Бағдарлама Аудан, қала әкімдері 2002 ж. 2) Азық-түлік қауіпсіздігін қамтамасыз ету 2 Ең аз тұтыну қоржынының аймақтар бойынша халық табысымен қамтамасыз етілуінің мониторингін жүзеге асыру Облыс әкіміне, ҚР АШМ ақпарат ОАШБ, облыстың статистика жөніндегі басқармасы, қалалардың және аудандардың әкімдері әр жылда тоқсан сайын 3 Іштен өндірілетін негізгі тағам өнімдерінің тағам өнімдерін ең аз тұтыну стандартына сәйкес есептелген ең төменгі шекті деңгей мәніне сәйкестігін қамтамасыз ету Облыс әкіміне, ҚР АШМ ақпарат ОАШБ, облыстың статистика жөніндегі басқармасы, қалалардың және аудандардың әкімдері әр жылда тоқсан сайын 3) Жер қатынастарын дамыту 4 900 мың га аудандағы топырақтың картографиялық деректеріне түзету енгізу (зертханалық және дайын өнімді беру) жыл сайын 300 мың гектардан 300 мың гектарға дайын өнім өткізу туралы акті Ақмола «Гос НПЦ зем» Республикалық бюджет млн. теңге 2003 ж. -2005 ж, 6,6** Жыл сайын 5 ВХЗ жобасын және жерді тиімді пайдалану жобасын жасау. Шаруашылық ішіндегі және шаруашылықаралық жерге орналастыру жобасын 20 шаруашылыққа лайықтау 6-7 шаруашылыққа жыл сайын дайын өнімдер актасын беру Ақмола «ГосНПЦ зем» Республикалық бюджет, млн. теңге 2003-2005 ж. - 1,68** Жыл сайын 6 Егіндікөл ауданы жер мониторингі 2 жартылай стац., Шортанды 1 жартылай стац., Ерейментау 2 жартылай стац. 6-7 шаруашылыққа жыл сайын өнімдер актысын беру Ақмола «Мемжер ҒӨО» Республикалық бюджет, млн. теңге 2003-2005 ж. - 0,7** Жыл сайын 7 Селолық елді мекендердің, 80 селолық округтардың жер-шаруашылығы құрылымдарының жобасын жасау 25 с/0, 27 с/0, 28 с/0 Ақмола «Мемжер ҒӨО» Республикалық бюджет, млн. теңге 2003-2005 ж. -5,6** Жыл сайын 8 60 мың гектар алқапты геоботаникалық зерттеу 6-7 шаруашылық қа жыл сайын дайын өнімдер актысын беру Ақмола «Мемжер ҒӨО» Республикалық бюджет, млн. теңге 2003-2005 ж. - 2,2** Жыл сайын 9 Мемлекеттік жер Кадастрының автоматтандырылған жүйесін құру және енгізу Автотаттандырыл ған ақпа рат жүйесі Ақмола «Мемжер ҒӨО» Республикалық бюджет, млн. теңге 2003-2005 ж. -28,2** Жыл сайын 10 Жер Кадастрының топограф-геодезиялық қамтамасыз етуін агрофотогеодезиялық қарастыру Қартлар, жоспарлар (сызбалар) Ақмола «Мемжер ҒӨО» Республикалық бюджет, млн. теңге 2003-2005 ж. - 13,0** Жыл сайын 4) Ауыл шаруашылығында су пайдаланудың нәтижелі жүйесін қалыптастыру 11 Су жеткізуді арзандатуға мемлекеттік қолдауды пайдалану, өте авариялық учаскелері, шаруашылық каналдарды қалпына келтіру жұмыстарын жүргізу Облыс әкіміне, ҚР АШМ ақпарат ОАШБ, аудандар мен қалалардың әкімдері, су шаруашылығы бойынша-РММ «Астана-Су» Республикалық бюджеттің қаражаты млн. тг 2003-17,4 2004-250,0 2005-287,5 Жылына 2 рет 5) Өсімдік шаруашылығы және тұқым шаруашылығы 12 Ауыл шаруашылығы дақылдарын өсіру технологиясы бойынша ұсыныстар әзірлеу және оларды бұқаралық ақпарат құралдары арқылы ауыл шаруашылығы тауар өндірушілеріне жеткізу Ұсыныстар ОАШБ, Бараев атындағы Қазақ ғылыми зерттеу институты 2003 жылдың сәуірі 13 Тиімді ауыл шаруашылығы дақылдарының егіс көлемін ұлғайту шараларын қабылдау, ауыл шаруашылығы дақылдарының егіс көлемінің орындалуын қамтамасыз ету Облыс әкімінің, ҚР АШМ ақпарат ОАШБ, қалалар мен аудандардың әкімдері Желтоқ сан 2003 ж. 14 Элиталық тұқым шаруашылығын сақтау және дамыту, облыстың элиталық тұқым шаруашылықтарының жоғары репродукциялы дәнді, майлы дақылдар, картоп тұқымдарын сатуларына ықпал жасау Өткізілуі туралы есеп ОАШБ, ҚР АШБ бойынша, қалалар мен аудан дардың әкімдері Республикалық бюджеттің қаражаты (жәрдем млн. тг ақша) 2003-121,3; 2004-130,9; 2005-130,9 Жыл бойы 15 Сорт сынауға тұқымның жаңа сорттарын сатып алуға көмек жасау Сорт сынау туралы есеп ОАШБ, ҚР АШМ бөлімі, мемлекет тік тұқым сынау жөніндегі комиссия Республика бюджетінің қаражаты, млн. тг* Жыл бойы 16 Тұқымдық және отырғызылатын материалдардың сортын және себетін сапасын анықтауды өткізу Апробация жөнінде есеп ОАШБ, ҚР АШМ бөлімі Республика бюджетінің қаражаты, млн. теңге* Жыл бойы 6) Химияландыру 17 Минералды тыңайтқыштардың қажетті көлемін (тонна) сатып алуды қамтамасыз ету Есеп ОАШБ, ҚР АШМ бөлімі, қалалар мен аудан дардың әкімдері Республикалық бюджеттің қаражаты (Жәрдем) млн. тг 2003-80,5 2004-120,8 2005-161,1 Жыл сайын 18 Гербициттер мен қажетті көлемін (тонна) арзандатылған сатып алуды қамтамасыз ету есеп ОАШБ, ҚР АШМ бөлімі, қалалар мен аудандардың әкімдері Республикалық бюджеттің қаражаты (Жәрдем) млн. тг 2003-98,8 2004-98,8 2005-98,8 Жыл сайын 7) Өсімдік қорғау 19 Өте қауіпті зиянкестер мен ауруларды айқындауға мониторингтік зерттеу есеп ҚР АШМ бөлімі Республикалық бюджеттің қаражаты млн. тг 2003-32,1* 2004-33,9* 2005-33,9* Жыл сайын желтоқ сан 20 Зиянкестермен және аурулармен күрес шараларын ұйымдастыру, тыйым Есеп ҚР АШМ бөлімі қалалар мен Республикалық бюджеттің Жыл сайын желтоқсан 8) Өсімдік карантині 21 Карантиндік объектілердің ошағын жою шараларын жүргізу және мониторинг Есеп ҚР АШМ бөлімі, қалалар мен аудандардың әкімдері Республикалық бюджеттің қаражаты млн. тг. 2003-282,5* 2004-297,6* 2005-340,1* Жыл сайын желтоқсан 9) Ауыл шаруашылығын техникамен қамтамасыз ету 22 Ауыл шаруашылығы техникасын жөндеу жоспарын әзірлеу және жүзеге асыру Жоспар ОАШБ, ҚР АШБ бөлімі, қалалар мен аудандар дың әкімдері Жыл сайын 23 «Қазагроқаржы» ЖАҚ арқылы МТС сервис орталықтарын құруға ықпал жасау Құру жайлы есеп ОАШБ, «Казагро қаржы» ЖАҚ, қалалар мен аудандардың әкімдері Облыс бюджетінің қаражаты, млн. теңге 2003-* 2004-*130,0 2005-*148,0 Аудандық бюджеттің қаражаты, млн. тг 2003-120,0* 2004-130,0* 2005-148,0* Жыл сайын желтоқсан 24 Ауыл шаруашылық қызметі, жөндеу, техника өткізу, қосалқы бөлшектер, ауыл шаруашылық жабдықтары Құру туралы есеп ҚР АШМ ОАБ «Казагро қаржы» ЖАҚ, қалалар мен Республикалық бюджет, млн. тг 2003 ж.-166,7 2003 ж. Желтоқсан 25 Лизинг бойынша ауыл шаруашылық техникасымен қамтамасыз етуге жәрдемдесу Есептеме ҚР АШМ АБ «Казагроқаржы» ЖАҚ Республикалық бюджеттің қаражаты, млн. теңге 2003-170,0* 2004-196,0* 2005-204,0* облыстық бюджеттің қаражаты, млн. теңге 2003- 2004-196,0* 2005-204,0* Аудандық бюджеттің қаражаты, млн. тг 2003-170,0* 2004-196,0* 2005-204,0* Жыл сайын 26 Қажет көлемді және бағаны уақытында әзірлеуге, облыстың тауар өндірушілерін жанар-жағар май материалдарымен қамтамасыз етуге жәрдемдесу Есеп теме ОАШБ, қалалар және аудандардың әкімдері 1 тоқсан жыл сайын 27 Көктемгі егіс және орақ жұмыстарын Үкіметтің несиелеуі арқылы өндірушілерге несие беруді ұйымдастыру Облыс әкіміне ақпарат ҚР АШБ ОАБ, қалалар және аудандардың әкімдері Республикалық бюджеттің қаражаты, млн. тг 2003-940,5 2004-1149,5 2005-1465,0 Сәуір жыл сайын 10) Мал шаруашылығы және асылдандыру ісі 28 Асылдандыру өнімдерін (материал) сату бағаларының арзандатылуын қарастыру, асылдандыру шаруашылықтарын ұйымдастыру, ауыл шаруашылық малдарын жасанды ұрықтандыру бойынша пункттердің жұмыстарын жалғастыру жөнінде шаралар қолдану ҚР АШМ, облыс әкіміне ақпарат ОАШБ, ҚР АШМ ОАБ Республикалық бюджеттің қаражаты, млн. тг 2003-22,4* 2004-26,6* 2005-30,5* Облыстық бюджеттің қаражаты, млн. тг 2003-20,0 2004-321,0* 2005-408,5* Жыл сайын желтоқсан 29 Ірі қалалар және аудан орталықтары айналасында сүт өндірісін дамыту ҚР АШМ, облыс әкіміне ақпарат ОАШБ, қалалар және аудандар әкімдеріне Жыл бойы 30 Арнайы өндірістер құру Әкім ге ақпа рат ОАШБ, қалалар және аудандардың әкімді ріне Аудандық бюджеттің қаражаты, млн. тг 2003- 2004-321,0* Жыл сайын желтоқсан 11) Мал дәрігерлік 31 Облысты эпизоотиялық жағдайлары нормада ұстау, малдарды уақытында егу, жұқпалы аурулармен күресу, мал дәрігерлік бекеттердің материалдық-техникалық жабдықтарын жақсарту үшін қаражат бөлуге жәрдемдесу Әкімгеесептеме ҚР АШМ ОАБ, қалалар және аудандар дың әкімдері Республикалық бюджеттің қаражаты, млн. тг 2003-117,4 2004-159,9 2005-249,1 Жыл сайын желтоқсан 12) Қайта өңдеу өнеркәсібін дамыту 32 Қайта өңдеу кәсіпорындарын техникалық, қайта жабдықтау және жетілдіру, лизинг негізінде жаңа технологиялық желілер алу үшін мемлекеттік қолдауды ескеру Әкімге есептеме ОАШБ, облыстық өнеркәсіп басқармасы, қалалар және аудандардың әкімдері Республикалық бюджеттің қаражаты, млн. теңге 2003- 2004-71,1* 2005-242,0* облыстық бюджеттің қаражаты, млн. теңге 2003- 2004-29,2* 2005-38,3* Аудандық бюджеттің қаражаты, млн. тг 2003-27,7* 2004-29,2* 2005-38,3* Жыл сайын желтоқсан 13) Ақпараттық маркетинг жүйесін дамыту 33 Тауар өндірушілерді коньюктура және рынокта баға өзгеруі, басқа да маркетинг қызметі туралы ақпаратпен Әкімге есептеме ОАШБ, қалалар және аудандардың әкімдері Облыстық бюджеттің қаражаты, млн. тг Жыл сайын желтоқсан 14) Несиелеу 34 Тауар өндірушілерді коньюктура және рынокта баға өзгеруі, басқа да маркетинг қызметі туралы ақпаратпен қамтамасыз етуді жақсарту Әкімге есептеме ОАШБ, қалалар және аудандардың әкімдері Облыстық бюджеттің қаражаты, млн. тг 2003-4,8* 2004-0,5* 2005-0,5* Аудандық бюджеттің қаражаты, млн. тг 2003-10,3* 2004-7,4* 2005-7,4* Жыл сайын желтоқсан 15) Кадрлармен қамтамасыз ету 35 Техникалық мамандық мектептерінде ауыл шаруашылық өндірістеріне қажетті мамандықтар бойынша кадрлар дайындау мен қайта даярлауды қалпына келтіру және жұмыс істейтін мемлекеттік ТММ-дың материалдық техникалық базаларын нығайту жөнінде шаралар қолдану ҚР АШБ, облыс әкіміне ақпарат ОАШБ, облыстық білім басқармасы, қалалар және аудандар әкімдері Облыстық бюджеттің қаражатынан, млн. теңге 2003- 2004-136,4* 2005-147,0* Аудандық қаржы қаражатынан, млн. теңге 2003-133,1* 2004-136,4* 2005-147,0* 16) Қорытынды шаралар 36 Ауыл шаруашылық салалары жөнінде бағдарламаның орындалу мониторингі Ақпарат ҚР АШМ ОАБ, ОАШБ, облыстық өнеркәсіп басқармасы, облыстық жеркомитеті, қалалар және аудандардың әкімдеріне Әрдайым 37 Бағдарламаның орындалуына қорытынды жасау Ақпарат ҚР АШМ ОАБ, ОАШБ, облыстық өнеркәсіп басқарма сы, облыстық жеркомитеті, қалалар және аудандардың әкімдеріне Жыл сайын жыл аяғында Ескерту: * Қаржы бөлу көлемін, белгіленген жылға республикалық, облыстық, аудандық бюджет қалыптастыруда анықтау қажет. ** Қаржы бөлу көлемі «Қазақстан Республикасында 2000-2003 жылдары жерге құқығын қамтамасыз ету». Бағдарламасына сәйкес республикалық бюджеттен анықтауды қажет етеді.