Об утверждении Правил экономической оценки ущерба от загрязнения окружающей среды Күшін жойған

Қоршаған ортаны ластаудан келтірілген залалды экономикалық бағалау ережесін бекіту туралы Қазақстан Республикасының 2007 жылғы 9 қаңтардағы Экологиялық кодексінің 16-бабына сәйкес Қазақстан Республикасының Үкіметі ҚАУЛЫ ЕТЕДІ:

1. Қоса беріліп отырған Қоршаған ортаны ластаудан келтірілген залалды экономикалық бағалау ережесі бекітілсін.

2. "Қоршаған ортаны ластаудан келтірілген зиянды экономикалық бағалауды белгілеу ережесін бекіту туралы" Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2006 жылғы 31 мамырдағы N 486 қаулысының (Қазақстан Республикасының ПҮАЖ-ы, 2006 ж., N 20, 199-құжат) күші жойылды деп танылсын.

3. Осы қаулы алғаш рет ресми жарияланған күнінен бастап он күнтізбелік күн өткен соң қолданысқа енгізіледі.

Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2007 жылғы 27 маусымдағы N 535 қаулысымен бекітілген Қоршаған ортаны ластаудан келтірілген залалды экономикалық бағалау ережесі

1. Осы Қоршаған ортаны ластаудан келтірілген залалды экономикалық бағалау ережесі (бұдан әрі - Ереже) Қазақстан Республикасының 2007 жылғы 9 қаңтардағы Экологиялық кодексінің 16-бабының 7) тармақшасына сәйкес әзірленді және қоршаған ортаға келтірілген залалды экономикалық бағалау тәртібін айқындайды.

2. Қоршаған ортаға келтірілген зиянды экономикалық бағалауды қоршаған ортаны қорғау саласындағы лауазымды тұлғалар мемлекеттік экологиялық бақылауды жүзеге асыру барысында экологиялық заңнаманы бұзушылықтарды анықтаған кезде белгілейді.

3. Қоршаған ортаны қорғау саласындағы уәкілетті органның лауазымды тұлғалары қоршаған ортаға залал келтіру фактісі анықталған күнінен бастап бір ай мерзімде қажетті материалдарды жинауды әрі талдауды жүргізеді және қоршаған ортаны ластаудан келтірілген залалды экономикалық бағалауды айқындайды.

4. Залалды экономикалық бағалау қоршаған ортаны қалпына келтіру жөніндегі іс-шаралар жолымен келтірілген залалды толық жою мүмкіндігіне қарай тікелей немесе жанама әдістермен жүзеге асырылады.

5. Залалды экономикалық бағалаудың тікелей әдісі Экологиялық кодекстің 109-бабына сәйкес жүзеге асырылады.

6. Қазақстан Республикасы Экологиялық кодексінің 110-бабына сәйкес залалды экономикалық бағалаудың жанама әдісі атмосфералық ауаның, су ресурстарының ластануы, жер қойнауының заңсыз пайдаланылуы, сондай-ақ өндіріс пен тұтыну қалдықтарын, оның ішінде радиоактивті қалдықтарды белгіленген нормативтерден тыс орналастыру және табиғи ресурстарды нормативтерден тыс алып қою жағдайлары үшін қолданылады.

7. Залалды экономикалық бағалаудың жанама әдісі қоршаған ортаға нақты әсер мен ластаушы заттардың барлық түрлері бойынша белгіленген нормативтер арасындағы айырмаға, сондай-ақ айлық есептік көрсеткіш мөлшеріне, экологиялық қауіптілік пен экологиялық тәуекел деңгейлеріне негізделеді.

8. Эмиссиялардың нақты көлемінің белгіленген нормативтерден асып түсуі құралмен өлшеу жолымен не заңнамада белгіленген тәртіппен бекітілген қоршаған ортаға эмиссиялар нормативтерін айқындау әдістемесіне сәйкес есептеу жолымен айқындалады. Ластаушы заттың нақты массасын шартты тоннаға ауыстыру оның тоннадағы массасын заттың 1/ШЖБК мәніне тең қауіптілік коэффициентіне (Аi) көбейту жолымен жүзеге асырылады.

9. Экологиялық заңнаманың бұзылуынан туындаған экологиялық қауіптілік, сондай-ақ экологиялық қатер деңгейін осы Ережеге 1, 2-қосымшаларда келтірілген өлшемдердің негізінде қоршаған ортаны қорғау саласындағы уәкілетті органның лауазымды тұлғалары анықтайды.

10. Стационарлық көздерден атмосфералық ауаның ластануынан, су ресурстарының ластануынан, өндіріс және тұтыну қалдықтарын белгіленген нормативтерден тыс орналастырудан келтірілген залалды экономикалық бағалау осы Ережеге 3-қосымшада көзделген есептеулерге сәйкес жүзеге асырылады.

11. Жылжымалы көздерден атмосфералық ауаның белгіленген нормативтерден тыс ластануынан келтірілген залалды экономикалық бағалауды айқындау үшін осы Ережеге 4-қосымшаға сәйкес есептеулер қолданылады.

12. Қоршаған ортада радиоактивті қалдықтарды, иондаушы сәуле шығару көздерін белгіленген нормативтен тыс орналастырудан, сондай-ақ қоршаған ортаға орналастырылған құрылыс материалдарынан, тау-кен өндірісінің атжалдары мен шламдарынан, ағын және кеніш суларынан келтірілген залалды экономикалық бағалау осы Ережеге 5-қосымшада көзделген есептеулерге сәйкес белгіленеді.

13. Егер қоршаған ортанының ластануы, қалдықтарды орналастыру экологиялық рұқсат алусыз орын алған жағдайда осы Ережеге 3-қосымшаға сәйкес есептеулер формулалары қолданылады, мұнда қоршаған ортаға эмиссиялардың нормативтері нөльге тең болып қабылданады.

14. Жерасты суларының ластануынан келтірілген залалды экономикалық бағалау оларды тазалау жөніндегі іс-шаралардың құны бойынша тікелей әдіспен не өз бетімен ағын суларды төгудің іс жүзіндегі көлемін ескере отырып, жанама әдіспен айқындалады.

15. Жобалық және жобадан тыс бөгеттердің, бөгендердің, жолдардың бұзылуы салдарынан, сондай-ақ шаруашылық қызметтен болған шұқанақтар мен жыралардың пайда болуы салдарынан топырақтың гидрографиялық желісінің ластануы топырақтың гидрографиялық желісіне тасталған салмағы өлшенген бөлшектердің авариялық шығарындысы ретінде қабылданады. Осындай ластанудың залалын экономикалық бағалау осы Ережеге 3-қосымшаның 2-тармағына сәйкес айқындалады.

16. Кең таралған пайдалы қазбаларды (бұдан әрі – КПҚ), жерасты суларын, емдік балшықтарды өз бетімен өндірудің немесе оларды заңсыз пайдаланудың залалын экономикалық бағалау өндірілген пайдалы қазбаның және/немесе КПҚ-дан, жерасты суларынан, емдік балшықтардан алынған тауар өнімі құнының он еселенген мөлшерінде айқындалады. Өндірілген КПҚ, жерасты суларының, емдік балшықтардың және алынған тауар өнімінің құны бұзушылық анықталған күннен бастап бір тоқсаннан аспайтын кезең үшін тауар өнімін өткізудің орташа нарықтық бағасы негізге алына отырып айқындалады. Тауар өнімі өткізілмеген жағдайда өндірілген КПҚ-ның, жерасты суларының, емдік балшықтардың құны бұзушылық анықталған тоқсан алдындағы тоқсанда осы әкімшілік-аумақтық бірлікте ұқсас қызметті жүзеге асыратын табиғат пайдаланушыларда қалыптасқан орташа нарықтық баға негізге алына отырып айқындалады. Көрсетілген мәліметтер жер қойнауын зерделеу және пайдалану жөніндегі уәкілетті органнан не жергілікті атқарушы органдардан сұратылады.

16-1. Жер қойнауына мемлекеттік меншік құқығын бұзу (жер қойнауын заңсыз пайдалану) салдарынан келтiрiлген залалды экономикалық бағалау нақты өндірілген пайдалы қазбалар және/немесе игеру және бастапқы өңдеу кезінде өндірілген тауар өнімі (КПҚ, жерасты суларын, емдік балшықтарды қоспағанда) құнының он еселенген мөлшерінде айқындалады. Жер қойнауын қорғау саласындағы талаптардың бұзылуы және жер қойнауына мемлекеттік меншік құқығының бұзылуы (жер қойнауын заңсыз пайдалану) салдарынан келтiрiлген залалды экономикалық бағалау жер қойнауын зерделеу мен пайдалану жөнiндегi уәкiлеттi органмен бiрлесіп айқындалады. Өндірілген пайдалы қазбалардың құны Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2009 жылғы 12 наурыздағы № 292 қаулысымен бекітілген Нарықтық бағалар туралы ресми танылған ақпарат көздерінің тізбесіне сәйкес бұзушылық анықталған күннен бастап бір тоқсаннан аспайтын мерзімдегі тауар өнімін сатудың орташа нарықтық бағасы негізге алына отырып айқындалады. Анықталған сома залал анықталған сәтке Қазақстан Республикасы Ұлттық Банкі белгілеген Қазақстан Республикасы ұлттық валютасының шетелдік валютаға шаққандағы ресми бағамына көбейтіледі. Жер қойнауын зерделеу және пайдалану жөнiндегi уәкiлеттi орган Мемлекеттік теңгерім есебінде тұрған қатты пайдалы қазбалар бойынша құрамы туралы мәліметтерді күнтізбелік 15 күн ішінде қоршаған ортаны қорғау саласындағы уәкілетті органға береді. Сынақ зертханасы Мемлекеттік теңгерім есебінде тұрмаған қатты пайдалы қазбалар бойынша құрамы туралы мәліметтерді күнтізбелік 15 күн ішінде қоршаған ортаны қорғау саласындағы уәкілетті органға береді.

17. Егер шаруашылық жүргізуші субъект қалпына келтіру мүмкін емес не арнайы жұмыстар (жерді қалпына келтіру, ағаш отырғызу және басқа да жұмыстар) жүргізуді талап ететін жерлердің ерекше шаруашылық, ландшафтық-рекреациялық және экожүйелік (су реттеуші, топырақты қорғау) құнарынан толық айырылуға әкеп соққан іс-әрекетті жүзеге асырған жағдайда, залалды экономикалық бағалау топырақтың айырылған қасиеттерін қалпына келтіру үшін қажетті шығындар құны мөлшерінде тікелей әдіспен не ағын суларды және өзге де сұйық ластаушы заттарды өз бетімен төгудің іс жүзіндегі көлемі не қалдықтарды өз бетімен орналастыру көлемі негізге алына отырып жанама әдіспен осы Ережеге сәйкес жүзеге асырылады.

18. Оларды ауыл шаруашылығын және орман шаруашылығын жүргізуге байланысты емес мақсаттарда пайдалану үшін ауыл шаруашылығы және орман шаруашылығы алқаптарын алып қоюмен, сондай-ақ жануарлар дүниесі мен өсімдіктер әлеміне жануарлар мен өсімдіктерді заңсыз аулаумен, дайындаумен, зақымдаумен немесе жоюмен жер және орман ресурстарына тікелей келтірілген залалды экономикалық бағалау жер, орман заңнамасының, сондай-ақ Қазақстан Республикасының ерекше қорғалатын табиғи аумақтар туралы, сондай-ақ жануарлар дүниесін қорғау, өсімін молайту және пайдалану туралы заңнамасының талаптарына сәйкес айқындалады. Жер, су және өсімдік ресурстарының ластануы, жойылуы немесе зақымдануы арқылы жануарлар дүниесі мен өсімдіктер әлеміне, балық қорларына және гидробиониттерге келтірілген залалды экономикалық бағалау қолданыстағы заңнамаға сәйкес жиынтық көлемде жер, су және өсімдік ресурстарына келтірілген залалды экономикалық бағалау нәтижелері бойынша айқындалады.

19. Су (теңіз) бетіне төгілген мұнайдың (мұнай өнімдерінің) залалын экологиялық бағалау осы Ережеге 6-қосымшаға сәйкес айқындалады. Мұнайдың (мұнай өнімдерінің) ауданы мен шоғырлануы су бетін зерттеу жөніндегі және Қазақстан Республикасында қолданылатын тиісті нормативтік және әдістемелік құжаттардың негізінде жүргізілген зертханалық талдаулардың деректері негізінде анықталады. Су объектілерін ластаушы мұнайдың (мұнай өнімдерінің) массасы мәні барынша еру жағдайында шекті шоғырлануға сәйкес келетін мұнайдың (мұнай өнімдерінің) суда еріген әрі эмульгирленген массасын және су объектісінің бетінде қабыршақты мұнай (мұнай өнімдерінің) массасын қосумен айқындалады.

20. Зымыран дайындау және «Байқоңыр» ғарыш айлағынан ұшыру кезінде авариялар туындаған жағдайда қоршаған ортаның ластануынан келтірілген залалды экономикалық бағалау осы Ережеге 7-қосымшаға сәйкес айқындалады.

Ережеге 1-қосымша Экологиялық заңнаманы бұзудан туындаған экологиялық қауіптің деңгейін анықтау өлшемдері Өл­шем­дер Эко­ло­ги­я­лық қа­уіп­ті­лік ко­эф­фи­ци­ен­ті Қал­дық­тар­ды кә­сі­по­рын­дар­дың қой­ма­да ор­на­ла­сты­ру­ға ар­нал­ған аумақ­та­ры­на ор­на­ла­сты­ру (қой­ма­ға және кө­му­ге рұқ­сат еті­л­ген же­тіл­ді­рі­л­ген үй­ін­ді­лер, по­ли­гон­дар, қой­ма­лар, көң­сақ­та­ғы­штар және эко­ло­ги­я­лық та­лап­тар­ға жа­у­ап бе­ре­тін объ­ек­ті­лер); су ай­дын­да­ры­на және жи­на­ғы­штар­ға ұй­ым­да­сты­ры­л­ған тө­гін­ді­лер; шы­ға­рын­ды­лар­дың ұй­ым­да­сты­ры­л­ған көз­де­рі 1 Қал­дық­тар­ды кә­сі­по­рын­дар­дың жай­ла­сты­рыл­ма­ған аумақ­та­ры­на ор­на­ла­сты­ру; қа­ра­пай­ым жи­на­ғы­штар­ға сар­қын­ды су­лар­дың тө­гін­ді­ле­рі; тех­но­ло­ги­я­лық негіз­дел­ген шы­ға­рын­ды­лар­дың ұй­ым­да­сты­рыл­ма­ған көз­де­рі 1,5 Кә­сі­по­рын­дар­дың ау­ма­ғын­да­ғы тех­но­ло­ги­я­лық негіз­дел­ме­ген шы­ға­рын­ды­лар мен тө­гін­ді­лер; қал­дық­тар­ды ауыл ша­ру­а­шы­лы­ғы ал­қап­та­ры­ның және мем­ле­кет­тік ор­ман қо­ры же­рі­нің ор­ман өспе­ген аумақ­та­ры­на ор­на­ла­сты­ру 2,0 Шы­ға­рын­ды­лар, тө­гін­ді­лер, қал­дық­тар­ды мем­ле­кет­тік ор­ман қо­ры же­рі­нің ор­ман өс­кен ау­ма­ғы­на, се­ли­теб­ті және ерекше қор­ға­ла­тын та­би­ғи аумақ­тар­ға, су қор­ғау ай­мақ­та­ры­на және су ай­дын­да­ры­ның аумақ­та­ры­на (тар­ты­л­ған­да­рын қо­са ал­ған­да) ор­на­ла­сты­ру, ауыз су­мен қам­та­ма­сыз ету көз­де­рі­нің са­ни­тар­лық қор­ғау ай­мақ­та­ры­ның 1 және 2 бел­де­уле­рі, ку­рорт­тар­ды са­ни­тар­лық қор­ғау округ­те­рі­нің 1 және 2-ай­мақ­та­ры 3,0

Ережеге 2-қосымша Экологиялық заңнаманы бұзудан туындаған экологиялық тәуекелдің деңгейін анықтау өлшемдері Өл­шем­дер Эко­ло­ги­я­лық тәу­е­кел ко­эф­фи­ци­ен­ті Бұ­зу­шы­лық соң­ғы үш жыл­да зи­ян кел­тір­ген заң­ды және же­ке тұ­лға­лар та­ра­пы­нан осы түр­де­гі ал­ғаш­қы бұ­зу бо­лып та­бы­ла­ды 1 Соң­ғы үш жыл­да зи­ян кел­тір­ген заң­ды және же­ке тұ­лға­лар та­ра­пы­нан осы түр­де­гі бір мәр­те­ден үш мәр­те­ге дей­ін­гі бұ­зу­шы­лық жағ­дайы орын ал­ған кез­де 1,1 Соң­ғы үш жыл­да зи­ян кел­тір­ген заң­ды және же­ке тұ­лға­лар та­ра­пы­нан осы түр­де­гі төрт мәр­те­ден он мәр­те­ге дей­ін­гі бұ­зу­шы­лық жағ­дайы орын ал­ған кез­де 1,5 Соң­ғы үш жыл­да зи­ян кел­тір­ген заң­ды және же­ке тұ­лға­лар та­ра­пы­нан осы түр­де­гі он мәр­те­ден астам бұ­зу­шы­лық орын ал­ған кез­де 2

Ережеге 3-қосымша Атмосфералық ауаны стационарлық көздердің шығарындыларымен ластаудан, су ресурстарын ластаудан, өндіріс пен тұтыну қалдықтарын белгіленген нормативтерден тыс орналастырудан келтірілген залалды экономикалық бағалауды айқындау есептемелері

1. Атмосфералық ауаны стационарлық көздерден және газды алау етіп жаққаннан болған шығарындылармен і-лік ингредиент бойынша белгіленген нормативтерден тыс ластаудан келтірілген залалды экономикалық бағалау жанама әдіспен мынадай формула бойынша айқындалады: Uі= Cіс жүз.і – Cнормі х 3600/1000000 х Аі х Т х 2,2 АЕК х 10 х К1 х К2, мұндағы: Uі – стационарлық көздерден және газды алау етіп жағудан атмосфералық ауаны і-ингредиентпен ластаудан келтірілген залалды экономикалық бағалау, теңге; Cіс жүз.і – мемлекеттік не өндірістік экологиялық бақылау барысында анықталған і-лік ластаушы заттың іс жүзіндегі шығарындысы, г/сек; Cнормі – і-лік ластаушы зат шығарындысының нормативі, г/сек; Аі – салыстырмалы қауіптілік коэффициенті, мына формула бойынша айқындалады: Аі – 1/ШЖБШот, мұнда ШЖБШот – атмосфералық ауада ластаушы заттың шекті жол берілетін орташа тәуліктік шоғырлануы; Т – мемлекеттік не өндірістік экологиялық бақылау барысында жүргізілген соңғы тексеруден бері өткен уақыт ретінде қабылданатын залал келтіру кезеңіндегі жабдықтың жұмыс уақыты (сағатпен); АЕК – тиісті қаржы жылына арналған заңнамалық актілерде белгіленген айлық есептік көрсеткіш; 10 – арттыру коэффиценті; К1 – экологиялық қауіптілік коэффициенті, осы Ережеге 1-қосымша; К2 – экологиялық тәуекел коэффициенті, осы Ережеге 2-қосымша.

2. Су ресурстарын белгіленген нормативтерден тыс і-лік ингредиент бойынша ластаудан келтірілген залалды экономикалық бағалау мына формула бойынша айқындалады: Uі = Cіс жүз.і – Cнормі х Vіс жүз. х 30 АЕК х Аі х 10 х К1 х К2,   мұндағы: Uі – і-лік ингредиентпен су ресурстарын ластаудан келтірілген залалды экономикалық бағалау (теңге); Cіс жүз.і – сарқынды сулардағы і-лік ластаушы заттың нақты шоғырлануы, мг/л; Cнормі – і-лік ластаушы зат төгіндісінің нормативі, мг/л; Vіс жүз – мемлекеттік не өндірістік экологиялық бақылау барысында жүргізілген соңғы тексеруден бері өткен уақыт ретінде қабылданатын кезеңдегі су бүру көлемі, млн. текше м; N = 30 – сарқынды суларды су объектілеріне ағызу үшін; N = 18 – жинақтауыштарға, жер бедеріне және сүзу алқаптарына сарқынды суларды ағызу үшін; АЕК – тиісті қаржы жылына арналған заңнамалық актілерде белгіленген айлық есептік көрсеткіш; Аі – салыстырмалы қауіптілік коэффициенті, мына формула бойынша айқындалады: Аі = 1/ШЖБШ3, мұнда ШЖБШ3 – осы түрдегі су объектісінде ластаушы заттың шекті жол берілетін шоғырлануы; 10 – арттыру коэффиценті; К1 – экологиялық қауіптілік коэффициенті, осы Ережеге 1-қосымша; К2 – экологиялық тәуекел коэффициенті, осы Ережеге 2-қосымша.

3. Өндіріс және тұтыну қалдықтарының і-лік түрін белгіленген нормативтерден тыс орналастырудан келтірілген залалды экономикалық бағалау мына формула бойынша айқындалады: Uі = (Fіс жүз.і – Fнормі) х Сқал х 10 Х К) Х К2 мұндағы: Uі – өндіріс және тұтыну қалдықтарының і-лік түрін орналастырудан келтірілген залалды экономикалық бағалау, теңге; Fіс жүз.і – тексерілетін кезеңде өндіріс және тұтыну қалдықтарының і-лік түрін орналастырудың іс жүзіндегі көлемі, тонна; Fнормі – тексерілетін кезеңде өндіріс және тұтыну қалдықтарының і-лік түрін орналастырудың нормативтік көлемі, тонна; Сқал – өндіріс және тұтыну қалдықтарының і-лік түрінің 1 тоннасын орналастыру үшін Қазақстан Республикасының салық заңнамасына сәйкес белгіленген төлемақы мөлшерлемесі, теңге; 10 – арттыру коэффициенті; К1 – экологиялық қауіптілік коэффициенті, осы Ережеге 1-қосымша; К2 – экологиялық тәуекел коэффициенті, осы Ережеге 2-қосымша.

4. Радиоактивті қалдықтар болып табылмайтын, шектеулі пайдаланылатын материалдарға жататын және белгіленген нормативтерден тыс өнеркәсіптік қалдықтарды көму орындарында орналастырылуға тиіс, құрамында жасанды және табиғи радионуклидтер санитарлық нормалардан 0,3 кБк/кг-нан асатын, бірақ альфа сәулесін шығаратын радионуклидтер үшін 10 кБк/кг-нан аспайтын радионуклидтер және бета сәулесін шығаратын радионуклидтер үшін 100 кБк/кг-нан аспайтын радионуклидтер бар құрылыс материалдарын, тау-кен өндірісінің атжалдары мен шламдарын, сарқынды сулар мен кеніштер суларын қоршаған ортада орналастырудан келтірілген залалды экономикалық бағалау осы қосымшаға сәйкес жасыл индекс бойынша айқындалады.

5. Егер құралмен өлшеуді жүргізу мүмкін болмаса, онда і-лік ингредиент бойынша атмосфералық ауаны, газды алау етіп жағудан және су ресурстарын ластаудан келетін залалды экономикалық бағалау мына формула бойынша айқындалады: Uі = (Сіс жүз.і – Снормі) х N АЕК х Аі х 10 х К1 х К2 мұндағы: Uі – і-лік ингредиент бойынша атмосфералық ауаны және су ресурстарын ластаудан келетін залалды экономикалық бағалау, теңге; Сіс жүз.і – і-лік ластаушы заттың қоршаған ортаға залал келтіру кезеңінде іс жүзіндегі шоғырлануы мемлекеттік не өндірістік экологиялық бақылау барысында табиғат пайдаланушылардың есептік деректерін, сондай-ақ электрондық құралдардың көрсеткіштерін және т.б. негізге ала отырып есептеу әдісімен айқындалады, тонна; Снормі – і-лік ластаушы зат шығарындысының не төгіндісінің нормативі, тонна; N = 2,2 – стационарлық көздерден және газды алау етіп жағудан ластаушы заттардың шығарындыларымен қоршаған ортаны белгіленген нормативтерден тыс не экологиялық рұқсатсыз ластаудан келтірілген залалды экономикалық бағалау үшін; N = 30 – су объектілеріне ластаушы заттардың төгінділерімен қоршаған ортаны белгіленген нормативтерден тыс не экологиялық рұқсатсыз ластаудан келтірілген залалды экономикалық бағалау үшін; N = 18 – жинақтауыштарға, жер бедеріне және сүзу алқаптарына белгіленген нормативтерден тыс не экологиялық рұқсатсыз ластаушы заттардың төгінділерімен қоршаған ортаға келтірілген залалды экономикалық бағалау үшін; АЕК – тиісті қаржы жылына арналған заңнамалық актілерде белгіленген айлық есептік көрсеткіш; Аі – салыстырмалы қауіптілік коэффициенті, мына формула бойынша анықталады: Аі = 1/ШЖБШ, мұнда ШЖБШ – атмосфералық ауада ластаушы заттың шекті жол берілетін орташа тәуліктік шоғырлануы не су ресурстарында ластаушы заттың шекті жол берілетін шоғырлануы; 10 – арттыру коэффиценті; К1 – экологиялық қауіптілік коэффициенті, осы Ережеге 1-қосымша; К2 – экологиялық тәуекел коэффициенті, осы Ережеге 2-қосымша.

Ережеге 4-қосымша Жылжымалы көздерден атмосфералық ауаны белгіленген нормативтерден тыс ластаудан келтірілген залалды экономикалық бағалау есептемесі Автомотор отынының і-түрі бойынша жылжымалы көздерден атмосфералық ауаны белгіленген нормативтерден тыс ластаудан келтірілген залалды экономикалық бағалау мына формула бойынша анықталады: U i =(С іс жүз -С норм )/с норм хR іс жүз. і хС шығ і х10 мұнда: U i - автомотор отынының і-түрін жағу кезінде жылжымалы көздердің атмосфералық ауаны ластауынан келтірілген залалды экономикалық бағалау, теңге; С іс жүз. - мемлекеттік бақылау барысында айқындалған ластаушы заттың іс жүзіндегі шоғырлануы не шығарынды газдардағы түтін шығару көрсеткіші, көлемдік үлесі немесе %; С норм - ластаушы зат шоғырлануының нормативі не шығарынды газдардағы түтін шығару көрсеткіші, көлемдік үлесі немесе %; R іс жүз. і - мемлекеттік не өндірістік экологиялық бақылау барысында жүргізілген соңғы тексеруден өткен уақыт ретінде қабылданатын залал келтіру кезеңіндегі автомотор отынының і-түрінің шығысы, тонна; С шығ. і - жылжымалы көздердің автомотор отынының і-түрінің 1 тоннасын жағу кезіндегі атмосфераға ластаушы заттардың шығарындылары үшін төлем ставкасы, теңге/тонна; 10 - арттыру коэффициенті.

Ережеге 5-қосымша Қоршаған ортаға радиоактивті қалдықтарды, иондаушы сәуле шығаруы көздерін белгіленген нормативтерден тыс орналастырудан келтірілген залалды экономикалық бағалауды анықтау есептемесі Қоршаған ортаға радиоактивті қалдықтарды, сондай-ақ иондаушы сәуле шығару көздерін белгіленген нормативтерден тыс орналастыру кезінде келтірілген залалды экономикалық, бағалау радиоактивті қалдықтарды неғұрлым кең таралған радиоактивті уыттылығы жағынан 1 тоннасы радиоактивтіліктің 12 Гигабеккереліне (ГБк) тең радиактивті зат - табиғи уран белсендігі бойынша орналастырғаны үшін төлем нормативі негізге алына отырып белгіленеді. Бұл ретте трансурандық элементтерді қоспағанда, 12 ГБк жиынтықты альфа-сәуле шығару радионуклидтерінің орналастырғаны үшін төлем нормативі қоршаған ортаға Қалдықтардың янтарь тізіміне жататын өнеркәсіптік қалдықтардың 1 тоннасын орналастырғаны үшін төлем нормативіне теңестіріледі. 12 ГБк трансурандық элементтерді орналастырғаны үшін төлем нормативі қоршаған ортаға Қалдықтардың қызыл тізіміне жататын өнеркәсіптік қалдықтардың 1 тоннасын орналастырғаны үшін төлем нормативіне теңестіріледі. Осылайша, 1ГБк трансурандық элементтерді орналастырғаны үшін төлем ставкасы мынаған тең: С РАҚt =С т1 /12; 1 ГБк альфа радиоактивті қалдықтарды орналастырғаны үшін төлем ставкасы мынаған тең: С РАҚa(альфа) =С т2 /12; 1 ГБк бета радиоактивті қалдықтарды орналастырғаны үшін төлем ставкасы мынаған тең: С РБҚb(бета) =С т2 /12х0,1; С т1 , С т2 - ағымдағы жылға жергілікті өкілді органдар бекіткен тиісінше қызыл немесе янтарь индекстегі өнеркәсіптік қалдықтардың 1 тоннасы үшін төлем ставкасы; 0,1 - альфа-сәуле шығару радионуклидтерінің төменгі елеулі белсенділігімен (ТЕБ) салыстырғанда 10 есе кем бета-сәуле шығару радионуклидтері үшін ТЕБ-ті негізге ала отырып, бета радиоактивті қалдықтар үшін төмендеткіш коэффициент. Радиоактивті қалдықтарды немесе трансурандық элементтерді белгіленген нормативтерден тыс орналастырудан келтірілген залалды экономикалық бағалау мынадай формула бойынша анықталады: U=(Ғ іс жүз -Ғ норм )хСРАҚ a(альфа),b(бета),t х10хК 1 хК 2 мұнда: U - радиоактивті қалдықтарды белгіленген нормативтерден тыс орналастырудан келтірілген залалды экономикалық бағалау (теңге); Ғ іс жүз - орналастырылған радиоактивті қалдықтардың іс жүзіндегі радиоактивтілігі, ГБк; Ғ норм - радиоактивті қалдықтарды орналастырудың нормативтік радиоактивтілігі, ГБк; С РАҚ - тиісінше 1ГБк радиоактивті қалдықтарды немесе трансурандық элементтерді орналастырғаны үшін төлем ставкасы, теңге/ГБк; 10 - арттыру коэффициенті; К 1 - экологиялық қауіптілік коэффициенті, осы Ережеге 1-қосымша; К 2 - экологиялық тәуекелдік коэффициенті, осы Ережеге 2-қосымша.

Ережеге 6-қосымша Су (теңіз) бетіне төгілген мұнайдан келтірілген залалды экономикалық бағалау есептемесі

1. Су (теңіз) бетіне мұнай төгілген кезде қоршаған ортаға келтірілетін залалдың шамасын айқындайтын негізгі факторлар мыналар болып табылады:

1) су объектісінің ластанған ауданы;

2) төгілген мұнайдың массасы;

3) су объектісінің ластану дәрежесі.

2. Су объектілерінің мұнаймен ластанған ауданын мемлекеттік экологиялық инспекторлар:

1) сараптамалық бағалау әдісімен;

2) құралдық әдіспен;

3) аэрофототүсіру әдісімен анықтай алады.

3. Сараптамалық бағалау әдісін қолдану кезінде масштаб ретінде көлемі белгілі заттар немесе құрылыстар пайдаланылады және жергілікті жердегі фото-бейне түсірулермен расталады, олардың негізінде мұнай дағының ұзындығын, енін немесе радиусын анықтайды.

4. Ластану ауданын құралдық әдіспен анықтау үшін жергілікті жердегі тірек нүктелерді таңдап, олардың арасындағы бұрыштар мен арақашық анықталады. Алынған деректер картаға түсіріледі, содан кейін картаның масштабына сәйкес іздеу ауданын анықтайды. Тірек нүктелері өлшеулер жүргізілген кезде тіркелген және құралдық зерттеулермен расталған төгілу ауданындағы кемелердің координаттары болуы мүмкін.

5. Аэрофототүсіру әдісін қолданған кезде дақтың мөлшерін аэрофотосурет бойынша анықтайды, ол үшін:

1) фотосуретке (немесе негативтің өзіне) квадрат қабырғалары 1 мм тор суреттелген кальканы салады;

2) төгілген дақ ауданын жауып тұрған квадраттар санын анықтайды;

3) квадраттар санын калькадағы 1 мм 2 сәйкес келетін аудан шамасына (аэрофототүсірудің таңдап алынған масштабы кезінде) көбейтеді;

4) аэрофототүсірудің масштабын m (1) бойынша ұшақтың навигациялық құралдар көрсеткіштерімен анықталатын фотоға түсіру сәтіндегі ұшу биіктігінің Н фотоаппараттың фокустық арақашықтығына b ара қатынасы ретінде анықтайды. m= H (1) b

6. Су объектісінің бетіне төгілген мұнайдың массасы M m мынадай тәсілдердің бірімен анықталады:

1) мұнаймен ластанған су объектісінің бетіндегі құралдық өлшеулердің нәтижелері бойынша;

2) авариялық төгілуді жою кезінде мұнай жинағыш құралдармен жиналған мұнайдың көлемі бойынша;

3) егер олар белгілі болса не оны есептеу тәсілдерімен анықтауға мүмкіндік болса, мұнайдың төгілген көлемінің іс жүзіндегі деректері бойынша. Егер су бетіне төгілген мұнай массасын анықтау әртүрлі нәтижелер беретін бірнеше тәсілмен жүргізілген жағдайда есептемеге ең үлкен шама алынады.

7. Құралдық өлшеулер деректері пайдаланылған кезде су объектісіне түскен мұнай массасын есептеу мынадай формуламен жүргізіледі: M m =(m m -m ф )*Ғ М *10 -6 +(C m -C ф )*V m *10 -6 ,          (2) мұнда: m m - 1 м 2 су бетіне төгілген мұнайдың үлес массасы, г/м 2 ; m ф - мұнай төгілмеген 1 м 2 су бетіндегі фондық мұнайдың үлес массасы, г/м 2 ; Ғ М - мұнай төгілген су бетінің ауданы, м 2 ; Cm - мұнай төгілу аймағында 0,3м тереңдіктегі су объектісінде еріген және/немесе эмульсияланған мұнайдың шоғырлануы, г/м 3 ; С ф - мұнай төгілмеген аймақтан тыс 0,3 м тереңдіктегі су объектісінде еріген және/немесе эмульгирленген мұнайдың фондық шоғырлануы, г/м 3 ; Vm - құралдық өлшеулер сәтінде төгілген мұнай еріп кеткен судың көлемі, Vm=0,3*F M , м 3 .

8. (2) формулаға кіретін құралдық өлшеулер деректерін алу үшін мыналар қажет:

1) 4-6-төгілу нүктелерінде көлденең қимасының ауданы белгілі сынама алатын құралмен мұнай алуды жүргізу. Сынама алу нүктелері, олардың 2-3-уі төгілу ортасына жақынырақ, ал басқа 2-3 оның шетінде болуы керек болып таңдалады. Алынған сынамалардан ортақ сынама жасалып, салмақтық әдіспен мұнайдың массасы анықталады. Табылған масса бойынша мұнайдың үлестік массасы m m есептеледі;

2) суда еріген және эмульсияланған мұнайдың шоғырлануын Сm анықтау үшін мұнай алынатын нүктелерде 0,3 м тереңдіктен судың сынамасы алынады (С m , шоғырлануы Қазақстан Республикасында қабылданған әдістердің бірімен анықталады);

3) су объектісі бетіндегі мұнай төгілу әсеріне ұшырамаған 1-2-нүктелерде көлденең қимасының ауданы белгілі сынама алатын құралмен онда мұнайдың болуын және оның массасын анықтау үшін су сынамалары алынады. Табылған масса бойынша массасы m ф анықталады;

4) массасын m ф табу үшін су сынамалары алынатын нүктелерде 0,3 м тереңдіктен судағы мұнайдың фондық шоғырлануын С ф анықтау үшін су сынамалары алынады (су сынамалары мұнай төгілген орында мұнайдың фондық шоғырлануы туралы деректер белгісіз болған жағдайда жүргізіледі).

9. Сараптамалық бағалау тәсілі мұнай төгілген жерде қабаттық қалыңдығы 1 мм едәуір аз болған жағдайда қолданылуы мүмкін. Су беті сипатын сараптамалық бағалау және мұнай қабыршағының сыртқы белгілері негізінде су объектісінің бетіне төгілген мұнай массасының есептемесі мынадай формуламен есептеледі: Mm=(m m -m ф )*Ғ м *10 -6 .                 (3) Төгілген мұнайдың массасын осы тәсілмен бағалаған кезде m m және m ф мәндері 1 кесте бойынша қабылданады. 1-кесте. Мұнай қабыршағының әр түрлі сыртқы түріне қарай 1 м 2 су бетіндегі мұнай массасы Мұ­най қа­быр­ша­ғы­ның сырт­қы бел­гі­ле­рі 1 м 2 су бе­т­ін­де­гі мұ­най мас­са­сы, г 1. Опа­лес­цен­ция (әр түр­лі жа­рық бе­ру жағ­дай­ын­да түр­лі- тү­сті бел­гі­лер­дің бол­мауы) бел­гі­ле­рі жоқ та­за су бе­ті 0 2. Дақ пен қа­быр­шақтың жоқ­тығы, неғұр­лым қо­лай­лы жа­рық бе­ру жағ­дай­ын­да және су бе­ті­нің ты­ны­штық күй­ін­де бай­қа­ла­тын бө­лек түр­лі-тү­сті жо­лақ­тар 0,1 3. Су бе­т­ін­де­гі бө­лек дақ­тар және су бе­ті­нің ты­ны­штық күй­ін­де бай­қа­ла­тын кү­міс тү­сті бо­лар - бол­мас қат­па­ры бар сұр қа­быр­шақ­тар, ал­ғаш­қы түр­лі-тү­сті бел­гі­лер­дің пай­да бо­луы 0,2 4. Су ба­яу тол­қы­ған кез­де бай­қа­ла­тын жар­қы­ра­ған түр­лі- тү­сті жо­лақ­та­ры бар дақ­тар мен қа­быр­шақ- тар 0,4 5. Су бе­ті­нің ед­әу­ір учас­ке­сіне жа­ба­тын, су тол­қын­да­ған кез­де бө­лін­бей­тін, түр­лі - тү­сті­лі­гі күң­гірт лай­лы-қо­ңыр түс­ке ауы­с­қан, дақ­тар мен қа­быр­шақ тү­рін­де­гі мұ­най 1,2 6. Су бе­ті мұ­най­дың тұ­тас қа­ба­ты­мен жа­бы­л­ған, су тол­қын­да­ған кез­де анық кө­рі­не­ді, тү­сі қа­ра, қош­қыл қо­ңыр 2,4

10. Су айдындары үшін төгілу орнының астындағы эмульгирленген және еріген мұнайдың іс жүзіндегі шоғырлануларының, сондай-ақ төгілген мұнайды жинау жөніндегі іс-шараларды жүргізгеннен кейін су объектісінің ластанған су қабатының қалыңдығын бақылау өлшеулерін жүргізуге рұқсат етіледі.

11. Мұнай төгілу салдарын жою жөніндегі міндетті іс-шаралар жүргізілгеннен кейін су бетінде қалған қабыршақты мұнай массасы мынадай формуламен есептеледі: М каб.қалд. =m каб.қалд. *Ғ н.қалд. *10 -6            (4) мұнда: М каб.қалд - төгілу салдарын жою жөніндегі іс-шаралар жүргізілгеннен кейін су бетінде қалған қабыршақты мұнай массасы, т; m каб.қалд - төгілген мұнайды жинау аяқталғаннан кейін 1 м 2 су бетіндегі қабыршақты мұнайдың үлес массасы, г/м 2 ; F н.қалд - мұнай төгілу салдарын жою жөніндегі жұмыстар аяқталғаннан кейін қабыршақты мұнаймен жабылған су бетінің ауданы, м 2 ; m каб.қалд мәні 1-кесте бойынша қабылданады.

12. Су объектілерінің ластану дәрежесі суда еріген және (немесе) эмульгирленген мұнай массасымен анықталады.

13. Су қабатын ластайтын мұнай массасы мынадай формулалармен есептеледі:

1) су айдындары үшін М м.с-к =5,8*10 -3 *V m *(С м -С ф ) ,         (5)

2) су ағындары үшін М м.с-а =8,7*10 -4 *V m *(С м -С ф ) ,         (6) мұнда: М м.с-к - еріген және (немесе) эмульгирленген мұнай массасы,m; М м.с-а - тиісінше су айдынын, су ағынын ластайтын еріген және (немесе) эмульгирленген мұнай массасы, т. Бұл ретте қанығу шоғырлануы Сқ су айдындары үшін 26 г/м 3 , су ағындары үшін 122 г/м 3 болып табылады. Фондық шоғырлану С ф туралы деректер су объектілерін бақылайтын жергілікті органдардан алынуы немесе ластану аймағынан тыс жерден іріктеп алынған су сынамаларының зертханалық талдау нәтижелері бойынша анықталуы мүмкін.

14. Су қабатын ластайтын мұнай массасын массалардың теңгерімдік арақатынасы арқылы есептеуге болады: М м.с-к(м.с-к) =М m -М су.жин. -М су.б -М каб.қалд ,     (7) мұнда: М су.жин - жиналған мұнай массасы, т; М су.б - мұнай төгілген сәттен бастап оны жинауға дейін су объектісі бетінен буланған мұнайдың ұшпалы төменгі молекулярлық көмірсутектерінің массасы мынадай формуламен анықталады: М су.б =q су.б *Ғ м *10 -6 ,                        (8) мұнда: q су.б - суға төгілген 1 м 2 мұнайдың бетінен шығатын көмірсутектердің шығарындыларының үлес шамасы, г/м 2 . Шығарындылардың үлес шамасы q су.б мынадай параметрлерге қарай төменде келтірілген 2-кесте бойынша алынады: булану бетінің орташа температурасы: t су.б =0,5*(t ж +t ауа ),                    (9) мұнда: t су.б - судағы булану бетінің орташа температурасы, о С; t в - судың жоғары қабатының температурасы, о С; t воз - ауа температурасы, о С. 2-кесте. Мұнай бетінен атмосфераға ұшатын көмірсутектер шығарындыларының үлес шамасы, г/м 2 (мұнайдың тығыздығы 0,850 т/м 3 дейін) Мұ­най­дың бу­ла­ну ұз­ақ­ты- ғы, са­ғат Мұ­най қа­ба­ты­ның қа­лыңды­ғы, /\ cу , м; 0,001-ге дей­ін 0,005 0,010 0,050 0,100 Бу­ла­ну бе­ті­нің тем­пе­ра­ту­ра­сы t cу.б = 5 o С 6-ға дей­ін 27 63 90 206 295 12 51 120 173 403 578 8 72 173 251 590 850 24 91 222 324 770 1112 30 108 268 393 941 1364 36 124 310 457 1105 1606 42 138 350 518 1262 1840 48 151 387 575 1413 2066 60 174 454 680 1697 2494 72 193 514 775 1959 2894 84 210 568 860 2202 3268 96 225 615 938 2428 3620 108 238 658 1008 2638 3950 120 249 697 1073 2835 4260 132 260 733 1132 3019 4553 144 269 766 1187 3192 4830 156 277 796 1238 3354 5092 168 285 823 1285 3507 5341 180 292 849 1328 3652 5576 192 298 872 1369 3788 5800 204 304 894 1407 3917 6013 216 309 915 1443 4040 6216 228 314 934 1476 4156 6410 240 және одан жо­ға­ры 319 952 1508 4266 6595 Бу­ла­ну бе­ті­нің тем­пе­ра­ту­ра­сы t су.б =10 о С 6-ға дей­ін 96 236 344 820 1185 12 158 407 606 1497 2192 18 201 538 813 2066 3058 24 233 641 979 2550 3811 30 257 723 1116 2968 4472 36 276 792 1231 3323 5057 42 292 849 1328 3652 5577 48 304 897 1412 3936 6044 60 325 975 1550 4416 6846 72 339 1036 1657 4806 7511 84 351 1083 1743 5130 8070 96 360 1122 1814 5404 8548 108 368 1154 1874 5637 8960 120 374 1181 1924 5839 9320 132 379 1204 1967 6015 9636 144 383 1224 2004 6170 9917 156 387 1241 2037 6308 10168 кестенің жалғасы Мұ­най қа­ба­ты­ның қа­лыңды­ғы, /\ cу , м; 0,200 0,300 0,400 0,500 1,000 1,500 Бу­ла­ну бе­ті­нің тем­пе­ра­ту­ра­сы t су.б =5 о С 421 519 601 674 962 1185 828 1022 1186 1331 1903 2345 1222 1510 1754 1969 2822 3482 1603 1983 2306 2592 3721 4596 1971 2443 2843 3198 4601 5688 2328 2889 3366 3788 5461 6758 2674 3323 3875 4364 6303 7808 3010 3745 4371 4926 7127 8837 3651 4555 5325 6008 8724 10836 4256 5322 6231 7039 10256 12762 4826 6049 7094 8022 11726 14617 5366 6740 7915 8961 13139 16405 5877 7397 8699 9859 14498 18130 6362 8023 9447 10717 15806 19796 6823 8620 10163 11540 17065 21404 7261 9189 10847 12328 18279 22959 7678 9733 11503 13084 19449 24463 8076 10254 12131 13810 20578 25918 8455 10752 12734 14508 21669 27327 8817 11229 13313 15179 22723 28691 9164 11687 13869 15825 23741 30013 9496 12127 14404 16447 24727 31295 9814 12549 14919 17047 25680 32539 10119 12955 15415 17625 26603 33745 1710 2116 2462 2767 3976 4912 3198 3982 4650 5242 7592 9419 4505 5640 6608 7468 10896 13569 5663 7121 8370 9481 13926 17403 6695 8454 9964 11311 16714 20956 7621 9659 11413 12981 19289 24257 8457 10754 12737 14511 21674 27333 9215 11754 13950 15919 23889 30266 10536 13512 16096 18420 27879 35417 11650 15008 17935 20575 31371 40019 12601 16297 19529 22452 34455 44114 13423 17419 20922 24100 37196 47781 14141 18405 22155 25560 39650 51084 14773 19278 23249 26861 41859 54074 15334 20056 24228 28029 43859 56794 15834 20754 25109 29082 45677 59279 16284 21384 25906 30037 47338 61557 Егер t су.б <4 о С, онда шығарындылардың үлес шамасы нөлге тең болып қабылданады. Су бетінде қалқып тұрған мұнай қабатының қалыңдығы: /\ cу = Mm ,                   (10)                      F м * р 📌 Ескерту. р - физикада "ро" деп оқылады. мұнда: р - мұнайдың тығыздығы, кг/м 3 ; - су бетіндегі мұнай қабатының қалыңдығы, м; - су бетінде қалқып тұрған мұнайдың булану үдерісінің ұзақтығы J су.б =J шк -J су.жин             (11) Ескерту. J - физикада "тау" деп оқылады. мұнда: J су.б - су бетінде қалқып тұрған мұнайдың булану үдерісінің ұзақтығы, сағ.; J шк - су объектісінің бетіне мұнайдың төгіле бастаған уақыты (шығарылу сәті), сағ.; J су.жин - су бетіндегі бос мұнайды жинау жөніндегі іс-шараларды аяқтау уақыты, сағ. 2-кестеде көрсетілмеген параметрлердің аралық мәндері кезінде көмірсутек шығарындыларының үлес шамасын анықтау үшін сабақтас мәндер арасында сызықтық интерполяция жасалады.

15. Авариялық төгілуі кезінде су объектісін ластағаны үшін ақыны есептеуге қолданылатын мұнай массасы М, мынадай формуламен анықталады: М 3 =М м.с-к(м.с-а) +М су.б +М каб.қалд.,              (12) мұнда: М м.с-к(м.с-а) (5), (6) немесе (7) формулаларға сәйкес анықталады. Егер іс-шараларды жүргізу нәтижесінде қабыршақты мұнай толығымен жойылса, онда (12) формуланың үшінші қосылғышы нөлге тең болып қабылданады.

16. Су объектілерінің мұнаймен ластануынан келтірілген залалды есептеу мынадай формуламен орындалады: U=Mm*A м *30 АЕК*10,                 (13) мұнда: U м - су (теңіз) бетін мұнаймен ластаудан келтірілген залалды экономикалық бағалау (теңге); Mm - су объектісінің бетіне төгілген мұнай массасы, т; A м - мынадай формуламен анықталатын мұнайдың салыстырмалы қауіптілік коэффициенті: А м =   1                              ПДК су.м мұнда ПДК су.м - су объектісінің осы түріндегі рұқсат берілетін мұнайдың шекті шоғырлануы; АЕК - тиісті қаржы жылына арналған заңнамалық актілерде белгіленген айлық есептік көрсеткіш; 10 - арттыру коэффициенті.

Ережеге 7-қосымша «Байқоңыр» ғарыш айлағынан зымыран тасығыштарды ұшыруға дайындау және ұшыру барысында авариялар туындаған кезде қоршаған ортаның ластануынан келтірілген залалды экономикалық бағалауды анықтау есептемесі «Байқоңыр» ғарыш айлағы инфрақұрылымы объектілеріндегі (өнеркәсіптік кәсіпорындар, энергетика объектілері, қойма шаруашылығы) авариялық жағдай салдары қоршаған ортаға мынадай әсерлердің түрлері болып табылады: атмосфераға ластаушы заттардың дүркін шығарылуы; ағынды сулармен ластаушы заттардың дүркін тасталуы; зымыран тасығыштың авариясы салдарынан қоршаған ортаға қалдықтарды орналастыру.

1.1 Авариялық жағдайға байланысты атмосфераға ластаушы заттардың дүркін шығарылуынан қоршаған ортаға келтірілген залалды экономикалық бағалау есептемесі мына формула бойынша жүзеге асырылады: СА = Qі х 2,2 АЕК х Ка1 х К2а             (1) мұндағы: СА — атмосфераға ластаушы заттардың дүркін шығарылуынан атмосфералық ауаға келтірілген залал сомасы, теңге; Qі - атмосфераға і-лік ластаушы заттың авариялық шығуының көлемі, шартты тонна; АЕК - тиісті қаржы жылына арналған заңнамалық актілерде белгіленген айлық есептік көрсеткіш; Ка1 — атмосфераны авариялық (өздігінен) ластағаны үшін еселеу коэффициенті; Ка2 - атмосфераның ластануының экологиялық қауіптілігін ескеретін еселеу коэффициенті. Атмосфераны авариялық (өздігінен) ластағаны үшін еселеу коэффициенті - Ка2, 1-кестеге сәйкес анықталады. Атмосфераның ластануының экологиялық қауіптілігін ескеретін еселеу коэффициенті - Ка2, 2-кестеге сәйкес анықталады.

1.2 Авариялық жағдаймен сарқынды сулармен ластаушы заттардың дүркін төгілуіне байланысты қоршаған ортаға келтірілген залалды экономикалық бағалау есептемесі мына формула бойынша жүзеге асырылады: Сс = Qі х 30 АЕК х Кс1 х Кс2             (2) мұндағы: Сс - сарқынды сулармен ластаушы заттардың дүркін төгілуі салдарынан қоршаған ортаға келтірілген залал сомасы, теңге; Qі - сарқынды сулармен түскен і-лік ластаушы заттың авариялық төгілу көлемі, шартты тонна; АЕК - тиісті қаржы жылына арналған заңнамалық актілерде белгіленген айлық есептік көрсеткіш; Кс1 - қоршаған ортаны ластаушы заттардың төгінділерімен авариялық (өздігінен) ластағаны үшін еселеу коэффициенті; Кс2 - қоршаған ортаны ластаушы заттардың авариялық төгінділерімен ластауының экологиялық қауіптілігін ескеретін еселеу коэффициенті.

1.3 Зымыран тасығыштың авариясы салдарынан қалдықтарды арнайы жабдықталған жерлерден тыс орналастырудан қоршаған ортаға келтірілген залалды экономикалық бағалау есептемесі (Со) мына формуламен анықталады: Сқ = Qі х Сіқалд х К2             (3) мұнда: Сқ - қалдықтарды арнайы жабдықталған жерден тыс қалдықтарды орналастырудан қоршаған ортаға келтірілген залал сомасы, теңге; Qі - арнайы жабдықталған жерден тыс орналастырылған і түріндегі қалдықтардың көлемі, тонна; Сіқалд - Қазақстан Республикасы салық заңнамасына сәйкес белгіленген өндіріс және тұтыну қалдықтарының і-лік түрінің 1 тоннасын орналастырғаны үшін төлемақы ставкасы, теңге; Кқ2 - қалдықтарды арнайы жабдықталған жерден тыс орналастырудың экологиялық қауіптілік коэффициенті. Қалдықтарды арнайы жабдықталған жерден тыс орналастырудың экологиялық қауіптілік коэффициентінің мәні (Кқ2) 3-кестеге сәйкес сақтау орнының елді мекендерге, қорғау аумақтарына қатысты қалдықтарды сақтау орнының орналасуына, жапсарлас және басқа учаскелерді шаруашылыққа пайдалану түріне байланысты белгіленеді. Зымыран тасығышты ұшыру мен оны ұшырудың бірінші фазасы (2 км-ге дейін) кезеңіндегі авариялық жағдай кезінде қоршаған ортаның ластануынан келтірілген залалды экономикалық бағалауды анықтау есептемесі Зымыран тасығышты ұшыру мен ұшудың бірінші фазасы (2 км-ге дейін) кезеңіндегі авариялық жағдай салдары қоршаған ортаға әсер етудің мынадай түрлері болып табылады: көп көлемді ластаушы заттар - зымыран отыны құрауыштарының жану өнімдерінің атмосфераға дүркін шығарылуы; зымыран тасығыш пен ұшыру кешені жабдықтарының бүлінуі салдарынан пайда болған улы қалдықтар - металл сынықтарын авариялық орналастыру.

2.1. Көп көлемді ластаушы заттар - зымыран отыны құрауыштарының жану өнімдерінің авариялық жағдайға байланысты дүркін шығарылуы салдарынан қоршаған ортаға келтірілген залалды экономикалық бағалау есептемесі мына формуламен жүзеге асырылады: САЖ = Qі х 2.2 АЕК х Ка1 х Ка2             (4) мұндағы: САЖ - көп көлемді ластаушы заттар - зымыран отыны құрауыштарының жану өнімдерінің атмосфераға дүркін шығарылуы салдарынан атмосфералық ауаға келтірілген залал сомасы, теңге; Qі - атмосфераға і-лік ластаушы заттың авариялық шығуының көлемі, шартты тонна; АЕК — тиісті қаржы жылына арналған заңнамалық актілерде белгіленген айлық есептік көрсеткіш; Ка1 - атмосфераны авариялық (өздігінен) ластағаны үшін еселеу коэффициенті, 1-кестеге сәйкес анықталады; Ка2 - атмосфераның ластануының экологиялық қауіптілігін ескеретін еселеу коэффициенті, 2-кестеге сәйкес анықталады.

2.2. Қалдықтарды зымыран тасығышты ұшыру кезеңі мен ұшудың 1 фазасында болған авария кезінде орын алған арнайы жабдықталған жерден тыс орналастырудан қоршаған ортаға келтірілген залалды (Сқо) экономикалық бағалау есептемесі мына формуламен анықталады: Сқо= Qіх Сіқалд х Ка2             (5) мұндағы: Qі - зымыран тасығышты ұшыру кезеңіндегі авария кезінде арнайы жабдықталған жерден тыс орналастырылған і түріндегі қалдықтардың көлемі, тонна; Сқалд - Қазақстан Республикасының салық заңнамасына сәйкес белгіленген өндіріс және тұтыну қалдықтарының і-лік түрінің 1 тоннасын орналастырғаны үшін төлемақы ставкасы, теңге/тонна; Кқ2 - қалдықтарды арнайы жабдықталған жерден тыс орналастырудың экологиялық қауіптілік коэффициенті, 3-кестеге сәйкес анықталады. Зымыран тасығышты ұшыру кезеңіндегі авария салдарынан қоршаған ортаға орналастырылған і түріндегі қалдықтардың көлемі - Qі аспаптық немесе есептік жолмен, зымыран тасығыштың құрайтын металл мен бұзылған сөре жабдықтарының массасын ескере отырып анықталады. Зымыран тасығыштың жер төңірегіндегі кеңістікте ұшу кезеңіндегі авариялық жағдай кезінде қоршаған ортаның ластануынан келтірілген залалды экономикалық бағалауды анықтау есептемесі Зымыран тасығыштың жер төңірегіндегі кеңістікте (жоғары тропосфера, стратосфера және ионосфера) ұшу кезеңіндегі авариялық жағдайының салдары қоршаған ортаға әсерлердің мынадай түрлері болып табылады: ластаушы заттар - зымыран отыны құрауыштарының жану өнімдерінің атмосфераға дүркін шығарылуы; жоғары уытты қалдықтарды - зымыран тасығыштың бүлінуі салдарынан пайда болатын металл сынықтарын орналастыру.

3.1. Ластаушы заттардың - зымыран отыны құрауыштарының атмосферада жану өнімдерінің атмосфераға дүркін шығарылуымен қоршаған ортаға келтірілген залалды экономикалық бағалау есептемесі мына формуламен жүзеге асырылады: Сап = Qі х 2,2 АЕК х Ка1 х Ка2             (6) мұндағы: Сап - зымыран тасығыштың жер теңірегіндегі кеңістікте авариясы кезінде атмосфераға ластаушы заттардың - зымыран отыны құрауыштарының жану өнімдерінің дүркін шығарылуымен келтірілген залал сомасы, теңге; Qі - зымыран тасығыштың жер төңірегіндегі кеңістікте авариясы кезінде і-лік ластаушы зат шығарындыларының - зымыран отыны құрауыштарының жану өнімдерінің көлемі, шартты тонна; АЕК - тиісті қаржы жылына арналған заңнамалық актілерде белгіленген айлық есептік көрсеткіш; Ка1 - атмосфераны авариялық (өздігінен) ластағаны үшін еселеу коэффициенті, 1-кестеге сәйкес анықталады; Ка2 - атмосфераның ластануының экологиялық қауіптілігін ескеретін еселеу коэффициенті, 2-кестеге сәйкес анықталады. Qі - і-лік ластаушы заттың көлемі мына формуламен анықталады: Qі = QФох аі                        (6.1) мұндағы: Qіс жүзо — авария болған сәтте зымыран тасығыштың отын сақтау сыйымдылығында қалған зымыран отыны құрауыштарының физикалық көлемі (тонна); аі - зымыран отыны құрауышының 1 тоннасы жанған кезде түзілетін і-лік ластаушы заттың меншікті мөлшері, тонна; Qіс жүзо= Q іс жүз н - Qіс жүзр            (6.1.1) мұндағы: Q іс жүз н - авариялық зымыран санатына жататын зымыран тасығыштың зымыран отыны құрауыштарымен толық жабдықталуының физикалық нормативті көлемі, тонна; Q іс жүз ш - болған сәтке дейін зымыран тасығыш жұмсаған зымыран отыны құрауышының физикалық көлемі (тонна), мына формуламен анықталады: Qііс жүз ш = q іс жүз p x Тұ             (6.1.2) мұндағы: q іс жүз ш - осы санаттағы зымыранды ұшыруды қамтамасыз ету үшін зымыран отыны құрауышының меншікті нормативті шығысы, тонна/сек; Тұ - сөреден авария болған сәтке дейінгі авариялық зымыранның ұшу ұзақтығы, сек;

3.2. Зымыран тасығыштың жер төңірегіндегі кеңістіктегі авариясы салдарынан пайда болған қалдықтарды орналастырудан қоршаған ортаға келтірілген залалды экономикалық бағалау есептемесі мына формуламен есептеледі: Сжк = Qі х Сіқалд х Ко2                   (7) мұндағы: Сжк _ зымыран тасығыштың жер төңірегіндегі кеңістіктегі авариясы салдарынан пайда болған қалдықтарды орналастырудан қоршаған ортаға келтірілген залалдың сомасы, теңге; Qі - авария салдарынан пайда болған і түріндегі қалдықтардың көлемі, тонна; Сіқалд - Қазақстан Республикасының салық заңнамасына сәйкес белгіленген өндіріс және тұтыну қалдықтарын орналастырғаны үшін төлемақы ставкасы, теңге/тонна; Кқ2 - қалдықтарды арнайы жабдықталған жерден тыс орналастырудың экологиялық қауіптілік коэффициенті, 3-кестеге сәйкес анықталады. Зымыран тасығыштың жер төңірегіндегі кеңістікте авариясы салдарынан пайда болған және қоршаған ортаға орналастырылған қалдықтардың көлемі (Qі) есептік әдіспен анықталады және ол зымыран тасығыштың металл құрауышының массасына тең қабылданады. Егер авариялық жағдай бөліну бөлшектері ажырағаннан кейін болса, онда қалдықтардың көлемін есептеген кезде олардың массасының сандық мәні зымыран тасығыштың металл құрауышының жалпы нормативтік массасынан шегеріп тасталады: Qі = Qнпі - Qоі                         (7.1) мұндағы: Qнпі - авария болған зымыран тасығыш тобына жататын зымыран тасығыштың металл құрауышының нормативтік массасы, тонна; Qоі - одан авария болғанға дейін ажыраған зымыран тасығыштың бөліну бөлшектерінің массасы, тонна. Қазақстан Республикасының аумағының үстінен зымыран тасығыштың бірінші және екінші сатыларының белсенді жұмыс учаскесінде ұшу траекториясы бойынша авариялық жағдай кезінде қоршаған ортаның ластануынан келтірілген залалды экономикалық бағалауды анықтау есептемесі Зымыран тасығыштың бірінші және екінші сатыларының белсенді жұмыс учаскесінде ұшу траекториясы бойынша авариялық жағдайдың салдары қоршаған ортаға әсерлердің мынадай түрлері болып табылады: бөліну бөлшектерінің құлауы барысында және ол жерге түскеннен кейін зымыран отыны құрауыштарының булануы кезінде оның құрауыштарының шығарындыларымен, сондай-ақ егер жерге түскен соң жану басталса, зымыран отыны құрауыштарының жануы өнімдерінің шығарындыларымен атмосфералық ауаның ластануы; ол жерге соғылғаннан кейін бүлінген кезде бөліну бөлшектерінен тасталған зымыран отыны құрауыштар тасталған кезде топырақ қабатының ластануы; зымыран отыны мен оның ыдырау өнімдерінің бөліну бөлшектері құлау орнынан шайылып жер үсті су көздеріне түсуі салдарынан жер беті суларының ластануы; зымыран тасығыштың бөліну бөлшектерінің талқандалуы салдарынан пайда болатын қауіпті қалдықтармен - металл сынықтарымен ластану.

4.1. Зымыран тасығыштың бөліну бөлшектерінің құлау ауданында (бұдан әрі - ЗТББҚА) зымыран-тасығыштың авариялық жағдайымен және атмосфераның зымыран отыны құрауыштары мен оның ыдырау өнімдерінің булары шығарындыларымен ластануына байланысты қоршаған ортаға келтірілген залалды экономикалық бағалау есептемесі мына формуламен жүзеге асырылады: Сақа=Qафқа х АЕК х Ка1 х Ка2                   (8) мұндағы: Сақа — атмосфералық ауаға ЗТББКД-да зымыран отыны құрауыштарының булануы салдарынан келтірілген залал сомасы, теңге; Qафқа - ЗТББҚА-да атмосфераға буланған зымыран отыны құрауыштарының физикалық көлемі, кг; АЕК - тиісті қаржы жылына арналған заңнамалық актілерде белгіленген айлық есептік көрсеткіш; Ка1 — атмосфераны авариялық (өздігінен) ластағаны үшін еселеу коэффициенті, 1-кестеге сәйкес анықталады; Ка2 - атмосфераның ластануының экологиялық қауіптілігін ескеретін еселеу коэффициенті, 2-кестеге сәйкес анықталады. ЗТББҚА-ның атмосферасына буланған ЗОҚ-ның физикалық көлемінің есептемесі мына формула бойынша жүргізіледі: Qафқа = Qнқа х Кар                   (8.1) мұндағы: Qафқа - ЗТББҚА-ның атмосферасына буланған ЗОҚ-ның физикалық көлемі, кг; Qнқа - зымыран тасығыштың бөліну бөлшектерінің бактарында қалған ЗОҚ-ның физикалық нормативтік көлемі, кг; Кат - ЗОҚ-ның қоршаған орта құрауыштары бойынша таралу коэффициенті. Атмосфера үшін оның мәні 0,2-ге тең. ЗТББҚА-ның қоршаған ортасында буланған ЗОҚ-ның физикалық көлемі (Qафқа) жеке құрауыштардың физикалық көлемінің сомасына тең(qAфi); Qафқа = qAф                               (9)

4.2. Егер ажырайтын бөлшектердің ЗТББҚА-ға түсуі кезінде ЗОҚ жанса, онда олардың жану өнімдерімен атмосфераға келтірілген залалды экономикалық бағалау есептемесі мына формуламен жүзеге асырылады: СА = Qі х 2,2 АЕК х Ка1 х К2а                   (10) мұндағы: СА - ластаушы заттардың атмосфераға дүркін шығарындыларымен атмосфералық ауаға келтірілген залал сомасы, теңге; Qі - атмосфераға і-лік ластаушы заттың авариялық шығарындысының көлемі, шартты тонна; АЕК — тиісті қаржы жылына арналған заңнамалық актілерде белгіленген айлық есептік көрсеткіш; Ка1 - атмосфераны авариялық (өздігінен) ластағаны үшін еселеу коэффициенті, 1-кестеге сәйкес анықталады; Ка2 - атмосфераның ластануының экологиялық қауіптілігін ескеретін еселеу коэффициенті, 2-кестеге сәйкес анықталады. Бұл жағдайда авариялық шығарындының көлемі: Qi = Qафжн х аі                         (10.1) мұндағы: аі - зымыран отыны құрауыштарының жануы кезінде і-лік ластаушы заттың түзілуінің меншікті нормасы, тонна. Бұл ретте жерге түскен соң тұтанған ЗОҚ-ның жанып кеткен физикалық көлемі мына формуламен анықталады: Qафвз Qнқа х Кжн                        (10.2) мұндағы: Qафжн - ЗТББҚА-да бөліну бөлшектері түскеннен кейін тұтанған ЗОҚ-ның физикалық көлемі, тонна; Qнқа - зымыран тасығыштың бөліну бөлшектерінің бактарында қалған ЗОҚ-ның физикалық нормативтік көлемі, кг; Кжн - жерге түскен кезде зымыран отыны құрауыштарының жану коэффициенті, оның мәні 0,8-ге тең.

4.3. Бөліну бөлшектері авариялық жағдайда түскен жерден зымыран отыны құрауыштары мен оның ыдырау бөлшектерінің жер үсті су көздеріне шайылып түсуі кезінде жер үсті су көздерінің ластануынан келтірілген залалды экономикалық бағалау есептемесі мына формуламен жүзеге асырылады: Сқас = Qқас х АЕК х Кс1 х Кс2                    (11) мұндағы: Сқас - зымыран тасығыштың бөліну бөлшектері түскен жерден ЗОҚ төгінділерімен су көздеріне келтірілген залал сомасы, теңге; Qқав - ЗОҚ-ның су көздеріне төгілген физикалық көлемі, кг; АЕК - тиісті қаржы жылына арналған заңнамалық актілерде белгіленген айлық есептік көрсеткіш; Кс1 - қоршаған ортаны ластаушы заттардың төгінділерімен авариялық (өздігінен) ластағаны үшін еселеу коэффициенті; Кс2 - қоршаған ортаны ластаушы заттардың авариялық төгінділерімен ластауының экологиялық қауіптілігін ескеретін еселеу коэффициенті. Зымыран тасығыштың бөліну бөлшектері авариялық жағдайда түскен жерден жер үсті су көздеріне тасталған ЗОҚ-ның физикалық көлемі мына формуламен жүзеге асырылады: Qқас = Qнқа х КСр                               (11.1) мұнда: Qқас - зымыран тасығыштың бөліну бөлшектері түскен жерден жер үсті су көздеріне төгілген ЗОҚ-ның физикалық көлемі, кг; Qнқа - зымыран тасығыштың бөліну бөлшектерінің бактарында қалған ЗОҚ-ның физикалық нормативтік көлемі, кг; Кст - ЗОҚ-ның қоршаған орта құрауыштары бойынша таралу коэффициенті. Су көздеріне авариялық тастандылар үшін оның мәні 0,4-ке тең. Жер үсті су көздеріне түскен ЗОҚ-ның физикалық көлемі - Qофқа, жеке құрауыштардың физикалық көлемінің сомасына (qсфі) тең: Qқав = qсфі                         (11.2)

4.4. Зымыран тысығыштың бөліну бөлшектері құлау жерлерінде қоршаған ортаға ЗОҚ - сұйық қалдықтардың авариялық орналасуынан келтірілген залал мына формуламен анықталады: Соқа = Qоқа х Сіқалд х Ко2 (12) мұндағы: Соқа - арнайы жабдықталған жерлерден тыс ЗОҚ-ның сұйық қалдықтарын орналастырудан қоршаған ортаға келтірілген залал сомасы, теңге; Qоқа - ЗТББҚА шегінен тыс қоршаған ортада орналастырылған сұйық қалдықтардың көлемі, тонна; Сіқалд - Қазақстан Республикасының салық заңнамасына сәйкес белгіленген өндіріс және тұтыну қалдықтарын орналастырғаны үшін төлемақы ставкасы, теңге; Кк2 - қалдықтарды орналастыру орнының экологиялық қауіптілік коэффициенті, 3-кесте сәйкес анықталады. ЗТББҚА шегінен тыс қоршаған ортада орналастырылған қалдықтардың - ЗОҚ-ның көлемі (Qоқа) мына формуламен анықталады: Qоқа = Qнқа х Кор                   (12.1) мұндағы: Qнқа - зымыран тасығыштың бөліну бөлшектерінің бактарында қалған ЗОҚ-ның физикалық нормативтік көлемі, кг; Кқт - ЗОҚ-ның қоршаған орта құрауыштары бойынша таралу коэффициенті. ЗОҚ-ны авариялық орналастыру үшін оның мәні 0,4-ке тең.

4.5. Зымыран тасығыштың бөліну бөлшектерінің бүлінуі салдарынан қоршаған ортаға төтенше қауіпті қалдықтарды - металл сынықтарын авариялық орналастыру салдарынан келтірілген залал мөлшері мына формуламен анықталады: Сқтқа = Qотқа х Сіқалд х Ко2                    (13) мұндағы: Сқтқа - бөліну бөлшектерінің бүлінуі салдарынан пайда болатын қауіпті қалдықтарды арнайы жабдықталмаған жерлерде авариялық орналастырудан келтірілген залал сомасы, теңге; Сқтқа - дайындалмаған жерлердегі орналастырылған қауіпті қалдықтардың көлемі, тонна; Сікалд - Қазақстан Республикасының салық заңнамасына сәйкес белгіленген өндіріс және тұтыну қалдықтарын орналастырғаны үшін төлемақы ставкасы, теңге/тонна; Кк2 - қалдықтарды арнайы жабдықталған жерден тыс орналастырудың экологиялық қауіптілік коэффициенті, 3-кестеге сәйкес анықталады.

4.6. Зымыран тасығыштың бөліну бөлшектерінің бүлінуі кезінде түзілген қауіпті қалдықтардың көлемі (Qқтқа), оның массасының нормативті мәніне тең қабылданады, яғни: Qқтқа = Qббн                        (13.1) мұндағы: Qббн - зымыран тасығыштың бөліну бөлшектерінің массасы, тонна. 1-кесте. Ластаушы заттардың шығарындыларымен (тегінділерімен) авариялық (өздігінен) ластағаны үшін еселеу коэффициентінің мәні Ка Р/с № Ко­эф­фи­ци­ент­ті қол­да­ну шар­ты Есе­леу ко­эф­фи­ци­ен­ті­нің мәні Ка 1 Экс­тре­мал­ды жо­ға­ры­ға жат­қы­зы­л­ған ла­ста­у­шы заттар­дың ава­ри­я­лық (өзді­гі­нен) шы­ға­рын­ды­ла­ры (тө­гін­ді­ле­рі) Негіз­гі ла­ста­у­шы зат бой­ын­ша ШЖБК-дан асу­ды си­паттай­тын сан 2 Экс­тре­мал­ды жо­ға­ры­ға жат­пай­тын ла­ста­у­шы заттар­дың ава­ри­я­лық (өзді­гі­нен) шы­ға­рын­ды­ла­ры (тө­гін­ді­ле­рі) 10 2-кесте. Ластаушы заттардың авариялық шығарындыларымен (төгінділерімен) қоршаған ортаны ластағаны үшін экологиялық қауіптілікті ескеретін еселеу коэффициентінің мәні Ка Р/с № Ко­эф­фи­ци­ент­ті қол­да­ну шар­ты Есе­леу ко­эф­фи­ци­ен­ті­нің мәні Ка 1 «Бай­қо­ңыр» ке­ше­ні ау­ма­ғын­да­ғы ла­ста­у­шы заттар­дың ава­ри­я­лық (өзді­гі­нен) шы­ға­рың­ды­ла­ры (тө­гін­ді­ле­рі) 1,5 2 Ауыл ша­ру­а­шы­лы­ғы ал­қап­та­ры­ның және Мем­ле­кет­тік ор­ман қо­ры же­рі­нің ор­ман өспе­ген аумақ­та­рын­да­ғы ла­ста­у­шы заттар­дың ава­ри­я­лық (өзді­гі­нен) шы­ға­рын­ды­ла­ры (тө­гін­ді­ле­рі) 3,0 3 Мем­ле­кет­тік ор­ман қо­ры же­рі­нің ор­ман өс­кен ау­ма­ғын­да­ғы, се­ли­теб­ті және су қор­ғау ай­мақ­та­ры­ның ерекше қор­ға­ла­тын аумақ­тар­да­ғы және су ай­дын­да­ры­ның ак­ва­то­ри­я­ла­рын­да­ғы (тар­ты­л­ған­да­рын қо­са ал­ған­да), ауыз су­мен жаб­дық­тау көз­де­рі­нің са­ни­та­ри­я­лық қор­ғау ай­мақ­та­ры­ның I және II бел­де­уле­рін­де­гі, ку­рорт­тар­ды са­ни­та­ри­я­лық қор­ғау округ­те­рі­нің I және II ай­мақ­та­рын­да­ғы зы­мы­ран оты­ны құ­ра­уы­шта­ры­ның ава­ри­я­лық (өзді­гі­нен) шы­ға­рын­ды­ла­ры (тө­гін­ді­ле­рі) 5,0 4 Жер­ге жа­қын ке­ңі­стікте зы­мы­ран оты­ны құ­ра­уы­шта­ры­ның жа­ну өнім­де­рі­нің ава­ри­я­лық (өзді­гі­нен) шы­ға­рын­ды­ла­ры (тө­гін­ді­ле­рі) 20 3-кесте. Қалдықтарды арнайы жабдықталған жерден тыс орналастырудың экологиялық қауіптілігі коэффициентінің мәні Р/с № Ко­эф­фи­ци­ент­ті қол­да­ну шар­ты Ко­эф­фи­ци­ент­тің мәні 1 «Бай­қо­ңыр» ке­ше­ні ау­ма­ғы ше­гін­де жаб­дық­тал­ма­ған орын­дар­да қал­дық­тар­ды ор­на­ла­сты­ру 10 2 Ауыл ша­ру­а­шы­лы­ғы ал­қап­та­ры­ның және Мем­ле­кет­тік ор­ман қо­ры же­рі­нің ор­ман өспе­ген аумақ­та­ры­ның жаб­дық­тал­ма­ған жер­ле­ріне зы­мы­ран оты­ны құ­ра­уы­шта­рын ор­на­ла­сты­ру: зы­мы­ран оты­ны құ­ра­уы­шта­ры; қат­ты қал­дық­тар (ме­талл сы­нық­та­ры). 25,0 5,0 3 Ха­лық­тың тұ­рақ­ты тұр­ғы­лық­ты ме­ке­ні­нен ке­мін­де 10 км қа­шық­тық­та жаб­дық­тал­ма­ған жер­лер­ге (әсер етуі мүм­кін ай­мақ­тар) зы­мы­ран оты­ны құ­ра­уы­шта­рын ор­на­ла­сты­ру: зы­мы­ран оты­ны құ­ра­уы­шта­ры; қат­ты қал­дық­тар (ме­талл сы­нық­та­ры). 50,0 10,0 4 Мем­ле­кет­тік ор­ман қо­ры же­рі­нің ор­ман өс­кен аумақ­та­ры­ның, ерекше қор­ға­ла­тын аумақ­тар­дың, су қор­ғау ай­мақ­та­ры­ның және су ай­дын­да­ры­ның ак­ва­то­ри­я­ла­рын­да­ғы (тар­ты­л­ған­да­рын қо­са ал­ған­да), ауыз су­мен жаб­дық­тау көз­де­рі­нің са­ни­та­ри­я­лық қор­ғау ай­мақ­та­ры­ның I және II бел­де­уле­рі­нің, ку­рорт­тар­ды са­ни­та­ри­я­лық қор­ғау округ­те­рі­нің I және II ай­мақ­та­ры­ның жаб­дық­тал­ма­ған жер­ле­ріне зы­мы­ран оты­ны құ­ра­уы­шта­рын ор­на­ла­сты­ру: зы­мы­ран оты­ны құ­ра­уы­шта­ры; қат­ты қал­дық­тар (ме­талл сы­нық­та­ры). 45,0 20,0