Об утверждении Правил объявления чрезвычайной экологической ситуации Күшін жойған

Төтенше экологиялық жағдайды жариялау ережесiн бекiту туралы "Қоршаған ортаны қорғау туралы" Қазақстан Республикасының 1997 жылғы 15 шiлдедегi Заңына сәйкес Қазақстан Республикасының Үкiметi ҚАУЛЫ ЕТЕДI:

1. Қоса берілiп отырған Төтенше экологиялық жағдайды жариялау ережесi бекiтілсiн.

2. Осы қаулы алғаш рет ресми жарияланғаннан кейiн он күнтiзбелiк күн өткен соң қолданысқа енгiзіледi.

Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2005 жылғы 5 мамырдағы N 431 қаулысымен бекiтілген Төтенше экологиялық жағдайды жариялау ережесi

1. Жалпы ережелер

1. Осы Төтенше экологиялық жағдайды жариялау ережесi (бұдан әрi - Ереже) қоршаған ортаны қорғау туралы" Қазақстан Республикасының 1997 жылғы 15 шілдедегі Заңына сәйкес әзiрлендi және төтенше экологиялық жағдайды (бұдан әрi - ТЭЖ) жариялаудың тәртiбін және оны айқындау өлшемдерiн белгiлейдi.

2. Осы Ережеде қолданылатын терминдер мен айқындамалар қоршаған ортаны қорғау саласындағы заңнамада қабылданған терминдер мен айқындамаларға сәйкес келедi.

3. ТЭЖ төтенше экологиялық жағдай мәртебесiн беру көзделетiн аумақтың шекараларын белгілеу мақсатында жарияланады.

4. ТЭЖ жариялаудың негiзгi мiндеттерi: қандай да бiр жұтау дәрежесiне ұшыраған аумақтың шекараларын айқындау; ТЭЖ-дiң туындау себептерiн анықтау; аумақтың экологиялық жай-күйiн айқындау; ТЭЖ-дiң шығынын, ұлғаю және қайталану мүмкiндiктерiн бағалау; оны жою жөнiндегi қажетті шараларды айқындау; ТЭЖ-дi жою үшiн қажеттi күштер мен құралдарды бағалау; ТЭЖ-дiң туындауына себепші болған факторларды бейтараптандыру жөнiндегi iс-шараларды жүргiзу болып табылады.

2. ТЭЖ жариялау

5. ТЭЖ болжанатын экологиялық қолайсыз аумақта бұрын жүргiзiлген зерттеулер бойынша қажетті материалдарды қалыптастыру мақсатында жұмыс тобы құрылады.

6. Жұмыс тобын құруға қоршаған ортаны қорғау саласындағы уәкілетті орган бастамашылық жасайды. Жұмыс тобының құрамына: қоршаған ортаны қорғау саласындағы уәкілеттi органның; бiлiм және ғылым саласындағы уәкілеттi органның; денсаулық сақтау саласындағы уәкілетті органның; индустрия және сауда саласындағы уәкілетті органның; энергетика және минералдық ресурстар саласындағы уәкілетті органның; ауыл шаруашылығы саласындағы уәкілетті органның; төтенше жағдайлар жөнiндегi уәкілетті органның; еңбек және халықты әлеуметтік қорғау жөнiндегi уәкілетті органның; қаралатын өңiрдiң жергілiкті атқарушы органының; үкiметтік емес қоғамдық ұйымдар мен жұртшылықтың; басқа да мүдделi мемлекеттiк органдардың, ұйымдардың және мекемелердiң өкілдерi кiредi.

7. Жұмыс тобы бұрын жүргiзілген зерттеулер бойынша қолда бар материалдарды қалыптастырады.

8. Жұмыс тобының дайындаған материалдарды қоршаған ортаны қорғау саласындағы уәкілетті органға беріледi.

9. Жұмыс тобы ұсынған материалдарды қоршаған ортаны қорғау саласындағы уәкілеттi орган мемлекеттік экологиялық сараптамаға жiбередi.

10. Мемлекеттік экологиялық сараптама ТЭЖ-дi жариялауға негiздеменi басшылыққа ала отырып, экологиялық қолайсыз аумақта ТЭЖ-дi тану немесе танымау туралы көрсетілетін қорытындыны дайындайды.

11. Экологиялық қолайсыз аумақта ТЭЖ-дi таныған жағдайда Қазақстан Республикасының Үкiметi осы аумақта ТЭЖ жариялайды.

12. Төтенше экологиялық жағдайды жариялауға негiздеме:

1) төтенше жағдайлардың шекараларын айқындау осы Ережеге 1-қосымшаға сәйкес жүргiзіледi;

2) халық денсаулығының жай-күйi қоршаған ортаның: осы ережеге 2-қосымшаға сәйкес атмосфералық ауаның, судың және топырақтың ластануы көрсеткіштерiнiң жиынтығымен бағаланады;

3) атмосфералық ауаның ластануы дәрежесiн бағалау орта тәулiктiк шоғырланулар бойынша жүзеге асырылады. Әрбiр орта тәулiктiк шоғырлану үшiн осы Ережеге 3-қосымшаға сәйкес шектi жол берілетiн шоғырланудан өсу еселiгi айқындалады. Атмосфералық ауаның жиынтық орташа жылдық ластану дәрежесiн кешендi көрсеткiштерi бойынша бағалау осы Ережеге 5-қосымшаға сәйкес жүргiзіледi. Бұл ретте егер кешендi көрсеткіште заттардың кез келгенi бiр затқа арналған көрсеткiш шамасынан асатын мәнге ие болса, онда бұл жағдайда ластану дәрежесiн бағалау осы зат бойынша да жүзеге асырылады;

4) Ауыз су және рекреациялық мақсаттағы су көздерiнiң санитарлық-эпидемиологиялық жай-күйi мен ауыз суының қауiпсiздiгi осы Ережеге 5, 6, 7-қосымшаларға сәйкес көрсеткiштер бойынша бағаланады;

5) қоныстану аумақтары топырақтарының радиоакитивтi ластануын экологиялық бағалау осы Ережеге 8-қосымшаға сәйкес негiзгi көрсеткiштер бойынша жүргiзiледi;

6) радиациялық қауіпсiздiкті бағалау осы Ережеге 9-қосымшаға сәйкес көрсеткіштер бойынша жүргiзіледi;

7) ауа кеңiстiгiнiң ластануын бағалау осы Ережеге 10-қосымшаға сәйкес көрсеткiштер бойынша жүргiзіледi;

8) Қалыптасып қойған төтенше экологиялық жағдай және экологиялық зілзала аймақтарын анықтау осы Ережеге 11 және 12-қосымшаларға сәйкес химиялық және экологиялық көрсеткіштер бойынша жүзеге асырылады;

9) су ресурстарының сарқылу дәрежесiн бағалау осы Ережеге 13 қосымшаға сәйкес көрсеткiштер бойынша жүргiзіледi;

10) теңiз суларының ластану дәрежесiн бағалау осы Ережеге 14 және 15-қосымшаларға сәйкес көрсеткiштер бойынша жүргiзіледi;

11) шаруашылық объектілерiнiң әсер ету аймақтарының учаскесiндегi жер асты суларының ластануын бағалау осы Ережеге 16-қосымшаға сәйкес негiзгi және қосымша көрсеткiштер бойынша жүргiзiледi;

12) топырақтың экологиялық жай-күйiн бағалау осы Ережеге 17-қосымшаға сәйкес көрсеткiштер және осы Ережеге 8-қосымшаға сәйкес қосымша көрсеткiштер бойынша жүргiзіледi;

13) геологиялық ортаның геодинамикалық деформациясын бағалау осы Ережеге 18-қосымшаға сәйкес көрсеткiштер бойынша жүргiзіледi;

14) экожүйенiң жұтаңдану және табиғи экожүйе жағдайындағы құрылымдық-функционалдық өзгеру дәрежесiн бағалау осы Ережеге 19-қосымшаға сәйкес көрсеткiштер бойынша жүргiзiледi;

15) өсiмдiктер әлемiнiң жай-күйiн бағалау осы Ережеге 20-қосымшаға сәйкес көрсеткiштер бойынша жүргiзіледi;

16) жануарлар дүниесінің жай-күйiн бағалау осы Ережеге 21-қосымшаға сәйкес жүргізіледi;

17) аумақтардың биохимиялық жай-күйiн бағалау осы Ережеге 22-қосымшаға сәйкес көрсеткiштер бойынша жүргiзіледi.

Төтенше экологиялық жағдайды жариялау ережесiне 1-қосымша Төтенше экологиялық жағдайдың шекаралары Тө­тен­ше эко­ло­ги­я­лық жағ­дай­лар За­рдап шек­кен­дер (қай­тыс болған­дар және сыр- қат­тан- ған­дар) Тiр­ші- лiк ету жағ­дай- ла­ры бұ­зыл- ған­дар Ма­те­ри­ал­дық за­лал (ТЭЖ) туын­да­ған күн­ге ең тө­мен­гi есеп­тік көр­сет­кiш ТЭЖ ай­ма­ғы Объ­ек­тiлiк 10 адам­ға дей­iн 100 адам­нан көп емес <5000 Объ­ек­ті аума- ғы­ның ше­гі­нен шық­пай­ды Жер­гi­лік­тік (ел­дi-ме­кен, аудан) 10-50 адам 100-300 адам 5000-50000 Аудан­ның, об­лы­стың ше­гі­нен шық­пай­ды Өңiр­лiк (об­лыс) 50-500 адам 300-500 адам 50000-500000 Об­лы­стың ше­гi­нен шық­пай­ды Рес­пуб­ли­ка- лық (бiрне- ше об­лыс- тар, рес­пуб- ли­ка) >500 адам >500 адам >500000 Бiр­не­ше об­лыс- тар, рес­пуб­ли­ка. Транс- ше­ка­ра­лық За­қым­да­у­шы фак­тор­ла­ры Қа­зақ­стан Рес­пуб­ли­ка­сы ше­гi­нен шы­ға­тын ТЭЖ не ше­тел­де болған және Қа­зақ­стан Рес­пуб­ли­ка­сы ау­ма­ғын ша­ла­тын ТЭЖ

Төтенше экологиялық жағдайды жариялау ережесiне 2-қосымша Аумақтың экологиялық жай-күйiн бағалау кезiнде қолданылатын халық денсаулығының жай-күйiн бағалауға жариялаған медициналық-демографиялық көрсеткiштер P/c N Көр­сет­кiш Өл­шем Эко­ло­ги­я­лық зiл­за­ла ай­ма­ғы Тө­тен­ше эко­ло- ги­я­лық жағ­дай ай­ма­ғы 1 2 3 4 Негіз­гі көр­сет­кi­ш­тер 1 5 жас­қа дей­ін­гi ба­ла­лар өлi­мi құ­ры­лы­мы­ның өсуi және өзге­руi 1,5 есе және одан астам 1,3-тен 1,5 есе­ге дей­ін 2 Құ­ры­лым­ның өзге­руi және өсуi - пе­ри­на­таль­дық өлiм 1,5 есе және одан астам 1,3-тен 1,5 есе­ге дей­ін - нә­ре­сте өлi­мi 1,5 одан есе және астам 1,3-тен 1,5 есе­ге дей­ін Ме­ди­ци­на­лық-ге­не­ти­ка­лық көр­сет­кi­ш­тер: 3 Жа­ңа туы­л­ған сә­би­лер­де туа бiт­кен ке­мi­стіктер және iш­кi әсер­ден бо­ла­тын түсiк­тер­дiң ұл­ға­юы 1,5 есе және астам 1,3-тен 1,5 есе­ге дей­ін 4 Ба­ла­лар мен ере­сек­тер сыр­қат­та­ры­ның өзге­руi: же­ке­ле­ген но­зо­ло­ги­я­лық ны­сан­дар және жас топ­та­ры бой­ын­ша та­ра­лу- шы­лық­тар­дың ұл­ға­юы, сыр­қат­та­ну- шы­лық құ­ры­лы­мы­ның өзге­руi 2 есе және одан астам 1,5-тен 2 есе­ге дей­ін 5 Он­ко­ло­ги­я­лық ау­ру­лар (сыр­қат­та­ну­шы­лық және өлiм): - же­ке­ле­ген ны­сан­дар; 2 есе және одан астам 1,5-тен 2 есе­ге дей­ін - ба­ла­лар­да­ғы қа­тер­лi iсiк­тер 2 есе және одан астам 1,5-тен 2 есе­ге дей­ін 6 Аумақ­тың ла­ста­ну си­па­ты­мен этио­ло­ги­я­лық бай­ла­ны­сты бей­ін­дік ау­ру­лар. Осын­дай ау­ру­лар­дың бо­луы Қо­сым­ша көр­сет­кi­ш­тер: 1 Әй­ел­дер­дiң ұр­пақ­ты бо­лу функ­ци­я­ла­ры бұ­зы­луы­ның ұл­ға­юы: - жүк­ті­лiк­тiң өтуi­мен нәти­же- сiнiң қиын­да­уы (оқи­ға­лар­дың 1000 жүк­тi­ге шақ­қан­да­ғы жиын­тық са­ны) 1,2,3 2 есе және одан астам 1,5-тен 2 есе­ге дей­ін - боса­ну­дың қиын­да­уы (оқи­ға­лар­дың 1000 жүк­ті­ге шақ­қан­да­ғы жиын­тық са­ны); 2 есе және одан астам 1,5-тен 2 есе­ге дей­ін Ай-күнi жетiп туы­л­ған нә­ре­сте- лер­дiң қа­на­ғат­тан­ғы­сыз жай-күйi (АП­ГАР бой­ын­ша ба­ға­лау, ай-күнi же­тіп ту­ған 1000 нә­ре­сте­ге шақ­қан­да­ғы оқи­ға­лар­дың са­ны) 2 есе және одан астам 1,5-тен 2 есе­ге дей­ін 2 2500 г дене сал­ма­ғы­мен ба­ла­лар­дың туы­луы жиiлi­гi 2 Өл­шем­дер негiз­гi көр­сет- кi­ш­тер өзгерiстерiнiң бiлi- ну дә­ре­же­сi ес­ке­рі­ле оты- рып, са­рап­та­ма­лық ба­ға­лар бой­ын­ша бел­гi­ле­недi. 3 Жас нә­ре­сте­лер­де дене сал­ма- ғы­ның, бой­ы­ның, бас шең­берiнiң өзге­руi, жы­ны­стық бай­ла­ны­стың өзге­руi - ба­қы­лау аумақ­та­рын­да­ғы ұқсас көр­сет­кіш­тер­ден ауыт­қуы. Өл­шем­дер негiз­гi көр­сет- кi­ш­тер өзгерiстерiнiң бiлi- ну дә­ре­же­сi ес­ке­рі­ле оты- рып, са­рап­та­ма­лық ба­ға­лар бой­ын­ша бел­гi­ле­недi. 4 Ер­лер мен әй­ел­дер­дiң өмiр cүpу ұз­ақ­тығы: E Ә Е Ә - Ба­қы­лау аумақ­та­рын­да­ғы ұқсас көр­сет­кi­ш­тер­ден арт­та қа­лу, жыл­дар­мен: - 15 жа­ста; 3,4-тен астам 2,5-тен астам 3,4 2,5 35 жас 2,5-тен астам 2,0-тен астам 2,5 2,4 65 жас 2,0-тен астам 1,7-тен астам 2,0 1,8 5 Ана­лар өлi­мі: - ба­қы­лау аумақ­та­ры­мен са­лы­стыр­ған­да ұл­ға­юы 4 Өл­шем­дер негiз­гi көр­сет- кi­ш­тер өзгерiстерiнiң бiлi- ну дә­ре­же­сi ес­ке­рі­ле оты- рып, са­рап­та­ма­лық ба­ға­лар бой­ын­ша бел­гi­ле­недi. 6 Ба­ла­лар­дың фи­зи­ка­лық да­муы: олар­ды 7-10 жыл бұ­рын­ғы өңiр- лiк стан­дарт бой­ын­ша ба­ға­лау кезiн­де фи­зи­ка­лық да­муы­ның ауыт­қуы бар ба­ла­лар үлесiнiң ұл­ға­юы 5 50% және одан да көп 30-дан 50% дей­iн 7 Ба­ла­лар­дың пси­хи­ка­лық да­муы: пси­хи­ка­лық да­муы­ның ауыт­қуы бар ба­ла­лар­дың үлесi 20% және одан да көп 10-нан 20% дей­iн 8 Ге­не­ти­ка­лық бұ­зы­лу: адам клет- ка­ла­рын­да­ғы ге­не­ти­ка­лық бұ­зы- лу­лар жиi­лі­гінiң ұл­ға­юы (хро- мо­со­мды абер­ра­ци­я­лар, ДНК-ң үзiлуi және т.б.) 3 есе және одан да көп 3 ece­гe дей­iн Ауа­да­ғы, су­да­ғы және ор­та­ның бас­қа да құ­рам­дас бөлiк­терiн- де­гi сы­на­ма­ла­рын­да му­то­ген­дiк жиын­тық әсер­лер­дiң дең­гей­iн асыр­ған кез­де 3 есе және одан да көп 3 ece­гe дей­iн 9 Им­мун­дық мәр­те­бенiң өзге­руi: им­мун­грам­ма­да мор­фо­ло­ги­я­лық және гу­мо­раль­дық көр­сет­кіш­тер бой­ын­ша бі­лi­нетiн ауыт­қуы бар адам­дар са­ны­ның ұл­ға­юы Өл­шем­дер негiз­гi көр­сет- кi­ш­тер өзгерiстерiнiң бiлi- ну дә­ре­же­сi ес­ке­рі­ле оты- рып, са­рап­та­ма­лық ба­ға­лар бой­ын­ша бел­гi­ле­недi. 10 Адам­ның био­суб­страт­та­рын­да уыт­ты хи­ми­я­лық заттар­дың (қан, зәр, шаш, тiс, сле­кей, пла­цен­та, ана сүтi және т.б.) бо­луы, жол берiлетiн био­ло­ги­я­лық дең­гей­ден асуы. 25-қо­сым­ша­ға сәй­кес 1 1, 2-тармақтарға: қалалық және ауылдық тұрғындар үшiн жекелеп алғанда 5 жылғы деректер бойынша 30 мың адамнан кем емес және 3 жылға 50 мың адамнан кем емес халқы бар аумақтардағы (фондық) бақылаулықпен салыстырғанда орташа мәннің артуы. 2 1, 2-тармақтарға: нәрестелер өлiмiнiң әдеттi құрылымының өзгеруi де ескеріледi. 3 негiзгi көрсеткiштердiң 1-тармағына: өлi туылған және туылғаннан кейiн бiрiншi аптада шетiнегендер санының туылғандардың (тiрi және өлi) жалпы, санына мыңға көбейтiлген қатынасы. 4 қосымша көрсеткiштердiң 5-тармағына: балалардың физикалық дамуын бағалауды когорттық және орталық әдiстердi пайдалана отырып жүргiзу ұсынылады. 5 6-тармаққа: бұл көрсеткiштi пайдалану кезiнде әсер етiп тұрған зиянды этитропты фактордың сипаттамасы және сырқаттану оқиғаларының таралу үрдiсi ескеріледi. Бұл ретте тұрмыстық улану және басқа да жазатайым жағдайлар ескерiлмейдi.

Төтенше экологиялық жағдайды жариялау ережесiне 3-қосымша Атмосфералық ауаның орташа тәулiктiк шоғырлану бойынша ластану дәрежесiн бағалауға арналған көрсеткiштер Қа­уіп- ті­лік сы­ны­бы Эко­ло­ги­я­лық зiл­за­ла Тө­тен­ше эко­ло­ги­я­лық жағ­дай К тәулiк­тер­дің са­ны (N) К-мен К тәулiк­тер­дің са­ны (N) К-мен I >3 7<N<20 қа­та­ры­нан 2-3 7<N<20 қа­та­ры­нан II >5 7<N<20 қа­та­ры­нан 3-5 7<N<20 қа­та­ры­нан III >7,5 >30 қа­та­ры­нан 5-7,5 >30 қа­та­ры­нан IV >12 >30 қа­та­ры­нан 8,12 >30 қа­та­ры­нан

Төтенше экологиялық жағдайды жариялау ережесiне 4-қосымша Атмосфералық ауаның кешендік көрсеткiш бойынша орташа жылдық ластануын бағалау Заттар са­ны үшін Р Өл­шем Са­лы­стыр­ма­лы қа­на­ғат­тан- ды­рар­лық жағ­дай эко­ло­ги­я­лық зiл­за­ла тө­тен­ше эко­ло­ги­я­лық жағ­дай 1 зат 16-дан астам 8-16 1 2-4 зат 32-ден астам 16-32 2 5-9 зат 48-ден астам 32-48 3 10-16 зат 64-тен астам 48-64 4 16-25 зат 80-нен астам 64-80 5

Төтенше экологиялық жағдайды жариялау ережесiне 5-қосымша Орталықтандырылған сумен жабдықтаудың ауыз суымен байланысты санитарлық-эпидемиологиялық жағдайды бағалауға арналған көрсеткiштер Р/с N Көр­сет­кiш Өл­шем Са­лы­стыр­ма­лы қа­на­ғат­тан- ды­рар­лық жағ­дай эко­ло­ги­я­лық зiл­за­ла тө­тен­ше эко­ло­ги­я­лық жағ­дай 1 Жал­пы мик­роб­тық сан (1 мл-де­гi бак­те­ри­я­лар тiз- бе­гiн тү­зу­ші сан) 250-ден астам 50-250 50-ден ас­пай­тын 2 Жал­пы ко­ли­форм­ды бак­те­ри­я­лар (100 мл-де­гі бак­те­рия- лар са­ны) 1 10-нан астам бiр­лi- жа­рым кез­де­суi жоқ 3 Жы­лу­ға тө­зiм­дi ко- ли­форм­ды бак­те­рия- лар (100 мл-де­гі бак­те­ри­я­лар са­ны) 2 10-нан астам бiр­лi- жа­рым кез­де­суi жоқ 4 Ко­ли­фаг­тар (100 мл-де­гi то­ста­ған­ша тү­зу­шi бiр­лiк­тер (ТТБ) са­ны) 10-нан астам 10-нан аз жоқ 5 Суль­фит­ре­ду­ци­я­лай- тын кло­стрид­тер­дің спо­ра­ла­ры (20 мл- де­гі спо­ра­лар­дың са­ны) 3 10-нан астам бiр­лi- жа­рым кез­де­суi жоқ 6 Лям­б­ля­лар­дың цист- те­рі (50 мл-де­гі ци­ст­тер са­ны) 4 100-ден астам 1-100 жоқ 1 Бiр жыл iшiнде зерттелетiн сынамалардың саны 100 ден кем болмаған кезде, 12 ай iшiнде сыртқы және iшкi су өткiзгiш желілердiң су айырық нүктелерiне алынатын сынамалардың 95%-да жалпы колиформды бактериялар бойынша норматив шегiнен шығуға жол берілмейді. 2 Жылуға төзiмдi колиформды бактерияларды айқындау кезiнде iрiктелген сынаманы 100 мл-ден 3 мәрте зерттеу жүргiзіледi. 3 Сульфитредуциялайтын клостридтер спораларын айқындау су өңдеу технологиясының тиімдiлігін бағалау кезiнде жүргiзіледi. 4 Лямблялардың цисттiн айқындау жер бетi су көздерiнен сумен жабдықтау құрылыстары суының сынамаларында суды бөлу желiсiне берердiң алдында ғана жүргізіледі.

Төтенше экологиялық жағдайды жариялау ережесiне 6-қосымша Ауыз судың және ауыз сумен жабдықтау көздерiнiң химиялық заттармен ластануының санитарлық-эпидемиологиялық қауiптілiгiн бағалауға арналған көрсеткiштер 1 Р/с N Көр­сет­кiш Өл­шем Са­лы­стыр­ма­лы қа­на­ғат­тан- ды­рар­лық жағ­дай эко­ло- ги­я­лық зiл­за­ла тө­тен­ше эко­ло- ги­я­лық жағ­дай 1 2 3 4 5 1. Негіз­гi көр­сет­кi­ш­тер: 1.1 Бiрін­шi қа­уiп­ті­лiк сы­ны- бын­да­ғы уыт­ты заттар құ­ра­мы (тө­тен­ше қа­уiп­тi заттар): ШЖШ нор­ма­тив­терiне еселiк бе­рил­лий, сы­нап, бенз(а)-пи­рен, лин­дан, 3, 4, 7, 8 - ди­ок­син 2 , ди­хлор­эти­лен, сын-ап­ди- эти­лi, гал­лий, қор­ға­сын- тет­ра­эти­лi, қа­лайы тет- ра­эти­лi, три­хлор­би­фе­нил >3 2-3 ги­ги­е­на­лық нор­ма­тив­тер ше­гiн­де (ШЖШ) 1.2 Екiн­шi қа­уiп­ті­лiк сы­ны- бын­да­ғы уыт­ты заттар құ- ра­мы (қа­уiп­ті­лi­гi жо­ға­ры заттар): - алю­ми­ний, ба- рий, бор, кад­мий, мо­либ- ден, кү­ш­ән, нит­рит­тер, қор­ға­сын, се­лен, строн­ций, ци­а­нид­тер, ШЖШ-мен >10 5-10 ги­ги­е­на­лық нор­ма­тив­тер ше­гiн­де (ШЖШ) 2. Қо­сым­ша көр­сет­кi­ш­тер: 2.1 Үшін­шi және төр­тiн­шi қа- уіп­тiлiк сы­нып­та­рын­да­ғы уыт­ты заттар құ­ра­мы (қа- уiп­тi және қа­лып­ты қа- уiп­тi заттар): ам­мо­ний, ни­кель, нит­рат­тар, хром, мыс, мар­га­нец, мы­рыш, фе­нол­дар, мұ­най өнiм­дерi, фос­фат­тар, (ШЖШ-мен) >15 10-15 ги­ги­е­на­лық нор­ма­тив­тер ше­гiн­де 2.2 Фи­зи­ка­лық-хи­ми­я­лық қа­си­ет­терi: 2.2.1 рН <4 4-6 6-9 2.2.2 Фе­ноль­ды ин­декс (мг/л) >0,75 0,75- 0,25 0,25 2.2.3 Бет­кi-бел­сен­дi заттар (ББЗ), ани­он­ды бел­сен- ді­лер (мг/л) >2,5 2,5-0,5 <0,5 2.2.4 Жал­пы ми­не­рал­да­ну (құр­ғақ қал­дық, мг/л) >5000 5000- 1000 <1000 2.2.5 Жал­пы қа­таң­дық (мг-экв./л) >21 21-7 <7 2.2.6 Жал­пы аль­фа-ра­дио­ак- тив­тiлiк (Бк/л) >0,5 0,5-0,1 <0,1 Жал­пы бе­та-ра­дио­ак- тив­ті­лік (Бк/л) >5 5-1 <1 2.3 Ор­га­но­леп­ти­ка­лық си­патта­ма­лар: 2.3.1 Иiсi және дәмі, балл­дар >4 4-2 <2 2.3.2 Лай­лы­лық (ЛФМ) >5 8-2,6 <2,6 Лай­лы­лық (мг/л, ка­о­лин бой­ын­ша) >4,5 4,5-1,5 <1,5 2.3.3 Жү­зе­тін қо­с­па­лар (үлбiр- лер, май­лы дақ­тар және т.б.) кө­рі- нетiн аудан­ның 2/3-не дей­iн бо­я­у­лы қа­быр- шақ­тар ай­қын жо­лақ­тар неме­се күң­гiрт тү­сті дақ­тар Жоқ 1 Ауыз сулық мақсаттағы су көздерi ластануының қауiптілiк дәрежесi заттардың шектi шоғырлануының су бөгендерінің санитарлық режимiне әсерi және су тазартудың пайдаланылып отырған технологиялық схемасының кедергiлiк қабiлетi ескерiле отырып бағаланады. 2 Диоксиндер үшiн жол берiлетiн деңгей 0,02 нг/л-дi құрайды. Түсініктеме: 7-қосымшада көрсетiлмеген заттармен ластану қауiптілiгiн бағалау, 2004 жылғы 28 маусымдағы N 506 "Орталықтандырылған жер бетi суын ластанудан қорғау жөнiндегi санитарлық-эпидемиологиялық талаптарға" сәйкес жүргiзiледi.

Төтенше экологиялық жағдайды жариялау ережесiне 7-қосымша Ауыз сулық мақсаттағы су көздерiнiң паразиттiк ауруларды қоздырғыштармен ластанған судың сапасымен байланысты санитарлық-эпидемиологиялық жағдайды бағалауға арналған көрсеткiштер Р/с N Көр­сет­кiш Өл­шем Са­лы­стыр­ма­лы қа­на­ғат­тан- ды­рар­лық жағ­дай эко­ло- ги­я­лық зiл­за­ла тө­тен­ше эко­ло- ги­я­лық жағ­дай 1 2 3 4 5 1. Су көз­де­рі­нің суы 1.1 Қа­ра­пай­ым за­рдап­ты ішек- тік; - лям­б­ля­лар­дың ди­зен­те- ри­я­лық аме­ба­лар­дың, ба- лан­ти­да­лар­дың, крип­то­спо- ри­да­лар­дың қа­бы­нуы 100 1- - ден астам 1-100 Жоқ 1.2 Гео­гель­минт­тер: - ас­ка­ри­да­лар­дың, қыл­ды- рық­ба­стар­дың жұ­мырт­қа- ла­ры, три­хо­строн­ги­лид­тер 5-тен астам 1-5 Жоқ 1.3 Био­гель­минт­тер: - те­ни­ид жұ­мырт­қа­ла­ры 10-нан астам 1-10 Жоқ 1.4 Ак­ти­но­ми­цет­тер КОЕ/дм 3  - 1 дм 3  су­да­ғы ко­ло­ни­аль­дi бiр­лiк­тер­дiң құ­ра­мы 10000- нан астам 100- 10000 Жоқ 2. Ре­кре­а­ци­он­ды су­лар 2.1 Қа­ра­пай­ым за­рдап­ты iшек­тiк: - лям­б­ля­лар­дың ди­зен­те- ри­я­лық аме­ба­лар­дың, ба- лан­ти­да­лар­дың, крип­тос- по­рид­тар­дың қа­бы­нуы 1 100-ден астам 1-100 Жоқ 2.2 Гео­гель­минт­тер: - ас­ка­ри­да­лар­дың, қыл­ды- рық­ба­стар­дың жұ­мырт­қа- ла­ры, три­хо­строн­ги­лид­тер 5-тен астам 1-5 Жоқ 2.3 Био­гель­минт­тер: 2.3.1 Опи­стор­хид­тер­дің, ди­фил­ло- три­ид­тер­дiң жұ­мырт­қа­ла­ры 100-ден астам 1-100 Жоқ 2.3.2 Те­ни­ид­тер­дiң жұ­мырт­қа­ла­ры 10-ден астам 1-10 Жоқ 2.3.3 Ши­сто­со­ма­ти­дтер­дiң жұ- мырт­қа­ла­ры (цир­ко­ри­оз қоз­дыр­ғы­шта­ры) 10-ден астам 1-10 Жоқ 2.4 Ак­ти­но­ми­цет­тер КОЕ/дм 3  - 1 дм 3  су­да­ғы ко­ло­ни­аль­дi бiр­лiк­тер­дiң құ­ра­мы 1000000 астам 1000- 1000000 Жоқ, бiр­лi-жа­рым кез­де­суi 1 1 дм 3 судағы қоздырғыштардың саны (цисттер, жұмыртқалар).

Төтенше экологиялық жағдайды жариялау ережесiне 8-қосымша Жергілікті жерлер топырақтарының санитарлық-эпидемиологиялық жай-күйiн бағалауға арналған көрсеткiштер Р/с N Көр­сет­кiш Өл­шем Са­лы­стыр­ма­лы қа­на­ғат­тан- ды­рар­лық жағ­дай эко­ло- ги­я­лық зiл­за­ла тө­тен­ше эко­ло- ги­я­лық жағ­дай 1 2 3 4 5 1 Ра­дио­ак­тив­тi заттар­мен ла­ста­ну көр­сет­кi­шi, мил­ли­Зи­верт - бұ­дан әрi мЗв 50-ден астам 5-50 1-5 2 1 кг то­пы­рақ­та­ғы гель- минт­тер жұ­мырт­қа­ла­ры­ның құ­ра­мы 100-ден астам 11-100 10-нан аз 3 Анаэ­роб­тар тит­рi 0,0001 0,001- 0,0001 0,001-0,1 4 Ко­ли-титр 0,001- ден аз 0,01- 0,001 0,01-1,0 5 0,25 м 2  учас­ке­де­гi шы­бын жұ­мырт­қа­ла­ры мен қуыр- шақ­та­ры­ның са­ны 100-ден астам 10-100 1-10 6 Эк­зо­ген­дi хи­ми­я­лық зат- тар­мен ла­ста­ну көр­сет­кi­шi - ШЖШ-ден асу еселi­гi 100-ден астам 10-100 1-10 7 То­пы­рақ­тың өзді­гі­нен та­за­ру көр­сет­кi­шi - тер­мо­фил­дер тит­рi 0,00001- ден аз 0,00001- 0,00002 0,001- 0,00002 8 Хлеб­ни­ко­втың са­ни­тар­лық са­ны 1 0,7-ден аз 0,7-0,85 0,85-0,98 1 "Хлебниковтың санитарлық саны" - топырақтағы белоктық азот мөлшерінің (мүлдем құрғақ топырақтың 100 грамына милиграммен) органикалық азоттың мөлшерiне (мүлдем құрғақ топырақтың 100 грамына миллиграммен).

Төтенше экологиялық жағдайды жариялау ережесiне 9-қосымша Радиациялық қауiпсiздiктi бағалауға арналған көрсеткiштер Көр­сет­кiш Өл­шем Са­лы­стыр­ма­лы қа­на­ғат­тан- ды­рар­лық жағ­дай эко­ло- ги­я­лық зiл­за­ла тө­тен­ше эко­ло- ги­я­лық жағ­дай Сәу­ле­ле­нудiң тиiм­дi мөл­шерi, мЗв/жыл 10-нан астам 5-10 5-тен аз

Төтенше экологиялық жағдайды жариялау ережесiне 10-қосымша Атмосфералық ауаның ластануын жер бетiндегi өсiмдiктер мен су экожүйелерiне әсерiн тигiзетiн заттар бойынша бағалау көрсеткiштерi Зат Өл­шем Нор­ма­сы Әсер ету уа­қы­ты эко­ло- ги­я­лық зiл­за­ла тө­тен­ше эко­ло- ги­я­лық жағ­дай Жер бетiн­де­гі өсiм­дiк­тер үшiн ауы­спа­лы дең­гей­лер Күкiрт ди­ок­сидi >200 100-200 <20 Ор­та­ша жыл­дық Азот ди­ок­сидi >300 200-300 <30 Ор­та­ша жыл­дық Фтор­лы су­тек >20 10-20 <2-3 Ұзақ уа­қыт­тық әсер Озон >1500 1000-1500 <150 1 са­ғат ішін- де­гi ең көбi Озон >600 400-600 <60 3 са­ғат ішін- де­гі ор­та­ша­сы Озон >500 300-500 <50 Жыл сай­ын 1 сә- уiр-30 қыр­күй­ек ке­зе­ңін­де­гі әр- бiр күн­нiң 9-16 са­ға­ты ара­лы­ғын- да­ғы ор­та­ша­сы Ор­ман жәнe су эко­жүй­е­ле­рі үшін ауы­спа­лы жүк­те­ме­лер Күкiрт қо­сы­лыс- та­ры, жы­лы­на г/м 2 >5,0 3,0-5,0 <0,32 Сол­тү­стік және ор­та­лық аудан­дар Азот қо­сы­лыс- та­ры, жы­лы­на г/м 2 >4,0 2,0-4,0 <0,28 Сол­тү­стік және ор­та­лық аудан­дар Су­те­гі ион­да­ры, жы­лы­на г/м 2 >300 200-300 <20 Сол­тү­стік және ор­та­лық аудан­дар

Төтенше экологиялық жағдайды жариялау ережесiне 11-қосымша Жер бетi суларының химиялық ластануының дәрежесiн бағалауға арналған көрсеткiштер Р/с N Көр­сет­кiш Өл­шем Са­лы­стыр­ма­лы қа­на­ғат­тан- ды­рар­лық жағ­дай эко­ло- ги­я­лық зiл­за­ла тө­тен­ше эко­ло- ги­я­лық жағ­дай 1 2 3 4 5 Негіз­гi көр­сет­кіш­тер: 1 Хи­ми­я­лық заттар, ШЖШ 1-2 қа­уіп­ті­лік сы­ны­бы 10-нан астам 5-10 <5 3-4 қа­уіп­тiлiк сы­ны­бы 100-ден астам 50-100 <50 2 ХЛК (10) 1-2 қа­уіп­тiлiк сы­ны­бы 80-нен астам 35-80 <35 3-4 қа­уіп­тiлiк сы­ны­бы 500-ден астам 100-500 <100 Қо­сым­ша көр­сет­кіш­тер: 1 Иiстерi, дәмi, балл­да­ры 4-тен астам 3-4 <3 2 Жүз­гiш қо­с­па­лар: мұ­най және мұ­най өнім­де­рі Көрi­не­тін аудан­ның 2/3 ала- тын қа­ра- қо­ңыр тү­сті үл­бір Ашық жо­лақ­тар неме­се дақ­тар­дың күң­гірт тү­сі жоқ 3 Ор­та­ның ре­ак­ци­я­сы, рН 5,0-5,6 5,7-6,5 >6,5 4 ОХП от­те­гі­ні хи­ми­я­лық пай­да­ла­ну (фон­ға ан­тро­по­ген­дiк құ­ра­ма), мг/дм 3 20-30 10-20 <10 5 Ерiтiл­ген от­те­гі, қа­ны­ғу пай­ы­зда­ры 10-20 20-50 >50 6 Био­ген­дiк заттар: Нит­рит­тер (NO 2 ), ШЖШ 10-нан астам 10-5 5-1 Нит­рат­тар (NO 3 ), ШЖШ 20-дан астам 20-10 10-1 Ам­мо­ний тұз­да­ры (NH 4 ), ШЖШ 10-нан астам 10-5 5-1 Фос­фат­тар (РО 4 ), мг/дм 3 0,6-дан астам 0,6-0,3 0,03-0,05 7 Ми­не­рал­да­ну, мг/дм 3 (өңiр­лiк дең­гей­ден acу) 3-5 2-3 Өңір­лік дең­гей 8 ТЖК (түп­тiк жи­нақ­та­лу ко­эф­фи­ци­ен­тi) n*10 4 астам n*10 3 - n*10 4 n*10 9 К ж  (гид­ро­бионт­тар­да жи­нақ­та­лу ко­эф­фи­ци­ен­тi) n*10 5 астам n*10 4 - n*10 5 n*10 4

Төтенше экологиялық жағдайды жариялау ережесiне 12-қосымша Тұщы су экожүйелерiнiң жай-күйiн бағалауға арналған көрсеткіштер Р/с N Көр­сет­кiш Өл­шем Са­лы­стыр­ма­лы қа­на­ғат­тан- ды­рар­лық жағ­дай эко­ло- ги­я­лық зiл­за­ла тө­тен­ше эко­ло- ги­я­лық жағ­дай 1 2 3 4 5 Негіз­гi көр­сет­кіш­тер: 1 Фи­то­планк­тон Бал­дыр- лар­дың бол­мауы неме­се түр­ле­рінiң же­ке­ле­ген да­на­ла­ры Көк-жа­сыл бал­дыр- лар­дың үл­ді­рі, жіп тәрiз­дес- терiнiң өрiм­дерi, бал­дыр- лар­дың бас­қа топ­та­ры өкіл­дерi Фи­то­планк- тон­ның та­би­ғи да­муы 2 "а" хло­ро­фи­лiнiң шо­ғыр­ла­нуы, мкг/л 50-ден астам 50-30 30-10 3 Фи­то­планк­тон­ның ор­та- ша жыл­дық био­мас­са­сы, мг/дм 3 100-ден астам 100-50 50-10 4 Жiп тә­р­із­дес бал­дыр- лар­дың фи­то­мас­са­сы, кг/м 2 3-тен астам 3,0-2,6 <2,6 5 Зоо­планк­тон Са­уыт­ты ко­ло­врат- ка­лаp­дың же­ке­ле­ген да­на­ла­ры, олар­дың қы­сқы жұ­мырт- қа­ла­ры Са­уыт­ты ко­ло­врат- ка­лар­дың са­ны мен әр­түр­лі- лi­гiнiң күрт аза­юы, тө­мен­гі ша­янт­әрiз- ді­лер­дің же­ке­ле­ген да­на­ла­ры Зоо­планк- тон­ның та­би­ғи да­муы 6 Зо­обен­тос От­те­гiнi қа­жет ет­пей­тiн құрт­тар­дың (ту­би­фи- цид) тек кей­бiр түр­ле­рі­нің бо­луы Түп­тiк жа­ну­ар­лар са­ны мен әр­түр­лі- лi­гiнiң күрт аза­юы, ту­би­фи- цид­тiң (оли­го­хет) және та­ни­по- дин­нің (хи­ро­но- мид) бо­луы Зо­обен- то­стың өңiр­лiк дең­гей­де та­би­ғи да­муы 7 Ву­ди­вис бой­ын­ша био- ти­ка­лық ин­декс (өңiр- лiк ерекшелiк­тер­дi ес- ке­ре оты­рып), балл­дар 1-ден аз 1-2 2-ден астам 8 Оли­го­хет­тік ин­декс, оли­го­хет­тер са­ны­ның бар­лық зо­обен­то­стар са­ны­на қа­ты­на­сы, пай­ы­з­бен 100-ден астам 100-86 86-дан аз 9 Ба­луш­кин бой­ын­ша хи­ро­но­мид­тiк ин­декс 9,0-ден астам 6,5-9,0 6,5-тен кем 10 Их­тио­фа­у­на Ба­лық­тар- дың ба­ға- лы және си­рек кез­де­сетiн түр­лерiнiң жой­ы­луы; кә­сіп­тік ба­лық қор­ла­ры­ның бол­мауы Ба­лық­тар- дың ба­ға- лы және си­рек кез­де­сетiн түр­лерiнiң олар­дың қор­ла­ры­нан 50-25% аза­юы, кә­сіп­тік ба­лық қор- ла­ры­ның өз қор­ла­ры­нан 50-25% аза­юы. Их­тио­фа­у­на- ның та­би­ғи жай-күй­і­нің сақ­та­луы; аулау ша­ма- сы ба­лық­тар- дың та­би­ғи өсi­мiн бұз­бай­ды 11 Ба­лық­тар­дың со­зыл­ма­лы ток­си­коз­бен  бай­ла- ны­сты ау­руы (мио­па- тия, жа­ра ау­ру­ла­ры және т.б.), жыл­дық аула­удан % есебi­мен 50-ден астам 50-ге дей­ін Бел­гiлер­дiң жоқ­тығы 12 Су са­па­сы­ның ин­тег- рал­ды көр­сет­кi­шi: ша­янт­әрiз­ді­лер­ге био­те­сті­леу (ша­шақ мұрт ша­ян­дар және це­ри­о­ша­ян­дар), 50 % және одан аста­мы­ның қы­ры­луы 100 және одан да көп рет ара­ла­су еселi­гi кезiн­де бай­қал- май­ды 50-ден 100 рет­ке дей­iн ара­ла­су еселi­гi ке­зін­де бай­қал- май­ды Ара­лас­па­ған су­да­ғы өлiм ал­дын­да әре­кет­тер тиiсiн­ше 96 және 48 са­ғат iшiн­де­гi ша­ян­дар 100 және одан да көп есе 50-ден 100 есе­ге дей­iн Қо­сым­ша көр­сет­кіш­тер: 1 Планк­тон­ның Пант­ле және Бук бой­ын­ша су­да тiр­шiлiк ететiн ор­га­низмдер ин­дексi (Сла­де­чек­тiң түр­лен­дiруiн­де) 4-тен астам 4-3 <3 2 Оли­го­хет­тік ин­декс: - Ца­неp бой­ын­ша, ту­би­фи­цид­тер­дiң мың да­на/м 2 50-ден астам 50-10 <10 лим­но­бри­лю­стер 100-ден астам 100-50 <50 - Па­рел бой­ын­ша 0,8-ден астам 0,8-0,5 <0,5

Төтенше экологиялық жағдайды жариялау ережесіне 13-қосымша Cу ресурстарының сарқылуын бағалауға арналған көрсеткiштер Көр­сет­кiш Өл­шем Са­лы­стыр­ма­лы қа­на­ғат­тан- ды­рар­лық жағ­дай эко­ло- ги­я­лық зiл­за­ла тө­тен­ше эко­ло- ги­я­лық жағ­дай Бет­тiк ағын­ның кө­ле­мiн қай­та­рыс­сыз алу, жол берiлетiн нор­ма­дан сан рет 2-ден астам 2-ге дей­iн Жол берiлетiн нор­ма

Төтенше экологиялық жағдайды жариялау ережесіне 14-қосымша Теңiз суларының химиялық ластану дәрежесiн бағалауға арналған көрсеткiштер Р/с N Көр­сет­кi­ш­тер (шо­ғыр­ла­ну­лар мг/дм 3 берiл­ген) Өл­шем Са­лы­стыр­ма- лы қа­на­ғат- тан­ды­рар­лық жағ­дай эко­ло- ги­я­лық зiл­за­ла тө­тен­ше эко­ло- ги­я­лық жағ­дай Негіз­гі көр­сет­кi­ш­тер: 1 1-2 қа­уіп­ті­лік сы­ны­бын­да­ғы хи­ми­я­лық заттар 10-нан астам 10-5 5-1 3-4 қа­уiп­ті­лік сы­ны­бын­да­ғы 100-ден астам 100-50 50-10 2 ХЛК(10) 1 1-2 қа­уiп­ті­лік сы­ны­бын­да­ғы 80-ден астам 80-35 35-10 3-4 қа­уiп­ті­лік сы­ны­бын­да­ғы 500-ден астам 500-100 100-10 Қо­сым­ша көр­сет­кi­ш­тер: 1 От­те­гі­ні био­ло­ги­я­лық пай­да­ла­ну (ОБТ 5 ) 100-ден астам 100-10 10-1 2 Ері­ген от­те­гі, мг/дм 3 2-ден аз 2-3-тен аз 3-6 1 ХЛК(10) - ШЖШ-дан ба­рын­ша аса­тын 10 ла­ста­у­шы заттар­ға ар­нал­ған су­лар­дың хи­ми­я­лық ла­ста­нуы­ның фор­маль­ды жиын­тық көр­сет­кi­шi

Төтенше экологиялық жағдайды жариялау ережесіне 15-қосымша Теңiз айдындарының экологиялық жай-күйiн бағалауға арналған көрсеткiштер Р/с N Көр­сет­кiш Өл­шем Са­лы­стыр­ма- лы қа­на­ғат- тан­ды­рар­лық жағ­дай эко­ло- ги­я­лық зiл­за­ла тө­тен­ше эко­ло- ги­я­лық жағ­дай Негіз­гі көр­сет­кi­ш­тер: 1 Планк­тон­ның және мак­ро­зо­обен­то­стың био­мас­са­сы, ба­қы­ла­у­лық дең­гей­ден %-бен 1 30-дан аз неме­се 300-ден астам 30-50 неме­се 200-300 100 2 Планк­тон­ды қо­ғам­дас- тық­тар­да­ғы түр­лер­дiң са­ны (түр­лiлiк әра­лу­ан­ды­лық ба­қы­ла­у­лық дең­гей­ден %) 50-ден аз 50-80 80-100 3 Их­тио­фа­у­на­ның және омырт­қа­сыздар­дың кә­сіп­тiк қор­ла­ры, ба­қы­ла­у­лық дең­гей­ден %-бен Кәс­iп­тiк ба­лық­тар мен омырт­қа- сыздар қор­ла­ры­ның олар­дың қор­ла­ры- нан 50 және одан да көп %-ға аза­юы Кәс­iп­тiк ба­лық­тар мен омырт­қа- сыздар қо­ры­ның олар­дың қор­ла- ры­нан 50-25-ке аза­юы. Кәс­iп­тiк ба­лық­тар­дың бо­луы 4 Зо­обен­тос қо­ғам­дас- тығ­ы­ның, со­ның iшiн­де ба­стап­қы түр­ле­рі­нің жай-күйi (ба­қы­ла­у­лық дең­гей­ден %)-бен Зо­обен­тос топ­та­ры­ның ке­зең­дiк пай­да бо­луы және жой­ы­луы, ба­стап­қы түр­лерiнiң 20 % аз бо­луы, қо­ғам­дас- тық­тың күй­зе­луi Ipi ор­га­низм- дер­дің жой­ы­луы. Тек оли- го­хет- тер­дiң неме­се по­ли­хет- тер­дiң бо­луы. Ба­стап­қы түр­ле- рiнiң 20-50% бо­луы Көрi­нетiн әр­түр­лiлiк. Ер­кін қоз­ға­ла­тын ор­га­низмдер- дің бо­луы. Ор­га­низм- дер­дiң ша­янт­ә­р­із­ді және бас­қа да топ­та­ры. 5 Мик­ро­ор­га­низмдер­дің ин­ди­ка­тор­лық ны­сан­да­ры­ның са­ны, мик­ро­ор­га­низмдер­дің жал­пы са­ны­нан %-бен 60-тан астам 60-30 30-дан аз 6 Ор­на­ла­су­шы гид­ро­бионт­тар­дың үлесi, қо­ғам­да­стық­тың жал­пы био­мас­са­сы­нан %-бен 50-ден астам 50-25 25-тен аз 7 Ба­стап­қы өнiм дең­гейi, ба­қы­ла­у­лық дең­гей­ден %-бен 0 ша­ма­сын- да неме­се 300-ден астам (ги­пе­р­эв- тро­фи­ро- лау) 50-ден аз неме­се 200-300 (эв­тро- фи­ро­лау) 100 8 Мак­ро­фит­тер­дiң жай-күйі Мак­ро­фит- тер­дiң жой­ы­луы Мак­ро- фит­тер аудан- да­ры­ның күрт аза­юы, тал­лом- дар­да уыт­ты ла­ста­у­шы заттар­дың көп шо- ғыр­ла­нуы Қа­лып­ты Қо­сым­ша көр­сет­кi­ш­тер: 1 Гид­ро­бионт­тар­дың мор­фо­ло­ги­я­лық өзге­руi (де­ненiң өл­ше­мi және сал­ма­ғы, ке­мiстi ны­сан­дар­дың пай­да бо­луы және т.б.), ба­қы­ла­у­лық дең­гей­ден %-бен 50-ден астам 50-20 20-дан аз 1 бақылау деңгейi - 10 және одан көп жыл iшiнде алынған бiрқатар көпжылдық деректер бойынша көрсеткiштiң орташа мәнi.

Төтенше экологиялық жағдайды жариялау ережесіне 16-қосымша Шаруашылық объектілерiнiң учаскелеріне арналған жер асты суларының ластану дәрежесiн бағалауға арналған көрсеткiштер Р/с N Көр­сет­кiш Өл­шем Са­лы­стыр­ма- лы қа­на­ғат- тан­ды­рар­лық жағ­дай эко­ло- ги­я­лық зiл­за­ла тө­тен­ше эко­ло- ги­я­лық жағ­дай Негіз­гі көр­сет­кi­ш­тер: 1 Ла­ста­у­шы заттар­дың мөл­шерi (нит­рат­тар, фе­нол­дар, ауыр ме­тал­дар, син­те­ти­ка­лық бет­тiк бел­сен­дi заттар, мұ­най), ШЖШ 100-ден астам 10-100 3-10 2 Хлор­ор­га­ни­ка­лық қо­сы­лы­стар, ШЖШ 3-тен астам 1-3 1-ден аз 3 Кан­це­ро­ген­дер, бенз(а)пи­рен, ШЖШ 3-тен астам 1-3 1 аз 4 Ла­ста­ну ай­ма­ғы­ның ауда­ны, км 2 8-ден астам 3-5 3-тен аз 5 Ми­не­рал­ды­лық, г/л 100-ден астам 10-100 10-нан аз Қо­сым­ша көр­сет­кi­ш­тер: 1 Ерi­ген от­те­гi, мг/дм 3 1-ден аз 1-4 4-тен астам

Төтенше экологиялық жағдайды жариялау ережесіне 17-қосымша Топырақтың жай-күйiн экологиялық бағалауға арналған көрсеткiштер Р/с N Көр­сет­кi­ш­тер (шо­ғыр­ла­ну­лар мг/дм 3 берiл­ген) Өл­шем Са­лы­стыр­ма- лы қа­на­ғат- тан­ды­рар­лық жағ­дай эко­ло- ги­я­лық зiл­за­ла тө­тен­ше эко­ло- ги­я­лық жағ­дай 1 2 3 4 5 Негіз­гі көр­сет­кi­ш­тер: 1 Жер­лер­дің то­зуы сал­да- ры­нан ауы­л­ша­ру­а­шы­лы­ғы ай­на­лы­мы­нан шы­ға­ры­л­ған ауда­ны, жал­пы ауы­л­ша- ру­а­шы­лы­ғы ал­қап­та­ры­ның ауда­ны­нан %-бен 50-ден астам 50-30 30-ға дей­ін 2 Қа­ра­ші­рік қа­ба­ты­ның жой­ы­луы А+В Апах (А1) 0,1 А-ға дей­iн 3 То­пы­рақ бе­ті­нің абио­ти­ка­лық та­сын­ды­лар- мен жа­бы­луы, см 20-дан астам 20-10 10-нан аз 4 То­пы­рақ тығ­ы­зды­ғы­ның өсуі, тең сал­мақ сы­на­ма­сы­ның есе­лі­гі 1,4-тен астам 1,4-1,3 1,3-ке дей­ін 5 Же­ра­с­ты су­ла­ры­ның дең­гей­ден асуы, шек­ті мәні­нен %-бен 50-ден астам 50-25 Рұқ­сат еті­л­ген дең­гейі 6 Ра­дио­ак­тив­тік ла­ста­ну, Ku/км 2 : це­зий-137 40-тан астам 40-15 15-ке дей­ін строн­ций-90 3-тен астам 3-1 1-ге дей­ін плу­то­ний (изо­топ­тар со­ма­сы) 0,1-ден астам 0,1-0,05 0,05-ке дей­ін 7 10 жыл ке­зең iшiн­де жыр­ты­л­ған жер­лер­дiң қа­ра­шiрiк­тен ай­ы­ры­луы, са­лы­стыр­ма­лы пай­ы­з­бен 25-тен астам 25-10 10-нан аз 8 Тез ерi­гіш тұз­дар мөл­шерiнiң кө­бе­юi, г/100 г 0,8-ден астам 0,8-0,4 0,4-ке дей­iн 9 ал­ма­су на­трийi үлесiнiң кө­бе­юі, КАС 1 -нан %-бен 25-дан астам 25-15 15-ке дей­ін 10 Хи­ми­я­лық заттар­дың ШЖШ ар­туы: 1-қа­уiп­тiлiк сы­ны­бы (бенз(а)пи­рен­дi, ди­ок­син­дер­ді қо­са ал­ған­да); 3-тен астам 3-2 2-ге дей­ін 2-қа­уiп­ті­лік сы­ны­бын­да­ғы 10-нан астам 10-5 5-ке дей­ін 3-қа­уiп­ті­лік сы­ны­бын­да­ғы (мұ­най мен мұ­най өнiм­дерiн қо­са ал­ған­да) 25-тен астам 20-10 10-ға дей­ін 11 Бел­сен­дi мик­роб­тық мас­са дең­гей­iнiң тө­мен­де­уi, еселi­гi 100-ден астам 100-50 50-ге дей­ін 12 То­пы­рақ­тың фи­то­уыт­ты- лы­ғы (өс­кін­дер са­ны­ның аза­юы), фон­мен са­лыс- тыр­ған­да еселi­гі 2-ден астам 2,0-1,4 1,4 дей­iн Қо­сым­ша көр­сет­кi­ш­тер: 13 Ла­стан­ған негiз­гi а/ш өнiм­дерiнiң үлесi, тек­серiл­ген кө­ле­мi­нен %-бен 50-ден астам 50-25 25-ке дей­ін 14 Қо­сым­ша көр­сет­кi­ш­тер­дi қа­ра­ңыз (2.10-кесте) 1 КАС - катиондық алмасу сиымдылығы

Төтенше экологиялық жағдайды жариялау ережесіне 18-қосымша Деформациялардың экологиялық қауіпсiздігін және геологиялық ортаның өзгеруiн бағалауға арналған көрсеткіштер Р/с N Көр­сет­кiш Өл­шем Са­лы­стыр­ма- лы қа­на­ғат- тан­ды­рар­лық жағ­дай эко­ло- ги­я­лық зiл­за­ла тө­тен­ше эко­ло- ги­я­лық жағ­дай 1 Та­у­лы ал­қап­тар­дың ано­маль­ды тех­но­ген­дік де­фор­ма­ци­я­ла­ры (0,00001 сал. өл­шем жо­ға­ры) және ин­дук­ци­я­лан­ған сей­сми­ка­лы­лық, аумақ ауда­ны­нан пай­ы­з­бен 40-50-ден астам 40-20 20-ға дей­iн 2 Гео­ло­ги­я­лық ор­та­ның ано­маль­ды де­фор­ма­ция- сы­на әкеп соқ­ты­ра­тын жер қой­на­уын пай­да­ла­ну кезiн­де­гі тау ал­қап­та- ры­ның ме­ха­ни­ка­лық бұ­зы­луы, тау жы­ны­ста- ры­ның ано­маль­ды де­фор­ма­ци­я­сы және т.б. 0,0001 0,0001- 0,00001 0,000001- ден аз 3 Тех­но­ген­дiк жүк­те­ме­мен тү­сін­ді­рiлетiн жер бетiнiң тө­мен тү­суi, көш­кiн­дер, сел­дер, кар­стер, аумақ­тың % 30-дан астам 30-20 20-дан аз

Төтенше экологиялық жағдайды жариялау ережесіне 19-қосымша Жер бетiндегі экожүйелердiң жұтаңдануын бағалауға арналған көрсеткiштер Р/с N Көр­сет­кiш Өл­шем Са­лы­стыр­ма- лы қа­на­ғат- тан­ды­рар­лық жағ­дай эко­ло- ги­я­лық зiл­за­ла тө­тен­ше эко­ло- ги­я­лық жағ­дай 1 2 3 4 5 Негіз­гі көр­сет­кіш­те­рі: 1 Кеңi­стік бел­гі­лер 1.1 Жұ­таң­дан­ған аумақ­тар­дың ауда­ны, %-бен 1.1.1 Адам­ға тi­ке­лей қа­уiп төн­дiр­мей­тiн (уыт­ты емес жы­ны­стар­дың үй­iн­дiлерi; ка­рьер­лер, ауы­л­ша­ру­а­шы­лы­ғы және ор­ман­ды ал­қап­тар­дың жұ­таң­да­нуы) 75-тен астам 75-5 5-тен аз 1.1.2 Ғи­ма­рат­тар мен құ­ры­лы­стар­дың бұ­зы­луы­на қа­уiп төн­ді­ре­тін (ан­тро­по­ген­дік тө­мен тү­су­лер, көш­кiн­дер, қи­ра­тын­ды­лар, әс­ке­ри по­ли­гон­дар және т.б.) 50-ден астам 50-1 1-ден аз 1.1.3 Бөл­шек­тер­дi ауа­мен, ағыс ар­қы­лы жер бетi су ай­дын­да­ры­на және ағын­ды су­лар­ға кө­шi­ру мүм­кiн­дi­гi­мен су­ла­ры­нан оқ­ша­у­лан­ған уыт­ты жы­ны­стар­дың үй­iн­дiлерi 20-дан астам 20-0,1 0,1-ден аз 1.1.4 Жер асты су­ла­рын ла­стау қа­у­пi­мен (жер асты су­ла­ры қор­ғал­ма­ған) ка­рьер­лік шұң­қыр­лар және уыт­ты жы­ны­стар үй­iн­дiлерi 5-тен астам 5-тен аз Жоқ 1.2 Аумақ­тың жы­ра­лар­мен бөл­шек­те­луi, км/км 2 2,5 2,5-0,7 0,7-ден аз 2 Сер­пiн­дiк бел­гiлер 2.1 Жер бетi эко­жүй­е­ле­рі­нің жұ­таң­да­ну жыл­дамды­ғы; жы­лы­на аудан­ның %-ы 4-тен астам 4-0,5 0,5-тен аз 2.2 Бөлiн­ген жай­ы­лым­дар аудан­да­ры­ның ұл­ғаю жыл­дамды­ғы, жы­лы­на аудан­ның %-ы 8-ден астам 8-2 2-ден аз 2.3 Өсiм­дiк­тер­дің жыл­дық өнi­мi­нің азаю жыл­дамды­ғы, жы­лы­на % 7,5-тен астам 7,5-3,5 3,5-тен аз 2.4 То­пы­рақ­тың ор­га­ни­ка­лық заттар құ­ра­мы­ның азаю жыл­дамды­ғы, жы­лы­на % 7-ден aстам 7-0,5 0,5-тен аз 2.5 Шым­те­зек­тiң бә­сең­де­ну (ми­не­рал­да­ну) жыл­дамды­ғы, мм/жыл 40-тан астам 40-1 1-ден аз 2.6 Тұз­ды то­пы­рақ ауда­ны­ның ұл­ғаю жыл­дамды­ғы, жы­лы­на % 5-тен астам 5-1 1-ден аз 2.7 Эро­зи­я­лан­ған то­пы­рақ ауда­ны­ның ұл­ғаю жыл­дамды­ғы, жы­лы­на аудан­ның %-ы 5-тен астам 5-0,5 0,5-тен аз 2.8 Кө­шпе­лi құм­дар ауда­ны­ның ұл­ғаю жыл­дамды­ғы, жы­лы­на аудан­ның %-ы 4-тен астам 4-0,5 0,5-тен аз 2.9 Қо­лай­сыз аг­ро­су­лан­ды­ру жағ­дай­ла­ры бар жер­лер­дiң са­лы­стыр­ма­лы ауда­ны­ның ұл­ғаю жыл­дамды­ғы, жы­лы­на ба­ға­лы ауы­л­ша­ру­а­шы­лы­ғы ал­қап­та­ры ауда­ны­нан %-бен 1-ден астам 1-0,1 0,1-ден аз Қо­сым­ша көр­сет­кi­ш­тер: 1 Эко­жүй­е­лер жағ­дай­ы­ның құ­ры­лым­дық-функ­ци­о­нал­дық си­патта­ры Эко­жүй­е­лер iшiн­де­гi өза­ра бай­ла­ныс- тың қай- та­рым­сыз бұ­зы­луы Эко­жүйе- лер­де­гі қай­та­рым- сыз про­цес- тер­сiз қо­ғам­дас- тық­тар құ­ры­лы- мы­ның бұ­зы­луы Эко­жүйе- лер­де­гі бір­қа­тар құ­рам­дас бө­лік­тер жұ­таң­да­ну- ының же­ке- ле­ген бел­гі­ле­рі­нің бо­луы мүм­кін 2 Тро­фи­ка­лық құ­ры­лым - мен­шiк­ті сал­мақ­тың өзге­руi Фи­то­фаг- тар­дың мен­шік­ті сал­ма­ғы­ның 50%-ға өсуі, зоофаг­тар және са­про­фаг- тар мен- шік­ті сал­ма­ғы­ның 50% аза­юы Фи­то­фаг- тар­дың мен­шік­ті сал­ма­ғы­ның 20%-ға өсуі,  зоофаг­тар және са­про­фаг- тар мен- шік­ті сал­ма­ғы­ның 20% аза­юы Үне­мі (нор­ма ше­гін­де­гі тер­бе­лі­стер)

Төтенше экологиялық жағдайды жариялау ережесіне 20-қосымша Аумақтың экологиялық жағдайының индикаторы ретiнде өсiмдiктердiң жай-күйiн бағалауға арналған көрсеткiштер Р/с N Көр­сет­кiш Өл­шем Са­лы­стыр­ма- лы қа­на­ғат- тан­ды­рар­лық жағ­дай эко­ло- ги­я­лық зiл­за­ла тө­тен­ше эко­ло- ги­я­лық жағ­дай 1 2 3 4 5 1 Био­әра­лу­ан­ды­лық­тың ке­муi (Симп­сон әра­лу­ан­ды­лы­ғы ин­дексi, нор­ма­дан %-бен) 50-ден астам 50-10 10-нан аз 2 Жүк­те­ме ин­ди­ка­тор­ла­ры түр­ле­рі­нің тығ­ы­зды­ғы %-бeн 50-ден астам (аз) 20-50-ден астам (аз) 20-дан астам (аз) 3 Та­мыр­лы (неме­се ква­зи­та­мыр­лы) қа­уым­да­стық­тар­дың ауда­ны, жал­пы аудан­нан % 5-тен астам 5-80-нен аз 80-нен астам 4 Та­би­ғи шөп­тi өсiм­дiк­тер­дің түр­лiк құ­ра­мы Екiн­шi түр­лер мол­шы­лы­ғы- ның аза­юы Ба­сым түр­лерi екiн­шi­ге ауы­сты До­ми­нант- тар, суб­до­ми- нант­тар және си­патты түр­лер­дің та­би­ғи ауы­суы 5 До­ми­нант­тар­дың ба­ға­лы түр­ле­рі­нің жа­стық спек­трi, са­лы­стыр­ма­лы бiр­лiк­те жа­ңа­руы 0,1-ден аз 0,1-0,3 0,3-тен астам 6 Ор­ман­ды­лық, оң­тай­лы- лық­тан (ай­мақ­ты­лық­тан) %-бен 10-нан аз 10-90 90-нан аз 7 Негіз­гi ор­ман тү­зу­шi тұқым­дар­дың сү­рек қо­ры, қа­лып­ты­дан %-бен 30-дан аз 30-80 80-нен астам 8 Сү­рек­дің­нiң тех­но­ген­дiк шы­ға­рын­ды­лар­мен за­қым­да­нуы, жал­пы аудан­нан %-бен 50-ден астам 50-5 5-тен аз 9 Қыл­қан жа­пы­рақ­ты тұқым­дар­дың тех­но- ген­дiк шы­ға­рын­ды­лар­мен за­қым­да­нуы (қыл­қан жа­пы­рақ­ты­лар­дың за­қым­да­нуы), %-бен 50-ден астам 50-5 5-тен аз 10 Сү­рек­дiң­нiң ау­руы, %-бен 50-ден астам 50-10 10-нан аз 11 Ор­ман да­қыл­ды­ла­ры­ның жой­ы­луы, ор­ман да­қыл­да­ры­мен жұ­мыс iстеу ауда­ны­нан %-бен 70-тен астам 70-5 5-тен аз 12 10 жыл­дан кем емес уа­қыт iшiн­де ағаш өспе­ген өр­тең ауда­ны %-бeн 10 мың га-дан астам 10-5 мың га 5-тен аз 13 Зи­ян­кестер­ден за­қым­дан­ған егiстер ауда­ны, жал­пы аудан­нан %-бен 50-ден астам 50-10 10-нан аз 14 Егiстер­дiң жой­ы­луы, жал­пы аудан­нан %-бен 30-дан астам 30-5 5-тен аз 15 Жай­ы­лым­дық құр­ғақ да­ла­лы және шө­лейт өсiм­дiк­терiн жо­ба­лық өсi­ру қа­лып­ты­дан %-бен 10-нан астам 10-80 80-нен аз 16 Жай­ы­лым­дық өсім­дiк­тер- дiң өнiм­дiлi­гi, ық­ти­мал­ды­лық­тан %-бен 5-тен аз 5-80 80-нен астам 17 Си­рек түр­лер­дің та­ра­лу ай­ма­ғы­ның өзге­руi Та­ра­лу ай­ма­ғы­ның жой­ы­луы Та­ра­лу ай­ма­ғы­ның аудан­да­ры- ның бөлi­нуi және қы­сқа­руы Жоқ 18 Қо­рық­тар өсiм­дiк­терiнiң за­қым­да­нуы Қа­лып­та­су ауы­су­ла­рын ту­ғы­за­тын Қа­уым­дас- тық ауы- су­ла­рын ту­ғы­за­тын Қа­уым­да­стық ауы­су­ла­рын ту­ғы­з­бай­тын фе­но­тип- тіктер 19 Жа­сыл ек­пе аға­штар ауда­ны (ipi қа­ла­лар мен өн­дiрi­стік ор­та­лық­тар­да­ғы адам ба­сы­на шақ­қан­да), нор­ма­тив­тiк­тен %-бен 1-ден аз 10-30 30-дан астам

Төтенше экологиялық жағдайды жариялау ережесіне 21-қосымша Аумақтық экологиялық жағдайының индикаторы ретiнде фаунаның жай-күйiн және жануарлардың тектiк қорының өзгеруiн бағалауға арналған көрсеткіштер Р/с N Көр­сет­кiш Өл­шем Са­лы­стыр­ма- лы қа­на­ғат- тан­ды­рар­лық жағ­дай эко­ло- ги­я­лық зiл­за­ла тө­тен­ше эко­ло- ги­я­лық жағ­дай 1 Био­әра­лу­ан­ды­лық­тың аза­юы, ба­стап­қы­дан %-бен 50-ден астам 50-5 5-тен аз 2 Ан­тро­по­ген­дiк жүк­те­ме ин­ди­ка­то­ры түр­лерiнiң тығ­ы­зды­ғы, %-бен 50-ден астам 50-20 20-дан аз 3 Жа­ну­ар­лар­дың (со­ның iшiн­де киiк­тер­дiң) аң­шы­лық-кәс­iп­тік са­ны­ның (тығ­ы­зды­ғы­ның) аза­юы қа­лып­ты са­ны­нан есе­мен 10-нан астам 10-2 2-ден аз

Төтенше экологиялық жағдайды жариялау ережесіне 22-қосымша Аумақты бағалауға арналған биохимиялық көрсеткiштер Р/с N Көр­сет­кiш Өл­шем эко­ло- ги­я­лық зiл­за­ла тө­тен­ше эко­ло- ги­я­лық жағ­дай 1 2 3 4 Негіз­гі көр­сет­кіш­те­рі: 1 То­пы­рақ­та­ғы C:N қа­ты­на­сы 4-тен аз 4-8 су бетiн­де 4-тен аз неме­се 20-дан астам 4-8-ден аз неме­се 20-16 өсiм­дiк­тер­де 4 аз 4-8 өсім­дік­ті азық­тар­да 4-тен аз неме­се 16-дан астам 4-тен аз неме­се 8-16 2 Ша­бы­л­ған өсiм­дiк­тер мен өсiм­дiк­тi азық­тар­да­ғы хи­ми­я­лық эле­мент­тер­дiң мөл­шерi: сы­нап, кад­мий, қор­ға­сын, кү­ш­ән, сурь­ма, ни­кель, хром, МРД-дан ар­туы бой­ын­ша 10-нан астам 10-1,5 се­лен, үл­піл­дек-құр­ғақ заттың мг/кг; 0,02-гe кем неме­се 0,5-тен астам 0,02 - 0,05 фтор, үл­пiл­дек-құр­ғақ заттың мг/кг; 2-ден кем неме­се 200-ден астам 2-10 неме­се 50-200 мыс, үл­пiл­дек-құр­ғақ заттың мг/кг; 3-тен аз неме­се 100-ден астам 3-5 неме­се 50-200 тал­лий, бе­рил­лий, ба­рий, фо­ны­ның ар­туы бой­ын­ша 10-нан астам 10-1,5 Қо­сым­ша көр­сет­кi­ш­тер: 1 Ано­маль­ды ланд­шафт ауда­нын ес­кер­ген­де, азық­тар­да­ғы (алы­мы) Ca:P қа­ты­на­сы, % (бөлi­мi) <0,1 неме­се >10 ___________ > 20 0.4-0.1 неме­се 5-10 _____________ >20 2 Ано­маль­ды ланд­шафт ауда­нын ес­кер­ген­де, өсiм­дiк­тер мен азық­тар­да­ғы (алы­мы) Ca:Sr қа­ты­на­сы, % (бөлi­мi) <1 ___ >20 <10-1 _____ >20 3 Ша­бы­л­ған өсiм­дiк­тер мен өсiм­дiк­тi азық­тар­да­ғы био­ло­ги­я­лық ма­ңы­зды мик­ро­эле­мент­тер мөл­шерiнiң дең­гейi, үл­піл­дек-құр­ғақ заттар­дың мг/кг-мен мы­рыш 10-нан аз неме­се 500-ден астам 10-30 неме­се 100-500 те­мiр 20-дан aз неме­се 500-ден астам 20-50 неме­се 200-500 мо­либ­ден 0,2-ден аз 50-ден астам 0,2-2 неме­се 10-50-ден астам ко­бальт 0,1-ден аз неме­се 50-ден астам 0,1-0,3 неме­се 5-50 бор 0,1-ден аз неме­се 300-астам 0,1-0,3 неме­се 30-300