Об утверждении Правил эксплуатации внутрихозяйственных ирригационных и коллекторно-дренажных систем Акмолинской области Қолданыста
Басқа 0
Акмола облысының шаруашылықішілік ирригациялық және коллекторлық-дренаждық жүйелерді пайдалану қағидаларын бекіту туралы
Қазақстан Республикасы Су кодексінің 114-бабының 3-тармағына сәйкес, Ақмола облысының әкімдігі ҚАУЛЫ ЕТЕДІ:
Тармақ 1
1. Осы қаулының қосымшасына сәйкес Ақмола облысының шаруашылықішілік ирригациялық және коллекторлық-дренаждық жүйелерді пайдалану қағидалары бекітілсін.
Тармақ 2
2. Осы қаулының орындалуын бақылау жетекшілік ететін Ақмола облысы әкімінің орынбасарына жүктелсін.
Тармақ 3
3. Осы қаулы оның алғашқы ресми жарияланған күнінен бастап қолданысқа енгізіледі.
Басқа 0. Акмола облысының шаруашылықішілік ирригациялық және коллекторлық-дренаждық жүйелерді пайдаланудың қағидалары
Акмола облысы әкімдігінің
2026 жылғы 17 маусымдағы
№ А-6/245 қаулысына қосымша
Акмола облысының шаруашылықішілік ирригациялық және коллекторлық-дренаждық жүйелерді пайдаланудың қағидалары
Тарау 1. 1-тарау. Жалпы ережелер
1-тарау. Жалпы ережелер
Тармақ 1
1. Осы Ақмола облысының шаруашылықішілік ирригациялық және коллекторлық-дренаждық жүйелерді пайдаланудың қағидалары (бұдан әрі - Қағидалар) Қазақстан Республикасы Су кодексінің (бұдан әрі – Кодекс) 114-бабының 3-тармағына, Қазақстан Республикасы Су ресурстары және ирригация министрінің м.а. 2025 жылғы 24 шілдедегі № 181-НҚ бұйрығымен бекітілген Ирригациялық және коллекторлық-дренаждық жүйелерді пайдаланудың үлгілік қағидаларына сәйкес әзірленген және шаруашылықішілік ирригациялық және коллекторлық-дренаждық жүйелерді (бұдан әрі - Жүйелер) пайдалануды жүзеге асыру тәртібін айқындайды.
Тармақ 2
2. Жүйелер магистральдық, шаруашылықаралық және шаруашылықішілік болып бөлінеді.
Тармақ 3
3. Мемлекетаралық, өңіраралық және ауданаралық маңызы бар магистральдық жүйелер мемлекеттік меншікте болады, шаруашылықаралық жүйелер жеке меншікте болуы мүмкін.
Тармақ 4
4. Жүйелерді пайдаланудың негізгі мақсаты топырақ пен ауыл шаруашылығы дақылдарының нормативтік қажеттілігінің ерекшеліктерін ескере отырып, суармалы жерлердің мелиоративтік топырақ режимдерін реттеу үшін гидромелиорациялық жағдайлар жасау болып табылады.
Тармақ 5
5. Осы Қағидаларда келесі негізгі ұғымдар пайдаланылады:
Тармақша 1
1) ағымдағы жөндеу - көтергіш элементтерді қоспағанда, жүйелер конструкциясының жекелеген элементтерін ауыстыруды немесе қалпына келтіруді көздейтін жұмыстар кешені;
Тармақша 2
2) жобалау ұйымы - объектіні (құрылысты) немесе жүйелерді жобалау жөніндегі мамандандырылған кәсіпорынды жобалаған кәсіпорын;
Тармақша 3
3) күрделі жөндеу - жүйелер конструкциясының көтергіш элементтерін ауыстыруды немесе қалпына келтіруді көздейтін жұмыстар кешені;
Тармақша 4
4) пайдалану - ол мақсаты бойынша пайдаланылатын, жарамды күйде ұсталатын және құрылыс жобасында айқындалған Бастапқы параметрлерді сатып алғанға дейін қалпына келтірілетін жүйелердің өмірлік циклінің кезеңі;
Тармақша 5
5) пайдалану режимі - құрылыс жобасында айқындалатын немесе оларды пайдалану процесінде белгіленген параметрлері бар жүйелерді мақсаты бойынша пайдалану қарқындылығы;
Тармақша 6
6) пайдалану шарттары - оларды пайдалану кезінде жүйелерге әсер ететін факторлардың жиынтығы;
Тармақша 7
7) реконструкциялау - жаңа пайдалану режимі кезінде жүйелердің параметрлерін қалпына келтіру, жақсарту немесе олардың мақсатын өзгерту жөніндегі жұмыстар кешені;
Тармақша 8
8) су қорын қорғау және пайдалану саласындағы уәкілетті орган (бұдан әрі - уәкілетті орган) - су қорын қорғау және пайдалану саласындағы басшылықты және салааралық үйлестіруді жүзеге асыратын орталық атқарушы орган;
Тармақша 9
9) су объектісі - сарқынды сулардың жинақтауыштарын қоспағанда, шекаралары, табиғи немесе реттелетін су режимі бар сулардың құрлықтың табиғи немесе жасанды рельефтерінде не жер қойнауында тұрақты немесе уақытша шоғырлануы;
Тармақша 10
10) ирригация жүйелері - ауыл шаруашылығының өнімділігі мен құрғақшылыққа төзімділігін арттыру мақсатында ауыл шаруашылығы алқаптарын жасанды суаруға арналған инженерлік құрылыстардың, жабдықтар мен құрылғылардың жиынтығы;
Тармақша 11
11) коллекторлық - дренаждық жүйелер - суару массивінен тыс олардың артық көлемін бұру жолымен жер асты суларының деңгейін төмендетуге арналған дренаждық жүйелер;
Тармақша 12
12) техникалық жай - күйі-пайдалану процесінде өзгеріске ұшыраған, белгілі бір уақытта бақылаулармен белгіленген белгілермен сипатталатын жүйелер параметрлерінің жиынтығы;
Тармақша 13
13) техникалық қызмет көрсету - жүйелерді мақсатына қарай пайдалану үшін олардың жарамдылығы мен жұмысқа қабілеттілігін қолдау жөніндегі жұмыстардың күнделікті кешені (реттеу, майлау, болтты қосылыстарды бекіту, арнаның түбін және еңістерін өсуден және шөгуден жергілікті тазалау, сондай-ақ су шығарғыштарды, суды есепке алуға арналған құрылғылар мен құралдарды, көпір құбырларын, арналық пайдалану құралдарын таза және жарамды ұстау жолдар мен жолақтар);
Тармақша 14
14) гидрометриялық пост - су объектілерінің режимі туралы жедел және ұзақ мерзімді деректерді алуды қамтамасыз ететін жер үсті суларын бақылау желісінің элементі.
Тармақ 6
6. Жүйелерді пайдалануды жеке немесе заңды тұлғалар меншік, мүліктік жалдау (жалға алу) не сенімгерлік басқару құқығымен жүзеге асырады, бұл ретте пайдалану Қазақстан Республикасының Азаматтық кодексіне (бұдан әрі - меншік иесі) сәйкес тиісті шарттарда белгіленген өкілеттіктер шегінде жүзеге асырылады.
Тарау 2. 2 тарау. Ирригация жүйелерін пайдалану тәртібі
2 тарау. Ирригация жүйелерін пайдалану тәртібі
Тармақ 7
7. Ирригациялық жүйелерді пайдалану процесінде келесі шарттардың сақталуы қамтамасыз етіледі:
Тармақша 1
1) арналардың, құбырлардың, сорғы станцияларының және тарату құрылыстарының техникалық жарамдылығы;
Тармақша 2
2) арналардың өсуін, толып кетуін, деформациялануын және жобалық өткізу қабілетінің жоғалуын болдырмау;
Тармақша 3
3) су беру кестесіне сәйкес бекітілген су режимін сақтау;
Тармақша 4
4) берілген және пайдаланылған су көлемдерінің жедел және дәйекті есебін ұйымдастыру;
Тармақша 5
5) сүзуге, ағызуға және ағып кетуге судың жоғалуын азайту.
Тармақ 8
8. Сумен жабдықтау кестесі келесіні ескере отырып әзірленеді:
Тармақша 1
1) суармалы учаскелердің орналасу схемалары;
Тармақша 2
2) ирригациялық арналардың жобалық өткізу қабілеті;
Тармақша 3
3) егіс құрылымдары және суарудың агротехникалық нормалары;
Тармақша 4
4) суару техникасы мен суару жүйесінің пайдалы әсер ету коэффициенттері (тиімділік).
Тармақ 9
9. Суару жүйелерін реконструкциялау және күрделі жөндеу су беруді толық тоқтату үшін негіз болып табылмайды, арнада авариялық жағдай болған жағдайда барлық су пайдаланушыларды міндетті түрде хабардар ете отырып, су беруді ол жойылғанға дейін уақытша тоқтатуға болады.
Тармақ 10
10. Гидрометриялық бекеттерді пайдалану және оларға қызмет көрсету жөніндегі функциялар олардың иелеріне жүктеледі.
Тармақ 11
11. Гидрометриялық бекеттерді пайдалану процесінде:
Тармақша 1
1) техникалық құжаттамаға сәйкес жабдықты тиісті түрде орнату және бекіту;
Тармақша 2
2) өлшеу аспаптарын үнемі тексеру, тазалау және калибрлеу;
Тармақша 3
3) бақылау журналдарында немесе цифрлық платформаларда деректерді тіркеудің сақталуы, дұрыстығы және кезеңділігі.
Тармақ 12
12. Гидрометриялық жабдық істен шыққан жағдайда меншік иесі Су ресурстарын қорғау және пайдалануды реттеу жөніндегі бассейндік су инспекциясын хабардар ете отырып, ақаулықтарды анықтаған сәттен бастап 2 (екі) күнтізбелік күн ішінде оның жұмысқа қабілеттілігін қалпына келтіру немесе резервтік есепке алу құралдарын орнату бойынша дереу шаралар қабылдауы қажет.
Тармақ 13
13. Суару жүйелеріне техникалық қызмет көрсету олардың тиісті жағдайы мен жұмыс істеуін қамтамасыз ету, жобалау параметрлеріне сәйкес пайдалану сипаттамаларын сақтау мақсатында жүзеге асырылады.
Тармақ 14
14. Ирригациялық жүйелерге техникалық қызмет көрсету шеңберінде келесі іс-шаралар орындалады:
Тармақша 1
1) суару арналарын және жүйенің басқа элементтерін арамшөптерден, шөгінділерден, қоқыстардан және шламдардан тазарту;
Тармақша 2
2) қаптаманың, еңістердің, түбінің және су бөлу құрылыстарының бүлінген учаскелерін қалпына келтіру;
Тармақша 3
3) ысырмаларға, көтергіш механизмдерге, шлюздерге және басқа да реттеуші құрылғыларға техникалық қызмет көрсету бойынша профилактикалық жұмыстарды жүргізу;
Тармақша 4
4) металл элементтерді коррозияға қарсы өңдеуді және бояуды орындау;
Тармақша 5
5) жүйенің тиімділігіне әсер ететін ағып кетулерді, ағып кетулерді және өзге де ақауларды жою;
Тармақша 6
6) пайдалану жолдары мен бөлу жолақтарын тиісті жағдайда ұстау;
Тармақша 7
7) вегетациялық кезең аяқталғаннан кейін маусымдық консервациялау жөніндегі іс-шараларды жүргізу;
Тармақ 15
15. Техникалық қызмет көрсету нәтижелері пайдалану құжаттамасына (техникалық байқау журналдары, орындалған жұмыстар актілері, профилактикалық іс-шаралар кестелері) енгізіледі.
Тармақ 16
16. Меншік иесі қамтамасыз етеді:
Тармақша 1
1) сорғы қондырғыларының жұмысын тәулік бойы бақылау;
Тармақша 2
2) суды қосудың, ажыратудың және беруді реттеудің белгіленген режимін сақтау;
Тармақша 3
3) сорғы жабдығына регламенттік және жоспардан тыс тексерулер, ағымдағы және күрделі жөндеу жүргізу, оның ішінде станцияны маусымдық пайдалануға дайындау (көктемгі іске қосу, күзгі консервациялау);
Тармақша 4
4) электрмен жабдықтау, жылыту, дренаж, желдету және автоматика жүйелерін жарамды күйде ұстау;
Тармақша 5
5) негізгі тораптар мен агрегаттар резервінің болуы.
Тармақ 17
17. Сорғы станцияларын пайдалану кезінде келесідегідей тәуекелдердің алдын алу және жою жөніндегі іс-шаралар көзделеді:
Тармақша 1
1) кенеттен электр қуаты өшкенде немесе су беру режимі бұзылғанда гидравликалық соққылар;
Тармақша 2
2) электр желілеріндегі қызып кету және қысқа тұйықталу;
Тармақша 3
3) сорғы бөлігінің су басуы;
Тармақша 4
4) торлардың, сүзгілердің және ысырма құрылғыларының бітелуі.
Тармақ 18
18. Меншік иелері оқиғаларды тіркеу журналын жүргізіп, айдың әр онкүндігінде профилактикалық жұмыстар жүргізуі керек.
Тармақ 19
19. Суару маусымы аяқталғаннан кейін сорғы станциясының консервациясы жүзеге асырылады, оның ішінде:
Тармақша 1
1) сорғылардан, құбырлардан және бекіту арматурасынан суды ағызу;
Тармақша 2
2) электр қуатын өшіру және тораптарды ағызу;
Тармақша 3
3) профилактикалық жұмыстар мен жоспарлы ревизия жүргізу.
Тармақ 20
20. Сорғы станциясын консервациялау суару маусымында су беру аяқталғаннан кейін 10 (он) жұмыс күні ішінде жүзеге асырылады.
Сорғы станциясын консервациялау нәтижелері бойынша орындалған іс-шаралардың тізбесін көрсете отырып, жауапты мамандар (инженер, электрик, оператор) қол қойған акт жасалады.
Акт сорғы станциясының техникалық құжаттамасына қоса тіркеледі.
Тармақ 21
21. Қысқы кезеңде жұмыс істейтін станцияларда:
Тармақша 1
1) үй-жайлар мен жабдықтарды жылу оқшаулау және жылыту шаралары;
Тармақша 2
2) мұздан, қардан, қоқыстан тазарту;
Тармақша 3
3) электрмен қоректендірудің және айдаудың авариялық схемаларын тексеру және дайындау.
Тарау 3. 3-тарау. Коллекторлық-дренаждық жүйелерді пайдалану тәртібі
3-тарау. Коллекторлық-дренаждық жүйелерді пайдалану тәртібі
Тармақ 22
22. Коллекторлық-дренаждық жүйелерді пайдалану жер асты суларының деңгейін реттеуге және дренаждық суларды бұру арқылы суармалы жерлердің қайталама тұздану, батпақтану және тозу процестерін болдырмауға бағытталған.
Тармақ 23
23. Коллекторлық-дренаждық жүйелерді пайдалану кезінде:
Тармақша 1
1) тік дренаж ұңғымаларының, көлденең дренаждардың, коллекторлардың, су бұру арналарының, сорғы станциялары мен құрылыстарының техникалық жарамдылығы;
Тармақша 2
2) дренаждан, суармалы жер учаскесінен тыс артық ылғалды уақтылы алып тастау;
Тармақша 3
3) бітелуден, өсіп кетуден және лайланудан тазарту;
Тармақша 4
4) жер асты суларының нормативтік деңгейін ұстап тұру;
Тармақша 5
5) энергиямен қамтамасыз ету және автоматтандыру жүйелерінің жұмыс істеуі.
Тармақ 24
24. Тік дренажды пайдалану болған жағдайда жүзеге асырылады:
Тармақша 1
1) қашықтан мониторинг және басқару жүйелері;
Тармақша 2
2) сорылған суды есепке алу аспаптары;
Тармақша 3
3) әрбір ұңғымаға арналған техникалық құжаттама.
Тармақ 25
25. Коллекторлық-дренаждық жүйелерге техникалық қызмет көрсету дренаждық инфрақұрылымның үздіксіз жұмыс істеуін қамтамасыз етуге, су басудың, топырақтың қайталама тұздануының және суармалы жерлердің тозуының алдын алуға бағытталған.
Тармақ 26
26. Коллекторлық-дренаждық жүйелерге қызмет көрсету мыналарды қамтиды:
Тармақша 1
1) дренаждарды, коллекторларды, су қабылдау және шығару құрылыстарын бітелулерден, шөгінділерден және өзге де шөгінділерден тазарту жөніндегі жұмыстарды жүргізу;
Тармақша 2
2) құбырлардың, қосылыстардың және жүйенің құрылымдық элементтерінің зақымдалған учаскелерін тексеру және жөндеу;
Тармақша 3
3) жер асты суларының деңгейін мониторингілеу және қажет болған жағдайда су бұру режимін түзету;
Тармақша 4
4) әртүрлі климаттық жағдайларда жүйенің тұрақты жұмысын қамтамасыз ету бойынша маусымдық профилактикалық іс-шараларды орындау.
Тармақ 27
27. Тік дренажды пайдалану кезінде меншік иелері техникалық паспорттарды, тексеру және қызмет көрсету журналдарын қоса алғанда, әрбір дренаждық ұңғыма бойынша техникалық және пайдалану құжаттамасын жүргізуді қамтамасыз етеді.