Об утверждении Правил проведения проверки и оценки быков-производителей мясных пород по качеству потомства и испытания бычков по собственной продуктивности Күшін жойған

Етті тұқымды тұқымдық бұқаларды ұрпақтарының сапасы бойынша тексеру мен бағалауды және бұқашықтарды өз өнімділігі бойынша сынауды өткізу ережесін бекіту туралы «Асыл тұқымды мал шаруашылығы туралы» Қазақстан Республикасы 1998 жылғы 9 шілдедегі Заңының 20-бабына сәйкес БҰЙЫРАМЫН:

1. Қоса беріліп отырған Етті тұқымды тұқымдық бұқаларды ұрпақтарының сапасы бойынша тексеру мен бағалауды және бұқашықтарды өз өнімділігі бойынша сынауды өткізу ережесі бекітілсін.

2. Қазақстан Республикасы Ауыл шаруашылығы министрлігінің Мал шаруашылығын дамыту және ветеринариялық қауіпсіздік департаменті заңнамада белгіленген тәртіппен осы бұйрықты Қазақстан Республикасы Әділет министрлігінде мемлекеттік тіркеуді қамтамасыз етсін.

3. Осы бұйрық алғаш рет ресми жарияланған күнінен кейін он күнтізбелік күн өткен соң қолданысқа енгізіледі.

Қазақстан Республикасы Ауыл шаруашылығы министрінің 2010 жылғы 19 шілдедегі № 456 бұйрығымен бекітілген Етті тұқымды тұқымдық бұқаларды ұрпақтарының сапасы бойынша тексеру мен бағалауды және бұқашықтарды өз өнімділігі бойынша сынауды өткізу ережесі 1. Жалпы ережелері

1. Осы Етті тұқымды бұқаларды ұрпақтарының сапасы бойынша тексеру мен бағалауды және бұқашықтарды өз өнімділігі бойынша сынауды өткізу ережесі (бұдан әрі – Ереже) Қазақстан Республикасының «Асыл тұқымды мал шаруашылығы туралы» Заңының 20-бабына сәйкес әзірленген, Қазақстан Республикасы аумағында етті тұқымды тұқымдық бұқаларды ұрпақтарының сапасы бойынша тексеру мен бағалауды және бұқашықтарды өз өнімділігі бойынша сынауды өткізу тәртібін анықтайды.

2. Осы Ережеде келесі түсініктер қолданылады: бұқашық – тұқымдық бұқаның 18 айлық жасына дейінгі еркек ұрпағы; тайынша – тұқымдық бұқаның 18 айлық жасына дейінгі ұрғашы ұрпағы; сиырлар-қыздары – тұқымдық бұқаның 27 айлық жасынан асқан төлдеген ұрғашы ұрпағы.

3. Етті тұқымды тұқымдық бұқаларды ұрпақтарының сапасы бойынша тексеру мен бағалау және бұқашықтарды өз өнімділігі бойынша сынау осы Ережеге сәйкес, екі кезеңде өтеді – тұқымдық бұқаларды ұрпақтарының сапасы бойынша тексеру мен бағалау кезеңі мен қоралық және қоралық-жайылымдық күтіп-бағу жағдайында бақылау өсіру кезінде бұқашықтарды өз өнімділігі бойынша сынау кезеңі.

4. Бақылау өсіру кезінде бұқашықтарды өз өнімділігі бойынша сынау әдісімен етті тұқымды тұқымдық бұқаларды ұрпақтарының сапасы бойынша тексеру мен бағалауды өткізу бойынша жағдайлар болмағанда, тұқымдық бұқаларды ұрпақтарының сапасы бойынша алдын ала бағасын алу мақсатында, жалпы шаруашылық жағдайында бұқашықтар мен тайыншаларды өсіру кезінде жаппай асылдандыру есебінің мәліметтерін қолдануға жол беріледі. Жалпы шаруашылық жағдайында бұқашықтар мен тайыншаларды өсіру кезінде жаппай асылдандыру есебінің мәліметтері бойынша тұқымдық бұқаларды ұрпақтарының сапасы бойынша тексеру мен бағалауды өткізу кезінде мәліметтер есебі осы Ереженің 1-қосымшасында келтірілген нысан бойынша жүргізіледі. Бұл әдіс тек алдын ала бағалау болып табылады, және де алынған мәліметтер тек нақты шаруашылық жағдайында қолданылады және осы Ереженің 2-қосымшасында келтірілген нысан бойынша тұқымдық бұқаларды ұрпақтарының сапасы бойынша тексеру мен бағалау және бұқашықтарды өз өнімділігі бойынша сынау куәлігін беру үшін негіз болып табылмайды.

5. Тұқымдық бұқаларды ұрпақтарының сапасы бойынша тексеру мен бағалау және бұқашықтарды өз өнімділігі бойынша сынау малды асылдандырушы орталықтардың, сонымен қатар асыл тұқымды мал зауыттардың және малды асылдандырушы шаруашылықтардың өз табынын өз төлі есебінен толықтыру үшін қалдырылған, ал олардың бұқашықтары мен тайыншаларын асыл тұқымдық мақсатта сату жоспарланған тұқымдық бұқалар үшін өткізіледі.

6. Малды асылдандырушы орталықтар толық құнды азықтандыру үшін азықтық қоры және күтіп-бағу жағдайы бар асыл тұқымды мал зауыттарында, малды асылдандырушы шаруашылықтарда және тауарлы шаруашылықтарда тұқымдық бұқаларды ұрпақтарының сапасы бойынша тексеру мен бағалауды және бұқашықтарды өз өнімділігі бойынша сынауды өткізеді.

7. Асыл тұқымды мал зауыттары мен малды асылдандырушы шаруашылықтар оларда азықтық қоры және күтіп-бағу жағдайы болғанда, тұқымдық бұқаларды ұрпақтарының сапасы бойынша тексеру мен бағалауды және бұқашықтарды өз өнімділігі бойынша сынауды өткізеді.

8. Бұқашықтарды өз өнімділігі бойынша сынау арқылы ұрпақтарының сапасы бойынша тексерілетін және бағаланатын тұқымдық бұқалардың асыл тұқымдық сапасы туралы нақты мәліметтер алу мақсатында, жалпы бір шаруашылықтың және тұқымның аясында алынған нәтижелерін салыстыру үшін, сыналатын бұқашықтарды оңтайлы және бірдей азықтандыру және күтіп-бағу жағдайында өсіру қажет.

9. Тексерілетін және бағаланатын тұқымдық бұқалардың бұқашықтарын бақылап өсіру кезінде алынған, тұқымдық бұқаларды ұрпақтарының сапасы бойынша тексеру мен бағалауды және бұқашықтарды өз өнімділігі бойынша сынауды өткізу нәтижесі, типтердің нәтижелігін және ата-аналық жұптарды іріктеп алу нұсқасын талдау үшін негіз болып табылады. Кросстарда анықталған тұқымдық желілердің ең жақсы үйлесімдерін нақты тұқым малдарының өнімділік деңгейін арттыру бойынша келешектегі селекциялық жұмыстарда қолдану ұсынылады.

2. Асылдандыру есебінің мәліметтері бойынша тұқымдық бұқаларды ұрпақтарының сапасы бойынша тексеру мен бағалау

10. Жалпы шаруашылық жағдайында өсірілген бұқашықтары мен тайыншаларының асылдандыру есебінің мәліметтері бойынша тұқымдық бұқаларды ұрпақтарының сапасы бойынша тексеру мен бағалауды, нақты зоотехникалық және асылдандыру есебін жүргізетін шаруашылықтарда өткізуге жол беріледі.

11. Жалпы шаруашылық жағдайында өсірілген бұқашықтары мен тайыншаларының асылдандыру есебінің мәліметтері бойынша тұқымдық бұқаларды ұрпақтарының сапасы бойынша тексеру мен бағалауды олардың 15-18 айлық жасына дейінгі барлық бұқашықтары және тайыншаларының өсу көрсеткіштері, және де тірі салмағы, сүттілігі, сырт пішіні және сиырлар-қыздарының кластық бағасы бойынша өткізеді. Бұл бағалау тұқымдық бұқаның 15 кем емес бұқашықтары және тайыншалары болғанда өткізіледі.

12. Жалпы шаруашылық жағдайында өсірілген бұқашықтары мен тайыншаларының асылдандыру есебінің мәліметтері бойынша тұқымдық бұқаларды ұрпақтарының сапасы бойынша тексеру мен бағалауда келесі көрсеткіштер ескеріледі: бұқашықтары мен тайыншаларының туғандағы, 8, 12, 15, 18 айлық жасындағы орташа тірі салмағы және әрбір өсіру кезеңдері бойынша орташа тәуліктік қосқан салмағы; сиырлардың 3, 4, 5 және одан ересек жасындағы тірілей салмағы; сиырлар-қыздарының сүттілігі – бұзаудың 6 айлық жасындағы тірі салмағы бойынша есептелінеді. Төлдердің өсуі мен дамуы, және де сиырлардың өнімділік көрсеткіштері айтарлықтай дәрежеде азықтандыру және күтіп-бағу деңгейіне байланысты болғандықтан, мәліметтерді өңдеуді малдардың туған жылдары және малдарды қолдану бойынша жеке жүргізу қажет. Толық жастағы сиырлардың шартты көрсеткіштерін есептеу үшін, жас сиырларды тірі салмағы және сүттілігі туралы мәліметтерді ауыстыру кезінде тұқымдықтарды бағалау жүргізілетін, табын бойынша есептелінген, түзету коэффициенттерін қолдану қажет. Сиырларды тірілей салмағы бойынша бағалау кезінде, сиырлардың толық жасына аударылған шартты тірі салмақтарын шығару қажет, ол үшін 3 жастағы сиырдың салмағын 1, 2 және 4 жастағы – 1,08 коэффициентіне көбейтеді. Сүттілік көрсеткіштерін аудару үшін сиырлардың толық жасына бірінші бұзаулаған сиырлардың бұзауларының тірі салмағын 10 %-ға, екінші бұзаулаған сиырлардың 5 %-ға көтереді. Кешенді белгілері бойынша белгілі бір немесе басқа класқа жатқызылған сиырлар-қыздарының санын тұқымдық бұқаны бағалау өткізілген жалпы сиырлар-қыздары санына пайыздық қатынасын жазады. Барлық көрсеткіштер абсолюттік мөлшерде және құрдастарының көрсеткіштеріне пайыздық қатынаста шығарылады. Жалпы шаруашылық жағдайында өсірілген бұқашықтары мен тайыншаларының асылдандыру есебінің мәліметтері бойынша тұқымдық бұқаларды ұрпақтарының сапасы бойынша тексеру мен бағалауды өткізуде алынған мәліметтер, нақты шаруашылық жағдайында тұқымдық бұқаның асыл тұқымдық құндылығы туралы алдын ала қорытынды алу үшін негіз болып табылады және басқа шаруашылықтар үшін қолданылмайды.

3. Тұқымдық бұқаларды ұрпақтарының сапасы бойынша тексеру мен бағалау бір уақытта бұқашықтарды өз өнімділігі бойынша сынау арқылы

13. Шаруашылықта қолданылатын сиырлардың төлдеу маусымына байланысты, тұқымдық бұқаларды ұрпақтарының сапасы бойынша тексеру мен бағалауды бір уақытта бұқашықтарды өз өнімділігі бойынша сынау арқылы қоралық немесе қоралық-жайылымдық әдістермен өткізеді.

14. Тұқымдық бұқаларды ұрпақтарының сапасы бойынша тексеру мен бағалауды бір уақытта бұқашықтарды өз өнімділігі бойынша сынау арқылы қоралық әдісімен 8-ден 15 айлық жасында өткізеді.

15. Тұқымдық бұқаларды ұрпақтарының сапасы бойынша тексеру мен бағалауды бір уақытта бұқашықтарды өз өнімділігі бойынша сынау арқылы қоралық-жайылымдық әдісімен 12-ден 18 айлық жасында жайылымда өткізеді.

16. Тұқымдық бұқаны ұрпақтарының сапасы бойынша тексеру мен бағалауды және бұқашықтарды ұрпақтарының сапасы бойынша сынауды өткізу әдісін таңдау, тұқымдық бұқаларды ұрпақтарының сапасы бойынша тексеру мен бағалауды және бұқашықтарды өз өнімділігі бойынша сынауды өткізетін малды асылдандырушы орталықтың, асыл тұқымды мал зауытының және малды асылдандырушы шаруашылықтың басшысымен анықталады.

17. Малды асылдандырушы орталық тұқымдық бұқаларды ұрпақтарының сапасы бойынша тексеру мен бағалауды және олардың бұқашықтарын өз өнімділігі бойынша сынауды асыл тұқымды мал зауытының, малды асылдандырушы шаруашылықтың, тауарлық шаруашылықтың жағдайында өткізетін болса, малды асылдандырушы орталық Қазақстан Республикасының қолданыстағы азаматтық заңнамасына сәйкес, олармен тұқымдық бұқаларды ұрпақтарының сапасы бойынша тексеру мен бағалауды және бұқашықтарды өз өнімділігі бойынша сынауды өткізу туралы келісім-шарт жасайды.

18. Тұқымдық бұқаларды ұрпақтарының сапасы бойынша тексеру мен бағалауды және бұқашықтарды өз өнімділігі бойынша сынауды өткізу әдісін таңдау кезінде бұқашықтардың жасы маңызды талаптардың бірі болып табылады. Қоралық күтіп-бағу кезінде сыналатын бұқашықтар сынақ соңына қарай 13 айлық жастан асып кеткен жағдайда, сынақ оларды жайылымға шығармастан, қоралық әдіспен жалғасады. Ауыстырудың мақсатқа сайлығы туралы шешімді осы Ереженің 16 және 17-тармақтарына сәйкес басшысы қабылдайды.

§ 1. Бұқышықтарды өз өнімділігі бойынша қоралық күтіп-бағу жағдайында сынау

19. Бұқашықтарды өз өнімділігі бойынша сынауды қоралық күтіп-бағу жағдайында өткізгенде келесі көрсеткіштерді ескереді:

1) 8-ден 15 айлық жасына дейін өсіру және бордақылау кезеңіндегі өсу қарқынын;

2) 8-ден 15 айлық жасына дейінгі кезеңдегі 1 килограмм (бұдан әрі – кг) өсіміне жұмсалған азық шығынын;

3) 15 айлық жасындағы тірі салмағын;

4) 15 айлық жаcындағы еттілік формасын.

20. Ұрпақтарының сапасы бойынша тексеру мен бағалауға жатқызылатын әр тұқымдық бұқаға ұқсастық қағидасы бойынша таза тұқымды, жоғары қанды, жетінші төлдеуден ересек емес, 1 және одан жоғары клас талаптарына сай келетін, 50-ден кем емес сиыр (оның қыздары болып табылмайтын) бекітеді.

21. Бір жастағы бұқашықтар және тайыншаларды алу мақсатында барлық іріктеліп алынған сиырлар бір, ең көбі екі ай аралығында ұрықтандарылады. Ұрықтандыруды жүргізудің ең қолайлы кезеңі – мамыр-маусым айлары. Осы айларда ұрықтандыруды жүргізу бұқашықтарды қоралық ұстау әдісімен сынауға, өз өнімділігі бойынша сынау нәтижесінде іріктелген жақсыларын шағылыстыруға жіберуге және келесі жылы оны ұрпағының сапасы бойынша бағалауға мүмкіндік береді. Бұл жүйе кезінде тұқымдық бұқалар 3-3,5 жасында өз өнімділігі және ұрпақтарының сапасы бойынша екі кезеңді генотиптік бағалаудан өтеді.

22. Алынған төлдер 7-8 айлық жасына дейін енелерімен бірге толық емізуде өсіріледі. Төлдерді сиырлардан айырған соң, әр бағаланатын тұқымдық бұқадан 15-тен кем емес қалыпты дамыған бұқашықтарды іріктейді. Нақты немесе басқа да себептермен өсімі бойынша артта қалған (жалпы дамуы бойынша 1 класс талаптарын қанағаттандырмайтын) бұқашықтар сынауға алынбайды.

23. Ұрпақтарының сапасы бойынша тексерілетін және бағаланатын тұқымдық бұқалардың бұқашықтарын өз өнімділігі бойынша сынау кезінде, ұрпақтарының сапасы бойынша тексеру мен бағалауға жатпайтын немесе ұрпақтарының сапасы бойынша тексеру мен бағалаудан өткен тұқымдық бұқалардың бұқашықтарын өз өнімділігі бойынша сынаған жөн. Бұл тұқымдық бұқалардың құрамын тек қана алдын ала өз өнімділігі бойынша бағалаудан өткен бұқашықтар есебінен іріктеуге мүмкіндік береді.

24. Сиырлардан айырып алған соң, іріктеп алынған барлық бұқашықтарды, оларды жеке азықтандыруға және азықтың пайдаланылу есебін жүргізуге мүмкіндік беретін бөлімдермен жабдықталған, жеке торлары бар қораға ауыстырады. Қора жанынан бұқашықтарға азықтандыру және суару ұйымдастырылған серуен алаңын қарастырады.

25. Өз өнімділігі бойынша сыналатын бұқашықтарды жеке ұстау және азықтандыру үшін торлы қоралар болмағанда азықтың пайдаланылуының топтық есебін жүргізе отырып қоралық күтіп-бағу жағдайында өз өнімділігі бойынша сыналатын бұқашықтарды бақылап өсіруді жүргізуге жол беріледі. Бұл орайда бір топтың бұқашықтары, басқа топтың азықтарын пайдалануына мүмкіндік берілмеуі тиіс. Бұл жағдайда азықтарды пайдалану есебі, жалпы топтық және жеке мәліметтер бойынша анықталады.

26. Бұқашықтарды өз өнімділігі бойынша сынауды өткізу уақытында қарқынды өсіруді 15 айлық жасына дейін жүргізеді. Сыналатын бұқашықтардың азықтандыру деңгейін және рационын, сыналатын бұқашықтардың сынау кезеңінің соңында тірі салмағы элита-рекорд класы талаптарынан төмен болмауы есебімен құрастырады. Бұл нәтижелерге қол жеткізу, өз өнімділігі бойынша сыналатын бұқашықтар тәулігіне 1000 грамм (бұдан әрі – г) кем емес тірі салмақ қосқан жағдайда мүмкін.

27. Азықтандыру рационы құрамына сапалы азықтар – пішен, пішендеме (немесе сүрлем) және құнарлы азықтар, үлес салмағы сәйкесінше жалпы құнарлылығынан ірі және шырынды азықтар 20-25% және құрама жем 50% болу қажет. Қоралық кезеңде өз өнімділігі бойынша сыналып жатқан бұқашықтарды азықтандыру рационының үлгісі осы Ереженің 3-қосымшасында көрсетілген. Бұқашықтарды суару үшін жылдың суық мезгілінде суды жылытумен автосуғарғыштарды немесе топтастырылған суарғыштарды қолданады.

28. 8-ден 15 айлық жасына дейін бұқашықтарды өз өнімділігі бойынша сынауды өткізу кезеңінде келесі көрсеткіштерді анықтау қажет: тірі салмағын – әр айдың соңында, ертеңгі азықтандыру алдында жекелей өлшеу жолымен, ал 15 айлық жасында – қатарынан екі күн өлшеп, орташа салмағын есептеу арқылы; 8-ден 15 айлық жасына дейінгі орташа тәуліктік қосқан салмағын; пайдаланылған азық мөлшерін – берілген және қалдық азықты (қатарынан екі күн) өлшеу арқылы; 15 айлығындағы еттілік формаларының жетілуін, 60 балдық шкаламен.

29. Өз өнімділігі бойынша сыналып жатқан бұқашықтардың 15 айлық жасындағы еттілік формалары осы Ереженің 4-қосымшасының 1 кестесінде келтірілген мәліметтерге сәйкес бағаланады.

30. Еттілік формаларын бағалау өз өнімділігі бойынша сыналып жатқан бұқашықтардың сырт пішінің өлшемдерін алумен жалғасады және алынған көрсеткіштермен, және де сәйкесінше дене бітімінің индекстерімен түзетіледі.

31. Өлшемдердің абсолюттік көрсеткіші топ бойынша орташа көрсеткіштерден төмен болса, нақты немесе басқа дене мүшесін жоғары балмен бағалауға жол берілмейді. Дене мүшелерін бағалауды жоғарылату оның кеңдік, ұзындық, тереңдік өлшемдерінің көрсеткіштері жоғары болғанда мүмкін.

32. Тұқымдық бұқаларды және бұқашықтарды бағалау келесі селекциялық белгілермен жүргізіледі:

1) 8-ден 15 айлық жасындағы орташа тәуліктік қосқан салмағы: 5 балл – 1000 г және жоғарых; 4 балл – 850 г төмен емес; 3 балл – 700 г төмен емес; 2 балл – 700 г дейін. х – галловей тұқымының орташа тәуліктік салмағының стандарты 10 % төмен.

2) бұл белгінің бонитировкалау класына байланысты 15 айлық жасындағы тірі салмағы: 5 балл – тірі салмағы элита-рекорд класынан төмен емес; 4 балл – тірі салмағы элита класынан төмен емес; 3 балл – тірі салмағы I класынан төмен емес; 2 балл – тірі салмағы II класынан төмен емес.

3) 8-ден 15 айлық жасындағы 1 кг қосымша салмаққа жұмсалған азық: 5 балл – 7 азық өлшеміне дейін; 4 балл – 8 азық өлшеміне дейін; 3 балл – 9 азық өлшеміне дейін; 2 балл – 10 азық өлшеміне дейін.

4) тірі кезіндегі еттілік сапасын (еттік формасын) бағалау: 5 балл – еттілік формасын бағалауда 54 балл; 4 балл – еттілік формасын бағалауда 48 балл; 3 балл – еттілік формасын бағалауда 42 балл; 2 балл – еттілік формасын бағалауда 36 балл.

33. Ұрпақтарының сапасы бойынша тексеру мен бағаланудан өтіп жатқан тұқымдық бұқаның сыналатын бұқашықтарының және жеке бұқашықтардың орташа тәуліктік қосқан салмағы, азық шығыны, тірі салмағы және еттілік формасы көрсеткіштері бойынша алған бағалары осы Ереженің 4-қосымшасының 2 кестесіне сәйкес, тұқымдықты ұрпақтарының сапасы бойынша және сыналып жатқан бұқашықтарды кешенді бағалау үшін қолданылады.

34. Тұқымдық бұқаның ұрпақтарының сапасы бойынша кластық бағасын осы Ереженің 4-қосымшасының 3 кестесінде келтірілген мәліметтерге сәйкес, оны бағалау кезінде кешенді класын анықтау үшін қолданады.

35. Тұқымдық бұқалардың ұрпақтарының сапасы бойынша және бұқашықтардың өз өнімділігі бойынша кешенді класы осы Ереженің 4-қосымшасының 4 кестесінде келтірілген мәліметтерге сәйкес, өткізілген бағалау нәтижесі бойынша анықталады.

36. Өз өнімділігі бойынша сынау нәтижесінде алынған бұқашықтың кешенді бағасы тірі салмағы, сырт пішіні және конституциясы бойынша жиынтық бағасына қосылады және бағалау кезінде кешенді класын шығаруда қолданылады.

§ 2. Бұқашықтарды қоралық-жайылымдық күтіп-бағу жағдайында сынау

37. Етті тұқымды ірі қара малдың, онтогенездің қолайлы кезеңінде сақталынатын, жайылып семіру сапасын анықтау және интенсивті өсетін дарақтарын анықтау үшін, қоралық-жайылымдық күтіп-бағу жағдайында тұқымдық бұқалардың ұрпақтарының сапасы бойынша тексеру мен бағалауды және бұқашықтарды өз өнімділігі бойынша сынауды өткізуді 18 айлық жасына дейін қарастырады. Қоралық-жайылымдық күтіп-бағу жағдайында сынауды өткізгенде қоралық кезеңінде күтіп-бағу жағдайы осы Ереженің 23 немесе 24 тармақтарына сәйкес келуі қажет. Жайылымдық кезеңінде өз өнімділігі бойынша сыналатын бұқашықтарды бір табында және бір жайылымда ұстайды, және де сыналатын бұқашықтарды құнарлы азықпен азықтандыру жағдайында сыналатын топ бойынша олардың бөлінуін және пайдаланылуының бөлек топтық есебінің енгізілуін қамтамасыз етуі қажет.

38. Бұқашықтар белгілерін бақылау өсірудің қоралық-жайылымдық жүйесі кезінде балдық бағалау төмендегі талаптарға сәйкес өткізіледі:

1) 8-ден 18 айлық жасына дейін орташа тәуліктік қосқан салмағы өсімін бағалау осы Ереженің 4-қосымшасының 5 кестесінде келтірілген мәліметтерге сәйкес анықталады;

2) Осы белгінің бағалау класына байланысты 18 айлық жасындағы тірі салмағы: 5 балл – тірі салмағы элита-рекорд класынан төмен емес; 4 балл – тірі салмағы элита класынан төмен емес; 3 балл – тірі салмағы I класынан төмен емес; 2 балл – тірі салмағы II класынан төмен емес.

3) 8-ден 18 айлық жасындағы 1 кг тірі салмағы өсіміне жұмсалған азық шығынын бағалау осы Ереженің 4-қосымшасының 6 кестесінде келтірілген мәліметтерге сәйкес анықталады;

4) Тірі кезіндегі еттілік сапасын (еттілік формасын) бағалау 18 айлық жасында; 5 балл – еттілік формасы 54 балдан төмен болмауы керек; 4 балл – еттілік формасы 48 балдан төмен болмауы керек; 3 балл – еттілік формасы 42 балдан төмен болмауы керек; 2 балл – еттілік формасы 36 балдан төмен болмауы керек.

39. Тұқымдық бұқаның және бұқашықтың класы осы Ереженің 4-қосымшасының 3 кестесінде келтірілген мәліметтерге сәйкес, балдардың жиынтығы бойынша белгіленеді.

40. Бұқашықтарды өз өнімділігі бойынша қоралық-жайылымдық сынау кезінде олардың жайылымда болуы кем дегенде 6 айды құрайды. Бұл кезеңде олар тек жайылымдағы азықпен ғана қоректенеді, жайылым өсімдіктерінің өсіп-жетіле қоймаған кезінде, жайылымның алғашқы айында жетіспейтін қоректік заттарды құнарлы азықтармен толықтыру ұсынылады. Пайдаланылған азықтың есебі жанама зоотехникалық әдісі арқылы бұқашықтың орташа тәуліктік қосқан салмағы бойынша кері есептеу, осы Ереженің 4-қосымшасының 7 кестесінде келтірілген нормативтерге сәйкес өткізіледі.

41. Жайылымдық кезеңде пайдаланылған азықтың мөлшерін анықтау үшін, ай сайын бұқашықтардың салмағын өлшеуді жүргізу қажет. Белгілі бір уақыт аралығында алынған бұқашықтың қосымша тірілей салмағын азық өлшемімен алынған азық шығыны нормасына көбейтеді және жұмсалған азық өлшемінің мәні алынады. Қорытынды көрсеткіш, сол кезеңдегі азық өлшемі шығынын көрсетеді. Бұл саннан пайдаланылған құнарлы азықтың мөлшері есептелінеді, алынған айырмашылыққа жайылымдық шөптің құнарлылығына қатысты азық шығыны нақты түрде анықталады. Пайдаланылған жайылымдық азықты есептеуге мысал: Норма бойынша 12-18 айлар кезеңінде 1 кг қосымша салмаққа 10,6 азық өлшемі жұмсалады; бұл кезеңдегі алынған қосымша салмақ – 140 кг; пайдаланылған азықтың қоректілігі – 140 х 10,6 = 1484 азық өлшемі; пайдаланылған құнарлы азық – 300 кг (300 азық өлшемі); пайдаланылған жайлымдық азық – 1484-300 = 1184 азық өлшемі; жайылымдық азықтың қоректілігі – 0,24 азық өлшемі; пайдаланылған нақты жайылымдық азық 1184: 0,24 = 4933 кг.

4. Ең жақсы тұқымдық бұқаларды ұрпақтарының сапасы бойынша тексеру мен бағалау

42. Тұқымға, әсіресе аталық із басы немесе оның ізін жалғастырушылар ретінде іріктелініп алынған, ұрпақтарының сапасы бойынша тексерілген және бағаланған тұқымдық бұқаның препотенттілігін (тұрақты тұқымқуалаушылығын) анықтау мақсатында, оның ерекшелігі ұрпағына қандай шекте берілетінін білу қажет. Тұқымдықтың препотенттілігін анықтау әдісі оның бұқашықтары мен тайыншаларында белгілердің өзгергіштік деңгейін анықтауға негізделеді. Препотентті тұқымдық бұқалар белгілерінің дамуы бойынша біркелкі бұқашықтар мен тайыншалар береді. Тұқымдық бұқаның препотенттілігін анықтау кезінде, оның бұқашықтары мен тайыншаларының өнімділік көрсеткіштерін топаралық ерекшелік нақтылығы деңгейін анықтауға мүмкіндік беретін вариациялық статистикалық әдіспен өңдейді.

43. Ет өнімділігін, сойыс шығымын, ұша және ет сапасын барынша нақты анықтау үшін ұрпақтарының сапасы бойынша тексерілген және бағаланған тұқымдық бұқалардан алынған өз өнімділігі бойынша сыналатын бұқашықтардың ішінен бақылау сою жүргізеді.

44. Бақылау союға жасы бойынша біркелкі және өз тобына сай 15 немесе 18 айлық жастағы үш бұқашық жатқызылады. Бақылау сою әсіресе жаңадан құрылған тұқымдық желінің аталық ізін және олардың ізін жалғастырушыларын бағалау кезінде қажет.

45. Бұқашықтарды союды 24 сағат аштықта ұстағаннан соң өткізеді. Бақылау союды өткізу кезінде сою алдындағы тірі салмағын, сойыс салмағын, сойыс шығымын (ұша және іш майы) анықтайды. Ұша сыртқы түрі бойынша бағаланады, кейін ет пен сүйектің абсолютті және үлес салмағын анықтау үшін бөлшектеуге түседі. Сойыс көрсеткіштерін анықтаған соң, еттің химиялық құрамын және энергетикалық құндылығын анықтау үшін талдау жүргізеді.

46. Бақылау сою кезінде сойылған малдың ет өнімділігін сойыс шығымы және етінің сапасы бойынша төменде келтірілген талаптарға сәйкес анықтайды. Ұшаның сойыс шығымын бағалау: 55,0 % дан жоғары – 5 балл; 53,0-55,0 % – 4 балл; 51,0-53,0 % – 3 балл; 49,0-51,0 % – 2 балл. Ұшаның сапасын балдық бағалау төмендегі талаптарға сәйкес жүргізіледі: 5 балл – ұшаның еті өте жақсы дамыған, еттің сыртқы қабатындағы майы біркелкі; 4 балл – ұшаның еті жақсы дамыған, еттің сыртқы қабатындағы майдың жоқ жері аз; 3 балл – ұшаның еті қанағаттанарлық дамыған, еттің сыртқы қабатындағы майы біркелкі емес, майы жоқ жерлері кездеседі; 2 балл – ұшаның еті қанағаттанарлық дамыған, ұшаның сыртқы қабатында май жоқ. Ең жоғары баға өте майлы емес, 1 кг сүйекке келетін жұмсақ еттің үлесі көп ұшаға беріледі. Бақылау союды жүргізгенде, тұқымдық бұқаны ұрпақтарының сапасы бойынша кешенді бағалау осы Ереженің 4-қосымшасының 8 кестесінде келтірілген шкала бойынша жүзеге асырылады. Тұқымдық бұқаның ұрпақтарының сапасы бойынша кешенді бағасы осы Ереженің 4 қосымшасының 8 кестесінде берілген мәлімет бойынша, осы Ереженің 4 қосымшасының 3 кестесінде ұсынылған талаптарға сәйкес тұқымдық бұқаның ұрпақтарының сапасы бойынша класын анықтау үшін қолданылады.

5. Асыл тұқымдық санатының индексін анықтау және ұрпақтарының сапасы бойынша тексерілген және бағаланған тұқымдық бұқаларды және өз өнімділігі бойынша сыналған бұқашықтарды қолдану

47. Ұрпақтарының сапасы бойынша тексерілген және бағаланған тұқымдық бұқалардың және өз өнімділігі бойынша сыналған бұқашықтардың асыл тұқымдық санатын анықтау мақсатында, сонымен қатар әртүрлі шаруашылықтарда немесе бір шаруашылықта, тек әр түрлі жылдары тұқымдық бұқаларды ұрпақтарының сапасы бойынша тексеру мен бағалауды және бұқашықтарды өз өнімділігі бойынша сынауды өткізу барысында алынған нәтижелерді салыстыру үшін селекциялық индекстерді есептеуді жүргізеді.

48. Ұрпақтарының сапасы бойынша тексерілетін және бағаланатын тұқымдық бұқаның әр сыналған бұқашығының және сыналған бұқашықтар топтарының селекциялық индекстері 15 немесе 18 айдағы тірі салмағы, 8-ден 15 (18) ай аралығы кезеңіндегі орташа тәуліктік қосқан салмағы, азықты өтеу және еттілік формасы бойынша – бір мезгілде сынаудан өткен бұқашықтардың орташа көрсеткіштеріне пайыздық қатынасы жолымен анықталады. Сонымен қатар, барлық белгілер бойынша кешенді (орташа арифметикалық) индексі есептелінеді. Егер де бұқашық өз өнімділігі бойынша сыналса, класын белгілеген соң, ол «А» әріпінен кейін, егер тұқымдық бұқа ұрпақтарының сапасы бойынша тексерілген және бағаланған болса «Б» әріпінен кейін қойылады.

49. Егер шаруашылықта 2-3 тұқымдық бұқаны ұрпақтарының сапасы бойынша мүмкіндігінше бір мезгілде тексеретін және бағалайтын мүмкіндік болса, онда олардың индексін есептеу қажет етілмейді. Ереже секілді, үш бұқадан бір-бірден «жақсартушы», «нашарлатушы» және «бейтарап» шығады. Сондықтан да, шаруашылық ішінде тек өзінің өнімділігі бойынша бағаланып жатқан бұқашықтардың селекциялық индексін анықтау қажет. Ұрпақтарының сапасы бойынша тексерілетін және бағаланатын тұқымдық бұқалар үшін «Б» индексін сәйкес каталогты құрастыру кезінде жалпы тұқымға қатысты анықтау қажет.

50. Белгілі бір шаруашылықта өз өнімділігі бойынша сыналған әр бұқашық үшін анықталған «А» индексі көлемінің мәні, салыстырмалы түрінде популяция шеңберінде салыстырмалы түрде малдың асыл тұқымдық құндылығын дұрыс сипаттай бермейді. Ең жоғарғы көрсеткіш алынған шаруашылықтағы индекс мөлшері, төменгі көрсеткішті шаруашылықтан төмен, немесе керісінше жоғары болуы мүмкін. Сондықтан, ұрпақтарының сапасы бойынша тексерілген және бағаланған тұқымдық бұқалардың және өз өнімділігі бойынша сыналған бұқашықтардың каталогтарында, тексеру мен бағалау нәтижелерін жинақтау барысында, барлық ұрпақтарының сапасы бойынша тексерілген және бағаланған тұқымдық бұқаларға және өз өнімділігі бойынша сыналған бұқашықтарға қатысты салыстырмалы түрде индекстеу көзделген. Бірінші кластың талабы – жалпы бөлімге тұқым стандарты қабылданады.

51. Тұқымдық бұқаларды ұрпақтарының сапасы бойынша тексеру мен бағалау және бұқашықтарды өз өнімділігі бойынша сынау кезінде әр бағаланатын белгі және олардың кешені бойынша селекциялық индекстерін шығару төменде берілген формуламен орындалады: Ас – табын шеңберінде сыналған бұқашықтың селекциялық индексі; Аn – популяция шеңберінде сыналған бұқашықтың селекциялық индексі; Бn – популяция шеңберінде ұрпақтарының сапасы бойынша бағаланған тұқымдық бұқаның селекциялық индексі; П – бұқашықтың (тұқымдық бұқаның) өнімділігі; М – шаруашылықта сынақтан өткен барлық бұқашық құрдастарының орташа көрсеткіші; St – селекцияланған белгінің тұқымдық стандарты, осы Ереженің 4-қосымшасының 9 кестесіндегі мәліметтерге сәйкес.

52. Бір класпен бағаланған ұрпақтарының сапасы бойынша тексерілген және бағаланған тұқымдық бұқалардың және өз өнімділігі бойынша сыналған бұқашықтардың ішінен, әр белгінің нақты көрсеткіштерін есепке ала отырып, барынша жоғары кешенді индексті малдарға көңіл аудару қажет.

53. Тұқымдық бұқаларды ұрпақтарының сапасы бойынша тексеру мен бағалау және бұқашықтарды өз өнімділігі бойынша сынау нәтижесінде кешенді индексі 100-ден төмендерін асыл тұқымды мал зауыттарында және малды асылдандырушы шаруашылықтарда асыл тұқымды ұрпақ алу үшін қолданбайды, оның ішінде қолдан ұрықтандыру үшін де.

54. Асыл тұқымды мал зауыттарында және малды асылдандырушы шаруашылықтарда өз табынын толықтыруға индексі 100-ден жоғары ұрпақтарының сапасы бойынша тексерілген және бағаланған тұқымдық бұқаларды және өз өнімділігі бойынша сыналған бұқашықтарды қалдырады.

55. Тұқымдық бұқаларды ұрпақтарының сапасы бойынша тексеру мен бағалауды және бұқашықтарды өз өнімділігі бойынша сынауды өткізгеннен кейін кешенді индекстері 100-ден төмендерін тек тауарлы шаруашылықтарда және жеке қосалқы шаруашылықтарда қолдануға жол беріледі.

56. Ұрпақтарының сапасы бойынша тексерілген және бағаланған, және де оның нәтижесінде барлық селекциялық белгілері бойынша ең жоғары баға алған тұқымдық бұқалардан асыл тұқымды орталықтарда құнды генетикалық қор құру үшін және оның ет бағытындағы мал тұқымын жақсартуда кеңінен қолданылуы үшін ұрық жинақталады. Табын және популяция шеңберінде ұрпақтарының сапасы бойынша тексерілген және бағаланған тұқымдық бұқалардың және өз өнімділігі бойынша сыналған бұқашықтардың асыл тұқымдық санатын анықтау үшін индекс мөлшерлерінің нормативтері осы Ереженің 4 қосымшасының 10 кестесінде келтірілген.

6. Селекцияланушы тұқымдық желінің аталық із тобын бастаушыларына және оның ізін жалғастырушыларына қойылатын талаптар

58. Тұқымдық желінің болашақ аталық із тобын бастаушылары және оның ізін жалғастырушылары әдетте өз өнімділігімен сыналған, бір мезетте онымен қоса сыналған құрдастарына қатысты жақсартушы ретінде танылған, кешенді селекциялық индексі «А» 110-нан кем бұқашықтардан іріктеледі.

59. Тұқымдық желінің болашақ аталық із тобын бастаушыларына және оның ізін жалғастырушыларға олардың дене бітімінің тұқымға сай келуі және фенотиптік көрсеткіштері бойынша элита-рекорд класынан төмен болмауы бойынша талаптар қойылады.

60. Аталық із тобын бастаушыларға және оның ізін жалғастырушыларға үміткер тұқымдық бұқалардан бұқашықтар мен тайыншалар алған соң, генотипі бойынша қорытынды бағалау жүргізіледі, оның нәтижесі кейіннен жаңа тұқымдық желінің селекциясында қолдануға негіз болып табылады.

61. Тұқымдық желінің аталық із тобын бастаушыларын және оның ізін жалғастырушыларын сұрыптау үшін олардың бұқашықтарына: тәуліктік өсу интенсивтілігі бойынша 1000 г-нан жоғары, тірі салмағының өсуіне – 7,0 азық өлшемінен кем, басқа белгілері бойынша элита-рекорд класының стандарттарынан жоғары болуы талаптары қойылады. Міндетті талаптар – препотенттілік (тұрақты тұқымқуалаушылық) көрсеткіші ұрпақтарында белгілерінің біркелкігі болып табылады.

62. Тұқымдық желінің болашақ аталық із тобын бастаушыларына және оның ізін жалғастырушыларына бұқашықтарды іріктеу кезінде әкесі тарапынан да және шешесі тарапынан да ата-тегі барынша жоғары өнімді арғы тегімен толыққан болуы қажет.

63. Тұқымдық желінің болашақ аталық ізі және оның ізін жалғастырушылары негізінде дарақтарды іріктеу үшін қолданылатын тұқымдық желі ішіндегі құрылым (зауыттық тармақ) құрылады.

7. Тұқымдық бұқаларды ұрпақтарының сапасы бойынша тексеру мен бағалауды және бұқашықтарды өз өнімділігі бойынша сынауды өткізу нәтижелерін рәсімдеу тәртібі

64. Тұқымдық бұқаларды ұрпақтарының сапасы бойынша тексеру мен бағалауды және бұқашықтарды өз өнімділігі бойынша сынауды алғашқы зоотехникалық және асылдандыру есебі жақсы жүйеге қойылған шаруашылықтарда өткізеді.

65. Бастапқы зоотехникалық есеп негізін келесі жағдайлар құрайды:

1) малдың анық бірдейлендіру таңбасы;

2) әкесінің және енесінің шыққан тегінің нақтылығы;

3) жеке төлдің ай сайынғы салмағын өлшеу;

4) жыл сайынғы асылтұқымды табындарды бағалау;

5) аналық малдардың қолдан ұрықтандырылуын және төлдеуін тіркеу.

66. Тұқымдық бұқаларды ұрпақтарының сапасы бойынша тексеру мен бағалауды және бұқашықтарды өз өнімділігі бойынша сынауды өткізу есебін жүргізу осы Ереженің 5-қосымшасына сәйкес нысанда, Тұқымдық бұқаларды ұрпағының сапасы бойынша тексеру мен бағалауды және бұқашықтарды өз өнімділігі бойынша сынауды өткізу есебін жүргізу журналында жүргізіледі.

67. Тұқымдық бұқаларды ұрпақтарының сапасы бойынша тексеру мен бағалауды және бұқашықтарды өз өнімділігі бойынша сынауды өткізу барысында осы мақсатқа әзірленген компьютерлік бағдарламалардың көмегімен, Қазақстан Республикасы Ауыл шаруашылығы министрлігімен келісілген соң, есеп жүргізуге рұқсат етіледі.

68. Тұқымдық бұқаларды ұрпақтарының сапасы бойынша тексеру мен бағалауды және бұқашықтарды өз өнімділігі бойынша сынауды өткізу аяқталғаннан соң, осы Ереженің 6-қосымшасына сәйкес нысанда тұқымдық бұқаларды ұрпақтарының сапасы бойынша тексеру мен бағалауды және бұқашықтарды өз өнімділігі бойынша сынауды өткізу нәтижесі туралы есеп рәсімделеді. Тұқымдық бұқаларды ұрпақтарының сапасы бойынша тексеру мен бағалауды және бұқашықтарды өз өнімділігі бойынша сынауды өткізу нәтижесі туралы есепті толтыру үлгісі осы Ереженің 7-қосымшасында берілген.

69. Тұқымдық бұқаларды ұрпақтарының сапасы бойынша тексеру мен бағалауды және бұқашықтарды өз өнімділігі бойынша сынауды өткізу нәтижелері туралы есепке қолдары қойылады: шаруашылық (кәсіпорын) басшысының; шаруашылықтың (кәсіпорынның) бас зоотехнигінің; шаруашылық орналасқан ауданның, Ауыл шаруашылығы министрлігінің Агроөнеркәсіптік кешеніндегі мемлекеттік инспекция комитетінің, аудандық аумақтық инспекциясының асыл тұқымды мал шаруашылығы бойынша мемлекеттік инспекторының; шаруашылық орналасқан ауданның әкімдігінің мал шаруашылығы сұрақтарымен айналысатын ауыл шаруашылығы бөлімі маманының; малдардың асыл тұқымдық құндылығын бағалау бойынша қызмет көрсеткен бағалауды өткізген жеке немесе заңды тұлғаның. Есеп сынақ жүргізілген шаруашылықтың мөрімен расталады.

70. Осы Ережеге сәйкес тұқымдық бұқаларды ұрпақтарының сапасы бойынша тексеру мен бағалауды және бұқашықтарды өз өнімділігі бойынша сынауды өткізу мәліметтерінің нақтылығын дәлелдеу мақсатында, осы Ереженің 8-қосымшасына сәйкес нысанда Тұқымдық бұқаларды ұрпақтарының сапасы бойынша тексеру мен бағалауды және бұқашықтарды өз өнімділігі бойынша сынауды өткізу нәтижелерін және құжаттарының нақтылығын тексеру Актісі (бұдан әрі – Акт) толтырылады.

71. Тұқымдық бұқаларды ұрпақтарының сапасы бойынша тексеру мен бағалауды және бұқашықтарды өз өнімділігі бойынша сынауды өткізу нәтижелерін тексеру және Акт толтыруды, тұқымдық бұқаларды ұрпақтарының сапасы бойынша тексеру мен бағалауды және бұқашықтарды өз өнімділігі бойынша сынауды өткізген шаруашылық орналасқан, Облыстың ауыл шаруашылығы басқармасы басшысының бұйрығымен құрылған комиссия жүзеге асырады.

72. Толтырылған Акт негізінде тұқымдық бұқаларды ұрпақтарының сапасы бойынша тексеру мен бағалауды және бұқашықтарды өз өнімділігі бойынша сынауды өткізген Облыстың ауыл шаруашылығы басқармасы, осы Ереженің 2-қосымшасында келтірілген нысанда, тұқымдық бұқаларды ұрпақтарының сапасы бойынша тексеру мен бағалау және бұқашықтарды өз өнімділігі бойынша сынау куәлігін береді.

Етті тұқымды тұқымдық бұқаларды ұрпақтарының сапасы бойынша тексеру мен бағалауды және бұқашықтарды өз өнімділігі бойынша сынауды өткізу ережесіне 1-қосымша 1 ет-бұқа нысаны Асылдандыру есебінің мәліметтері негізінде тұқымдық бұқаларды ұрпақтарының сапасы бойынша тексеру мен бағалау нәтижелері Шаруашылықтың атауы ____________________________________ Тұқымдық бұқаның лақап аты мен жеке № __________________ А. Тұқымдық бұқаны төлдерінің жетілуі бойынша бағалау Са­лы­стыр­ма­лы топ­тар Бұ­қа­шық­тар 8 ай 12 ай 15 ай 18 ай бас ті­рі сал­ма­ғы, кг бас ті­рі сал­ма­ғы, кг бас ті­рі сал­ма­ғы, кг бас ті­рі сал­ма­ғы, кг Тұқым­дық бұ­қа­ның ұр­пақ­та­ры Құр­да­ста­ры Ұр­пақ­та­ры мен құр­да­ста­ры­ның көр­сет­кіш­те­рі­нің ара­сын­да­ғы ай­ыр­ма­шы­лық Сол си­яқ­ты %-бен кестенің жалғасы Са­лы­стыр­ма­лы топ­тар Тай­ын­ша­лар 8 ай 12 ай 15 ай 18 ай бас ті­рі сал­ма­ғы, кг бас ті­рі сал­ма­ғы, кг бас ті­рі сал­ма­ғы, кг бас ті­рі сал­ма­ғы, кг Тұқым­дық бұ­қа­ның ұр­пақ­та­ры Құр­да­ста­ры Ұр­пақ­та­ры мен құр­да­ста­ры­ның көр­сет­кіш­те­рі­нің ара­сын­да­ғы ай­ыр­ма­шы­лық Сол си­яқ­ты %-бен Б. Тұқымдық бұқаны сиырлардың өнімділігі және сырт пішінінің сапасы бойынша бағалау Са­лы­стыр­ма­лы топ­тар Сиыр­лар­дың жа­сы, жыл 3 бас ті­рі сал­ма­ғы, кг сүт­ті­лі­гі, кг сырт пі­ші­ні­нің ба­ға­сы, балл жо­ға­ры клас­қа жат­қы­зы­л­ға­ны, % Тұқым­дық бұ­қа­ның ұр­пақ­та­ры Құр­да­ста­ры Ұр­пақ­та­ры мен құр­да­ста­ры­ның көр­сет­кіш­те­рі­нің ара­сын­да­ғы ай­ыр­ма­шы­лық Сол си­яқ­ты %-бен кестенің жалғасы Са­лы­стыр­ма­лы топ­тар Сиыр­лар­дың жа­сы, жыл 4 бас ті­рі сал­ма­ғы, кг сүт­ті­лі­гі, кг сырт пі­ші­ні­нің ба­ға­сы, балл жо­ға­ры клас­қа жат­қы­зы­л­ға­ны, % Тұқым­дық бұ­қа­ның ұр­пақ­та­ры Құр­да­ста­ры Ұр­пақ­та­ры мен құр­да­ста­ры­ның көр­сет­кіш­те­рі­нің ара­сын­да­ғы ай­ыр­ма­шы­лық Сол си­яқ­ты %-бен кестенің жалғасы Са­лы­стыр­ма­лы топ­тар Сиыр­лар­дың жа­сы, жыл 5 және одан жо­ға­ры бас ті­рі сал­ма­ғы, кг сүт­ті­лі­гі, кг сырт пі­ші­ні­нің ба­ға­сы, балл жо­ға­ры клас­қа жат­қы­зы­л­ға­ны, % Тұқым­дық бұ­қа­ның ұр­пақ­та­ры Құр­да­ста­ры Ұр­пақ­та­ры мен құр­да­ста­ры­ның көр­сет­кіш­те­рі­нің ара­сын­да­ғы ай­ыр­ма­шы­лық Сол си­яқ­ты %-бен

Етті тұқымды тұқымдық бұқаларды ұрпақтарының сапасы бойынша тексеру мен бағалауды және бұқашықтарды өз өнімділігі бойынша сынауды өткізу ережесіне 2-қосымша 2 ет-бұқа нысаны Қазақстан Республикасы Ауыл шаруашылығы министрлігі №_______ тұқымдық бұқаны ұрпақтарының сапасы бойынша тексеру мен бағалау және бұқашықтарды өз өнімділігі бойынша сынау Куәлігі Жеке № _______________ лақап аты _________________ туыған күні _______________ тұқымы _________________ тұқымдылығы _______________ тұқымдық желі _________________ АТММК бойынша №_______________ АТММК маркасы _______________________ облысы _____________________ ауданының _________________________________________________ тиесілі ұрпақтарының сапасы бойынша бағаланып келесі санаты берілді _________________________

1. Шығу тегі Тұқымдық желі, туыстық тобы ___________________________________ Ла­қап аты мен же­ке № Ене­сі: Әке­сі: АТММК мар­ка­сы мен АТММК бой­ын­ша же­ке № Тұқы­мы мен тұқым­ды­лы­ғы Жа­сын­да­ғы (жыл) ті­рі сал­ма­ғы, кг Ба­лы мен ке­шен­ді кла­сы ЕЕ ЕӘ ӘЕ ӘӘ Ла­қап аты мен же­ке № АТММК мар­ка­сы мен АТММК бой­ын­ша же­ке № Тұқы­мы мен тұқым­ды­лы­ғы Жа­сын­да­ғы (жыл) ті­рі сал­ма­ғы, кг Ба­лы мен ке­шен­ді кла­сы ЕЕЕ ЕЕӘ ЕӘЕ ЕӘӘ ӘЕЕ ӘЕӘ ӘӘЕ ӘӘӘ Ла­қап аты мен же­ке № АТММК мар­ка­сы мен АТММК бой­ын­ша же­ке № Тұқы­мы мен тұқым­ды­лы­ғы Жа­сын­да­ғы (жыл), ті­рі сал­ма­ғы, кг Ба­лы мен ке­шен­ді кла­сы

2. Тұқымдық бұқаның және оның ата-бабаларының дамуы және сырт пішінінің бағасы Туы­стық дең­гей Ті­рі сал­ма­ғы, кг ту­ған­да­ғы Ене­сі­нен ажы­ра­тқан­да 8 ай 12 ай 15 ай 18 ай 2 жа­ста ай кг Тұқым­дық бұ­қа Тұқым­дық бұ­қа­ның әке­сі Ене­сі­нің әке­сі Әке­сі­нің әке­сі кестенің жалғасы Туы­стық дең­гей Ті­рі сал­ма­ғы, кг Сырт пі­ші­ні­нің ба­ға­сы, балл 3 жа­ста 4 жа­ста 5 және одан жо­ға­ры жа­ста 2 жа­ста 3 жа­ста 4 жа­ста 5 және одан жо­ға­ры жа­ста Тұқым­дық бұ­қа Тұқым­дық бұ­қа­ның әке­сі Ене­сі­нің әке­сі Әке­сі­нің әке­сі

3. Тұқымдық бұқаны ұрпақтарының сапасы бойынша бағалау және оның бұқашықтарын өз өнімділігі бойынша сынау нәтижелері туралы қорытынды есебі Ба­ға­ла­удың ба­ста­лу кү­ні ___________________________ Ба­ға­ла­удың аяқ­та­лу кү­ні ___________________________ № р/н Тұқым­дық бұ­қа­ның ұр­пақ­та­ры­ның же­ке нө­мір­ле­рі 8 ай­да­ғы ті­рі сал­ма­ғы, кг 15 ай­да­ғы ті­рі сал­ма­ғы 8-15 ай­да­ғы ор­та­ша тәу­лік­тік қо­с­қан сал­ма­ғы 1 кг ті­рі сал­мақ өсі­міне жұм­сал­ған азық шы­ғы­ны кг ин­декс г ин­декс а.ө. ин­декс 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 Тұқым­дық бұ­қа­ның ұр­пақ­та­ры­ның ор­та­ша көр­сет­кіш­те­рі (п = ) Бар­лық бұ­қа­шық­тар­дың ор­та­ша көр­сет­кіш­те­рі кестенің жалғасы Ба­ға­ла­удың ба­ста­лу кү­ні ___________________________ Ба­ға­ла­удың аяқ­та­лу кү­ні ___________________________ № р/н Тұқым­дық бұ­қа­ның ұр­пақ­та­ры­ның же­ке нө­мір­ле­рі Ет­ті­лік са­па­сын ті­рі­лей ба­ға­лау Жал­пы ба­ға­сы, балл Класс Ке­шен­ді ин­дек­сі балл ин­декс 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 Тұқым­дық бұ­қа­ның ұр­пақ­та­ры­ның ор­та­ша көр­сет­кіш­те­рі (п = ) Бар­лық бұ­қа­шық­тар­дың ор­та­ша көр­сет­кіш­те­рі

4. Тұқымдық бұқаның кластық бағасы Жыл Жа­сы – жыл және ай Кла­стық ба­ға­сы Шы­ғу те­гі бой­ын­ша ті­рі сал­ма­ғы бой­ын­ша дене бі­ті­мі бой­ын­ша ұр­пақ­та­ры­ның са­па­сы бой­ын­ша ке­шен­ді кла­сы бой­ын­ша се­лек­ци­я­лық ин­дек­сі пай­да­ла­нуы Тексеру _________________________ облыс ___________________ ауданының _______________________________________ шаруашылығы басқармасы тексеру 20 жылғы « » _______________________ аяқталғанда __________________ ______________________________________________ малды асылдандыру _______________ доза шәуеті ______________ түрінде бар (мұздатылған) _________________________________ облысы М.Ө.  Ауыл шаруашылығында жүргізілді Бастығы                _______________________________________ қолы             Т.А.Ә Куәлік берілген күні ___________________

Етті тұқымды тұқымдық бұқаларды ұрпақтарының сапасы бойынша тексеру мен бағалауды және бұқашықтарды өз өнімділігі бойынша сынауды өткізу ережесіне 3-қосымша Қоралық кезеңде өз өнімділігі бойынша сыналатын бұқашықтарды азықтандыру рационының үлгісі Азық тү­рі, қо­с­па­ла­ры Жа­сы, ай 8-10 11-12 13-14 14-15 Астық тұқым­дас пі­шен, кг 3,4 3,9 4,4 5,0 Пі­шен­де­ме неме­се жү­ге­рі сүр­ле­мі, кг 5,0/7,0 6,0/8,5 6,5/9,0 7,0/10,0 Құ­нар­лы азық, кг 3,2 3,8 4,4 5,0 Ас тұ­зы, г 45 50 55 60 Ра­ци­он құ­ра­мын­да бар: құр­ғақ зат, кг 6,7 7,8 8,4 9,6 азық өл­ше­мі 6,2 7,2 8,1 9,2 ал­ма­су қу­а­ты, МДж 70 80 86 97 ши­кі про­те­ин, г 960 1 120 1 208 1 360 қор­ты­ла­тын про­те­ин, г 680 790 850 925

Етті тұқымды тұқымдық бұқаларды ұрпақтарының сапасы бойынша тексеру мен бағалауды және бұқашықтарды өз өнімділігі бойынша сынауды өткізу ережесіне 4-қосымша 1-кесте – Бұқашықтардың еттілік формасын бағалау шкаласы Дене мү­ше­ле­рі және мал­дың жал­пы же­ті­луі Жо­ға­ры бал­мен ба­ға­ла­удың та­лап­та­ры Ба­ға­сы жо­ғар­ғы балл ко­эфи­ци­ент жал­пы балл Дене бі­ті­мі және бұл­шық еті­нің то­лы­суы Дене бі­ті­мі­нің про­пор­ци­о­нал­ды­ғы тұқым­ға сәй­кес. Бұл­шық еті жақ­сы же­ті­л­ген, де­не­сі дөң­ге­лен­ген, кең 5 3 15 Ке­уде Кең, дөң­ге­лен­ген және те­рең, жа­уы­ры­ны ар­ты­на құ­ла­ма­ған. Жақ­сы да­мы­ған, кең, тө­сі ал­ды­на қа­рай шық­қан. 5 2 10 Шоқ­тық, ар­қа, бел Кең, ұзын, те­гіс, бұл­шық еті жақ­сы то­лы­с­қан 5 2 10 Құй­мы­шақ Тү­зу, кең, ұзын, бұл­шық еті жақ­сы то­лы­с­қан, құй­ры­ғы дұ­рыс қа­лып­тас­қан 5 2 10 Сан еті Бұл­шық еті өте жақ­сы же­ті­л­ген, асық­ты буын­ға тү­сің­кі. Сан­ның іш­кі жа­ғы ет­ті, арт жа­ғы де­не­нің тө­мен­гі сызығ­ы­на дей­ін то­лық­қан 5 2 10 Аяқ­та­ры Мық­ты, дұ­рыс қой­ы­л­ған, тұ­яқ­та­ры бе­рік 5 1 5 Бар­лы­ғы 60 2 кесте – Тұқымдық бұқаларды ұрпақтарының сапасы бойынша және бұқашықтарды еттілік сапасы бойынша кешенді бағалау шкаласы Көр­сет­кіш Жо­ғар­ғы балл Ко­эф­фи­ци­ент Жиын­тық балл 15 ай­лы­ғын­да­ғы ті­рі сал­ма­ғы 5 2 10 Ор­та­ша тәу­лік­тік қо­с­қан сал­ма­ғы 5 3 15 1 кг өсім­ге жұм­сал­ған азық шы­ғы­ны 5 2 10 Ет­ті­лік фор­ма­ла­ры 5 3 15 Бар­лы­ғы 50 3 кесте – Тұқымдық бұқаларды ұрпақтарының сапасы бойынша және бұқашықтарды өз өнімділігі бойынша кластық бағалаудың шкаласы Класс Бал­дық ба­ға Эли­та-ре­корд 45-50 Эли­та 40-44 I 32-39 II 20-31 4 кесте – Тұқымдық бұқалардың ұрпақтарының сапасы бойынша кластық бағасын ескеріп кешенді класын анықтау Ті­рі сал­ма­ғы, сырт пі­ші­ні және те­гі бой­ын­ша кла­сы Ұр­пақ­та­ры­ның са­па­сы бой­ын­ша кла­сы Эли­та-ре­корд Эли­та I II Эли­та-ре­корд эли­та-ре­корд эли­та-ре­корд эли­та І Эли­та эли­та-ре­корд эли­та I ІІ I эли­та эли­та I ІІ II эли­та I I ІІ 5 кесте – 8-ден 18 айлық жасына дейінгі орташа тәуліктік қосқан салмағын анықтаух Ба­ға Бар­лы­ғы Оның ішін­де жай­ы­лу ке­зе­ңін­де 5 балл 900 г және одан жо­ға­ры 800 г және одан жо­ға­ры 4 балл 750 г, кем емес 650 г, кем емес 3 балл 600 г, кем емес 500 г, кем емес 2 балл 600 г, кем емес 500 г, кем емес х - галловей тұқымының орташа тәуліктік қосқан салмағы 10% төмен 6 кесте – 8-ден 18 айлық жасындағы 1 кг тірі салмағы өсіміне жұмсалған азық шығынын анықтау Ба­ға Бар­лы­ғы Оның ішін­де жай­ы­лу ке­зе­ңін­де 5 балл 8 азық өл­ше­міне дей­ін 9 азық өл­ше­міне дей­ін 4 балл 9 азық өл­ше­міне дей­ін 10 азық өл­ше­міне дей­ін 3 балл 10 азық өл­ше­міне дей­ін 11 азық өл­ше­міне дей­ін 2 балл 11 азық өл­ше­міне дей­ін 12 азық өл­ше­міне дей­ін 7 кесте – Бұқашықтардың қоралық-жайылымдық күтіп-бағу жағдайында 1 кг салмақ өсіміне жұмсалатын азық шығыны нормасы, азық өлшемінде Бұ­қа­шық­ты кү­тіп-ба­ғу Жас ара­лы­ғы, ай 8-12 12-13 13-14 14-15 15-16 16-17 17-18 Қо­ра­да 6,1 7,9 8,6 9,0 9,5 9,9 10,3 Жай­ы­лым­да 6,4 8,2 8,9 9,3 9,8 10,2 10,7 8 кесте – Ұрпақтарының сапасы бойынша ең жақсы тұқымдықтарды кешенді бағалау шкаласы Көр­сет­кіш Жо­ға­ры балл Ко­эф­фи­ци­ен­ті Балл­дың қо­сындысы 15-18 ай­лық жа­сын­да­ғы ті­рі сал­ма­ғы 5 2 10 Ор­та­ша тәу­лік­тік қо­с­қан сал­ма­ғы 5 3 15 1 кг сал­мақ өсі­міне жұм­сал­ған азық шы­ғы­ны 5 2 10 Сой­ыс шы­ғы­мы 5 2 10 Ұша­ны ба­ға­лау 5 1 5 Бар­лы­ғы 50 9 кесте – Селекцияланушы белгілердің тұқым стандарттары Бел­гі­лер Бұ­қа­шық­тар­ды өсі­ру 15 ай­ға дей­ін 18 ай­ға дей­ін Ті­рі сал­ма­ғы, кг 1 класс 1 класс Ор­та­ша тәу­лік­тік қо­с­қан сал­ма­ғы, Гх 700 600 Азық шы­ғы­ны, азық өл­ше­мі 9,0 10,0 Ет­ті­лі­гі, балл 42 42 х – галовей тұқымы үшін орташа тәуліктік қосқан салмағы 10% төмен 10 кесте – Бұқашықтарды өз өнімділігі бойынша сынау кезінде және ұрпақтарының сапасы бойынша бағаланатын тұқымдық бұқалардың асыл тұқымдық санатын анықтау Та­лап­тар Асыл тұқым­дық са­на­ты жақ­сарт­қыш бей-та­рап на­шар­лат­қыш Ке­шен­ді се­лек­ци­я­лық ин­дек­сі: та­бын шең­бе­рін­де 103 және жо­ға­ры 97-102 97-ден кем по­пу­ля­ция шең­бе­рін­де (тұқым стан­дар­ты­на қа­ты­сты) 120 және жо­ға­ры 110-119 110 Бел­гі­лер­дің да­муы ке­зін­де: 8-ден 15 ай­ға дей­ін ор­та­ша тәу­лік­тік қо­с­қан сал­ма­ғы, г 1001 және жо­ға­ры 850-1000 850-ден кем 15 ай­да­ғы ті­рі сал­ма­ғы, класс эл. рек. эли­та I Азық шы­ғы­ны, азық өл­ше­мі 7,0-ден кем 7,0-8,0 8,0-ден жо­ға­ры Ет­ті­лік са­па­сы, балл 54 және жо­ға­ры 48-54 48-ден кем

Етті тұқымды тұқымдық бұқаларды ұрпақтарының сапасы бойынша тексеру мен бағалауды және бұқашықтарды өз өнімділігі бойынша сынауды өткізу ережесіне 5-қосымша 3 ет-бұқа нысаны Қазақстан Республикасы ________________________ облысы __________________________ ауданы __________________________ шаруашылығы __________________________ фермасы Тұқымдық бұқаларды ұрпақтарының сапасы бойынша тексеру мен бағалауды және бұқашықтарды өз өнімділігі бойынша сынауды өткізу есебін жүргізу журналы 20___жылы Бас зоотехник __________________ Жауапты _____________ Т.А.Ә. Т.А.Ә. Зоотехник-сұрыптаушы __________________ лауазымы ____________ Т.А.Ә. Т.А.Ә. Тек­се­рі­ле­тін тұқым­дық бұ­қа­лар­дың мә­лі­мет­те­рі Рет­тік № Тұқым­дық бұ­қа­ның ла­қап аты же­ке № Тұқы­мы Тұқым­ды­лы­ғы Жа­сы, жыл және ай Ті­рі сал­ма­ғы, кг Тү­сі Тұқы­мы­ның және ти­пі­нің ай­қынды­ғы Ке­шен­ді кла­сы 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 кестенің жалғасы Тек­се­рі­ле­тін тұқым­дық бұ­қа­лар­дың ұры­ғы­мен ұрық­тан­ды­ры­л­ған сиыр­лар­дың мә­лі­мет­те­рі Тұқым­дық бұ­қа­ның ла­қап аты мен же­ке № Сиыр­дың же­ке № Тұқы­мы Тұқым­ды­лы­ғы Жа­сы, жыл және ай Ті­рі сал­ма­ғы, кг Тү­сі Тұқы­мы­ның және ти­пі­нің ай­қынды­ғы Ке­шен­ді кла­сы Ұрық­тан­ды­ры­л­ған кү­ні 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 кестенің жалғасы Алын­ған ұр­пақ­та­ры­ның жал­пы мә­лі­мет­те­рі Тұқым­дық бұ­қа­ның ла­қап аты мен же­ке № Бұ­қа­шық­тар­дың же­ке № Ту­ған кү­ні Ту­ған­да­ғы ті­рі сал­ма­ғы, кг Тү­сі Тұқы­мы­ның және ти­пі­нің ай­қынды­ғы 21 22 23 24 25 26 кестенің жалғасы Тек­се­рі­ле­тін тұқым­дық бұ­қа­ның бұ­қа­шық­та­ры­ның ай­лық жа­сын­да­ғы ті­рі сал­ма­ғы, кг 1 2 3 4 5 6* 27 28 29 30 31 32 * - тірі салмағы мен бірге дефис арқылы кеуде орамының өлшемі көрсетіледі Тек­се­рі­ле­тін тұқым­дық бұ­қа­ның бұ­қа­шық­та­ры­ның ай­лық жа­сын­да­ғы ті­рі сал­ма­ғы, кг 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 33 34 35 36 37 38 39 40 41 42 кестенің жалғасы Тек­се­рі­ле­тін тұқым­дық бұ­қа­ның бұ­қа­шық­та­ры­ның ай­лық жа­сын­да­ғы ті­рі сал­ма­ғы, кг Тек­се­рі­ле­тін тұқым­дық бұ­қа­ның бұ­қа­шық­та­ры­ның ай­лық жа­сын­да­ғы ор­та­ша тәу­лік­тік қо­с­қан сал­ма­ғы, г 16 17 18 8 ай­ға дей­ін 8-12 12-15 15-18 8-15 12-15 8-18 42 43 44 45 46 47 48 49 50 51

Етті тұқымды тұқымдық бұқаларды ұрпақтарының сапасы бойынша тексеру мен бағалауды және бұқашықтарды өз өнімділігі бойынша сынау өткізу ережесіне 6-қосымша 4 ет-бұқа нысаны Етті тұқымды тұқымдық бұқаларды ұрпақтарының сапасы бойынша тексеру мен бағалауды және бұқашықтарды өз өнімділігі бойынша сынауды өткізу нәтижелері туралы есебі Тұқым – ______________________ Шаруашылық атауы – __________________ Бағалау жылы – _________ Тұқым­дық бұ­қа­ның ла­қап аты мен же­ке № Оның бұ­қа­шық­та­ры­ның же­ке нө­мір­ле­рі 8 ай­да­ғы ті­рі сал­ма­ғы, кг 15* ай­да­ғы ті­рі сал­ма­ғы 8-15* ай ара­лы­ғын­да­ғы ор­та­ша тәу­лік­тік қо­с­қан сал­ма­ғы кг ин­декс г ин­декс 1 2 3 4 5 6 7 Тұқым­дық бұ­қа­ның бұ­қа­шық­та­ры­ның ор­та­ша көр­сет­кіш­те­рі (п = 10) кестенің жалғасы 1 кг ті­рі сал­ма­ғы өсі­міне жұм­сал­ған азық шы­ғы­ны Ет­ті­лік са­па­сын ті­рі­лей ба­ға­лау Жал­пы ба­ға­сы, балл Класс Ке­шен­ді ин­дек­сі азық өл­ше­мі ин­декс балл ин­декс 8 9 10 11 12 13 14 *- сыналатын бұқашықтарды 18 айға дейінгі өсіру кезінде сәйкесінше бағаланатын көрсеткіштер өзгереді Қолдары қойылды: Малдардың асыл тұқымдық құндылығын бағалау бойынша қызмет көрсеткен бағалауды өткізген жеке немесе заңды тұлға: ___________________________        _______________________ (Т.А.Ә.)                         (қолы, күні) Аудан әкімдігінің ауыл шаруашылығы бөлімінің маманы: ___________________________         _______________________ (Т.А.Ә.)                          (қолы, күні) Ауыл шаруашылығы министрлігінің Агроөнеркәсіптік кешеніндегі мемлекеттік инспекция комитетінің аудандық аумақтық инспекциясының асыл тұқымды мал шаруашылығы бойынша мемлекеттік инспекторы: ___________________________          _______________________ (Т.А.Ә.)                           (қолы, күні) Шаруашылықтың (кәсіпорынның) бас зоотехнигі: ___________________________           _______________________ (Т.А.Ә.)                           (қолы, күні) Шаруашылықтың (кәсіпорынның) басшысы: ___________________________            _______________________ (Т.А.Ә.)                            (қолы, күні)

Етті тұқымды тұқымдық бұқаларды ұрпақтарының сапасы бойынша тексеру мен бағалауды және бұқашықтарды өз өнімділігі бойынша сынауды өткізу ережесіне 7-қосымша 4 ет-бұқа нысаны Етті тұқымды тұқымдық бұқаларды ұрпақтарының сапасы бойынша тексеру мен бағалауды және бұқашықтарды өз өнімділігі бойынша сынауды өткізу нәтижелері туралы есебі Тұқым – қазақтың ақ бас сиыры   Шаруашылық атауы – Ақмола облысы Бағалау жылы – 1983             «Балкашинский» асыл тұқымды мал зауыты Тұқым­дық бұ­қа­ның ла­қап аты мен же­ке № оның бұ­қа­шық­та­ры­ның же­ке нө­мір­ле­рі 8 ай­да­ғы ті­рі сал­ма­ғы, кг 15 ай­да­ғы ті­рі сал­ма­ғы 8-15 ай ара­лы­ғын­да­ғы ор­та­ша тәу­лік­тік қо­с­қан сал­ма­ғы кг ин­декс г ин­декс 1 2 3 4 5 6 7 Ав­густ 6 135 5 550 160 420 95,0 1 238 131,2 5 667 228 438 99,1 1 000 106,0 5 668 260 439 99,3 852 90,3 5 670 262 440 99,5 848 89,9 5 676 288 452 102,3 781 82,8 5 679 245 410 92,8 786 83,3 5 683 285 461 104,3 838 88,8 5 714 270 452 102,3 857 91,9 5 716 250 462 104,5 1 010 107,1 5 743 254 457 103,4 986 104,6 Тұқым­дық бұ­қа­ның бұ­қа­шық­та­ры­ның ор­та­ша көр­сет­кіш­те­рі (п = 10) 249,8 443,3 927 кестенің жалғасы Тұқым­дық бұ­қа­ның ла­қап аты мен же­ке № 1 кг ті­рі сал­ма­ғы өсі­міне жұм­сал­ған азық шы­ғы­ны Ет­ті­лік са­па­сын ті­рі­лей ба­ға­лау Жал­пы ба­ға­сы, балл Класс Ке­шен­ді ин­дек­сі азық өл­ше­мі ин­декс балл ин­декс 1 8 9 10 11 12 13 14 Ав­густ 6 135 8,0 85,7 53 98,5 43 Эл 102,6 6,1 112,9 54 100,4 47 ЭР 104,6 7,2 97,1 52 96,6 42 Эл 95,8 7,2 97,1 54 100,4 42 Эл 96,7 7,7 98,9 56 104,1 42 Эл 97,0 7,7 98,9 53 98,5 37 1 93,4 7,3 95,7 56 104,1 42 Эл 98,2 7,1 98,6 55 102,2 45 ЭР 98,7 6,0 114,3 56 104,1 50 ЭР 108,0 6,2 11,4 55 102,2 47 ЭР 105,4 Тұқым­дық бұ­қа­ның бұ­қа­шық­та­ры­ның ор­та­ша көр­сет­кіш­те­рі (п = 10) 7,0 54,4 47 ЭР Тұқым­дық бұ­қа­ның ла­қап аты мен же­ке № оның бұ­қа­шық­та­ры­ның же­ке нө­мір­ле­рі 8 ай­да­ғы ті­рі сал­ма­ғы, кг 15* ай­да­ғы ті­рі сал­ма­ғы 8-15* ай ара­лы­ғын­да­ғы ор­та­ша тәу­лік­тік қо­с­қан сал­ма­ғы кг ин­декс г ин­декс 1 2 3 4 5 6 7 Ари­он 3354 5 671 227 457 103,4 1 095 116,1 5 672 255 481 105,8 1 076 114,1 5 673 237 442 100,0 976 103,5 5 688 238 460 104,1 1 057 112,1 5 689 247 442 100,0 929 98,5 5 690 238 445 100,7 986 104,6 5 734 235 430 97,3 929 98,5 5 736 222 438 99,1 1 029 109,1 5 737 242 455 102,9 1 014 107,5 Тұқым­дық бұ­қа­ның бұ­қа­шық­та­ры­ның ор­та­ша көр­сет-кіш­те­рі (п = 9) 238,0 450,0 1 009 Бар­лық тұқым­дық бұ­қа­лар­дың ор­та­ша көр­сет­кіш­те­рі 243,9 442,5 968 Тұқым­дық бұ­қа­ның ла­қап аты мен же­ке № 1 кг ті­рі сал­ма­ғы өсі­міне жұм­сал­ған азық шы­ғы­ны Ет­ті­лік са­па­сын ті­рі­лей ба­ға­лау Жал­пы ба­ға­сы,балл Класс Ке­шен­ді ин­дек­сі азық өл­ше­мі ин­декс балл ин­декс 1 8 9 10 11 12 13 14 Ари­он 3354 6,1 112,9 55 102,2 50 ЭР 109,0 6,2 111,4 56 104,1 50 ЭР 109,6 6,8 102,9 54 100,4 47 ЭР 101,7 6,3 110,0 54 100,4 50 эр 106,7 7,1 98,6 53 98,5 42 эл 98,9 6,8 102,9 54 100,4 47 Эр 102,2 7,2 97,1 53 98,5 42 Эл 97,9 6,5 107,1 54 100,4 50 Эр 104,0 6,6 105,7 54 100,4 50 Эр 104,1 Тұқым­дық бұ­қа­ның бұ­қа­шық­та­ры­ның ор­та­ша көр­сет-кіш­те­рі (п = 9) 6,6 54,2 50 Эр Бар­лық тұқым­дық бұ­қа­лар­дың ор­та­ша көр­сет­кіш­те­рі 6,8 54,3 48,5 *- сыналатын бұқашықтарды 18 айға дейін өсіру кезінде сәйкесінше бағалау көрсеткіштері өзгереді

Етті тұқымды тұқымдық бұқаларды ұрпақтарының сапасы бойынша тексеру мен бағалауды және бұқашықтарды өз өнімділігі бойынша сынауды өткізу ережесіне 8-қосымша 5 ет-бұқа нысаны Етті тұқымды тұқымдық бұқаларды ұрпақтарының сапасы бойынша тексеру мен бағалауды және олардың бұқашықтарын өз өнімділігі бойынша сынауды өткізу нәтижелерін және құжаттардың нақтылығын тексеру актісі Тұқымдық бұқа Лақап аты ___________, индекс № ______________ Жазылған АТММК маркасы және АТММК бойынша № ____________________ Туған күні ______________________________________ Тұқымы мен тұқымдылығы _________________________________________ _______ жасындағы тірілей салмағы ______________ кг Класы:_________________________ Сырт пішіні ______________ балл Туған жері _________________________________________________ Тиесілі ____________________________________________________ Т Е Г І Аталық желі, туыстық тобы ___________________________________ Туы­стық ден­гей Ла­қап аты Же­ке № АТММК мар­ка­сы және АТММК бой­ын­ша № Тұқы­мы мен тұқым­ды­лы­ғы Жа­сы, жыл ті­рі сал­ма­ғы, кг Сырт пі­ші­ні­нің ба­ға­сы, балл Кла­сы Сүт­ті­лі­гі, тө­лі­нің 6 ай­лы­ғын­да­ғы сал­ма­ғы, кг Ене­сі + ЕЕ + ӘЕ + Әке­сі - ӘӘ - ЕӘ - ӘӘӘ - Тұқымдық бұқаны ұрпақтарының сапасы бойынша тексеру мен бағалау және бұқашықтарды өз өнімділігі бойынша сынау ______________________ облысының ______________________ ауданының _________________________ шаруашылығында өткізілді. Тұқымдық бұқаны ұрпақтарының сапасы бойынша тексеру мен бағалау және бұқашықтарды өз өнімділігі бойынша жүргізілген сынау нәтижелерін және құжаттарының нақтылығын тексеру ________________________ облысы Ауыл шаруашылығы басқармасы бастығының 20___жылғы «_____» _____________ № _________ бұйрығымен бекітілген комиссиясымен өткізілді. Комиссия құрамы: Комиссия төрағасы ______________________________ Комиссия мүшелері:

1. ___________________________      _______________________ (Т.А.Ә.)                        (қолы, күні)

2. ___________________________      _______________________ (Т.А.Ә.)                        (қолы, күні)

3. ___________________________      _______________________ (Т.А.Ә.)                        (қолы, күні)

4. ___________________________      _______________________ (Т.А.Ә.)                        (қолы, күні)

5. ___________________________      _______________________ (Т.А.Ә.)                        (қолы, күні)

1. Шаруашылықтағы асылдандыру жұмысы және зоотехникалық есебінің жағдайы Бұл бөлімде, тұқымдық бұқаларды ұрпақтарының сапасымен сынау жүргізілген шаруашылықтағы малды асылдандыру жұмысының нақты жағдайы келтіріледі. Малды азықтандыру деңгейі: ұрпақтарының сапасы бойынша тексеру мен бағалаудан өтіп жатқан тұқымдық бұқалардың өз өнімділігі бойынша сыналып жатқан бұқашықтарына бірдей бағу және азықтандыру жағдайы жасалды ма. Тұқымдық бұқаларды ұрпақтарының сапасымен тексеру тәсілдері. Асылдандыру есебінің жағдайы: төлдерді өсіру журналдары қалай жүргізіліп, қалай толтырылады, бұқашықтар мен қашарлар ай сайын өлшене ме, малдарды нөмірлеу тәсілі - малдардың туғанда салған нөмірлері сақталады ма т.б.

2. Етті тұқымды сиырлар табындарын тірі салмағы және сырт пішінінің бағасымен сипаттау (20 ____жылғы бонитировканың мәліметтері) 3 жас 4 жас 5 жас және одан жо­ға­ры бас ті­рі сал­ма­ғы (кг) сырт пі­ші­ні­нің бал­дық ба­ға­сы бас ті­рі сал­ма­ғы (кг) сырт пі­ші­ні­нің бал­дық ба­ға­сы бас ті­рі сал­ма­ғы (кг) сырт пі­ші­ні­нің бал­дық ба­ға­сы Ша­ру­а­шы­лық бой­ын­ша со­ның ішін­де тек­се­рі­ле­тін тұқым­дық бұ­қа­ның бұ­қа­шық­та­ры­ның ене­ле­рі

3. Етті тұқымды төлдерін тірі салмағы бойынша шаруашылықтарға бөлу: (20 ____жылғы бонитировканың мәліметтері) Бұ­қа­шық­тар Тай­ын­ша­лар Бар­лық бас 1 ба­стың ор­та­ша ті­рі сал­ма­ғы (кг) Бар­лық бас 1 ба­стың ор­та­ша ті­рі сал­ма­ғы (кг) Ту­ған­да­ғы 6 ай 8 ай 12 ай 18 ай

4. Тірі салмағы, орташа тәуліктік қосқан салмағы, сынау кезіндегі 1 кг қосымша салмаққа жұмсаған азық шығыны, тексерілетін тұқымдық бұқаның бұқашықтарының ұша шығымы және бағалануы Тек­се­рі­лу­ші тұқым­дық бұ­қа­ның бұ­қа­шық­та­ры­ның аты, же­ке № Ту­ған кү­ні Ті­рі сал­ма­ғы Ба­қы­лау өсі­ру ке­зін­де­гі ті­рі сал­ма­ғы­ның ор­та­ша тәу­лік­тік қо­с­қан сал­ма­ғы, г Ба­қы­лау өсі­ру ке­зе­ңін­де­гі 1 кг ті­рі сал­мақ өсі­міне азық шы­ғы­ны, азық өл­ше­мі ту­ған­да 8 ай 12 ай 15 (18) ай кестенің жалғасы Ұша шы­ғы­мы (%-ға) Ұша ба­ға­сы, балл Ба­қы­лап сою жүр­гі­зіл­ме­ген­де бұ­қа­шық­тың ет­ті­лік фор­ма­сын ба­ға­лау (балл) Жал­пы тү­рі, тұқым­дық ай­қын­ды­лы­ғы ке­уде шоқ­тық, ар­қа, бел құй­ым­шақ сан еті аяқ­тя­ры бар­лы­ғы

5. Тұқымдық бұқаны ұрпақтарының сапасы бойынша бағалау Ба­ға­ла­уда­ғы тұқым­дық бұ­қа­ның ла­қап аты мен же­ке № Бұ­қа­шық­та­ры­ның са­ны, бас Бұ­қа­шық­тар­дың ті­рі сал­ма­ғы, кг Ор­та­ша тәу­лік­тік қо­с­қан сал­ма­ғы, г 1 кг ті­рі сал­ма­ғы өсі­міне азық шы­ғы­ны, азық өл­ше­мі Ет­ті­лік са­па­ла­рын ба­ға­лау, балл 8 ай. 15 (18) ай. кестенің жалғасы Тұқым­дық бұ­қа­ны ұр­пақ­та­ры­ның са­па­сы бой­ын­ша ба­ға­лау, балл 15 (18) - ай­лы­ғын­да­ғы ті­рі сал­ма­ғы ор­та­ша тәу­лік­тік қо­с­қан сал­ма­ғы 1 кг ті­рі сал­ма­ғы өсі­міне азық шы­ғы­ны ұша шы­ғы­мы % ұша ба­ға­сы ба­қы­лау сою бол­ма­ған­да, ет­ті­лік фор­ма­сы бал­дар жиын­тығы

6. _________________________________ жеке № ________ тұқымдық бұқаны ұрпақтарының сапасы бойынша тексеру мен бағалауды және бұқашықтарды өз өнімділігі бойынша сынауды өткізуші жауапты тұлға (лар): ____________________________________________________________________________________ ____________________________________________________________________________________ Комиссиямен _______________________ шаруашылығында асылдандыру жұмыстары мен асылдандыру есептерінің қал-жағдайын орнына шығу барысында тексерілген. ҚОЛДАРЫ: