Об утверждении «Временной методики по определению платы за загрязнение природной среды природопользователями Мангистауской области» Күшін жойған

"Маңғыстау облысы табиғатты пайдаланушыларының коршаған ортаны ластағаны үшін төлейтін төлемдерін анықтаудың уақытша әдістемесін" бекіту туралы 📌 Ескерту. Күші жойылды – Маңғыстау облысы әкімінің 27.08.2003 № 107 шешімімен. Маңғыстау облысының табиғаттық-климаттық жағдайының ерекшелігіне орай және соңғы жылдары облыс аумағында пайдалы қазбаларды зерттеп,өндірумен айналысатын шетел және біріккен фирмалардың көбейюіне байланысты бұрын дайындалған халық депутаттары Маңғыстау облыстық Кеңесі атқару комитетінің 1991 жылғы 10-шы қыркүйектегі нөмірі 309 шешімімен бекітілген "Маңғыстау облысы табиғатты иайдаланушыларының коршаған табиғат ортасын ластағаны үшін төлейтін төлемдерін анықтаудың уақьггша әдістемесінде" бірқатар кемшіліктер мен істеліп бітпеген қарама қайшылықтар анықталды. Қазақстан Республикасы "Қоршаған ортаны қорғау туралы" 1997 жылғы 15 шілдедегі нөмірі 160 Заңының 10,29 баптарын басшылыққа ала отырып, шешім етемін:

1."Маңғыстау облысы табиғатты пайдаланушыларының қоршаған ортаны ластағаны үшін төлейтін төлемдерін анықтаудың уақытша әдістемесі жаңа редакция бойынша бекітілсін.

2. Халық депутаттары Маңғыстау облыстық Кеңесі атқару комитетінің 1991 жылғы 10-шы қыркүйектегі нөмірі 309 шешімінің күші жойылсын .

3. Осы шешімнің орындалуына бақылау жасау облыс әкімінің бірінші орынбасары Ж.Р.Аманқұловка жүктелсін.

Маңғыстау облысының әкімінің № 125 31 мамыр 1999 ж. шешімімен бекітілді Маңғыстау облысы табиғатты пайдаланушыларының табиғат ортасын ластауының төлемін анықтайтын УАКЫТША ӘДІСТЕМЕСІ

КІРІСПЕ Осы “Маңғыстау облысы табиғатты пайдаланушыларының табиғат ортасын ластауының төлемін аныктайтын уакытша әдістемесі”: => Қазақстан Республикасының “Қазақстан Республикасында қоршаған ортаны қорғау туралы” Заңына сәйкес әзірленді; => ол табиғат ортасына келтірілген залалдың мөлшерлік, сапалық жөне құндық бағасына Қазақстан Республикасының қолданылып жүрген зандары мен нормативтік актілерінің қолданылуын анықтайды; => Маңғыстау облысының табиғатты пайдаланушылары қолдану үшін ниеттелді; => бұл 1991 жылда әзірленіп, халық депутатгары Маңғыстау облыстық Кеңесінің атқару комитеті бекіткен Маңғьстау облысы аумағында 1991 жылдан бері қолданылып келген “Уақытша әдістеменің ...” қайта әзірленген нұсқасы болып саналады. Осы нормативтік - әдістемелік күжатқа мынадай өзгерістер мен толықтырулар енгізілді: . қоршаган ортага радиоактивтік (уран жасаушы) қалдықтарды орналастырганы үшін төлемін есептеу бөлімі әзірленді [6~ бөлім]; . ластагыш заттардың шыгарылуының, ағызылуы мен орналастырылуының төлемдерін есептеу формуласында Рі — атмосферага шығарылған ластағыш заттардың бірлік массасы ушіп төлем нормативінің көрсеткіші өз күшін жойды; . төлемдер есебінің формуласында 3 Кэ көрсеткіштері өз күшін жойды; . ластагыш заттарды шығарғаны, ағызғаны және орналастырғаны үшін төлем есептерінің формуласына жылына облыс әкімі бекіткен барлық орта бойынша биылғы жылға арналған базалық төлем нормативінің у - көрсеткіші енгізілді; ластагыш заттардың келтірілген массасын анықтау беріледі (шартты тонна); . ластагыш заттардың шығарылуының, ағызылуы мен орналастырылуының формуласына/ластағыш заттардың келтірілген массасы - Мі көрсеткіші енгізілді; / газ тәрізді заттар ушін fi көрсеткішін есептеп шыгару жеңілдетілді; жансыз тозаң, күйе және ұсақ шашырау бөлшектерініц шығарылымы ушін fi/мағынасы нақтыланды; объектінің орналасу аумағының үлгісіне байланысты ауа атмосферасының ластануының салыстырмалы қауіпсіздігі <fm - көрсеткіші маңыздылығының кестесі жеңілдетілді; барлық, кестелер тиісті бөлімдердің қосымшасында берілді; қоршаған орталар бойынша табигат қорғау заңдарын бұзушылықтарды анықтау енгізілді; қоршаған орталар бойынша табиғат қорғау заңдары бұзылған жағдайдағы төлемдерді есептеудің формуласы белгіленді; табиғат қорғау заңдарын бұзудың түріне байланысты айыппұл төлемдерін өндіріп алудың еселік коэффициенттерінің Ккр — көрсеткіштеріне түзетулер енгізілді;. иіығарылымдардың рұқсат етілген шегінің (ПДВ) жобасы экологиялық сараптаманың қарауында жатса, айыппұл төлемдерін өндіріп алмау жөнінде [п. 2.3.6.] жаңа ереже енгізілді; •шығарылымдардың рұқсат етілген шегінің (ПДВ) кестесіне енгізіліп [3.3], зиянды химиялық заттардың атмосфераға серпіліп таралуының есебінде ескерілген бір дүркін шығарылымға еселік коэффициенты қолданбау туралы [п. 2.3.7.] түсіндіру берілді; . табигат объектілерін анықтау үлгісі [п. 3.0.3.] берілді; . ластагыш заттардың тасталатын табиғат объектісін сипаттау коэффициентінің оод - маңыздылыгына түзетулер енгізілді; . ластагыш заттардың күрделі қосындылары бөлшегінің құрамы мен мөлшері туралы ақпарат болмаган жагдайда ағынды лас сулардың тасталуының төлемдерін есептеу үшін [п. 3.5] формуласы енгізілді; . арнайы суды пайдалануға рұқсат алу жагдайының тізбесі берілді [п.3.1.5]; •тазартылмаған және залалсыздандырылмаған ағынды лас суларды жер асты қойнауына қүюға тыйым салу жөнінде рұқсат енгізілді [п. 3.1.6.]; . химиялық құрамы жөнінде мәлімет болмаған жагдайды су объектілеріне тазартылмаған ағынды лас сулардың тасталуына тыйым салу туралы пункт енгізілді [п. 3.1.7.]; •жер қатпарына ілеспе қатпар суларды қайта құйғаны үшін төлемді өндіріп алмау туралы ереже енгізілді [п. 3.1.8.]; •экономикалық жағдайды ескере отырып, қайтарылмайтын су шығындарының 1999 жылға арналган айыппұл шараларын қолдану мөлшері 1998 жылдың деңгейінде қалдырылды [п. 3.3.2.]; •тек есепті кезеңде пайда болган қалдықтар көлеміне төлем алу туралы пункт енгізілді [п. 4.0.4]; •коэффициенттік маңыздылыгы 1-ге тең Zi және Z2 рудасы жоқ материалдар карьерінің қалдықтарын қабылдау туралы пункт енгізілді; •қалдықтарды орналастыратын объектінің тұрған орны мен жайластыруын есепке алатын Zi және Z2 ~ түзету коэффициенттерінің маңыздылығына түзетулер енгізілді [10,11 кестелер]; •ластагыш заттарды өз еркімен орналастыруды жоюдың әрбір күнге кешктірлгені үшін салынатын айыппұлға 0,1% мөлшерінде өсім енгізу туралы пункт өз күшін жойды; •осы аумақта қалдықтарды өз еркімен орналастыруды қайта ұйымдастырған жағдайдағы айыппұл төлемдері туралы (өз еркімен калдықтарды пайдаланып орналастырғаны үшін екі есе төлеудің күші жойылған) пунктке түзетулер енгізілді [п. 4.3.6.]; . автокөлік құралдарының шығаратын ластағыш зиянды заттарының төлемдерінің есебі түзетілді [5.1] (формуласы; •автокөлік кәсіпорындары ушін пайдаланган суйық отынның барлық мөлшеріне төлем алу туралы пункт енгізілді [5.3.]; •жеке тұлғалардан АЗС арқылы жанар май мен дизель отынының тек қана қолма-қол есеп айырысу арқылы сатылған мөлшері үшін төлем алу туралы пункт енгізілді [5.5.]; •кең тараған балық шаруашылығы сиякты мақсаттар үшін қолданылып, су объектілері мен судағы ПДК мен ОБУВ-тың қорытынды тізбесі мен атмосфераға шығарылған заттардың келтіру коэффициенті және ПДК.с.с.. маңыздылығы — № 1 косымша/асы әзірленді; жер бедерінде шикі мұнайдың апаттық өртенуі кезінде шығарылған күйе үшін айыппұл төлемдерін есептеудің тәртібі анықталды [№/2 қосымиіа]; топырақтың құнарлылығын жоғалтуға әкеліп соққан ластанулар үшін айыппұл төлемдерін анықтаудың тәртібі айкындалды [№ 3 қосымши/; мұнайды рұқсат етілмеген жер қамбаларында сақтағаны үшіін ауа атмосферасына келтірілген залалдың мөлшерін анықтаудьщ тәртібі айқындалды [№ 4 қосымиш]; қалдықтарды шыгару, ағызу және орналастырудың кесімді шектері ушін төлемдер есебінің мысалдары келтірілді [7 - бөлім]. МАЗМҰНЫ 1. ЖАЛПЫ ЕРЕЖЕЛЕР 2. ЛАСТАҒЫШ ЗАТТАРДЫҢ АТМОСФЕРАЛЫҚ АУАҒА ШЫҒАРЫЛУЫНЫҢ ТӨЛЕМДЕР ЕСЕБІ 2.1. Белгіленген көлем шегінде ластағыш заттарды ауа атмосферасына шығарғаны үшін төлемдер есебі . 2.2. Белгіленген шектен тыс ластағыш заттарды ауа атмосферасына шығарғаны үшін төлемдер есебі 2.3. Ластағыш заттарды атмосфераға шығарғаны үшін қолданылатын қосымша экономикалық шаралар . 3. ЛАСТАЕЫШ ЗАТТАРДЫҢ ТАБИҒАТ ОБЪЕКТІЛЕРІНЕ ТАСТАЛУЫНЫҢ ТӨЛЕМДЕР ЕСЕБІ 3.1. Белгіленген көлем шегінде табиғат объектілеріне ластағыш заттардың тасталуының төлемдер есебі 3.2. Белгіленген шектен тыс табитат объектілеріне ластағыш заттардың тасталуының төлемдер есебі 3.3. Ластағыш заттарды табиғат объектілеріне тасталуы үшін қосымша қолданылатын экономикалық шаралар 4. ҚОРШАЕАН ОРТАҒА ЛАСТАҒЫШ ЗАТТАРДЫҢ (ҚАЛДЫҚТАРДЫҢ) ОРНАЛАСТЫРЫЛУЫНЫҢ ТӨЛЕМДЕР ЕСЕБІ 4.1.Белгіленген көлем шегінде ластағыш заттардың (қалдықтардың) орналастырылуының төлемдер есебі 4.2.Белгіленген шектен тыс ластағыш заттардыц (қалдықтардың) орналастырылуының төлемдер есебі 4.3.Ластағыш заттарды (қалдықтарды) орналастырғаны үшін қосымша қолданылатын экономикалық шаралар 5.АВТОКӨЛІК ҚҰРАЛДАРЫНАН ШЫҒАРЫЛАТЫН ЛАСТАҒЫШ ЗИЯНДЫ ЗАТТАРДЫҢ ТӨЛЕМДЕР ЕСЕБІ 6.РАДИОАКТИВТІК ҚАЛДЫҚТАРДЫ ҚОРШАҒАН OPTAFA ОРНАЛАСТЫРЫЛУЫНЫҢ ТӨЛЕМДЕР ЕСЕБІ 6.І.Радиоактивтік қалдықтарды қоршаған ортаға орналастырғаны үшін қосымша қолданылатын экономикалық шаралар 34 7. ТАБИҒАТ ОРТАСЫН ЛАСТАУДЫҢ ТӨЛЕМДЕР ЕСЕБІНІҢ МЫСАЛДАРЫ 8. ҚОСЫМШАЛАР

1. ЖАЛПЫ ЕРЕЖЕЛЕР

1.1. Осы әдістемелік кепілдемелер Қазақстан Республикасының Маңғыстау облысының аумағында нысап меншігіне қарамастан заңды тұлға құқығына ис болған шаруашылық қызметін ұйымдастырушы көсіпорындар мен бірлестіктер, ұйымдар мен мекемелер бойынша қоршаған табиғат ортасын ластаудың төлемдерін анықтау үшін ниеттеледі.

1.2. Қазақстан Республикасының “Қоршаған органы қорғау туралы” Заңының (VII Тарауы, 29-бабына) сәйкес қоршаған ортаны ластағаны үшін үйымдар мен жеке азаматтардан мынадай жағдайларда төлемдер алынады: •ластағыш заттарды атмосфераға шығарғанда; •қоршаған табиғат ортасына ластағыш заттарды тастағанда; •қоршаған табиғат ортасына қалдықтарды (сақтаған, көмген) орналастырған кезде. 1.3. Кәсіпорындардан ластағыш заттардың шекті (нормативті) шығарылымдары (ағызу, орналастыру) үшін де, арттырғаны үшін де төлемдер өндірілін алынады.

1.4. Қоршаған ортаны шектен тыс ластағаны үшін төленетін төлемдер осы әдістемеде белгіленгендей арттырылған мөлшерде өндірілігі алынады.

1.5. Жұмыс технологиясын бұзылуы немесе апаттық жағдайдың қалыптасуы нәтижесінде шығарылған кез келген ластағыш зиянды заттар апаттық шығарылым (тасталым) деп есептелінеді.

1.6. Жұмыстың регламенті бойынша көзделген шекті рұқсат етілген мөлшерден көп, әдеттегі деңгейдегі шығарылымнан артатын табиғат ортасына шығарылған (тасталған) ластағыш заттар ластағыш заттардың бір дүркін шығарылымы (тасталымы) болып саналады.

1.7. Қазақстан Республикасының “Қоршаған ортаны қорғау туралы” Заңының (VII Тарауы, 29-бабына) сәйкес қоршаған ортаны ластағаны үшін төлем ставкілері қоршаған ортаны қорғау саласындағы орталық атқару органының келісімі бойынша облыс әкімдері тарапынан бекітіледі .

1.8. Қазақстан Республикасыньщ “Қоршаған ортаны қорғау туралы” Заңының (VII Тарауы, 29-бабына) сәйкес табиғатты пайдаланушыларға қоршаған ортаны қорғау саласының арнайы өкілетті органы тарапынан берілетіи куәландыру құқығы табиғаты пайдаланушылардың табиғат ресурстарып пайдалануға, қоршаған ортаға ластағыш заттарды шығаруға, мерзімі, мөлшері мен нормасы көрсетілген қалдықтарды орналастыруға рұқсат беріп құжат болып саналады.

2. ЛАСТАҒЫШ ЗАТТАРДЫ АТМОСФЕРАЛЫҚ АУАҒА ШЫҒАРУДЫҢ ТӨЛЕМДЕР ЕСЕБІ

2.0.1. Ластағыш заттарды атмосфералық ауаға шығарудың төлемі осы шығарылымның қоршаған ортаға келтірілген экологиялық залалының ақшалай көрсетілген бағалары негізінде анықталады.

2.0.2. Атмосфералық ауаны ластағаны үшін төлем сомалары мынадай формула бойынша есептеледі [2.1]: QaT=Qr + Q2aT, [2.1] осы жерде: QaT-атмосфералық ауаға шығарылым төлемі, жылдық/теңгемен; QiaT- белгіленген шектер мөлшеріндеғі шығарылымдар төлемі, жылдық/теңгемен; Q2i,T- шектен тыс шығарылым төлемі, жылдық/теңгемен. . 2.1.3.3X3 атмосфералық ауаға шығарудыц төлемдерін есептеу үшін 1992 жылы Алматы қаласында бекітілген “Елді мекендердегі атмосфералық ауаны ластағыш заттардың ПДК және ОБУВ тізімі” орташа тәуліктік санитарлық нормасы қолданылады.

2.0.4. Төлемдер есебі ластағыш заттардың шартты келтірілген массасы - шартты тонна бойынша айқындалып, мына формула бойынша анықталады [2.5], п.2.1.4.

2.1. Белгіленген шектер көлемінде атмосфераға шығарылатын шығарылымның төлемдер есебі

2.1.1. Белгіленгеп шектер көлемінде шығарылымдардың төлемдер есебі мына формула бойынша жасалады [2.2]: QiaT = X у - <гат ■ fi- Міат- Кіжнл, [2.2] і=/ осы жерде: Qiai - белгіленғен шектер мөлшеріндегі шығарылымдар төлемі, жылдық /теңгемен; ү - бір шартты тонна ластағыш заттарды атмосфераға шығарудың биылғы жылға арналған базалық норматив төлемдері, шартты т./теңгемен. Жыл сайын облыс әкімі бекітеді. 1-ші кесте бойынша анықталады; аат - атмосфералық ауаның ластануының салыстырмалы қауіпсіздігінің көрсеткіші, мөлшерсіз, 2-ші кесте бойынша анықталады; f і - ластағыш заттардың атмосфералық ауада серпіліп таралу сипатына түзету (мөлшерсіз), мына формула бойынша анықталады [2.3], п. 2.1.3; Міат_- інші заттың келтірілген массасы, шартты тонна, мынадай формула бойынша анықталады [2.5], п. 2.1.4; Кіжил - серпілік таралудың машиналық есептеуінің нәтижесі бойынша анықталады, бірнеше күрделі қосындылардың бөлшегі бойынша тұрғын үй аймағының ластануының рұқсат етілген деңгейінің артуын есепке алу коэффициент!. Кіжил 3-ші кесте бойынша анықталады; L - ластағыш заттардың түрі; п - ластағыш заттардьщ мөлшері.

2.1.2. Егерде көсіпорында рұқсат етілген шекті шығарылымның нормативтері белгіленген болса (яғни, ПДК-ның артуы осы зат бойынша түрғын үйлер аумағында жоқ болса) К;™ 1-ге тең деп кабылданады.

2.1.3. Ластағыш заттардың атмосфералық ауада серпіліп таралу сипатына мөлшерсіз түзетулер fi - бөлек анықталады: => газ төрізді қоспаларды шығару үшін => жансыз шаң - тозаңдар үшін; => күйелер үшін; / => басқа да шашыраңқы ұсақ бөлшектердің шығарылымы үшін. 2.1.3.1. Газ тәрізді қоспаларды шығару үшін fi мына формула бойынша анықталады [2.3]: 100 fi= 0,7 , [2.3] 100 + ф • Н осы жерде: fi - ластағыш заттардың атмосфералық ауада серпіліп таралу сипатына түзету, мөлшерсіз; / 0,7 - флюгердін, деңгейіндегі желдің жылдамдық модулінің орташа жылдық маңызының есебіне түзету, (Маңғыстау облысы үшін тұрақты алынды); Н - жер бетіне қарағанда ластағыш көздерінің шығарылым сағасының нақты биіктігі; Ф - атмосфераға шығарылатын алаудың жылылық көтеріліміне түзету, мына формула бойынша анықталады [2.4]: Ф =1 + , [2.4] 75 осы жерде: Т - ластағыш көздің сағасының шығарылым температурасы. 2.1.3.2.Жансыз тозанды шығару үшін f ОНД-86 бойынша қабылданады, п. 2.5.а, 1-ге тең; 2.1.3.3.Күйені шығару үшін I', 3-ке тең болады; 2.1.3.4.Басқа да шашыраңқы ұсақ бөлшектерді шығару үшін (2.1.3.2. және 2.1.3.3.пункттерінде көрсетілгендерден басқа) Г, ОНД-86, 2.5.6. пунктіне сәйкес анықаталады: •90% кем болмаған шығарылымдарды тазалаудың орташа Дайдалану коэффициентінде — 2 тең болады; •75 - тен 90 % -ке дейінгіде - 2,5; •75 %-тен аз мөлшердегі тазалау болмаған кезде - 3.

2.1.4. Келтірілгеғі масса мына формула бойынша анықталады [2^5]: Міат = шГ • Аіат, осы жерде: Мат- шығарылымдардың келтірілген массасы, шартты т.; Аат - і-нші ластағыш заттардың салыстырмалы агресссивтігін есептеудің келтіру коэффициенті, мына формула бойынша анықталады [2.6], п. 2.1.5; тат - інші заттың шығарылым шегі, жылдьіқ/тонна

2.1.5.(Аіат) інші ластағыш заттың салыстырмал^І агрессивтігін есептеудің келтіру коэффициенті, мына формула бойынша анықталады [2.6]: А. « = = /-, [2.6] ПДКСС ОБУВ; осы жерде: ПДКсс- інші ластағыш зат үшін шекті рүқсат етілген шоғырлану мөлшсрі (орташа тәулік есебімен); ОБУВ; - інші ластағыш заттың нысапалық қауіпсіздік деңгейінің әсері. Бүл осы заттың жағдайда қолданылады.

2.1.6. ПДКс.с. шамасы анықталмаған кейбір заттарға және ОБУВ-қа А; атмаңызы 5104 тең қабылданады.

2.1.7. ПДКс.с. маңызы жөне А; ат келтіру коэффициент!, сондай-ақ ең жиі кездесетін заттардың коды № 1-ші қосымшаның 8.1. кестесінде келтірілді.

Маңғыстау облысының кәсіпорындары бойынша 1999 жылы тұрақты орны бар көздерден ластағыш заттарды атмосфераға шығарғаны үшін (ү) норматив төлемдерінің маңызы. Маңғыстау олбысы өкімінің 1999 жылғы 18 қантарындағы № 320 шешімімен бекітілді №№ Корсеткіш Өлшем бірлігі Төлем нормативі, ү 1. Тұрақты орны бар көздерден атмосфераға ластағыш загтарды шығарылымы шартты тонна/ теңгемен 150,0

№ 2 кесте Объектінің орналасқан аумағының түріне байланысты атмосфералық ауаның ластануының салыстырмалы қауіпсіздігінің (оат) көрсеткішінің маңызы №№ Аумақтың түрі аат атмосфералық ауаның ластануының салыстырмалы кауіпсіздігінің маңызы 1. Курорттық аймақтар, Санаториялық аймақтар, Қорықтар Қорықшалар Каспий теңізінің 2-километрлік қорғалатын аймағы Су жинағыш аймақтар Судың жайылу және басу аймақтары 10 2. Елді мекендердің тұрғын массиві 8 3. Өнеркәсігі кәсіпорындарының аумағы 4

№ 3 кесте Зиянды заттардыц уақытша келісілгені шығарылымдарымен тұрғындар аймағын ластағаны үшін нормативті төлемдерінің (Кі ) еселік коэффициентінің маңызы №№ Тұрғындар аймағының ластану дәрежесі Кі жпл еселік коэффициенті 1/ 0,8 1 2. 1,0 1,5 3. 1,5 2 4. 2,0 3 5. 3,0 4 6. 4,0 5 7. 5,0 6 8. 6,0 7

2.2. Ластағыш заттарды белгіленген шектен тыс атмосфераға шыгарганы үшін төлейтін төлемдер есебі 2.2.1. Ластағыш заттарды белгіленген шектен тыс атмосфераға шығарылғаны үшін төлейтін төлемдер есебі [2.7] формула бойынша анықталады: и Q2aT= Е ү • аат • f і - Міат • КіЖИЛ • a , [2.7] І=1 осы жерде: Q2aT - шектен тыс шығарылған шығарылымдар төлемі, жыл/теңгемен; ү - биылғы жылға шартты бір тонна ластағыш заттарды атмосферата шығарғаны үшін базалық норматив төлемдері, шартты тонна/теңгемен. Жыл сайын облыс әкімі бекітеді, № 1 кесте бойынша анықталады; аат - атмосфералық ауаның ластану қауіпінің салыстырмалы көрсеткіші, мөлшерсіз, № 2 кесте бойынша анықталады; fi - ластағыш заттардың атмосфералық ауада серпіліп таралуының сипатына түзету (мөлшерсіз), [2.4] формула бойынша анықталады, п.2.1.3; Міат - інші заттың келтірілген массасы, шартты тоннамен, [2.8] формула бойынша анықталады: МГ = Аіат • (матфі -,матлі [2.8] осы жерде: Аіат і нші ластағыш заттың салыстырмалы агрессивтік ескерудің келтірілген коэффциенті, [2.61 формула бойынша анықталады, п.2.1.5; та,фі - есепті кезендегі ластағыш заттардың нақты шығарылуы, жыл/т; m лі - есепті кезендегі ластағыш заттарды нақты шығарудың шегі, жыл/т; Кіа,,л - серпілудің машиналық есептеуінің қорытындысы бойынша анықталып, і- нші күрделі қоспаның бөлшегі бойынша тұратын аймағында ластанудың рұқсат етілген деңгейінен артуын ескеру коэффициент, Кіж1л № 3 кесте бойынша анықталады; а - белгіленген шектерді арттырғаны үшін қолданылатын еселік коэффициенті (мөлшерсіз), № 4 кесте бойынша анықталады ; і – ластағыш заттардың түрі; п - ластағыш заттардың саны. Зиянды химиялық заттардың атмосфералық ауаға шығарылуының белгіленген шектерін арттырғаны үшін алынатын төлемінің (а) еселік коэффициентінің маңызы Зиянды химиялық заттардың атмосфералық ауаға шығарылуының белгінген шектерінің арттырылуы, мәрте Төлемдерді алудын еселік коэффициенті α 1,25 дейін 1 1,5 дейін 2 2,0 дейін 3 2,5 дейін 4 3,0 дейін 5 3,5 дейін 6 4,0 дейін 7 4,5 дейін 8 5,0 дейін 9 5,0 астама 10 1011101010 2.2.2.Егерде, нақты шығарылым белгіленгеп шектен төмен болса осы формула қолданылмайды және есептеу [2.2] формула бойынша жасалады;

2.3. Ластағыш заттарды атмосфераға шығарғаны үшін колданылатын қосымша экономикалық санкциялар 2.3.1.Ластағыш заттарды атмосфераға шығарғаны үшін қолданылатын қосымша экономикалық санкциялар табиғат қорғау зандары бұзылған жағдайда тиісті еселік коэффициентін қолдану арқылы енгізіледі. 2.3.3. Мынадай жағдайларда табиғат қорғау заңдарының бұзылғаны деп саналады: •ластағыш заттардың атмосфераға апаттық шығарылымдары; •табиғатты пайдаланушыда ПДВ нормативтік жобаның болмауы; •мемлекеттік ресми есеп берудің бұрмалануы; •тіркелмеген көздерден ластагыш заттардың шығарылуы; •арнайы табигатты пайдалану келісім-шартының жоқтыгы; •жумыс регламентімен көзделіп, бірақ нормаланбаған ластағыш заттардың дүркіп шығарылымдары; •шығарылым үшін белгіленген тәртіпте рұқсат қағгазының әзірленбеуі; •ПДВ нормативтік жобасының рүқсат ету мерзімнің өтіп кетуі. 2.3.3.Табиғат қорғау зандарын жағдайда төлемдер есебі [2.9] формула бойынша жүргізіледі: QuiTPaT=Ʃ y . σат . f і . Мі а . Кiжил . Ккр QuiTPaT - табиғат қорғау зандары бұзған жағдайдағы шығарылым төлемі, теңгемен; у - биылғы жылға ластағыш заттардың атмосфераға шығарылған шартгы бір тоннасы үшін базалық норматив төлемдері, шартты тонна/теңгемен. Жыл сайып облыс өкімі бекітеді, № 1 кесте бойынша анықталады; σат - атмосфералық ауаның ластауының салыстырмалы қауіпсіздігі көрсеткіші, мөлшерсіз, № 2 кесте бойынша анықталады; f і - ластағыш заттардьщ атмосфералық ауада серпіліп таралу сипатына түзету (мөлшерсіз), [2.3] формула бойынша анықталады, п. 2.1.З.; Мі ат - і -нші ластағыш заттың келтірілгсн массасы, шартгы тонна. [2.5] формула бойынша анықталады, п. 2.1.4.: ♦Апаттық немесе бір дүркіндік шығарылымдар үшін mат - інші ластағыш заттың апаттық немесе дүркіндік шығарылым массасы, т. ♦Басқа жағдайлар үшін mат - і-нші ластағыш заттың шекті шығарылымы. Кiжил - серпілудің машиналық есептеуінің қорытындысы бойынша анықталып, і- нші күрделі қоспаның бөлшегі бойынша тұрғын аймағында ластанудың рұқсат етілген деңгейінен артуын ескеру коэффициенту Кіжі;і № 3 кесте бойынша анықталады; Ккр - апаттық шығарылым үшін еселік коэффициент! (немесе басқа жағдайларда табиғат қорғау зандарын бұзып шығарған шығарылымдар үшін). 2.3.4. пукнтіне сәйкес аныкталады. і - ластағыш заттардың түрі; п - ластағыш заттардың саны. 2.3.4.Табиғат қорғау заңдарын бұзудың түріне байланысты табиғат қорғау заңдары бұзылған жағдайда зиянды заттарды шығарғаны үшін Ккр тиісті еселік коэффициенті енгізіледі: 2.3.4.1.Келтірілген экономикалық залал үшін мынадай жағдайларда он еселік коэффициент көлемі колданылады (Ккр): •ластагыш заттарды атмосфераға апаттық жағдайда шығарылган кезде; •табиғатты пайдаланушыда ПДВ нормативтік жобанысының болмаған кезінде; •мемлекеттік ресми есеп берулер бұрмаланган кезде; •ластағыш заттардьщ тіркеуге алынбаған көздерден шығарылган кезінде; •арнайы табиғатты пайдалану келісімі болмаған жағдайда. 2.3.4.2.Келтірілген экономикалық залал үшін мынадай жағдайда бес еселік коэффициент төлемі (Ккр) қолданылады: • жұмыс регламентінде көзделіп, бірақ нормаға енгізілмеген ластағыш заттардың дуркіндік шыгарылымы кезінде; 2.3.4.3. Келтірілген экономикалық залал үшін мынадай жағдайда екі еселік коэффициент төлемі (Ккр) қолданылады: •белгіленген тәртіп бойынша шығарылымға рұқсат қағазын әзірлемеген жағдайда; •қолданылып жүрген ПДВ нормативтік жобасының рұқсат ету мерзімінің өтіп кеткен жағдайында 2.3.5.Облыстық қоршаған органы қорғау басқармасына ерекшелік ретінде, еселік айыппұл төлемдерін азайтуға құқылық беріледі. 2.3.6.Егерде ПДВ нормативінің жобаларын экологиялық сараптама қызметкерлері қарап жатқан болса жөне атмосфералық ауаны қорғайтын мемлекеттік инспекциясымен ластағыш көздердің шығарылымы келісілген жағдайда кәсіпорынға айыппұл санкциялары қолданылмайды.. 2.3.7. ПДВ нормативтік жобадағы 3.3. кестеге енгізіліп, ЗХЗ-дың атмосферада серпіліп таралу есебінде есепке алынған бір дүркін шығарылымдарға еселік коэффициенті қолданылмайды, себебі мүндай бір дүркін шығарылымдар нормаланған болып есептеледі . 2.3.8.Жер бедерінде шикі мүнайдың апаттық жануынан атмосфералық ауаға келтірілген залалдың мөлшері осы әдістеменің № 2 қосымшасына сәйкес анықталады. 2.3.9. Мұнайдың рұқсат етілмеген жер қамбаларында сақталуынан атмосфералық ауаға келтірілғен залалдың мөлшері осы әдістеменің № 4 қосымшасына сәйкес анықталады.

3. ЛАСТАҒЫШ ЗАТТАРДЫ ТАБИҒАТ ОБЪЕКТІЛЕРІНЕ ТАСТАЛУЫНЫҢ (АҒЫЗЫЛУЫНЫҢ) ТӨЛЕМДЕР ЕСЕБІ З.0.1. Ластағыш заттарды табиғат объектілеріне тасиалуының (ағызылуының) төлемдерін анықтау ластағыш заттарды атмосфералық ауаға шығару төлемдерін анықтаумен бірдей болып келеді. 3.0.2. Әрбір табиғатты пайдаланушы лас ағынды суларды ұжым болып (бірлестік) тастаған (ағызған) жағдайда осы әдістемеге сәйкес тек өзінің ағызған лас сулары үшін төлемдерін төлейді. 3.0.3. Табиғат объектілеріне мыналар жатады: => су объектілері; => суда буландыратын жөне сүзетін жабдықтары жинағыштар мен басқа құрылыстар; => жер бедері. 3.0.4. Табиғатты пайдаланушының ластағыш заттарды табиғат объектілеріғіе тастағаны (ағызғаны) үшін төлем сомасы [3.1] формула бойынша анықталады: [ЗЛ]QBОД = Q1BОД + Q2ВОД осы жерде: QBОД - табиғат объектілеріне лас сулардьң тасталғаны (ағызылғаны) үшін; Q1BОД - белгіленген шек көлемінде лас сулардың тасгалғаны (ағызылғаны) үшін төлем мөлшері, жылына/теңгемен; Q2ВОД- шектен тыс лас сулардың тасталғаны (ағызылғаны) үшін толем мөлшері, жылына/теғі,гемеғі. 3.1.5. Табиғат объектілеріне ластағыш заттардың тасталуының (ағызылуының) төлемдерін есептеп шығару үшін “Балық шаруашылығы тоғандары сулары үшін зиянды заттардың ПДК және ОБУВ-ның қорытынды тізімі” 1990 ж. 09.08. № 12-04-11, М.,1990 г.; “Қорытынды тізімнің...” 23.12.91 ж. № 12-04-11 қосымшасы; ҚР Экобиоресурстар министрлігінің 1993 ж. 11.06. № 2- 3/121-1329 хаты (фосфат бойынша ПДК туралы) және 1994 жылдың 26 маусымында экобиоресурстар министрлігі бекіткен “Қазақстан Республикасында судың үстіңгі қабатын қорғау тәртібі” қолданылады. 3.0.6. Ластағыш заттардың төлемдер есебі келтірілген массанын, салыстыруы бойынша жүргізіледі (шартты т./теңгемен), .3.1.2. п. сәйкес анықталады.

3.2. Белгіленген шектер көлемінде табиғат объектілеріне ластағыш заттардың тасталуының (ағызылуының) төлемдер есебі р 3.1.1.Ластағыш заттардың күрделі қоспа бөлшектерінің құрамы мен мөлшері туралы ақпарат болған жағдайда белгіленген шектер көлемінде табиғат объектілеріне ластанған сулардың тасталуы (ағызылуы) төлемінің есебі [3.2J формула бойынша жүргізіледі: n Q1ВОД = Ʃү • σвод • МіВОД, [3.2] i=1 осы жерде: Оівод - белгіленген шектер көлемінде лас сулардың тасталуының (ағызылуының) төлемі, жылына/теңгемен; ү - табиғат объектілеріне ластағыш заттардың бір шартты тоннасының тасталғаны (ағызылғаны) үшін биылғы жылға арналған төлемдер нормативі, шартты тонна/теңгемен. Жыл сайын облыс әкімінің шешімімен бекітіледі, № 5 кесте бойынша анықталады; σ вод - ластағыш заттар тасталатын (ағызылатын) табиғат объектілісін сипаттамалық коэффициенті,мөлшерсіз, № 6 кесте бойынша анықталады; Мiвод - інші ластағыш заттьң келтірілген массасы, шартты тонна, 3.1.2 п. бойынша есептелінеді; і - ластағыш заттардың түрі; n - ластағыш заттардың саны. 3.1.2.Кетірілген масса (шартты тонналар) [3.3] формула бойынша анықталады: Мiвод = mівод- Aiвод, [3.3] осы жерде: Мiвод - інші ластағыш заттың келтірілген массасы; mівод - фондық мағынасы есептелмеген су объектісіне ластағыш заттардың, тасталуының (ағызылуыньщ) шектік мөлшері, т.; А;вод - інші ластағыш заттың салыстырмалы агрессивтігін есепке алудың келтіру коэффициенті, [3.4] формула бойынша анықталады, н. 3.1.3. 3.1.3.інші ластағыш заттың салыстырмалы агрессивтігін есепке алудың келтіру коэффициенті (Аівод) [3.4] формула бойынша анықталады: Аі вод =______1___________, [3.4] ПДКpx Осы жерде: ПДКpx - балық шаруашылығы үшін суды пайдалану объектілеріне арналған і-нші ластағыш заттың шоғырлануының шекті рұқсат етілген мөлшері. ПДК мағынасы мен Аівод келтіру коэффициент! № 1 қосымшасының 8.2. кестесінде көрсетілген. 3.1.4.[3.5]Ластағыш заттардың күрделі қоспа бөлшектерінің құрамы мен мөлшері туралы ақпарат болған жағдайда белгіленген шектер көлемінде ластанған сулардың тасталуы (ағызылуы) төлемдерінің есебі аймақтық кубометрлік ставкілері бойьшша [3.5] формуламен жүргізіледі: осы жерде: [ЗЛ]QBОД =ϒ. σBОД . Мiвод QBОД - ағынды лас сулардың белгіленген шектер көлемінде тасталуының (ағызылуының) төлемі, жылына/теңгемен; ϒ - химиялық қүрамы жөнінде ешқандай мәліметі жоқ ластанған сулардың табиғат объектілеріне тасталуының (ағызылуының) биылғы жыл үшін норматив төлемі, м3/теңгемен. Жыл сайын облыс әкімі бекітеді. № 7 кесте бойынша анықталады; σBОД - ластанған заттардың тасталатын (ағызылатын) табиғат объектісінің сипаттамалық коэффициенты мөлшерсіз, № 6 кесте бойьшша анықталады; Мівод - табиғат объектілеріне ластанған сулардың тасталу (ағызылу) шегі, жылдық/м3.

№ 5 кесте Маңғыстау облысының химиялық қүрамы жөнінде мәліметі бар кәсіпорындары бойынша 1999 жыл үшін табиғат объектілеріне ластағыш заттарды тастағаны (ағызғаны) үшін (ү) норматив төлемдерінің маңызы. 1999 жылғы 18.01. № 320 шешімімен бекітілді. № № Көрсеткіш Өлшем бірлігі Норматив төлемі, ү 1. Химиялық құрамы жөнінде мәліметі бар ластанған сулардың табиғат объектілеріне тасталуы (ағызылуы) шартты тонна/ теңгемен 13840,0

№ 6 кесте Ластағыш заттардың тасталатын табиғат объектісінің сипаттамалық (σ вод ) коэффициентінің маңызы №№ Табиғат объектісінің категориясы σ вод коэффициенті 1 Каспий теңізі 1,1 2 Жан-жақты жабдықталған су жинағыштар 0,8 3 Жер бедері 1,0

№ 7 кесте Маңғыстау облысының химиялық құрамы жөнінде мәліметі жоқ кәсіпорындары бойынша 1999 жыл үшін табиғат объектілеріне ластағыш заттарды тастағаны (ағызғаны) үшін (у) норматив төлемдерінін, маңызы. Маңғыстау облысы әкімінің 1999 жылғы 18.1.№ 320 шешімімен бекітілді. № № Көрсеткіш Өлшем бірлігі Норматив төлемі, ү 1.1 Биолоғиялық тазартылудан кейін табиғат объектілеріне лас сулардың тасталуы (ағызылуы) теңге/м3 3,5 1.2 Механикалық тазартылудан кейін табиғат объектілеріне лас сулардың тасталуы (ағызылуы) теңге/м3 10,4 1.3 Жер бедерінде тазартылмаған ағынды лас суларды, тасталуы (ағызылуы) теғі,ге/м3 16,26 1.4 Жан-жақты жабдықталған су жинағыштарға тазартылмаған ағынды лас сулардың тасталуы (ағызылуы) теңге/м3 8,13 1.5 Су объектілеріне тазартылмаған ағынды лас сулардың тасталуы (ағызылуы) тыйым салынады 3.1.5.Арнайы суды пайдалану рұқсат қағаздары кәсіпорындар тарапынан мынадай жағдайларда толтырылады: => жер асты сулардан және су көздерінің үстінен су жинаған кездерде; => ағынды лас суларды Каспий теңізіне құйған (ағызған) жағдайда; => ағынды лас суларды жан-жақты жабдықталған су жинағыштарға, булану және сүзу аландарына және басқа да құрылыстарға қүйған (ағызған) жағдайда; =>ағынды лас суларды жер бедеріне ағызған (төккен) жағдайда; =>су ресурстарын жерді суландыру және өңдеу жүйелеріне пайдаланған кезде; => ағынды лас суларды жер астынан су сақтағыш қабатына айдаған кезде. 3.1.6.Тазартылмаған және залалсыздырылмаған ағынды лас суларды жер астының су сақтағыш қабатына айдауға тыйым салынады. 3.1.7.Тазартылмаған және химиялық құрамы жөнінде мәліметі жок ағынды лас суларды су объектілеріне тастауға (ағызуға) үзілді-кесілді тыйым салынады. 3.1.8.Жер қатпарына қайта айдалған ілеспе қатпар сулар үшін төлем алынбайды. 3.3.Табиғат объектілеріне ластағыш заттардың белгіленген шектен тыс тасталуының (ағызылуының) төлемдер есебі 3.2.1.Q2DOa = X ү • а вод • Мівод • a,І=1[3.6]Ағынды лас сулардың химиялық құрамы жөнінде мәліметтері бар табиғат объектілеріне ластағыш заттардың белгіленген шектен тыс тасталуының (ағызылуының) төлемдер есебі мына формула бойынша анықталады [3.6]: осы жерде : сһвод - шектен тыс тасталымдар (ағызылымдар) төлемі, жылдық/теңгемен; ү - табиғат объектілеріне ластағыш заттардыц бір шартты тонна тасталуының (ағызылуының) биылғы жыл үшін норматив төлемдері, шартты тонна/теңгемен. Жыл сайын облыс әкімінің шешімімен бекітіледі, № 7 кесте бойыпша анықталады; a вод - ластағыш заттардың таеталатын (ағызылатын) табиғат объектісінін сипаттама коэффициенті, мөлшерсіз, 6-ші кесте бойынша анықталады; Мвод - і -нші ластағыш заттың келтіру массасы мына формула бойынша анықталады [3.7] : Мівод = (пи* - йііл) ■ А вод , [3.7] осы жерде : Мвод - і-нші ластағыш затгың келтіру массасы, шартты тонна; тфівод - ластағыш заттың есепті кезендегі нақты тасталуы (ағызылуы), жыл/тонна; т.гпВ0Д - ластағыш заттың есепті кезендегі тасталу (ағызылу) шегі, жыл/тонна; Aj вод - і-нші ластағыш заттың салыстырмалы агрессивтігін есепке алудың келтіру коэффициенті, мына формула бойынша анықталады [3.4], п. 3.1.3; a - белгіленген шекті арттырғаны үшін қолданылатын еселік коэффициенті (мөлшерсіз), № 8 кесте бойынша анықталады.

№ 8 кесте Табиғат объектілеріне ағынды лас сулардыңтасталуының (ағызылуының белгіленген шегін арттырғаны үшін (а) еселік коэффициентінің маңызы Табиғат объектісіне зиянды химиялық заттардың тасталуының (ағызылуының) белгінген шектерінің арттырылуы, мәрте Төлемдерді алудың еселік коэффициенті 1,25 дейін 1 1,5 дейін 2 2,0 дейін 3 2,5 дейін 44 3,0 дейін 5 3,5 дейін 6 4,0 дейін 7 4,5 дейін 8 5,0 дейін 9 5,0 астама 10 3.2.2.Егерде, нақты тасталымдар (ағызылымдар) белгіленген шектен аз болса бұл формула қолданылмайды және төлемдер есебі [3.2] формула бойынша жасалады; 3.2.3.Ластағыш заттардың күрделі қоспа бөлшектерінің құрамы мен мөлшері туралы ақпарат болмаған жағдайдағы ластанған ағынды сулардың белгіленген шектен тыс тасталуының (ағызылуыньң) төлемдер есебі аймақтық кубометрлік ставкалар бойыша 13.8 формулаға сәйкес жүргізіледі: Q2UOiI = ү • 0ВОД • (Мфвод- Мвод) • a , [3.8] осы жерде: q2bo - белгіленген шектен тыс шығарылған тасталымдар (ағызылымдар) төлемі, жыл/теңгемен; ү - химиялық қүрамы жөнінде ешқандай мәліметі жоқ ластанған ағынды сулардың табиғат объектілерінде тасталуының (ағызылуының) биылғы жыл үшін нормативтік төлемі, теңге/м3. Жыл сайын облыс әкімінің шешімімен бекітіледі. № 7 кесте бойынша анықталады; a вол - ластағыш заттардың тасталатып (ағызылатын) табиғат объектісінің сипаттамалық коэффициенті мөлшерсіз, № 6 кесте бойынша анықталады; Мф',од - ластанған ағынды сулардың табиғат объектілеріне нақты тасталуы (ағызылуы), жыл/м3; Мівод - ластанған ағынды сулардың табитат объектілеріне тасталуының (ағызылуының) шегі, жыл/м3; a - белгіленген шектерді арттырганы үшін қолданылатын еселік коэффициенті (мөлшерсіз), № 8 кесте бойынша анықталады. 3.3./Ластағыш заттарды табиғат объектілеріне тастағаны (ағызғаны) үшін салынатын косымша экономикалық санкциялар 3.3.1.Ластағыш заттарды табиғат объектілеріне тастағаны (ағызғаны) үшім салынатын қосымша экономикалық санкциялар табиғат қорғау зандары бұзылған жағдайда тиісті еселік коэффициенті қолдану арқылы енгізіледі. 3.3.2.Жұмыс немқұрайдылықты қарау немесе техникалық ақаулықтың салдарынан қайтарылмастай су шығындарына жол беріліп, ол қоршаған ортаға залал келтірсе, онда мынадай айыппұл (қосымша) төлемдері белгіленеді: •теңіз суының шығыны үшін - 1,73 теңге/м3; техникалық судың шығыны үшін -17,3 теңге/м3 минералданған судың шығыны үшін - 0,173 теңге/м3; ауыз суының шығыны үшін -17,3 теңге/м3, 3.3.3.Мыналар табиғат қорғау зандарын бұзғандық болып саналады: •ластагыш заттардың табигат объектілеріне апаттық тасталымы (агызылымы); •табигатты пайдалануында тасталымның шекті рұқсат етілген нормативінің жоқтығы; •арнайы суды пайдалануға рұқсат әзірлемей ластанған ағынды сулардың тасталуы (ағызылуы); •мемлекеттік ресми есептерінің бұрмалануы; •ластағыш заттардың дүркіндік тасталымы; •арнайы табиғатты пайдалану шартының жоқтығы; •арнайы суды пайдалануға берілген рұқсат мерзімінің өтіп кетуі. 3.3.4.Ағынды лас сулардың химиялық құрамының белгілі болған жағдайдағы табиғат қорғау заңдарыныц бұзылуының төлемдер есебі [3.91 формула бойынша жүргізіледі: осы жерде: Оштрпод - табиғат қорғау зандары бұзылған жағдайдағы тасталым төлемі, теңгемен; у - табиғат объекгілеріне ластағыш заттардьщ бір шартты тонна тасталуының (ағызылуының) биылғы жыл үшін норматив төлемдері, шартты тонна/теңгемен. Жыл сайын облыс өкімінің шешімімен бекітіледі. № 5 кесте бойынша анықталады; вод- ластағыш заттардың тасталатын (ағызылатын) табиғат объектісінің сипаттама коэффициенті, мөлшерсіз, № 6 кесте бойынша анықталады; Мівод - і-нші ластағыш загтың келгіру массасы, шартты тонна. 3.1.2. пунктіне сәйкес есептелінеді, себебі: ♦Апаттық немесе бір дүркіндік тасталымдар (ағызылымдар) үшін Міво - і-нші ластағыш заттың апаттық немесе бір дүркіндік массасы, т. ♦Басқа жағдайларда Міво - і-нші ластағыш заттың тасталым шегі,т. Ккр - Апаттық тасталым (шығарылым) үшін еселік коэффициенті (немесе басқа жағдайлардағы тасталым үшін табиғат қорғау заңдарының бұзылуы). 3.3.6. пукнтіне сәйкес анықталады. 3.3.5.Ағынды лас сулардың химиялық құрамы белгісіз болып,/ табиғат қорғау зандары бұзылған жағдайдағы төлемдер есебі [3.10J формула/бойьшша жасалады: 0ШТРП0Д = Ү • ствод • Мвод • Ккр, [3.1J осы жерде: ОштРвод - табиғат қорғау зандарынын бүзылған жағдайыңдағы тасталымдар төлемі, теңгемен; ү - химиялық қүрамы жөнінде ешқандай мәліметі жоқ ластанған ағынды сулардың табиғат объектілеріне тасталуының (ағызылуының) биылғы жыл үшін нормативтік төлемі, теңге/м3. Жыл сайын облыс әкімінің шешімімен бекітіледі. № 7 кесте бойынша анықталады; а вод - ластағыш заттардың тасталатын (ағызылатын) табиғат объектісінің сипаттамалық коэффициенті, мөлшерсіз, № 6 кесте бойынша анықталады; Мвод - ластанған ағынды сулардың табиғат объектілеріне тасталуы (ағызылуы), осы жерде: •апаттық және бір дүркіндік тасталымдар (ағызылымдар) үшін Мвод - апаттық немесе бір дүркіндік шығарылымдар көлемі,м3 •табиғатгы қорғау зандылықтарын бұзған басқа жағдайлар үшін Мвод - табиғат объектілеріне тасталған ағынды лас сулардың шегі, м3. Ккр - апаттық шығарылым (тасталым) үшін еселік коэффициенті (немесе басқа жағдайлардағы тасталым үшін табиғат қорғау заңдарының бұзылуы), 3.3.6 пунктіне сәйкес анықталады. 3.3.6.Табиғат қорғау заңдарын бұзған жағдайдағы зиянды заттардың шығарылымы (тасталымы) үшін Ккр тиімді еселік коэффициенті енгізіледі. 3.3.6.1.Экоиомикалық залал салғаны үшін мынадай жағдайларда он еселік коэффициент төлемі (Ккр) қолданылады: •ластагыш заттарды табигат объектілеріне апаттық тасталгаи кезде; •табигат пайдалаиушыда тасталымдардың руқсат етілген шекті нормативінің болмаган кезінде; •арнайы суды пайдалануга руқсат қағазын толтырмай лас суларды ағызған жағдайда; •ресми мемлекеттік есеп берулерді бурмалаған жағдайда; •ластағыш заттардың бір дуркіндік шығарылымы кезінде; •арпайы табиғатты пайдалану шартының болмаған кезінде.

4. ЛАСТАҒЫШ ЗАТТАРДЫ (ҚАЛДЫҚТАРДЫ) ҚОРШАҒАН ОРТАҒА ОРНАЛАСТЫРҒАНЫ ҮШІН ТӨЛЕМДЕР ЕСЕБІ 4.0.1. Қоршаған табиғат ортасына жағымсыз әсер ететін қалдықтарды, өнімдерді және материалдарды орналастырғаны (көмгені немесе жинағаны) үшін төлейтін төлемдердің анықтау ластағыш заттарды атмосфералық ауаға шығарғаны, әлде ластанған ағынды суларды табиғат объектілеріне ағызғаны үшін төлейтін төлемдерігі анықтаумен ұқсас келеді. 4.0.2. Табиғатты пайдаланушының қоршаған ортаға қалдықтарды, өнімдерді және материалдарды орналастырғаны үшін төлемдер сомасы [4.11 формула бойынша көрсетіледі: Q3eM = Q13eM + Q23eM [4.1] осы жерде: Q3eM — қалдықтарды қорifған ортаға орналастырғаны үшін төлейтін төлем, жыл/теңгемен; Q13eM - қалдықтарды қоршаған ортаға белгіленген шектер көлемінде орналастырғаны үшін төлейтін төлем, жыл/теңгемен; Q23eM - қалдықтарды қоршаған ортаға белгіленген шектен тыс орналастырғаны үшін төлейтін төлем, жыл/теңгемен. 4.1.3. Төлем тек есепті кезең ішінде жинақталған қалдықтардың мөлшері үшін алынады. 4.1.4. Руда емес материалдар карьерлерінің қалдықтары үшін (ПУС, құмтас, әктас, ұлутас, буғ тас және топырақ карьерлері) zl және z2 ко- эффициенттері 1-ге тең болып қабылданады. 4.1.5. Ластағыш заттар кәсіпорын аумағында орналасқан арнайы жабдықталған жерлерде жинақталып, атмосфералық ауаның, су көздерінің, жер ресурстарының қорған сақталуын қамтамасыз етсе, онда оларды орналастырғаны үшін төлем алынбайды. 4.2.Ластағыш заттарды (калдыктарды) белгіленген шектер көлемінде орналастырғаны үшін төлейтін төлемдер есебі. 4.1.1.Ластағыш заттарды (қалдықтарды) белгіленгеғі шектер көлемінде орналастырғаны үшін төлейтін төлемдер есебі [4.21 формула бойынша шығарылады: Qi3eM =Ʃϒ . Mi3eM . Z1 . Z2[4.2] осы жерде: Qi3eM- белгіленген шектер көлемінде қалдықтарды орналастырғаны үшін төлейтін төлем, жыл/теңгемен; у - қалдықтарды орналастырғаны үшін биылғы жылға арналған норматив төлемдері, теңге/т. Жыл сайын облыс әкімі бекітеді. № 9 кесте бойынша анықталады. Mi3eM - і-нші ластағыш заттың қоршаған ортаға орналастыруының шегі, жыл/т. Z1 - қалдықтардың орналасқан объектісінің түрғын жерін ескерудің түзету коэффициенті, мөлшерсіз, № 11 кесте бойынша анықталады. z2 - қалдықтардың орналасқан объектісінің жайластыру сипатын ескерудің түзету коэффициенті, мөлшерсіз, № 11 кесте бойынша анықталады. і - ластағыш заттардың түрі; n - ластағыш заттардың саны

№ 9 кесте Маңғыстау облысының кәсіпорындары бойынша 1999 жыл үшін өндіріс қалдықтарын орналастырғаны үшін (у) норматив төлемдерінің маңызы. Маңғыстау облысы әкімінің 1999 жылғы 18.01.№ 320 шешімімен бекітілді. №№ Көрсеткіш Өлшем бірлігі Норматив төлемі, у 1. 1.1. I класс қауіпі бар өндірк: қалдықтарын орналастыру теңге / т. 3460,0 1.2. II класс қауіпі бар ендіріс қалдықтарын орналастыру теңге / т. 1730,0 1.3. III класс қауіпі бар өндіріс қалдықтарын орналастыру теңге / т. 1038,0 1.4. IV класс қауіпі бар өндіріс қалдықтарын орналастыру теңге / т. 346,0 1.5. Улы емес өндіріс қалдықгарды орналастыру: заңды тұлғалар үшін жеке түрғындар үшін теңге / т. 80,0 34,6

№ 10 кесте Қалдықтарды орналастыру объектісінің тұрған жерін ескерудің түзету коэффициентінің (z1) маңызы № № Қалдықтар орналасқан объектінің тұрған жері Қалдықтар орналаскан объектінің тұрған жерін ескерудің коэффициенті (z1) 1. Қалалардан, елді мекендерден, рек-реациондық аймақтардан, қорықтардан, қорықшалардан жөне суды қорғау аумақгарынан 3 км астам қашықтығында 1,0 2. Қалалардан, елді мекендерден, рек- реациондық аймақтардан, қорықтардан, қорықшалардан және суды қорғау аумақтарынан 3 км кем қашықтығында 2,0 3. Қалалар мен елді мекендердің селитебналық аймағында 3,0

№11 кесте Қалдықтарды орналастыру объектісін жайластыруды ескерудің түзету коэффициентінің (Z2) маңызы № № Қалдықтар орналасқан объектінің жайластыру сипаты Қалдықтар орналасқан объектінің жайластыру сипатын ескерудің коэффициенті (Z2) 1. Қалдықтарды орналастыру үшін арнайы жайластырылған объектілер (полигондар) 1,0 2. Қатты түрмыстық қалдықтарды орналастыру үшін жергілікті өкімет бөлген, бірақ жайластырылмаған орындар 1,2 3. Қалдықтардың басқа түрлерін орналастыру үшін жергілікті өкімет бөлген, бірақ жайластырылмаған орындар 2,0 4.3.Ластағыш заттарды (қалдықтарды) белгіленген шектен тыс орналастырғаны үшін төлемдер есебі 4.2.1.Белгіленген шектен тыс орналастырылған қалдықтар, өнімдер мен материалдар төлемі [4.3.] формула бойынша анықталады: Q23eM =Ʃϒ.σ.( Мфізем - Млі3ем). Z1. z2 осы жерде: Q23eM - шектен тыс орналастырылған қалдықтар төлемі, жыл/теңгемен; ү - қалдықтарды орналастырудың биылғы жылға арналған базалық норматив төлемдері, теңге/тонна. Жыл сайын облыс әкімі бекітеді. № 9 кесте бойынша анықталады; a - белгіленген шекті арттырғаны үшін қолданылатын еселік коэффициенті мөлшерсіз, № 12 кесте бойынша анықталады; Мфізем - орналасқан қалдықтардың нақты массасы, жыл/т.; Млі3ем- орналасқан қалдықтардың массалық шегі, жыл/т.; Z1 - қалдықтарды орналастыру объектісінің тұрған жерін ескерудің түзету коэффициенті мөлшерсіз, № 10 кесте бойынша анықталады; z2 - қалдықтарды орналастыру объектісінің жайластыру сипатын ескерудің түзету коэффициенті, мөлшерсіз, № 11 кесте бойынша анықталады; і - ластағыш заттардың түрі; n - ластағыш заттардың саны

№ 12 кесте Қалдықтарды орналастырудың белгіленген шектерін арттырғаны үшін алынатын төлемдердің еселік коэффициентінің (а) маңызы Табиғат объектісіне зиянды химиялық заттардың тасталуының (ағызылуыныц) белгінген шектерінің арттырылуы, мәрте Төлемдерді алудың еселік коэффициенті, a 1,25 дейін 1 1,5 дейін 2 2,0 дейін 3 2,5 дейін 4 3,0 дейін 5 3,5 дейін 6 4,0 дейін 7 4,5 дейін 8 5,0 дейін 9 5,0 астама 10 4.4.Қоршаған ортаға калдықтарды,өнімдерді, материалдарды орналастырганы үшін салынатын қосымша экономикалык санкциялар 4.3.1.Ластағыш заттарды қоршаган ортаға орналастырғаны үшін салынатын қосымша экономикалық санкциялар, тиісті еселік коэффициенті қолдану арқылы табиғат қорғау зандарын бұзған жағдайда енгізіледі. 4.3.2.Мынадай жағдайларда жер ресурстарын қорғау жөніндегі табиғат қорғау заңдарының бұзылганы болып есептеледі: => қалдыктарды өз бетімен орнсшастыру; => ластағыш заттардыц апаттық орналастырғаны; => тіркелмеген көздер арқылы ластағыш заттардың орналастырылуы; => мемлекеттік статистикалық есептің бұрмалануы; => қалдықтарды, ластанған өнімдер мен материалдарды орналастыруға рұқсат қағазының болмауы; => кәсіпорында арнайы табиғатты пайдалану шартының жоқтығы. 4.3.3.Табиғат қорғау заңдарын бұзғаны үшін төлейтін төлемдер есебі [4.4. | формула бойынша анықталады: n Qштр3eM = Ʃϒ ■ Мізем . Z1 . z2 . Ккр [4.4.] I=1 осы жерде: Qштр3eM - қалдықтарды орналастырғаны үшін төлейтін айыпнұл төлемі, теңгемен; ү - қалдықтарды орналастырғаны үшін биылғы жылдың төлейтін төлемдер нормативі, теңге/тонна. Жыл сайын облыс өкімі бекітеді. № 9 кесте бойынша анықталады; Мізем -і-нші ластағыш заттың қоршаған ортаға орналастыру мөлшері, т.; Z1- қалдықтарды орналастыру объектісінің тұрған жерін ескерудің түзету коэффициенті, мөлшерсіз, № 10 кесте бойынша анықталады; z2 - қалдықтарды орналастыру объектісінің жайластыру сипатын ескерудің түзету коэффициенті мөлшерсіз, № 11 кесте бойынша анықталады; Ккр - еселік коэффициенті 4.3.4. пунктіне сәйкес анықталады. 4.3.4.Табиғат қорғау зандары б9зылған жағдайда ластағыш заттарды орналастырғаны үшін алынатын төлем есебіне тиісті (Ккр) еселік коэффициент енгізіледі: 4.3.4.1. Он еселік коэффициент төлемі (Ккр) мынадай жағдайларда қолданылады: => қалдықтарды өз бетімен орналастырған жағдайда; => ластағыш заттардың апатты орналастырылуы кезінде; => тіркелмеген көздер арқылы ластағыш заттарды орналастырған жағдайда; => мемлекеттік статистикалық есептің бұрмаланған жағдайында; => кәсіпорында арнайы табиғатты пайдалану шарты болмаған жағдайда. 4.3.4.2. Екі еселік коэффициент төлемі (Ккр) мынадай жағдайларда қолданылады: => қалдықтарды, ластанған өнімдер мен материалдарды орпаластыруға рұқсат кағазының болмауы; 4.3.5.Қалдықтарды өз бетімен орналастырғаны үшін айыппұл санкцияларын төлегеннен кейін, табиғатты пайдаланушы қоршаған ортаны қорғау органдарымен келісілген мерзім ішінде орналастырылған қалдықтарды жойып, жерді рекультивация жасауға міндеттенеді. 4.3.6.Осы аумақта қалдықтарды өз бетімен ұйымдастыру қайталанған жағдайда, айыппұл төлемі қайта беріледі. 4.3.7.Мұнайдың апаттық төгілімі болтан жағдайда [4.4] формуласы бойынша есептелген ластағыш заттарды орналастыру төлемінен басқа, осы өдістеменің № 3 қосымшасына сәйкес топырақтың құнарлылығын толық жоғалтуға әкелген ластанулар үшін айыппұл төлемдері алынады. 4.3.8.Облыстық қоршаған ортаны қорғау басқармасына ерекшелік ретінде айыппұл төлемдерінің еселік коэффициентін азайтуға құқық беріледі.

5. АВТОКӨЛІК ҚҰРАЛДАРЫНАН БӨЛІНЕТІН ЛАСТАҒЫШ ЗАТТАРДЫҢ ШЫҒАРЫЛЫМДАРЫ ҮШІН ТӨЛЕНЕТІН ТӨЛЕМДЕР ЕСЕБІ 5.1. Автокөлік құралдарынан бөлінетін шығарылымдар төлемі (экологиялық салық) атмосфералық ауаның жағдайын сақтауға және жақсартуға жіберілетін төлем есебінде қаралады. 5.2. Автокөлік құралдарығіан бөлінетін ластағыш заттардың шығарылым төлемінін мөлшері барлық шығындалған жанармайдың көлем есебінен [5.1] формула бойынша анықталады: п QaBTO = Ʃ ү • Міавто , [5.1] І=1 осы жерде: QaBTO - автокөлік құралдарынан бөлінетін ластағыш заттардың шығарылым төлемі, жыл/теңгемен; ү - жанармайдың і-нші түрі бойынша алғашқы бірінші тоннаны жаққанда пайда болған шығарылымның толем нормагиві, теңге/т. Жыл сайын облыс өкімі бекітеді. № 13 кесте бойынша анықталады; Міавто- жанармайдың і-нші түрінің шығыны; і - жанармайды түрі; п - пайдаланатын жанармайдың түрлерінің саны. 5.3. Автокөлік кәсіпорындарынан пайдаланылған жанармайдың барлық мөлшері үшін төлем алынады. 5.4. Автокөлік жалға алып пайдаланатын кәсіпорындар үшін автокөлікті жалға алу шартында басқа жағдайлар көрсетілмеген болса, онда төлем жалға берушіден алынады. 5.5. АЗС-тен сатылған жанармай төлемі жеке тұлғалардан тек қолма-қол сатылған жанармай мен дизель отынының мөлшерінен алынады. Төлем есебі [5.1.] формула бойынша жүргізіледі. 5.6. Көсіпорында арнайы табиғатты пайдалану шарты болмаған жағдайда төлем сомасы 10-еселік көлемде алынады.

№ 13 кесте Маңғыстау облысының кәсіпорындары бойынша 1999 жыл үшін жылжымалы ластағыш көздерден атмосфераға ластағыш заттардың шығарылымының (ү) норматив төлемінің маңызы. Облыс әкімінің 18.01.1999 ж. № 320 шешімі. №№ Жылжымалы ластағыш көздерден атмосфераға шыгарылатын ластағыш заттардың шығарылым көрсеткіші Өлшем бірлігі Төлем нормативі, ү 1.1. Этил қосылған бензин үшін теңге/т. 300 1.2. Этил қосылмаған бензин үшін теңге/т./ 250 1.3. Дизель отыны үшін теңге//. 236,3 1.4. Сұйытылған газ үшін теңге/т. 150

6. РАДИОАКТИВТІК (УРАНДЫ ЖАСАУШЫ) ҚАЛДЫҚТАРДЫ ҚОРШАҒАН ОРТАҒА ОРНАЛАСТЫРҒАНЫ ҮШІН ТӨЛЕНЕТІН ТӨЛЕМДЕР ЕСЕБІ 6.1. Радиоактивтік (уран жасаушы) қалдықтарды орналастырғаны үшін төленетін төлемдер есебі орналастырылған материалдардың суммарлық радиоактивтілігіне пропорционал мөлшерде алынады. 6.2.Орналастырылған материалдардың 1 микрокюри суммарлык радиоактивтілігінің норматив төлемі табиғат ортасына 1 тонна улы өндірістік қалдыктарын орналастырудың норматив төлемдерімен тең/ кабылданады. (Маңғыстау облысы әкімінің 1996 ж. 24.07. № 214 шешімі). 6.3.Қалдықтар радиоактивтік дөрежесіне байланыстыдсдтгы қалдықтардың тиісті классты қауіптілігіне теғі,естіріледі. (Маңғыстау облысы әкімінің 1996 ж. 24.07. № 214 шешімі): •егерде құрылыс материалдары құрамы бойыша табиғи радионуклидтер нормасынан асып түссе, онда олар IV класстық қауіптілігі бар заттарга теңестіріледі; •радиоактивтілігі әлсіз сұйық және қатты қалдықтар — III классты ұлылығы бар заттарға; •орта радиоактивті қалдықтар - II классты улылығы бар заттарға; •жоғары радиоактивті қалдықтар - I классты улылыгы бар заттарга теңестіріледі. 6.4.Радиоактивті қалдықтарды орналастырудың төлемдер есебі [6.1.] формула бойынша шығарылады: [6.1.]Орад = Мрад- ү • z1• z2, осы жерде: Орад - радиоактивті қалдықтарды орналастыру төлемі, теңге/жыл; Мрад - орналастырылған материалдардың суммарлық радиоактивтілігі, бір тонн- алық улы өндірістік қалдықтарына теңестіріледі. 6.2. пунктіне сәйкес анықталады, жылына/т.; ү - биылғы жыл үшін радиоактивтік қалдықгарды орналастырудыц төлем нормативі, теңге/т. 6.3. пунктіне сөйкес қабылданады. № 14 кесте бойынша анықталады; Z1 - радиоактивті қалдықтардың орналасу объектісінің тұрған орнын ескерудің түзету коэффициенті, мөлшерсіз, № 15 кесте бойынша анықталады ; Z2 —райиоактивті қалдықтардың орналасу объектісініц жайластыру сипатын ескерудің түзету коэффициенті, мөлшерсіз, № 16 кесте бойынша анықталады ;

№ 14 кесте Маңғыстау облысының кәсіпорындары бойынша 1999 жыл үшін өндірістің радиоактивті қалдықтарын орналастырудың (у) норматив төлемінің маңызы. Маңғыстау облысы әкімінің 18.01.1999 ж. № 320 шешімімен бекітіледі. №№ Көрсеткіш Өлшем бірлігі Төлем нормативі, ү 1.1. Жоғары радиоактивті қалдықтарды орналастыру (I классты улы заттарға теңестірілген) теңге/т. / 3460,0 / 1.2. Орта радиоактивті қалдықтарды орналастыру (II классты улы заттарға теңестірілген) теңге/т. 1730,0 1.3. Әлсіз радиоактивті қалдықтарды орналастыру (III классты улы заттарға теңестірілген) тсцгс/т. . 1038,0 1.4. Құрамы бойынша табиғи радионуклидтер нормасынан артқан жағдайдағы қүрылыс материалдарын орналастыру (IV классты улы заттарға теңестірілген) теңге/т. 346,0

№ 15 кесте Радиоактивті қалдықтарды орналастыру объектісінің тұрған орнын ескерудің түзету коэффициентінің (z1) маңызы № № Радиоактивті қалдықтарды орналасқан объектісінің тұрған орны Радиоактивті калдықтарды орналастыру объектісінің тұрған орнын ескерудің коэффициенті(z1) 1. Қалалардан, елді мекендерден, рекреациондық аймақтардан, қорықтардан, қорықшалардан және суды қорғау аумақтарынан 3 км астам қашықтығында 1,0 2. Қалалардан, елді мекендерден, рекре ациондық аймақтардан, қорықтардан, қорықшалардан және суды қорғау аумақтарынан 3 км кем қашықтығында 2,0 3. Қалалар мен елді мекендердің селитебналық аумағында 3,0

№ 16 кесте Радиоактивті қалдықтардың орналасқан объектісін жайластыруды ескерудің түзету коэффициентінің (z2) маңызы № № Радиоактивті қалдықтарды орналастыру объектісінің жайластыру сипаты Радиоактивті қалдықтарды орналастыру объектісінің жайластыру сипатын ескерудің коэффициенті (z2) 1. Радиоактивті қалдықтарды орналастыруға арналған арнайы жабдықталған объектілер (полигондар) 1,0 2. Радиоактивті қалдықтарды орналастыруға арналған арнайы жергілікті өкіметтің бөліп берген, бірақ жабдықталмаған орындары 2,0 3. Қалдықтарды өз бетімен орналастыру 3,0 6.1.Қоршаған ортаға радиоактивтік қалдықтарды орналастырғаны үшін салынатын қосымша экономикалық санкциялар 6.1.1.Пайдалану мерзімі өтіп кеткен иондаушы сөулелену көздерін уақытша (кәсіпорындарда) сақталғаны үшін нормадан артық төлем алынады. Оның мөлшері иондаушы сәулелену көздерінің мерзімі өтіп кеткен әрбір айындағы бағасының 10% құрайды. 6.1.2.Кәсіпорында арнайы табиғатты пайдалану шарты жоқ болған жағдайда төлем сомасы 10-еселік мөлшерде алынады. 6.1.3.Тіркелмеген радиоактивті қалдықтарды орналастырғаны үшін төлем сомасы 10-еселік мөлшерде алынады. 6.1.4.Егерде радиоактивті қалдықтар өз бетімен қандай және қай аумақтарда орналастырылғанына қарамастан радиоактивті қалдықтарды орналастыру төлемінің ([6.1]. формула бойынша анықталған) 10-еселік мөлшерінде төлем алынады 6.1.5( Радиоактивті қалдықтарды өз бетімен орналастырғаны үшін айыппұл санкцияларын төлегеннен кейін, табиғатты пайдаланушыға қоршаған ортаны қорғау органдарымен келісілген мерзімде қалдықтардың орналастырылуын жойып, қалдықтардың орналасқан аумағын дезактивация жасауға міндетті болады. 6.1.6.Егерде радиоактивті қалдықтарды осы аумақта өз бетімен орналастыру қайта ұйымдастырылған жағдайда, айыппұл төлемін төлету қайта жалғастырылады.

7. ТАБИҒАТ ОРТАСЫН ЛАСТАҒАНЫ ҮШІН ТӨЛЕМ ЕСЕБІНІҢІ МЫСАЛДАРЫ № 1 мысал. Белгіленген шектер көлемінде агмосфералық ауаны ластаудың төлем есебі. Ілеспе мұнай газының факелде жағылуы. Негізгі деректер: Газдың шыгындалган мөлиіері: Wv = 43 000 м3/тәулік = 0,5 м3/с;. Газдың тыгыздыгы: р, = 0,863 кг/м3; Куйесіз жагу. Көп көлемді шыгын тең: W0 = 3600 • рг • Wv = 1546 кг/сагат; Факелдің биіктігі: 15 м; Ластагыш көздерден шыгардагы газды ауаныц қоспасының температурасы 800 ° С қурайды; Ластағыш заттардың шығарылым мөлшері мынадай болды: => шсо = 279,859 т/год; => шс„ = 6,771 т/год; => mNOx = 40,629 т/год. Белгіленгеғі шектер көлеміндегі шығарылымдардың төлем есебі осы “Уақытша әдістеменің... ”[2.21 формуласы бойынша жүргізіледі: •биылғы жылдың базалық төлем нормативі (ү) № 1 кесте бойынша анықталады және 150 теңге шартты тонна құрайды; •ауаның ластану қауіпінің салыстырмалы көрсеткіші (оат) № 2 кесте бойынша анықталып, 4-ті құрайды; •атмосфераға факелден шығарылатын жылылық көтерілімнің мөлшерсіз түзетуінін, маңызы (ср) [2.4] формуласы бойынша есептеледі: Т 800 Ф= 1 + = 1 + = 11,667; 75 75 •Ф - мағынасын [2.3] формулаға қойып, fj түзетуінің маңызын анықтаймыз: 100fi = 0,7= 0,7= 0,255;100 100+ 11,667-15 •Аіаг - келтіру коэффициент [2.6] формула бойынша анықталады; •Заттардың келтірілген массасы М;ат әрбір заттар үшін [2.5] формула бойынша анықталады: Мсо = 279,859 • 0,33 = 92,353 усл.т; Мсн = 6,771 • 0,67 = 4,537 усл.т; MNOx= 40,629 • 25,0= 1015,725 усл.т. •2.1.2. пунктіне сәйкес К;жил 1-ге тең болып қабылданады. 100 + ф-НҚолайлы және көрнекілік үшін төлемді есептеп шығарудың негізгі мәліметтері төмендегі № 7.1. кестеде келтірілді. Заттардың атаулары Төлем нормативі, ү теңге/ шартты т. σат Мөл- шерсіз түзету- лер, fi ІІІыға- рылым массасы, мі, т. Келтіру коэффициенті, Аі Келтіру массасы, Мі, шартты т. ТолеМ, теңге/ жылына 1 2 3 4 5 6 7/ 8 Көміртегі оксиді 150 4 0,255 279,859 0,33 92,353 14130,01 Көмір сутегілер 150 4 0,255 6,771 0,67 4,537 694,16 Азоттың оксиді 150 4 0,255 40,629 25,0 1015,725 155405,93 Барлыгы: 327,259 170230,10 Сонымен, ілеспе газын факелде жағудың төлемі — 170230,10 тенге құрады. № 2 мысал. Ластағыш заттардың күрделі қоспасының бөлшектерініц құрамы мен мөлшері туралы ақпараты болған жағдайдағы белгіленген шектер көлемінде су объектісіне ластағыш заттарды тастағаны (ағызғаны) үшін төлемдер есебі. Негізгі мәліметтер: Ластағыш заттарды тазартылғаннан кейін су объектісіне (Каспий теңізіне) ағызу жүзеге асырылады. Кәсіпорыниың тазартылғаннан кейін су объектісіне ағызатын теңіз суының сапасының фондық мағынасы шегерілген ластағыш заттарының тізімі мен мөлшері № 7.2. кестесінде келтірілді. № 7.2. кесте Ластағыш заттар Тастаудың (ағызудың) шекті молшері, т./жылдық Өлшенген заттар 30,0 БПК 15,1 Нитрат-ион 11,2 СПАВ 21,3 Фосфаттар 3,4 Мүнай өнімдері 0,1 Түзды аммоний 2,5 Мыс 0,08 Нитрит-ион 1,5 Жалпы темір 0,3 Төлемдер есебі осы “Уақытша өдістеменің...” [3.2] формуласына сәйкес жүргізіледі: •биылғы жылдың базалық төлем нормативі (ү) № 7 кесте бойынша анықталады және мынадай болады: ү = 13840,0 теңге/шартты т.; •ауаның ластану қауіпінің салыстырмалы көрсеткіші (стат) № 6 к</те бойынша анықталып, мынадай болады: аат =1,1; •Аівод келтіру коэффициент! [3.4] формула бойынша анықталады; •Mj заттардың келтіру массасы [3.3] формула бойынша анықталады. Барлық көрсеткіштер төлемдерді есептеу үшін төмендегі № 7.3. кестесінде келтірілді. № 7.3. кесте Заттардың атаулары Төлем нормативі, ү тенге/ шартты т. σат Шыға- рылым массасы, мі, т. Келтіру коэффициент!, Аі Келтіру массасы, Mi, шартты т. Толем, теңге/ жылына 1 2 ү 4 5 6 7 Өлшенген заттар 13840 /д 30,0 0,02 0,6 9134,4 БПК 13840 ід 15,1 0,5 7,6 115702,4 Нитрат-ион 13840/ и 11,2 0,02 0,2 3044,8 СПАВ 13840 и 21,3 5,0 106,5 1621356,0 Фосфаттар ЩЙ0 u 3,4 0,3 1,02 15528,5 Мұнай өнімдері /3840 u 0,1 , 20,0 2,0 30448,0 Тұзды аммоний 13840 и 2,5 0,35 0,9 13701,6 Мыс 13840 и 0,08 200,0 16,0 243584,0 Нитрит-ион 13840 і,і 1,5 12,5 18,8 286211,2 Жалпы темір 13840 u 0,3 20,0 6,0 91344,0 Барлығы: 2 430 055 Сонымен, қаралып жатқан кәсіпорын үшін Каспий теңізіне ағызылған ластағыш заттардың төлемі 2 430 055 теңгеге тең болады. Ластағыш заттардың күрделі қоспасының бөлшектерінің құрамы мен мөлшері туралы ақпарат болмаған жағдайдағы белгіленген шектер көлемінде жер бедеріне ластағыш заттарды тастағаны (ағызғаны) үшін төлемдер есебі. Негізгі мәліметтер: Жер бедеріне жылына 1500 м3 мөлшерде ағынды лас сулар ағызылды. Ластанған сулардың мөлшерлік құрамы туралы ақпарат жоқ. Төлем есебі осы “Уақытша өдістеменің...” [3.5.] формуласына сәйкес жүргізіледі: •биылғы жылдың базалық норматив төлемі (ү) № 5 кесте бойынша анықталып, 16,26 теңге/ м3 құрайды; •ауаның ластануының салыстырмалы қауіпінің көрсеткіші № 6 кесте бойынша анықталып, овод =1,0 құрайды; •жер бедеріне ағынды лас суларды ағызудың шегі М®од жылына 1500 м3 құрады. Есептеуді жеңілдету үшін барлық негізғі мәлімегтер № 7.4. кестесіне енгізілді № 7.4. кесте Ластанған ағынды сулардың шекті ағызылымы, Мі, жыл/м3 теңге/м3 ствод Толем, жыл/теңге 1500 16,26 1,0 24390,0 Осы кәсіпорын үшін лас суларды ағызу төлемі жылына 24390 теңгеге тең болады. Белгіленген шектер көлемінде қалдықтарды орналастырудың төлемдер есебі. Негізгі мәліметтер: Автокөлік кәсіпорынның бір жылдық өндірістік қызметінің үдерісінде мынадай қалдықтардың мөлшері жинақталды: ♦тұрмыстық үйінділер - 10,0 т; ♦пайдаланылған автошиналар - 1,0 т; ♦пайдаланылған жағар майлар - 0,5 т; ♦темір сыныктары - 1,5 т. Осы көсіпорын елді мекеннің селитебналық аймағынан бір километр қашықтықта орналасқан. Кәсіпорынның аумағында уақытша жиналып қойылған пайдаланылған автошиналардан басқа барлық қалдықтарды тапсыру жөнінде кәсіпорынның жасасқан шарты бар. Қалдықтарды орналастырудың төлемдер есебі осы “Уақытша әдістеменің...” [4.2.] формуласы бойынша жүргізіледі: Негізгі мөліметтерге сәйкес бізде бары: •қалдықтардың тиісті түріне қарай биылғы жыл үшін базалық төлем нормативі (ү) № 9 кесте бойынша анықталады және кестеге енгізіледі; •барлық ластағыш заттардың М; орналастыру шектері кестеге енгізіледі; •қалдықтарды орналастыру объектісінің жабдықталуымен тұрған орнына қарамастан осы “Уақытша әдістеменің...” № 10 және № 11 кестелері бойынша қалдықтардың әрбір атаулары үшін және коэффициенттері тікелей анықталады. •Қалдықтарды орналастыру төлемдерінің есебі № 7.5. кестесінде берілген. № 7.5. кесте Қалдықтың атауы Қауіптілігінің классы Толем нормативі, ү, теңге/т - Есепті кезендегі (жылдагы) кал- дықтарды орналастыру шегі, Ml, т. Коэф-т, Z1 Коэф-т, Z2 Толем, жыл/теңге 1 2 3 4 5 6 Тұрмыстық үйінділер / 80,0 10 2,0 1,2 1920,0 (улы емес) Металл сынықтары 346,0 1,5 1,0 1,0 519,0 (IW кл.) Пайдаланыл- ған жағармай 1038,0 0,5 1,0 1,0 519,0 (III кл.) Барлыгы: 7110,0 Сонымен, қалдықтарды орналастырғаны үшін көсіпорын жылдық төлемі 7110,0 теңге құрады. Радиоактивті (уранды жасаушы) қалдықтарды орналастырғаны үшін алынатын төлемдер есебі. Жергілікті өкімет органдары бөліп, бірақ жабдықталмаған елді мекендерден 5 км қашықтықта орналасқан көсіпорында жалпы 10 микрокюри құрайтын радиоактивтілігі бар радиоакгивті қалдықтар орналасқан. Радиоактивті қалдықтарды орналастырудың төлемдер есебі осы “Уақытша әдістеменің...“ 6.1. формуласы бойынша жүргізіледі: •Орналастырылған материалдың жалпы радиоактивтігі Мрад тонналық өндірістік улы қалдықтарға теңестіріледі. Ол 6.2. п. сөйкес 10 т/жыл. тең болады; •биылғы жыл үшін радиоактивті қалдықтарды орналастырудың төлем нормативі - ү 6.3. пункгіне сәйкес қабылданады. № 14 кесте бойынша анықталады және (әлсіз радиоактивті қалдықтар сияқты) 1038,0 теңге/т. құрайды; № 1 ҚОСЫМША № 8.1. кестесіі АТМОСФЕРАҒА ШЫҒАРЫЛАТЫН ЕҢ КЕҢ ТАРАҒАН ЗАТТАР ҮШІН ШОҒЫРЛАНУДЫҢ РұҚСАТ ЕТІЛГЕН ШЕГІ (ПДКс.с. ) МЕН КЕЛТІРУ КОЭФФИЦИЕНТТЕРІНІҢ (Аі) МАҢЫЗЫ Заттардың коды Ластағыш заттар ПДКс.с. мг/м3 Аі 1 2 3 4 0304 Азот оксиді 0,06 16,67 0301 Азот диоксиді 0,04 25 1301 Акролеин 0,03 33,33 0101 Алюминий оксиді 0,01 100 1310 Майлы альдегид 0,015 66,67 0303 Аммиак 0,04 25 0305 Аммиак селитрасы /0,3 3,33 1401 Ацетон 0,35 2,86 0528 Ацетилен 1,5 0,67 2704 Мұнай бензині (көміртегіге қайта есептегенде) 1,5 0,67 0602 Бензол 0,1 10 0402 Бутан 200 0,005 1042 Бутанол (бутилдік спирт) 0,1 10 1210 Бутилацетат 0,1 10 0122 Темір оксиді 0,04 25 Канифоль талловая 0,5 2 2732 Керосин 1,2 0,833 0616 Ксилол 0,2 5 0324 Кремний 0,2 5 0323 Кремнийдің дйоксиді 0,02 50 0143 Марганец, марганец оксиді 0,001 1000 2904 Жылу электр станцияларындагы мазуттың күлі 0,02 50 2735 МиперФіды мұнайлы май (мащиналық, цилиндрлік) 0,05 20 0410 Метан 50 0,02 1052 Метанол (метил спирті) 0,5 2 0618 /Метилстирол 0,04 25 1409 М етил эти л кетон 0,1 10 0163 Никель 0,001 1000 0406 Полиэтилен 0,1 10 2907 2908 2909 Құрамында кремнийдің қос тотығы бар органикаға жатпайтын шаң-тозандар: 70% астамы (динас) 20-дан 70% дейін (амот, цемент) 20% азы (доломит) 0,05 0,1 0,15 20 10 6,67 2936 Агаш тозаңы 0,1 10 2931 Асбест құрамды тозаң 0,06 16,67 2930 Түрпілі тозаңдар 0,04 25 2990 Полистирол тозаңы 0,35 2,86 2918 Цемент өндірісінің тозаңы 0,02 56 0328 Күйе 0,05 20 8011 Пісіруші аэрозолі 0,001 1000 / 0184 Қорғасын (аэрозоль, оксидтер) 0,0003 3333 0331 Көдімгі күкірт 0,07 14,29 0322 Күкірт қышқылы 0,1 0 0330 Күкіртті ангидрид 0,05 20 0333 Күкіртті сутегі 0,008 /125 0620 Стирол 0,002 500 0183 Металл сынабы 0,0003 3333,3 0621 Толуол 0,6 1,67 2752 Уайт-спирит 1 1 0337 Көміртегі оксиді 3 0,33 1555 Сірке қышқылы 0,06 16,67 1071 Фенол 0,003 333,3 0344 Фторидтер 0,03 33,3 0342 Фторлы сутегі 0,005 200 0349 Хлор доз 33,3 0316 Хлорлы сутегі 0,2 5 1061 Этанол (этил спирті) 5 0,2 1240 Этилацетат 0,1 10 0526 Этилен 3 0,33 Балық шаруашылығы мақсаттары үшін қолданылатын ең көп тараған су объектілерінің суындағы зиянды заттардың қорытынды тізбесі № № Заттар ПДК, мг/л Аі 1 2 3 4 1 Аммиак 0,05 20 2 Тұзды аммоний 2,9 0,344 3 Бензол 0,1 2 4 Шала тотығы бар, күкірт қышқылды темір 0,1 10 5 Кадмий * 0,01 100 6 Кобальт * 0,005 200 7 Қос валентті марганец * 0,05 20 8 Мыс * 0,005 200 9 Метанол 0,1 10 10 Метаполамин 0,01 100 11 Мышьяк (күшөла) * 0,01 100 12 Мұнай және мұнай өнімдері 7 0,05 20 13 Ион-нитраты (NOT3) 40,0 (9,1 мг/л N бойынша) 0,025 14 Ион-нитриты (NOT2) 0,08 (0,02 мг/л N бойынша) 12,5 15 Сынап * 0,0001 10000 16 Қорғасын * 0,01 100 17 Күкірт 10 од 18 Стирол 0,1 10 19 СПАВ 0,2 5 20 Толуол 7 0,5 2 21 Сірке қышқылы 0,01 100 22 Фенол 0,001 1000 23 Этилбензол 0,001 1000 Ескерту: * - ПДК теңіз суаттары үшін белгіленген. ШИКІ МҰНАЙДЫ ЖАҚҚАНДА АТМОСФЕРЛЫҚ АУАҒА КЕЛТІРІЛГЕН ЗАЛАДЫҢ МӨЛШЕРІН АНЫҚТАУДЫҢ ТӘРТІБІ Шикі мұнайдың жер бедерінің нөльдік белгісіне жақын жерде бытыраңқы түрде жанғанда, тотықтырғыштың үздіксіз беріліп, жанармаймен араластырылмай, жанып жатқан өнімдерді баяу көтеріп қойған жағдайларда негізінен оттан қара күйе бөліну процессі пайда болады. Сонда күйенің жалпы шығарылым көлемі (т/жыл) [8.1] формула бойынша анықталады: Мн ■ Сн Мс = , [8.1] Сс осы жерде: Мс — күйенің жалпы шығарылымының көлемі, т.; Мн — натуральдық мөлшердегі жағылған мұнайдың көлемі, т.; Сн - мұнайдағы көміртегінің құрамы өлшемі %-пен (анықтамалық мәліметтерге сәйкес %-те 83-87 өлшемдер бар. Егерде Сн туралы нақты деректер жоқ болса, онда мұнайдағы ең аз мөлшерде шоғырланғаны деп қабылданады); Сс — күйедегі көміртегінің мөлшері % өлшеумен. (% өлшемі 94-ке тең болып қабылданады). № 1 мысал. Көлемі 1 т. мөлшеріндегі қамба мұнайының апаттақ тұтынуы болды. Сн мағын асы - мұнайдағы көміртектің мөлшері анықталған жоқ. Сн 83 %-ке тең деп қабылданады. Сонда күйенің жалпы шығарылымы [8.1.] формула бойынша шығарылады: 1,0 • 83 Мс = = 0,833 т; 94 Ластағыш заттардыц шектен тыс шығарылуының төлемдер есебі “Уақытша әдістеменің...” [2.9] формуласы бойынша шығарылады: =>биылғы жылдың базалық норматив төлемі ү № 1 кесте бойынша анықталады және 150 теңге / шартты тонна құрайды; =>σ салыстырмалы қауіптілік көрсеткіші ү № 2 кесте бойынша анықталады жөне 4-кe тең болады; => атмосфералық ауадағы ластағыш заттардың серпілу сипатының мөлшерсіз түзету мағынасы fi 2.1.3.3. п. бойынша анықталады және күйе үшін 3-ті қүрайды; =>ластағыш заттардың салыстырмалы агрессивтігін ескерудің А;ат келтіру коэффициенті [2.6] п. 2.1.5. формуласы бойынша анықталады және күйе үшін 20-ға тең болады; =>күйе үшін Міаткелтіру массасы [2.5] формуласы бойынша анықталады: Mj = 0,833 ■ 20 = 16,66 шартты тонна; => Кжил- 2.1.2. п. сәйкес 1-ге тең; => Ккр - апаттық шығарылымның еселік коэффициенті, 2.3.4.1. п. сэйкес 10-ға тең болады. Барлық мағыналарды [2.9] формулаға қою арқылы мынаны аламыз: QiHTPaT = 150 ■ 4 ■ 3 ■ 16,66 • 1 • 10 = 299880 теңге. Қамба мұнайының апаттық тұтынуынан келтірілген экология 299880 теңге құрады. ЖЕРДІҢ ЛАСТАНУЫНАН ТОПЫРАҚТЫҢ ҚҰНАРЛЫЛЫҒЫН ЖОҒАЛТУҒА ӘКЕЛІП СОҚТЫРҒАН ЗАЛАЛДЫҢ МӨЛШЕРІН АНЫҚТАУДЫҢ ТӘРТІБІ Мұнайдың апаттық төгілуі кезінде жердің ластануынан топырақтың құнарлылығын жоғалтуға әкеліп соқтырған залалдың мөлшері [8.2J формула бойынща есептелінеді: [8.2]Q = 2 Н S К, осы жерде: 2 — келтіру кезеңінде маңғыстау мұнайының тереңдікке өтуін ескерудің мөлшерсіз тұрақты көлемі жөне тогіырақтың ластану деңгейі; Н — жердің ластануынан топырақтың құнарлылығын толық жоғалтуға өкелген төлемдер нормативі топырақтың бонитетіне сәйкес жаңа жерді игеру құнына тең келеді. ҚР Министрлер Кабинетінің 1993 жылғы 30.09.№ 978 Қаулысының Қосымшасына сәйкес анықталды. Көлемі тұрақты 1328300 руб/га немесе 2656,6 теңге/га тең болады; S — ластану аумағы, га; К — “Ауыл шаруашылығы” саласы бойынша ҚР ұлттық статистикалық агенттігінің экспресс-ақпаратының соңғы мәліметтері бойынша анықталады; “Ауыл шаруашылығы” саласы бойынша нақты бағалардың индексі 1999 жылдың қантар айынан бастап 93,691-ге тең. № 2 мысал. Ластану аумағы 1000 м2 (0,1 га) құрайтын жерге шикі мұнайдың апаттық төгілуі болды. [8.2]формуласына қойғанда, мынадай болады: Q = 2 H S K = 2- 2656,6 • 0,1 • 93,691 = 49780 теңге. Мұнайдың жерген апаттық төгілуінен келтірілген экологиялық залалдың мөлшері 49780 теңге құрады. Рұқсат етілмеген жердегі қамбаларда мұнайды сақтаган кезде атмосфералық ауаға келтірілген залады анықтау тәртібі Жердегі ашық қамбаларда Маңғыстау мұнайын сақтаған кездегі табиғи шығынның нормасы [8.3] кестедегі Мұнай өнеркөсібі министрлігінің 1977 жылғы 23 маусымдағы № 150/4 мәліметтері бойынша анықталады: № 8.3. кесте Жердегі ашық қамбаларда сақталған Маңғыстау мұнайының табиғи шығындарының НОРМАЛАРЫ Сакталған айы Бір айдағы табиғи шығынның нормалары, кг/т Бірінші 100 Екінші 15 Үшінші 10 Төртінші — жетінші 5-тен Сегізінші және онан кейінгі 2-ден айлар Жердегі қамбаға тасталған мұнайдың мөлшері белгісіз болса, оньң мөлшері [8.3] формуласы бойынша анықталады: М=/а-Ь-һ-рн, [8.3] осы жерде: а, Ь, һ - қамбаны толтырудың ені, ұзындығы және тереңдіғі, м; рн - тығыздығы, т/м3. № 3 мысал: Рұқсат етілмеген қамбаға 100 т. мұнай тасталып, ол бір айдан кейін қайта мұнай құбырына айдалды делік. Қамбаға мұнайды тастау жаз айында (шілдеде) жүргізіледі Көмірсутегілердің шығарылым мөлшері табиғи шығындардың нормасымен [8.3]кестесіне сәйкес мынаны құрайды: мі; = 100 кг/т • 100 т = 10000 кг = 10 т, Жердегі қамбада мұнайды сақтаудан атмосфералық ауаға келтірілғен залалдың мөлшері осы әдістеменің [2.91 формуласы бойынша анықталады: ү - базалық төлем нормативі № 1 кесте бойынша анықталып, 150 теңге/ шартты тонна құрайды; • σат ауаның ластану қауіпінің салыстырмалы көрсеткіші № 2 кесте бойынша анықталады және өнеркәсіп көсіпорындары үшін 4-ке тең болады; Ф - атмосфераға шығарылатын факелдің жылылық көтерілуінің мөлшерсі түзету мағынасы [2.4] формуласы бойынша есептелінеді: • ф мағынасын 2.1.3. пунктінің [2.3] формуласына қойып, f] түзету мағынасын анықтаймыз: 100 = 0,7,fi = 0,7 100+ 1,36-2 •Аіат келтіру коэффициент! [2.6] формула бойынша анықталады: Аснат = 0,7, •Мснат көміреутегілердің келтіру массасы 2.1.4. пункnінің [2.5] формуласы •Мcnбойынша анықталады: 10 • 0,7 = 7 шартты тонна; •2.1.2. пунктіне сәйкес Кі™ 1-ге тең болып қабылданады; •апатты шығарылым үшін Ккр еселік коэффициенті 2.3.4.1. пунктіне сәйкес 10- га тең болады. Жердегі қамбада 100 т. мұнайды бір ай бойы сақтаудан келтірілген экономикалық залал мынадай болады: Q = 150 • 4 • 0,7 • 17 • 10 = 29400 теңге; № 4 мысал: Рұқсат етілмеген қамбада 100 т. мұнай тасталып, ол бір жылдан кейін мұнай құбырына қайтадан айдалды. [8.3]кесте бойынща 12 айдағы шығынның нормативі мынадай болды 100+15+10+ (5 • 4) + (2 • 5) = 155 кг/т немесе 0,155 т/т. Жердегі қамбада 100 т. мұнай тасталған кезде көмірсутегінің шығарылым мөлшері мынадай болды: /гп; = 0,155 т/т • 100 т/год = 15,5 т/жыл. Мұнайдың жердегі қамбада сақталған кезінде атмосфералық ауаға келтірілген залалдың мөлшері осы әдістеменің [2.9] формула бойынша анықталады: •ү - базалық норматив төлемдері № 1 кесте бойынша анықталады және 150 теңге/ шартты тонна құрайды; •Ф - атмосфераға шығарылатын факелдің жылылық көтерілімінің мөлшерссіз түзетулер мағынасы 12.41 формуласы бойынша есептелінеді: Ф = 1 + = 1Д5, •ф мағынасын 2.1.3. пунктінің [2.3] формуласына қойып, f] түзету маңызын анықтаймыз: fi = 0,7= 0,7,100+ 1,15-2100 Аіат келтіру коэффициент! [2.6] формула бойынша анықталады: Аснат = 0,7 • Мс„ат көмірсутектің келтірілген массасы 2.1.4. пунктінің [2.5] формуласы бойынша анықталады: Мсн = 15,5 - 0,7 = 10,85 шартты тонна; •2.1.2. пунктіне сөйкес Кіжи;і 1-ге тең болып қабылданады; •Ккр еселік коэффициенті апатты шығарылым үшін 2.3.4.1. пунктіне сөйкес 10- ға тең болады. 100 т. мұнайдың жердегі қамбада бір жыл бойы сақталуынан келтірілген экономикалық залалдың мөлшері мынадай: Q = 150 • 4 • 0,7 • 10,85 - 1 - 10 = 45570 теңге.