Об утверждении стратегического плана развития Акмолинской области до 2010 года Күшін жойған

Ақмола облысын 2010 жылға дейінгі дамытудың стратегиялық жоспарын бекіту туралы 📌 Ескерту. Күші жойылды - Ақмола облыстық мәслихатының 06.07.2007 № 3С-28-12 шешімімен. «Қазақстан Республикасындағы жергілікті мемлекеттік басқару туралы» Қазақстан Республикасы Заңының 6-бабының 1-тармағына және 2001 жылғы 4 желтоқсандағы № 735 «Қазақстанның 2030 жылға дейінгі даму стратегиясын орындау жөніндегі алдағы шаралар туралы» Қазақстан Республикасы Президенті Жарлығының 3-тармағына сәйкес және облыс әкімиятының ұсынуы негізінде, облыс мәслихаты ШЕШІМ ЕТТІ:

1. Ақмола облысын 2010 жылға дейін дамытудың стратегиялық жоспары бекітілсін. (Қоса беріліп отыр)

2. Облыстың 2010 жылға дейін дамуының стратегиялық жоспарының орындалуын бақылау облыстық мәслихаттың бюджет, қаржы, экономика, әлеуметтік даму және тұрғындарды әлеуметтік қорғау жөніндегі тұрақты комиссиясына жүктелсін.

3. Осы шешім әділет Басқармасында мемлекеттік тіркеуден өткен күннен бастап күшіне енеді.

Ақмола облысын дамыту 2010 жылға дейінгі стратегиялық жоспары Міндет Облыстың әлеуметтік-экономикалық дамуында тұрақтылықты сақтау, астана жұртшылығын азықпен қамтамасыз ету, құрылыс индустриясы кәсіпорындарының Астана қаласын салуға қатысуы, аймақтың туристік жерлерінде қызмет көрсетуді кеңейту және сапасын көтеру Басты мақсат Аймақ экономикасын ойдағыдай дамыту үшін жағдай жасау және жұртшылықтың тұрмыс деңгейін көтеру Кіріспе Ақмола облысын 2010 жылға дейін дамытудың стратегиялық жоспары ҚР Президенті 2001 жылғы желтоқсанның 4-і қабылдаған № 735 жарлығымен бекітілген Қазақстан Республикасын дамытудың Стратегиялық жоспарына сәйкес әзірленген. 2030 жылға дейін Қазақстанды дамытудың ұзақмерзімді Стратегиясының алғашқы кезеңін жүзеге асыру мақсатында облысты 1998-2000 ж.ж. дамытудың стратегиялық жоспары бекітіліп, ол ойдағыдай жүзеге асырылды. 1999 жылдың екінші жартысында көріне бастаған өнеркәсіп өндірісінің тұрақтылығы 2000-2001 ж.ж. тұрақты өсе бастады. Осы мерзім ішінде қолданыстағы бағамен алғанда тауар өнімінің мөлшері 1,5 реттен астам көбейді. Облыс кәсіпорындарының республикалық импорторналастыру бағдарламасының шеңберінде өнім жіберу бойынша ірі компаниялармен шаруашылық байланыстары кеңейді. Тұралап қалған кәсіпорындарды жандандыру және кәсіпорындарды құру есебінен, жұмыс істеп тұрған кәсіпорындарды жандандыру және жаңа жұмыс орындарын құру арқылы 3512 жұмыс орны ұйымдастырылды. Алтын, ішпектер, темірбетонды шпалдар өндірісін, темір кенін, көмірді алуды бұдан былай өсіру үшін мүмкіншілік бар. Облыс экономикасының негізі ауыл шаруашылығы болып табылады, онымен заңды тұлға болып табылатын 434 агроқұрылым, 4100 шаруа қожалығы және фермерлік шаруалар айналысады. 2001 жылы облыста ауыл шаруашылығының өнім мөлшері 63,8 млрд. теңге құрастырды. 2001 жылы астықтың жалпы жиналуы 4,3 млн. тоннадан астам болды, ол 2000 жылға қарағанда 44,1%-ға артық. Мал мен құстың барлық түрінің саны өсті. Бюджетке 13,4 млрд. теңге салық пен басқа міндетті төлемдер түсіп, 2000 жылмен салыстырғанда салықтың барлық сомасы 1,2 есе өсті. Ресми тіркелген жұмыссыздықтың деңгейі 3,2% құрастырды, шаруашылық жасайтын субъектілердің ортаайлық еңбекақысы 2000 жылмен салыстырғанда 20,4% өсіп, 10389 теңге құрастырды. Шағын кәсіпкерлік ойдағыдай дамуда. Стратегиялық міндеттер мен іс-әрекет стратегиясы барлық атқарушы органдардың қатысуымен облыс басшылары деңгейінде талқыланды. Ақмола облысының 2010 жылға дейінге дамуының әзірленген стратегиялық жоспары жыл сайын талданады және әлемдік нарықта қалыптасатын ахуалды және Республика мен облыстағы әлеуметтік-экономиканы есепке ала отырып нақтыланады.

I. ТАРАУ. ӘЛЕУМЕТТІК САЯСАТ

1. Жұртшылық санының көбеюі

1. МАҚСАТ Жұртшылық санының төмендеуін тоқтату, демографиялық көрсеткіштерді тұрақ тұрақтандыру.

2. ЖАҒДАЙДЫ ТАЛДАУ 2002 жылғы қаңтардың 1-не облыста 800,5 мың адам тұратын, оның ішінде 370,6 мың адам (46,3%) қалалық және 429,9 мың адам (53,7%) - селолық. 1995 жылмен салыстырғанда тұрғындар саны 154,8 мың адамға немесе 16%-ға қысқартылды, оның ішінде ең көп азаю 1999 жылы 43 мың адамға (5%) болды. Тұрғындардың жыныс-жастық құрылымы: еркектер - 384,2 мың адам (48,0%), әйелдер - 416,3 мың адам (52,0%). Жасы бойынша: 0 - 9 жастағы - 16,0% 10 - 19 жастағы - 19,5% 20 - 29 жастағы - 14,9% 30 - 39 жастағы - 15,6% 40 - 49 жастағы - 13,6% 50 - 59 жастағы - 8,3% 60 - 69 жастағы - 7,6% 70 жас және одан көп жас - 4,5% Тұрғындардың ұлттық құрамы бойынша саны: қазақтар - 308,2 мың адам, орыстар - 312,2 мың адам, украиндер - 56,0 мың адам, немістер - 48,0 мың адам және басқа ұлттар - 76,1 мың адам. 1989 жылдың есеп жүргізуі мен 1999 жылда есеп жүргізу кезеңі арасында табиғи көші - қон қозғалысының нәтижесінде сан мен ұлттық құрам былайша өзгерді. Он жыл ішінде жұртшылық саны 167 мың адамға немесе 13% кеміді, оның ішінде қазақтар саны 89 мың адамға, яғни 39% көбейді, керісінше немістер саны 71 мың адамға (58%), украиндер - 32 мың адамға (34%), орыстар 118 мың адамға (26%) және т.б. кеміді. Соңғы жылдары демографиялық жағдай бала табудың азаюын, өлімнің көбеюінен және тұрғындардың көшіп кетуінің сақталуынан нашар болып бағалануда. 1995 жылда бала табу деңгейі 13,1 мың адам болса, 1998 жылы 7,5 мың адам, бұл 43% төмендеген, ал 1999 жылдан бастап бала табу көбейе бастап, 9,7 мың адам құрады, 2000 жылы - 10,2 мың адам. Осы секілді өлім деңгейі 28% төмендеді, 1999 жылдан бастап көбеюде, бірақ онша емес. Тұрғындардың табиғи қозғалысын талдау көрсеткендей, 1995 жылмен салыстырғанда тұрғындардың табиғи қозғалысы 4 есе төмендеді де 2000 жылы бар-жоғы 697 адам құрастырды, ал 1989 жылы табиғи өсім есебінен жұртшылық 10-12 мың адамға көбейетін. Теріс демографиялық үрдістердің болуына әлеуметтік-экономикалық ахуалдың тұрақсыздығы, жұмыссыздықтың жоғары деңгейі, адамдардың, әсіресе жастардың, ертеңгі күні не болатынына сенбеуі әсер етті. Көші-қон үрдістерінің ішінен ең маңыздысы алыс және жақын шет елдерге көшуі. Сыртқа көшудің салдарынан тұрғындардың ең көп кетуі 1995 жылы орын алды, сол кезде облыстан 40,8 мың адам кетіп, 19,7 мың адам келді, теріс сальдо 21,1 мың адам құрастырды (облысаралық көші - қонсыз). Елден тыс көшуін жұрт экономикалық және әлеуметтік факторлармен, демографиялық құрылыммен түсіндіреді, көшкендердің ішінде шағын және орта қолды қалалардың тұрғындары көп, себебі онда еңбек және еңбекпен қамту нарығындағы ахуал түзелмеуде. Өнеркәсіп өндірісінің, құрылыс жұмыстарының, көлік және тұрмыстың қызмет көрсету мөлшерінің құлдырауы себебінен көшіп жатқандардың құрамында білікті мамандар мен жұмысшылар басымырақ. Сонымен қатар шағын және орта қолды қалаларға ауылды жерлердің отбасылары көбірек көшіп келуде, себебі мында коммуникациялар және қосымша шаруашылықпен айналысатын мүмкіншілік бар. Көші-қон мәселесі әсіресе ауылды жерлерде шиеленісіп тұр. Ауыл шаруашылық кәсіпорындарды қайта ұйымдастыру жұмыс орындарының күрт қысқаруына, ауруханалардың, балабақшаларының жабылуына, селода тұрмыстық қызмет көрсету желісінің жоғалуына әкеліп соқты. Көші-қонның жалпы сальдосы сондай-ақ теріс, өзінің ең көп деңгейіне 1995 жылы жетті - 25,4 мың адам. Одан кейінгі жылдан бастап жыл сайын теріс сальдоның азаюы байқалып, 2000 жылы ол 2,4 есе азайды (1995 жылмен салыстырғанда) және 10,5 мың адам құрастырды.

2.1. Күшті жақтары Тұрғындардың жыныс-жастық құрылымы оның әжептәуір жас екендігіне меңзейді. Қазақтардың өз отанына қайтуына ықпал жасау.

2.2. Осал жақтары Тұрғындар өлімінің өсуіне ықпал ететін факторлардың күшеюі: зақымдану, маскүнемдік, шылым шегу, нашақорлық, әртүрлі аурулар, қоршаған ортаны ластау, жеке аудандарда ішетін судың жетіспеуі. Кедейліктің деңгейі мен тереңдігінің өсуі, жұртшылықтың төлем жасау мүмкіншілігінің төмендігі. Ауру мен өлім деңгейін төмендету бойынша медициналық жаралардың қабыспауы. Бастапқы медико-санитарлық көмекке, әсіресе ауылды жерлерде көбінің қолы жетпеуі. Осал адамгершілік - жыныстық тәрбие, демографиялық және гендерлік білімнің болмауы. Жас отбасылардың тұрғын үймен қамтамасыз етуде тиімді шаралардың болмауы.

2.3. Мүмкіншіліктер Тұрғындарды экономиканың нақты секторында, шағын және орта бизнесте, ауыл шаруашылығында еңбекпен қамтудың өсуі. Басқа мемлекеттерден оралмандардың келуі, басқа облыстардан қайтып келуі және олардың астана мен астаналық облыс маңайында шоғырлануы.

2.4. Қауіп Тоқтатылмай жатқан көшіп кету үрдістері. Қоршаған орта ахуалының бұдан былай нашарлауы. Су құбырларының тозуы және бірқатар елді мекендерде таза су көбеюінің болмауы.

3. СТРАТЕГИЯЛЫҚ МІНДЕТТЕР Жұртшылық санын өсіру. Өлім деңгейін төмендету және өмірдің күтілудегі ұзақтылығын көбейту. Көшіп кету үрдістерін тежеу және көшіп келуді белсенді ету.

4. ІС-ӘРЕКЕТ СТРАТЕГИЯСЫ

4.1. Жұртшылық санын өсіру Басты рөл тұрғындардың табиғи өсуіне беріледі. 2002-2005 ж.ж. мен 2006-2010 ж.ж. кезеңінде облыста бала туудың өсуі қамтамасыз етіледі, 1000 адамға 15,5 дейін туу коэффициенті көтеріледі. Аймақтық «Денсаулық қорғау» бағдарламасын жүзеге асыру. 2010 жылға сәби өлімінің деңгейін төмендету көпбалалы отбасының мәртебесін нығайту нәтижесінде болады, оларды материалдық және моральдық жағынан ынталандыру, осы отбасылар үшін салықтық жеңілдік беру. 2010 жылға дейін жас адамдарға несие беру бағдарламасын әзірлеу арқылы жастарды еңбекпен қамтудың белсенді саясатын өткізу жөнінде шаралар қолданады, осы арқылы олар кәсіпқой білім алды, шағын және орта бизнес саласында өз ісін ашады.

4.2. Өлім деңгейін төмендету және өмірдің күтілудегі ұзақтығын көбейту «Ана мен бала денсаулығын қорғау» бағдарламасын жүзеге асыру 2010 жылға сәби өлімінің деңгейін екі есеге төмендеуге мүмкіншілік береді. Тұрғындардың тұрмыс деңгейін көтеру, еңбекпен қамтуды өсіру, ауылды жерлерде тұрғындарға медициналық қызмет көрсетуді жақсарту, аймақтық «Халық денсаулығы», «Диабет», «Ақмола облысында зақымданудың алдын-алу және азайту» бағдарламаларды орындау нәтижесінде орташа өмір ұзақтығы 5 жылға көбейіп, 69 жасты құрастырады.

4.3. Көшіп кетуді тежеу және көшіп келуді белсендіру. 2015 жылға дейін өндірістік күштерді орналастырудың бағдарламасының жүзеге асыруды тең қылу, кедейшілік және жұмыссыздықпен күресу бойынша бағдарламаны орындау, көші-қон саясатының тұжырымдамасын жүзеге асыру жөніндегі бағдарламаны орындау арқылы 2010 жылға көші-қонуда оң сальдо қалыптасады (5 мың адам). Оралмандарға көмек беру, квота бойынша қабылдау, тұрмыстық жағдайын жақсарту, оқыту және т.б. саясат өткізу. Облыстық ежелгі тұрғындарына, әсіресе жастарға, сапалы орта және арнайы білім алу үшін жағдай жасау және оқу орындарының түлектерін жұмысқа орналастыруды қамтамасыз ету.

2. Аймақта тұрғындарды экономикалық, экологиялық, әлеуметтік негізделген орналастыру схемасы

1. МАҚСАТ Селолық аудандарда жұртшылықтың тұрмыстық деңгейін көтеру және тұрғындарды өнеркәсіптік аймақтарда қоныстандыру схемасын сақтау, болашағы жоқ селоларды тарату.

2. ЖАҒДАЙДЫ ТАЛДАУ Облыс аймағында 10 қала, оның ішінде 2 облыстық маңызы бар және 17 аудан орналасқан. 2001 жылғы қазанның 1-не облыс аймағында 800,5 мың адам, оның ішінде ауылды жерде 432,3 мың адам тұрады. Тарихи және экономикалық жағынан қалыптасқаны солай: облыстық ірі өнеркәсіптік кәсіпорындары тұрғындардың 48% шоғырланған қалаларда орналасқан. Ақмола облысында әжептәуір өнеркәсіптік мүмкіншілік бар. Облыс аймағында өзінің құрамы және көлемі бойынша керемет алтынның, күмістің, уранның, мусковиттің, молибденнің, каолиннің қоры шоғырланған, темір кенінің, көмірдің, әртүрлі құрылыс материалының өнеркәсіптік қоры бар. Ірі инвесторлардың қатысуымен тау-кен өндірудің және барлық өнеркәсіптің өнеркәсіптік мүмкіншілігі бірсыпыра көбеюі мүмкін. Ең алдымен Құмдыкөл техникалық алмаздар, Алексеев және Елтай каолин, Күлет мусковит кен орнын игеру бойынша айтарлықтай мүмкіншілік бар. Бұл облыстың ғана емес, республиканың да экспорттық мүмкіншілігін көбейте алады. Өңдеу өнеркәсібінің негізгі (2001 жылдың мәліметі бойынша) облыстың 71,6% өндірісін алып отыр ауылшаруашылық өнімін және тамақ саласын өңдеу кәсіпорындары болып табылады, бұлар облыстық барлық өнеркәсіптік өнімінің үштен бөлетін өндіреді. Облыстық өндірісінің 20% шамамен машина құру және металл өңдеу өнеркәсіп кәсіпорындарына келеді. Осы өнімнің бірсыпыра мөлшері (үштен бөлегі) Васильков ТКБК, «Қазақалтын» ЖШС және «Жолымбет» руднигіне келеді, бұлар түрлі-түсті металлдарды өндіруді әрдайым көбейтуде. Машина құру кәсіпорындарына бұрынғы қорғаныс өнеркәсібінің зауыттары - «Тыныс» ААҚ мен «Наука-Восток» ААҚ жатады. Соңғы жылдары жедел қарқынмен Степногорск ішпен зауытында өндіріс дамуда. Химиялық өнеркәсіпке «Қазсабтон» ЖАҚ жатады (бұрынғы Целинный тау-химиялық комбинат). Мұнда уран өңдеу және фосфорлық тыңайтқыш шығару бойынша көп мүмкіндік бар. 90-шы жылдары кәсіпорындардың әжептәуір бөлетін реформалау және қайта ұйымдастыруға байланысты салада өндірістің құлдырау байқалды. 1999 жылдың екінші жартысынан бастап өнеркәсіптігі ахуал тұрақтанды, ал 2000-2001 жылдары өндірістің бірқалыпты өсуі байқалды. Өнеркәсіптік өнімнің нақты мөлшер индексі 2001 жылы 1999 жылмен салыстырғанда 121,7% құрастырды. 2001 жылы 1999 жылмен салыстырғанда ортаайлық еңбекақы облыстың өнеркәсіптік кәсіпорындарында 1,3 есе өсіп (3341 теңгеге), 13218 теңге құрастырды, бұл ортаоблыстық деңгейден 1,3 есе жоғары. Аталмыш кезеңде негізгі өнеркәсіптік орталықтарда ресми жұмыссыздықтың деңгейі 1,3 есеге қысқартылды, бірақ ортаоблыстық деңгейден жоғары болып қалып тұр. Ауылшаруашылық өндірістің негізгі бағыты астық болып табылады. Жер-жерде мал шаруашылығы өнімін өндіру дамыған. 1999 жылдан бастап салада өндірістің құлдырауы тоқтатылады және ауылшаруашылық өнімінің өсуінің тұрақты мүмкіншілігі пайда болды. 1999-2001 ж.ж. ортажылдық астық өндіру 3,3 млн. тонна құрастырып, ол 1994-1998 ж.ж. деңгейінен 47% жоғары болды. Ет өндіру 1999-2001 ж.ж. 4%-ға, сүт 15%-ға, жұмыртқалар өндіру 1,6 есе көбейді. 1999-2001 ж.ж. тұрғындар санын талдау көрсеткендей, ауылды жерлерде тұратын адамдардың үлесі 54,4% (1999 жыл) 53,1% (2000 жыл) дейін қысқартылды. 2001 ж. ауылды аудандардағы ресми жұмыссыздықтың деңгейі 0,8%-дан 5,5%-ға дейін тұруда, ортаоблыстық деңгейі 3,2%. 2000 жылы бұл көрсеткіш жоғары болып, 1%-дан 8,7%-ға дейін құрастырды, ортаоблыстық көрсеткіш - 4,6%. Облыста 17 аудан, олардың 3-і қауқарсыз. Жергілікті бюджеттер дотация алуда. Мысалы 2001 жылы аудандар бойынша орташа трансферт салмағы 36% болса, қауқарсыз аудандар бойынша (Еңбекшілдер, Жарқайын, Қорғалжын) 80% болды. Тұрғындарды орналастырудың қалыптасқан схемасын жақсарту үшін қауқарсыз аудандарға жергілікті деңгейде қолдау көрсетілуде, атап айтқанда жыл сайын облыстық бюджеттен субвенция мөлшері көбеюде, бұл балалар мен тұрғын үй жәрдемақысы бойынша борышты жоюға және аймақтардың пайда болған мәселелерін дер кезінде шешуге мүмкіншілік берді. Мемлекеттік әлеуметтік көмекпен қатар қоғамдық ұйымдар, қорлар, ірі кәсіпорындар және кәсіпкерлер қайырымдылық көмек көрсетеді.

2.1. Күшті жақтары Экономикалық тұрақтылық, өнеркәсіптік сектордағы, шағын бизнестегі, ауыл шаруашылығындағы еңбекпен қамтылған тұрғындар үлесін тұралап қалған кәсіпорындарды жандандыру, жаңа жұмыс орындарын жандандыру және құру, импорторналыстыру бағдарламасын, «Сапалы су» және «Селоны әлеуметтік-экономикалық дамыту» бағдарламаларын орындау арқылы көбейеді.

2.2. Осал жақтары Ауылшаруашылық өндірістің шикізаттық бағыты. Коммуникациялар мен инфрақұрылымның дамымауы, көріктендірудің төмен деңгейі. ҚР Үкіметі 11.05.1999 жылы қабылдаған № 561 қаулысы көздеген шараларды, атап айтқанда республикалық бюджеттен қолайлы баға бойынша қауқарсыз аудандардан астық сатып алу үшін қаражат бөлу жағын орындамау. Қолайсыз экологиялық ахуал.

2.3. Мүмкіндік Экономиканың нақты секторында экономикалық тұрақтылықты белсендіру және шағын, орта бизнесті дамыту, өндірістік күштерді орналастыру схемасы шеңберінде еңбекпен қамтуды қамтамасыз ету, әлеуметтік қорғау.

2.4. Қауіп Жергілікті тауар өндірушілерді дер кезінде және қажетті қолдаудың болмауы. Коммуникациялар мен инфрақұрылымның нашар дамуы. Әлеуметтік маңызы бар инвестициялық жобаларды қаржыландырудың жоқтығы.

3. СТРАТЕГИЯЛЫҚ МІНДЕТТЕР Селоны әлеуметтік-экономикалық дамыту бойынша нақты шаралар қабылдау. Шағын және орта кәсіпкерлікті дамытуды белсендіру, шағын бизнесте еңбекпен қамтуды көбейту.

4. ІС-ӘРЕКЕТ СТРАТЕГИЯСЫ

4.1. Селоны әлеуметтік-экономикалық дамыту бойынша нақты шаралар қабылдау Қалыптасқан әлеуметтік-экономикалық ахуалды есепке ала отырып әр бес жылдыққа «Селоны әлеуметтік-экономикалық дамыту» бағдарламасы қабылданады. Осындай бағдарлама бірінші кезеңде әзірленген, ол өзіне өнім өнілуі сату жүйесін ұйымдастыру, ақпараттық-маркетингтік жүйесін құру, машина-технологиялық станциялар жасау, тұқым және селекция-асылдандыру жұмыстарын жандандыру бойынша нақты шаралар, сондай-ақ ауылшаруашылық өңдеудің негізгі бағдарын енгізген. Қоршаған ортаны қорғау қорынан жалпы сомасы 112,7 млн. теңгеге су құбырлар желісін салу, жөндеу және қайта құру, суару жүйесін қайта құру және күрделі жөндеу - жергілікті бюджеттен 108,0 млн. теңге, автожолды күтіп ұстау мен жандандыру, жол құрылысы - 3,5 млрд. теңгеге жобалануда.

4.2. Шағын және орта кәсіпкерлікті дамытуды белсендіру, шағын бизнесте еңбекпен қамтуды көбейту Стратегиялық жоспарлардың әр кезеңіне шағын кәсіпкерлікті дамыту және қолдау бағдарламасы қабылданады. Бағдарлама бірінші кезеңде жүзеге асырылады, нысаналы шаралардың кешені 2000 жылға шағын бизнесті еңбекпен қамтылған адамдар санын 80 мың адамға дейін, 2010 жылға дейін - 90 мың адамға дейін көбейтуге мүмкіндік береді.

3. Аймақта еңбек ресурстарын дамыту және тиімді пайдалану

1. МАҚСАТ Еңбекпен қамтудың белсенді саясатын жүзеге асыру есебінен тұрғындарды ең толық тиімді еңбекпен қамту, жұмыссыздықты азайту. Еңбекпен қамту мәселесін шешу мақсатында еңбекпен қамтудың ортамерзімді және ұзақ мерзімді мақсаты арасын нақты жіктеу қажет. Ортамерзімді мақсаттар (2001-2005 жылдары) - жұмыссыздықтың алдын-алу және жұмыс іздегендерге жұмысқа орналастыруға ықпал жасау. Ұзақ мерзімді мақсат (2006-2010 жылдары) - экономикадағы қайшылықты түзету арқылы жұмысшы қолға сұранымды ынталандыру; кәсіпкерлік үшін оңтайлы жағдай қалыптастыру; инвестициялық қызметті ынталандыру және жаңа жұмыс орындарын жасау; адам капиталының сапасын жақсарту; тиімді еңбекақы мен кіріспе кепілдік беру; кедейлікті қысқарту.

2. ЖАҒДАЙДЫ ТАЛДАУ 1999 жылдан бастап экономикалық өсу тенденциясы, инвестицияның өсуі, кәсіпорынды жандандыру, жаңа өндіріс құру, шағын және орта бизнесті дамыту, ауылшаруашылық өндірісті жандандыру байқалды. Еңбек ресурстарын дамыту экономиканың дәстүрлі салаларын - өнеркәсіпті, шағын бизнес кәсіпорындарын және ауылшаруашылықты дамыту есебінен қамтамасыз етіледі. Еңбек ресурстарында экономикалық белсенді тұрғындардың өсуі және экономикалық белсенді еместердің азаюы жүріп жатыр. 2000 жылы еңбек ресурстары 456,1 мың адам немесе тұрғындардың жалпы ортажылдық сапынан 56,5% құрастырды, 2001 жылы - 56,5% және 2005 жылға 55,8% құрастырды. Экономикалық белсенді тұрғындардың өсуі экономика саласында еңбекпен қамтылғандардың өсуі және жұмыссыздықтың төмендеуі есебінен болып отыр. Экономияның салалары арасында еңбек ресурстары 2001 жылы келесі тепе-теңдігіне жетті: өнеркәсіп - 23,9%, ауыл шаруашылығы мен орман шаруашылығы - 10,2%, көлік пен байланыс - 14,1%, құрылыс - 3,8%. 2005 жылы бұл тепе-теңдікті сақтау болжануда. Өз бетімен еңбекпен қамтылған адамдар саны 2000 жылы 156,3 мың адам құрастырды, 2001 жылы - 154,7 мың адам, 2005 жылға - 156,0 мың адам. Жалданып істейтін адамдар саны 197,8 адамға өсті, өткен жылы 191,1 мың адам (103,5%). 1998 жылдың басымен салыстырғанда 2001 жылдың аяғына айтылмайтын жұмыссыздықпен қамтылған кәсіпорындар саны үш еседен астам төмендеп, 54 бірлікті құрастырды. Еріксіз демалыста болғандардың саны (1044 адам) 10 сес төмендеді. 7,5 есе қысқартылған жұмыс кестесімен істейтіндер саны азайған. Еңбекпен қамтылмаған азаматтар саны біртіндеп төмендеуде. 2000 жылдың басына жалпы жұмыссыздың деңгейі 14,7% құрастырды, жыл аяғына - 12,6%. Бірақ жұмыссыз азаматтар саны айтарлықтай жоғары. Ресми тіркелген жұмыссыздар саны 2001 жылғы қаңтардың 1-не 18,3 мың адам құрастырды (2002ж. 01. 1-не - 17,9 мың адам). Ресми жұмыссыздықтың деңгейі 2002 ж.01.1-не 3,2% құрастырды. 1997-2001 ж. ж. кезеңі ішінде жұмыссыздық бойынша 314,3 млн. т. жәрдемақы төленді. Тұрғындардың еңбекпен қамтуының өсуі экономиканың барлық салаларында жаңа жұмыс орындарын ашумен, шағын несие беру саясатын өткізумен, жұмыссыздарды жұмысқа орналастырумен қамтамасыз етіледі. 2001 жыл ішінде 29,5 мың жұмыс орындары немесе 117,5% 2000 жылы құрылды (2000 жылы 25,1 мың жұмыс орны құрылды). Жұмысқа орналастыру деңгейі 2000 жылғы 32,7%-дан 2001 жылы 45,1%-ға өсті, 2001 жыл ішінде жұмысқа орналастырылған адамдар саны 8,1 мың адам құрастырды. Қоғамдық жұмыстарға 2001 жылы еңбекпен қамту қызметіне келгендер санынан 39,8% жіберілді (2000 жылы - 5,3 мың адам - 29,3%).

2.1. Күшті жақтары Кәсіпорындарды жандандыру, импорталмастырудың аймақтық бағдарламаларын, кедейлік пен жұмыссыздыққа қарсы кешендік бағдарламаны, мемлекет пен банктер шағын бизнестің өсуін қолдау бағдарламасын жүзеге асыру арқылы тұрғындарды еңбекпен қамтуды көбейтудің белсенді саясаты. Өз бетімен еңбекпен қамтылған тұрғындар кәсіпкерлікті дамытуға, шағын бизнес субъектісін ұйымдастыруға, талпынады. Жоғары білікті еңбек ресурстары.

2.2. Осал жақтары Жасырын еңбекақы төлеу. Бюджетке салық түсудің азаюымен қоса зейнетақымен қамтамасыз ету бойынша әлеуметтік қорғаудың төмендеуі. Жұмыссыздарды кәсіпоқыту бағдарламасымен қамтудың аздығы. Қоғамдық жұмыстарды ұйымдастыру бойынша шаралардың экономикалық нәтиже алуға бағдарланбауы. Қоғамдық жұмыстардың түрлерімен, қаржыландыру көздерінің шектеулігі.

2.3. Мүмкіндік Өндірістік күштерді орналастыру схемасына сәйкес өндірісті, шағын және орта бизнесті экономикада қосымша жұмыс орындарын жасайтын қайта ұйымдастыру және жандандыру. Шағын бизнесті несиелеудің бағдарламасын, шағын несиелеуді дамыту. Нормативтік базаны жетілдіру, көрсетілген жұмыстардың түрлері мен формаларын кеңейту есебіне қоғамдық жұмыстардың экономикалық тиімділігін арттыру.

2.4. Қауіп Ауыл шаруашылығы мен шағын бизнесті мемлекет пен банктердің жеткіліксіз қолдауы. Экономикалық қызметтің жеке түрлерінде еңбекақының төмен деңгейі. Жасырын, заңсыз қызмет ауқымының биленбейтін өсуі. Селолық жұртшылықтың қалаларға бақылаусыз көшуі.

3. СТРАТЕГИЯЛЫҚ МІНДЕТТЕР Жұмыс қолдарына сұраным мен ұсыныс арасындағы теңсіздікті қысқарту Селолық аймақтарда тұрғындардың еңбекпен қамтылуына ықпал жасау Жұмыссыздар үшін ақылы қоғамдық жұмыстарды дамыту Жұмыссыздарды кәсіптік әзірлеу және қайта әзірлеуді кеңейту және жетілдіру

4. ІС-ӘРЕКЕТ СТРАТЕГИЯСЫ 1 кезең: 2001-2005 ж.ж. Еңбек нарығындағы жұмыссыздықты азайту, жұмыс іздегендерді жұмысқа орналастыру, сұрамын таппаған жұмыс күштерін кәсіпқойлықпен қайта бағдарлау, жұмыссыз азаматтарды қоғамдық жұмыстармен қамтуды көбейту. Жаңа жұмыс орындарын сақтау және құру. Жұмыссыз азаматтарға мемлекеттік шағын несие беру арқылы еңбекпен қамтылмаған азаматтарды кәсіпкерлік қызметке тарту. 2 кезең: 2006-2010 ж.ж. Жұмыс күштеріне сұраным мен ұсынымды тепе-тең қылу, экономикадағы теңсіздікті жеңу есебінен жұмыссыздықтың жалпы деңгейін біртіндеп төмендету, тұрақты өсуді қамтамасыз ететін кәсіпкерлікті, шаруашылық субъектілерін дамыту үшін жағдай жасау, қаржыландырудың барлық көздерінің инвестициялық белсенділігін көтеру арқылы жұмыс орындарының жетіспеуін қысқарту. Жұмыс күштерінің сапасын және оның бәсекелестікке жарамдылығын көтеру Тұрғындар кірісін өсіру.

4.1. Жұмыс күшіне сұраным мен ұсыным арасындағы теңсіздікті қысқарту Осы бағыттағы іс-әрекет стратегиясы мына есептен жүзеге асырылады: - жаңа жұмыс орындарын құру; - бос жұмыс орындарының және вакансиялардың банкін толық қалыптастыру, оларға жұмыссыз азаматтарды орналастыру, облыстық әр аймақтарында еңбекпен қамту сұрақтары бойынша ақпараттық база құру; - жұмыссыз азаматтарды кәсіпқойлық әзірлеу, қайта әзірлеу жүйесін дамыту; - еңбек миграциясын реттеу, еңбекпен қамтылмаған азаматтарды жұмысқа орналастыру үшін республикалық бос орындар банкін пайдалану. - қол жеткізген тұрақтылықтың және облыс экономикасының айтарлықтай көтерілуінің, жұмыс орындарын сақтау және құру, кедейшілік пен жұмыссыздыққа қарсы күрес бойынша бағдарламаны жүзеге асыру нәтижесінде еңбекке қабілетті тұрғындардың кету азаяды, оның еңбекпен қамтылуы күшейеді.

4.2. Селолық аудандарда тұрғындарды еңбекпен қамтуға ықпал жасау Селолық және қауқарсыз аудандарда еңбекпен қамтуды қамтамасыз етудің мүмкіндігін жүзеге асыру үшін келесі шаралардың орындалуын қарастыру: - жер қатынастарын реформалау және дамыту; - ауылшаруашылық өнімін сатып алу және өңдеу жүйесін құру, оны ұсақтауарлық өндіріске бағыттау; - несиелік ресурстардың оңайлығын қамтамасыз ету; - қауқарсыз аймақтардың тізімін белгілеу, осы аймақтарды экономикалық сауықтырудың арнайы бағдарламаларын және шараларын әзірлеу және жүзеге асыру.

4.3. Жұмыссыздар үшін төленетін қоғамдық жұмыстарды дамыту Еңбек нарығындағы болып тұрған жағдай кезінде қоғамдық жұмыстарға іс-әрекеттік, белсенді және болашағы бар әлеуметтік қорғау ретінде маңызды рөл беріліп отыр. Қоғамдық жұмыстарды пайдалану оларға уақытша еңбекпен қамтуды береді, жеке жағдайларда білікті дағдымен, еңбекке деген себепті сақтауға мүмкіндік береді, ақыр соңында еңбек нарығында жұмысқа орналастыру мүмкіншілігін көтереді. Қоғамдық жұмыстардың экономикалық тиімділігіне қол жеткізу үшін олар уақытша жұмыс орнының біртіндеп тұрақты жұмыс орнына көшетін жұмыс күшін көздейтін экономиканың белгілі секторында жасалады. Осыған байланысты жергілікті атқарушы органдарға аймақ инфрақұрылымын дамыту үшін ең маңызды жұмыстардың тізімін белгілеумен бірге жыл сайын қоғамдық жұмыстарды дамытудың бағдарламасын әзірлеу және асыру қажет.

4.4. Жұмыссыздарды кәсіптік әзірлеу мен қайта әзірлеуді кеңейту және жетілдіру Жұмыс күшіне сұраным мен ұсынымның арасындағы құрылымдық сәйкессіздікке еңбек нарығында қажетті мамандықтарға жұмыссыздарды оқыту және қайта оқыту арқылы әсер ету көзделуде. Жұмысқа орналасқан кезде жұмыссыздардың бәсекелестікке жарамдығын жаңа мамандық алғаны немесе қолда бар мамандықты жетілдіргені көп арттырады. Азаматтардың кәсіптік дайындығын бағыттау үшін еңбек, еңбекпен қамту және әлеуметтік қорғау органдарымен мониторинг және белгілі профессиялардың кадрларына еңбек нарығындағы сұранымға болжау жасалады, осы негізде облыстың оқу орындарында мамандарды әзірлеу мөлшері мен бағыты түзетіледі. Жұмыс берушілердің қазіргі жұмыс дағдысына қойылатын талаптары оқу орындардың оқу жоспарларында көрсетіледі. Жұмыссыздарды кәсіптік дайындау және қайта дайындау кезінде еңбекпен қамту қызметінің барлық іс-әрекеттері оларды бұдан былай міндетті түрде жұмысқа орналастыруға бағытталу керек. Кепілді түрде жұмысқа орналасу мүмкіншілігі жұмыс берушімен тұрақты ынтымақтаста болумен жасалады.

4. ӘЛЕУМЕТТІК ИНФРАҚҰРЫЛЫМНЫҢ ДАМУЫ БІЛІМ

1. МАҚСАТ Тұрғындардың көп саны үшін тиімді жеткізу және сапалы білім бағдарламасын қамтамасыз ететін тиімді қолданыстағы білім жүйесін құру.

2. ЖАҒДАЙДЫ ТАЛДАУ Білім жүйесінің алдына Қазақстанның 2030 жылға дейінгі даму стратегиясы мақсат қойды - ұлттық білім нобайын жасау және оны халықаралық білім кеңістігіне енгізу. Осы мақсатқа қол жеткізу республикалық және облыстық бағдарламалардың бірқатарын жүзеге асыру арқылы қамтамасыз етіледі: орта білім жүйесі ақпараттандыру, жаңа оқулықтарды енгізу және т. б. Мемлекеттік «Білім» бағдарламасы 2000-2005 ж.ж. жүзеге асырылу кезеңімен қатар қабылданды; оның мақсаты сапалы білімге жол ашуға бағытталған ұлттық білім жүйесінің нобайын тиімді дамыту үшін жағдай жасау. 2001-2002 оқу жылының басына жалпы білімнің 733 мекемеде (оның ішінде 9 мемлекеттік емес) 156 мың оқушылар оқыды, 18 лицейлер мен кәсіптік - техникалық мектептерде - 6,8 мың оқушылар, 12 колледжде (оның ішінде 2 мемлекеттік емес) - 5,5 мың оқушылар. Облыстың кәсіптік білім оқу орындары экология және орман шаруашылығы колледжін және төрт КТМ құру есебінен көбейді. 15 ауданда әлеуметтік мұқтаждық көрген балалар үшін балалар панасы құрылды. Щучье ауданының курорт аймағында облыстық оқу-сауықтыру орталығы және Степногорск қ. Дарынды балалар үшін пансионат жұмысын бастады. Мектепке дейінгі мекемелер желісі дамыды. 2001 жылы 2000 жылмен салыстырғанда олардың саны 70-тен 80-ге дейін көбейді. Мектепке дейінгі білім ұйымдарында дайындықпен 5-6 жастағы 2,9 мың балалар, жалпы білім мектептерінде - 9,9 мың адам қамтылды. Пәндерді терең оқу бағдарламасы бойынша 96 мектеп істейді. Үш жыл бойы барлық 723 мемлекеттік жалпы білім мектептері толық компьютерленді. Интернет желісіне мектептерді кезеңімен қосу жүзеге асырылуда. Әлемдік компьютерлік желісіне шығуға 27 білім мекемесі, оның ішінде 22 мектеп, 2 балалар үйі, 1 КТМ және 2 колледж ие. Балалар үйлерінің түлектеріне әлеуметтік көмек көрсету бойынша нақты шаралар қабылданды. Оқуын ЖОО жалғастыратын балалар үйлерінің түлектері үшін облыс әкімінің 3000 теңге мөлшерінде және колледж оқушылары үшін 2500 теңге мөлшерінде ай сайын стипендиясы тағайындалды. Ұлттық білімнің жаңа нобайын қалыптастыру бойынша жұмыс жалғасуда, ол, ең алдымен, білімнің мемлекеттік жалпы білім стандартымен, оқулықтар және жаңа оқу-әдістемелік кешендерді енгізумен байланысты. Тек қана осы мақсатқа 2001-2002 ж. оқу жылында облыс бюджетінен жалпы білім мектептерінің 1-5 сыныптары үшін 48 млн. теңге бөлінді. Одан басқа, облыста 14 университет, институт және олардың филиалдары жұмыс істеп, 16,3 мың студенттерді оқытуда.

2.1. Күшті жақтары Балаларды мектеп алдында әзірлеу. Жалпы орта білім жүйесін компьютерлеу толық аяқталды. Мектепке бармайтын балалар есепке алынуда. Жалпы білім мектептер жанында жалпы оқыту қоры іс-әрекет жасауда, қор қаржысын қалыптастыру тетігі әзірленген және енгізілген. Мектептердің ахуалын ойдағындай ұстауға ата-аналар белсенді қатысуда Облыстық бюджеттен білімді қаржыландыру 34% құрастырады.

2.2. Осал жақтары Барлық деңгейдегі білім ұйымдарында мемлекеттік тілге үйретуде сабақтастық қағидасы қамтамасыз етілмеген. Кәсіптік білім мәселелерін шешуде білім жүйесі мен кәсіпорындар секторы әріптестік осал дамыған. Барлық деңгейдегі білім сапасы қазіргі сұранымға толық түрде жауап бермейді. Білімнің барлық деңгейі материалдық-техникалық және оқу - әдістемелік қамтамасыз етілгенімен осалдығымен сипатталады. Білім мекемелері үшін қажетті оқулықтарды жалпы сатып алу тетігі ойластырылмаған. Орта жалпы білім жүйесінде негізінен тек компьютерлеу ғана болып, ақпараттану болған жоқ. Тәрбиелеу мен оқыту бірлігінің бөлінуі жастар мен жасөспірімдер арасында есірткі, ішімдік және темекі қолданудың өсуіне әкеліп соғады. Мектептер оқушылардың кәсіптік бағыттауда еңбекке баулау мен оқыту рөлі осалданған.

2.3. Мүмкіндік Білім ұйымдарының бірқатары дамыған елдердің оқу мекемелеріне өзара іс-әрекет жасауы. Ақпараттық жүйенің дамуы, білім жүйесінде Интернетті пайдалану мүмкіндігі.

2.4. Қауіп Тұрғындардың тұрмыс деңгейінің нашарлауы тұрмысы төмен отбасылардан оқитын балаларды қорғаусыз қылады, соның салдарынан жалпы білім мектептерде мектеп жасындағы балаларды сапасыз оқыту орын алады. Мамандарды экономиканың әлеуметтік саланың сұралымына сәйкес дайындауда жоспарлаудың тиімді жүйесінің болмауы

3. СТРАТЕГИЯЛЫҚ МІНДЕТТЕР Білім жүйесінде басты стратегиялық міндетпен барлық деңгейдегі және сатыдағы сапалы білімнің тұрғындар үшін қол жеткізу оңайлығын кеңейту белгіленеді. Білім жүйесінің алдында алдымыздағы 10 жыл ішінде адамға тек қана білім беретін жүйеден адамды сол білімді пайдалана алатынға, үзіліссіз оқитынға айналдыратын жүйеге қайта құрылу міндеті тұр. Білім реформасының стратегиясы келесі міндеттерді шешуге тиіс: - білім нәтижесінің сапасын көтеру; - білімге және таңдауға тең қол жеткізе алуды қамтамасыз ететін шаралар енгізу; - оқыту мен тәрбиелеу жүйесінің бірлігін қамтамасыз ету; - ресурстарды жұмылдыруды қамтамасыз ету және білім жүйесінің тиімділігін көтеру; - білім басқару жүйесін жетілдіру; - қаржыландыру жүйесінің тиімділігін көтеру.

4. ӘРЕКЕТ СТРАТЕГИЯСЫ Барлық деңгейдегі және сатыдағы сапалы білім тұрғындар үшін қолайлығын кеңейтуге Ақмола облысының орта білім жүйесін дамытудың Мемлекеттік бағдарламасының шараларын жүзеге асыру барысында қол жеткізіледі. 2001 жыл мен 2005 жыл кезеңінде білім ұйымдарының желісін дамыту бойынша шаралар қолдануға тиіс және ол, ең алдымен, облыстық жалпы білім беретін мектептері жоқ елді мекендерде және қосымша білім ұйымдарының желісін дамытуда: 2002-2005 ішінде ашуға жоспарлануда: Жал­пы бі­лім бе­ре­тін мек­теп­тер о.і.мек­теп-ин­тер­нат­тар Мек­теп­ке дей­ін­гі ұй­ым­дар Мек­теп жа­нын­да­ғы ин­тер­нат­тар Мек­теп­тен тыс ұй­ым­дар Қар­жы­лан­ды­ру көз­де­рі барлығы оның ішінде Жалпы типтегі Санатор. типтегі БМ ЖМ ОМ Мектеп балабақша 66 21 11 2 32 9 - 16 7 11 Жергілікті бюджет Арнайы тұз. ұйымдар Девиантты балалар үшін мектеп-интернат Балалар үйі, жетімдер үшін мектеп-интернаттар Жасөспірім үйлері Кәсіптік мектеп Қаржыландыру көзі 2 1 1 2 4 Облыстық бюджет Бұдан әрі мемлекеттік тілде оқыту мектебі күшеюге тиіс. Мұндайда орыс тілін формальсіз оқу міндетті болуға тиіс. Білім саласындағы реформалар барлық деңгейде және сатыдағы білімге қол жеткізілетінін қамтамасыз етіге тиіс. Басты басымдық кәсіптік білім болып барлық деңгейінде: бастауыш, орта, жоғары, жоғары білімнен кейін болып жарияланады. Білім нәтижесінің сапасын көтеру Білімнің әртүрлі деңгейі үшін бағдарламалардың үйлесімділігін қамтамасыз ету арқылы білімнің мазмұнын жаңарту маңызды болып табылады (әр одан бұрынғы саты білім сомасы бойынша бұдан бұрынғы талаптарға жауап береді). Мұндайда орта жалпы білім мазмұнын жаңарту оқушылардың қажетті білім, дағдылар және іскерлікті әрдайым жинақтауды қамтамасыз етуге тиіс және оларға қажетсіз мәліметтерді жүктемеу қажет. Мемлекеттік білім стандартын реформалау талап етіледі, ол білім қырының сан мен сапасын көрсетер еді. Орта жалпы білім жүйесі оқушылардың еңбек дайындығын да қамтамасыз етеді. Ересек сыныптар оқушыларының еңбек дайындығы жаңартылған түрінде олардың кәсіптік есеюіне бағытталған еңбек оқытуының даму сипатын қамтамасыз еткенін толық жасау қажет. Бастауыш және орта кәсіптік білім жүйесі мемлекеттік жалпы міндетті стандарттар арқылы аз мамандандырылған бағдарламалар және орта жалпы біліммен көбірек тығыз байланысты қамтамасыз етуге тиіс Мамандандыруды енгізу кейінгі кезеңдерде болуға тиіс. Негізгі оқу жоспарына жаңа технологиялар және нарықтық қажеттілігімен байланысты дағдыларды қалыптастыру қажет. Соңғы жылдары кәсіптік білім ұйымдарының желісін дамыту бойынша шаралар қабылданды. Облыстық бюджеттен қаржыландыруға 2000 жылғы қаңтардың 1-нен бастап 7 колледж және КТМ пен КТЛ ауыстырылды. Дербес заңды тұлға ретінде қосымша 1 колледж (экология және орман шаруашылығы) және 4 кәсіптік-техникалық мектеп (Красный Яр с., Чаглинка с., Қатаркөл с. Щучье ауданында, Щучинск қ.) ашылды, оларда облыстық бюджеттен қаржыландырылады. Бастауыш және орта кәсіптік білім саласында еңбек нарығында бастауыш және орта кәсіптік білім ұйымдарының түлектерінің бәсекелестікке жарамдылығын қамтамасыз ету міндеті, сондай-ақ ересек тұрғындарды кәсіптік дайындау және қайта дайындауды қамтамасыз етілуі қойылады. КТМ және колледждер желісі дамытылады. Қазіргі кезде Егіндікөл, Еңбекшілдер, Жақсы, Жарқайың, Қорғалжын, аймақтарында кәсіптік білімнің бірде-бір мемлекеттік ұйымы жоқ. Материалдық база да нығайтылады. Ең бастысы облыста қолданыстағы кәсіптік дайындау және қайта дайындау даму бағдарламасына бағыт жүзеге асырылады: өнеркәсіпті тұрақтандыру және дамыту бағдарламасы, ауылшаруашылық өнімін өндіру бағдарламасы, шағын және орта кәсіпкерлікті дамыту бағдарламасы және басқалар. Жоғары білім жүйесі шектелу мамандық бойынша әзірлеуден кетуге тиіс. ЖОО түлегі кеңірек кәсіптік дайындыққа ие болуға тиіс. Әзірше бізде жоқ мамандықтар бойынша, ең алдымен кадрлық қамтамасыз ету жағынан (техникалық мамандықтар, оларды Ресейдің белгілі ЖОО - да дайындауы), дайындықты нақты сапалы білім беретін жерде жасаған артық, мысалы, Ресейде. Сол жақта ЖОО оқытушыларын да болашақты ел ішінде мамандарды дайындау үшін әзірлеген дұрыс. Кәсіптік білім жүйесінің барлық деңгейінде шағын бизнесті, жеке кәсіпкерліктің ең ұтымды перспективасы. Бастауыш және орта кәсіптік білім жүйесі беретін көп профессиялар өз ісін жақсы ашу үшін тікелей пайдалануға болады. Жоғары білімде шағын бизнесті ұйымдастыру және дамыту, экономика мен билік жүргізу, техникалық мамандықтар бойынша оқитын студенттер үшін кәсіпкерлікті дамытудың әлемдік тәжірибесін беру үшін оқу бағдарламасын енгізген дұрыс. Ұзақ мерзімді перспективада жоғары оқу орындарына орта мектептерден соңғы емтихандар негізінде қабылдау енгізген дұрыс. Былайша айтқанда соңғы емтихандар мен ЖОО-ға түсу мақсатында тестілеуді біріктірген жөн, егер әңгіме мектепті жаңа ғана бітірген түлек туралы болса. Қалған үміткерлерге тестілеуден өту мүмкіндігін берген дұрыс. Емтихан мен тестілеуді жүзеге асыратын орган бірыңғай және тәуелсіз болғаны жөн. Білімнің сапасын бақылаудың негізгі формасы ретінде оқу орындарына рұқсат қағаз жетілдіруге тиіс. Мемлекеттік және мемлекеттік емес оқу орындарын құру және қызмет істеудің бірыңғай хұқықтық тәртібі орнатылады. Білімге қол жеткізуді және таңдауға теңдікті қамтамасыз ететін шаралар енгізу Білім мен дағдылардың барлық жүгінің негізі бала жастан бастап қаланатын болғасын барлығы қол жеткізе алатын мектепке дейінгі білім жүйесін қамтамасыз ету қажет. Дамуда кемшілігі бар балалар үшін арнайы білім ұйымдарын дамытумен қатар оларды кәдімгі мектепте оқыту практикасын қолданған дұрыс, олардың оқушылар қатарына тез қосылуына барлық жағдайды жасаған жөн, сондай-ақ кәдімгі немесе мамандырылған мектепте оқуға мүмкіншілігі жоқ балаларды қашықтан оқытуды енгізген жөн. Оқушыларды сауықтыру бағдарламаларын және оларды толыққанды тамақтандыру қамтамасыз етуді енгізген жөн. Оқыту және тәрбиелеу жүйелерінің бірыңғай болуын қамтамасыз ету Білім жүйесі азаматтық сананы қалыптастыруға құрылған. Қазақстанда демократиялық институттарының бұдан былай дамуына қарай оқу орындарын қоғамда зор рөл ойнайтын болады. Олар өмір мен өзін-өзі басқарудың демократиялық орналасуының көрнекі нобайы болып қызмет етеді. Әлемде АҚТҚ/ЖҚТБ індетінің пайда болуы, ел ішінде жыныстық қатынас арқылы жұқпалы аурулардың өсуі, жеткіншектер жасөспірімдер арасында нашақорлардың көбеюі білім жүйесінің алдына оқу орындарында оқитындарды адамгершілік - жыныстық тәрбиелеу міндетін қоюда. Тәрбиелік үрдіс орта мектепте басталуға тиіс. АҚТҚ, ЖҚАБИ-ң алдын-алу сұрақтары бойынша білім тиімді болады, егер ол бала кезінен дұрыс насихатталса. Осыған байланысты АҚТҚ, ЖҚАБИ сұрақтары бойынша кәсіптік білім беретін мектептерде, оқу орындарында тиімді білім бағдарламаларын белсенді енгізу қажет. Мектепке балалар мен жеткіншектерді әлеуметтік тәрбиелеу рөлі беріледі. Осыған байланысты оқушылардың бірыңғай формасын енгізу оқушылардың әлеуметтік теңдігін қамтамасыз етуге өз үлесін енгізуге тиіс. Орта мектепте оқу-тәрбие бағдарламаларына азаматтықты қалыптастыру, салауатты өмір сүру, адамгершілік - жыныстық тәрбие пәндерін енгізу арқылы тәрбие жұмысын күшейеді, орта мектепте 12-жылдық оқуға көшу туралы сұрақты қарау тұр. № 5 - ші «таңдау» мектеп-гимназия (Көкшетау қ.), Щучье ауданының Оқжетпес ОМ және Атбасар ауданының Маринов қазақ орта мектебі базасында 2001-2002 жылдан бастап 12 жылдық оқуға көшу эксперименттік жұмыс жасалады. Ресурстарды жұмылдыруды қамтамасыз ету және білім жүйесінің тиімділігін көтеру Білім мазмұнын жаңарту жаңа мазмұны бар тек қана жаңа стандарттар мен оқу жоспарларын, оқулықтар мен оқу материалдарын көздеп қоймай, оқытудың жаңа формаларын көздейді. Мазмұнды жаңарту сапалы кадрлық қамтумен болады, ал ол дегенің мұғалімдердің және ЖОО оқытушыларының біліктілігін жетілдіру және әзірлеу, қайта әзірлеу жүйесі қайта қаралуға тиіс. Мұғалімдерді және оқытушыларды қайта даярлау курстары өз тыңтаушыларына проблемаларды шешуге ынталандыратын педагогикалық әдістер, сондай - ақ студенттердің кәсіпкерлігіне бағдар беруге тиіс. Білім саласында жүйелі зерттеу жұмыстарын жүргізу қажет, осындай жұмыс ретінде жаңалыққа бейім эксперименталдық мектеп құру керек. Кадрлармен қамтамасыз ету саласында Білім жүйесін кадрлармен қамтамасыз ету сапасынан білім нәтижесінің сапасы тәуелді екен түсініп, білім қызметкерлерінің еңбекақысына көзқарасты өзгерту керек. Білім саласында жақсы дайындалған мамандарсыз жүйенің сапасы бұдан былай да төмендей береді, жаңа түлектер өзгеріп тұратын еңбек нарығында сұранымды қанағаттандыра алмайды. Педуниверситеттер, колледждар және оқу орындары өз бағдарламаларын нарыққа бейімдеп жасау керек. Оқу-материалдық қамтамасыз ету саласында Білім сапасын қамтамасыз ету үшін білім саласында оқу-әдістемелік және материалдық - техникалық қамтамасыз ету деңгейі маңызды мағынаға ие. Оқулықтар мен баспа материалдардың сапасын жақсарту, олардың ассортименттік кеңейту және құнын төмендету үшін оларды өндіру және бөлу тетігін қамтамасыз ету қажет. Оқулықтар мен оқу материалдары ашық саудаға түсе алады, ал жергілікті баспагерлер өз өнімдерін басқа елге жібере алады. Оқулықтарды ала алмайтын тұрғындардың және топтары үшін қажетті оқу материалдарын сатып алуға ықпал жасайтын бағдарламалар әзірленуге тиіс, мысалы, грант беру. Білім индустриясын дамыту қажет. Оқу жабдықтарын, отандық кәсіпорындар құралдар өндіруді жасаған жүн. Білімге билік жүргізу жүйесін жетілдіру Барлық деңгейдегі білім ұйымдарында өзін-өзі билеу қағидасы енгізілуге тиіс (бастауыш және орта мектеп, кәсіптік мектеп, лицей, колледж, университет және т. б.). Сонымен қатар олардың қаржылық бағыныштылығының деңгейін көтерген жөн. ЖОО - да оқытудың жалпы деңгейін қамтамасыз етудің мақсатын ЖОО-ң аттестациялау арқылы және ЖОО арасында бәсекелестікті дамыту арқылы қол жеткізген жөн. Жоғары білімнің мемлекеттік стандарты нұсқау беретін сипатқа ие және білімнің ең аз мөлшерін қамтамасыз ету үшін негіз болып келісімінің шарттарын және еңбекақы мөлшерін тағайындайды, мұндайда әртүрлі мамандықтағы оқытушылар мен қызметкерлер үшін бұл шарттар әртүрлі болуы мүмкін. Оқу орындарына жекелік берілуі білім жүйесінің тиімді дамуына ықпал жасау үшін тіркеу, лицензиялау, аттестациялау және оқу орындарын аккредитациялау процедураларын нығайту және енгізу қажет. Мемлекеттік пен жеке меншік ЖОО аттестациялау тетігін құру қажет. Білімді басқарудың ақпараттық жүйесі кезеңмен енгізіледі (ББАЖ). Қаржыландыру жүйесінің тиімділігін көтеру Білімді әр адамды жеке қаржыландыру қағидасы бойынша қаржыландыруға нақты көшуді жүзеге асыру қажет, бұл жоғары білімде білім гранты мен несие жүйесі арқылы жасалып отыр. Білім бюджетінде білім беруді тиімді қамтамасыз ететін оқытудың жаңа технологияларын енгізуге міндетті түрде қаражат қарастырылуы керек. Білім гранттары мен несие жүйесінде оларды беру шартын өзгерту керек. Тек қана отандық ЖОО - да кәсіптік білім алу емес, шетелде де оқуға және біліктілігін көтеруге басқа оқу үрдісін модернизациялауға да ынталандыру гранты болуға тиіс. Білімді қаржыландыру жүйесіне мөлдірлік бағыттары туралы, сондай-ақ оқып жатқандар саны және сапасы туралы барлық ақпарат ашық болуға тиіс. ДЕНСАУЛЫҚ САҚТАУ

1. МАҚСАТ Ақмола облысының денсаулық сақтауды реформалау стратегиясының мақсаты-облыс жұртшылығының денсаулық ахуалын жақсартуға бағытталған денсаулық сақтаудың қолданыстағы жүйесінің стратегиялық ұстанымын белгілеу және тұрақтандыру, медициналық қызмет көрсетудің мөлшері мен сапасына сұранымды қанағаттандыру, денсаулықты қорғау мен ынталандыру бойынша алдын-алуға бағытталған шараларды күшейту.

2. ЖАҒДАЙДЫ ТАЛДАУ Денсаулық сақтау мекемелерінің желісі, 34 ауруханалық және 128 дербес АЕМ, 9 диспансермен, САСҚО, 3 қан орталығымен, 20 СЭС - пен, 3 СКМ және сәби үйімен көрсетілген Жедел жәрдем 6 дербес станциясымен және аудандық орталық ауруханалар жанындағы жедел жәрдемнің 14 бөлмесімен көрсетіледі. 2001 жылы облыстық денсаулық сақтауына 3 млрд. теңге бөлінді немесе облыс бюджетінің 23% 2000 жылы өсім 360 млн. теңгеге жуық сомаға немесе 23% құрастырды. Облыстық емдеу мекемелерінің материалдық - техникалық базасын нығайту, жөндеу бойынша біршама жұмыс істелінді. Ғимараттарды күрделі жөндеуден өткізуге 116 млн. теңге, меджабтық сатып алуға 120,4 млн. теңге жіберілді, оның ішінен 86,4 млн. теңге облыстық бюджеттен. Республика бюджетінен есебінен 10 санитарлық машина, жылжымалы флюотограф алынды. 2001 жылы ашылды: 34 млн. теңгеге облаурухана жанынан қазіргі жабдығы бар офтальмологиялық орталық, Аршалы аудандық ауруханада туберкулезге қарсы бөлімше, наркологиялық қызмет, облауруханаға зертханалық жабдық алынды. Компьютерлік томографтық жұмысын жандандыру үшін 7,5 млн. теңгеге бөлінді, 4 млн. теңге қан орталығы үшін қазіргі американдық центрифуга, 3 млн. теңгеге облыстық анкодиспансерге ісік ауруын диагностикалатуды жақсарту үшін лаборант - автомат, 3,6 млн. теңгеге лорауруды емдеу үшін неміс эндоскопикалық жабдық алынды. Барлық аудандық ауруханалық ультрадыбыс қондырғышымен, КЮВЕЗдермен қамтамасыз етілген. Денсаулық сақтау мекемелерінде 11 мың адам медперсонал істейді. Медмекемелерде күндізгі стацинарлар 63 санға көбейді Бала туу көбейді (1000 адамға 0,4)

2.1. Күшті жақтары Бастапқы медико-санитарлық көмектің істеуі. Отбасылық медицина дәрігерлер практикасын енгізу Туберкулезді емдегенде және диагностикалағанда ДОТS стратегиясын енгізу практикасы. 5 жасқа дейінгі балаларды жалпы вакцинациялау. Салауатты өмір сүруді қалыптастыру бойынша жұмысты белсендіру, СӨС насихаттау.

2.2. Осал жақтары Елді мекендердің бірқатарында медқызмет көрсетудің болмауы Пациенттердің денсаулығына зиян келтіргені үшін медқызметкерлер жеке дара жауапты емес. Денсаулық сақтаудың бағдары аурудың алдын-алуға емес емдеуге бейімделген. Медұйымдар жұмысының төмен тиімділігі, бәсекелестіктің және тиісті материалдық стимулдың болмауы Дәрі-дәрмектің сапасына және бағасына бақылаудың болмауы

2.3. Мүмкіндігі Саланы қаржыландыруға бюджеттен тыс қаражатты тарту, қаржыландыру көздерін кеңейту.

2.4. Қауіп Стандарттың талаптарына жауап бермейтін дәрі-дәрмектің фармацевтік нарықта болуы. Тұрғындарға сапалы судың тапшылығы Адамның денсаулығы мен өмірге қауіп төндіретін сапасыз азық өнімдерінің нарықта болуы Денсаулыққа экология факторларының әсер етуде.

3. СТРАТЕГИЯЛЫҚ МІНДЕТТЕР Денсаулық сақтау шараларының нәтижелігі мен тиімділігін көтеру Сапалы медкөмекке қол жеткізудің теңдігі Тек қана ауруларға көмек көрсетіп, емдеуге емес, аурудың қалыптасу себептеріне назар аудару.

4. ІС ӘРЕКЕТ СТРАТЕГИЯСЫ Маңайдағыларға қауіпті, әлеуметтік маңызы бар ауырулардың алдын - алу. Салауатты өмір салтын қалыптастыру қызметін күшейту. Тұрғындарға медкөмек көрсетуді жетілдіру. Бастапқы медико-санитарлық көмекті күшейту, отбасы дәрігерінің практикасын дамыту. Дәрі-дәрмекпен қамтамасыз етуді жетілдіру. Қоршаған ортаның мониторингін және тұрғындарды сумен қамтамасыз ету жағдайын жетілдіру. Тұрғындарды сапалы азықпен қамтамасыз етуге жағдай жасау БҰД нұсқауға берген емдеу әдістерін енгізу арқылы емдеу үрдісін ұйымдастыруды жақсарту. Тұрғындарға сапалы медициналық көмек беруді қамтамасыз ететін қаржыландыру жүйесін енгізу. Денсаулық сақтау жүйесін басқаруды жетілдіру. Медициналық білім жүйесін жетілдіру. ТҰРҒЫНДАРДЫ ӘЛЕУМЕТТІК ҚОРҒАУ

1. МАҚСАТ Адамның абыройлы өмірі үшін жағдай жасау және тұрғындарды әлеуметтік қамтамасыз ету жүйесін құру.

2. ЖАҒДАЙДЫ ТАЛДАУ Әлеуметтік салада тұрғындардың нашар тұратындарына ерекше көңіл бөлінеді, ол үшін қариялар үйінде, балалар үйінде, мектеп - интернаттарда тұруға қажетті жағдайлар жасауға шаралар қолданады. Облыс бюджетінен әлеуметтік қамсыздандыруға 2001 жылы 1,6 млрд. теңге жуық бөлінді, ол 2000 жылмен салыстырғанда 440 млн. теңгеге көбірек. Балалары бар отбасыларға 76 млн. теңге сомадағы борыш жабылды. 2001 жыл ішінде тұрмысы төмен азаматтардың 83 мыңына 457 млн. теңгеге көмек көрсетілді, оның ішінде бюджеттен тыс қаражаттан 116 млн, теңге. Облыстық үй-интернаттарда 3,2 млн. теңге жөндеу жасалды, оның ішінде облыстық бюджеттен 2,1 млн. теңге тартылған қаражат есебінен 1,1 млн. теңге. Өткен жылы 11 млн. теңге қайырымдылық түсіктер ұйымдастырылды, түстікпен 25 мың. Адам қамтылды. 2001 жылғы қазанда облыста қариялар мен мүгедектердің дәстүрлі қолдау айлығы өтті. Айлықты өткізу кезеңінде 81 мың. Қариялар мен мүгедектерге қаржы көмегі көрсетілді, мерзімді басылымдар жазылды, тамақ өнімдері бөлінді, отын, малдарына азық берілді - барлығы 84 млн. теңге, бұл 2000 жылға қарағанда 10 млн. теңгеге көбірек. Жыл бойы қолданылған шаралар нәтижесінде тұрмысы төмен азаматтардың саны 126 мыңнан 86 мыңға, яғни 1,4 есе азайды. Кедейлік мәселесін шешуде ерекше көңіл жұмыссыздарды жұмысқа орналастыруға, қоғамдық жұмыстарды ұйымдастыруға және кеңейтуге бөлінді. Облыста ресми жұмыссыздықтың деңгейі 3,2% құрастырды. Ортаайлық еңбекақының мөлшерін көтеру мәселесі өзекті болып қалуда. 2001 жылғы желтоқсанның 1-не облыс бойынша еңбекақы 2000 жылғы осындай уақытта 17% асты.

2.1. Күшті жақтары Тұрғындардың ең аз қамсыздандырылғандарына шағын несие беру тәжірибесі жұмыссыздарға материалдық көмек беру, тікелей әлеуметтік көмек көрсету.

2.2. Осал жақтары Жұмыссыздарды әлеуметтік қорғауға жіберілетін шығыс төмендейді. Көрсетілетін материалдық көмек мөлшерінің төмен деңгейі Босайтын жұмыскерлердің әлеуметтік қорғау құқықтарына қысым жасау.

2.3. Мүмкіндік Шағын бизнесті және кәсіпкерлікті дамыту Жұмыссыздар үшін ақылы қоғамдық жұмыстардың түрлері мен формаларын кеңейтетін кең мүмкіншілік. Мемлекеттік әлеуметтік шығысты тұрмысы ең төмен тұрғындар топтарына қайта бөлу Өзін-өзі қамтамасыз етудің қол жеткізер тетігін құру.

2.4. Қауіп Тұрғындардың жинақ зейнетақы жүйесінде жеткіліксіз толық қатыспау. Мемлекеттік әлеуметтік көмектің жеткіліксіз тікелейлігі.

3. СТРАТЕГИЯЛЫҚ МІНДЕТТЕР Еңбек ақы жүйесін жетілдіру. Тұрғындардың нақты кірісінің көбеюін қамтамасыз ету әлеуметтік көмектің тікелей бағытталуы.

4. ІС-ӘРЕКЕТ СТРАТЕГИЯСЫ

4.1. Еңбекақы жүйесін жетілдіру Еңбекақының оң динамикасы жұмыс күшінің сапалы потенциалын көтеру үшін және еңбекақы себебі бойынша тұрмысы төмен отбасылар үшін әлеуметтік қорғау мәселесін шешуге негіз болып табылады. Еңбекақы өспей жұмыс күшін өзгертуге болмайды, ең бастысы - нарық жағдайында тиімді істеп тұрған әлеуметтік қамсыздандыру жүйесін құруға болмайды. Еңбекақы мен кірістің қарама-қарсылығын азайтуға шаралар қолданғаны жөн. 2005 жылға ортаайлық еңбекақыны көтеру қажет, 2001 жылмен салыстырғанда екі есе, ал 2001 жылға ортареспубликалық деңгейге қол жеткізу қажет.

4.2. Тұрғындардың нақты кірісін көбейтуді қамсыздандыру Тікелей әлеуметтік көмек көрсеткен кезде есеп айырысы көрсеткішті емес өмір сүруге жарамды.

4.3. Әлеуметтік көмектің тікелей бағытталуы Отбасының бәрін қосқандығы кірісін есептеу бойынша заңнамалық базаны жетілдіру. Көпбалалы, толық емес отбасылар, мүгедектер, жалғысбасты қариялар секілді нысаналы топтарды бөліп шығару. Өз ісін дамыту үшін шағын несие бөліп шығару. Мұндайда бірінші кезеңде (2001-2005 ж.ж.) - жеке банктерді тарту арқылы, екінші кезеңде (2006-2010 ж. ж.) - бюджеттік және бюджеттен емес тыс қорлар ашу есебінен. Бірінші кезеңде (2001-2005 ж.ж.) әлеуметтік сақтандыру жүйесін енгізу-әлеуметтік кепілдік бөлімінде ұжымдық келісім - шартқа қол қою арқылы, екінші кезеңде (2006 - 2010 ж.ж.) Президенттің және ҚР Үкіметінің заңнамалық актілері арқылы.

II. ТАРАУ. ӨНЕРКӘСІПТІК-ТЕХНОЛОГИЯЛЫҚ САЯСАТ

1. МАҚСАТ Ішкі және сыртқы нарықта бәсекелестікке жарамды облыстың индустриалдық кешенін қалыптастыру. Өнеркәсіптік өндірісті көбірек көбейту. Бірінші кезеңнің мақсаты-өнеркәсіптік өндірісті одан әрі тұрақтандыру, тұралған кәсіпорындар мен өндірістерді жандандыру бойынша жұмысты аяқтау, өнеркәсіп құрылымын тиімді өзгерту, көп кәсіпорындардың материалдық-техникалық базасын қайта құру, ішкі және сыртқы нарықта бәсекелестікке жарамды өнімді шығаруды көбейту. Екінші кезеңнің мақсаты-өнеркәсіпті тұрақты дамыту, материалдық - техникалық базаны қайта құруды аяқтау, дамудың индустриалдық сатысынан инновациондық сатысына көшу, жоғары технологияларды енгізу, саланың экспорт потенциалын күрт көтеру.

2. ЖАҒДАЙДЫ ТАЛДАУ Экономикадағы күнделікті жағдайдың қорытындысы мен талдауы негізгі нәтижелік көрсеткіштердің өсу тенденциясын көрсетеді, бұл дағдарыс құбылыстарын азайтуға бағытталған әрекеттердің нәтижесі болып табылады. Облыс экономикасында өнеркәсіпке жетекші рөл берілген. Оның ішкі аймақтық өнімді өндіруге үлесі 1999 жылы 17%, 2000 ж. - 20%, 2001 ж. - 23% құрастырды. Соңы 5 жылда өнеркәсіп тұрақты дамыды. Өңдейтін салалардың (машина құру, химиялық, ормандық, тамақ, қорғаныс және т.б.) тұралауы ғылыми-техникалық, маркетингтік, басқарушы қолдаудың болмауымен тереңделді. Осы кезеңде өндірістік құлдырауы алдыңғы жылдың деңгейіне қарағанда 1997 ж. 5,9%-дан 1998 ж. 3,5%-на дейін толқып тұрды. Көп кәсіпорындар өздерінің бұрынғы еңбек және техникалық потенциалын жоғалтты, көбі жойылды. Өзінің өндірістік қызметін толық тоқтатқан кәсіпорындардың қатарында Көкшетау құрылыс комбинаты, Үйқұрлысы комбинаты, Көкшетау темірбетон бұйымдарының зауыты, үйдегі еңбек фабрикасы, жергілікті өнеркәсіптің тігін фабрикасы, етсүйек ұны зауыты, Көкшетау және Щучье жићаз фабрикалары, «Металлист» зауыты, автожөндеу зауыты, Көкшетау сыра зауыты және басқалары. Облыс үшін дәстүрлі экономика секторларында ауылшаруашылық өнімдерін және басқаларын өңдеуге келсек, ол арада 1999 жылға дейін әжептәуір құлдырау байқалды. Өнімге ішкі сұраным күрт түсіп қалды, себеп-жақын және алыс елдердің өнімімен бәсекелестікке жарамды бола алмады. Өндірістің тиімділігі мен отандық өнімнің бәсекелестікке жарамдылығы бүгінгі таңда нөмір бірінші мәселе болып қалуда. ӨНДІРІСТІҢ ӨСУ ФАКТОРЫ Өнеркәсіп өндірісінің өсу тенденциясы тек 1999 ж. бастап байқалды. Нақты мөлшер индексі (үй шаруашылығы секторын есепке алғанда) 2000 жылы 112,7%, 2001 ж. - 108% құрастырды, бұл бұрынғы жылдары жіберілген тоқырауды азайтуға мүмкіншілік берді және 1995 ж. деңгейге қарағанда өнеркәсіптік өндірістің тоқырауын 4,9% қысқартты, жобамен 29 млрд. теңгеге, 2001 ж. 34,1 млрд. теңгеге. Өнеркәсіптің өндіретін секторында нақты мөлшер индексі 2000 жылы 275,5%, 2001 жылы - 147,2% құрастырды. Бұл саланың өнеркәсіптік өндірісінде шамалы салмаққа (3,6%) ие екеніне қарамастан, ол облыстың өнеркәсіптік өндірістің өсуіне маңызды әсер етеді. Мысалы, 1996 жылға қарсы табиғи құмды өндіру 19 есе, түрлі-түсті металлдар концентраттарын 3 есе, тас көмір - 10% көбейді, темір кенді өндіру «Атансор» ЖШС басталды. Тек қана өткен жылдың ішінде таукенөндіру өнеркәсібінде облыстық мөлшерде 1,2% өсті. Өңдейтін салада өткен жылдар бойынша өндірістің құлдырауы басталды, ол 2000 жылы тоқталды, нақты мөлшер индексі 126,6% құрастырды. Осы кезең ішінде тоқу және тігін өнеркәсібінде өсім (132,9%), металл өнеркәсібінде (176,8%), машина құрылысында (3,4 есе), металл емес және минералды өнімдер (182,2%) қамтамасыз етілді. Электрқуатты, газды және суды өндіру және бөлу өнеркәсіп құрылымында экономикалық қызметтің маңызды түрі болып табылады, оның ахуалынан көп саланың қызметі тәуелді, ол облыстық өнеркәсіп мөлшерінің 32% - дан астамына ие. 2001 жылы алдыңғы жылмен салыстырғанда осы салада өндіріс 3,8% төмендетілді. 1999 жылдан бастап облыста импорторналастыру бағдарламасы ойдағыдай жүзеге асырылуда. Осы бағдарлама шеңберінде кәсіпорындарда теміржол электровоздарын, вагондарын күрделі жөндеу, доңғалақ жұптары мен басқа жабдықтарды өндіру, шағын механизация құралдарының ірі түстеріп, ішпектерді, газ және жабу жабдықтарын, өрт сөндіргіштерді және көп басқа өнімдерді өндіру игерілген. 2001 жылы 1999 жылмен салыстырғанда импорторналастыру өнімінің мөлшері 3,3 есе өсіп, 2,5 млрд. теңге құрастырды. Мұнайгаз және теміржол кешенімен ынтымақтастық бағдарламалары келісілген. Металлургиялық алыптар - «Қазақмыс» ААҚ, «Испат-Кармет» ААҚ, «Қазцинк» ААҚ, «Қазатомпром» ҰАҚ және басқа кешендермен, кәсіпорындармен ынтымақтастықты шешу перспективасы келісілген. 2001 жылы облыста 55 кәсіпорын жіберілді, мұнда 1704 жұмыс орны құрылды. Барлығы - 3512 адам жұмыс орнына ие болды. Облыстың өнеркәсіп салаларының жағдайын талдау көрсеткендей, соңғы жылдары өндіріс елдің жалпы дағдарыс құбылыстарының әсерімен дамыған. Өсу нүктесі Облыс экономикасының өсуін белгілейтін кәсіпорындар: - «Степногорск ішпек зауыты» ЖАҚ машинақұрылыс саласының жалпы мөлшерінде 54,6%-ға ие, жылына 2 млн. ішпек шығарады, 2005 жылға оның саны 0,6 млн. сан, 2010 жылға - 0,8 млн. сан құрады. Одан әрі нақты сату нарығының болмауынан дамымайды. - Атбасар электровоз жөндеу зауыты - машинақұрылыс саласында 15,8% салмағы бар, жылына 1,2 млрд. теңгеге өнім шығарады, 2005 жылға өндіріс 1,0 млрд. теңге, 2010 жылға - 1,5 млрд. теңге құрастырады (қайта құрудан кейін). - ММК «Қазақалтын» ЖШС - түрлі-түсті металл өндірудегі салмағы 60%, жылына 2 тонна алтын шығарады, 2005 жылға 1,8 тонна, 2010 жылға - 2,5 т. шығарады. - «Васильков ММК» ААҚ - түрлі-түсті металл өндірудегі салмағы 33,6%, бірінші кезекте жылына 3 тонна алтын шығуы, 2005 жылға өндіріс 1,5 тонна, 2010 жылға - бірінші кезеңнің құрылысы аяқталған кезде жылына 3 тонна алтын құрастырды. - «Вишнев темірбетон шпалдарының зауыты» АҚ - басқа металлдық емес өнімді өндіруде салмағы 47%, жылына 3,0 млрд. теңгеге шпал мен бұйымдар шығарады, 2005 жылға жылына 2,5 млрд. теңге, 2010 жылға -2,5 млрд. теңге. Аталған кәсіпорындарда өнім өндіру үлесі облыстық өнеркәсіп өндірісінен 22% құрастырады. Несиелік ресурстарға сұраным Негізгі құру және жандандыру, жоғары тиімді кәсіпорындар салу үшін ұзақмерзімді және ірі көлемді қаражат салу қажет: несиелік ресурстар, жеңілдік ресурстары, оның ішінде облыстық бюджеттің қатысуымен. Облыс экономикасының тұрақты өсуін қамтамасыз ету, импорторналастыру өндірісін игеру және дамыту, жұмыс орындарын құру және сақтап қалу мақсатында инвестициялық жобаларды әзірлеу және асыру бойынша кәсіпорындармен, екінші деңгейдегі банктермен жұмыс жүруде. Облыста басымдық инвестициялық жобалар тізімі әзірленіп, ол тиісті республикалық органдарға жіберілген. 2002-2010 ж.ж. «Тыныс» АҚ өндіріс мөлшерін әжептәуір көбейтпекші. Бұл мақсатқа 964 млн. теңге несиелік ресурс қажет болады. 2005 ж. өндіріс мөлшері 500 млн. теңгеге дейін, 2010 ж. 750 млн. теңгеге дейін көбейеді. Ауылшаруашылық өнімін өңдейтін салада «Гормолзавод» ЖШС, «Хлеб» АҚ, «Стерх» ЖШС тағам өнімдерін көбейтпекші. Бұл мақсатқа 120 млн. теңгеден астам несиелік ресурстар қажет. «Наука-Восток» АҚ ғылыминауқымды өндірістің негізгі міндеті тәжірибелі, одан кейін өндірістік үлгілерін («Як-242» ұшақтар үшін электроклапандар) әзірлеу және жасау болып табылады. Бұл жұмыстар 5 млн. теңге сомасында инвестициялық қаражат есебінен жүзеге асырылады. Болашақтағы кезеңде негізгі міндет ретінде таукен өнеркәсібінде алтынды көбейту болмақшы. Оның ішінде бірлескен Қазақстан - Израиль кәсіпорын құру есебінен «Васильковское золото» АҚ, мұнда жылына 3 т. алтын алынады. «Қазақалтын» ЖШС жылына 2 т. алтынға дейін көбейеді. Бұл мақсатқа 60-80 млн. доллар мөлшерінде несиелік және инвестициялық қаражат пайдаланбақшы. Машинақұрылыста басымдыққа мына жобалар жатады: темір жол контейнерлері («Тыныс» ААҚ), газотын аппаратурасы және өлшеу құралдарын әзірлеу және игеру, авиақұрылыс өнімінің жаңа түрлерін шығару бойынша өндірісті техникалық жаңадан қамдандыру («Наука - Восток» АҚ). Жобаларды іске асыру ішкі және сыртқы нарықта бәсекелестікке жарамды өнімнің жаңа түрлерін өндіруді қарастырады, қосымша 58 жаңа жұмыс орны жасалады. 84,5 млн. теңге мөлшерінде несиелік қаражат қажет. Республикалық салалық бағдарламаларды аймақтықтармен қабыстыру Облыста республикалық салалық бағдарламаларға сәйкес аймақтың маңызы бар мәселелерді шешуге бағытталған аймақтық бағдарламалар әзірленеді, «Ақмола облысының 2001-2002 ж.ж. арналған өнеркәсіптік өндірісті тұрақтандыру және дамыту бағдарламасы» әзірленіп, жүзеге асырылуда. «Тұралған кәсіпорындарды және тиімділігі шамалы өндірісті сегментациялап, оларды белгіленген тәртіппен 2001-2005 ж.ж. шағын кәсіпкерлік субъектілеріне берудің салалық бағдарламасын» жүзеге асыру мақсатында облыста төлеуге шамасы жоқ және дәрменсіз кәсіпорындарды сегментациялау бойынша шаралар әзірленіп, болашақта олар шағын кәсіпкерлік субъектілеріне берілмекші. Республикалық «Сапа» бағдарламасын орындау мақсатында облыста «Ақмола облысының кәсіпорындарында 2001-2002 ж.ж. сапа жүйесін әзірлеу және енгізу бағдарламасы» әзірленген. Облыста шетел капиталының болуы Облыс инвестициясының құрылымында шетел қаражаты аз ғана үлес құрастырады (0,5%). Шетел компанияларының мүддесі мен аймақта шетел капиталының қатысу мүмкіншілігі Ақмола облысы инвесторлардың ашық жұмысы үшін барлық жағдайға ие, ауылшаруашылық секторында, таукен, жеңіл және тамақ өнеркәсібінде, машина құрылысында өндірісті тиімді ұйымдастыру үшін мүмкіншілік бар. Инвесторлар үшін ерекше мүдде астықты өңдеу, оның негізінде крахмал өндіру, сүт және ет өнімін шығару, алтынның, уранның, техникалық алмастардың кен орнын өңдеу туғызуы мүмкін. Қазіргі кезде жасалып жатқан инвестициялық саясат бірқатар өн жақтарымен сипатталады: қажетті шикізат базасы, табиғи ресурстардың зор қоры, жоғары білікті жұмыс күшінің нарығы, көлік инфрақұрылымының дамыған желісі, жаңа өндірісті орналастыру үшін өндірістік аландардың болуы, облыстың географиялық орналасуы. Облыстың кәсіпорындарды әрдайым Инвестициялық саммиттарға, республикалық және халықаралық көрмелерге, облыс мүмкіншілігінің тұсаукесеріне қатысады. Еңбек ресурстарының баланс динамикасы Бағалау бойынша, 2001 жылы өнеркәсіпте шағын бизнестің қатысуымен 44,9 мың адам еңбекпен қамтылған, бұл экономикалық қызметтің барлық түрлерінде істейтіндердің санынан 24% құрастырады және облыстық еңбек ресурстарынан 10%. Болашақта еңбекпен қамтылғандардың саны құрастырады: 2005 жылы 45,1 мың адам, жалданып істейтіндердің жалпы санының 24% құрастырады, еңбек ресурстарында - 10,5% дейін, 2010 жылы сәйкестікпен 50,0, 25,5 және 11,5%.

2. Өнеркәсіп секторының ахуалы Болжанатын АЖӨ жоғары қарқынды өсуіне қол жеткізу экономиканы дамытуға бағытталатын қаржы ресурстарының көлемінің жанжақты көтерусіз мүмкін емес. Басты стратегиялық міндеттің бірі тікелей және портфельдік инвестициялар тарту болып табылады. Мемлекеттік және жеке меншікті инвестициялардың мөлшері қазіргі экономиканың тез өсетін қажеттілігін қанағаттандыру үшін жеткіліксіз. Мемлекеттік кәсіпорындардың инвестициялық мүмкіншілігі шектеулі, 1999 жылы олардың қаражаты есебінен 6,5% күрделі қаражат, 2000 жылы - 10,0%, 2001 жылы - 16,0% игерілді. 2001 жылы жергілікті бюджет қаражатынан инвестициялар пайдалану 2000 жылғы осы кезеңмен салыстырғанда 2,6 есе өсті. Өңдеу өнеркәсібінде - 81 млн. теңге, электроқуат, газ, су өндіру және тарату - 17 млн. теңге.

2.1. Күшті жақтары Сектор бюджеттің негізгі салық төлеушісі болып табылды, маңызды әлеуметтік міндет атқарады, еңбекке жарамды тұрғындарды еңбекпен қамтады. Облыстың өңдеу өнеркәсібінің өнімі валюта түсімінің басты көзі болып табылады. Өнеркәсіп индустриялық ядро рөлін атқарады, ауылшаруашылық пен қызмет көрсетуді ынталандырады. Секторда шаруашылық қарым-қатынас жұмсартылған, меншік иесінің қарым-қатынасы реформаланған, нарықтың дербес субъектілері қалыптасты, оның инфрақұрылымы жасалды. Нарықтың-бәсекелестік ортану қалыптастыру аяқталды. Құлдырау бітіп, өндіріс тұрақтанды.

2.2. Осал жақтары Өңдеу салаларының осал дамуы кезінде шикізат салаларын нығайту. Салалар дамуының технологиялық деңгейінің бірқалыпсыздығы, негізгі қорлардың маңызды бөлшегінің моральдік және нақты тозуы. Ғылыми-техникалық саладан өнеркәсіптік сектордың алшақтауы. Банктердің беретін несиелерінің жоғары пайыздық ставкасы, экономиканың нақты секторын ұзақмерзімді несиелеуде мүдделіктің болмауы, қатаң ақша-несие саясаты, кеден тәртібінің осалдығы. «Банкроттың туралы» Заңның осалдығы, атап айтқанда кәсіпорындарды бәсекелестік өндіріс құру мақсатында банкроттау кезде бірыңғай нысаналы саясаттың болмауы. Мемлекеттің реформациялау саясатында нақты және жүйелі өнеркәсіптік саясат жоқ. Технологиялық байланыстың қалыптасқан кооперациялық байланыстың, өндірістік кешендердің бұзылуы.

2.3. Мүмкіндіктер Мемлекеттің өнеркәсіп саясаты саласында белсенді ұстанымы, қолда бар өндірістік-шикізаттық потенциал, реформалаудың қол жеткізген деңгейі мен экономиканың ашықтағы - экономикалық және технологиялық үрдістерге пайдалы енуге мүмкіндік береді. Өнеркәсіпке инвестициялар тарту өндірісті жоғары қосылатын бағасымен бірге дамытуға және экономиканың нақты сеторын көтеруге мүмкіндік береді.

2.4. Қауіп Негізгі қорлар жаңартылмайды, өндірістік күштердің жоғары моральдік, материалдық тозуы. Жаңа технологияның жетіспеуі, жоғары технологиялық салалар мен өндіріс түрлерінің дамымауы.

3. СТРАТЕГИЯЛЫҚ МІНДЕТТЕР 2002-2005 жылдарға Алдағы технологиялар негізінде өнеркәсіптік секторды технологиялық қайта құру, сапа мен бәсекелестікке жарамдылықты көтеру, кәсіпорындарды модернизациялау. Импорторналыстыру бағдарламасын жүзеге асыру, бәсекелестікке жарамды экспортқа бағытталған өнімді өндіруді көбейту. Тұралаған өндірістің қызметін жандандыру бағдарламасын жүзеге асыру. Нақты сектордың шағын кәсіпорындары санының өсуі. Мемлекет аралық және сала аралық кооперацияның дамуы. 2006-2010 жылдарға Алдағы технологияларды одан әрі енгізу, өндірісті модернизациялауды аяқтау. Шикізат алудан жоғары тауарлық әзірлік өнімін өндіруге дейін өтпелі технологиялық циклді қалыптастыру. Корпоративтік құрылымды қалыптастыру, ішкі және сыртқы нарықтағы экспансия. Ақпараттық техника мен технологияларды ауқымды енгізу. Ғылыми-техникалық саланы коммерциялау.

4. ІС-ӘРЕКЕТ СТРАТЕГИЯСЫ

4.1. Өнеркәсіптік-технологиялық саясаттың негізгі құралдары

4.1.1. Жалпы жүйелі шаралар Қаржылық және инвестициялық салада - кәсіпорындардың қаржылық тұрақтандыру үрдісін аяқтау Кәсіпорындарды қаржылық тұрақтандыру үрдісін тездету мақсатында кейбіреулері тиімсіз меншік иесінен тиімді меншік иесіне меншікті қайта бөлу үшін банкроттық процедураға жатқызылады. 2002-2005 жылдары қаржы-экономикалық сауықтыру процедурасы өткізіледі. 25 төлемге жарамайтын кәсіпорындар қайта ұйымдастырылады, шағын кәсіпкерлік субъектілеріне беріледі. 2006 жылдан 2010 жылға дейін қаржылық-шаруашылық қызмет мониторингі жалғаса береді - потенциалды банкроттар және оларды қаржы-экономикалық сауықтыру бойынша шаралардың орындалуына бақылау. Тұралаған кәсіпорындар тізімінде әжептәуір бөлшегін өңдеу өнеркәсібінің кәсіпорындары құрайды. Меншік иесі дәрменсіз болған жағдайда кәсіпорындар қайта ұйымдастырылады немесе таратылады. Банкроттау процедурасы банкрот болғанның өтімді мүлкі негізінде жаңа тиімді істейтін кәсіпорындар құруға мүмкіндік береді, мұндайда өнеркәсіптік, өндірістік потенциалы сақталады, шағын кәсіпкерліктің тұрақты дамуы қамтамасыз етіледі, жаңа жұмыс орындары құрылады. - шетел инвестицияларын тарту бойынша хұқықтық және шаруашылық шараларды жетілдіру Шетел инвесторларын тарту бойынша хұқықтық шарттар ҚР «Шетел инвестициялары туралы» Заңмен белгіленеді. Облыста шетел инвесторларын тарту үшін оң шаруашылық жағдайлар жасалады:

1) облыс экономикасын көтеру;

2) валюталық, қаржылық және несиелік жүйені тұрақтандыру;

3) кедендік төлемдерді реттеу;

4) жұмыс қуатын пайдалануға оң режим;

5) табиғи ресурстар;

6) көлік инфрақұрылымы желісінің дамуы;

7) тәуелсіз БАҚ болуы;

8) басымды инвестициялық жобаның болуы. Облыста шетел инвесторларына көрсету үшін инвестициялық жобалардың мәліметтер банкі жасалған. Инвестициялық жобалар облыс экономикасының негізгі салалары дамуының басымдығына сәйкес қарастырылған. 2006-2010 ж.ж. кезеңінде инвестициялық климатты жақсарту, шетел инвестицияларын тарту, тікелей инвестицияларға мемлекеттік қолдауды қамтамасыз ету, инвесторлар хұқығы қорғау бойынша жұмыс жалғасады. Осы кезеңде келесі міндеттер тұр: тартылатын шетел инвестицияларының сапалы мінездемесі, оларды басымды салаларды дамытуға жіберу, шетел және отандық инвесторларға тең жағдайлар жасау. - инвестициялық бағдарламаларды жүзеге асыру Жобаларды жүзеге асыру өнеркәсіп өнеркәсіп өнімінің өндіріс мөлшерін 4,5 млрд. теңгеге көбейтуге мүмкіндік береді, ол салық базасын 510 млн. теңгеге көбейтеді, 1475 жаңа жұмыс орнын құрады. Облыста жобаларды қаржыландырудың негізгі көзі кәсіпорындардың өз қаражаты, банктердің несиелері, облыстың бюджеттің қаражаты - бірінші кезінде. Осы бағыттағы жұмыс екінші кезеңде де жалғасын табады. - тиімділігі шамалы өндірістердің профилін өзгерту, солардың негізінде ұсақ және икемді бәсекелестікке жарамды өндірістер құру 2001 жыл облыстың 3 өнеркәсіптік кәсіпорындарында сегментация өткізілді, солардың негізінде 18 жаңа өндіріс құрылды. 2002-2005 ж.ж. істемейтін кәсіпорындар қаржы-экономикалық сауықтыру мақсатында сегменттеледі де шағын кәсіпкерлік субъектілеріне беріледі («Көкше-Бау» АҚ, «Агрореммаш» ААҚ «Биомедпрепарат» ААҚ және б.). 2006 -2010 ж.ж. шағын кәсіпкерлікті тұрақты дамыту үшін дәрмексіз кәсіпорындарды, тиімділігі аз өндірістерді банкроттау жалғасын табады. Шаруашылық жасайтын субъектілер әзірлеген бизнес-жоспарлар негізінде сегменттелген өндірістер белгіленген тәртіппен саудаласудан сату, мүліктік наемға (жалға) беру немесе болашақта сатып алу хұқығы бар басқаруға немесе меншікке төлемақысыз беру арқылы беріледі. Сегменттелген өндірістерді жарғы капиталына өндірістік объектілер, бөлмелер берумен бірге жаңа заңды тұлғалар құрылады. Шағын кәсіпкерлік субъектілеріне тұралған кәсіпорындардың және тиімділігі аз өндірістердің сегменттелген мүмкін беру үрдісінде лизингтік, франчайзингтік қатынас қолданылады, қолданыстағы бизнес-орталықтар, технопарктік құрылымдар мен шағын бизнес инкубаторы құрылып, дамиды. Табиғи монополиялар мен монополияға қарсы реттеу саласында - табиғи монополиялар субъектілері шығысының құрылымын оңтайландыру Табиғи монополия субъектілері электрқуат, газ және су өндіретін, бөлетін кәсіпорындар болып табылады. Кәсіпорындарда өндірістік кедергілерді азайтуға және қуат сақтайтын технологиялар енгізуге бағытталған шаралар әзірленген. Табиғи монополиялардың қызмет көрсетуі мен тауарларының тарифі табиғи монополияларды реттеу, бәсекелестікті қорғау мен шағын бизнесті қолдау жөніндегі департаментпен бекітіледі. Жұмыс негізінен бірінші кезеңде жасалады. Стандарттау саласында - ИСО стандарттарын енгізуге ықпал жасау Ақмола облысының кәсіпорындарында («Тыныс» ААҚ, «СПЗ» ЖАҚ) 2001 жылы ИСО 9000 халықаралық стандарттарына сәйкес сапа жүйесін енгізу бойынша жұмыс басталды. 2002-2005 ж.ж. халықаралық стандарттарының ережелері бойынша істейтін кәсіпорындар санын кеңейту жоспарлануда. Тамақ өнімдерін, тұтыну тауарларын, құрылыс материалдарын өндірумен айналысатын кәсіпорындар тартылады. Таукен өндіру кәсіпорындарын дамыту үшін маңызды шарты ИСО 9000 және ИСО 14000 стандарты бойынша сапа сертификатын алу болады. 2006-2010 ж.ж. экспортқа өнім қоятын кәсіпорындарда сапа жүйесін міндетті құру және енгізу жұмысы белсенділеді, отандық тауарларды сыртқы нарыққа жылжытуға халықаралық стандарт бойынша сапа жүйесін енгізеді. Сыртқы сауда саласында - аймақаралық, сондай-ақ мемлекетаралық шаруашылық байланыс пен кооперацияларды дамыту ҚР аймақаралық шаруашылық байланыс пен кәсіпорындар кооперацияларын дамыту таукен өндіру өнеркәсібінің өнімін қоюда көздейді. Таукен өндіру өнеркәсібінің өнімінен 80 пайыздан астам өнімі сыртқы нарыққа жіберіледі. Облыстың өнеркәсіптік кәсіпорындары Қазақстанның барлық аймақтарымен өз өнімін жіберу және шикізат пен материалдар сатып алу бойынша жұмыс істейді. Мемлекетаралық байланыстар жақын және алыс елдерімен жасалады (Ресей, Украина, Германия; Туркия және басқалары, барлығы 45 елден астам). Жұмыс негізінде бірінші кезеңде өткізіліп, екінші кезеңде жалғасады. Ғылыми-техникалық салада - жоғары технологиялық өндірістерді игеру Облыстың ірі өнеркәсіп кәсіпорындарында («Тыныс» ААҚ, «Наука-Восток» АҚ, «СПЗ» ЖАҚ және басқалары) алдыңғы технологиялар негізінде жаңа өндірістер игеру бойынша жұмыс жалғасады. Ғылыми ауқымды, жоғары технологиялық өндірісті енгізу инвестициялық қаражаттың жетіспеуімен тежелуде. Инновациялық үрдісте осыдан көп маңыз ресурс сақтайтын және экологиялық қауіпсіз мәселелерін шешетін технологияларды дамытуға беріледі. - ақпараттық техника мен технологияларды ауқымды енгізу Ақмола облысының кәсіпорындары мен, атап айтқанда, «ҚазСабтон» ЖАҚ, «Тыныс» АҚ және басқалары бекітілген инвестициялық бағдарламаларда көп назар технологиялық үрдістерді басқарудың автоматталған жүйесін әзірлеуге және енгізуге бөлінеді, осыған байланыста 2010 жылға дейін әзірленген басымды өндірістік бағдарламаларды орындау жоспарлануда. - НИОКР-ді өнеркәсіптік кәсіпорындарын өткізуін ынталандыру Өндіріске жаңа бәсекелестікке жарамды енгізу мақсатында өнеркәсіптік кәсіпорындарда әрдайым конструкторлық әзірлеу мен жобалау-іздену жұмыстары жүргізілуде. 2002-2005 ж.ж. жаңа жоғары технологиялық өнім мен ғылыми ауқымды технологияларды игеру мақсатында өңдеу өнеркәсібінің кәсіпорындарында («Тыныс» ААҚ, «Наука-Восток» АҚ) ғылыми әзірлеуді ынталандыру бойынша шаралар өткізіледі. 2006-2010 ж.ж. таукен өндіру, өңдеу өнеркәсібі, электрқуат, газ және су өндіру және бөлуді дамытуға бағытталған болашағы бар технологиялардың маңызы қатты өседі. Кәсіпорындар өз қызметінде НИОКР-де өткізуге ерекше назар аударуға мәжбүр болады.

4.1.2. Селективтік шаралар 2002-2005 жылдарға:

1) Нарықтың сұранымы жақсарған сайын оларды біртіндеп алып тастаумен бірге табиғи монополиялардың тарифтері бойынша жеңілдік беру;

2) мемлекеттік қаржылық корпорациялардың лизингтік қоры үшін ауылшаруашылық техникасын сатып алу;

3) импорторналыстыру бағдарламасы шеңберінде несие беру бойынша жеңілдіктер. 2006-2010 жылдарға: Өнеркәсіптік сектордың қолдау селективтік шараларының барлық арсеналын қолдану:

1) экспорт блогын дамыту (таукен өндіру өнеркәсібі-селективтік қолдау формасы);

2) импорторналыстыру өндірісін дамыту (өңдеу өнеркәсібі - селективтік қолдау формасы - жеңілдікпен несиелеу). Жаңа өндірістер тауарлардың жеке түрлерінің импортын төмендетеді. Осы жобаларды жүзеге асыру үшін банк қаражаты, халықаралық займдар тартынады. Облыс бюджетінде ауылшаруашылық өнімдерін өңдеумен байланысты кәсіпорындарды қаржыландыру қарастырылады, бұл тұрақты шикізат базасына, ауылшаруашылығының дамуына әкеліп соғады.

4.2. Өнеркәсіптік-технологиялық саясаттың саналық бағыттары

4.2.1. Экспорттық бағыттағы салалар

1. Дамыған экспорттық блок Бұған «ҚазСабтон» ЖАҚ жатады, уран өндіру жағынан. 2002-2005 жылдарға: Табиғи шикізатты өңдеу кезеңдігі мен кешендікті көтеру. 2006-2010 жылдарға: - Әлемдік уран нарығында Қазақстанның дербес ұстанымын қамтамасыз ету. - Ірі әлемдік өндірушілермен бірге бірлескен кәсіпорындар құру.

2. Қалыптасудағы экспорттық блок 2002-2005 жылдарға: - Жоғалтылған ұстанымдарды қайтару және химиялық өнім нарығында одан әрі ілгерілеу, оның ішінде «ҚазСабтон» ЖАҚ фосфорлық тыңайтқыштар бойынша. - 2005 жылға фосфорлық тыңайтқыштарды 80 мың тоннаға дейін жеткізу, өнімді қапталған түрінде шығару. 2006-2010 жылдарға: - Ел және жақындағы шетелдер ауыл шаруашылығының сұранымдары көбеюіне байланысты фосфорлық тыңайтқыш өндірісін одан әрі дамыту. - Өнім шығаруды 100 мың тоннаға дейін жеткізу, оның сапасын көтеру.

4.2.2. Ішкі бағдар салалары

1. Жоғары бәсекелесті блок а) Тамақ өнеркәсібі 2002 - 2005 жылдарға: - Азық тауарларының бәсекелестік және енетін нарықты қалыптастыру, Астана қ. азық нарығының өсіп келе жатқан сұранымын көбірек қамтамасыз ету. - Облыста ауыл шаруашылық өнімін өңдейтін күш жеткілікті. Негізгі көңіл қолданыстағы өндірістердің қайта құруына және модернизациясына бөлінеді. - Ішкі нарықты қабылетсіз бәсекелестіктен, демпингтен және субсидирлік экспорттан қорғау. - Тамақ тауарларының сапасын және бәсекелестігін көтеру. 2006-2010 жылдарға: Өнімді өндіру және сату бойынша ірі, орташа және ұсақ кәсіпорындардың өзара іс-әрекеті негізінде салалық одақтар, қауымдастықтар қалыптастыру. - Аграрлық секторымен бірге тік-интегрлік құрылымдар құру. б) Мұнайгазөңдеу өнеркәсібі, элетроқуат 2002-2005 жылдарға: - Энергетикалық тәуелсіздікті қамтамасыз ету, «ҚазСабтон» ЖАҚ жылуэлектрстанциясын қайта құру, Көкшетау қ. РК-2 -де энергетикалық блокты қондыру. 2006-2010 жылдарға: Ақмола облысында аймақтың ЖЖМ өсіп келе жатқан сұранымын қанағаттындыру үшін және көлік шығысын қысқарту үшін шағын мұнайөңдеу зауытын салу. Құрылыс іріблок әдісімен жасалады, инвестор-малазийлік фирма.

2. Ортабәсекестік блок а) Машинақұрылыс 2002-2005 жылдарға: - Қолда бар өндірістік базада, оның ішінде кооперация ретінде тракторлық, ауыл шаруашылық, көлік машинақұрылысын, жабдық және мұнайгаз секторы үшін қорбөлшек өндіруді дамыту. - Облыстың машинақұрылыс кәсіпорындарында мұнайгаз секторы және тауметаллургтік кешен үшін жабдыққа және қосымшаға тапсырыс орналастыруға ықпап жасау. - Машиноқұрылыс саласында Ресей және Беларусьпен мемлекетаралық өндірістік кооперацияны кеңейту. - Машино-технологиялық станциялар желісін дамытуды ынталандыру. 2006-2010 жылдарға: - Машиноқұрылыс саласында Ресей және Беларусьпен мемлекетаралық өндірістік кооперацияны одан әрі кеңейту. - Машино-технологиялық станциялар желісін одан әрі дамыту. - Жоғарытехнологиялық өндірісті қалыптастыру және игеру, оның ішінде франчайзинг шартымен, патент және лицензиялар алу. б) Құрылыс материалдарының өнеркәсібі 2002-2005 жылдарға: - Жаңа технологиялар мен техника негізінде өндіріс базасын модернизациялау және техникалық қайта қаруландыру, Көкшетау үйқұрылыс комбинаты мен темірбетон бұйымдары зауытын сегменттеу, солардың базасында құрылыс материалдарын шығаратын шағын бизнес кәсіпорындарын құру. - Жаңадан құрылған шағын кәсіпорындарда өнімді шығаруды көбейту және кеңейту, оның ішінде Астана қаласын салу үшін: - «Таскөл» АҚ (Целиноград ауданы) - беттейтін плитка шығару бойынша; - «Көкшебауқұрылысиндустрия» ЖШС (Көкшетау қ.) - тротуар плиткаларын шығару бойынша; - «Құрылыспластмасса» ЖШС (Степногорск қ.) - есік және әйнек қобдишалардың, басқа безендіретін құрылыс материалдарын шығару. 2006-2010 жылдарға: - Жаңа технологиялар негізінде сапасы мен бәсекелестікке жарамды құрылыс материалдарын шығару

3. Төмен бәсекелестік блок Тіпті ішкі нарықтың өзінде нашар бәсекелестік - жеңіл (тоқу - тігу), ағаш өңдеу өнеркәсібі. 2002 - 2005 жылдарға: - Тиімділігі аз өндірістің профилін өзгерту немесе сегменттеу, олардың базасында ұсақ және ықшамды бәсекелестікке жарамды өндіріс құру. - Конкурс негізінде арнайы тұтынушылар, әлеуметтік мекемелер үшін дайын жеңіл және жићаз өнеркәсібін мемлекеттік сатып алу. Жеңіл және жићаз өнеркәсібінің кәсіпорындарын импорторналастыру бағдарламасында қатысуын қолдасу - Қазақстанның ірі кәсіпорындары үшін жұмыс киімін, сапалы жићаз және ағаш бұйымдарын дайындау. - Шағын кәсіпкерлікті қолдау және тігін, тоқу өндірісінің импорторналастыру бағдарламасының шеңберінде жеңілдікпен несие беру. 2006-2010 жылдарға: - Жаңа технологиялар базасында өнімнің сапасы мен бәсекелестікке жарамдылығын көтеру.

4.2.3. Жылдам коммерциялыққа қабылетті жоғары технологиялық өндіріспен салалар тобы. Биология, химия, фармация және медицина (микробиология, биохимия, биотехнология, гендік инженериясы) түйістігіндегі барлық бағыттар, сондай-ақ авиация, космонавтика, ғарыштық технологиялар үшін жабдықтың жаңа түрлерін өндіру - Степногорск қаланың биотехнология саласындағы кәсіпорындары, сондай-ақ «Тыныс» АҚ мен «Наука-Восток» АҚ Көкшетау қаласында. 2002-2005 жылдарға: - Жаңасын құру және әзірленген отандық дәрі-дәрмекті, медпрепараттарды өндіріске енгізу. - Өмірлік маңызы бар дәрі-дәрмек өндірісін кеңейту. - ҚР фармацевтік және медөнеркәсіпті дамытудың мемлекеттік бағдарламасына сәйкес ҚР биотехнологиялар ұлттық орталық әзірлеген «Биотехнология негізінде өнімді шығаруды игеру» бағдарламасын жүзеге асыру. - Биотехнологиялардың Ұлттық орталығын және осы саланың Степногорск қаласындағы кәсіпорындарын одан әрі дамыту. 2006-2010 жылдарға: - Авиация, космонавтика үшін жабдықтың жаңа түрлерін әзірлеу, сондай-ақ ғарыштық технологияларды әзірлеу және енгізуге қатысу. - Инновациялық қызмет бағдарламасының шеңберінде ерекше таза және ғылыми ауқымды материалдарды өндіру. - Химиялық-фармацевтік ғылыми орталықты құру. 2002-2005 ж.ж. және 2006-2010 ж.ж. импорт және экспорт бойынша тұрақты болжам. 2002 жылдан бастап 2005 жылға дейін кезеңде облыстың экспортында шикізат бағытындағы тауарлар алда тұрады. Экспорт потенциалында бұрынғыдай үлеске астық өнімі (70% астам) ие болады. Импортөнімінде мұнайөнімдері (26% астам), машиналар мен жабдық (16% астам), көлік құралдары (10% жуық) үстем болады. Аймақты отандық тауар өндірушілердің тауарларымен қамтамасыз ету мәселесін шешу үшін импорторналастыруды дамытуға көп мағына беріледі. Импорторналастырудың облыстық бағдарламасына сәйкес облыс өнімнің 100-ге жуық атауын жіберіп отыр: өрт сөндіргіштер, аяқ киім, сорғыштар, перфораторлар, жићаз, қазандықтар, жылу беру жүйелері, өнеркәсіптік киіз және т.б. Жаңа импорторналастыру өндірістерін игеру бойынша жұмыс жалғасы береді. Экспорттың импорттан асуы есебінен сыртқы сауда айналымынан оң сальдо алу қарастырылуда. 2006-2010 ж.ж. кезеңінде экспорт потенциалын одан әрі дамыту, өнімді импорттауды қысқарту бойынша жұмыс жасалады. Сауда-саттықтың потенциалдық нарығының тұрақты мониторингі (ішкі және сыртқы). 2002-2005 ж.ж. ішкі нарықта бұрынғыдай азық өнімдері, жеңіл және ағаш өңдеу өнеркәсібінің, машинақұрылыс тауарлары пайдаланады. Аймақаралық шаруашылық байланыстарды дамыту және ҚР кәсіпорындарын кооперациялау ішкі нарыққа өнімді жіберуді қарастырады: «Қазақстан Темір жолы» РМК, Ресей және ТМД басқа елдері үшін ішпектер, Қазақстанның, Қытайдың барлық облыстары үшін фосфорлық тыңайтқыш, алтын мен уран ұлттық акционерлік қоғамдар арқылы сатылады. Машинақұрылыс саласының өнімінен 80% ішпектер сыртқы нарыққа жіберіледі, шағын үлеске ауыл шаруашылық өнімдерін өңдеу ие болады, астанаға, ірі өнеркәсіп орталықтарына жіберу көбеюде. Экспорттың азық өнімін негізгі тұтынушылар болып Ресей, Өзбекстан, Закавказье республикалары, Иран және соңғы кездегі Ауғанстан қалады. Осындай жағдай 2006 жылдан бастап 2010 жылдарға дейін қарастырылмақшы. Сауда-саттықтың сыртқы нарықтарын жаулап алу мақсатында халық тұтынатын тауарларды жіберу көбейеді (тігін, тоқу, аяқ киім, жићаз, ыдыс-аяқ), таукен өндіру өнеркәсібінің өнімі сыртқы экономикалық сауда байланысын кеңейтуге ықпалын жасайды. Сауда операциялары бойынша негізгі әріптестері бұрынғы болып қалады. Облыстың перспективалық жобалары Облыста 244 млн. доллар сомасына 68 инвестициялық жобалар бар, оның ішінде 2220 млн. долларға 17 болашағы бар жобалар. Негізгі басымдық болып бұрынғыдай қалмақшы: таукен өнеркәсібін одан әрі дамыту, астық өндіруді өсіру, ауыл шаруашылық өнімдерін өңдеу бойынша жаңа кәсіпорындарды жандандыру және құру, өндірістік және әлеуметтік инфрақұрылымды дамыту. Осыған байланысты инвестициялар тарту үшін басымдық бағыттар белгіленген. Өңдеу өнеркәсібі: - «Тыныс» ААҚ 6,6 млн. долларға Солтүстік және Орталық Қазақстанды газификациялау үшін шыны шөлмек, шариктік және дөңгелек ішпектер, мұнайгаз кешені үшін тығын аппаратурасын шығару және т.б. - ауыл шаруашылық өнімдерін өнеркәсіптік өңдеу, оның ішінде 2 млн. долларға «Биокорм» ЖШС-ң ауыл шаруашылық өнімдерін өңдеу бойынша 6 жобасы. - алтын өндіру. Таукен өндіру өнеркәсібі: - темір және алтыны бар руда, тас көмір, доломит өндіру, оның ішінде Васильков таукен байыту комбинатының 1-ші кезегінің құрылысын аяқтау - 146,6 млн. доллар.

III. ТАРАУ. АГРОИНДУСТРИЯ САЯСАТЫ

1. МАҚСАТ Ауыл шаруашылығы өндірісін тұрақты дамыту. Агроиндустрия саясаты ішкі және сыртқы нарықтардың сұранысы есебінен ауыл шаруашылығы өнімдерінің негізгі түрлерін өндіруді тұрақтандыру үшін жалпы экономикалық жағдай орнықтыру және бәсекелестікке қабілетті өнімдер өндіретін тиімді салаларды қолдауға құрылатын болады. Астық саласын одан әрі дамыту, астық және оның өңделген өнімдері бойынша экспорт мүмкіндігін көтеру. Облысты, курорты ауданды және астананы мал шаруашылығы өнімдерімен толық қамтамасыз ету. Бірінші кезеннің мақсаты (2002-2005 ж.ж.) - астық өндірісін тұрақтандыру, ауыл шаруашылығы техникалары паркін ең кемі 40% жаңарту, облыс және астана тұрғындарын физиологиялық нормаларға сәйкес жұмыртқа және сүт өнімдерімен толық қамтамасыз ету. Екінші кезеннің мақсаты (2006-2010 ж.ж.) - астық бойынша экспорттық мүмкіндікті көтеру, облыс және астана тұрғындарын физиологиялық нормаларға сәйкес мал шаруашылығын жоғары сапалы барлық түрлерімен қамтамасыз ету, ет және сүт бойынша экспорттық мүмкіндікті жасау.

2. ЖАҒДАЙДЫ ТАЛДАУ Ақмола облысы республикадағы негізгі аграрлы аймақтардың бірі болып есептеледі және бүгінгі таңда ауыл шаруашылығы аймақтағы бүкіл әлеуметтік-экономикалық жағдайға тікелей әсерін тигізеді. 2000 жылы аймақтағы жалпы өнім өндіру өндірісінде аграрлық саланың үлесі 28,2% құрады. Соңғы жылдары аграрлық саясатты қалыптастыру ауыл шаруашылығындағы дағдарыс құбылыстарының ықпалында қалып және ауыл шаруашылығы өндірушілерін өндірістің нарықтық жағдайына бейімдеу бағдарланды. Өндірістің құлдырауын тоқтатуға бағытталған шаралар кәсіпорындарды сауықтыруға және өміршең нарықтық құрылымдарды құру процесіне межеленді. Даму үрдісіне түскен нарықтық экономика жағдайында жүргізілген реформалар ауыл шаруашылығы өндірісінде бәсекелік ортаны жасау үшін негіз қалады, әртүрлі нысандағы шаруашылық жүргізуші және ауыл шаруашылығы өнімдерін көлемді өндіруші шаруашылықтарды дүниеге әкелді. Нәтижесінде, 1999 жылдан бастап облыста ауыл шаруашылығы өндірісін тұрақтандыру бастау алды, ал 2000 жылдан бастап кейбір көрсеткіштер бойынша тұрақты өсім байқалды. 1999-2000 жылдары астықты орташа жылдық өндіру 1994-1998 жылдар деңгейімен салыстырғанда 47%, ал қолайсыз 1998 жылға қарағанда 3 есеге өсті. Мал мен құстың барлық түрлерінің саны көбейді. Ет өндіру соңғы үш жылда 4%, сүт 15%, жұмыртқа 1,6 есеге артты. Ауыл шаруашылығы өндірісін одан әрі дамыту, әсіресе астықты, ауыл шаруашылығының тозығы жеткен техникаларымен, оның ішінде астық жинау комбайндармен, көптеген шаруашылықтардағы жөндеу базаларының нашарлағанына қарамастан жүргізілуде. Дегенмен соңғы жылдары ауыл шаруашылығы өндірушілері инвесторлармен бірлесіп ауыл шаруашылығы машиналарының бірнешеуін (2001 жылы 800-ге жуық астық жинау комбайндары сатылып алынды) сатып алды, бұл аздық етеді. Техниканы жаңарту қарқыны жоғары болуға тиіс.

2.1. Күшті жақтары Бұрнағы жылдары аграрлық салада бағаларды ырықтандыру және жер реформасы жүзеге асырылды, мемлекеттік және ұжымдық меншіктер жекешелендірілді, ауыл шаруашылығы кәсіпорындары қайта құрылды. Жерге шаруашылық жүргізудің көп укладты нысандары қалыптасты және ауылда нарықтық қатынастар дамыды. Өндірісте жаңа нарықтық инфрақұрылым пайда болып, нығаюға бет бұрылды. Облыс бай жер ресурстарын иеленеді. Егіншілік үшін пайдалы жер 4,5 млн. га құрайды. Пайдаланылатын 8,7 млн.га табиғи жайылым жерлері кеңейтілді. Әлемдік стандартқа сәйкес келетін бидай өсіру үшін жағдай бар. Ақмола облысында өсірілетін, дән маңызы 25-29%, нақты салмағы 750-780 г/л құрайтын бидай әлемдік қалыпқа ғана сай болып табылмайды, сонымен қатар біздің ғаламшардың батысы мен оңтүстік-батысында өсірілетін, ұн тарту және нан пісіруге пайдаланылатын бидайдың ең сапалысы саналады. Автомобиль және теміржол жүйесін дамыту Ақмола облысы Қазақстан Республикасының солтүстік бөлігінде орналасқан. Солтүстігінде Солтүстік Қазақстан, шығысында Павлодар, оңтүстігінде Қарағанды және батысында Қостанай облыстарымен шектеседі. Теміржол және автомобиль көлігі арқылы Көкшетау қаласы Қазақстан Республикасы және таяу шетел қалаларымен байланысады, әуе көлігі Алматы қаласымен байланысқа шығады. Жамылғы төселген жолдар торабы облыстың барлық аудан орталықтарымен байланыстырады, көпшілік аудан орталықтарында теміржол станциялары бар, Көкшетау қаласында әуежай орналасқан. Егіншілік бойынша ғылыми-зерттеу станциялары жүйесі бар Облыста Шортанды поселкесінде «А.Н.Бараев атындағы ҚазАШҒЗИ», Зеренді ауданындағы шағалалы селосында «А.И.Бараев атындағы ҚазАШҒЗИ КФ» орналасқан, ауыл шаруашылығы дақылдары мен сорттарына жаңарту мен сорт алмастыру жүргізу үшін элиталы тұқым өсірумен айналысатын 10 шаруашылық элита өндіруші мәртебесіне ие, Көкшетау қаласында жерге орналастыру институты, АШЖИ ЖШС орналасқан. Асыл тұқымы мал өсірумен айналысатын 13 шаруашылық бар Мал шаруашылығы саласында асыл тұқымды мал өсірумен 13 шаруашылық айналысады. Облыста сүтті қара мал тұқымдарын өсіру және оны жетілдірумен 4 асылтұқымды мал шаруашылығы, етпен үш шаруашылық, жылқы шаруашылығымен - 4, қой және құс бойынша бір-бір шаруашылықтардан шұғылданады. Бұл мынадай асыл тұқымдылар: қызыл-далалық, қазақтың ақ бас, герефорд, біздің жағдайға бейімделген және тексерілген қара-ала қара мал, жылқының орыстың желгіш, қостанай, еділбай қой тұқымдары болып табылады. Қазіргі уақытта асыл тұқымды ірі қара мал - 9604 бас деп есептеледі, оның ішінде аналық мал - 4336 бас, бұл асыл тұқымды малдың 45% құрайды.

2.2. Осал жақтары Топырақ құнарының төмендеуі, зиянкестер, аурулар мен арам-шөптердің таралуы, мал дәрігерлік қызмет көрсету мен алдын алудың төмендеуі, табындардың, тұқымдық қорлардың, саланың материалдық-техникалық базасы жағдайының сапалық жағынан төмендеуі. Жедел болатын континенталдық климат аграрлық өндірістің тәуекелділігін күшейтеді. Ауыл шаруашылығы өнімдері мен материалдық-техникалық ресурстарына баға диспаритетінің пайда болуы, азық-түлікке сатып алу және ең соңғы бағасы. Ликвидті капиталдың болмауы банкі несиелерін алу мүмкіндігін жойды. Өткізу мен жабдықтау жүйесінде ең негізгі орындарды делдалдық құрылымдар иеленді. Ауыл шаруашылығы өнімдерін жан-жақты өңдеуге қуат көзінің, көлік коммуникациясының дұрыс дамымағандығы өнім өткізу мүмкіндігін шектеді. Аграрлық саланың бәсекелестік тек төменгі еңбек деңгейімен ғана ұсталады. Бұл өз кезегінде еңбек және материал сыйымдылығында отандық және осындай шетелдік өнім арасында болатын айырмашылықтың қомақты деңгейде орнын толтырады. Аграрлық салада жұмыспен қамтуды түбегейлі қысқарту үлкен жұмыссыздыққа және тұрғындардың ауылдан көптеп қоныс аударуына әкеліп тіреді.

2.3. Мүмкіндіктер Бидайға, ең бірінші оның күшті және қатты сорттарына, сонымен қатар оның өңделетін өнімдеріне сұранысты арттыру. Астық экспорты. Экспорт көлемі 0,5 млн. тоннадан 1,5 млн. тонна дейін өзгермей болады. Астана қаласы тұрғындарының санының өсуі облыстық ауыл шаруашылығы өндірушілеріне астананың азық-түлік нарығын жан-жақты өңдеуді ұйымдастырған жағдайда тамақ өнімдерімен қамтамасыз етуге жан-жақты мүмкіндіктер береді.

2.4. Қауіп-қатерлер Егіс көлемін қысқарту, құнсыз жер санының көбеюі, топырақ өңдеуді минимизациялау, қорғау шаралары көлемінің азаюы шегірткені резервациялау алаңдарын мейлінше арттырды. Табиғи зақымдану ошақтарының тұрақты көрініс беруі мен жүргізілетін алдын алу шаралары деңгейінің төмендігінен облыста жыл сайын мал мен құстың әр түрлі өте жұқпалы ауруларының ошағы пайда болады.

2.5. Агроазық-түлік саласын дамытудың негізгі мәселелері мен кедергілері Агро азық-түлік саласын дамытудың негізгі мәселелері мен кедергілері шаруашылық етуші нысандар экономикасының төмендігімен тікелей байланысты. Бұл материалдық-техникалық базаның төмен жарақтандырылуы, қырмандардағы ескірген құрал-жабдықтар астық пен тұқымды үзіліссіз өңдеуді және кептіруді қамтамасыз ете алмайды. Негізгі қорлардың тозығының жетуі. Техникамен қамтамасыз етудің төмендігі, әсіресе астық саласы бойынша. Отандық үлгідегі техникалар, әсіресе, астық жинайтын техникалар жоқ. Ауылдағы тұрғындардың көпшілігі тікелей техника сатып алуға қаржы мүмкіндігін иелене алмайды. ЖЖМӨ, ауыл шаруашылығы техникаларын сатып алу үшін алған несиелерді қайтару ақшалай емес, астықпен жүзеге асырылады. Бұл тауар өндірушілерді шығынға итермелейді. Арам - шөптердің әртүрлерімен зақымданған егістік алаңы да жетіп жығылады. Егістікке химиялық өңдеу бойынша жылдық жұмыс көлемі 1,9 - 2,0 млн. гектар құрайды. Ауылдықтар жаздық астық өнімінің орташа 12-15% зиянкестер мен аурулармен күресуде жоғалтады. Дәрі-дәрмектер өте қымбат, бұл зиянкестер мен аурулардан толықкөлемде қорғану бойынша жұмыстар жүргізуге және дәрі-дәрмектер сатып алуға қиындық келтіреді. Жерді тыңайтқыштармен жүйелі өңдемеу жай және оңтүстік қара топырақтың негізгі бөлігінің құнарлылық күшін төмендетеді, азат және фосфор мен аз қамтылған, мұның салдарынан шаруалар өнімді 15-20% жинап алады. Сорт алмастыру мен сорт жаңартуға да аз назар аударылады. Тәжірибелі мамандардың құрамы жеке меншікті фирмалар мен компаниялардағы жоғары ақылы жұмыстарға ауысуынан облыстық және республикалық деңгейде ұйымдастырылатын арнайы курстар мен семинарлардың қағыс қалуы жыл сайын қысқара түсуде. Облыс аумағы егіншіліктің тәуекелді зонасында орналасқан. Су ресурстарының жетіспеушілігі. Менеджмент пен маркетингтің төмен дамуы. Облыстың ауыл шаруашылығы қаржы қаражатының жетіспеушілігін анық сезініп отыр.

2.6. Аграрлық өндірісті (өсім көзімен) дамытудың басым бағыттары Астық өндірісін одан әрі дамыту, экспорт мүмкіндігін жақсарту. Бірінші кезеңде (2002-2005 ж.ж.) астық жинаудың жалпы көлемін 2,9 млн. тонна, екінші кезеңде (2006-2010 ж.ж.) 3,3 млн. тонна, оның ішінде жаздық бидайды 2,6 млн. тоннаға және 2,9 млн. тоннаға сәйкесінше тұрақты көтеруге қол жеткізу. Облысты, демалыс аймағын және Астана қаласын азық-түлікпен қамтамасыз ету үшін мал шаруашылығы өнімдерін тұрақты көтеру бағытында екінші кезеңде (2006-2010 ж.ж.) мал шаруашылығы өнімдерінің бірқатар экспорттық әлеуетін жасау керек. Өндірісті мал шаруашылығы өнімдерімен қамтамасыз ету және оны экспортқа келесідей көлемдерге ұсынылады: 2005 жылы 2010 жылы оның ішінде экспортқа Еттің сойыс салмағы, мың. тонна 53,0 56,0 5,0 Сүт, мың тонна 410,5 440,5 40,0 Жұмыртқа, млн. дана 200,0 212,2 25,0

2.7. Республикалық салалық бағдарламалардың аймақтармен қабысуы Облыста республикалық бағдарламаларға сәйкес аймақтық: - ауылды 2000-2002 жылдарға әлеуметтік-экономикалық дамыту бағдарламасы; - облыстың мал шаруашылығын 2000-2002 жылдарға дамыту бағдарламасы; - Ақмола облысының қала маңындағы зоналарында сүт өндірісін дамыту бағдарламасы жасалды. Бұған қоса мынандай бағдарламаларда жасалды: - 2000-2003 ж.ж. жерді тиімді пайдалану, топырақтың құнарлылығын арттыру, жер ресурстарын қорғау бойынша бағдарлама; - 2002-2005 ж.ж. Ақмола облысы бойынша ауыл шаруашылығын химиялау бойынша бағдарлама; - 2002-2005 жылдарға тұқым шаруашылығын дамыту бойынша бағдарлама. Ақмола облысы бойынша 2002 жыл егістік жер құрылымдарын оңтайландыру бойынша бағдарлама жасалу үстінде. Жыл сайын шегірткемен күрес жүргізу бойынша бағдарламалар жасалады.

3. СТРАТЕГИЯЛЫҚ МІНДЕТТЕР Ауылда жоғары өнімді техникалар мен осы заманғы технологияларды тиімді пайдалануға жол ашатын, нарық жағдайына жедел ыңғайланатын, әсіресе, бірінші кезеңде (2002-2005 ж.ж.) кооперациялар мен шаруашылықтарды тікелей интеграциялау арқылы дамытатын шаруашылық етуші нысандарды жасау. Шаруашылық етуші нысандарды одан әрі жетілдіру - екінші кезеңде (2006-2010 ж.ж.). Аграрлық өндірістің технологиялық деңгейін көтеру, ауыл шаруашылығында ғылыми зерттеу мен консультациялау жүйесін өмірге енгізуді қолдау - бірінші кезеңде (2002-2005 ж.ж.). Ресурстарды сақтағыш және экологиялық жағынан таза технологияларды өмірге енгізу - екінші кезеңде (2006-2010 ж.ж.). Ауыл шаруашылығы кәсіпорындарын қаржылық сауықтыруға бағытталған қаржы-экономикалық, ұйымдық-шаруашылық шаралар кешенін жүргізу - бірінші кезеңде (2002-2005 ж.ж.). Ауыл шаруашылығы кәсіпорындарының шығынсыз жұмысы мен төлем қабілетін қамтамасыз ету - екінші кезеңде (2002-2005 ж.ж.). Аграрлық саладағы қаржы-несие және инвестициялық саясаты: - шағын кәсіпкерлік нысандарға облыстық және жергілікті бюджет есебінен жеңілдікпен несие беру, минералды тыңайтқыштар мен элиталы тұқымдарды сатып алу үшін бюджеттік қаржыландыру - бірінші кезеңде (2002-2005 ж.ж.). - ауыл шаруашылығын, оның ішінде мал шаруашылығын дамытуға бюджеттік қаржыландыруды одан әрі кеңейту -екінші кезеңде (2006-2010 ж.ж.). Импортты алмастыратын, экспортқа бағдарланған өндірісті кеңейту: - астық бойынша экспорт мүмкіндігін тұрақтандыру, азық-түлік импортын қысқарту - бірінші кезеңде (2002-2005 ж.ж.). - астық бойынша экспорт мүмкіндігін кеңейту, ет пен сүт бойынша экспорт мүмкіндігін жасау - екінші кезеңде (2006-2010 ж.ж.). Ауыл шаруашылығы өндірісін техникалық жарақтандыруды нығайту: - ауыл шаруашылығы техникаларын 40% жаңарту - бірінші кезеңде (2002-2005 ж.ж.). - ауыл шаруашылығы техникаларын толық жаңарту - екінші кезеңде (2006-2010 ж.ж.).

4. ӘРЕКЕТ СТРАТЕГИЯСЫ

4.1. Ауылда шаруашылықпен айналысушы нысандарды ұтымды құру. Агроиндустрия саласын қаржылық қолдаудың көп қырлы жүйелерін жасау: - мемлекеттің қатысуымен несиелеу жүйесі - ауылдық несиелеу серіктестіктерін (АНС) құру - бірінші кезеңде (2002-2005 ж.ж.) қалған 9 ауданда. Аграрлық өндірісті тәуекел етуді сақтандыру жүйелерін жасау: - табиғат тәуекелдеріне табиғи зардаптарға байланысты астық өнімі мен кірісті сақтандыру - бірінші кезеңде (2002-2005 ж.ж.), бұл жұмыстарды жаңғырту. - нарық бағаларының, жедел мәмілелер (фьючерстер, опциондар және т.б.) ауқымалығына тәуекелділікті сақтандыру - екінші кезеңде (2006-2010 ж.ж.). Несиені ресімдеуді, ауыл шаруашылығы өндірушілерінің нақтылы мүмкіндігі шегінде кепілдікпен қамту мәселесін шешуді оңтайландыру және жеделдету - бірінші кезеңде (2002-2005 ж.ж.).

4.2. Аграрлық өндірістің технологиялық деңгейін көтеру Аграрлық саланы ғылыми, консультациялық және ақпараттық қамтамасыз ету (қалпына келтіру және дамыту) - бірінші кезеңде (2002-2005 ж.ж.) Жергілікті биоклиматтық жағдайларға бейімделген жоғары өнімділікті өсімдіктер сорттары мен мал тұқымдарын дамыту бағытталған селекциялық жұмыстарды, элиталы тұқым шаруашылығы мен асылдандыру шараларын жақсарту. Астықтың жаңа сорттары бар егістік алқаптарын бірінші кезеңде (2002-2005 ж.ж.) 20-25% дейін, екінші кезеңде (2006-2010 ж.ж.) 35% дейін жеткізу. Асыл тұқымды мал шаруашылықтары санын 20 дейін, оның ішінде ірі қара малға қатысты шаруашылықтар санын 10-ға, жасанды асылдандыру пункттерін - 305-ке жеткізу - бірінші кезеңде (2002-2005 ж.ж.). Асыл тұқымды мал шаруашылықтары санын 30 дейін, оның ішінде ірі малға қатысты шаруашылықтар санын 16-ға, жасанды асылдандыру пункттерін - 435-ке жеткізу - екінші кезеңде (2006-2010 ж.ж.).

4.3. Ауыл шаруашылығы кәсіпорындарын қаржылық сауықтыру Жағдайы төмен ауыл шаруашылығы кәсіпорындарын сауықтыруға және қайта ұйымдастыруға бағытталған қаржы-экономикалық, ұйымдық-шаруашылық шаралар кешенін аяқтауға. Банкроттықтан немесе қалпына келтіруден өткен немесе өтіп жатқан кәсіпорындарды қаржылай сауықтыруға байланысты қолға алынған шараларға бақылауды қатайтуға - бірінші кезеңде (2002-2005 ж.ж.). Екінші кезеңде (2006-2010 ж.ж.) ауыл шаруашылығы кәсіпорындарын қаржылық сауықтыру, шығынға бой алмауын, төлем қабілеттілігін қамтамасыз ету бойынша жұмыстарды одан әрі жетілдіру.

4.4. Аграрлық саладағы қаржы-несие және инвестициялық саясат Ауылдық несие серіктестіктері жүйесін қалыптастыру. Облыста екі ауылдық несие серіктестіктері - Щучье ауданында «Оқжетпес» АНС және Зеренді ауданында «Еңбек-Несие» АНС ЖШС құрылды. Бұл серіктестіктерде оның қатысушыларын несиелеу бойынша белгілі жұмыстар жүргізілді. 2001 жылы олар серіктестік қатысушыларына 37 млн. теңге көлемінде несиелер берді. Алдағы уақытта ауылдық несие серіктестіктері жүйесін қалыптастыру облыстың басқа да аудандарында жалғасын табады. Қазіргі уақытта Есіл, Сандықтау, Целиноград аудандары өз аумақтарында АНС құруға ниет білдіріп отыр. Облыстық және жергілікті бюджеттен қаржыландыру. 2001 жылы минералдық тыңайтқыштар сатып алу үшін 2448 тоннаға 20,3 млн.теңге сомасында жәрдемақы және элиталы тұқымды өткізу үшін дотациядан 12,9 млн. теңге бөлінді. 2010 жылға дейінгі кезеңге мал шаруашылығы, малды асылдандыру, элиталы тұқым шаруашылығы, сондай-ақ шағын кәсіпкерлікті қолдау үшін бағытталған бюджеттік бағдарламаларды мақсатты қаржыландыру бойынша жұмыстар жалғасатын болады.

4.5. Импортты алмастыратын, экспортқа бағдарланған өндірісті кеңейту Ұзақ уақыт сақталатын казеин, майы алынған құрғақ сүт (МАҚС), құрғақ кілегей сүт (ҚКС), қойытылған, қоймалжың және асептикалық сүт, ет консервілері өндірісінің қалпына келтіру және кеңейту. Жергілікті өңдеуші кәсіпорындар үшін коммерциялық ұсыныстар мен ұсынымдар жасау. Өңдеуші кәсіпорындар қызметі салаларын кеңейту бойынша бизнес-жобаларын жасауға қатысу және бұл жобаларды жүзеге асыру бойынша жеңілдік несиелер болуға ықпал көрсету. Әр селолық және поселкелік округтерде дайындау пункттерін ұйымдастыру. Агро азық-түлік өнімдері экспорты-импорты мүмкіндіктері. Ақмола облысы елімізде бидай мен басқа да астық дақылдарын өндіруші негізгі аймақтардың бірі болып табылады. Қолайлы жағрапиялық орын алуына байланысты облыс аумағында жоғары сапалы бидай өсіру артады, бұл оны тартымды экспорттық тауарға айналдырады. Сондықтан облыстағы астық нарығы өте сыйымды. 2001 жылы өндірілген 3,6 млн. тонна астықтың өңдегеннен кейін 0,77 млн. тоннасы облыстан тысқары жерлерге сатылды. Экспорт көлемін арттырып, импорт көлемін төмендету үшін облыста импортты алмастыру бағдарламасы жасалып, орындалуда. Ауыл шаруашылығы өнімдері әлемдік нарыққа шығу үшін барлық шаралар қолға алынуда. Ауыл шаруашылығы өнімдерінің қомақты көлемін Ресейге экспорттауға жол ашатын факторлардың бірі - шикізатты әлемдік стандарт сапасына жақын өнім алуды қамтамасыз ететін завод жағдайында өңдеу болып табылады. 2010 жылға дейінгі болашақта қарастырылады: - сапасын ұзақ уақыт қамтамасыз етуге қабілетті консервіленген өнімдер шығару; - импорттық өнімдерге, шикізаттың қат түрлеріне, технологиялық құрал-жабдықтарға деференциалды кеден төлемдерін енгізу туралы үкіметке шешім қабылдау жөнінде өтініш жасау; - импорттық алмастырудың белгілі бағдарламаларын жеңілдікпен несиелеуді бастапқы инвестициялық қолдауды қамтамасыз ету бағдарламасын жасау; - осы заманғы технологияларды қолдану: астықты экструзациялық өңдеу, ас қосымшаларын шығару, жаңа емдеу - профилактикалық өнімдер алуға мүмкіндік беретін астықты өңдеудің қосалқы өнімдерінен ас талшықтарын алу. Астық бойынша экспорттық мүмкіндікті тұрақтандыру, мал шаруашылығы өнімдері, жармалар мен өсімдік майы импортын қысқарту - бірінші кезеңде (2002-2005 ж.ж.). Астық экспорты мүмкіндігін арттыру, ет пен сүт бойынша экспорт мүмкіндігін жасау, одан әрі жармалар мен өсімдік майы импортын қысқарту - екінші кезеңде (2006-2010 ж.ж.).

4.6. Ауыл шаруашылығы өндірісін техникалық жарақтандыруды нығайту Машина-трактор паркі құрылымын лизинг және несиелеу бағдарламасы негізінде жаңарту есебінен жыл сайын 10% дейінгі нормативтік деңгейге жеткізу. Облыстың өнеркәсіп және жөндеу кәсіпорындары: «Тыныс» АҚ; Ақкөл қаласындағы «КРМЗ» ЖШС; «Атбасар ЖМЗ»; «Макин поршень сақиналары» заводында; «Щучинск-Агрожөндеу» заводында; Державинск қаласындағы «Агропромтехника» ЖАҚ Астана және Степногорск өнеркәсіп және жөндеу кәсіпорындарында ауыл шаруашылығы машиналары мен жабдықтары үшін қосалқы бөлшектердің импорт алмастыратын өндірістерін игеру. Ауыл шаруашылығы машиналарын, оларды жинақтайтын және қосалқы бөлшектерін шығаруға тапсырыстарды ұйымдастыру үшін бұл кәсіпорындарды қатыстыру назарға алынады. Бұл шаралар қосымша жаңа жұмыс орындарын ашуға және ауыл шаруашылығымен айналысушылар санын арттыруға мүмкіндік береді. Машина - технологиялық станциялар Облыста 13 МТС құрылып, оның 10 жұмыс істеп тұр, барлығы он үші бірінші кезеңде жұмыс істейтін болады. Одан әрі МТС жүйесін, лизингілік қамтамасыз ету негізінде сервистік қызмет көрсететін пункттерді кеңейту бойынша жұмыстар жасалады. 2010 жылы МТС жүйесі 14-ке көбейеді. Машина-технологиялық станциялар құру қажеттілігі шаруа (фермерлік) шаруашылықтардың техникамен осал жарақтандырылуынан, ауыл шаруашылығы техникаларын айрықша қымбаттауынан, 2-ші деңгейлі банкілерден несиелер алу үшін ликвидті кепілдік мүліктің жоқтығынан туындайды. Облыстың ауыл шаруашылығы өндірушілерін материалдық-техникалық ресурстармен қамтамасыз ету жолдары мынадай: өз қаражаты; көктемгі - егіс және жиын-терім жұмыстарын жүргізуді ұйымдастыруға жергілікті бюджеттен несиелеу; лизингі негізінде өкімет торабы бойынша ауыл шаруашылық техникаларымен қамтамасыз ету. Ауыл шаруашылығы құрылымдарының төмен қаржылық жағдайына және несие ресурстарын жетімсіз бөлу, лизингіге байланысты жан-жақты дами алмау ауылшаруашылығы техникаларымен жарақтандырудың деңгейін төмендетіп жіберді. Ұсынылатын нормативтер мен парк құрылымдарына сәйкес ауыл шаруашылығы өндірісін техникалармен қаруландыру мәселесін шешу үшін жыл сайын машина-трактор паркін жаңартып отыру қажет. Ауыл шаруашылығы техникаларын сатып алу үшін қаржы ресурстарының жетіспеуінен үлкен бір мезеттік капитал шығындарынсыз қымбат тұратын техникаларды пайдалануда лизингі беретін сияқты және лизингі алатын тұлғада экономикалық пайда әкелетін лизингілік қатынасты дамыту мен жетілдіру мәселесі көкейтесті күйінде қалады. Ауыл шаруашылығы техникаларын 40% жаңарту - бірінші кезекте (2002-2005 ж.ж.). Ауыл шаруашылығы техникаларын толық жаңарту - екінші кезеңде (2006-2010 ж.ж.). Ауыл шаруашылығы машиналары құрылысы өзге де аралас салалар кәсіпорындарын қалпына келтіру мәселелері. Облыс бойынша республикалық ауыл шаруашылығы машина құрылысын дамыту бағдарламасына кіргізу үшін машина құрылыс заводтары мен жөндеу-қызмет көрсету кәсіпорындарының деректер базасы жасалып, оған 12 кәсіпорын енгізілді. Бұл кәсіпорындардың ауыл шаруашылығы машиналарын, оның жинақтаушы және қосалқы бөлшектерін шығару бойынша тапсырыстарды ұйымдастыруға және орналастыруға қатысуы бағдарланады. Олардың қатарында Щучинск «Агрореммаш» заводы, Көкшетау автожөндеу заводы, Целинный тәжірибе жасау заводтары бар. Оларды толық қалпына келтіріп, өндірісін кеңейту үшін 35-40 млн. теңге қажет етіледі.

IV. ТАРАУ. КӨЛІК ИНФРАҚҰРЫЛЫМЫ

1. МАҚСАТ Облыс экономикасының жедел өсу қарқының ықпал ететін және экономика мен тұрғындар сұранысын сапалы қызметтермен қамтамасыз ететін тиімді және технологиялық жаңартылған көлік кешенін жасау. Бірінші кезеңде (2002-2005 ж.ж.) шаруашылық етуші нысандарды көлік қызметімен толық қамтамасыз етуге, облыстың ең кемі 80% елді мекендеріне автобус байланысын орнатуға қол жеткізу. Автомобиль жолдарын ұстау және ағымдық жөндеу бойынша жұмыстарды жан-жақты жақсарту. Екінші кезеңде (2006-2010 ж.ж.): - бірыңғай көлік-коммуникациялық кеңестікті жасау - шаруашылық етуші нысандарды және тұрғындарды тасымалдаумен толық қанағаттандыру, олардың сапасын әлемдік деңгейге жеткізу.

2. ЖАҒДАЙДЫ ТАЛДАУ Негізінен жүктер мен жолаушыларды 100% тасымалдау теміржол және автомобиль көлігімен жүзеге асырылады (әуе қатынасы үлесіне 61 млн. тонна жүктің 20 тоннасы ғана және 48 млн. жолаушының 11 мыңы ғана келеді). Негізгі тасымалдау құралы болып автомобиль көлігі саналады. Бұл сала соңғы жылдары елеулі өзгерістерге ұшырады. Автокәсіпорындарды мемлекет иелігінен алу жүргізілді. 1999 жылдың өзінде жолаушылар тасымалдау жеке меншікті кәсіпорындармен және құрылымдармен жеке капиталдың қатысуымен жүргізілді. Облысты қайта ұйымдастыруға, облыс орталығын, Ақмола облысының бұрынғы аудан орталықтарының бірқатарын көшіруге байланысты 1999 жылы Көкшетау қаласымен тікелей байланыс болмаса, қазіргі уақытта мұндай байланыс тек Егіндікөл ауданының орталығымен ғана жоқ. Сәйкесінше сол кезеңде 1999 жылы автобус байланысы бар елді мекендер саны 39% құраса, 2001 жыл бұл 50% жеткізілді. Бүл процесте жалғасын табуда. Соңғы жылдары салалар қызметінің көрсеткіші едәуір төмендеді. Негізгі күре тамыр жолдар мен тасымалдау құралдарына жөндеу-қалпына келтіру жұмыстары төмен ырғақта жүргізілуде. Нәтижесінде аз шығын мен және жоғары сапа деңгейіндегі көлік қызметін толық көлемде ұсыну сияқты саланың ең басты міндеті толық көлемде орындалмады. 2001 жылы жүк тасымалдау көлемі 1999 жыл деңгейіне қарағанда (жаңа шекарадағы облыс жылы) 1,4 есеге көтерілді. Бұл көрсеткішке астық тасымалдау көлемінің өсе түсуі тікелей әсерін тигізді. 1999-2001 жылдары орташа жылдық өндіріс 1994-1998 жылдардың орташа жылдық деңгейіне қарағанда 1,5 есеге дейін өсті. Бұл кезеңде «Қазақалтын» тау-кен байыту комбинаты мен «Жолымбет» кенісі сияқты көлік қызметін ірі көлемде тұтынатын іргелі кәсіпорындар өз жұмысын жандандырды, жұмыс істейтін «Атансор» кеніші іске қосылды. Тасымалдау көлемі және бірқатар басқа кәсіпорындардағы тасымал ауқымы арта түсті. Жолаушылар тасымалдау 1999-2001 жылдары 7% төмендеді. 2001 жылы облыстың автокөлігімен (коммерциялық тасымалмен айналысатын кәсіпкерлер мен көлік емес ұйымдардың жүк тасымалдау көлемін бағалау есебімен) 55,4 млн. тонна жүк тасымалданды, бұл 2000 жылдың деңгейімен салыстырғанда 184,1% құрады. 2001 жылы автокөліктің жүк айналымы 2,2 млрд. т. км. (2000 жылдың 138,9%) құрады. 2001 жылы ішінде 46,4 млн. адам тасымалданды, бұл 2000 жылға қарағанда 16% аз. Ақмола облысы бойынша 1999-2001 жылдары автомобиль көлігін дамытудың негізгі көрсеткіштерінің динамикасы Жүк тасымалдау көлемі, млн.тонна Жүк айналымы, млн.т/км Жолаушылар, млн.адам Жолаушылар айналымы, млн.жолау./км 1999 жылы 39,4 169,3 49,8 455 2000 жылы 30,1 1551 55,2 504 2001 жылы 55,4 2155 46,4 464,1

2.1. Күшті жақтары Көлік-коммуникация жүйесін (теміржол, тораптық станциялар, әуежай, байланыс, телевидение) дамыту. Жағрапиялық қолайлы жағдай, облыс аумағынан «Солтүстік-Оңтүстік» транзиттік маршруттары өтеді.

2.2. Осал жақтары Ішкі облыстың жолдары тиісті деңгейінде ұстау қажеттігі. Тұрақты қаржылай қолдаудың болмауы ішкі облыстық жолдарды қанағаттанғысыз жағдайға, төмен техникалық деңгейге әкелді.

2.3. Мүмкіндіктер Транзиттік мүмкіндікті дамыту. Жағрапиялық қолайлы жағдай облыс аумағы арқылы транзиттік ағындардың толассыз өтуіне жол ашады. Елорданың Астанаға ауыстырылуына байланысты ішкі аймақтық байланысты нығайту, аймақаралық қарым-қатынасты, туризмді дамыту мүмкіндіктерін дамыту.

2.4. Қауіп-қатерлер Көлік-коммуникациялық қызметтерді ұсынудың ескірген стандарттарын, нормалары мен ережелерін пайдалану.

3. СТРАТЕГИЯЛЫҚ МІНДЕТТЕР Коммуникация тұрғындар өмірі мен шаруашылықпен айналысудың нарықтық мүмкіндіктері сапасын көтеруден құралы ретінде қарастырылады. Облыстағы негізгі жүктер: тау-кен өнімдері, тамақ және басқалары, өнеркәсіп, ауыл шаруашылығы салаларының өнімдері. Тарнзиттік тасымалдаудың тиімділігі жол жүйелерінің сенімділігіне де тікелей байланысты болады. Сондықтан бұл экономика саласында жол шаруашылығын дамытуға тікелей көңіл бөлінуге тиіс. Ең маңызды басым бағыттарының бірі болып автожолдар жүйесін сақтау және кеңейту танылады. Теміржол мен әуе тасымалының басты бөлігі транзитке жатады, автокөлік негізінен ішкі сұранысты қанағаттандыруға бағдарланған. Осылайша теміржол көлігі негізінен республикалық қызмет атқарады, яғни ол негізінен республикалық көздерден қаржыландырылуы тиіс. Автомобиль жолдары үшін республикалық және аймақтық ресурстардың жолаушылар тасымалын үлестік қаржыландыру жағдайын жасау талап етіледі.

3.1. Транзит саясаты Транзит ұлттық көлік жүйелерінің резервтерін тиімді пайдалануға мүмкіндік береді, оның өндірісінің кеңеюін ынталандырады өз кезегінде жол құрылысы, тиісті сервис өріс алады, жаңа жұмыс орындары ашылады. Облысты көлік қызметімен қамтамасыз етуде басты ролді ішкі облыстық сияқты және республикалық байланыста жүк және жолаушылар тасымалының негізгі көлемін қамтамасыз ететін теміржол және автомобиль көлігі тұрақты түрде иеленеді. Транзиттік мүмкіндік Қолайлы жағрапиялық жағдайға байланысты техникалық жарақтандырылған магистралдық тараптардың теміржол жүйелері құрамында болуы облысты евроазиялық байланыстың транзиттік звеносының рөлін анықтап берді. Қолайлы жағдаймен салыстырғанда автомобиль жолдары саласының жалпы пайдаланылатын жол ұзындығы мен жолдардың тығыздығы, оларды пайдалану жағдайы қанағаттанғысыз қырынан сипатталады. Облыс бойынша негізгі транзиттік тасымалдау бөлігін басқа облыстардың немесе өзге мемлекеттердің, оның ішінде үшінші елдердің автомобиль көліктері жүзеге асырады. Транзиттік тасымалдағы облыстың автокөлік құралдарының қатысу үлесі мардымсыз. Транзитті әуе маршруттары республиканың облыстары, біздің еліміз бен жақын көршілеріміз, сол сияқты Европа мен Оңтүстік-Шығыс Азия мен арада орындалатын ұшулар авиакомпаниялар үшін тиімді болып табылады, маршрут ұзындығын елеулі қысқартуға деген сұраныстың болуы әуе қозғалысын басқару, навигация мен байланыстың техникалық құралдарын жетілдіру бойынша талаптарды алға тартады. Транзит саясатын жүзеге асыру бойынша стратегиялық міндеттер - Теміржол және автомобиль дәліздері учаскелерін, оның ішінде арнайы тез қозғалатын авто және теміржол магистралдарын дамыту. - Тиісті сервис жүйесін жасау, оған шағын бизнес нысандарын тарту. - Жоғары құн қосылған өнімдерді экспорттау бойынша басқа экономика салаларымен кооперация.

3.2. Ішкі сұранысты қанағаттандыру саясаты 1997-1998 жж. жалпы экономикалық дағдарыс көлік қызметінің негізгі көрсеткіштеріне әсер етті. Соның салдарынан экономиканың барлық салаларында көрініс берген өндіріс ырғағының төмендеуі барлық көліктермен жүктасымалдаудың жалпы көлемінің қысқаруына әкеліп соқты. Қазақстанның шалғай аудандарымен, басқа мемлекеттермен байланысатын теміржол, сондай-ақ бірқатар кәсіпорындар облыс экономикасы үшін үлкен маңызға ие. Кейбір жүк түрлеріне теміржол көлігі таптырмайтын, ең оңтайлы жолы болып табылады. Облыс кәсіпорындары өнімдерінің ішкі және сыртқы нарықтардағы бәсекелестік тудыра алуы келешекте теміржол көлігі қызметінің құнына әсер етуін сақтайтын болады. Бұл ретте басқа көлік түрлері тарапынан және бірінші кезекте автомобиль қызметінен бәсекелестік кең ауқым алады. Өнеркәсіп өнімдерін өндірушілері бағаларының өсуі, әсіресе жанар-жағармай материалдарына, дағдарыс жағдайында және тасымалдау тарифтерінің өзгермеуі теміржол көлігінің негізгі құралдары мен жылжымалы составтарын жұмыс жағдайында ұстау бойынша барлық бағдарламаларды қысқартуға мәжбүр етеді. Теміржол көлігін жаңарту және дамытуға өзінің инвестициясы да және тартылатын қаражат көздері де төмендеп кетті. Саланың қаржы-экономикалық жағдайына орындалған жұмысқа төлемнің болмауы да кері әсерін тигізеді. Ішкі тасымалды жүзеге асыруда басты рөлді автомобиль жолдары да атқарады. Жалпы пайдаланудағы автомобиль жолының ұзындығы 7882 км. құрайды. Жалпы пайдаланудағы жол құрамындағы республикалық маңыздығы жол ұзындығы - 2266 км, жергілікті маңыздағы жол ұзындығы 5616 км. Жол саласының ең басты проблемасы - жол жамылғыларының сапасыздығы, төменгі техникалық жағдай, жол қозғалысы қауіпсіздігі және 10 тоннадан аспайтын салмақтың белдікке түсуі бойынша нормативтік талаптарға сәйкессіздігі. Жолдың техникалық-пайдалану деңгейіне кері әсерін тигізетін үрдістердің біріне жолды жөндеу мен ұстауды қаржыландырудың күрт төмендеуі де жатады. Тасымалдау көлемі мен облыстағы барлық меншік нысанындағы жүк автомобильдері парктерінің жүк айналымы динамикасы соңғы жылдары тасымалдау көлемінің төмендеуі байқалып отырғанын айғақтайды. Сала алдында тұрған негізгі мәселелердің бірі-заң және нормативтік құқықтық базаның жетімсіздігі болып табылады, бұл автомобиль көлігі қызметін толыққанды мемлекеттік реттеуді қамтамасыз етуге кедергі келтіреді. Қалааралық байланыста автомобиль көлігімен тасымалды ақпараттық қамтамасыз ету мен бақылау жасау жүйесі қағыс қалып қойған. Облыста авиация-авиакомпаниялар, аэронавигациялар мен әуежайлар қажетті өзара байланыссыз және қызмет пен даму саясатынсыз өзінше күй кешіп жатқанымен сипатталады. Көкшетау әуежайында тарифтерді көтеруге талпыныс жасалу тасымал көлемін одан әрі азайтуға әкеп соғады.

4. ӘРЕКЕТ СТРАТЕГИЯСЫ Бірінші кезең 2002-2005 жж. жүзеге асырылады: Өндірістің құлдырауын тоқтату, автожол және теміржол көлігі салалары - негізгі көлік-коммуникация жүйесін құрауы үшін концентрациялау жолымен тұрақты өсу үшін ресурстарды жұмылдыру. Қолда бар коммуникация жүйелерін сақтап қалу, оны тиісті нормативтік талаптар деңгейіндегі техникалық жағдайына жеткізу. Көкшетау қаласының оңтүстік аудандар орталықтарымен үзіліссіз тура автобус байланысын орнатуды аяқтау. 2002 жылы автобус байланысы облыстың ең кемі 60% елді мекенін, ал 2005 жылы - 80% қамтуы тиіс. Аудан орталықтарының селолық округтер мекендерімен байланысатын автобус маршруттар ашу. Жылсайын автобус паркін ең кемі 40 «ПАЗ» маркалы автобуспен жаңартуға, бұған 300 млн. теңге тартылатын болады. Республикалық және жергілікті бюджеттер қаржысына, сондай-ақ жеке қаржы ресурстарына үлестік қатысу негізінде инвестициялық бағдарламаларды жүзеге асыру. Көлік коммуникациясы жүйесін кеңейту. Жөндеу қалпына келтіру жұмыстарының сұранысын толық қанағаттандыруды қамтамасыз ететін кәсіпорындарды дамыту. Бірінші кезеңде автомобиль жолдарын ұстау мен ағымдағы жөндеуге 3,5 млрд. теңге жіберу көзделіп отыр. Солтүстік Қазақстан облысы шекарасымен Астана-Бурабай автожолын жобалау аяқталады. 2005 жылы 2000 жылмен салыстырғанда көліктің барлық түрімен жүк тасымалдау көлемі 65%, жолаушыларды - 5% көтерілді. Екінші кезең 2006-2010 жж. жүзеге асырылады: Бірыңғай көлік-коммуникациялық кеңістікті жасау. Облыстың барлық елді мекендеріне көліктің қатынасып қамтамасыз ету (100% алу), тұтыншы қажеттіліктеріне бағытталған азаматтардың көлік қызметтеріне деген қажеттілігін қанағаттандыру. Автобус паркін жаңартуға ең кемі 600 млн. теңге жұмсалатын болады. Саланың рентабелділігін, транзит кірісінің өсімін арттыру, заем қаражаттарын қайтаруды бастау. 2010 жылы 2000 жылмен салыстырғанда көліктің барлық түрлерімен жүк тасымалдау көлемі 1,9 есеге, жолаушы тасымалы 28% өседі.

4.1. Транзит саясатын жүзеге асыру бойынша әрекет ету стратегиясы Теміржол және автожол көлігі дәліздері учаскелерін дамыту. Автоматтандырылған технологияларды іске асыру жолымен қолдағы бар транзиттік коммуникацияны жұмыс жағдайында ұстау және жаңарту. Басқа елдерден «жұмсақ» займдар тарту арқылы қатты жылжуға мүмкіндік беретін авто және теміржол магистралдерінің құрылысы және пайдалану. Тиісті сервис жүйесін құру: мейманхана, мотелдер, кемпингтер, тез тамақ ішуге болатын кәсіпорындар, тұрмыстық қызмет көрсету нысандары. Салаға шағын бизнес нысандарын тарту. Жоғары құн қосылған өнімдерді экспорттауға ықпал жасау мақсатында өзге де экономика буындарымен кооперация.

4.2. Ішкі сұранысты қанағаттандыру саясатын жүзеге асыру бойынша әрекет ету стратегиясы Облыстың инфрақұрылымдарын, көлік пен байланысты дамыту. Экспортқа бағдарланған және импортты алмастыратын кешендерімен кәсіпорынның стратегиялық мүдделері бағыттарымен келісу. Республикалық және жергілікті маңызға ие автомобиль жолдарын қалпына келтіру. Негізгі автожолдарды жобалау. Жылжымалы составтарды жаңарту және модернизациялау. Облыстың байланысы қиын және шағын елді мекендерінде байланысты қамтамасыз ету үшін спутникті ауыл байланысы құрылысын аяқтау. Ауыл шаруашылығы, өнеркәсіп, құрылыс, сауда өнімдерін апару және әкелу процестерін мемлекеттік реттеудің бағдарламасын жасау. Салааралық технологиялық және ұйымдық кооперациялар есебінен көлік инфрақұрылымының қызмет етуінің ресурс сыйымдылығын төмендету. Орталықтың өкімет органдарының облыстың жергілікті атқарушы органдарымен және орта бизнес кәсіпорындары жүйесін құру. ҒӘуе кемелерінің мобилді отрядттарын ұйымдастыру арқылы шегірткемен, өсімдік ауруларымен күресу және өзге де авиациялық-химиялық жұмыстарды орындау үшін отандық шағын авиацияларды тарту. Рейстер жиілігіне, тасымал көлеміне және басқа өлшемдерге байланысты жердегі әуежайлар алымдары мен тарифтеріне жеңілдіктер жүйесін енгізу. Межеленген мақсаттарды жүзеге асыру бірінші кезекте саланың толыққанды қаржы-несие жүйесін құру нәтижесінде қол жеткізіледі. Қазіргі уақытта облыстық ішкі сұранысын қамтамасыз ету жағын алып қарағанда, көлік-коммуникация кешенінің басты мәселелері автожол шаруашылықтарын инвестициялаудың толыққанды тетігінің болмауынан туындайды. Облыстың автомобиль жолдары саласын дамытуға ресурстардың жетіспеушілігінен күрделі және орташа жөндеу арқылы анық байқалады. Экономикалық аспектілер Жол жүйесінің даму деңгейі мен техникалық жағдайы облыстың әлеуметтік-экономикалық дамуына макроэкономикалық сияқты, микроэкономикалық деңгейде әсер ете отырып, оған айрықша әсерін тигізеді. Сондай-ақ жол жүйесін дамыту отынды үнемдеуге, жүк тасымалдауда трансакциялық шығындарды төмендетуге дәнекер болады. Ғ Әлеуметтік аспектілер Облыста барлық елді мекендер арасында қатты жамылғысы бар автожолдар бойынша сенімді автожол байланысы жоқ. Тұның салдарынан арнайы медициналық технологиялық жөндеуге тұрмыстық қызмет көрсетуге шектеу қойылады. Келенсіз жолсыздық мұның баты себебі болып табылады. Жүзеге асыру міндеттері мен тетіктері

1. Қаржыландыру жүйесін құру · Транзит бағытында «жұмсақ» займдарды белсенді тарту. Инвестиция тарту арқылы көлік шығындарын төмендетуге мүдделі экономиканың секторларымен салааралық одақтар мен ассоциациялар құру. Автомобиль жолдарын ұстауды, жөндеу мен құрылысын жүргізуді және инвестиция ресурстарын қайтару жүйесін құруды мемлекеттік мақсатты көздерден қаржыландыруды анықтау. Аймақтағы автомобиль жолдарын ұстау, жөндеу және құрылысын салу мақсатында аталған қаржыларды пайдалану үшін жергілікті өкімет органдарының салықтың және басқа да міндетті төлемдердің толық көлемде түсуіне мүдделілігін қамтамасыз ету тетіктерін жасау.

2. Аймақтардағы автожол жүйесін тиымды жоспарлау Медігерлік автожол ұйымдары емес, автожолдарды тұтынушылар мүддесі негізге алынуға тиіс. Аймақтың әлеуметтік-экономикалық дамуына қосымша ресурстар ретінде жүйелер сапасын есепке алу. Негізгі назар автомобиль жолдарының жағдайын жақсартуға аударылатын болады. Бірінші кезеңде (2002-2005 жж.) жолдарды ұстау және ағымдық жөндеу бойынша жұмыстар айрықша жақсарады, буған ең кемі 3,5 млрд. теңге жұмсалатын болады. Жолдарды қалпына келтіру көлемі де артады, бұған 10 млрд. теңге пайдаланылуы мүмкін. Тұрғындар мен шаруашылық етуші нысандарды көлікпен қамтамасыз етуді жақсарту бойынша шаралар қабылданады. 2002 жылы автобус тасымалымен облыстың елді мекендерінің 60%, 2005 жылы - 80% қамтылады деп күтілуде. Автобус паркін лайықты жаңарту да қолға алынады. 2005 жылға дейін бұл мақсатқа 300 млн. теңге жұмсау көзделіп отыр. Базалық салалар өндірісінің тұрақты өсуіне байланысты жүк тасымалының көлемі 2005 жылы 2000 жылмен салыстырғанда 65%, жолаушылар тасымалы 5% өседі.

V. ТАРАУ. ҚОРШАҒАН ОРТАНЫ ҚОРҒАУ ЖӘНЕ ТАБИҒИ РЕСУРСТАР

1. МАҚСАТ Сумен қамтамасыз деңгейін көтеру және қоршаған ортаның сапасын тұрақтандыру

2. ЖАҒДАЙДЫ ТАЛДАУ Адамдар тұратын жекелеген жерлерде қоршаған ортаның жағдайы қанағаттанғысыз қалады және тұрғындар денсаулығына келеңсіз әсер етудің негізгі себебі - сапалы ауыз судың қат болуы және ауаның ластануы. Ауыл шаруашылығын экстенсивті жүргізу салдарынан дала мен орман алқаптарының табиғи көрінісі бұзылды.

2.1. Мықты жақтары Ластану көздерінің кадастрлары мен олардың орналасу карталары жасалды.

2.2. Осал жақтары Су ресурстарының жетімсіздігі, бірінші кезекте ауыз судың, көздердің ластанушылығы. Судың тапшылығы өндіруші күштер мен экономикалық өсімді толығымен дамытуды тепсейді. Көптеген елді мекендердегі ауыз су сапасы стандарт талаптарына жауап бермейді. Қауіпті және радиоактивті залалдарды өңдеу жүйесінің жетілмегендігі.

2.3. Мүмкіндіктер Облыс аумағында орналасқан бірегей табиғи кешендер, демалыс-сауықтыру мекемелері туристерді тартып, экологиялық туризмді дамытуға ықпал жасайтын болады.

2.4. Қауіп-қатерлер Экологиялық қауіпті «ЦГХК» ААҚ және оның бүгінгі Степногорск қаласымен Еңбекшілдер ауданындағы Заозерный поселкесіндегі «КазСабтон» ЖАҚ уран өндіру және өңдеу барысында жинақталған қалдықтар сақталған қоймалар мен су тұндырғыштар тудырады.

3. СТРАТЕГИЯЛЫҚ МІНДЕТТЕР Облыста жақындағы он жылда қоршаған ортаны және табиғат ресурстарын қорғау саласында келесідей стратегиялық міндеттерді жедел шешу қажет етіледі: - су ресурстары тапшығын қысқарту, сумен қамтамасыз ету деңгейін көтеру, бірінші кезекте тұрғындарды сапалы ауыз сумен қамту; - табиғатты пайдалану және қоршаған ортаны қорғау жүйесін оңтайландыру; - қалдықтарды пайдалану деңгейін арттыру. Жер ресурстарын сақтау; - экологиялық білім-танымтанымменен қамтамасыз ету.

4. ӘРЕКЕТ СТРАТЕГИЯСЫ

4.1. Су ресурстарының тапшылығын қысқарту, сумен қамту деңгейін арттыру Су ресурстарының барлық түрлерін және ең алдымен ластанудан барынша қорғалған жер асты су көздерін пайдалануды интенсификациялау есебінен ауыз сумен қамтуды жақсарту бойынша шаралар жасау. «Қала, аудан тұрғындарын сапалы ауыз сумен қамтамасыз ету 2001-2003 жылдарға «Сапалы-Су» облыстық бағдарламасы шараларын орындау. Суды үнемдеу, су өндірістердің дамыту ырғағы мен көлемін шектеу бойынша шаралар жүргізу. Жер асты суларын пайдалануды арттыру бойынша шаралар жүргізу. Көкшетау өнеркәсіп су құбырының Щучинск қаласына дейінгі құрылысын, курортты зонаның су ресурстарын сауықтыру мақсатында Воробьев-Қотыркөл канализациялық коллекторы құрылысын аяқтау. Қопа көліне жағалау құрылыстарын салу. Облыстың сумен қамтамасыз етудің жоғарғы көздерінің экологиялық жағдайын жақсарту.

4.2. Табиғатты пайдалану және қоршаған ортаны қорғау жүйесін оңтайландыру Қоршаған ортаны қорғау бойынша облыстық бағдарламаны жасау және жүзеге асыру. Қоршаған орта және табиғи ресурстар мониторингінің бірыңғай мемлекеттік автоматтандырылған ақпараттық жүйесін жасауға қатысуға. Облыс аумағындағы хайуанаттар және өсімдіктер әлемі, балық қоры өндірістерін сақтауға және қалпына келтіруге. Ірі елді мекендер маңында көгілдір арттыру, жер ресурстарын сақтау.

4.3. Қалдықтарды пайдалану деңгейін арттыру, жер ресурстарын сақтау Агрожүйелер жағдайын мелиоративтік қанағаттандыру түрінде топырақтың органикалық заттарының саны мен сапасын арттыру арқылы жер құнарлылығын тұрақты сақтайтын органикалық немесе экологиялық жер шаруашылығына негізделген ауыл шаруашылығы өндірісінің тұрақты жүйелеріне ауысу қажеттігі. Өндіріс қалдықтары мен тұтыну мониторингін жүзеге асыру, көмілген зиянды қалдықтардың қоршаған ортаға әсерін бағалау. Рұқсатсыз салынған көн-қоныс орындарын алып тастауға. Тау-кен өндіру өнеркәсібі кәсіпорындарымен, бірінші кезекте уран өндіру бойынша бұзылған жерлерді қалпына келтіру. Жерді топырақ және су эрозиясынан сақтау, жыртылған-пайдалы жерді айдау. Ресурс және энергияны үнемдейтін технологияны белсенді енгізу, қалдықтарды өңдеу және пайдалану бойынша қызметтерді ынталандыру.

4.4. Экологиялық білім беруді қамтамасыз ету Экология мен табиғат ресурстарын ұтымды пайдалану саласында қоғамды насихаттау мен білім беру мәселесіне жан-жақты назар аудару. Бұқаралық ақпарат құралдарында ақпараттық-насихаттық жұмыстарды кеңейту. «Экологический вестник» және «Экологиялық жаршы» газеттері жұмысын жандандыру. Қоғамдық экологиялық қозғалыстар, ассоциациялар, топтарды дамыту үшін жағдай туғызу.

VI. ТАРАУ. САЛЫҚ-БЮДЖЕТ САЯСАТЫ

1. МАҚСАТ Бюджеттің кіріс бөлігін өзінің кіріс көздерін көтеру есебінен жан-жақты қамтамасыз ету. Облыста толығымен әкімшілік-аумақтық бірліктің тұрақты қаржы-экономикалық негізін жасау.

2. ЖАҒДАЙДЫ ТАЛДАУ 2001 жылы облыс бюджетіне түскен салықтық түсімдер 8,3 млрд. теңге немесе болжамның 101% құрады, бұдан басқа республикалық бюджеттен мақсатты трансферттер 4,8 млрд. теңге болды. Кірістің жалпы көлеміндегі салықтық түсімдер үлесі өсу ырғағын байқатады, егер 1999 жылы оларға 50% келсе, 2000 жылы - 58%, 2001 ж - 59%. Бұл кредиторлық берешекті тұрақты түрде төмендетуге дәнекер болды. Мысалы, 2000 жылы 1999 жылмен салыстырғанда берешек 3 есеге (435 млн. теңгеге), тиісінше 2001 жылы 2 есеге (115 млн. теңгеге) қысқарып және 103 млн. теңге құрады. Облыстық бюджеттің кіріс бөлігіндегі барлық трансферттер үлесі де төмендеу үрдісіне түсті, 1999 жылы 46,6%, 2000 жылы 38,6%, ал 2001 жылы 35% дейін азайды. Жергілікті бюджет шығындары жан басына шаққанда 16 мың теңге құрады, бұл 2000 жылмен салыстырғанда 2,4 мың теңгеге артық. Мақсатты әрекет ету нәтижесінде салық жинау жағдайы да тұрақтала түсті. Жыл сайынғы облысқа түсетін түсім 1997 жылғы 4,8 млрд. теңгеден 2001 жылғы 13,4 млрд. теңгеге дейін өсіп, 2,8 есеге артты. Соңғы үш жылда мезгілінде төленбеген салықтың жалпы сомасы 1,7 есеге азайды және 1.01.2002 жылға 3,6 млрд. теңге құрады, оның ішінде жергілікті бюджет бойынша тиісінше 2 есеге және 1,7 млрд. теңгеге. Бюджет кірісінің жалпы көлеміне түсетін салық үлесінің 9 пайыздық тармағы да артты, ол 2001 жылы 59% құрады. 1999 жылдың 1 қаңтарынан бастап бюджеттен тыс қысқартылған қорлардың орнына, бюджет кірісінде жаңа кіріс көзі-кірісте ең үлкен үлес салмағын иеленетін (2001 жылы - 29,2%) әлеуметтік салық қарастырылған. 1999 жылға облыс бюджетін жұмсау (несиелеу есебімен) 9,5 млрд. теңге сомасында немесе жылдық жоспардың 95,% орындалды. Оның ішінде білім беру саласы шығындары 3,7 млрд. теңге немесе 39% құрады, денсаулық сақтауға - 2,3 млрд. теңге немесе облыстық бюджеттің жұмсау міндеттемелерінің барлық орындалған 24% құрады. 2000 жылы бюджет 11,1 млрд. теңге сомасында немесе жылдық жоспардың 109,5% орындалды, білім беру саласына 3,9 млрд. теңге немесе жүргізілген шығындардың 35% жұмсалды. Денсаулық сақтауға жұмсалған қаржы 2,7 млрд. теңге немесе 25% құрады. 2001 жылы бюджет шығындары 15,1 млрд. теңге көлемінде орындалды немесе жылдық жоспардың 96,6% құрады. Білім беру ұйымдарын ұстау үшін 4,5 млрд. теңге жұмсалып, бұл шығарылған шығындардың 30% көлемінде болды. Ал денсаулық сақтауға 2,9 млрд. теңге немесе облыстық бюджеттік барлық орындалған міндеттемелердің 19% шегінде болды.

2.1. Күшті жақтары Соңғы жылдары бюджеттік жоспарлау мен қаржыландыру жүйесінде белгілі табыстарға қол жеткізілді. Бюджет көздерінің жеке кіріс түсімдерінің өсу қарқыны байқалады. Алынбаған төлемдердің төмендеуі бұрынғы жылдарға несие берешектерін жедел қысқартуға жол ашты. Облыстық бюджетке аударылатын салық түсімдерінің негізгі үлесі аудандар мен қалалардың жеке көздері ретінде бюджеттеріне бекітілген, бұл көп жағдайда бюджеттің дербестілігін және тиісінше олардың бағыттарының еркінділігін анықтайды. Бюджеттік қайта құруларды одан әрі жалғастыру ағымдағы бюджет пен дамыту бюджетінің қаржылық көзінің бағытын қатаң шектеуге ықпал етеді. Бюджеттік бағдарламалар, оның ішінде тікелей құжаттандыру негіздері мен жүзеге асырылуы үшін бюджеттік бағдарламалары әкімшіліктерінің жауапкершілік арттырылады.

2.2. Осал жақтары Бюджеттің шығын бөлігіндегі нақтылы жағдай белгілі мәселелерді алға тартады. Қаржы көздерінің жетіспеушілігіне байланысты, бюджет көбімен ең төменгі тұтыну шегінде есептеседі, ол негізінен ағымдағы шығындарға бағдарланған және аймақты басымдықпен дамытуға ұдайы байланыс жасай бермейді. Төменгі құндылылығы бойынша бекітілген нормаларға сәйкес тамақ өнімдерін, төменгі тізбе және аса өмірлік маңызы бар емдеу жабдықтарын тізім бойынша сатып алуды толық қамтамасыз ете алмайды. Негізінен бір оқушыға және бір науқасқа жұмсалатын шығын нормативтік талаптардан төмен. Тұрғын үй-коммуналдық шаруашылығы, автомобиль жолдары жүйесін ұстау, пайдалану және жобалау, сондай-ақ бюджеттік болып табылатын өзге де шараларына байланысты мәселелер өзекті болып табылады. Облыстық, аудандық және қалалық бюджеттерге салық түсімдері заңмен бекітілмеген. Бюджетке келіп түспейтін төлемдердің белгілі бөлігі төлем қабілеті жоқ шаруашылық етуші нысандар еншісіне жатады. Өзінің экономикалық мүмкіндігімен донор-қалалар болатын Көкшетау және Степногорск қалалары қазіргі уақытта субвенциялық болып келеді. Реттеуші ретінде жеке кіріс салығы толығымен олардың бюджетіне аударылады. Бюджетті құрайтын көрсеткіштердің бірі ретінде корпоративтік салық толығымен республикалық бюджетке аударылады. Республикалық өкімет органдарымен берешек лимиті және облыстық сырттан тартылатын лимиті мәселелері белгілі жағдайларға байланысты жүйеленбеген. Бұл мәселеде оңтайлы шешім көп жағдайда облыстың инвестициялық саясатын шешеді. Бюджет аралық трансферттер жүйесі де әрекет етеді, бұл тікелей тепе-теңсіздікті толығымен қалпына келтіруде жартылай сипат атқарады. Бюджеттік бағдарламалары әкімшіліктерімен «бюджеттік бағдарлама» ұғымы мемлекеттік мақсатты жергілікті деңгейде анықтау және оған қол жеткізу тұрғысында емес, бюджеттік талдаудың техникалық анықтамасы ретінде қолданылады.

2.3. Мүмкіндіктер Өндірістік өсімі және салықты басқарудың жақсаруы есебінен салық салу базасын кеңейту. Тұрақты кіріс көздерін нақтылы анықтағанда бюджетаралық қатынастардың тұрақты жүйесін жасау.

2.4. Қауіп-қатерлер Әлеуметтік дамуда аймақтық үйлесімсіздігі

3. СТРАТЕГИЯЛЫҚ МІНДЕТТЕР 2010 жылға дейінгі кезеңде облыстың салық-бюджет саясатында негізгі стратегиялық міндеттер мыналар болады; - облыс бюджетіне салық түсімдерінің өсімін қамтамасыз ету; - бюджетаралық бағдарлау жүйесін жетілдіру; - бюджетаралық қарым-қатынас жүйесін жетілдіру; - бюджет жүйесі қағидаларын сақтау және бюджеттік бағдарламалардың орындалуына жауапкершілікті арттыру; - бюджет түсімдері өсімін қамтамасыз ету және инвестициялық жобаларға қаражатты қарызға алу; - бюджет қаражатын тиімді және мақсатты пайдалану мақсатында бақылау-экономикалық жұмыстарды күшейту.

4. ӘРЕКЕТ СТРАТЕГИЯСЫ

4.1. Облыс бюджетіне салық түсімдерінің өсімін қамтамасыз ету Мемлекеттік бюджетке салық түсімдерінің өсімі салықтық басқаруды жақсарту және салық заңдары нормаларын бұлжытпай орындау есебінен қамтамасыз етіледі. 2002 жылы мемлекеттік бюджетке түсім 10717,0 мың теңге, оның ішінде жергілікті бюджетке 7803,3 мың теңге құрайды; 2003 жылы мемлекеттік бюджетке 10901 мың теңге, оның ішінде жергілікті бюджетке 7950 мың теңге; 2004 жылы - мемлекеттік бюджет - 11101 мың теңге, ал жергілікті бюджет - 8103 мың теңге түседі.

4.2. Бюджетаралық қатынастар жүйесін жетілдіру Трансферттер жүйесі аймақтағы әлеуметтік қызметтердің төменгі қамтамасыз етілуіне кепілдік береді, сонымен бірге аймақтарды салық базаларын кеңейтуге ынталандыратын болады. Бюджетаралық трансферттерді анықтаудың бірыңғай үлгісін жасау қажет. Негізгі сипатына өткен бюджет бойынша әр адамға жұмсалатын шығындары, әкімшілік-аумақтық бірліктің қазіргі әлеуметтік-экономикалық жағдайы есебінен алынуы тиіс. Төменгі тұрған бюджеттердің кіріс көздері есебінен ағымдағы бюджетті жан-жақты қамтамасыз етуге қол жеткізіп, дамыту бюджеті бағдарламаларын орындауға бюджетаралық трансферттерді анықтайды. Аудандарға ҚР аймақтық саясаты Концепциясына сәйкес трансферттер Қорын құрудың тиімділігін және қолайлылығын қарау.

4.3. Бюджеттік жоспарлау жүйесін жетілдіру Бюджеттің шығыс және кіріс бөлігін жоспарлау әдістемесін жетілдіру, оның ішінде бюджеттік бағдарламалардың орындалу нәтижелерін бағалау негізінде және бюджет төлемдері бойынша алынбаған салықтар есебінен салық мүмкіндігінің шынайы қалпы бойынша ұсыныстар енгізу. Нақтылы анықталған қызметтеріне сәйкес бюджет деңгейлері арасында ресурстарды болу.

4.4. Бюджеттік жүйе қағидаларын сақтау және бюджеттік бағдарламаларды орындауға жауапкершілікті арттыру Облыстың әлеуметтік-экономикалық дамуы жоспарын жасауда реттелетін салықтар бойынша тұрақты орташа жедел нормативті аударылымдарды белгілеу. Заң тәртібінде, оның ішінде облыс деңгейінде реттелетін шешімдерге сәйкес облыстық бюджет сатыларында салықтар мен алымдарды бекіту бойынша тиісті шаралар қабылдау. Облыстық бюджеттің әртүрлі деңгейдегі шығындар мен жауапкершіліктер бойынша өкілеттікті заңдық тәртіпте дұрыс болу. Жергілікті бюджеттік бағдарламалардың әкімшілерінің тікелей міндеттерін орындауы бюджет бағдарламалары құжаттарына сәйкес, олардың мақсаттары мен міндеттеріне сай анықталады.

4.5. Бюджет түсімдерінің өсімін қамтамасыз ету және қаражаттарды инвестициялық жобаларға пайдалану Салық түсімдерінің өсімі салықты басқаруды жақсарту және салық заңдары нормаларын бұлжытпай сақтау есебінен қамтамасыз етілетін болады. Бюджеттен берілген несиелердің қайтарымдығы мен төленбелігінің жоғары деңгейін қамтамасыз ету. Несие ресурстарын аймақты дамытудың басымдық берілген бағдарламаларына, бірінші кезекте одан әрі салық кеңістігін арттыруға мүмкіндік беретін нақты экономика саласына бағыттау. Әлеуметтік салық және жеке кіріс салығы облыстық бюджеттің құрамдас бөлігі болып табылатындығын ескеріп, экономиканың барлық салаларында еңбек ақы қорларын көтеру, берешектерді және жалақы төлемдерін дер кезінде жабу бойынша шаралар қабылдау қажет. Заңға сәйкес займ қаражаттарын аймақтық инвестициялық бағдарламаларды жүзеге асыруға тарту.

4.6. Бюджет қаржысын тиімді және мақсатты жұмсау мақсатында бақылау-экономикалық жұмыстарын күшейту Жергілікті басқару органдарының тұрғындар алдында бюджет қаржысын жұмсауға жауапкершілігін арттыру, бұл үшін тұрғындар алдында арнайы тыңдаулар өткізу тәжірибесін енгізуге, жергілікті бюджеттің өткізу тәжірибесін енгізуге, жергілікті бюджеттің орындалуына тексеру комиссиясының бақылауын күшейтуге. Бюджеттік қаржыландыру туралы нақты және анық ақпараттарға қол жеткізу талап етіледі. Бюджеттік қаржыландырудың ашықтығы жылдық қаржы және жедел баяндамалар мен есептерді жариялау арқылы жүзеге асырылады. Мемлекеттік тапсырыстарды жүргізуде қарастырылған жоспарлы тағайындаулардың 5-10% шегінде бюджет қаржысын үнемдеуге қол жеткізу. Қолданылатын тәртіпке сәйкес мемлекеттік тапсырыс процесін селолық аудандарда қысқарту бойынша ұсыныстар енгізу.

VII. ТАРАУ. ИНВЕСТИЦИЯЛЫҚ САЯСАТ

1. МАҚСАТ Облыстың тұрақты экономикалық өсімін қамтамасыз ету үшін нақтылы экономика саласында басымдық тәртіппен жіберілетін ішкі және сыртқы инвестицияларды тартуды белсенді жүргізу.

2. ЖАҒДАЙДЫ ТАЛДАУ 1995-1996 жылдары негізгі капиталға инвестиция тұрғын үйлер құрылысы мен мал шаруашылығы фермаларын жобалауға жүргізілді. 1995 жылы инвестиция 4704,2 млн. теңге, 1996 жылы 2646,6 млн теңге құрады. Құлдырау 1997 жылдан бастау алғаны байқалды және 989,1 млн. теңге құрап немесе 1996 жылға қарағанда 37,4% болды. 1998 жылы негізгі капиталға инвестиция тұрғын үй құрылысы мен Табиғи ресурстар және қоршаған ортаны қорғау министрлігінің ғимараттарын қайта жаңартуға байланысты көтерілді. Оған 409 млн. теңге салынды, сонымен қатар АҚ-2 нысандарын қайта жаңартуға 595,6 млн. теңге бөлініп, қорытындысында 1998 жылы негізгі капиталға инвестиция 1856,2 млн. теңге немесе 1997 жылға қарағанда 187,7% құрады. 1999 жылы 571 млн. теңгенің негізгі қорлары пайдалануға берілді, негізгі капиталға инвестиция 909,2 млн. теңге құрады немесе 1998 жылға қарағанда 49% болды. 27,4 мың шаршы метрдің тұрғын үй пайдалануға берілді немесе 1998 жылға қарағандағы деңгейдің 146% құрады. Жағдайды талдай келе 2000 жылы облыста экономиканың жалпы құлдырауы ауқымында инвестициялық белсенділіктің төмендеуі көрініс берді. Негізгі қорлардың моральдық тозуы белең алды, экономикалық дағдарыс тереңдей түсті. Бірақ 2000 жылдан бастап реформалар мен нарықтық қайта құруларды жүргізудің нәтижесінде экономиканың сауығуы, инвестициялық климаттың аймақта жақсаруы және инвестиция тасқынының артуы байқалды. 2001 жылы негізгі капиталға бағалау есебімен 5,6 млрд. теңгенің инвестициясы күрделі құрылысқа салынған инвестиция көлемі 3,7 млрд. теңге құрады. 2001 жыл бойы облыста кәсіпорындармен және барлық меншік нысандарға ұйымдармен және жеке құрылыс салушылармен 2,6 млрд. теңгенің негізгі қорлары іске қосылды. Оның 0,4 млрд. теңгесі (16,1%) өндірістік нысандар құрылысына және 0,2 млрд. теңге (16,4%) тұрғын үй құрылысына тиесілі болды. Экономикалық қызмет түрлері бойынша инвестициялық құрылымда негізгі үлес салмақ көлік және байланыс кәсіпорындары мен ұйымдарына тиесілі болды. Ол 60,6% құрады. Сондай-ақ негізгі қорларды құру мен үдемелі өндірісте ерекше орындарды ауыл шаруашылығы (14,1%), мемлекеттік басқару (7,6%), өнеркәсіп (6,2%), жылжымайтын мүлік (3,3%) және басқа да коммуналдық, әлеуметтік және дербес қызметтер (3,3%) иеленді. Негізгі қорларды құру үдемелі өндіріс шығындарын қаржыландыруда негізгі рольді республикалық бюджет қаржысы (63,5%) иеленді. Жалпы көлемде кәсіпорындардың, ұйымдардың және жеке құрылыс салушылардың өз қаражаттары үлесі 28,9% құрады. Құрылыста негізгі салмақ жергілікті бюджет есебінен жүргізілді. Бұл 7,6% құрады. Облыста жалпы алаңы 30,4 мың шаршыметрдің тұрғын үйі іске қосылды, бұл 2000 жылға қарағанда 11,5% артық. 2001 жылы облыста 214 отбасы жаңа пәтерлер алды. Осы заманғы жедел даму үрдісіндегі сұранысын қанағаттандыру үшін мемлекеттік және жеке инвестициялардың ағымдағы көлемі аздық етеді. Негізгі капиталға инвестицияны игеру бойынша аймақтың үлесі тек республикалық көрсеткіштің 0,7% құрады. Облысқа қазіргі деңгейін екі есе арттыратын инвестиция қажет.

2.1. Күшті жақтары Қазіргі уақытта инвестиция саясатын жүргізу жағымды жақтармен де сипатталады. Оның ішінде шетелдік инвестицияны тарту, құнды қағаздар нарығын құру мен дамытуға, жаңа институциялық инвесторларды жасауға, экономиканы несиелеуде банкінің рөлін көтеруге қолайлы инвестициялық ортаның сақталып отырғанын айтуға болады.

2.1.1. Шетелдік инвестициялар Республикада қолайлы инвестициялық ортаға: - саяси тұрақтылықты сақтау; - валюталардың тұрақтылығын қолдау; - нарықтық қайта құруларға бағытталған реформаларға сай саясат жүргізуге және әлемдік экономикаға интеграцияланған демократиялық құқықтық мемлекет құру арқылы қол жеткізілді. Бүгінгі таңда облыста бірнеше шетел компаниялары бар. Мәселен, Степногорск қаласында «ҚазСабтон» ЖАҚ (бұрынғы Целинный тау-химиялық комбинаты) 1999 жылдың мамырынан бастап израилдік «Сабтон LTD» фирмасы жұмыс істейді. Сондай-ақ канадалық фирмалар «Сага Крик Голд Компани» БК ЖШС мен «Ақмола Голд» ЖТАҚ, американдық «ГолдЛенд» БК ЖШС инвестиция салуға дайын, олар облыс аумағында пайдалы қазбалар кен орындарына барлау жұмысын жүргізуде.

2.1.2. Банкілік сектор Тұрақты банкі жүйесі қалыптасты. Облыста екінші деңгейдегі 11 банкі филиалы бар. Бұған қоса өз несие ресурстарын иеленетін Астана қаласындағы банкілерді есепке алмағанда. Жеке тұлғалар салымдарын (депозиттерін) міндетті ұжымдық сақтандыру (кепілдік беру) тетігі іске кірісті және банкі институтының құпиясы банкі жүйесіндегі сенімді арттырады. Коммерциялық банкілердің ресурстық базалары да арта түсуде.

2.1.3. Құнды қағаздар нарығы Экономиканың өндірістік саласын дамытуға ішік және сыртқы қаржы ресурстарын бөлу үшін тиімді тетік ретінде құнды қағаздар нарығын дамытуға да ерекше назар аударылады. Дамыған мемлекеттік құнды қағаздар нарығы қалыптасты және мемлекеттік емес құнды қағаздар нарығын дамытуға да айқара жол ашылды. Құнды қағаздар нарығының қызмет ететін техникалық инфрақұрылымы депозиттік және есеп-клирингілік қызметті жүзеге асыруда халықаралық стандартқа сәйкес келеді. Сақтандыру нарығы да даму үрдісіне түсті. Сақтандыру заңдарына енгізілген өзгертулер акционерлік кәсіпорын түріндегі сақтандыру ұйымдарының ұйымдық-құқықтық нысанын белгілейді. Сақтандыру қызметі туралы жаңа заңның қабылдануына байланысты. Сақтандыру резервтерін тарту және олардың инвестициялық мүмкіндіктерін ашу саласында сақтандыру ұйымдарының қызметін кеңейту үшін мүмкіндіктер жасайтын болады. Құрылыс салымдары мен ипотекалық несиелеу жүйесін енгізу тұрғын үй құрылысын дамытуға инвестициялардың қосымша тасқынын ынталандыруға мүмкіндік береді. Бұған қоса қор нарығында жаңа қаржы құралы ипотекалық облигациялар пайда болды.

2.1.4. Дамыған өндірістік инфрақұрылым Облыс аумағынан өтетін теміржол магистралдары 1,4 мың км. Астам жалпы ұзындықты құрайды. Халықаралық маңыздығы автожолдар жүйесі бар. Облыс бойынша автомобиль жолдары жүйесі 7882 шақырым жалпы ұзындықта ұсынылған, оның ішінде қатты жамылғысы бар жол - 4608 км. Өнеркәсіптің өндірістік базасы.

2.1.5. Бай табиғи және жер ресурстары Облыс аумағында барланған, алтын, күміс, уран, молибден, техникалық алмаз, темір рудалары, доломит, каолин, мускавит, көмір және басқада пайдалы қазбалар құрамы бойынша бірегей аймақ саналады. Баланс қорының есептелген бағалылығы ең кемі 20 млрд. АҚШ долларын құрайды, ал болжамалы ресурстар 100 млрд. АҚШ долларынан асып түседі. Ақмола облысы туристік бизнесті дамыту үшін қолайлы аумақты алып жатыр. Демалыс аймағы индустриалды тығыз орналасқан елді мекендер жақындығына байланысты жайлы жағдайды иеленеді. Құзды тау, қылқан жапырақты ормандар, жайлы жаға жайлары бар көлдер, «Бурабай» демалыс ауданындағы рекреациялық зоналардағы Жөкей көлі, Қотыркөл, Майбалық, Үлкен және Кіші Шабақты көлдері бар әсем табиғат көрінісінің бірегей табиғи-климаттық жағдайымен де бәсекеге түсе алады. Облыс аумағында «Көкшетау» ұлттық мемлекеттік табиғат бағы, сондай-ақ халықаралық маңындағы Қорғалжын қорығы орналасқан. Ішкі туризмді дамыту үшін облыстың көптеген өзге аудандары да үлкен мүмкіндіктерді иеленеді. Дамыған демалыс үйлері, санаторийлер, туристік базалар, профилакторийлер, пансионаттар және т.б. бар. Жалпы облыс халықаралық туристік бизнесті дамытуға инвестиция тарту үшін айрықша мүмкіндіктерге ие болып отыр.

2.1.6. Базалық салаларда білікті мамандардың болуы Аграрлық, биотехнологиялық және авиациялық - техникалық ғылымдар орталықтары. Ауыл шаруашылығында, машина жасауда, таукен, авиация, өнеркәсіп, биотехнологиядағы білікті мамандар.

2.2. Осал жақтары Сонымен қатар облыстың инвестициялық жағдайдың жақсарту үшін бастан өткеру қажет етілетін, қалыптасқан инвестициялық жағдайдың бірқатар осал жақтары да бар екенін өтуге болады.

2.2.1. Шетелдік инвестициялар Шетелдік капитал өндірістік саланы дамытуға қабілетті емес, өйткені негізінен ол толығымен экономиканың өңдеуші секторына жіберіледі. Бұған қоса инвестиция құрылымын талдау шетелдік инвесторлар ақшаның негізгі бөлігін ұзақ мерзімді емес пайдаланылатын айналымдағы немесе негізгі қорларға салатынын көрсетеді. Шетелдік инвестициялар тасқынын ынталандыру саясаты, отандық және шетелдік инвесторлардың бірдей жағдайда болмауынан әкеліп соқты. Экономиканы дамытуға керағар әсер ету елімізден капиталдың кетуінің жалғасатынын көрсетеді. Тартылатын шетел капиталының көлемін арттыруға кедергі жасайтын бірқатар факторлар бар, олардың ішінде ерекше назар аударатындар: - Қазақстан нарығындағы іскерлік белсенділіктің төмендігі; - заңдар мен реттеуші шаралардың жүйесіздігі; - төлемсіздік дағдарысының шиеленісуіне байланысты қаржы көздерінің өтімділіктің төмендігі; - дәлелді ақпараттардың жетіспеушілігі. Бұған қоса, мемлекет рөлінің төмендігі жемқорлық пен қиянат жасаудың таралуы, мәміле жағдайлардың орындамаушылығына, жеке меншік құқықтарын қорғаудың қамтамасыз етілмеуінен жол ашты.

2.2.2. Негізгі капиталға инвестиция Инвестициялық белсенділіктің төмендігі салдарынан экономиканың негізгі саласындағы негізгі капитал күшті ескірді, экономиканың барлық салаларында негізінен техникалық деградация пайда болды. Негізгі капиталға инвестицияның осындай деңгейде қалуы алдағы жылдарда негізгі капиталдың оның жеке тозығынан толық шығып қалуы әбден мүмкін. Кәсіпорындардың амортизациялық аудармдары да негізгі өндірістік қаржыны жұмсау қызметін орындамайды және өз мақсатында пайдаланылмайды. Бірқатар кәсіпорындар шетелдік инвесторлармен өндірістік күші құнынан әлде қайда төмен бағаға сатылып алынады. Бірақ бұл жаңа иесімен кәсіпорын басқа кәсіпорындарымен тепе-тең дәрежеде салық салынатын кірістен амортизациялық есептеулерді жүргізу мүмкіндігін иеленеді.

2.2.3. Банкі саласы Тұрғындардың салымдар көлемінің айрықша ұлғаюы банкілердің экономиканың негізгі салаларына несие беру көлемін арттырады, сонымен қатар банкілердің несиелеу көлемінің тәуекелдігінің жоғары болуы экономиканың негізгі саласының сұранысына сәйкес келмейді. Банкілердің несие қоржынында негізінен қысқа мерзімде несиелер негізгі орындалады. Несиелер бойынша жоғары пайыздың мөлшерлеме шағын және орта бизнес үшін банкі несиелерін алу жағдайын қиындатады.

2.2.4. Құнды қағаздар нарығы Қазіргі уақытта қор нарығының негізгі қатысушылары болып банкілермен ірі компаниялар қатысады. Сонымен бірге шағын және орта бизнесте кәсіпорындар қор нарығына қатысуда қиындықтарды бастан өткереді. Қазақстан экономикасының бәсекелестік қабілетін төмен өнеркәсіп секторы қор нарығының толыққанды дамуына кедергі келтіреді. Қор нарығы қатысушылары ұзақ мерзімді салымдарға мүдделі емес. Облыстың акционерлік қоғамдары қосымша қаржы ресурстарын тарту үшін қор нарығы мүмкіндігін пайдалана алмайды. Шетелдік компаниялар Қазақстанда жауапкершілігі шектеулі серіктестігі нысанында жұмыс істеуді мақсат етеді және өз компанияларына бақылауды сақтау үшін мүдделі болғандықтан акционерлендірілуді қалайды. Мемлекеттік емес құнды қағаздарға қажеттіліктің төмен болуынан инвесторлар үшін оларды тарту мәселесі туындайды. Корпоративті басқарудың негізгі мәселесі халықаралық стандартқа жауап беретін толық ашықтылықтың қағыс қалуы болып отыр. Акционерлік қоғамдарға тиімді бақылау жүйесінің жетімсіздігі салдарынан соңғысында дивиденд төлемдері бөлігінде төлем тәртібі қағыс қалады, оның ішінде артықшылық берілген акциялар бойынша да. Сонымен осылайша акциялардың бақылау пакетін иеленбейтін акционерлердің құқы бұзылды. Сонымен қатар акционерлік қоғамдарға өз қызметі туралы ақпараттарды жариялау бойынша белгіленген заң нормалары бұзылды, бұл инвесторларға олардың инвестициялық тартымдылығын бағалауға мүмкіндік бермейді. Қор нарығындағы инвесторлар құрамының әзірге теңгерімділігі жоқ. Облигациялар нарығында зейнетақы активтерін басқару жөніндегі компаниялар билік етеді.

2.2.6. Мемлекеттік инвестициялар Егер мемлекеттік инвестицияларды қарасақ, ол облыс үшін өмірлік маңызы бар жобаларды қаржыландыруға жетімсіз. Қазіргі уақытта қолтанылатын Мемлекеттік инвестициялар Бағдарламасы экономиканың басым салаларының кәсіпорындарына несие беру үшін қаржы көзін қарастырмайды.

2.3. Мүмкіндіктер Туристік бизнесті дамыту, пайдалы қазбалардың бай табиғи қорларын игеру есебінен инвестициялар тасқынын ұлғайту. Облыс аумағында елорда - Астана қаласы мен Щучье - Бурабай курортты аймағының орналасуы ауыл шаруашылығы, тамақ және өңдеуші өнеркәсіптің өнімдерін, құрылыс индустриясын, электр энергетикасын, өнеркәсіп отынын өткізудің ең ірі нарығына айналдырады. Айналым қаржыларының жетімсіздігі жағдайында несиелеудің ең тиімді жолы ретінде - лизингінің көмегімен инвестициялық процесті белсендендіру, лизингіні ұзақ ұсталатын техника түрлеріне пайдалану кәсіпкерге өз қызметін бастау үшін бастапқы капиталы деңгейін төмендетуге жол ашады. Экономиканы дамытуда және тұрғындарды бірінші кезектегі сұраныстармен, тамақ өнімдерін шығару, киім тігу, тұрмыстық және шаруашылық қызметтер көрсетуді қанағаттандыру шағын және орта бизнесті дамытуда айрықша рөл атқарады.

2.4. Қауіп-қатерлер Облыс тәуекел егіншілік аймағында орналасқандықтан ауыл шаруашылығы өнімдерін өндіру табиғи-климаттық жағдайға байланысты болғандықтан инвесторлар үшін оның тартымдылығы өте төмен. Несилеудің жоғары пайыздық мөлшерлемесі банкі несиелерін пайдалануға мүмкіндік бермейді, өз кезегінде банкілерде тәуекелділікті алға тартып сала кәсіпорындарына несие беруге құлшыныс танытпайды.

3. СТРАТЕГИЯЛЫҚ МІНДЕТТЕР Тиісті инфрақұрылымның өндірістік саласын (басым салаларын) қаржыландыру. Жан-жақты ұзақ мерзімді салымдармен қамтамасыз ету, қаржы институттарының несие қызметін күшейту. Жалпы инвестициялық ортаны жақсарту. Негізгі экономика саласына банкілердің несие қызметін белсенді жүргізу. Қазақстанның ұлттық мүдделерін сақтай отырып шетел инвестицияларының тасқынын ынталандыру. Жер қойнауын пайдалануға инвестиция тарту.

4. ӘРЕКЕТ ЕТУ СТРАТЕГИЯСЫ

4.1. Тиісті инфрақұрылымдардың өндірістік саласын (басым салаларын) қаржыландыру. Инвестиция салу үшін қолайлы жағдай жасауға басты назар аударып, ең алдымен облыс экономикасының басым секторына тарту, экономикалық негізделген бизнес жобаларды жүзеге асыруға ықпал ету қажет. 2002 жылдан бастап 2005 жылға дейінгі кезеңде өнеркәсіп және ауыл шаруашылығы салаларының қалпына келтіруге, инфрақұрылымды, жергілікті жерлердегі құрылыс пен инфрақұрылымдарды, ең алдымен шалғай аудандардағы нысандарды дамытуға басымдық беріледі. Инвестицияның негізгі көлемі инфрақұрылымдарды (жол құрылысы, сумен қамту нысандары) жақсартуға, ауыл шаруашылығы өндірісінің материалдық -техникалық базасын нығайтуға, тау кен байыту және өңдеу салаларын дамытуға бағытталатын болады. Одан әрі 2006-2010 жылдарға дейін негізгі бағыт жаңа экономикалық тиімді өнім түрлерінің болашағы бар өндірістерін жедел дамытуға, инновациялар мен жаңа технологияларды кеңінен енгізуге бағытталады.

4.2. Кең орталы ұзақ мерзімді салымдарды қамтамасыз ету, қаржы институттарының несие қызметтерін жақсарту Ақмола облысы дотациялық болуына байланысты жергілікті бюджеттен ірі әлеуметтік маңызы бар жобаларды қаржыландыруға мүмкіндік жоқ. Мұндай мәселелерді шешу үшін республикалық бюджеттен қаржы бөлу немесе отандық және шетелдік инвесторларды тарту қажет. Бұл үшін облыстық экономика және шағын бизнесті дамыту басқармасы мен инвестициялық пакет жасалады. Ол жүйелі жаңартылып отырады және Қазақстан Республикасының экономика және сауда Министрлігіне, ҚР сыртқы істер Министрлігінің инвестициялар жөніндегі комитетіне және Қазақстан Даму банкіне қаржыландыруды қарау үшін жіберіледі. Қазіргі уақытта базада Ақмола облысы бойынша 244 млн. АҚШ доллар жалпы сомасына 68 жоба бар. 2002 жылға мемлекеттік инвестициялар Бағдарламасына енгізу үшін ҚР экономика Министрлігіне 182 млн. АҚШ доллары сомасына 7 жоба жіберілді.

4.3. Жалпы инвестициялық ортаны жақсарту Инвестиция аймақты дамытудың негізгі факторы және жағдайы болып табылады. Инвестициялық ресурстар тапшылығын сезініп отырған аймақ үшін оның жетімсіздігін толтыру үшін кедергісіз капиталдың қозғалысы болғандығы тиімді. Дегенмен, аймаққа отандық және шетелдік инвестицияларды тартуға капиталды әкелу мен әкетуге әкімшілік шектеулердің болу мүмкіндігі де жоқ емес. Бұл аймақтағы инвестицияның тәуекел ету жағдайын бастан өткеруіне себеп болады. Тәуекелділіктің өлшемі инвестициялық қызметке байланысты берілген несиені айтылған уақытта қайтару, тіркелген мәмілелерде дивидендтер мен кірістер алу, мүлікті жоғалту және т.б. қаржыны жоғалту ықтималдығын туындатады. Сондықтан инвесторлар аз тәуекел ететін аймақтарға капитал салуға тырысады. Осыған байланысты облыста капитал тасқыны үшін қолайлы жағдай жасау үшін инвестициялық ортаны жақсарту қажет етіледі.

4.4. Жаңа инвестицияларды тартуды күшейту Жаңа инвестицияларды тартуды күшейту, жаңа инвестицияларға ықпал жасау, ұдайы әрекеттің жарнама-ақпараттық тетіктерін қолдану және ішкі сияқты, сыртқы инвестиция нарығында жарнама-ақпараттық қызметті күшейту мақсатында халықаралық қаржы және экономикалық ұйымдарымен өзара қарым-қатынасты күшейту, инвестициялық байланыстың екі жақты тетіктерін одан да белсенді пайдалану арқылы инвестициялар тарту бойынша шараларды мақсатты қолдануға ауысуын алға тартады.

4.5. Экономиканың нақтылы саласына коммерциялық банкілердің несие қызметін белсенді жүргізу. Коммерциялық банкілердің несие саясатын күшейтуі олардың ресурс базаларын арттыруды талап етеді. Тұрғындардың ұзақ мерзімді депозиттерінің үлесін арттыру бағытындағы жағымды үрдісті қолдау үшін, одан әрі тұрғындардың салымдарын міндетті сақтандыру жүйесін нығайту және банкілердің жүйелі тұрақтылығын арттыру бойынша шаралар жасау қажет.

4.6. Қазақстанның ұлттық мүдделерін сақтай отырып шетел шетел инвестициясы тасқынын ынталандыру. Шетел инвестициясын тарту үшін басымдық өнеркәсіптің өңдеуші салаларына беріледі. Ірі инвестициялар есебінен осы заманғы маркетинг және менеджмент әдістерін қолдану арқылы жаңа технологиялық күрделі өндірістерді құру мүмкін болады. Ұлттық мүдделерді сақтау үшін шетел инвесторларының нарыққа монополистік бақылау орнатуына, салық төлеуден жалтару үшін трансферттік баға жасауды пайдаланудың жолын кесуге болмайды. Шетел инвесторларының қызметін тікелей реттеу үшін кәсіпорындардың негізгі капиталын инвестициялау және экологиялық қауіпсіздік нормаларын орындау бойынша міндеттемелердің орындалуына бақылау шараларын заңды түрде бекіту қажет. Сонымен бірге шетел инвесторларының мәмілелері Қазақстанның ұлттық мүдделеріне қарама-қайшы келген жағдайда оларды қарау қажет етіледі.

4.7. Жер қойнауын пайдалануға инвестициялар тарту Тура инвестицияларды негізгі үлесті жер қойнауын пайдалану инвестициясы иеленеді. Ол басқа саланың да дамуына мүмкіндік беруі мүмкін. Бұл тиімділікті жүзеге асыру үшін жер қойнауын пайдаланушылармен мәмілелер жасасқанда инвесторлармен отандық кәсіпорындарға жабдықтар мен қосалқы бөлшектер қою, отандық жұмысшылар мен мамандарды тарту, әлеуметтік нысандар құрылысы мен жөндеу жұмыстарына қаржы болу жөнінде арнайы міндеттемеде айтылуы тиіс. Облыс аумағында үлкен көлемдегі инвестицияларды қажет ететін экономиканы дамыту үшін маңызды рол атқаратын көптеген зерттелмеген пайдалы қазбалар кен орындары бар.

VIII. ТАРАУ. КҮТІЛЕТІН НӘТИЖЕЛЕР Демография Бірінші кезеңде (2002-2005 ж.ж) туу деңгейін тұрақтандыру қажет, екінші кезеңде (2006-2010 ж.ж.) туу өсімін қамтамасыз ету қажет етіледі. Бірінші кезеңде өлім деңгейінің өсімін тоқтату, ал 2006 жылы ақырын-ақырын оны төмендетуге қол жеткізу қажет. Эмиграцияның төмендеуі және иммиграцияның өсуі жағымды миграциялық сальдоға әкеледі. Барлық қабылданған шаралар кешені облыс тұрғындарын 2010 жылға 5% көбейтуге мүмкіндік береді. Білім беру 2010 жылға қарай облыс аумағында мектеп жасындағы балалардың 100% орта мектеп бағдарламасы бойынша қамтылады. Арнайы білім қажет ететін балаларда осындай деңгейде болады. Білім беру ұйымдарын қаржыландыру тұрақты және айқын болады. Білім беру ұйымдарын қаржыландыру тұрақты және айқын болады. Нәтижесінде білім беру ұйымдарына жыл сайынғы шығын ең кемі 110 бірлікке өседі. Облыстың барлық оқу орындарында қазақ тілін оқыту мемлекеттік тіл аясын кеңейтуге мүмкіндік береді және тұрғындарың негізгі бөлігінің сапалы біліміне ықпал жасайды. Білім беруге жұмсалатын шығынның үлес салмағы 2002-2005 ж.ж. АЖӨ көлемінде - 6,5%, 2006-2010 ж.ж. - 7,0% жетеді. Денсаулық сақтау Ауру-сырқау, жалпы және нәрестелер өлімі деңгейін төмендету, өмір сүру ұзақтығын 3-5 жылға ұзарту. Тұрғындардың негізгі бөлігінің салауатты өмір салтын түсінуі. Туберкулезбен ауыру жағдайын жартсына қысқарту. Репродуктивтік денсаулық, жыныс жолдары арқылы берілетін жұқпалы дерттер, ВИЧ/СПИД мәселелері бойынша науқастарға сапалы қызмет ұсану. Денсаулық сақтауға жұмсалатын шығынның үлес салмағы АЖӨ көлемінде 2002-2005 ж.ж. - 4,5%, 2006-2010 жылдары - 5,0% жетеді. Әлеуметтік қорғау Өндірістік әлеуметтік көмекті көрсетуді төменгі күнкөріс деңгейіне жеткізу. Жалпы жұмыссыздық деңгейі экономикалық белсенді тұрғындардың 4,5 аспайды. Экономикалық қызметтің барлық түрлерінің қызметкерлер барлық түрлерінің қызметкерлерінің жалақысын орташа республикалық деңгейге көтеру. Сапалы кәсіби даярлық пен қайта дайындауды ұйымдастыру жолымен жұмыс күшінің бәсекелестік қабілетін арттыру. Өнеркәсіп-технологиялық саясат 2010 жылы 2000 жылмен салыстырғанда өнеркәсіп өндірісінің көлемін 1,5 есеге көтеру. Өнеркәсіп кәсіпорындары жұмысының тұрақтылығы. Белсенді саясат нәтижесінде импорт алмастыру облыстың өңдеу салалары өнімдерін сыртқа шығаруға байланысты төмендейді. Көп жұмыс қажет ететін өндірістен жоғары технологиялық өндірістен жоғары технологиялық өндірістерге ауысу жүзеге асырылатын болады. Өнеркәсіп кәсіпорындарын басқару мен мемлекеттік қолдаудың қолданылатын әдістеме жүйелері жетілдіріледі, кәсіпорындардың өміршеңдігінің тиімділігі артады. Өнеркәсіп сипатындағы тауарлар мен қызметтер нарығы кеңейеді. Ең кемі 7 мың жаңа жұмыс орындары ашылады. Техникалық және инвестициялық саясаттың ұйымдық-құқықтық негіздері жетілдіріледі. Қайта құру процесінде босаған өндіріс алаңдарын пайдалану тиімділігі артады. Сауда байланысы бойынша мемлекет-аралық келісімдерге байланысты шараларға қатысу нәтижесінде экспорт өседі. Өнеркәсіп өнімдерін қою кеңістігі кеңейеді. Агроиндустрия саясаты 2010 жылы астық және астық дақылдары алқабы 3,5 млн. га жетеді, 5,7% артады. 2002-2010 жылдары орташа өнімділік жағдайында ең кемі 3325,0 мың тонна астық алынады, - 9,5 ц/га. Барлық егістік алқаптық ең кемі 30% көлемінде ауыл шаруашылығы дақылдарының жаңа аудандастырылған сорттарын енгізу қамтамасыз етіледі, бұлар мыналар: Целинная 3С, ерте пісетін - Қазақстан, Ақмола 2, Қарабалық 90, Дамсинская 90, Эритроспермум 35, Қазақстан 15, Лютесценс 90 бидайлары; Омбы 87, Медикум 85, Целинный 90, Арна, Кедр арпасы; Скакун, Битик сұлысы, Шортанды ірі дақылы қарақұмығы; Таловец, Неосыпающийся 1 бұршағы өсіріледі. Сүрі жер көлемін 700,0 мың га жеткізу, бұл астық және астық дақылдарының егістік алқабының 20%, нақты егістік алқапты 25% арттыруға жол ашылады. Облыстық шаруашылық нысандарында сорт алмастыру мен сорт жаңартуды жүргізу үшін ауыл шаруашылық дақылдарының элитаны тұқымын жыл сайын тұрақты өндіру ең кемі 10,0 мың тонна құрайды. Мал шаруашылығы саласында: 2010 жыл ірі қара мал басын 390,5 мың басқа жеткізу, оның ішінде сиырды 186,5 мың басқа, шошқаны - 208 мың басқа, қоймен ешкіні - 240 басқа, жылқыны - 76 мың басқа және құсты 3 млн басқа. Жыл сайын мал шаруашылығы өнімдерін өндіруді арттыру: еттің сою салмағы 56,0 мың тоннаға, сүт - 440,5 мың тоннаға, жұмыртқа - 212,0 млн. данаға, жүн жеке салмағы - 640 тоннаға дейін жеткізу. Көлік инфрақұрылым Қолда бар коммуникация жүйесін сақтау, оны техникалық жағдайдан тиісті нормативті талаптар деңгейіне дейін жеткізу. Көкшетау қаланың оңтүстік аудандар орталықтарымен үзіліссіз тура автобус айналысын жасауды аяқтау. 2002 жылы автобус байланысына облыстың елді мекендерінің ең кемі 60%, 2005 жылы - 80%, ал 2010 жылы - 100% қамтылады. Селолық округ мекендерін аудан орталықтарымен байланыстарын автобус маршруттарын ашу. Жыл сайын автобус паркін ең кемі ПАЗ маркалы 40 автобусқа жаңарту, бұған мөлшермен 1 млрд. теңге тартылатын болады. Автомобиль жолдарын ұстау мен ағымдық жөндеуге 3,5 млрд. теңге жұмсалады. Солтүстік-Қазақстан облысымен шектесетін, Астана-Бурабай автожолын жобалауды аяқтау жүзеге асырылады. 2005 жылы 2000 жылмен салыстырғанда көліктің барлық түрлерімен жүк тасу көлемі 65%, жолаушы тасымалы 5% өседі, 2010 жылы 2000 жылмен салыстырғанда 1,9 есеге, жолаушылар тасымалы 28% артады. Қоршаған ортаны және табиғи ресурстарды қорғау Экологиялық жағдайды тұрақтандыру. Облыстың барлық елді мекендері тұрғындарын үзіліссіз сапалы ауыз сумен қамтамасыз ету. Өнеркәсіп қалдықтарын пайдаға асыру. Салық-бюджет саясаты Жергілікті мемлекеттік басқару жүйесін осы заманғы децентрализациялау принципінде құру. Бюджет жүйесін жасау, облыс бюджетін аймақтық жалпы өнімнің 20% дейінгі мөлшерінде түсім өсімін қамтамасыз ету және жергілікті мемлекеттік қызметтер мен бағдарламалардың орындалуын дер кезінде қаржыландыру. Инвестициялық саясат Облыс бойынша 2010 жылы негізгі капиталға инвестиция көлемі 11,2 млрд. теңгеге дейін өседі. Облыстың негізгі қорларын құру мен үдемелі өндіріске инвестицияны меңгеруде негізгі ролді кәсіпорындар мен жеке құрылыс салушылардың өз қаржылары атқарады, жалпы инвестициядағы үлес салмағы 68,2% артады. Ішкі және сыртқы көздер есебінен инвестициялар тасқынын арттыру облыстың тұрақты экономикалық дамуын қамтамасыз етеді, аймақтағы жалпы инвестициялық ортаны жақсартады, өнеркәсіпте жаңа технологияларды енгізуге мүмкіндік береді, ауыл шаруашылығының ескірген негізгі қорларын жаңартады, шығарылатын тауарлар түрлерін кеңейтеді, шағын бизнесті дамытуға жағдай туғызады, облыстық экспорт мүмкіндігін арттырады, тұрғындар арасында әлеуметтік қиындықтарды жеңілдетеді.

IХ. ТАРАУ. ДЕПРЕССИЯҒА ҰШЫРАҒАН АУДАНДАРДЫҢ ӘЛЕУМЕТТІК-ЭКОНОМИКАЛЫҚ МӘСЕЛЕЛЕРІ Қазақстан Республикасы Үкіметінің 1999 жылғы 11 мамырдағы №561 «Экономикасы тоқыраған аудандарға көмек көрсету туралы» Қаулысына сәйкес мұндай аудандарға Еңбекшілдер, Жарқайың, Қорғалжын аудандары енеді, оларға жалпы әлеуметтік-экономикалық мәселелер тән:

1) Топырақ бонитеті балының төмендігі (Еңбекшілдер - 39, Жарқайың - 33, Қорғалжын - 26), ауыл шаруашылығы кәсіпорындарының төмен техникалық жарақтандырылуы (оған қоса несиешілер талабын қанағаттандыру үшін шаруашылық мүлкінен алынған бөлігі есебінен төмендеген) ауданның ресурстық мүмкіндігінің қомақты төмендеуіне әкеліп соқты.

2) Ауыл шарушылығы өндірісіндегі жоғары тәуекелділік.

3) Өнеркәсіпті дамыту деңгейінің төмендігі (Еңбекшілдер ауданы - 1,3% облыс өнеркәсіп өндірісі көлемімен алғанда; Жарқайың ауданы - 0,4%; Қорғалжын ауданы - 0,2%).

4) Жекелеген елді мекендерде сумен қамтудың қағыс қалуы, ауыз судың қанағаттанғысыз санитарлық-техникалық жағдайы.

5) Аудандар бюджетінің дотациялығы: Аудандар атауы Жергілікті бюджеттің кіріс бөлігіндегі трансферттің үлес салмағы,% 1999 ж. 2000 ж. 2001 ж. Еңбекшілдер 68 65 60 Жарқайың 46,8 41,1 40 Қорғалжын 77 80 80

6) Автомобиль жолдарын ұстауды қаржыландырудың болмауы немесе жетімсіздігі.

7) Өндірістің ұзақ құлдырауы.

8) Жұмыссыздық деңгейінің жоғарылығы, мысалы Қорғалжын ауданында 2000 жұмыссыздық деңгейі жалпы экономикалық белсенді тұрғындардың 30,6% құрады, Еңбекшілдерде - 23,2%, Жарқайында - 15,8%.

9) Бюджет қаржысы мен инвестицияның жетімсіздігі.

10) Тұрғындардың өмір сүру деңгейінің төмендеуі. Барлық осы себептер бұл аудандардан тұрғындардың көптеп кетуіне түрткі болды. Аудандар Тұрғындар саны, мың адам 1995 ж. 1996 ж. 1997 ж. 1998 ж. 1999 ж. 2000 ж. 2001 ж. Еңбекшілдер 36,8 47,9 45,7 25,9 24,5 23,4 23,2 Жарқайың - - 37,3 24,4 23,6 22,7 22,6 Қорғалжын 24,4 20,1 18,9 16,8 16,3 15,9 15,6 Жоғарыда көрсетілген мәселелерден басқа Еңбекшілдер ауданында экологиялық проблемада бар: 1992 жылдан бастап қорғаныс өнеркәсібін консервациялау жоспарына байланысты (9 мың адам Заозерный п. Жұмыссыз қалды) № 3 кен өндіру басқармасымен уран өндіру тоқтатылды. Кәсіпорындар айналысында тау-жыныс қалдықтарының үйінділері қалды. 1303 мың тонна тауарлы уран рудасы (758 мың текше метр), 1988 мың тонна теңгерілген руда (1156 мың текше метр) және бос тау жынысы 8261 мың текше метр үйінділері түрінде жатыр. Оларда көп мөлшерде металл (уран) мен фосфор бар. Рекультивациялық жұмыстар толық көлемде жүргізілмеген. Сондықтан «Уранликвидрудник» РМК жұмысын жақсарту үшін қоршаған ортаны қорғау саласы бойынша қаржы бөлінуі қажет. Оған қоса степняк қаласындағы бұрынғы алтын өндірумен айналысқан кәсіпорындардың бұзған жеріне рекультивация жасау үшін қаржы қажет етіледі.

Х. ТАРАУ. ПЕРСПЕКТИВАЛЫҚ ЖОБАЛАР № Жобалар атауы Жоба сомасы (мың АҚШ долл.) Жобаны жүзеге асыру мерзімі Қаржыландыру көзі 1. Қазақстан Республикасы аумағында авиациялық техникалардын жөндеуін ұйымдастыру 430 2002-2003 ж.ж. Инвестиция 2. «Тыныс» ААҚ Солтүстік және Орталық Қазакстанды газдандыру үшін пластмасса тұрбалары мен газ темір қондырғыларын шығару 6558 2002 ж. Инвестиция 3. «Тыныс» ААҚ мұнайгаз кешені үшін жабдықтар шығару 600 2002-2003ж.ж. Инвестиция 4. «Тыныс» ААҚ газ есептегіштерін шығару 285 2002ж. Инвестиция 5. 1 кезекте Васильковка кен байыту комбинатының құрылысын аяқтау 146600 2002-2006ж.ж. Инвестор қаражаттары 6. «Биомедпрепарат» АҚ таблетка, маз, ампула түрінде дәрі-дәрмек шығару өндірісін жасау (туберкулезге қарсы, жүрек-тамыр ауруларына) 3600 2002ж. Инвестиция 7. «Биопрепарат» АҚ микроорганизмдер идентификациясын бөлу үшін сіңбелі дәрмектер шығаруды ұйымдастыру 750 2002ж. Инвестиция 8. «Акфарм» ЖШС сұйық, таблетка, маз және ампула түрінде дәрі-дәрмек өнімдерін шығару бойынша техноглогиялық модулді кешенді жасау 350 2002-2004ж.ж. Несие ресурстары 9. «Горводоканал» басқармасына канализацияның тұйық коллекторларын жасау 8000 2002-2006ж.ж. Инвестиция 10. Ағынды суды тазалау кондырғылары 27000 2002-2006ж.ж. Инвестиция 11. «Техноконтракт» ЖШС су жылытқыш 3-ші КВТК- 100/150 Казаныиың қүрылысы 4700 2002ж. Инвестиция 12. «Техноконтракт» ЖШС М-2 жылу магистралы құрылысы 1960 2002-2003ж.ж. Инвестиция 13. «Техноконтракт» ЖШС хим.су тазалағышы құрылысы 500 2002 ж. Инвестиция 14. Қосалқы сумен қамту (Қопа көлінен сумен жабдықтау) «Техноконтракт» ЖШС 300 2002 ж. Инвестиция 15. «Техноконракт» ЖШС Көкшетау қ. ыстық сумен жабдықтауды қалпына келтіру 1850 2002-2003ж.ж. Инвестиция 16. РК-2 2*10,5 Мвт күші бар энергетика 15600 қазандығының құрылысы «Техноконтракт» ЖШС 15600 2002-2003ж.ж. Инвестиция 17. Көкшетау қ. жылумен жабдықтау нысандарына К және П орнату (жылу есебі есептегіші) «Техноконракт» ЖШС 3200 2002-2003ж.ж. Инвестиция Барлығы 222283 Натуралдық көрсеткішпен алғандағы өнеркәсіп өнімдерін өндірудің болжамы Көр­сет­кіш­тер Өл­шем бір­лі­гі 2001ж. есеп 2002ж. бо­лжам 2003ж. бо­лжам 2004ж. бо­лжам 2005ж. бо­лжам 2010ж. бо­лжам Жос­пар­лан­ған са­ту на­ры­ғы (%) Ішкі Сыртқы І кезең ІІ кезең І кезең ІІ кезең Тау-кен өнеркәсібі Энергетика үшін материалдар өндіру -тас көмір мың тонна 248,6 260 263,9 267,9 273,3 287 100 100 Металл кендерін өндіру -темір кені мың тонна 363,4 450 500 600 700 1000 100 100 -алтын кені мың тонна 661,1 728 738 800 1000 1200 100 100 Тау-кен өнеркәсібінің өзге салалары -доломит мың тонна 374,7 380 385,7 391,5 399,3 419,3 100 80 20 -ұсақ тас мың куб.м. 440,8 500 510 550 600 1000 95 60 5 40 Өңдеу өнеркәсібі Ауыл шаруашылығы өнімдерін қайта өңдеу -ет және ет өнімдері тонна 2360 2386 2434 2483 2533 2585 100 90 10 -өңделген сүт және кілегей тонна 5215 5267 5320 5373 5427 5481 100 100 -сары май тонна 606 609 615 621 627 656 100 90 10 -ұн мың тонна 179,9 181 182 284 186 195 92 80 8 20 -ыстық нан мың тонна 29,9 29,9 29,9 29,9 29,9 29,9 100 100 -арақ мың дал. 208,6 240 244 248 252 350 100 100 -этил спирті мың дал. 396,6 400 406 412 418 600 100 100 -алкогольсіз ішімдіктер және минерал су мың дал. 1912 2000 2040 2081 2123 2190 100 100 Ағаш сүрегі және ағаш бүйымдары өндірісі - ағаш материалдар мың куб.м. 85 85 85 85 85 85 100 100 Қағаз және қатырма кағаз өндірісі, баспа ісі -газеттер және журналдар мың дана 4732 4732 4735 4740 4745 4750 100 100 Химия өнеркәсібі - фосфорлық тыңайтқыштар мың тонна 2,7 25,0 40,0 60,0 60,0 60,0 90 70 10 30 - моногидраттағы күкірт қышқылы мың тонна 4,5 50,0 70,0 70,0 70,0 70,0 100 100 Өзге металл емес минерал өнімдер өндірісі - шыныдан жасалған ыдыстар млн. дана 3,5 130,0 130,0 130,0 130,0 130, 100 100 -бетоннан жасалған жиналмалы құрылыс құрастырмалары мың тонна 68,3 70,0 75,0 80,0 80,0 80,0 100 100 Түсті металдар ондірісі - күміс кг. 29 29 30 30 30 30 100 100 - катодты алтын кг. 986 1000 1000 1000 1000 1000 100 100 - ажыратылған алтын кг. 1497 1600 1700 1800 1900 2000 100 100 Балқыту өндірісі - шойын балқыту тонна 143 145 145 145 145 150 100 100 -түсті металды балқыту тонна 222 225 225 225 225 250 100 100 Машина жасау құрылысы - подшипниктер тонна 9552 9552 9552 9552 9552 9552 20 20 80 80 - су есептегіштер дана 17,9 18,0 18,1 18,2 18,2 18,3 100 95 5 Электр куатын, газ және суды өндіру мен бөлу - электр қуаты млн. кВт/с. 364 369 374 380 386 392 100 100 - жылу қуаты млн. Гкал. 2,1 2,14 2,2 2,24 2,3 2,35 100 100 -табиғису млн. куб.м 37,5 37,9 38,3 38,7 39,1 39.5 100 100 Инвестициялық сала 2001 (есеп)* 2002 (болжам) 2003 (болжам) 2004 (болжам) 2005 (болжам) 2010, (болжам) Негізгі капиталға инвестиция, барлығы, млн. теңге 5597 6440 6978 7473 8193 11215 соның ішінде қаржыландыру көздері: 1.Республикалық бюджет қаражаты 2324 2348 2300 2050 1970 2475 Ауыл шаруашылығы 142 Тау-кен өнеркәсібі Өңдеу өнеркәсібі Электр қуатын, газды жоне суды өндіру мен бөлу 10 126 130 150 200 250 Құрылыс 15 720 720 700 650 825 Сауда Мейманханалар мен мейрамханалар Көлік және байланыс 2077 1500 1250 1100 1000 1200 Қаржылық кызмет Білім беру Денсаулық сақтау 2 Өзге коммуналдык, әлеуметтік және арнайы қызметтер 80 200 100 120 200 2. Жергілікті бюджет қаражаты 280 435 517 553 620 990 Ауыл шаруашылығы 8 15 20 25 40 Тау-кен өнеркәсібі Өңдеу өнеркәсібі Электр қуатын, газды және суды өндіру бөлу 2 8 12 18 25 50 Құрылыс 137 140 140 150 250 Сауда Меймамханалар мен мейрамханалар Көлік және байланыс 150 180 200 300 Қаржылық қызмет Білім беру 13 15 10 10 20 Денсаулық сақтау 13 15 15 20 30 Мемлекеттік басқарма 278 246 120 120 120 180 Өзге коммуналдық, әлеуметтік және арнайы қызметтер 10 50 50 70 120 3. Ұйымдар мен кәсіпорындар және халықтың меншікті қаражаты 2992 3367 4011 4800 5553 7650 Ауыл шаруашылығы 1066 1390 1450 1540 1650 2150 Тау-кен өнеркәсібі 226 714 740 800 810 950 Өңдеу өнеркәсібі 359 400 550 850 1100 1500 Электр қуатын, газды және суды өндіру мен бөлу 14 5 15 20 50 200 Строительство 25 210 320 550 620 750 Сауда 110 99 110 135 150 210 Мейманханалар мен мейрамханалар 331 150 180 190 210 280 Көлік және байланыс 401 200 380 410 520 620 Қаржылық қызмет Білім беру 5 8 10 15 20 Денсаулық сақтау 6 10 13 15 18 20 Мемлекеттік басқарма 1 Жылжымайтын дүние-мүлікпен операциялар 340 75 125 140 250 600 Өзге коммуналдық, әлеуметтік және арнайы қызметтер 113 109 120 140 160 350 4. Шетелдік инвесторлар қаражаты 1 290 150 70 50 100 Ауыл шаруашылығы Тау-кен өнеркәсібі 1 25 30 40 50 100 Өңдеу өнеркәсібі Электр қуатын, газды және суды өндіру мен бөлу 265 120 30 Құрылыс Сауда Мейманханалар мен мейрамханалар Көлік және байланыс Қаржылық қызмет Білім беру Денсаулық сақтау *-Аз кәсіпорындарсыз алдын-ала алынған мәліметтер Негізгі ауыл шаруашылық өнім түрлерін өндіру және тұтыну балансының болжамы Өнім 2001 ж. есеп 2002 ж. болжам 2003 ж. болжам 2004 ж. болжам 2005 ж. болжам 2010 ж. болжам Жоспарланған сату нарығы (%) Ішкі Ішкі 1 кезең 2 кезең 1 кезең 2 кезең Астық (өңделгеннсн кейінгі салмағымен) Өндіріс, млн. т 3,7 2,6 2,7 2,8 2,9 3,3 76,0 76,0 24,0 24,0 Шығымдылық, ц/га 11,2 8,2 8,3 8,5 8,7 9,5 ІШКІ тұтыныс, млн.т 1,52 1,5 1,55 1,60 1,60 1,70 Экспорт, млн. т 0,77 0,70 0,72 0,75 0,77 0,80 Импорт, млн.т 0,02 - - - - - соның ішінде: Бидай Өндіріс, млн. т 3,1 2,3 2,4 2,5 2,6 2,9 76,0 76,0 24,0 24,0 Шығымдылық. ц/га 10,8 8,1 8,3 8,4 8,6 9,3 Ішкі тұтыныс, млн. т 1,1 1,1 1,15 1,20 1,20 1,30 Экспорт, млн.т 0,70 0,60 0,62 0,65 0,68 0,71 Импорт, млн.г 0,02 - - - - - Күріш Өндіріс, млн. т Шығымдылық, ц/га Ішкі тұтыныс, млн. т Экспорт, млн.т Импорт млн.т Мақта Өндіріс, мың.т Шығымдылык, ц/га Ішкі тұтыныс, мың.т Экспорт, млн. т Импорт, мың.т Көкөніс және бақша өнімдері Өндіріс. мың.т 61,3 45,6 46,5 47,5 49,5 52,0 100,0 100,0 - - Ішкі тұтыныс, мың.т 61,32 45,62 46,51 47,5 49,5 52,0 Экспорт, млн. т Импорт, мың.т 0,02 0,02 0,01 - - - Ет және ет өнімдері Өндіріс, мың.т (тірі салмағымен) 89,6 90,9 91,5 92,5 93,9 99,5 100,0 90,0 - 10,0 Өндіріс, мың. т (сойыс салмағымен) 49 50 51 52 53 56 Ішкі тұтыныс, мың.т 49,4 49,9 50,9 51.9 52,8 51 Экспорт, млн. т 0,6 0,1 0,1 0,1 0,2 5 Импорт, мың. т 1,00 Сүт және сүт өнімдері Өндіріс, мың.т 384,3 393,9 400,5 406,5 410,5 440,5 100,0 90,0 - 10,0 Ішкі тұтыныс, мың.т 383,8 393,4 400,0 406,0 410,0 440,0 Экспорт, млн.т Импорт, мын. т 0,5 0,5 0,5 0,5 0,5 0,5 Жұмыртқа Өндіріс, млн.дана 185,1 188,5 192,5 196,5 200,0 212,2 91,0 88,0 9 12 Ішкі тұтыныс, млн.дана 175,10 176,50 178,50 180,5 182,0 187,2 Экспорт, млн. т 10,00 12 14,00 16,00 18 25 Импорт, млн.дана - - - Өсімдік майы Өндіріс, мың.т 61,0 61 62 63 64 67 Ішкі тұтыныс, мың.т 2400,0 2500 2600,0 2650,0 2700 2750 Импорт, мың.т 2339,0 2439 2538,0 2587,0 2636 2683 Экспорт, мың. т Сары май Өндіріс, тонна 606.0 609 615 621 627 656 100.0 90,0 - 10 Ішкі тұтыныс, тонна 560 569 575 582 590 610 Экспорт, млн. т 46.0 40 40,0 39,0 37 46 Импорт, тонна Ұн Өндіріс, мың.т 179,9 181 182 184 186 195 92,0 80,0 8 20 Ішкі тұтыныс, мың.т 126,0 127,0 128,0 129,0 130,0 135,0 Экспорт, млн.т 9 15 18 20 30 50 Импорт, мын. т Ескерту: 2001 жылғы сары май өндірісі қайта өңдеу кәсіпорындары бойынша облыстық статистика басқармасының мәліметтерінен алынды 2001 жылғы есеп айырысу жылындағы астықты тұтыну бойынша мәліметтер провизорлы Ауыл шаруашылығы жалпы өнімінің болжамы Көрсеткіштер Өлшем бірлігі Жыл 2001 есеп 2002 болжам 2003 болжам 2004 болжам 2005 болжам 2010 болжам Ауыл шаруашылыгының жалпы өнімі ( 2000 жылдың салыстырмалы бағасымен) млн. теңге 63796 52630 52630 55262 58024,6 63827 Өткен жылдың тиісті кезеңіне %- бен % 133,0 82,5 100 105 105 110 соның ішінде: Өсімдік шаруашылығы млн. тенге 47753 35438 35438 37210 39070,5 42764 Өткен жылдың тиісті кезеңіне %- бен % 144,1 74,2 100 105 105 109,5 Мал шаруашылығы млн. тенге 16043 17192 17192 18052 18954,1 21063 Өткен жылдың тиісті кезеңіне %- бен % 103,9 107,2 100 105,002 104,9972 111,1 Ауыл шаруашылығы жалпы өнімінің құрылымы - барлығы % 100,0 100,0 100,0 100,0 100,0 100,0 соның ішінде: Өсімдік шаруашылығы % 74,9 67,3 67,3 67,3 67,3 67,0 Мал шаруашылығы % 25,1 32,7 32,7 32,7 32,7 33,0 2010 жылға дейін әр түрлі шаруашылық жүргізу формаларын дамытудың болжамы Шаруашылық жүргізу түрлері Жыл өл. бір. 2001 есеп 2002 болжам 2003 болжам 2004 болжам 2005 болжам 2010 болжам Барлығы 4630 4526 4438 4296 4159 3989 с.і. 4 4 4 4 4 4 Мемлекеттік кәсіпорындардың барлық түрлері Серіктестіктер 347 365 383 402 422 465 Акционерлік қоғамдар 19 15 13 10 8 5 Өндірістік кооперативтер 64 42 38 30 25 15 Шаруа (фермерлік ) қожалықтары 4196 4100 4000 3850 3700 3500 2010 жылға дейінгі мал басы санының болжамы Мал түрі өлшем бірлігі Жыл 2001 есеп 2002 болжам 2003 болжам 2004 болжам 2005 болжам 2010 болжам МІҚ мың бас. 359,2 357,6 364,7 368,3 372 390,5 с.і. сиырлар мың бас. 177,6 181,1 184,7 186,5 186,5 186,5 қойлар және ешкілер мың бас. 191,3 230 230 230 230 240 шошқалар мың бас. 179,3 189,4 189,4 189,4 189,4 208 жылқылар мың бас. 75?3 75,3 75,3 75,6 76 76 түйелер мың бас. 0,07 млн. бас 2,4 2,9 2,9 3 3 3 Ақмола облысы бойынша 2010 жылға дейінгі көлік және байланыс болжамы. 2001 есеп 2002 болжам 2003 болжам 2004 болжам 2005 болжам 2010 болжам Жүк тасымалдарының көлемі, млн.т 61,0 50,0 53,0 56,0 59,0 70,0 соның ішінде: темір жол көлігі 5,6 5,0 5,3 5,6 5,9 7,0 автомобиль көлігі 55,4 45,0 47,7 50,4 53,1 63,0 өзен көлігі әуе көлігі Жолаушылар тасымалдау, мың адам 48635,0 49511,0 51952,0 55403,0 58454,0 70505,0 соның ішінде: темір жол көлігі 2269,0 2300,0 2340,0 2390,0 2440,0 2490,0 автомобиль көлігі 46358,0 47200,0 49600,0 53000,0 56000,0 68000,0 өзен көлігі 8,0 11,0 12,0 13,0 14,0 15,0 әуе көлігі қала электр көлігі Жүк айналымы, млн. ткм 34856,0 34701,0 35662,0 36772,0 37822,0 40402,0 соның ішінде: темір жол көлігі 32700,0 32800,0 33700,0 34700,0 35740,0 40000,0 автомобиль көлігі 2154,6 1900,0 1960,9 2020,8 2080,7 2400,0 өзен көлігі 1,4 1,0 1,1 1,2 1,3 2,0 әуе көлігі Жолаушылар айналымы, млн.км 1720,1 1741,0 1777,0 1812,0 1852,0 2124,0 соның ішінде: темір жол көлігі 1256,0 1270,0 1295, 1320,0 1350,0 1550,0 автомобиль көлігі 453,5 460,0 470,7 480,4 490,2 560,0 өзен көлігі 10,6 11,0 11,3 11,6 11,8 14,0 әуе көлігі қала электр көлігі Көлік кәсіпорындарының табыстары, млн.теңге (т/ж көлігін қоспағанда 8769,6 8970,0 9150,0 9330,0 9520,0 11000,0 қала және жол көлігі, млн.теңге 8 769,6 8 970,0 9 150,0 9 330,0 9 520,0 11 000,0 әуе көлігі, млн.теңге Қатқыл табанды жалпы пайдаланылатын автомобиль жолдарының ұзақтығы, км 8 158,0 8 117,0 8 117,0 8 127,0 8 147,0 8 270,0 соның ішінде: Қалпына келтірілген жолдардың ұзақтығы, км, барлығы (орта және капиталдык жөндеу) 252,0 107,0 120,0 150,0 170,0 200,0 олардың ішінен: - республикалық, км 230,0 97,0 80,0 90,0 90,0 110,0 - жергілікті, км 22,0 10,0 40,0 60,0 80,0 90,0 Халыққа байланыс қызметін көрсетудің көлемі, млн.теңге 1 132,3 1 219,2 1 255,0 1293,0 1 332,0 1 560,0 Тұрғындарға орнатылған негізгі телефон аппараттары, мың, дана 83,8 87,0 90,0 93,0 96,0 110,0 Әлеуметтік орта Өл. бір. 1990 есеп 2001 есеп 2002 болжам 2003 болжам 2004 болжам 2005 болжам 2010 болжам 1. Еңбек ресурстары жинақтық балансының мәліметтері Тұрғындардың жалпы саны (ортажылдық ) мың адам X 780,5* 772,3 769,2 768,4 767,7 760,8 Еңбек ресурстарының барлығы (.А+Б) мың адам X 440,7 432,5 431,8 430,3 428,5 426,8 А. Экономикалық белсенді тұрғындар мың адам X 387,4 379,5 378,9 377,5 375,8 376,8 оның ішінде: X Экономикада айналысқан-барлығы: мың адам X 342,4 340,7 341,9 342,7 344,6 348,3 соның ішінде: X Экономикалық кызмет саласында айналысатындар (шағын кәсіпорын саласында айналысатындарды коса алғанда) мың адам X 187,7 185,9 186,3 186,9 188,6 191,2 Ауыл шаруашылығы, аң аулау және орман шаруашылығы мың адам X 19,2 19,3 19,4 19,5 19,7 20,0 балық аулау, балық шаруашылығы мың адам X 0 0 0 0 0 0,3 Өнеркәсіп мың адам X 44,9 44,8 44,8 44,9 45,1 45,3 Құрылыс мың адам X 7,1 6,9 6,9 6,9 7,0 7,2 Сауда, автомобильдерді және бұйымдарды жөндеу мың адам X 12,8 12,7 12,7 12,8 12,9 13,1 Мейманханалар және мейрамханалар мың адам X 1,5 1,6 1,7 1,8 2,1 2,3 Көлік және байланыс мың адам X 26,5 26,2 26,2 26,2 26,4 26,6 Қаржы қызметі мың адам X 1,4 1,4 1,5 1,5 1,6 1,7 Жылжымайтын мүлікпен жүргізілетін операциялар, аренда және кәсіпорындарға көрсетілетін кызметтер мың адам X 9,3 9,1 9,0 9,0 9,1 9,3 Мемлекеттік басқару мың адам X 15,0 15,0 15,1 15,2 15,3 15,5 Білім беру мың адам X 29,5 28,6 28,6 28,7 28,8 29,0 Денсаулық сақтау және әлеуметтік қызметтер мың адам X 16,4 16,4 16,5 16,5 16,6 16,8 Басқа коммуналдық, әлеуметтік және арнаулы қызметтер мың адам X 4,1 3,9 3,9 3,9 4,0 4,1 Дербес айналысатын тұрғындар мың адам X 135,8 135,6 136,3 136,3 136,3 136,8 Шаруа (фермерлік) кожалықтарында айналысатындар мың адам X 18,9 19,2 19,3 19,5 19,7 20,3 Жұмыссыздар - барлығы: мың адам X 45,0 38,8 37,0 34,8 31,2 28,5 Б. Экономикалық белсенді емес тұрғындар-барлығы: мың адам X 53,3 53,0 52,9 52,8 52,7 50,0 ІІ. Шет ел жұмыс күштерінің келуі, адам адам X 53 64 70 75 80 120 ПІ. Демография Туу мың адам 4,0 9,7 X X X X X ТЖК (туудың жалпы коэффиценті) 1000 адамға 10,79 11,0 X X X X X Өлім-жітім мың адам 4,2 9,4 X X X X X Миграция сальдосы, соның ішінде: мың адам -17,8 -10,5* -14,8 -9,3 -8,2 -7,1 1,0 ерлер мың адам -8,6 -5,1 -7,1 -4,5 -3,9 -2,9 0,4 әйелдер мың адам -9,2 -5,4 -7,7 -4,8 -4,3 -4,2 0,6 IV.Білім беру 1 мұғалімге келетін шәкірттер саны (орта білім) адам Х 10,43 10,01 9,81 9,71 9,51 8,81 1 оқытушыға келетін шәкірттер саны (бастауыш, орта кәсіптік білім) адам Х 9,23 10,25 10,46 10,67 10,88 12,01 1 оқытушыға келетін студенттер саны (жоғары кәсіптік білім) адам Х 10,1 10,4 10,7 11,0 11,3 11,6 Тек қана орта білімі бар үлкендер саны** мың адам Х 176,1 174,2 173,5 173,3 173,2 171,6 Жоғары білімі бар үлкендер саны** мың адам Х 46,8 46,3 46,2 46,1 46,1 45,7 Білім беруге жергілікті бюджет шығындары*** млн.тг Х 4478,8 4757,0 7764,0 8017,0 8281,6 8554,9 V.Әлеуметтік ортаның басқада көрсеткіштері Кедейлік шегінің мөлшері (ортажылдық) теңге Х 4631 5260 5570 5893 6238 6675 Кедейлік шегінен төмен тұратын адамдарың саны (ортажылдық) мың адам Х 105,7 101,4 79,3 78,0 76,4 55,2 Әлеуметтік қорғау және әлеуметтік қамсыздандыруға бағытталған жергілікті бюджет шығындары*** мың. тг Х 1508,6 1542,0 2400,0 2545,0 2601, 2658,2 Зейнеткерлер саны (ортажылдық) мың адам 121,0 108,3 107,4 107,9 108,0 108,0 108,3 Зейнетақы жинақтау жүйесіне қатысушылар саны**** мың адам Зейнетақы қорларының сомасы**** млн.тг 1072,3 5914,8 3298,8 3061,4 2777,0 2811,2 3200,0 Қалалардың тұрғын үй қоры мың.кв.м. Х 7173 7175 7180 7190 7200 7300 * Оперативті мәліметтер ** 1999 жылғы тұрғындар санағына негізделген оперативтік мәліметтер *** Функционалдық топтарға бөліп бюджеттік жіктеуге сәйкес мәліметтер **** ЗБМО-да берілген мәліметтер жоқ ***** Істердің нақты жағдайын көрсетпейтін Салық комитетінің айғақты мәліметтері. Өнеркәсіп өнімінің негізгі түрлерін өндіру және тұтыну балансының болжамы Өнім түрлерініц атаулары 2001 жыл есеп 2002 жыл болжам 2003 жыл болжам 2004 жыл болжам 2005 жыл болжам 2010 жыл болжам 1 2 3 4 5 7 Көмір және лигнит Өндірісі млн. тонна 0,2 0,2 0,21 0,21 0,21 0,22 Ішкі тұтыну, млн. тонна 0,9 0,9 0,91 0,92 0,93 0,95 Экспорт, млн. тонна Импорт, млн. тонна 0,7 0,7 0,7 0,71 0,72 0,73 Мұнай Өндірісі млн. тонна Ішкі тұтыну, млн. тонна Экспорт, млн. тонна Импорт, млн. тонна Газ конденсаты Өндірісі млн. тонна Ішкі тұтыну, млн. тонна Экспорт, млн. тонна Импорт, млн. тонна Темір кені Өндірісі, мың. тонна 363,4 450 500 600 700 1000 Ішкі тұтыну, мың. тонна - - - - - - Экспорт, мын. тонна Импорт, мың. тонна Хром кені Өндірісі, мың. тонна Ішкі тұтыну, мың. тонна Экспорт, мың. тонна Импорт, мың. тонна Ет және ет өнімдері * Өпдірісі, мың. тонна 49,0 50 51 52 53 56 Ішкі тұтыну, мың. тонна 49,4 49,9 50,9 51,9 52,8 51 Экспорт, мың. тонна 0,6 0,1 0,1 0,1 0,2 5,0 Импорт, мың. тонна 1,0 Сүт және сүт өнімдері ** Өндірісі, мың. тонна 384,3 393,9 400,5 406,5 410,5 440,5 Ішкі тұтыну, мың. тонна 384,8 394,4 401,0 407,0 411,0 401,0 Экспорт, мың. тонна 40,0 Импорт, мың. тонна 0,5 0,5 0,5 0,5 0,5 0,5 Жұмыртқа *** Өндірісі, млн. дана 185,1 188,5 192,5 196,5 200 212,2 Ішкі тұтыну, млн. дана 175,1 176,5 178,5 180,5 182,0 187,2 Экспорт, млн. дана 10 12 14 16 18 25 Импорт, млн. дана Өсімдік майы Өндірісі, тонна 61 61 62 63 64 67 Ішкі тұтыну, тонна 2400 2500 2600 2650 2700 2750 Экспорт, тонна Импорт, тонна 2339 2439 2538 2587 2636 2683 Сары май Өндірісі, тонна 606 609 615 621 627 656 Ішкі түтыну, тонна 560 569 575 582 590 610 Экспорт, тонна 46 40 40 39 37 46 Импорт, тонна Ұн Өндірісі, мың. тонна 179,9 181 182 184 1 186 195 Ішкі тұтыну, мың. тонна 126 127 128 129 130 135 Экспорт, мың. тонна 9,0 15,0 18,0 20,0 30,0 50,0 Импорт, мың. тонна Кондитерлік өнімдер Өндірісі, мың. тонна 0,1 0,1 0,1 0,1 0,1 0,2 Ішкі тұтыну, мың. тонна 0,1 0,1 0,1 0,1 0,1 0,2 Экспорт, мың. тонна Импорт, мың. тонна Арақ Өндірісі, мың. дал. 208,6 240 244 248 252 350 Ішкі тұтыну, мың. дал. 560 562 563 565 566 570 Экспорт, мың. дал. Импорт, мың. дал. Ликер-арақ бұйымдары Өндірісі, мың. дал. 20 20 21 22 23 25 Ішкі тұтыну, мын. дал. 140 140 150 155 160 170 Экспорт, мың. дал. Импорт, мың. дал. 40 40 35 35 35 40 Сыра Өндірісі, мың. дал. 42,1 42,1 43 44 45 48 Ішкі түтыну, мың. дал. 1040 1060 1070 1080 1090 1100 Экспорт, мың. дал. Импорт, мың. дал. 334 510 518 520 522 526 Алкогольсіз ішімдіктер Өндірісі, мың. дал. 420,6 430 440 450 460 483 Ішкі тұтыну, мын. дал. 449 463 470 480 490 515 Экспорт, мың. дал. Импорт, мың. дал. 28,4 33 30 30 30 32 Темекі бұйымдары Өндірісі, млрд. дана. - - - - - - Ішкі тұтыну, млрд. дана. 585 585 586 586 586 615 Экспорт, млрд. дана Импорт, млрд. дана 292 292 293 293 293 308 Мақта талшығы Өндірісі, мың. тонна Ішкі тұтыну, мың. тонна Экспорт, мың. тонна Импорт, мың. тонна Кілем және кілем бұйымдары Өндірісі, мың. тонна Ішкі тұтыну, мың.кв. м. Экспорт, мың. кв. м. Импорт, мың. кв .м. Кокс Өндірісі, мың. тонна Ішкі тұтыну, мың. тонна Экспорт, мың. тонна Импорт, мың. тонна Мұнай өнімдерінің өндірісі Өндірісі, мың. тонна - _ - - - - Ішкі түтыну. мың. тонна 210 212 214 216 218 229 Экспорт, мың. тонна Импорт, мың. тонна 21 21,5 22,0 22,5 23,0 24,0 Сонын ішінде: -Бензин Өндірісі, мың. тонна - - - Ішкі тұтыну, мың. тонна 40 41 42 43 44 46 Экспорт, мың. тонна Импорт, мың. тонна 4,0 4,1 4,2 4,3 4,4 4,6 Дизель жанармайы Өндірісі, мың. тонна - - - - - Ішкі тұтыну, мың. тонна 125 127 129 131 133 140 Экспорт, мың. тонна Импорт, мың. тонна 12,5 12,7 12,9 13,1 13,3 14,0 Сары фосфор Өндірісі, мың. тонна Ішкі тұтыну, мың. тонна Экспорт, мың. тонна Импорт, мың. тонна Фосфорлық тыңайтқыштар Өндірісі, мың. тонна 2,7 25 40 60 60 60 Ішкі тұтыну, мың. тонна 0,2 1,5 2,5 3,2 4,0 4,5 Экспорт, мың. тонна 0,5 4,7 7,5 11,4 11,2 11,1 Импорт, мың. тонна Қара металдар прокаты Өндірісі, мың. тонна Ішкі тұтыну, мың. тонна Экспорт, мың. тонна Импорт, мың. тонна Ферро-қорытпа Өндірісі, мың. тонна Ішкі тұтыну, мың.тонна Экспорт, мың. тонна Импорт, мың. тонна Қорғасын Өндірісі, мың. тонна Ішкі тұтыну, мың. тонна Экспорт, мың. тонна Импорт, мың. тонна Мырыш Өндірісі, мын. тонна Ішкі тұтыну, мың. тонна Экспорт, мың. тонна Импорг, мың. тонна Жез Өндірісі, мың. тонна Ішкі тұтыну, мың. тонна Экспорт, мың. тонна Импорт, мың. тонна Электр қуаты Жалпы злектр қуаты, барлығы, саг.млн.кВт. Өндірісі, сағ. млн. кВт. 364 364 369 375 381 390 Ішкі тұтыну, сағ. млн. кВт. 1700 1720 1730 1740 1745 1760 Экспорт, сағ. мың. млн. кВт. Импорт, сағ.млн. кВт. 1336 1356 1361 1365 1364 1370 *, **, *** Ет, сүт және жұмыртқа облыстың ауыл шаруашылығында өндіріледі