Алматы облысының 2003-2005 жылдарға арналған аграрлық азық-түлік бағдарламасы туралы от 20.03.2003 г. № 33-183 (Алматы облысының 2003-2005 жылдарға арналған аграрлық азық-түлік бағдарламасы туралы)

Алматы облысының 2003-2005 жылдарға арналған аграрлық азық-түлік бағдарламасы туралы
Қазақстан Республикасы Президентінің 2002 жылғы 5-маусымдағы "Қазақстан Республикасының 2003-2005 жылдарға арналған Мемлекеттік аграрлық азық-түлік бағдарламасы туралы" N 889 Жарлығын , Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2002 жылғы 2-тамыздағы "Қазақстан Республикасының 2003-2005 жылдарға арналған Мемлекеттік аграрлық азық-түлік бағдарламасын жүзеге асыру жөніндегі іс-шаралар жоспары туралы" N 864 қаулысын жүзеге асыру мақсатында Алматы облыстық мәслихаты ШЕШІМ қабылдады:

1. Алматы облысының 2003-2005 жылдарға арналған аграрлық азық-түлік бағдарламасы қосымшаға сәйкес бекітілсін.

2. Облыстық аграрлық азық-түлік бағдарламасының орындалуын қамтамасыз етуді бақылау және үйлестіруді облыс Әкімінің орынбасары Ә.Ә.Тойбаевқа және аграрлық мәселелер, сондай-ақ азық-түлік, жер пайдалану, экология, табиғи ресурстарды тиімді пайдалану жөніндегі тұрақты комиссияға (А.З.Зияданов) жүктелсін.

Алматы облыстық Мәслихатының
2003 жылғы 20 наурыздағы
N 33-183 шешіміне
қосымша
АЛМАТЫ ОБЛЫСЫНЫҢ 2003-2005 ЖЫЛДАРҒА АРНАЛҒАН
АГРАРЛЫҚ АЗЫҚ-ТҮЛІК
БАҒДАРЛАМАСЫ
Паспорт
Аталуы: Алматы облысының 2003-2005 жылдарға арналған
азық-түлік бағдарламасы
Негіздеме: Қазақстан Республикасының Президенті
Н.Ә.Назарбаевтың "Қазақстан Республикасының
ішкі және сыртқы саясатының 2003 жылға
арналған негізгі бағыттары туралы" Қазақстан
халқына жолдауы .
Негізгі Алматы облысының ауыл шаруашылығы департаменті,
әзірлеуші: ҚР Ауыл шаруашылығы министрлігінің облыстық
аумақтық басқармасы
Мақсаты: Агроөнеркәсіптік кешені мен бәсекеге қабілетті
өнім өндірудің тиімді жүйесін қалыптастыру
негізінде азық-түлікті қамтамасыз ету.
Міндеттері: Бағдарламаның мақсатына жету үшін мынандай
міндеттерді шешу көзделеді:
Облыстың азық-түліктік қауіпсіздігін
қамтамасыз ету;
Бәсекеге қабілетті және теңдестірілген
экономика құрудың қарқыны мен серпінін
арттыру;
Халық тұрмысы және оның әлеуметтік қорғалуы
деңгейінің өсуін қамтамасыз ету;
Ауыл шаруашылығы өнімдерін мемлекеттік қолдау
шараларын оңтайландыру;
Ішкі және сыртқы рыноктарда ауыл шаруашылығы
өнімдерін және қайта өңделген өнімдерді сату
көлемдерін ұлғайту.
Бағдарламаның
негізгі шаралары: Азық-түліктік қауіпсіздікті қамтамасыз ету
жүйесінің тұрақтылануын арттыру, аграрлық
бизнестің тиімді жүйесін қалыптастыру, өз
өнімдерінің бәсекеге қабілеттілігін арттыру
және ішкі рынокта да, сыртқы рынокта да сату
көлемін ұлғайту, азық-түлік импортының
деңгейін төмендету.
қаржыландыру Республикалық және жергілікті
бюджеттердің көздері: қаражаттары, сондай-ақ бюджеттен тыс көздердің
қаражаты (заем қаражаты, тікелей инвестициялар,
гранттар және басқа қаржы институттарының
қаражаты)
Күтілетін
түпкілікті Халықтың тұрмыс деңгейін көтеруді қамтамасыз
нәтиже: ететін экономика саласының серпінді өсуіне қол
жеткізу
Жүзге асыру
мерзімі: 2003-2005 жылдары
КІРІСПЕ
Бұрынғы өндірістік қатынастар күйреуінің және жаңасы қалыптасуының әсерінен қатты дағдарыс кезеңін бастан кешірген агроөнеркәсіптік сектор соңғы жылдарда тұрақтанды.
Бүтіндей алғанда ауыл шаруашылығы бойынша жалпы өнім өндіру қарқынының жоғарылай түскені байқалады.
Жыл сайын, 1999 жылдан бастап ауыл шаруашылығындағы жалпы өнім өндірісінің көлемі 2002 жылдың бағасымен орта есеппен 20 пайызға артып, 2001 жылы 65,5 млрд. теңгені, оның ішінде өсімдік шаруашылығының өнімдері 33,1 млрд. теңгені, мал шаруашылығының өнімдері 32,4 млрд. теңгені құрады.
Үстіміздегі жылдың бағасы бойынша жалпы өнім өндірісі 73,5 млрд. теңге, оның ішінде өсімдік шаруашылығының өнімдері 39,1 млрд. теңге, мал шаруашылығының өнімдері 34,4 млрд. теңге болады.
Бұдан кейінгі экономикалық қайта құрулар қисыны аграрлық бизнестің ұтымды құрылымын қалыптастырумен, агротехнологиялардың деңгейін көтерумен, ауыл шаруашылығы өндірісінің маркетингтік стратегиясына, ішкі рыноктағы импорт алмасуға, жақын және алыс шетелдерге экспортты жандандыруға көшумен байланысты аграрлық саладағы өсудің жаңа сапасына өтуді талап етеді.
Агроөнеркәсіптік кешенді дамыту нарыққа бағдарланған экономиканың заңдылықтарына сәйкес жүргізілетін болады, сондықтан өндіріс тиімділігінің, отандық тамақ өнімдерінің бәсекеге қабілеттілігінің, олардың сапасының халықаралық талаптарға (стандарттарға) сәйкестігінің көрсеткіштері басым болуы тиіс.

I. Аграрлық азық-түлік бағдарламасының
мақсаты, міндеттері және өлшемдері
2003-2005 жылдарға арналған аграрлық азық-түлік бағдарламасының негізгі мақсаты агроөнеркәсіптік кешеннің тиімді жүйесін қалыптастыру және бәсекеге қабілетті өнім өндіру негізінде ауыл шаруашылығы өнімдері өндірісінің өсуін қамтамасыз ету болып табылады.
Бағдарламаның мақсатына жету үшін мынадай міндеттерді шешу көзделеді:
облыстың азық-түліктік қауіпсіздігін қамтамасыз ету;
бәсекеге қабілетті және теңдестірілген экономиканы құру қарқыны мен серпінін арттыру;
өңір тұрғындарының тұрмыс деңгейінің өсуін, әлеуметтік қорғалуын қамтамасыз ету;
ауыл шаруашылығы өндірісін мемлекеттік қорғау шараларын ұтымды ету;
ауыл шаруашылығы өнімін және оның қайта өңделген өнімдерін ішкі және сыртқы рыноктарда сату көлемін ұлғайту.
Ағымдағы жай-күй мен күтілетін нәтижелер мынадай өлшемдер топтары бойынша бағаланатын болады:

1) Халықты азық-түлікпен қамтамасыз етуді және қамтамасыз ету жүйесінің тұрақтылық деңгейін сипаттаушылар:
азық-түліктің нақты және экономикалық қол жетімділік деңгейі;
ішкі тұтыну рыногындағы тамақ өнімдері импортының үлес салмағы;
тамақ өнімдерінің сапа және қауіпсіздік стандарттарына сәйкестік деңгейі.

2) Ауыл шаруашылығы өндірісін және қайта өңдеуді дамытудың тиімділігін сипаттаушылар:
ғылыми негізделген аграрлық технологиялар мен қайта өңдеу технологияларын қолдану деңгейі;
ішкі азық-түлік рыногындағы негізгі тамақ өнімдерінің бәсекеге қабілеттілігі;
ауыл шаруашылығы өнімін өндірудің көлемі мен өткізу рыноктары сыйымдылығының теңдестірілуі;
халықты жұмыспен қамтудың өсуі.

II. Азық-түліктік қауіпсіздікті қамтамасыз ету

2.1. Азық-түліктің нақты қол жетімділік деңгейі
Облыс тұрғындарының, тұтыну стандартына қарағандағы жан басына шаққандағы есеппен алынған негізгі азық-түлік тағамдарын нақты тұтынуы
1 кесте
Азық-түлік
түрлері
Нақты тұтынылуы
(кг, жыл)
Тұтыну
стандар
ты
(кг/ жыл)
Тұтынудың стандарттық нормаларына қарағандағы нақты тұтынылуы, %
2000ж
2001ж
2002ж
2000
2001
2002
Нан өнімдері
96
96
101
92,12
104,2
104,2
109,6
Картоп
79
88
89
62,34
126,7
141,2
142,7
Көкөністер және бақша дақылдары
108
130
135
55,14
195,9
235,8
244,8
Жеміс және жидектер
13,1
7,1
13,5
27,37
47,9
25,9
49,3
Ет және ет өнімдері
46
49
55
41,6
111,6
117,8
132,2
Сүт және сүт өнімдері
243
245
253
179,53
135,4
136,5
140,9
Жұмыртқа, дана
115
115
127
103,4
111,2
111,2
122,8
қант (өз шикізатынан)
12,5
13,0
16,0
15,26
81,9
85,2
104,8
өсімдік майы
0,4
1,3
1,8
8,47
4,7
15,3
21,2
Облыс халқының азық-түлік тағамдарын нақты пайдалану, "Қазақтың тамақ Академиясы"»ЖАҚ жасаған тұтыну стандарттарына сәйкес талдау облыс бойынша бүтіндей алғанда тамақ өнімдерінің негізгі түрлерінен ең төменгі тұтыну деңгейінің қамтамасыз етілетінін көрсетті.

2.2. Облыс халқының 2002 жылы өзін-өзі
азық-түлікпен қамтамасыз ету деңгейі
Аталуы
Тамақ
өнімдерін тұтыну стандарты, кг/жыл
Облыс бойынша тамақ өнімдерін тұтынудың шекті деңгейі
(* халық х 2 баған) тн
Ауыл шаруашылығы өніміне есептегенде, облыс бойынша тамақ өнімдерін тұтынудың шекті деңгейі
Ауыл шаруа
шылығы
өнімін нақты
өндіру,тонна ***
қамтамасыз еті
луі, пайыз
өнім
тонна
1
2
3
4
5
6
7
Нан
өнімдері (қара бидай
нанын,күрішпен бұршақ тұқымдастарды қоспай ұнға есептегенде
92,12
143541
Бидай, барлығы
228600
437600
191,2
Бидай ұны
18,25
28437
Бидай
51435
-
-
Бидай наны
94,45
147172
Бидай
164595
-
-
Макарондар
4,38
6825
Бидай
12570
-
-
қара бидай наны
23,73
36976
қара бидай
38640
1077
2,8
Күріш
8,07
12575
Күріш
19348
27123
140,2
Бұршақ тұқымдастар
3,72
5796
Бұршақ тұқым
дастар
8280
30
0,4
Картоп
62,34
97138
Картоп
97138
384221
395,5
Көкөністер және бақша дақылдары, барлығы
55,14
85919
Көкөністер және бақша дақыл
дары, барлығы
85919
559498
651,2
Капуста
14,73
2952
Капуста
22952
86158
375,4
Пияз
14,66
22843
Пияз
22843
87675
383,8
Сәбіз
11,15
17374
Сәбіз
17374
45572
262,3
қызылша
1,46
2275
қызылша
2275
27946
1228,4
Бақша дақылдарын қоса, басқа көкөністер
13,14
20475
Бақша дақылдарын қоса, басқа көкөністер
20475
312147
1524,5
Жеміс-жидектер, барлығы
27,37
42648
Жеміс-
жидек
тер, барлығы
42648
44423
104,2
Алмалар
23,73
36976
Алмалар
36976
25900
70,0
Жидектер (жүзім және т.б.)
3,70
5765
Жидек
тер (жүзім және т.б.)
5765
5757
99,9
Шырын жемістілер
1,83
2851
Шырын жемістілер
-
-
-
қант
15,26
23778
қант қызылшасы*
199815
317736
159,0
Ет өнімдері
(етке есепт-де)
41,60
64821
Ет,
барлығы
64821
96640
149,1
Сиыр еті
14,60
22750
Сиыр еті
22750
42040
184,8
Шошқа еті
10,22
15925
Шошқа еті
15925
19422
122,0
қой еті
8,03
12512
қой еті
12512
20490
163,8
құс еті
5,47
8523
құс еті
8523
5030
59,0
Басқа жануарлар еті
2,55
3973
Басқа жан. еті
3973
9658
243,1
Балық, барлығы
4,38
6825
Балық, барлығы
6825
3700
54,2
Жұмыртқа (мың дана)
0,1034
161118
Жұмырт
қа
279744
395826
245,7
Сүт өнімдері
(сүтке есепте
генде)
179,53
279744
Сүт, барлығы
142170
492482
176,0
Сүт, литр
91,24
142170
Сүт, литр
3412
250219
176,0
қаймақ
2,19
3412
қаймақ
3412
3412
100,0
Ақ ірімшік
2,19
3412
Ақ ірімшік
3973
3412
100,0
Мәйекті ірімшік
2,55
3973
Мәйекті ірімшік
3412
813
20,5
Сары май
2,19
3412
Сары май
65990
240
7,0
өсімдік майы
8,47
13198
Майлы дақыл
дар
50880
36900
55,9
Күнбағыс майы, литр
6,53
10175
Күнба
ғыс майы, литр
2727
20300
39,9
Маргарин
1,75
2727
Марга
рин
1140
-
-
Майонез
0,73
1137
Майонез
5
4,4
Басқалар
-
-
-
-
-
-
Шай
0,08
124
Шай
-
-
-
Ашытқы
0,06
93
Ашытқы
-
-
-
Дәмдеуіштер
0,07
109
Дәмдеуіштер
-
-
-
Тұз
0,37
576
Тұз
-
-
-
* 2001 жылғы 1 қаңтарда халық саны 1561,8 мың адам болды.
*** Ішкі өндірістік тұтынуды есепке алмағанда.

2.3. Экономикалық қол жетімділік деңгейі
Халықтың кірістері деңгейі.
1999ж.
2000ж.
2001ж.
Халықтың ақшалай кірісі (бір айда орташа жан басына шаққанда) теңге
1962
2365
4477
Күнкөріс деңгейінің шамасы (бір айда орташа жан басына шаққанда) теңге
3380
3895
4446
Экономикалық қол жетімділік коэффициенті
0,58
0,61
1,0
2001 жылы жан басына шаққанда орташа номиналдық ақшалай кіріс облыс бойынша 4477 теңгені құрады. Бұл 4446 теңге болатын ең төменгі күнкөріс деңгейін қамтамасыз етеді.
Алайда, облыс бойынша орташа номиналдық ақшалай кіріс Республика бойынша орташа көрсеткіштің 61 пайызын ғана құрайды.
Облыста ең төменгі күнкөріс деңгейі, 2001 жылдың I-ші тоқсанында 44,2 пайыздан IV тоқсанда 35,2 пайызға дейін кірісі бар тұрғындар үлесінің төмендеу үрдісі байқалады.
Облыстың 19 өңірінің 14 -де жан басына шаққанда орташа номиналдық ең төменгі күнкөріс деңгейі, атап айтқанда экономикалық қол жетімділік коэффиценті 1,0 - ден төмен.

2.4. Облыс халқының 2003-2005 жылдары
азық-түлікпен өзін-өзі қамтамасыз
ету деңгейі
2 кесте
(мың адам, мың тонна)
өнім
нің
аталуы
Тамақ
өнім
дерінтұты
ну стан
дарт
тары
кг,
дана/ жыл
қамтамасыз ету деңгейі
2003 жыл халқы 1562,6
2004 жыл халқы 1564,7
Тұтыну бойынша қажетті
лік
өндіріс
болжамы
қамтама
сыз ету пайызы
Тұтыну
бойынша қажет
өндіріс
болжамы
қамта
масыз ету
пайызы
Нан өнімдері, ұнға есептегенде
92,12
143,9
206,8
143,7
144,1
211,4
146,7
қант (өз шикізаты
нан)
15,26
23,8
35,4
148,4
23,9
36,7
153,9
өсім
дік майы
8,47
13,2
5,5
41,6
13,3
6,4
48,1
Картоп
62,34
97,4
398,3
408,9
97,5
403,7
414,0
Көкөніс
тер және бақша дақылдары
55,14
86,2
462,9
537,0
86,3
485,3
562,3
Жеміс-
жидектер
27,37
42,7
50,1
117,3
42,8
52,0
121,5
Ет өнімдері,
етке есептегенде
41,6
65,0
97,1
149,4
65,1
98,5
151,3
Сүт өнімдері,
сүтке есептегенде
179,53
280,5
507,9
181,1
280,9
514,5
183,2
Жұмыртқа, млн дана
103,4
161,6
428,5
265,2
161,8
434,1
268,3
кестенің жалғасы
өнім
нің
аталуы
қамтамасыз ету деңгейі
2005 жыл халқы 1565,9
Тұтыну бойынша қажет
өндіріс
болжамы
қамтамасыз ету пайызы
Нан өнімдері, ұнға есептегенде
144,2
220,0
152,5
қант (өз шикізатынан)
23,9
40,0
167,6
өсімдік майы
13,3
6,9
51,9
Картоп
97,6
408,4
418,4
Көкөністер және бақша дақылдары
86,3
497,5
576,5
Жеміс-
жидектер
42,8
52,3
122,2
Ет өнімдері,
етке есептегенде
65,1
101,4
155,7
Сүт өнімдері,
сүтке есептегенде
281,1
524,5
186,6
Жұмыртқа, млн дана
161,9
440,7
272,2
2005 жылы облыс халқы тұтыну стандарттарына сәйкес өсімдік майынан басқа азық-түлік тағамдарымен толық қамтамасыз етілетін болады.
III. Аграрлық бизнестің тиімді жүйесін қалыптастыру

3.1. Жер қатынастарын дамыту
Ағымдағы жай-күй:
Ауыл шаруашылығы кәсіпорындарын реформалау нәтижесінде, өнімі аз және сортаң жерлердің ауыл шаруашылығы айналымынан шығарылуына байланысты ауыл шаруашылығы мақсатындағы жерлер 1991 жылғымен салыстырғанда 7650,7 мың га-ға азайды.
1991-2001 жылдары ауылшаруашылығы мақсатындағы
жерлердің өзгеру серпіні
3 кесте
(мың га)
Аудан, қала
атаулары
1991ж.
1995ж.
2000ж.
2001ж.
2001 ж. өзгерістері (+,-) 1991 жылға
Ақсу
476,6
423,6
1021,2
1006,9
+530,3
Алакөл
945,2
905,2
727,6
739,2
-206,0
Балқаш
1383,3
816,6
501,5
505,7
-877,6
Еңбекшіқазақ
341,7
312,1
351,9
355,7
+14,0
Ескелді
601,1
511,2
562,5
526,6
-74,5
Жамбыл
1183,1
1200,0
1104,8
961,2
-222,4
Іле
429,3
339,4
229,3
315,8
-113,5
Қарасай
132,7
101,1
80,1
79,8
-52,9
Қаратал
869,4
840,7
584,8
552,6
-316,8
Кербұлақ
882,2
820,6
565,8
565,3
-316,9
Көксу
680,1
648,4
611,6
507,0
-173,1
Панфилов
777,2
750,3
601,7
597,6
-179,6
Райымбек
597,8
316,4
362,6
365,3
-214,5
Сарқан
836,2
812,6
537,8
552,4
-283,8
Талғар
479,5
439,7
270,7
264,8
-214,7
Ұйғыр
740,0
626,2
192,7
181,2
-558,8
Қапшағай қаласы
-
0,6
62,5
63,1
+63,1
Талдықорған қаласы
29,3
92,0
65,7
64,1
+34,8
Текелі қаласы
4,7
3,3
3,7
3,7
-1,0
Андреевка
708,4
693,0
-708,4
Бөрлітөбе
814,8
786,6
-814,8
Гвардейская
234,9
193,3
-234,9
Қапал
645,7
609,5
-645,7
Кеген
525,9
399,2
-525,9
Күрті
1108,3
1122,9
-1108,3
Шелек
454,9
435,6
-454,9
Жиынтығы:
15864,8
14200,1
8508,6
8214,1
7650,7
Облыста көлемі 1095,7 мың га арнайы жер қоры бар, оның ішінде шаруа қожалығы мен қосалқы шаруашылықтарды ұйымдастыруға берілген екпелі жер 70,4 мың гектарды құрайды.
Ауылдың елді - мекендерін кеңейту үшін мал бағуға, шабындыққа 689,1 мың га берілген.
Келешекте жеке жер пайдаланушылар, шаруа қожалықтары негізгі иегерлер болады. Ауылшаруашылығы кооперативтері мен акционерлік қоғамдардан шығу және бөліну есебінен олардың өсуі жалғасын табады.
Шаруа (фермерлік) қожалықтары санының жыл сайын өсуі
4 кесте
(Бірлік)
Ауыл шаруашылығы тауарларын
өндірушілердің атаулары
2001 жыл
2002 ж
( нақты )
Болжам
2003ж
2004ж
2005ж
Шаруа (фермерлік) қожалықтары
31464
38215
38700
39200
39500
Мемлекеттік емес кәсіпорындар
937
938
930
925
900
Жерді пайдалану құқығын растайтын құжаттарды дайындау және беру басымдылық бағыттардың бірі болып саналады.
5 кесте
(мың дана)
2001 жыл
2002 ж. (нақты)
Болжам
2003ж.
2004ж.
2005ж.
406,3
415,3
420,0
435,0
446,5
Ауыл шаруашылығына арналған жерлердегі егістікті тыңайған жерлер айналымын тарту арқылы көбейту жоспарланып отыр.
6 кесте
(мың га)
2003жыл
2004жыл
2005жыл
Барлығы
Соның ішінде
суармалы
Барлығы
Соның ішінде
суармалы
Барлығы
Соның ішінде
суармалы
Егістік
961,6
394,0
1000,0
400,0
1020,0
403,0
Жер қорын мақсатты бағыты бойынша бөлу, бұрынғыдан толық және дұрыс салық салу үшін оны аймақтарға бөлу қажет.
Жер қорының сапалық жағдайын бақылау үшін, баға беруде орын алып жатқан өзгерістерді дер кезінде айқындау үшін жердің мониторинг жүйесі қалыптастырылады.
Проблемалық мәселелер:
облыс бойынша 1991-1992 жылдарда жүргізілген топырақтың сапасын анықтау жер салығының мөлшерін нақты бағалауға және саралап жіктеуге мүмкіндік береді;
көптеген шаруашылықтарда топырақты зерттеу осыдан 20-25 жыл бұрын жүргізілген және шындыққа сәйкес келмейді;
ауылдың елді мекендерге бекітілген жерлерді толық және тиімді пайдалану үшін олардың жер - шаруашылық тұрғысынан орналасуын жүргізу қажет;
ауыл шаруашылығы мақсатындағы жерлерге жеке меншіктің тұрақты жер қатынасының болмауы;
уақытша ұзақ мерзімді жер пайдалануды енгізу, топырақ сапасын анықтау жөніндегі заман талабына сай материалдардың, ауылдық елді мекендердің жер-шаруашылық орналастырылуын, топырақ құнарлылығын арттыруға ынталандыратын экономикалық тетіктердің болмауы;
Жоғарыда аталған шараларды іске асыру үшін мемлекеттік бюджеттен 43,4 млн. теңге қаржы бөлінуі қажет, оның ішінде:
7 кесте
(млн. теңге)
Шаралардың атауы
2003ж.
2004ж.
2005ж.
Ауылдық елді-мекендердің жер- шаруашылық орналастырылуы
5,3
6,0
9,8
Топырақты зерттеу
0,7
0,8
1,0
Жер мониторингі
0,5
0,6
0,7
өңірлік аудандық аймақтарға бөлу сызбасын әзірлеу
5,0
5,0
8,0
Жиынтығы
11,5
12,4
19,5
2002 жылы мемлекеттік бюджеттен жұмыстың осы түрлерін жүргізуге қаражат бөлінген жоқ.

3.2. Су пайдаланудың тиімді жүйесін қалыптастыру
Аудан көлеміндегі суармалы жерлер және оларды пайдалану
8 кесте
(мың га)
№
р/с
Аудан
дар
Аудан
көле
міндегі суар
малы жер
лер, барлы
ғы
Олардың ішінде пайдаланылғаны
Пайдаланылмағаны
Бар
лығы
Соның ішінде
Бар
лығы
Соның ішінде, төмендегі себептермен
Егіс
тік жер
лер
өзге дақыл
дар (бақ
тар орман
ды алқап
тар және
т.б.)
Шаруаш.
ішінде
гі суару жүйесі
нің ақаулы
ғы
Топы
рақ
суландыру жағдайының нашар
лауы
қаржықара
жаты
ның жоқтығы
1
Ақсу
38,7
26,1
26,0
0,1
12,6
8,0
1,5
3,1
2
Алакөл
35,7
18,8
12,4
6,4
16,9
4,0
8,7
4,2
3
Балқаш
38,9
28,1
27,3
0,8
10,8
3,2
4,2
3,4
4
Еңбекші
қазақ
95,5
62,1
45,8
16,3
33,4
3,1
2,0
28,3
5
Ескелді
26,4
26,0
20,6
5,4
0,4
0,2
0,2
-
6
Жамбыл
34,2
19,0
18,3
0,7
15,2
1,9
3,7
9,6
7
Іле
27,7
21,5
21,4
0,1
6,2
0,6
2,6
3,0
8
Қарасай
28,1
27,0
21,3
5,7
1,1
1,1
9
Қаратал
24,4
20,5
19,0
1,5
3,9
2,7
0,2
1,0
10
Кербұлақ
27,3
23,2
19,7
3,5
4,1
3,2
0,1
0,8
11
Көксу
5,4
4,5
4,5
0,9
0,9
12
Панфилов
56,7
47,8
41,0
6,8
8,9
7,3
1,2
0,4
13
Райымбек
32,2
28,0
28,0
4,2
-
4,2
14
Сарқан
31,2
25,8
23,9
1,9
5,4
0,4
3,0
2,0
15
Талғар
35,0
32,3
29,3
3,0
2,7
0,3
2,0
0,4
16
Ұйғыр
37,5
28,6
20,8
7,8
8,9
1,8
1,2
5,9
17
Қапшағайқ.
12,6
4,1
4,1
-
8,5
7,0
0,3
1,2
18
Талдықорған қ.
7,9
7,2
6,6
0,6
0,7
0,7
19
Текелі қ.
1,1
1,1
0,7
0,4
Облыс бойынша жиынтығы
596,5
451,7
390,7
61
144,8
44,4
30,9
9,5
Суармалы жерлердің жағдайы:
суармалы жер қоры 596,5 мың гектарды құрады, бұл өндірісті ауыл шаруашылығының жалпы өнімі 45 пайызға қамтамасыз етеді деген сөз;
ауыл шаруашылығы өндірісінде 451,7 мың гектар суармалы жер пайдаланылуда, ал 144,8 мың гектар шаруашылық ішіндегі суару жүйесінің бұзылуына, топырақ - суландыру жағдайының нашарлауына, ұйымдастыру мәселелеріне, бәрінен бұрын суармалы жерлері бар ауыл шаруашылығы тауарларын өндірушілердің қаржыландыру және материалдық-техникалық ресурстарының жоқтығынан пайдаланылмайды;
Су шаруашылығы объектілерінің басым көпшілігі, сонымен қатар осы саланың ірі шаруашылық объектілердің техникалық жай-күйі қанағаттанғысыз жағдайда.
Алдын-ала жасалған есептеулер бойынша, алдымыздағы 3 жылда су шаруашылығы объектілерін жөндеу, қалпына келтіру жұмыстарына,олардың ішінде Оң және Сол жағалауында магистралдық каналдары бар "Тентек"»су торабы, Қаратал су торабы, Талғар суару жүйесі және т.б., Ақсу, Балқаш, Ескелді, Іле, Қарасай, Көксу, Панфилов, Сарқан және Ұйғыр аудандарының су шаруашылығы объектілері сияқты ірі құрылғыларды жөндеуге 1070 млн. теңге іздеп тауып беру қажет.
2003-2005 жылдарда суаруға берілетін су көлемі 3420 млн. куб. м. көбеюі болжамдалады.
Суармалы жер шаруашылығында және ауыл шаруашылығындағы суды пайдалану проблемалары:
ауыл шаруашылығы тауар өндірушілеріне қажетті агромелиоративтік техниканың, керекті мөлшердегі тыңайтқыштардың, улы химикаттардың, жанар май материалдарының және т.б. жоқтығы;
ауыл шаруашылығы дақылдарын суаруға су беру қызметі үшін ақы төлеу қабілетінің жоқтығы, су шаруашылығы ұйымдарының алдындағы жалпы дебиторлық қарыздың 145 млн. теңге болғаны;
шаруашылықтың ішіндегі суару жүйесінде техникалық жағдайдың қанағаттанғысыздығы, жаңбырлатқыш техниканың жоқтығы;
ауыл шаруашылығы дақылдарын суаруға берілетін судың тиімсіз пайдаланылуы, суарудың прогрессивті әдістерінің, әсіресе өндірістік кооперативтерде баяу енгізілуі;
гидрометриялық құрал-жабдықтың болмауы;
гидротехник мамандарының жетіспеуі.
Су пайдалану жүйесін жетілдіру жөніндегі шаралар:
су пайдалану бірлестіктерін құру;
мемлекеттік су шаруашылығы пайдалану ұйымдары суаруға су бергені үшін орын алған өтелмейтін шығынның айырмасын республикалық және облыстық бюджеттен қаржы бөлу жолымен ауылдағы су пайдаланушыларға мемлекеттік қолдау көрсету, олардың рентабельдік қызметін қамтамасыз ету;
шаруашылық аралық және шаруашылық ішіндегі суару жүйесін қалпына келтіру;
коммерциялық су пайдалануды қамтамасыз ететін су өлшегіш постыларын ұйымдастыру және су өлшегіш құрылғылармен жабдықтау;
суару жүйесіндегі қондырғыларды су реттегіштермен жарақтандыру;
Жыл сайын 20-25 адамды су шаруашылығы мамандығына даярлау
(Шамалған селосындағы Алматы колледжінде).
Қаржылық қамтамасыз ету:
суармалы жерге суды ауыл шаруашылығы тауарларын өндірушілерге жеткізіп беру қызметінің құнын төлеуге субсидия беру;
шаруашылық аралық және шаруашылық ішіндегі суару жүйесін гидроқұрылымдарымен қоса қалпына келтіруге субсидия бөлу;
өз қаражаты және инвестицияны қатыстыру.
Күтілетін нәтиже:
өсірілетін ауыл шаруашылығы дақылдарының рентабельділігін арттыру;
суару жүйелерінің пайдалы әсер коэффициентін 75 % көтерілуі;
ауыл шаруашылығы дақылдары түсімділігінің 20-25 % артуы;
коммуналдық мемлекеттік пайдаланудағы су шаруашылығы ұйымдарының материалдық, техникалық жабдықталуын және қаржымен қамтылуын арттыру;
суармалы жерлердің тиімділігі мен пайдаланылуын жақсарту;
су шаруашылығы ұйымдары мен ауыл шаруашылығы құрылымдарында жаңа жұмыс орындарын ашу.

3.3. Өсімдік шаруашылығы
Жалпы мінездеме:
Экономикалық тиімді дақылдар дәнге арналған жүгері, қант қызылшасы, соя, жеміс-жидектер және жүзім өнімдерін арттыруға бағытталған мақсатты бағдарламаларды іске асыру жөнінде шаралар қабылдануда.
2002 жылы ауыл шаруашылығы дақылдарының егіс көлемі 815,1 мың га болды, 2001 жылға қарағанда өсімі 103,0 % құрады.
Қант қызылшасының егіс көлемі 17,0 мың га дейін жетті (былтырғы жылдың ұқсас мезгіліне қарағанда 106,9 %).
Соя егісі бүтіндей облыс бойынша 2,6 есеге ұлғайды, әсіресе Алакөл, Еңбекшіқазақ, Ескелді, Іле, Қаратал, Көксу аудандарында, Қапшағай және Талдықорған қалаларында бұл көрсеткіштің анағұрлым артқаны байқалады.
Облыс қалаларына жақын аймақтарда ерте пісетін көкөніс пен картоп өсіру алаңдары кеңейтілген.
2001 жылы астық өндірісінің өсімі 42,3 %, қант қызылшасы 36,1 %, картоп 4,5 %, көкөніс 5,2 %, соя 2,9 есені құрады.
Жемдік белок пен малға жем беру рациондарының теңдестірілу проблемаларын шешу мақсатында, егілген бұршақ тұқымдас шөптер, соның ішінде егіс алқабының 18,1 пайызын құрайтын жоңышқа өндірісін ұлғайту шаралары қабылданды.
Облыс Әкімінің "2001-2005 ж.ж. бақ шаруашылығы мен жүзім шаруашылығын дамыту туралы" шешімін жүзеге асыру мақсатында үстіміздегі жылы 187 га бақ, оның ішінде 86 гектарға Апорт және 65 гектарға жүзім отырғызылды.
2003-2005 ж.ж. аралығында жаңа бақ отырғызу көлемі 605 және жүзім алқаптары 226 гектарды құрады.
Егін шаруашылығының негізгі міндеттері :
жүгері, соя, қант қызылшасы және т.т. сияқты басымды дақылдар егісінің ұлғайтылуын ескере отырып, егістік алаңдарының құрылымын жетілдіру;
ауыл шаруашылығы тауарларын өндірушілерді сапалы тұқым материалдарымен қамтамасыз ету;
жерді өңдеу, суармалы суды пайдалану және ауыл шаруашылығы дақылдарының астығын жинау кезінде технологиялық процестерді дер кезінде және сапалы жүргізу;
минералдық тыңайтқыштарды, улы химикаттарды, гербицидтерді тиімді пайдалану.

3.3.1. Егістік алаңдарының құрылымын оңтайландыру
Егістік алаңдар құрылымын талдау, суармалы тыңайған жерлерді және қамтамасыз етілген тәлімі (қолдан суарылмайтын жер) жерлерді айналымға енгізу есебінен ауыл шаруашылығы дақылдары мен сүрі жерлердің алаңдарын ұлғайту белгіленгенін көрсетіп отыр.
Егістік алқаптарының құрылымдарында дәнді-дақылдар орта есеппен 59,5 %, техникалық дақылдар 9,6 %, картоп, көкөніс, бақша өнімдері 7,3 %, жемдік дақылдар 23,6 % жерді алып жатыр.
Негізгі ауыл шаруашылығы дақылдарының
белгіленген егіс алқаптары
9 кесте
(мың га)
Облыс бойынша
2001ж
нақты
2002ж
нақты
Болжам
2002ж. қарағандағы 2005ж %
2003ж
2004ж
2005ж
өңдеудегі егістік
917,5
942,8
947,7
959,5
981,6
104,1
Сүрі жер
126,1
127,7
130,9
135,0
142,0
111,2
Барлық егістік алқабы
791,4
815,1
816,8
824,5
839,6
103,0
Соның ішінде, дәнді-дақылдар, барлығы
483,8
485,1
483,8
488,1
496,4
102,3
Темекі
6,7
6,2
6,3
6,3
6,3
101,6
қант қызылшасы
15,9
17,0
17,0
17,6
18,9
111,2
Майлы дақылдар, барлығы
36,1
54,1
52,7
55,2
57,5
106,3
Соның ішінде соя
6,1
16,0
17,7
19,3
20,1
125,6
Картоп
33,1
32,7
33,2
33,4
33,7
103,1
Көкөніс
22,4
22,6
22,6
22,6
22,9
101,3
Күтілетін нәтиже:
2003 жылы барлық егістік алаң бүтіндей облыс бойынша 816,8 мың гектарды құрайды (2002 жылға қарағанда 100,2%), 2004 жылы 824,7 мың га (2003 жылға қарағанда 101,0%), 2005 жылы 839,6 мың га (2004 жылға қарағанда 101,8%).
2005 жылы дәнді дақылдар алаңын 496,4 мың гектарға, қант қызылшасын 18,9 мың гектарға, майлы дақылдарды 57,5 мың гектарға дейін кеңейту белгіленіп отыр.
2003 жылы астық өндірісі 911,0 мың тонна, 2004 жылы 930,6 мың тонна (2003 жылға қарағанда 102,1%), 2005 жылы 963,7 мың тонна (2004 жылға қарағанда 103,6%), тиісінше қант қызылшасы 2003 жылы 393,4 мың тонна, 2004 жылы 408,3 мың тонна (2003 жылға қарағанда 103,8%), 2005 жылы 445,1 мың тонна (2004 жылға қарағанда 109,0%), майлы дақылдар 2003 жылы 60,3 мың тоннадан 2005 жылы 69,1 мың тоннаға дейін артатын болады.
2005 жылы картоп өндірісі 513,6 мың тоннаға жетеді (2002 жылға қарағанда 105,0%), көкөніс тиісінше 497,5 мың тонна (2002 жылға қарағанда 108,5%) болады.
Жем дайындау базасын нығайту, соның ішінде белок қосылған жем өндірісін ұлғайту жөніндегі жұмыс жалғасын табады.
Қолдан суарылмайтын жерлерде қысқаша ауыспалы егіс айналымын пайдалана отырып ауыспалы егіс игерілетін болады, суармалы жерлерде бұршақ тұқымдас шөптердің алаңы 20 % дейін артады, міне бұл топырақтың құнарлылығын және ауыл шаруашылығы дақылдарының өнімділігін арттыруға мүмкіндік береді.
Астыққа арналған жүгеріні, күрішті, сояны, қант қызылшасын және басқа дақылдарды өсірудің интенсивті технологиясын енгізу арта түседі.

3.3.2. Тұқым шаруашылығы
Тұқым шаруашылығының жай-күйі және проблемалары:
Облыс бойынша ауыл шаруашылығы тауарларын өндірушілерге өсу өнімі жоғары тұқым шығаратын 20 элиталық тұқым шаруашылығы жұмыс істейді.
Элиталық тұқым шаруашылықтары және шаруашылықтардың тұқым учаскелері егістік алаңдарды толығымен дәнді және масақты дақылдардың өздері шығарған тұқымдарымен толық қамтамасыз етеді.
Сырттан қант қызылшасының, сафлораның және жоңышқаның тұқымдары әкелінеді.
Астыққа арналған жүгерінің, күріштің, қант қызылшасының, сояның, сафлораның, көп жылдық шөптің өсіп өнуі жоғары тұқымдарымен қамтамасыз ету мақсатында облыста қосымша 4 элиталық тұқым шаруашылығын құру жоспарланып отыр.
1996-2001 жылдар аралығында сорттау учаскелері 37 ауыл шаруашылығы дақылдары бойынша 2922 сорттар мен гибридтерді бағалау және зерттеу жұмыстарын жүргізді, олардың ішінен 22 сорт пен гибрид бағалы шаруашылық белгілеріне және аудандастырылуына байланысты ерекшеленді.
2000-2001 жылдары элиталық тұқым шаруашылықтары, өсірілген және сатылған элиталық тұқымдары үшін мемлекеттен 28 млн-нан астам теңге мөлшерінде ақша қаражатын алды. Бұл жағдай ауыл шаруашылығы тауарларын өндірушілерге егілетін тұқымдардың сапалы көрсеткіштерін анағұрлым арттыруға мүмкіндік беріп, ауыл шаруашылығы дақылдарының өнімділігіне игі әсерін тигізді.
Тұқым шаруашылығының дамуына тұқым шаруашылығы туралы заңның жоқтығы, жасалған нормативтік актілердің аяқталмауы, материалдық-техникалық базалардың нашарлығы, ауыл шаруашылығы тауарларын өндірушілердің төлеу мүмкіндігінің жоқтығы және тұқым өндіру шаруашылықтары тұқымды қалыптастырушылар жүйесінің жоқтығы кері әсерін тигізіп отыр.
Қант қызылшасын инкрустациялау және тұқымды іріктеу зауыты құрылысының мәселесі шешімін таппай келеді.
Бұл мәселе шешімін тапқан жағдайда тұқымның құнын 30-40 % төмендету мүмкіндігі туған болар еді.
Тұқым шаруашылығын дамыту шаралары:
тұқым шаруашылығын дамыту, ауыл шаруашылығы дақылдарының өнімділігін арттыру, жалпы өнімін ұлғайту үшін тұқым шаруашылықтары тұқымды қалыптастырушылар жүйесін қалпына келтіру;
элиталық тұқым шаруашылықтары жүйесін 24 -ке дейін кеңейтіп, олардың қызметіне бақылауды күшейту;
ауыл шаруашылығы дақылдарының элиталық тұқымын өндіруді мемлекет белгілеген жыл сайынғы квотаға жеткізу, элиталық тұқым шаруашылығына мемлекет тарапынан ақша қаражатын бөлу ережелерінің орындалуын қатаң сақтау;
ауыл шаруашылығы дақылдарының сорттарына зерттеу жүргізудің және сорттық, сондай-ақ басқа тұқымдардың сапасын анықтаудың дұрыстығын бақылау;
қант қызылшасы тұқымдарын инкрустациялау және іріктеу заводын салу мүмкіндігін іздестіру;
дайындалған тұқымның сапасын тексеруді қамтамасыз ету үшін тұқым дайындау көлемі 20 тоннаға жететін ауыл шаруашылығы құрылымдарына сапаны талдауға, сондай-ақ ауыл шаруашылығы тауарларын өндірушілерге республикалық бюджеттің қаржысы есебінен тұқым сапасын тексеру үшін тарифтердің төмендетілуін ескеру;
ауыл шаруашылығы тауарларын өндірушілерге лизингтік жағдайда тұқым тазарту техникасының бөлінуіне қаражат бөлу.
Облыстың элиталық тұқым шаруашылығын 2003-2005 жылдары дамыту ісін қаржылық қолдау.
ҚР ауыл шаруашылығы министрлігінің 2002 жылғы 30 сәуірдегі N 120 бұйрығымен бекітілген, облыстың элиталық тұқым өндіру шаруашылықтары шығарған элиталық тұқымды сату жөніндегі 2002 жылға арналған квота төмендегідей: бидай 2350 , сұлы 1410, күріш 300 , соя 25 , жүгері 80 , картоп 300 , жемдік дақылдар 12 және қант қызылшасы 10 тонна.
ҚР Үкіметінің 2002 жылғы 15 сәуірдегі N 432 қаулысымен бір тоннаға бекітілген ақша қаражатының нормативтері төмендегідей: дәнді масақты дақылдарға 11926 , жүгері 30000 , күріш 16000 , картоп 28000 , қант қызылшасы 16000 теңге, бұл жерде элиталық тұқымның 1 тоннасын 40 %- ға арзандату ескерілген.
10 кесте
(млн. теңге)
Жылдар
2002ж.
200 3 ж.
2004ж.
2005ж.
Элиталық тұқым шаруашылығының саны
20
21
23
24
Ауыл шаруашылығы дақылдарының элиталық тұқымын өндіруге мемлекет тарапынан көрсетілетін қаржылай көмек
86,9
91,5
96,0
101,0
2005 жылға меншіктің барлық нысанындағы шаруашылық жүргізуші субъектілер элиталық тұқым өндіру шаруашылықтарында өндірілген өсіп-өнуі жоғары тұқымдардың есебінен тұқыммен қамтамасыз етілетін болады.

3.2. Химияландыру
Ауыл шаруашылығы дақылдары саласында өңделетін агротехникаға, топырақтың өнімділігін арттыруға, минералды тыңайтқыштарды белгіленген жерге ғана енгізуге басты назар аударылатын болады.
Тыңайтқыштарды қолдану серпіні
11 кесте
Көрсеткіштер
1999ж.
200 0 ж.
2001ж.
2002ж.
Енгізілген минералдық тыңайтқыштар, мың тонна,Д.В.
11,9
9,5
11,5
17,2
1 га егістік алқабына енгізілгені, кг
30
20
30
40
Тыңайтқыш енгізілген алаңның үлес салмағы, %
11,0
11,7
14,4
17,3
Енгізілген органикалық тыңайтқыштар, мың тонна
150
170
200
250
2001-2002 жылдары жүгері, қант қызылшасы және күріш өніміне облыстық бюджеттің есебінен 11,0 мың тоннадан астам минералдық тыңайтқыш сатып алынып, 200-250 мың тонна органикалық тыңайтқыш топыраққа енгізілген.
2003-2005 жылдарға арналған негізгі ауылшаруашылығы дақылдарының болжаммен тыңайтқыш енгізілетін алаңы
12 кесте
(мың га)
Ауыл шаруашылығы дақылдарының аталуы
2002ж.
Болжам
200 3 ж.
2004ж.
2005ж.
Бидай
133,7
135,0
136,0
140,0
Астыққа арналған жүгері
59,0
62,0
63,1
64,5
Күріш
11,7
12,4
12,4
12,4
қант қызылшасы
17,0
17,0
17,6
18,9
Картоп
10,6
33,0
33,3
33,6
Көкөніс
15,0
22,6
22,6
22,9
Соя
16,0
17,7
19,3
20,1
Темекі
6,2
6,3
6,3
6,3
Жиынтығы:
269,3
304,1
309,6
318,0
Болжам бойынша 2005 жылға дейін минералдық тыңайтқыштар енгізу көлемі 115 мың тоннаға дейін артады.
"Топырақ құнарлылығының мониторингі және оның химиялық құрамын анықтау" бюджеттік Бағдарламасын жүзеге асыру мақсатында 2003 жылы 15970 га алқаптың топырағына агрохимиялық зерттеу жүргізілетін болады.
Қаржылық қамтамасыз ету
13 Кесте
(млн. теңге)
Бюджеттік бағдарламаның
аталуы
2001ж.
2000ж.
Болжам
200 3 ж.
2004ж.
2005ж.
Жәрдем ақшаға бөлінген минералды тыңайтқыштарды ауыл шаруашылығы тауарларын өндірушілердің иелікке алуы
39,7
47,6
57,3
86,0
114,7
Топырақ құнарлылығының мониторингін өткізу және топырақтың химиялық құрамын анықтау
-
1,24
9,7
18,2
19,5

3.4. Өсімдіктерді қорғау және карантин

3.4.1. Өсімдіктерді қорғау
2002 жылы ауыл шаруашылығы алқаптарының фитосанитарлық жағдайында зиянды организмдерден қысылтаяңдылық байқалған жоқ.
Зерттелген 2087,9 мың гектардың 319,8 мың гектарына зияндылықтың экономикалық шегінен асып кететіндей деңгейде зиянды организмдердің бар екені анықталды.
Анықталған аурулар мен зиянкестердің жалпы көлемінен 369,1 мың гектар жерде қорғау шаралары (химиялық өңдеулер) жүргізілген.
Сонымен қатар 51,3 мың гектар ауыл шаруашылығы дақылдарының егістігіне химиялық отау (прополка) жүргізілді.
Облыс бойынша залалданған 251,2 мың гектар жерге шегіртке зиянкестерін жою шаралары жүргізілген.
Фитосанитарлық жағдайдың нашарлауының негізгі себептері:
облыстың өсімдіктер дүниесіне қауіпті биоорганизмдердің жинақталу көзі ретіндегі тыңайған және басқа пайдаланылмаған жерлердің көбеюі;
шаруашылық жүргізуші субъектілердің зиянкестерге, ауруларға және арам шөптерге қарсы қорғау шараларын анағұрлым жеткіліксіз өткізуі;
ауыл шаруашылығын тауарларын өндірушілердегі бюджеттің шектеулі мүмкіндіктері.
2002 жылы шегіртке зиянкестеріне, сондай-ақ басқа аса қауіпті зиянкестер мен ауруларға және арамшөптерге қарсы қорғау шараларын ұйымдастыру үшін Республикалық бюджеттен 191,2 млн., облыстық бюджеттен 18,3 млн., барлығы 209,5 млн. теңге бөлінген болатын.
Өсімдік қорғау жөніндегі жай-күйді тұрақтандыру міндеттері :
егістіктердің, плантациялардың және ауылшаруашылығы дақылдары егістіктерінің фитосанитарлық жағдайына қалыпты бақылауды жүзеге асыру;
зиянкестерді, ауруларды және арамшөптерді анықтауға арналған зерттеу жұмыстарының сапасын және көлемдерін бақылау, зиянкестерге аурулар мен арамшөптерге қарсы қорғау шараларын ұйымдастыру;
шетелден карантиндік объектілердің әкелінуін болдырмау және өсімдіктердің ішкі карантин проблемаларын шешу;
өсімдік қорғау қызметтері аудандық буындарының қызметкерлері және меншіктің барлық нысанындағы жерді пайдаланушылар үшін, оларға өсімдік қорғаудың химиялық құралдарын тиімді пайдалану жөнінде консультативтік және іс жүзінде көмек көрсету мақсатында семинарлар мен мәжілістер өткізу;
фитосанитария жөніндегі мамандар санын арттыру жөнінде шаралар қабылдау, әрбір ауданның зерттеушілерін автокөлікпен, зертханамен қамтамасыз ету.
2003-2005 жылдары облыс аумағында зиянкестерге, ауруларға және арамшөптерге қарсы қорғау шараларын ұйымдастыру үшін Республикалық бюджеттен қажетті қаржы бөлу болжанып отыр.

3.4.2. Өсімдіктер карантині қазіргі жай-күйі
Облыс аумағында 6 карантиндік объектілер бар, ал шекаралық ветеринарлық фитосанитарлық пункттері бар шекаралас елдерде (ҚХР, Қырғызстан,) олардың 120 -дан астам түрі бар. Әкелінетін және транзиттік карантинге жататын өнімдердің көлемі жыл сайын арта түсуде. Бұл қауіпті карантиндік объектілердің ену қаупін туғызады. Жеткіліксіз қаржыландыру және жер иелерінде қаржының жоқтығы карантин ошақтарын жою жөніндегі шараларды жүргізуге мүмкіндік бермейді, карантиндік зиянкестермен және арамшөптер тараған жерлердің көлемі арта түсуде.
Облыс аумағында карантиндік объектілер
таралған алаңдар туралы мәлімет
14 кесте
Карантиндік объектілер
Алаң, мың га
Карантиндік арамшөптер:
Жатаған укекіре
161,0
Жусан жапырақты амброзия
2,8
Арам шырмауықтар
48,2
Карантиндік зиянкестер
-
Шығыс жеміс жемірі
0,1
Калифорниялық сымыр
0,5
Колорадо қоңызы
27,7
Шаралар:
қауіпті организмдерді анықтау жөніндегі зерттеу жұмыстарының көлемін ұлғайту;
карантиндік зиянкестерді, ауруларды және арамшөптерді жоюға қажет қаржымен қамтамасыз етуге жәрдемдесу;
карантиндік шаралардың өткізілуіне мемлекеттік бақылауды күшейту үшін әр ауданда кем дегенде өсімдік карантині жөніндегі бір инспектордың болуы, оларды автокөлікпен, жұмыс істейтін арнайы құралмен қамтамасыз ету қажет.

3.4.3. Ауыл шаруашылығы техникасымен
қамтамасыз ету
Машина-тракторлар паркінің жай-күйін талдау:
Қазіргі тракторлар мен комбайндар паркінің орташа жұмыс істеу мерзімі 13 жылдан асып кеткен.
2002 жылы техниканың 416 бірлігі сатып алынған, оның ішінде:
облыстық бюджет қаржысы есебінен 13 күріш жинау комбайндары, 40 дәлме-дәл тұқым сепкіш;
инвесторлар қаржысы есебінен 3 дәнді дақылдар себуге арналған кешен, 115 трактор (ДТ-75-13, МТЗ үлгісіндегі 82, К-700 20 дана), 22 астық жинау комбайны, 5 соқа, 5 тіркемелері КАМАЗ автомашинасы, 56 әмбебап тұқым сепкіштер, 76 қопсытқыш және 56 компактор;
лизингтік жеткізіп беру есебінен 20 ДТ-75 тракторы.
Соңғы үш жылда орын алған техниканы жаңалау қарқынын талдау жақын арада ауыл шаруашылығында механикандырылған егістік жұмыстарының негізгі көлемі өзінің амортизациялық мерзімінен өткен машиналармен орындалатынын көрсетіп отыр.
Облыста 62 машина-технологиялық станциялар жұмыс істейді. Оларда 602 трактор, 146 астық жинау комбайндары, 121 тұқым сепкіш, 200 соқа, 162 жүк автомобильдері және басқа техникалар бар.
Олар ауыл шаруашылығы тауарларын өндірушілерге механикаландырылған қызмет көрсетудің маңызды буынына айналып отыр.
Жұмыс істеп тұрған МТС-да техника мен құралдар ескі және тозығы жеткен, сондықтан сервистік қызмет көрсетудің толық циклі бойынша қызмет көрсетуге мүмкіндігі жоқ.
Техникалық паркті жаңалау үшін кредиттік қаржы және инвестициялар қажет.
Облыстың ауыл шаруашылығы тауарларын өндірушілеріне
МТС-дың қызмет көрсетуі
15 кесте
МТС, барлығы
Орындалған жұмыстар (млн.теңге)
2000ж. шын мәніндегі
50
150,0
2001ж. шын мәніндегі
53
176,7
2002ж. шын мәніндегі
62
168,4
2003ж. болжаммен
66
200,0
2004 ж. болжаммен
71
205,0
2005 ж. болжаммен
80
210,0
Өңірдің ұсақ ауыл шаруашылығы тауарларын өндірушілерге толығырақ қызмет көрсетуді қамтамасыз ету үшін машина-технологиялық станциялардың (МТС) қызметтерін 2005 жылы лизингтік негізде және инвестицияларды қатыстыру есебінен техникамен қамтамасыз ету 80 бірлікке дейін жеткізілсін.
2003 жылы Республикалық бюджет қаржысы есебінен жобасының құны 124,1 млн. теңге болатын МТС Талдықорған қаласында құру көзделді.
Міндеттер және шаралар:
машина-технологиялық станцияларды жөндеу, техникалық жабдықтарды сатып алуға мақсатты жеңілдетілген кредиттердің бөлінуіне жәрдемдесу;
түрлі маркалы машиналарды, олардың тораптары мен агрегаттарын жөндеу және қалпына келтіру жөніндегі жөндеу шеберханаларының қолда бар өндірістік әлеуетін (потенциалын) пайдалану;
жөндеу, қызмет көрсету кәсіпорындарын лицензиялау және олардың қызметтеріне сертификация беру механизмін құру;
қосалқы бөлшектер шығару және тозығы жеткен детальдарды қалпына келтіру бағдарламасын әзірлеу мен жүзеге асыру;
машина-технологиялық станциялар (МТС) техниканы прокатқа беру пункттері жүйесін дамыту, сондай-ақ қызмет көрсету саласын кеңейту;
машиналар паркін отандық және шетелдік жаңа техникалармен инвесторлар қаржысы, лизингтік жеткізіп беру және тауар өндірушілердің өз қаржысы есебінен жаңарту;
селолық тауар өндірушілерге техника сатып алу үшін ұзақ мерзімді мақсатты кредиттің бөлінуіне жәрдемдесу.
2003-2005 жылдары машина-трактор паркін лизингтік негізде толықтыру үшін 1690 млн. теңге қажет.

3.4.4. Ауыл шаруашылығы машиналарын жасауды
дамытудың негізгі бағыттары
Ауыл шаруашылығы машиналарын жасауды дамыту мақсатында, инфрақұрылымы жетілген, металл өңдеу, құю және басқа технологиялық жабдықтары бар қосалқы бөлшектердің ауқымды ассортиментін шығаруға мүмкіндік беретін, ауыл шаруашылығы техникасын жинақтауды және оларға кейін техникалық қызмет көрсетуді қамтамасыз ететін толық өндірістік тұрмыстық үй-жайлар кешені бар Алматы облысындағы өндірістік кәсіпорындардың өндірістік потенциалын пайдалану жоспарлануда.
Осындай кәсіпорындарға жататындар:
"Мирас машина жасау заводы"»ААҚ;
"Сайман"»ААҚ;
"Темір" ААҚ;
"Үштөбе ОМЗ" ААҚ;
"Қазцинк" ААҚ-ң Текелі ГОК;
"Қазақаккумулятор"»АҮАҚ;
"Талғар эксперименталдық құю механикалық заводы" ААҚ;
"Голд Продукт" компаниясының«"Арсенал"»Алматы металл
өңдеу заводы;
"Электрмен тиеу насостары заводы"»ЖШС;
"Резина-техникалық бұйымдар заводы"»ЖШС.
Ауыл шаруашылығы машиналарына аса тапшы қосалқы бөлшектері және жөндеу кәсіпорындарының жабдықтары өндірісін ұйымдастыру үшін 2003-2005 жылдарға кредит ресурстарының қажеттілігі 500,0 млн. теңге болып отыр, сондай-ақ жөндеу кәсіпорындарының өз қаржысы және мемлекет аралық кооперация шеңберінде инвестициялар да қажет.

3.5. Мал шаруашылығы
Жалпы сипаттама
Бұл салада мал шаруашылығы өнімдері өндірісінің және құстың барлық түрі санының тұрақтану үрдісі байқалады.
2002 жылы 2001 жылмен салыстырғанда мүйізді ірі қараның саны 4,0 пайызға (соның ішінде сиыр 3,9 пайызға), қой 2,1 пайызға, шошқа 3,8 пайызға, жылқы 1,7 пайызға және құс 30,6 пайызға артты.
Мал шаруашылығы өнімдерін өндіру 2002 жылы тірі салмақтағы еттің барлық түрінен 181,1 мың тонна, сиыр сүтінен 551,1 мың тонна, жұмыртқадан 494,7 млн. дана және жүннен 6,4 мың тонна болды.
1990 жылдары қайта өңдеу кәсіпорындары арқылы сүт және ет өндірісінің жалпы көлемінің тиісінше 55 және 65 пайыздан астамы өндірілді.
Ауыл шаруашылығы тауарларын өндірушілер қайта өңдеу деңгейінің төмендеуіне байланысты ішкі рынокта шикізатты : 90 пайызға дейін сүтті және 87 пайызға дейін етті бастапқы өңдеусіз сатуға мәжбүр.
Мал шаруашылығында сүтті және етті мал шаруашылығын, биязы және жартылай биязы қойлар, етті-майлы шошқа, жылқы, түйе және құс шаруашылықтарын ұстау жөніндегі аймақтар бойынша өнімді мамандардыруды одан ары төмендету жөніндегі жұмыс жалғастырылатын болады.
Орта және ірі тауар өндірісін дамытудың 2003-2005 жылдарға арналған перспективалары
Бағыттары
2002 жыл
2003 жыл
2004 жыл
2005 жыл
Саны
Мың
бас
Саны
Мың
бас
Саны
Мың
бас
Саны
Мың
бас
Мал шаруашылығы-барлығы
199
49,6
205
50,0
211
51,0
220
52,5
Соның ішінде, сүт өндірісі
194
199
203
210
Сиыр еті
5
6
8
10
Мал шаруашылығы - барлығы
597
314,0
610
320,0
630
330,0
650
350,0
Соның ішінде, ет өндірісі
597
610
630
650
Жүн өндірісі
Шошқа шаруашылығы
84
29,5
88
31,0
91
32,1
95
33,5
Соның ішінде, ет өндірісі
84
85
87
90
Соның ішінде, өнеркәсіп негізде
2
3
4
5
Жылқы шаруашылығы
210
12,6
210
12,8
213
13,0
215
13,3
Соның ішінде, ет өндірісі
210
210
213
215
Түйе шаруашылығы
4
3,0
4
3,0
5
3,3
5
3,4
құс шаруашылығы
12
2800
12
2830
12
2850
13
3000
Соның ішінде, ет бағытындағысы
4
4
4
5
өндіру: (мың тонна)
Ет
13,4
13,7
13,8
14,1
Сүт
36,1
37,2
38,0
39,0
Жүн (тонна)
900
910
925,0
920,0
Жұмыртқа (млн.дана)
195,0
200,0
210,0
220,0
Жоғары өнім беретін асыл тұқымды малдардың генофондын сақтау, мал басының барлық түрін өсіруді жақсарту үшін 2003 жылы қосымша -25, 2004 жылы -30, 2005 жылы 35 қолдан ұрықтандыру пункттерін құру көзделіп отыр.

3.5.1. Мал тұқымын асылдандыру ісі
Ағымдағы жай-күйі:
16 кесте
Мал
дар түрі
1990 жылдың 1 қаңтарында
2001 жылдың 1 қаңтарында
Асылтұқымды мал шаруашылықтары саны
Барлы
ғы, мың бас
Оның ішінде
Асыл
тұқымды мал шаруашылықтары. саны
Барлы
ғы, мың бас
Оның ішінде
Асыл тұқым
ды мал, мың бас
Оның
ішін
де ана
лық, мың бас
Асыл
тұқ. мал үлес.салм. %
Асыл
тұқым
ды мал, мың бас
Оныңішінде аналық, мың бас
Асыл
тұқ. мал үлес.салм. %
М. І.қ.
55
889,6
236,3
108,9
26,6
16
510,9
21,1
9,3
4,1
қой
26
6675,1
2061,0
1267,5
30,9
13
2233,1
39,5
27,2
1,8
Шошқа
10
303,8
47,7
5,1
15,7
1
122,9
9,3
2,6
7,6
Жылқы
14
219,9
37,3
14,2
17,0
3
158,9
0,2
0,1
0,1
Түйе
2
8,8
2,8
1,3
31,8
-
3,2
-
-
-
құс
9
10564,6
1214,9
364,0
15,0
1
4276,5
18,0
8,8
0,4
116
х
х
х
х
34
х
х
х
х
16 кесте
Мал
дар түрі
2002 жылдың 1 қаңтарында
Асыл тұқымды мал шаруашылықтары. саны
Барлығы, мың бас
Оның ішінде
Асыл тұқым
ды мал, мың бас
Оның ішінде аналық, мың бас
Асыл
тұқ. мал үлес.салм. %
М. І.қ.
16
530,3
17,4
7,8
3,3
қой
12
2233,2
34,6
24,3
1,5
Шошқа
1
123,3
16,1
0,3
13,1
Жылқы
4
161,5
0,3
0,1
0,2
Түйе
-
3,8
-
-
-
құс
1
4393,1
97,3
26,4
2,2
34
х
х
х
х
Қазақстан Республикасының 2001 жылдың 14 желтоқсанындағы "Қазақстан Республикасының "Асыл тұқымды мал шаруашылығы туралы" Заңына өзгертулер мен толықтырулар енгізу туралы" N 269-11 заңын орындау мақсатындағы шаралар жүзеге асырылуда, соның негізінде мемлекеттік реттеу, асыл тұқымды мал шаруашылығын аттестациялау, асыл тұқымды мал шаруашылығының аттестациядан өткен субъектілерінің қызметін бақылау және қадағалау жүргізілуде, сондай-ақ салаға мемлекеттік қолдау көрсетілуде.
Асыл тұқымды мал шаруашылығының аттестациядан өткен субъектілерін Республикалық бюджеттен мемлекеттік қолдаудың негізгі нысандары асыл тұқымды малдардың генофондын сақтауға және қалпына келтіруге бағытталған шараларға, асыл тұқымды мал шаруашылығы өнімдерінің отандық ауыл шаруашылығы тауарларын өндірушілерге қол жеткізілімділігін қамтамасыз етуге жәрдем ақша бөлу.
Проблемалар:
Барлығы 34 асыл тұқымды мал шаруашылығы бар немесе асыл тұқымды мал басының үлес салмағы 1990 жылмен салыстырғанда, мүйізді ірі қара малы 26,6 пайыздан 3,3 пайызға, қой 30,9 пайыздан 1,5 пайызға, жылқы 17,0 пайыздан 0,2 пайызға, шошқа 15,7 пайыздан 13,1 пайызға, құс 15,0 пайыздан 2,2 пайызға дейін азайған, бұл облысымыздың асыл тұқымды төлге мұқтаждығын қамтамасыз ете алмайды.
Бұрынғы мемлекеттік малды асылдандыру қызметін толығымен жойылуына байланысты бұл салада облыста өсірілетін ауыл шаруашылығы малдары тұқымының қатты тозуы басымдылық алды, атап айтқанда:
мал өнімділігі деңгейі де, мал саны да анағұрлым азайды;
өсіру сапасы төмендеді және дене бітімі ұсақталды;
малдың шығу тегі туралы мәліметтер және бастапқы есепке алу жөніндегі жеке көрсеткіштер жоғалды;
асыл тұқымды емес, бағасы төмен өндірушілерді ерікті шағылыстыру кезінде пайдалану.
Селекциялық мал тұқымын асылдандыру жұмыстарын жақсартудың басым бағыттары төмендегілер болып табылады:
Қазақстандық ғалымдар әзірлеген отандық асыл тұқымды материалдар мен ғылыми әдістемелерді мал шаруашылығының негізінен пайдалануына бағытталған, аудандастарылған тұқымдардың селекциялық потенциалын қалпына келтіру жөніндегі саласын жүргізу жүйесін пысықтау;
нарықтық экономиканы ескере отырып, өзі қалпына келтірген асыл тұқымды материалды пайдалану жолымен ауыл шаруашылығы малдары отандық тұқымының генетикалық потенциалын бұрынғы деңгейге жеткізу;
малдың шағылыстырылатын контингентінің толық көлемде қолдан ұрықтандырылуын қамтамасыз ету.
Күтілетін нәтиже:
Малдың барлық түрлерінің асыл тұқымды төлін 50 % дейін, бұқа ұрықтарының 40 % дейін және асыл тұқымды жұмыртқаның 55,8 % дейін арзандатылған өзіндік құны бойынша асыл тұқымдық өнімге қол жеткізуді қамтамасыз ету.
Жасартқыш тұқымды бұқалардың ұрығымен сиырлар мен тайыншаларды қолдан ұрықтандырудың көлемін ұлғайту арқылы табынның сапасын қамтамасыз ету.
Малдың аз түрлерінің тектік қорын сақтау және селекцияда мақсатты пайдалану.

3.5.2. Сүтті мал шаруашылығын дамыту
Сүтті мал шаруашылығының негізгі тұқымдары "Алатау" - 80 % жалпы мал басынан, "Қара ала" тұқымды 12 % және "Айршир" - 4 %. Бұл тұқымдарды өсірумен Қарасай, Талғар, Іле, Ескелді, Еңбекшіқазақ, Қаратал аудандарының қалаға жақын аймақтары айналысады.
Соңғы жылдары жүргізілген АӨК реформасы меншік түрінің және ауыл шаруашылығы кәсіпорындары мөлшерінің анағұрлым өзгеруіне әкеп соқтырды.
Үй және фермерлік шаруашылықтарда 80 % астам сүт және сиыр еті өндіріледі. Алайда бұл шаруашылықтарда сүтті сиырлардың өнімділік деңгейі әзірге айтарлықтай төмен (соңғы бес жылдағы бұл көрсеткіш орта есеппен жылына бір сиырдан алынатын сүттің көлемі 1,5-1,7 мың килограмм) болып отыр.
Жалпы сүт өндірісін арттыру ең алдымен үй және фермерлік шаруашылықтардағы малдардың өнімділік сапасын жақсарту қарқынына байланысты болады.
Міне, бұл жағдай асылдандыру жұмысын және сақталып қалған асыл тұқымды шаруашылықтар мен кәсіпорындарда өнімділігі жоғары малдардың тектік потенциалын бұдан былай жетілдіре және кеңінен пайдалана отырып тұрғындар мен фермерлердің сүтті малдарын генетикалық жақсартуға бағытталған өсіру жұмысын ұйымдастыру қажеттілігін туындатып отыр.
Селекциялық асыл тұқымдандыру жұмыстарын жақсарту үшін, оны жақсарту мен дамытуға бағытталған шаралар кешенін жүзеге асыру қажет.
Қалалар мен ірі елді мекендердің айналасындағы арнаулы шаруашылықтар мен сүтті белдеулерді қалпына келтіруге бағытталуы тиіс.
Дайындау ұйымдарының қабылдау пункттері арқылы орталықтандырылған әдіспен өнімді жинай және сата отырып, жеке үйлердің және шаруа қожалықтарының потенциалы қатар пайдаланылсын.
Алматы және Талдықорған қалаларының айналасындағы 51 шаруашылықтың 66 сүт және тауар фермаларындағы сүт өндірісін дамыту үшін 1794,0 млн. теңге, соның ішінде мал базаларын қайта жасақтауға 387,8 млн. теңге, техника сатып алуға 677,4 млн. теңге, бойдақ және шағылыстыру жасындағы тайыншаларды сатып алуға 461,7 млн. теңге, жем дайындауға 255,7 млн. теңге және микро-макро қоспалармен биопрепараттар сатып алуға 16,4 млн. теңге мөлшерінде кредиттік ресурстар қажет болып отыр.
Асыл тұқымды сүтті мал шаруашылығын мемлекеттік
қолдаудың басымды шаралары
17 кесте
Жылдар
Асыл тұқымды өнімді сатудан күтілетін көлемі
1цн. т/с асыл тұқым. өнімнің қалыптасқан өзіндік құны,
теңге 1 цн.
1цн. т/с асыл тұқымды өнім үшін арзандату нормативі
қажет ақша қаражаты, млн. теңге
Бас саны
тонна
%
теңге
2002
689
220,6
13797
50
6900
15,2
2003
699
224
13797
50
6900
15,5
2004
709
227
13797
50
6900
15,7
2005
720
230
13797
50
6900
15,9
Сүтті мүйізді ірі қараның аудандастырылған тұқымы генофондын сақтау және мал өнімділігін арттыру үшін өндіруші бұқалардың өнімділігі жоғары тұқымының ұрығына ақша қаражатының бөлінуін ескеру қажет.
Өндіруші бұқалардың ұрық мөлшерін жүзеге асыруды
мемлекеттік қолдаудың басымды шаралары
18 кесте
Жылдар
1цн. т/с асыл тұқым. өнімнің қалыптасқан өзіндік құны,
теңге 1 цн.
1цн. т/с асыл тұқымды өнім үшін арзандату нормативі
қажет ақша қаражаты, млн. теңге
%
теңге
2002
205
100
140
28,7
2003
210
100
140
29,4
2004
215
100
140
30,1
2005
220
100
140
30,8

3.5.3. Етті мал шаруашылығын дамыту және
мемлекеттік қолдау шаралары
Етті мал шаруашылығын дамытатын негізгі аймақтар: Панфилов ауданында "Санта-Гертруда", Райымбек ауданында«"Галловейская", Қаратал ауданында«"Қазақтың ақ бас тұқымдары" өсіріледі.
Ет өндірісінің көлемін ұлғайтуда және малдарды өсіріп-жетілдіру, жайып, семірту және бордақылау жөніндегі арнаулы шаруашылықтарды кезең-кезеңге бөліп жаңғыртуда кішігірім ауыл шаруашылығы құрылымдарының, шаруа (фермерлік) шаруашылықтардың потенциалын барынша пайдалану басымды бағыттар болып табылады.
Бірінші кезеңде Іле ауданының "Қосөзен"»ӨК базасында 2500 бас мүйізді ірі қараны, Алакөл ауданындағы ЛТД "Таусамал" ЖШС-ның негізінде 200 бас мүйізді ірі қараны және Райымбек ауданындағы "Бөлексаз" селолық округінің шаруа қожалықтары базасында 1500 бас мүйізді ірі қараны өсіріп-жетілдіру, жайып, семірту және бордақылау жөніндегі 3 арнаулы бордақылау шаруашылығын ұйымдастыру жоспарлануда.
Малдың үй-жайларын қалпына келтіру және қайта жаңарту, техника және жас төл сатып алуға 82,0 млн. теңге мөлшерінде кредиттік ресурстар қажет.
Асыл тұқымды етті мал шаруашылығын мемлекеттік
қолдау шаралары
19 кесте
Жылдар
Мемлекет. қолдау бағыттары
Асыл тұқымды мал өнімдерін сатудан күтілетін көлемдері
1цн. т/с асыл тұқым. өнімнің қалыптасқан өзіндік құны, теңге 1 цн.
1цн. т/с асыл тұқымды өнім үшін арзандату нормативі
қажет ақша қаражаты, млн. теңге
Мал басы
тонна
%
теңге
2002ж
26
10,0
12650
50
6300
0,6
2003ж
Басымды
30
11,4
12650
50
6300
0,7
2004ж
Басымды
35
13,3
12650
50
6300
0,8
2005ж
Басымды
40
15,2
12650
50
6300
0,8

3.5.4. Қой шаруашылығын дамыту және мемлекеттік
қолдау шаралары
Облыстың қой шаруашылығы биязы жүнді, жартылай биязы жүнді және майлы етті қой шаруашылығы сияқты 3 бағытта айқындалған. Негізгі бағыт - биязы жүнді қой шаруашылығы 96 % дейін, негізгі тұқым қазақтың биязы жүнді мал шаруашылығындағы барлық қой басынан 75 %, олар облыстың барлық аудандарында өсіріледі.
Қазақтың архар-меринос тұқымды қойы ( 12 %) негізінен Райымбек ауданының таулы аймақтарында өсіріледі.
Майлы етті қой шаруашылығы шөл және шөлейтті аймақтарда өсіріледі.
Олар«"Дегерес"»тұқымды, Қазақтың қылшық жүнді және жартылай қылшық жүнді будандастырылған қойлар.
Облыста өсірілетін тұқымдардың бағалы генофондын сақтау және қой басының түбегейлі жақсарту үшін жер-жерде қолдан ұрықтандыру әдісін енгізу қажет.
Қой шаруашылығын мемлекеттік қолдау шаралары
20 кесте
Жылдар
Мемлекет. қолдау бағыттары
Асыл тұқымды мал өнімдерін сатудан күтілетін көлемдері
1цн. т/с асыл тұқым. өнімнің қалыптасқан өзіндік құны,
теңге 1 цн.
1цн. т/с асыл тұқымды өнім үшін арзандату нормативі
қажет ақша қаражаты, млн. теңге
Мал басы
тонна
%
теңге
2002ж
Басымды
(қазақтыңбиязы жүнді)
8184
409,2
14400
50
7200
29,5
2003ж
9412
471
14400
50
7200
33,9
2004ж
10840
542
14400
50
7200
39,0
2005ж
12460
623
14400
50
7200
44,8
2002ж
Басымды
190
7,8
60000
50
30000
2,3
2003ж
Австралиялық
архар-
меринос
195
7,8
60000
50
30000
2,3
2004ж
195
7,8
60000
50
30000
2,3
2005ж
195
7,8
60000
50
30000
2,3

3.5.5. Шошқа шаруашылығын дамыту және мемлекеттік
қолдау шаралары
Негізгі тұқым Талғар, Қаратал, Ескелді және Іле аудандардарында өсірілетін ірі ақ шошқа.
Ішкі рыноктың ет өнімділігіне қажеттілігі шошқа басы санының ұсақ ауылшаруашылығы құрылымдарында және азаматтардың жеке қосалқы шаруашылықтарында өсірілу есебінен жүзеге асырылатын болады. Осы ет өніміне сұраныстың өсуіне байланысты ірі тауар өндірушілетді кезең-кезеңмен қалпына келтіру жұмысы жалғасын табады.
Шошқа шаруашылығын мемлекеттік қолдау шаралары
21 кесте
Жылдар
Мемлекет. қолдау бағыттары
Асыл тұқымды мал өнімдерін сатудан күтілетін көлемдері
1цн. т/с асыл тұқым. өнімнің қалыптасқан өзіндік құны,
теңге 1 цн.
1цн. т/с асыл тұқымды өнім үшін арзандату нормативі
қажет ақша қаражаты, млн. теңге
%
теңге
2002ж
Басым
дылық
240,0
18800
50
9400
22,6
2003ж
243,6
18800
50
9400
22,9
2004ж
247
18800
50
9400
23,2
2005ж
251
18800
50
9400
23,6

3.5.6. Жылқы шаруашылығын дамыту және мемлекеттік
қолдау шаралары
Талғар, Қарасай аудандарында өсірілетін таза асыл тұқымды мініс, арабтың таза асыл тұқымды жылқылары негізгі тұқым болып табылады, сондай-ақ облыстың барлық аудандарында ішкі рынокты арзан жылқы етімен және қымызбен қамтамасыз ету үшін табынды жылқы шаруашылығын дамыту кеңінен тарайтын болады.
Жылқы шаруашылығын мемлекеттік қолдау шаралары
22 кесте
Жылдар
Мемлекет. қолдау бағыттары
Асыл тұқымды мал өнімдерін сатудан күтілетін көлемдері
1цн. т/с асыл тұқым. өнімнің қалыптасқан өзіндік құны,
теңге 1 цн.
1цн. т/с асыл тұқымды өнім үшін арзандату нормативі
қа-
жет ақша қаража-
ты, млн. тең-ге
Мал басы
тонна
%
теңге
2002ж
Басымды
19
6,0
16400
25
4100
0,25
2003ж
22
7,0
16400
25
4100
0,29
2004ж
26
8,3
16400
25
4100
0,34
2005ж
33
11,0
16400
25
4100
0,45

3.5.7. Құс шаруашылығын дамыту және мемлекеттік
қолдау шаралары
Базар конъюнктурасына байланысты ет және жұмыртқа бағытындағы барлық құс фабрикалары қызметін қалпына келтіру жөніндегі және ішкі рыноктан импорт өнімдерін ығыстыру мақсатындағы жұмысты жалғастырсын. Үйрек, қаз және үндік шаруашылығын дамыту жолға қойылып, халыққа құстың балапандарын сату жүйесі жергілікті жерлерде ұйымдастырылады.
Асыл тұқымдық база және 2002 жылға арналған
қаражаттандыру көлемі
23 кесте
Асыл тұқымдық шаруашылықтар саны
қолда бары, құс басы
Арзандату нормативі,
1 ц. т/м
2002 жылға бөлінетін қаражаттандыру, млн. теңге
барлығы
с.і. мекиен
теңге
%
1
97343
26460
1000
14
1,4
Құс шаруашылығын мемлекеттік қолдаудың
басымдылық шаралары
24 кесте
Жылдар
Аталық
Асыл тұқымды жұмыртқаны сатудан күтілетін көлемі, мың дана
1 дана асыл тұқымды жұмыртқамен қалыптасқан өзіндік құны, теңге
Арзандату нормативі
1 дана асыл тұқымды жұмыртқа үшін
қаражат-тан
дыру
қажетті-гі, млн. теңге
%
теңге
2003ж
Ет бағыты
1150
25,1
55,8
14
16,1
2004ж
1300
26,3
53,2
14
18,2
2005ж
1450
26,3
53,2
14
20,3

3.5.8. Түйе шаруашылығын дамыту
Түйе шаруашылығы түйе еті мен шұбатын өндіру үшін шөл және шөлейт аймақтардағы барлық санаттағы шаруашылықтар дамытуы тиіс. Негізгі бағыты асыл тұқымды түйе шаруашылығын дамыту.

3.5.9. Мал шаруашылығы бойынша күтілетін нәтиже
Малдардың санын және өнімділігін арттыру, олардың өсуін, сондай-ақ табынның сақталуын ұлғайту мал шаруашылығы өнімдері өндірісін бұдан былай да арттырудың өлшемдері болып табылады.
2005 жылы 2002 жылға қарағанда ет өндірісі (тірі салмақта ) 2,7 %, сүт 5,6 %, жұмыртқа 4,8 %, жүн 4,7 % арта түседі.
Өнімділігі жоғары малдар генофондын сақтау, өсімділігін жақсарту есебінен осы кезеңде мал басы мен құс басының саны барлық түрінен артатын болады:
Мүйізді ірі қара - 1,9 %, қой мен ешкі 2 %, шошқа 6,1 %, жылқы 3,0 %, түйе 4,6 %, құс 10,4 %.
2003-2005 ж.ж. мал мен құс басына болжам
25 кесте
(мың бас)
2001ж. нақты
2002ж. нақты
Болжам
2005ж.
2002ж.
қарағанда % есебімен
2003ж.
2004ж.
2005ж.
Мүйізді ірі қара
528,3
549,3
553,0
556,0
559,8
101,9
Соның ішінде сиыр
278,5
289,2
291,0
292,8
295,0
102,0
қой мен ешкі
2233,3
2279,4
2289,7
2307,6
2326,1
102,0
Шошқа
124,6
129,4
130,2
134,3
137,3
106,1
Жылқы
161,4
164,2
166,4
168,0
169,1
103,0
Түйе
3,8
4,3
4,3
4,4
4,5
104,6
құс
4440,5
5797,8
6290,4
6349,0
6400,4
110,4
Мал шаруашылығы өнімін өндірудің
2003-2005 ж.ж болжамы
26 кесте
өнім
өлшем бірлігі
2001 жыл
2002
жыл
Болжам
2005ж.2002ж. қарағанда % есебі
мен
2003
2004
2005
Ет, барлығы (тірі салмақта)
Мың тонна
171,1
181,1
182,3
183,6
186,0
102,7
сүт, барлығы сиырдікі
Мың тонна
541,2
551,1
563,7
571,0
581,8
105,6
Жұмыртқа
Млн. дана
418,6
494,7
506,8
512,7
518,6
104,8
Жүн
Мың тонна
6,2
6,4
6,5
6,6
6,7
104,7
Тері шикізаты, ірі
Мың дана
193,1
201,3
202,6
203,8
207,6
103,1
Тері шикізаты, ұсақ
Мың дана
1242,6
1263,3
1279,4
1284,5
1307,2
103,5

3.6. Ветеринария
Ағымдағы жай-күйі:
Облыста мал мен құстың жұқпалы ауруларының 150 -ден астам түрлері ұшырасады. Соның ішінде 75 -і аса қауіпті түрлеріне жатады. Оларға қарсы жыл сайын жоспарлы түрде күрестің эпизоотикалық шаралары жүргізіледі. Оның ішінде ауыл шаруашылығы малдарының 23 ауру түрлері бойынша қаржыландыру Республикалық бюджеттен жүзеге асырылады.
Облыс аймағында жыл мезгілдеріне байланысты өзін түрлі белсенділік деңгейінде көрсететін малдардың аса жұқпалы ауруларының 18 ошағы бар.
Сондықтан, шалдыққыштық қабілеті жоғары малдарды алдын-ала егу және басқа ветеринарлық-санитарлық шаралар қабылдау, сыртқы ортадағы қоздырғыштар мен жұқпалы ауру таратушыларды, табиғи ошақтарды жою шараларымен 100 % қамту қажеттігі туындайды.
Селода меншік түрінің өзгеруі және шаруашылық жүргізуші субъектілердің нарықтық қатынастарға өтуі ветеринарлық қызмет көрсетуде жаңа әдістерді талап етеді.
Бірер жылдарда конкурстық негізде жеке жұмыс істеу әдісін қолданып жүрген дәрігер лицензиаттардың ветеринарлық қызметін ұсынудың жаңа түріне көшуді аяқтау белгіленіп отыр.
255 селолық және поселкілік округтерде ветеринарлық-санитарлық 166 , мемлекеттік шекараларда, көлікте және шекаралық ветеринарлық-фитосанитарлық постыларда 27 , базарларда 54 ветеринарлық инспекторлар ветеринарлық-санитарлық қадағалауды жүзеге асыруда.
Проблемалар:
селолық және поселкілік округтерге 90 ветеринарлық инспектор қажет, бүгінгі күнге олармен қамтамасыз етілу 64,8 % құрап отыр;
ветеринарлық қызмет көрсетудің бәсекелестік секторын дамыту: Облыста шартты түрде 1052,8 мың бас мал мен құс бар, оларға нормативтік қажеттілік 1619 болғанымен, 931 ветеринарлық мамандар қызмет көрсетеді;
облыста 21 аудандық диагностика орталығы бар, бірақ олар техникалық жарақталуы жағынан қазіргі заман талаптарына сай емес және халықаралық нормалар мен стандарттарға сәйкес келмейді;
базарлардағы 45 ветеринарлық-санитарлық сараптау зертханалары икемделген үй-жайларға орналастырылған. Қазіргі заман талабына сай зертханалық жабдықтары жоқ;
қазіргі кезде жұмыс істеп тұрған шекаралық ветеринарлық-фитосанитарлық "Достық", "Хоргос",«"Қарқара", "Көлжат"»сияқты бекеттер арнаулы үлгідегі үй-жайлармен, іс ұйымдастыру техникасымен, байланыс құралдарымен және көлікпен қамтамасыз етілмеген;
тірі малдың, азық-түлік пен шикізаттың облыс ішінде, сондай-ақ шекаралас облыстармен, іргелес мемлекеттер арасынан бақылаусыз өтуі ұлғайып отыр.
Шаралар:
ветеринарлық ауру, эпизоотияға қарсы шаралар бағдарламасын толық көлемде қаржылай қамтамасыз ету;
ветеринарлық дәріханалар мен клиникалар жүйесін кеңейту, тұтынушыларға барынша сервистік қызмет көрсету;
Бюджет есебінен 90 ветинспекторлар ұстауды қосымша қамтамасыз ету және олардың санын 256 бірлікке дейін жеткізу;
ветеринарлық қызметтің бәсекелестік секторын дамыту ісіне қосымша 688 ветеринарлық дәрігерлерді қатыстыру қажет;
ауыл шаруашылығындағы мал басының табынды өсіруге бағытталған, сондай-ақ жұқпалы ауруларға қарсы профилактикалық егулермен және диагностикалық зерттеулермен 100 % қамтылуына қол жеткізу, ауыл шаруашылығы малдарының бруцеллезбен ауыратынын анықтау жөніндегі жұмысты күшейту және олардың толық жоғалуына қол жеткізу;
"Достық", "Хоргос",«"Қарқара", "Көлжат" сияқты ветеринарлық-фитосанитарлық постылардың қызметтік үй-жайларға, көлікке, байланыс құралдарына. Іс ұйымдастыру техникасына байланысты проблемаларының шешілуіне жәрдемдесу;
базарлардағы аудандық диагностика орталықтарын және ветеринарлық-санитарлық сараптау зертханаларын заман талабына сай зертханалық құрал-жабдықтармен жабдықтау, олардың Дүниежүзілік сауда ұйымы (ДСҰ) қабылдаған халықаралық стандарттар мен нормаларға сәйкестігін аттестациялау;
малдың жеке үйлерде сойылуына тыйым сала отырып, мал союды ұйымдастыру ісін ретке келтіру, мал өңдеуді тиісті лицензиясы бар арнайы етті қайта өңдеу кәсіпорындары мен мал сою пункттерінде жүзеге асыру;
тірі малдың, малдан өндірілетін өнімдер мен шикізаттың облыс ішінде ғана емес, сондай-ақ шекаралас облыстар мен іргелес елдердің аумақтары бойынша да бақылаусыз өтуін қатаң ветеринарлық-санитарлық қадағалауға алу.

3.6.1. қаржылық қамтамасыз ету
Ветеринарлық қызмет көрсету»бағдарламасын
қаржыландыру көлемдерінің болжамы
27 кесте
(мың теңге)
Бюджеттік бағдарламаның аталуы
2003 жыл
2004 жыл
2005 жыл
Ветеринарлық инспекцияның еңбекақысы
28200,0
33800,0
40600,0
Эпизоотияға қарсы күрес:
Биопрепараттар түрінде
147213,0
162789,9
284386,3
Ветеринарлық биопрепараттар қолдануға
132285,1
139935,9
172781,3
Ветеринария бойынша барлығы:
307698,1
336525,8
497767,6
Ескерту: Жұмыстар көлемі және оларды қаржыландыру сомасы эпизоотиялық жағдайға, нақты қолда бар мал басына және жағдайы төмен постылар санына байланысты өзгертілуі мүмкін.
Күтілетін нәтижелер:
облыс аумағын өте жұқпалы аурулар қоздырғыштарының әкелінуінен қорғау;
малдар мен құстарды аса қауіпті жұқпалы аурулардан, соның ішінде адамнан малға жұғатын аурулардан қорғау;
малдан өндірілетін өнімдер мен шикізаттың қауіпсіздігін қамтамасыз ету;
2005 жылға дейін облыс аумағындағы ауыл шаруашылығы малдарын бруцеллезден сауықтыру.

3.6.2. Өсімдік шаруашылығы өнімдері рыногын дамыту
Өндірістің жай-күйін талдау және дақылдар бойынша рынок мониторингі
Өнімділік, өндіріс және дақылдарды тұтыну серпіні
28 кесте
(өнімділік ц/га, өндіріс және тұтыну-мың тонна)
Дақылдар
1996-1998 ж.ж. орта есеппен
1999-2001 ж. орта есеппен
өнімділік
өндіріс
өнімділік
өндіріс
Тұтыну
Дәнді дақылдар - барлығы
11,3
652,5
15,2
797,8
787,5
Соның ішінде: бидай
10,9
364,3
14,1
429,4
508
Астыққа арналған жүгері
18,3
83,7
34,0
150,8
100
Күріш
26,4
30,4
30,0
34,1
24
қант қызылшасы
119,8
182,1
159,9
258,4
258,4
Темекі
15,6
3,7
18,3
10,0
10,0
Майлы дақылдар, барлығы
4,8
11,3
7,9
24,5
50,0
Картоп
98,4
278,6
192,9
411,0
263
Көкөніс
130,4
207,8
186,5
357,2
187
Жеміс-жидектер
11,7
23,5
21,2
36,7
43
Соңғы жылдары, экономикалық жағынан тиімді болып саналатын астыққа арналған жүгері және күріш сияқты, дәнді-дақылдар өнімділігі орта есеппен 11,3 ц/га-дан (1996-1998 ж.ж. ) 15,2 ц/га дейін (1999-2001 ж.ж) артты. Астық өндірісінің өсімі облыстың азық-түлікке, тұқымға, жемге арналған астыққа мұқтаждығын толық қамтамасыз етті.
Облыста сыра қайнатушылардың сұранысына ие сыра қайнататын сұлының өндірісі 81,5 мың тоннаға дейін артты.
Қазақстанның солтүстік облыстары мен Ресейдің жақын орналасқан өңірлеріне жеткізіп берілетін ерте және орташа мерзімде пісетін жүгерінің тұқымы жыл сайын 10-12 мың тоннаға дейін өндіріледі. Жүгерінің тауарлық дәні құрама жем (комбикорм) зауыттарына жеткізіліп беріледі. Қараша айынан бастап қуаттылығы 10 мың тонна болатын Панфилов крахмал сірне зауыты жұмыс істеуде. Бұл зауыт ірі жүгері егетін аудандарды тұрақты түрдегі сату рыногімен және тамақ, сондай-ақ қайта өңдеу өнеркәсібіне шикізат жеткізіп беруді қамтамасыз етеді.
Жарма дақылдарының бірі күріштің 2001 жылғы 35,8 мың тоннадан 2005 жылы 42,7 мың тоннаға дейін артуына қол жеткізіледі. Бұл жерде күріштің жаңа бағалы сорттарының (Солночное, Пак-Ли) өндірісі арта түсетін болады.
Жоғарғы кіріс беретін дақылдың бірі қант қызылшасы ауылдық жерлерде және қайта өңдеу өнеркәсібінде жұмыс орындарын құруды қамтамасыз етеді. Соңғы жылдары (1998-2001) инвестициялық ахуалды жақсарту есебінен өндірістің жалпы өсімі 29,0 % жетті.
Майлы дақылдарға арналған алаңдардың, сондай-ақ олардың өнімділігінің және жалпы жинау көлемінің арту бет алысы байқалады.
Осының нәтижесі халықты тұрақты сату және тиімді сатып алу бағаларын, сондай-ақ соя өндірісін инвестициялауды қамтамасыз етуші соя өңдеу және дайындау фирмалары мен кәсіпорындарын құруға әкеп соқтырды.
Соңғы 3 жылда (1999-2001) картоп және көкөніс дақылдарының егістік алаңдарын тұрақтандыру барысында картоп өнімділігі 21,3 % және оны жалпы жинау 35,5 %, көкөніс тиісінше 14,0 % және 56,7 % артты.
Міне, бұл көрсеткіш облыстың азық-түліктің осы түрлерінен және қайта өңдеу кәсіпорынының шикізатқа қажеттілігін қамтамасыз етеді.
Жеміс-жидек өнімі және жүзім өндірісін арттыруға байланысты жаңа бақтар мен жүзім алқаптарын егу жөнінде облыстық бағдарлама қабылданды.
Бұл бағдарлама жыл сайын орындалып отыратынына қарамастан осы жұмыстарды жүргізуге қажет қаржының үлкен тапшылығы байқалады.
Проблемалар:
саланың техникалық жарақталуының төмендеуі;
минералдық және органикалық тыңайтқыштардың қажетті мөлшерде енгізілмеуі;
астық пен басқа ауыл шаруашылығы өнімдерін сату жүйелерінің дамытылмағаны;
ауыл шаруашылығы тауарларын өндірушілердің айналымдағы қаржысының жетіспеушілігі және кредиттік ресурстарға қол жеткізу мүмкіндігінің төмендігі;
ауыл шаруашылығы өндірісін сақтандыру жүйесінің жоқтығы;
шаруашылықаралық және шаруашылық ішіндегі суару жүйелерінің техникалық деңгейінің төмендігі.
Шаралар:
нарықтық конъюнктураны және топырақ пен ауа-райы жағдайын ескере отырып егістік алаңдардың құрылымын оңтайландыру;
ауыл шаруашылығы техникасының лизингтік жүйесін ары қарай дамыту, сервис орталықтарын құру, МТС жүйелерін және олар көрсететін қызметтердің көлемін кеңейту;
тұқым дайындау көлемі 20 тоннаға дейін жететін шаруа-фермерлік қожалықтар үшін тұқым сапасын талдау ісін қаражаттандыру;
ауыл шаруашылығы дақылдарына минералдық тыңайтқыштар сатып алуды қаражаттандыру;
көктемгі егіс және астық жинау жұмыстарын жүргізуге инвесторларды, сондай-ақ бюджет қаржысын қатыстыру;
табиғи сипаттағы зілзала апаттарының нәтижесінде орын алған ауыл шаруашылығы өндірушілерінің зиянының орнын толтыру жөніндегі облыстық сақтандыру қорын құру;
Маркетингтік қызметті дамыту және жетілдіру.
IV. Қайта өңдеу өнеркәсібін дамыту
Облыста етті қайта өңдеу жөніндегі 19 өндіріс орны жұмыс істейді. Бір ауысымдағы жалпы қуаты 6,4 тонна болатын өндіріс орнының 20 % дейінгі көлемі пайдаланылады.
Сүт өнімін қайта өңдеу жөніндегі 27 өндіріс орны жұмыс істейді. Бір ауысымдағы жалпы қуаты 339,3 тонна болатын өндіріс орнының 31,6 % дейінгі көлемі пайдаланылады.
Жүнді қайта өңдеу жөніндегі 1 кәсіпорын жұмыс істейді. Жылына мың тонна болатын жалпы қуатының 15 % дейінгі көлемі пайдаланылады.
Ұн өңдеу жөніндегі 351 кәсіпорын жұмыс істейді. Бір ауысымдағы жалпы қуаты 842,8 тонна болатын өндіріс орнының 86 % пайдаланылады.
Облыста қант өндіру жөніндегі 5 кәсіпорын жұмыс істейді, оның 3 -і қант қызылшасын қайта өңдеуге мамандандырылған.
Өсімдік майын өндіру жөніндегі 132 шағын өндіріс орны жұмыс істейді. Бір ауысымдағы жалпы қуаты 31,4 тонна болатын өндіріс орындарының 62 % пайдаланылады.
Өсімдік майын өндіру жөніндегі 132 шағын өндіріс орны жұмыс істейді Бір маусымда жалпы қуаты 6,4 тонна болатын өндіріс орнының 20 % дейінгі көлемі пайдаланылады.
Жеміс-көкөніс өнімін қайта өндіру жөніндегі 21 завод және цех жұмыс істейді. Бір маусымдағы жалпы қуаты 91 тонна болатын өндіріс орнының 13 % дейінгі көлемі пайдаланылады.
Шарап материалдарын және шарап шығару жөніндегі 24 кәсіпорын жұмыс істейді.
Қайта өңделген өнімдер өндірісі
29 кесте
(мың тонна)
Аталуы
2000ж. нақты
2001ж. нақты
2002ж. нақты
Болжам
2005ж.
2002ж.
қарағанда% есебі
мен
2003ж
2004ж
2005ж
Ет өнімі
2,6
4,4
5,2
6,3
7,2
8,2
157,7
Сүт өнімі
52,4
68,5
57,7
59,1
62,8
64,7
112,1
ұн
105,8
173,2
207,2
215,9
223,0
230,2
111,3
Күріш (жарма)
2,3
7,0
11,4
12,5
13,5
14,9
130,7
өсімдік майы
2,0
3,0
3,6
3,9
4,4
5,0
138,9
қант, қант шикізатын қоса
136,9
183,1
201,0
217,9
228,6
239,7
119,2
Соның ішінде қант қызылшасы
21,6
20,2
31,7
35,4
36,7
40,0
126,2
Жеміс консервілері
3,9
6,4
6,1
7,7
8,4
12,9
211,5
Шарап және шарап материалдары
8,8
12,4
24,0
28,9
30,5
31,9
132,9
Проблемалары:
технологиялық құрал-жабдықтармен жарақтандырылудың төмендігі, сапалы европалық стандарттарға сәйкес өнім өндіруге және өндіріс шығындарын азайтуға мүмкіндік бермейді;
өндіріске кредит беру кезіндегі банк ставкалары пайызының жоғарылығы және өтімділігі жоғары кепілдіктердің талап етілуі кредит алуға мүмкіндік бермейді;
импорттық тауарлар әкелінетіндіктен өз өнімдерін сату пайызының төмендеуі;
өндірілетін өнімнің сапа стандарттарынан халықаралық талаптарға сәйкес келмеуі;
бақтар мен жүзім алқаптарын қалпына келтіру және жаңаларын егу үшін мерзімі 5-7 жылға созылатын пайызсыз күрделі салымның қажеттілігі.
Мақсаттары:
ауыл шаруашылығы шикізаттарын қайта өңдеуді қалпына келтіру және дамыту, қайта өңдеу кәсіпорындарының технологиялық және техникалық жағынан артта қалушылығын еңсеру;
бағаны арзандату және өндіріс шығындарын азайту, өнім сапасын жақсарту есебінен өнімнің бәсекелестік қабілетін арттыруды қамтамасыз ету;
отандық экономиканың импортқа тым тәуелділік жағдайынан арылуы, ішкі рынокты жоғары сапалы мал шаруашылығының және өсімдік шаруашылығының отандық өндіріс өнімдерімен толықтыру;
жұмыс орындарын қалпына келтіру және жаңадан құру.
Шаралар:
қайта өңдеу кәсіпорындарына құрал-жабдықтар сатып алуға және лизинг бойынша пайыздық ставканы өтеуге арналған лизинг тетігін енгізу есебінен кәсіпорындарды технологиялық қайта жарақтандыру және жаңғырту;
ауыл шаруашылығы өнімдерін дайындау жүйесін әсіресе шалғайдағы аудандарда дамыту;
өзінің базасы бар жоғарыдан төмен қарай интеграцияланған өндіріс орындарын құру;
өндірістің техникалық және технологиялық стандарттарын, ауыл шаруашылығы өнімдері мен оны қайта өңдеу сапасын бақылауды халықаралық талаптарға сәйкестендіру;
кредиттің пайыздық ставкасын арзандату жолымен айналымдағы қаражатты толықтыруға арналған кредиттік ресурстарға қол жеткізуді қамтамасыз ету.
Ауыл шаруашылығы өнімдерін өңдеу жөніндегі өндірістік қуаты бар кәсіпорындарды дамыту жолымен басымды өндіріс орындарын қалпына келтіру жүзеге асырылатын болады.
Дамыту басымдылығын алатын өндіріс орындары:
қолда бар өндіріс қуаттылығының негізінде қоюландырылған және концентрацияланған сүт пен құрғақ сүт қоспаларының өндірісі:
еңбекшіқазақ ауданындағы тәуліктік қуаты 60-80 тонна болатын«"Фуд Мастер" компаниясы, тәуліктік қуаты 100 тонна (бір ауысымда-50 тн) болатын "Талдықорған қаласүтзауыты" ЖШС;
ет консервілерін, қолда бар өндіріс қуаттылығының негізінде етті және ет-өсімдік консервілері өндіретін«"Үштөбе ет өңдеу зауыты", Еңбекшіқазақ ауданының Есік қаласындағы ет консервілерінің өндіріс орны және Қарасай ауданының«"Балапан" шаруа қожалығы;
"Балдырған"»ЖСШ негізінде өндіріс қуаты сағатына 4 тонна жеміс-жидектен, 2 тонна сәбізден балалар тамағының өндірісі;
"Алматы Снэк Фуд Компания" ААҚ негізінде картоп өңдеу құрамында холестерині болмайтын, элиталық сортты өсімдік майы мен картоптан өндірілетін«"Круст" картоп қытырлауығы өндірісі;
жеміс-жидектер, алғашқы шарап өңдеу негізінде:
-«"Десерт" ЖШС өндірістік қуаттылығы маусымына 1,5 тонна;
- "Голд Продукт" ЖАҚ жобалау қуаты сағатына 5250 литр шарап өнімі;
- Фирма«"Азер ЛТД"»ЖШС фирманың өндірістік қуаты құюдың екі желісін құрайды, әрқайсысы сағатына 6000 шөлмек;
- "Ақ жол"»ЖШС орташа шарап өнімін өңдеу 9980 далл; жылына 48 мың далл;
- "Амрита" ЖШС кәсіпорынның жобалау қуаты жылына 480 мың далл;
- "Қазақстан шарап зауыты" ЖАҚ - кәсіпорынның қуаты жылына 970 мың далл шарап өнімін құрайды;
- "Елес шарап зауыты" ЖАҚ өндірістік қуаты жылына 388 мың далл шарап, сағатына 500 шөлмек;
- "Дионис шарап зауыты" ЖАҚ кәсіпорынның қуаты жылына 194 мың далл шарап;
- "Гигант шарап зауыты" ЖШС кәсіпорынның өндірістік қуаты жылына 970 мың далл өнім;
- "Есік шарап зауыты" ЖАҚ-кәсіпорынның өндірістік қуаты жылына 970 мың далл өнім;
- "Раелма" ЖШС өндірістік қуаты жылына 800 мың далл;
- "Мақсат" ЖШС кәсіпорынның өндірістік қуаты жылына 2200 тонна жүзімді қайта өңдейді, сағатына 500 шөлмекке құйылады;
- "Қарғалы" шарап зауыты - кәсіпорын қуаты айына 537 мың далл;
Қант өндірісі бойынша: Алакөл ауданының қант зауыты - зауыттың жобалау қуаты: тәулігіне 300 тонна қант қызылшасын немесе 300 тонна қант шикізатын қайта өңдейді, "Алматы қанты" ЖАҚ - тәулігіне 360 тонна шикізатты қайта өңдейді,«"Ақсу Шекер"»ААҚ зауыттың қуаты тәулігіне 2700 тонна, "Алматы қанты"»ААҚ - шикізатты қайта өңдеу қуаты тәулігіне 300 тонна, "Көксу Шекер" АҚ - зауыттың қайта өңдеу қуаты тәулігіне қызылшаның 1800 тоннасы.
Ауыл шаруашылығы шикізатын қайта өңдеу бойынша
республикалық бюджеттен қаржыландыру көлемінің
2003-2005 жылдарға арналған есептері
30 кесте
(млн. теңге)
2003ж.
2004ж.
2005ж.
Ауыл шаруашылығы өнімдерін қайта өңдеу жөніндегі кәсіпорындарға арналған жабдықтардың лизингі
50
100
150
Жабдықтардың лизингі бойынша пайыздық ставканы (7%) өтеу
4
7
10
Айналымдағы қаражатты (15% дейін) толықтыру үшін қайта өңдеуші кәсіпорындарға берілетін банктік кредиттің пайыздық ставкасын жеңілдету
40
45
50
Жиынтығы
94
152
210
Күтілетін нәтиже:
2003-2005 жылдарға арналған бағдарламада ауыл шаруашылығында өндірілетін өнімдерді қайта өңдеу көлемінің үлес салмағын барынша ұлғайту көзделген. Облыстың кәсіпорындарында бидай, күріш, майлы дақылдар, қант қызылшасы, темекі, 85 % дейін жүзім, 72 % дейін көкөніс толығымен қайта өңделетін болады.
Жұмыс істеп тұрған сүт зауыттары мен цехтарының, қант зауыттарының және жүнді алғашқы өңдеу жөніндегі фабрикалардың қуатын пайдалану көлемін арттыру көзделіп отыр.
Айналымдағы қаржыны толықтыруға 2477,1 млн. теңге, оның ішінде сүт зауыттарына 783,6 млн. теңге, қант зауыттарына 290,2 млн. теңге, жеміс консерві зауыттары мен цехтарына 1053,5 млн. теңге және жүнді алғашқы өңдеу жөніндегі«"Текес" фабрикасына 350,0 млн. теңге мөлшерінде жеңілдетілген кредит алу қажет.
Қант қызылшасын, жүзімді, жеміс-жидектерді қайта өңдеу жөніндегі зауыттарды, жүнді қайта өңдеу жөніндегі кәсіпорындарды қайта жаңартуға және техникалық жағынан қайта жарақтандыруға, сондай-ақ жұмыс істемей тұрған кәсіпорындардың, соның ішінде сүт және ет өңдеу кәсіпорындарының жұмысын жаңартуға жылына 500-700 млн. теңге қажет.
Қаржыландырудың негізгі көзі өз қаражаты мен банк кредиттері.
Қайта өңдеу кәсіпорындарын тұрақты жұмыс істету үшін шикізат дайындау кезінде оларға пайызсыз кредит немесе пайызы төмен жеңілдетілген кредит түрінде уақытша қаржылай көмек көрсету қажет.
Осы шараларды жүзеге асыру қайта өңдеу жөніндегі кәсіпорындардың өндіріс көлемін және шығаратын өнімнің сапасын арттыруға, бәсекелестік қабілетіне ие болуға мүмкіндік береді.
Ауыл шаруашылығы өнімдерін қайта өңдеу жөніндегі жұмыс инвестициялардың қатыстырылуын талап ететін жаңа технологиялар мен технологиялық желілерді енгізе, қазіргі дизайнмен жасалған қаттау материалдарын пайдалана отырып жалғастырылатын болады.
V. Стандарттардың үйлесімі
Ағымдағы жағдай :
Облыста бүкіл Республикадағы сияқты ауыл шаруашылығы өнімі 1964-1990 ж.ж. әзірленген стандарттарға сәйкес өндіріледі (ауыл шаруашылығы өнімдеріне және тағам өнімдеріне арналған 72 ұлттық стандарт және 500-ден аса мемлекетаралық стандарт бар).
Облыстың ауыл шаруашылығына барлық негізгі қаржы құнының 13,8 % шоғырландырылған.
Негізгі қаржының ескіргендігі, ауыл шаруашылығы өндірісін техникалық қайта жасақтау, өндіріс секторына озат технологияларды, жаңа әзірлемелердің енгізу міндетін қояды.
Негізгі қаржыны жаңарту өте баяу қарқынмен жүзеге асырылуда. Жалпы облыс бойынша жаңарту коэффиценті 16,5 % құрап отыр.
Қайта өңдеу кәсіпорындарында технологиялық құрал-жабдықтар негізінен моральдық және тәрбие жағынан ескірген, ауыстыруды талап етеді.
Проблемалар:
өндірілетін өнімнің халықаралық талаптар мен сапа стандарттарына сәйкес келмейтіндігі;
қайта өңдеу кәсіпорындарының технологиялық құрал-жабдықтар мен нашар жабдықталуы сапалы және европалық стандарттарға сәйкес өнімдерді шығаруға және өндірістің өзіндік құнын төмендетуге мүмкіндік бермейді. Ауыл шаруашылығында, аң және орман шаруашылығында негізгі қаржының тозу деңгейі 47,4 % құрайды;
Банктік пайыздық ставкалардың және талап етілетін ликвидтік кепілдіктің жоғары болуына байланысты өндірістік кредиттерге қол жеткізілмейді.
Шаралар:
Салаларда терең талдау жасау негізінде стандарттар үйлесімін жүргізу;
Республикада әзірленген мал және өсімдік тектес өнімдерге арналған ИСО 9000 сапа жүйесінің негізінде тағам өнімдерін өндірудің және оның сапасын бақылаудың техникалық және технологиялық нормативтерін,«"Ветеринария туралы" Қазақстан Республикасының Заңына сәйкес ветеринария жөніндегі нормативтік құқықтық актілерді енгізу.
Рынокта бәсекелестік қабілетіне ие болатын басымды импорт алмастырушы өнімдер мен қызметтер түрлерінің тізбесін, оларға қойылатын талаптарды үйлестіру үшін анықтау.
Стандарттарды сатып алу және ауыстыру үшін жан-жақты қаржылай көмек көзін іздестіру және көрсету.
Күтілетін нәтижелер:
өндірілетін өнімнің сапасын жақсарту, ИСО стандарттарын енгізу, ветеринарлық және карантиндік зертханаларды осы заманғы зертханалық құрал-жабдықтармен және аппаратуралар-мен жарақтандыру;
Халықаралық стандарттарға жауап бере алатын, бәсекелестік қабілеті бар, импортты алмастыратын өнім өндіруді игеру, өндірілетін өнімнің өзіндік құнын және сату бағасын төмендету;
қайта өңдейтін кәсіпорындардың технологиялық және техникалық тұрғыдан артта қалушылығын еңсеру;
Отандық экономиканың импортқа аса қатты тәуелді болуын жеңу, ішкі рынокты жоғары сапалы отандық мал шаруашылығы және өсімдік шаруашылығы өнімдерімен толықтыру;
Жұмыс орындарын қалпына келтіру және жаңаларын құру.
VI. Ауыл шаруашылығы өнімдерін сатып алу, дайындау және
қайта өңдеу көлемін тұтынушылар кооперациясы
жүйесінің қамтамасыз етуі
Ағымдағы жай-күйі :
Облыстың тұтыну кооперациясы жүйесінде төмендегілер бар:
30 арнайы көкөніс қоймалары;
10 мың шаршы метрге арналған 71 жалпы товарлық қойма үй-жайлары;
21 қайта өңдеу кәсіпорындары;
308 бөлшек сауда кәсіпорындары;
31 қоғамдық тамақтандыру пункті;
Проблемалар:
сауда-дайындау қызметін дамытуға өздерінің айналымдағы қаржысының жоқтығы;
әрбір елді-мекенде дайындау пункттерінің жоқтығы;
қоймалар мен қойма үй-жайларының қолда бар қуатының қарап тұруы;
қайта өңдеу өнеркәсібінің қолда бар әлеуетінің толық көлемде пайдаланбауы;
кредит алуға, банктің жоғарғы ликвидтік кепілдік талаптарын орындау мүмкіндігінің жоқтығы;
Шаралар:
әрбір селолық округте халықтан және шаруа қожалықтарынан ауылшаруашылығы өнімдерін сатып алу жөніндегі оралымды жүйесін құру;
ауыл шаруашылығы өнімдерін қайта өңдеу жөніндегі кәсіпорындар мен цехтарды ауыл шаруашылығы шикізаттары көздеріне жақындату;
село тұрғындарына сауда қызметін көрсетудің толық қанды жүйесін қалпына келтіру;
өндіретін өнімнің өзіндік құнын төмендету есебінен бәсекеге қабілеттіліктің артуын қамтамасыз ету;
базарларда бәсекелестік ортасын құру;
жүйенің материалдық-техникалық базасының қолда бар әлеуетін қалпына келтіру;
қосымша жұмыс орындарын құру;
Күтілетін нәтижелер:
ауылшаруашылығы өндірушілері біріктіру жолымен өндірілетін ауылшаруашылығы өнімдерін дайындау, қайта өңдеу жұмыстарын ұйымдастыру;
жүйенің материалдық-техникалық базасының бұрынғы әлеуеттілігін қалпына келтіру;
өндірісті көтеру, жаңа қуаттарды енгізу, халықтың жұмыспен қамтылуын қамтамасыз ету;
селолық өндірушілер мен тұрғындар өсіретін өнімнің шын мәніндегі құнын қалыптастырудағы ахуалды тұрақ-тандыру;
Дайындау пункттерін жаңғырту, село тауар өндірушілері мен облыс халқына әрбір елді-мекендегі артық ауыл шаруашылығы өнімдерін сатуға мүмкіндік береді.
Жергілікті жердегі қайта өңдеу кәсіпорындары қызметті жандандырып, өндірілетін ауыл шаруашылығы өнімдерін қайта өңдеу көлемінің үлес салмағын көбейтеді, өндірілетін өнімнің өзіндік құнын төмендету есебінен өнімнің бәсекеге қабілеттілігін арттырады.
Осы шаралардың жүзеге асырылуы тұтыну кооперациясы жүйесіне ауылшаруашылығы өнімдерінің төмендегі түрлерін дайындау ісін қамтамасыз етуге мүмкіндік береді:
- жалпы сомасы 38 млн. теңге болатын 4400 тонна көкөніс;
- соның ішінде 12 млн. теңгенің, салмағы 1500 тонна болатын бас пиязы;
- 34 млн. теңгенің, салмағы 1700 тонна болатын жемісі;
- 108 млн. теңгенің, салмағы 540 тонна болатын еті;
- 71 млн. теңгенің, салмағы 15 мың тонна болатын астығы;
- 7 млн. теңгенің, салмағы 1400 тонна болатын жем-шөпке арналған астығы;
- 3,9 млн. теңгенің, салмағы 130 мың тонна болатын күріші;
- 30 млн. теңгенің, салмағы 600 тонна болатын жүні;
- 2,5 млн. теңгенің, салмағы 5 мың дана болатын тері шикізаты;
- 0,8 млн. теңгенің, салмағы 30 тонна болатын сүті.
Дайындалған ауыл шаруашылығы өнімдерін қайта өңдеуді ұйымдастыру 36 млн. теңгенің 120 тонна шұжық бұйымдарын, 151,2 млн. теңгенің нан және тоқаш бұйымдарын, 4,4 млн. теңгенің 110 тонна күрішін өндіруді, жалпы сомасы 17,5 млн. теңгенің 250 тонна болатын көкөністің, жеміс-жидектердің консервіленуін қамтамасыз етеді.
Қайта өңдеу қызметінің бұрынғы әлеуетін қалпына келтірген және дайындау қызметін жаңғыртқан жағдайда қосымша 300 жұмыс орны құрылып, селоның әлеуметтік саласын дамытуға игі әсерін тигізеді.
Шараларды жүзеге асыруға қажет қаржылай ресурстың жалпы қажеттілігі 100 млн. теңгені құрап отыр.
Ауыл шаруашылығы өнімдерін сатып алу, дайындау, сақтау мен қайта өңдеу саласындағы жүйелі және нақты жұмысты қамтамасыз ету үшін пайызсыз кредит түріндегі уақытша көмек көрсетілуі қажет.
Қаржыландыру кезінде тұтыну кооперациясының жүйесі селодағы дайындау және қайта өңдеу қызметінің бұрынғы әлеуетті жағдайын қалпына келтіріп, облыстың экономикалық дамуына өзіндік үлес қосатын болады.
Облыстық сауда-сатып алу компаниясы жүйесі бұдан былай дамуға мүмкіндік алады.
VII. Облыстың ақпараттық маркетингтік
жүйесін дамыту
Ағымдағы жағдай:
Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2000 жылғы 30 қазандағы "ҚР АШМ-нің ақпараттық-маркетингтік жүйесін (АМЖ) қалыптастыру мәселелері туралы" N 1627 қаулысын және Ауыл шаруашылығы министрлігі алқасының 2002 жылғы 21 ақпандағы "Ақпараттық-маркетингтік жүйенің жұмыс істеу және оны ары қарай дамыту проблемалары туралы" N»09 қаулысын жүзеге асыру мақсатында:
компьютерлік құрал-жабдықтың 20 жиынтығы бөлініп, олар 16 аудан мен Қапшағай, Талдықорған қалаларына бөлініп берілді.
Ақпараттық-маркетингтік жүйені құрудың негізгі мақсаты төмендегілерді қамтамасыз ету болып табылады:
ауылшаруашылығы тауарларын өндірушілер және мемлекеттік құрылымдар арасында оперативті түрде аналитикалық және маркетингтік ақпарат алмасу;
аграрлық рыноктың басқа қатысушыларымен байланыс;
аграрлық саланы тиімді түрде мемлекеттік ретке келтіру.
Қазақстан Республикасы Ауыл шаруашылығы министрлігінің 2002 жылғы 11 сәуірдегі N 113 бұйрығымен ведомстволық есеп беру нысандары және толтыру бөліміндегі нұсқамалар әзірленіп енгізілді.
Интернет жүйесінде WEB-сайт ашылды.
Проблемалар:
аудандар деңгейінде жүйенің тиімсіз жұмыс істеуі;
ауыл шаруашылығы тауарын өндірушілердің рыноктар жағдайы, ауыл шаруашылығы өндірісіне қатысты нормативтік-құқықтық актілер туралы хабардар болуының төмендігі;
ауылшаруашылығы тауарын өндірушілердің төлем қабілетінің төмендігі, бәсекелес секторға және аграрлық секторға консалтингтік қызметтер көрсетудің инфрақұрылымын дамытуға тежеу болуда;
ауылдық округ және аудан деңгейінде бастапқы ақпаратты жинау жүйесінің болмауы егістік алаңдардың көлемі, астықтың жалпы өнімі тағы басқалары туралы дұрыс мәліметтер берілмеуіне жол береді.
Шаралар:
ақпараттық-маркетингтік жүйені құру ауылшаруашылығы тауарларын өндірушілерді маркетингтік ақпараттармен және ауыл шаруашылығы жөніндегі талдау ақпаратын мемлекеттік органдарға дер кезінде берумен қамтамасыз етеді;
жергілікті бюджет қаржысы;
мемлекеттік қаржыландыру есебінен ауылдық округ деңгейінде статист бірлігін енгізу;
бастапқы ақпарат бергені үшін жауапкершілікті арттыру.
Күтілетін нәтижелер:
ауыл шаруашылығы тауарларын өндірушілерді ақпаратпен дер кезінде қамтамасыз ету;
- сату және баға конъюнктурасы рыноктары бойынша;
- ауыл шаруашылығы өндірісіне кредит беру бойынша;
- агротехнологиялар, сондай-ақ техникалық және технологиялық сервис бойынша;
- әдістемелік материалдармен қамтамасыз ету, сату мен сатып алуды ынталандыру.
Маркетингтік қызметті, осы заманғы ақпараттық қызмет құралдарын қолдану жолымен жетілдіру, тауар биржаларына қатысу отандық тауарлардың сыртқы рыноктарға кіргізілуін жеделдетеді.
VIII. Мемлекеттік қолдау шараларын ұтымды ету

8.1. Ауыл шаруашылығына кредит беру және
инвестициялау
2002 жылы ауыл шаруашылығын қолдауға Республикалық бюджеттен 1088,3 млн. теңге және жергілікті бюджеттен 325,5 млн. теңге бөлініп, облыстың шаруашылық жүргізу субъектілеріне айтарлықтай көмек көрсетілді.
Отандық инвестицияларды қатыстыру есебінен соя астығын тереңінен қайта өңдеу мәселесін шешу мүмкіндігі туды.
Ескелді ауданында жарғылық қоры 10737,7 мың теңге болатын "СКТ Шаруа-Несие" ЖШС және Панфилов ауданында жарғылық қоры 3701,0 мың теңге болатын "Жаркент СКТ" ЖШС кредиттік серіктестігі құрылды.
Келешекте Алакөл, Іле, Еңбекшіқазақ, Қарасай және Кербұлақ аудандарында кредиттік серіктестіктер құру көзделіп отыр.
Осы бағдарламаны жүзеге асыру үшін 2003-2005 жылдарға бюджет қаржысының, өз ресурстарының, инвестициялар қатыстырудың және кредиттік ресурстарға жалпы қажеттілік 13704,8 млн. теңгені құрап отыр.
2005 жылға дейін Облыс кәсіпкерлерінің лизингтік компанияларымен өзара іскер байланыста болу шараларын анықтайтын инвестициялық жоба әзірленді.
Төмендегі жұмыстар жалғасын табатын болады :
дүниежүзілік даму және қайта жасақтау банкімен ауыл шаруашылығын жекешелендіруден кейін қолдау жобасын жүзеге асыру жөніндегі, фермерлік, шаруа қожалықтарымен және қайта өңдеу кәсіпорындарымен кредиттік желілер бойынша қаржыландыру жобасы жөніндегі;
ауыл шаруашылығы өндірісінің тиімділігін арттыруда ауыл тұрғындарына көмек көрсету үшін консультативтік қызметтер құру және оның қызметін жетілдіру, қажетті қаржы документтері мен бизнес жоспарларын әзірлеуде жоғалтып алған байланыстарды қалпына келтіру жөніндегі.

8.2. Салық салу
2002 жылғы 1 қаңтардағы жағдай бойынша жұмыс істейтін заңды тұлғалардың санына қарағанда, патент негізінде жұмыс істеп жатқан ауыл шаруашылығы тауарларын өндірушілер саны 183 немесе 28,8 % болып отыр.
Олардан түсетін салық пен бюджетке түсетін басқа да міндетті төлемдер төлеу көзінен ұсталған табыс салығын қоса 158,1 млн. теңгені құрады.
Арнайы салық режимімен жұмыс істейтін ауыл
шаруашылығы құрылымдары
31 кесте
(млн. теңге)
Көрсеткіштер
өлшем бірлігі
1999 ж.
2000ж.
2001ж.
Кредиттік қарыздар
млн.теңге
4257
4254
3952
Есептелген салықтар (төлеуге жатады), барлығы
млн. теңге
116,8
122,8
213,2
Оның ішінде: бюджетке түскені
млн. теңге
122,6
190,2
158,1
2002 жылғы 1 шілдедегі жағдай бойынша ауыл шаруашылығы тауарларын өндіру үшін 1273,6 млн. теңгенің салығын төлеу мерзімі ұзартылған.
Проблемалар:
уақытша, қайтару негізінде жер пайдалану (жалға алу) құқығымен жер учаскелерін алған ауыл шаруашылығы тауарын өндірушілер жер учаскелерін пайдаланғаны үшін ақы төлейді. Бұл жерде, жерді пайдаланушылар шаруа (фермерлік) қожалықтарына арналған арнайы салық режимін таңдап алса, онда олар бірыңғай жер салығын, ал бюджетпен есептесулерді патент негізінде жүзеге асыратын заңды тұлғалар жер учаскесін пайдаланғаны үшін ақыны 80 % азайтуға жатпайтын ставка бойынша төлейді.
Шаралар:
заңды тұлғаларға арналған жер учаскесін пайдаланғаны үшін төленетін ақы, заңды тұлғаларға арналған патент құнының есебіне кіргізу және бірегей жер салығы негізінде жұмыс істейтін шаруа, фермерлік қожалықтарын жер учаскелерін пайдаланғаны үшін ақы алудан босату;
2005 жылға дейін жұмыс істеп жатқан ауыл шаруашылығы құрылымдарында қарыздардың қайта құрылымдауын жүргізу.
Күтілетін нәтижелер :
Алматы облысының ауыл шаруашылығы тауарларын
өндірушілерден түсетін салықтардың болжамы
(заңды және жеке тұлғалар)
32 кесте
Көрсеткіштер
өлшем
бірлігі
2000жнақты
2001жнақты
2002жнақты
Болжам
2003ж
2004ж
2005ж
Ауыл шаруашылығының жалпы өнімі
Млрд. теңге
53,5
65,5
73,5
76,5
82,2
88,2
2000 жылға қарағанда %
100
122,4
137,4
143,0
153,6
164,9
ауыл шаруашылығы тауарларын өндірушілерге есептелген салықтар
Млн. теңге
287,9
378,2
287,9
307,8
326,0
344,0
2000 жылға қарағанда %
100
131,3
76,1
106,9
113,2
119,5
Ауыл шаруашылығы тауарларын өндірушілерден түскен салықтар
Млн. теңге
312,6
365,7
285,5
307,8
326,0
344,4

8.3. Ғылыми қамтамасыз ету
Облыс аумағында ғылыми мекемелер жүйесі орналасқан. Ғылыми бағдарламалар бөлінетін қаржы өте аз. Бағалы әзірлемелердің бар екендігіне қарамастан ауыл шаруашылығы құрылымдары қаржылық мүмкіндіктерінің тапшылығынан олар сұраусыз қалуда.
Орын алған жағдай қазіргі кезеңде аграрлық ғылымның негізгі бағыттарын нақты анықтауды талап етеді.
Шаралар:
өндірістің ғылыммен байланысын дамыту, ғылыми мекемелердің ауыл шаруашылығы құрылымдары мен тікелей шарт бойынша бастама алған жұмыс тәжірибесін қолдау және сол арқылы тұқым шаруашылығы, асылдандыру ісі, соның ішінде биязы жүнді қой шаруашылығы, өсімдік қорғау, сондай-ақ мал мен өсімдіктер генофондын сақтау саласындағы ғылыми әзірлемелер рыногын дамытуға ықпал ету;
Асыл тұқымды өнімдер мен элиталық ұрықтар өндірісін ынталандыру жөніндегі жұмыстарды жалғастыру;
Элитаны өсіру мен бірінші қалыптастыру жұмысын жүргізу үшін ауыл шаруашылығы құрылымдарының тұқым шаруашылығы жүйесін кеңейтуге ықпал ету;
Жер шаруашылығы ҒЗИ-да бірінші тұқым шаруашылығы жөніндегі зертханалардың құрылуына ықпал ету.

8.4. Кадрларды даярлау
2002 жылы 1977 жылға қарағанда кәсіптік-техникалық мектептер (КТМ) саны 5 бірлікке қысқарып, құрамы 5105 оқушы болатын 22-і, соның ішінде 15 КТМ ауыл шаруашылығы мамандықтары бойынша кадр дайындауды жүзеге асырды.
2000 жылы облыстың КТМ ірі ауыл шаруашылығы мамандықтары бойынша 3522, 2001 жылы 3070, 2002 жылы (болжам) 2343 адамды дайындап шығарды.
Селода кадрлардың тұрақтауы төмен деңгейде.
Шаралар:
Жалпыға бірдей мамандық бойынша мамандар даярлау жөніндегі оқу мекемелерімен байланыстың нығаюына ықпал ету;
Кадрларға мұқтаждық жөніндегі өңірлік бағдарламалар жасау, оларды даярлау және селода тұрақтандыру шаралары;
Кадрларды қайта даярлау, ауыл шаруашылығы саласында мемлекет саласындағы мемлекеттік қызметкерлердің кәсіптік деңгейін арттыру курстарын ұйымдастыру.

IX. Қаржылық қамтамасыз ету
2003-2005 жылдарға арналған аграрлық азық-түлік
бағдарламасын жүзеге асыру

1. Қаржыландыру көзі - Республикалық бюджет
Бағ
дар
лама
Кішібағ
дар
лама
Бюджеттік кіші бағдарлама
ның аталуы
2002ж
нақты (млн.
теңге)
Болжам,млн. теңге есебімен
Ескерту
2003ж
2004ж
2005ж
1
2
3
4
5
6
7
8
Жер шаруашылығы
Жаңа
Ауыл шаруашылы
ғы тауарларын өндіруші
лерге су беру қызметінің құнына қаражат бөлу
66,0
Жалпы ауданы 150 мың га болатын суармалы жерлердің сумен қамтамасыз етілуін арттыру, суармалы су беру жөніндегі пайдалану органдары көрсететін қызметтің құнын арзандату.
Жаңа
Апат болу қаупі бар учаскелер
ді және гидромелио-ративтік қондырғы
ларды қайта жасақтау
49,4
82,5
330,0
98,75
Суармалы судың тиімді пайдаланылуын және шығынының азайтылуын қамтамасыз ету, сондай-ақ суармалы-
суландыру жүйелерінің КПД-сын арттыру, техникалық экономикалық негіздемелер
ді, жобалау сметалық құжаттамалар
ды әзірлеу, мемлекеттік сараптаманы алу.
045
Минералдық
тыңайтқыш
тарды сатып алу үшін ауыл шаруашылы
ғы тауарларын өндіруші
лерге қаржы бөлу
47,6
57,3
86,0
114,7
Жер құнарлылығын, ауыл шаруашылығы дақылдарының өнімділігін арттыру.
1
2
3
4
5
6
7
8
052
Жер құнарлылы
ғы мониторин
гін өткізу және оның химиялық
құрамын анықтау
1,24
9,7
18,2
19,5
Ауыл шаруашылығы тауарларын өндірушілер
дің жерлерін
түгендеу (инвентариза
ция), елді-мекендердің шекараларын, тауар өндірушілер
дің құқығын растаушы құжаттардың бар екендігін, сондай-ақ жерлердің мақсатты пайдаланылуын анықтау жұмыстарын жүргізу
Элиталық тұқым шаруашылығын сақтау және дамыту
86,9
91,5
96,0
101,0
Ауыл шаруашылығы тауарларын өндірушілерге арналған элиталық тұқымның құнын арзандату
084
Көктемгі егіс және астық жинау жұмыстарын ұйымдас
тыру мен өткізу үшін жергілікті бюджеттер
ге кредит беру
230,0
280,0
500,0
600,0
Ауыл шаруашылығы тауарларын өндірушілерді қолдауға пайызсыз кредит беру
Жер снарядта
рын сатып алу
130,0
Жиынтығы:
545,14
587,0
1030,2
933,95
Ауыл шаруашылығы машиналарын жасау
0,85
Лизингтік негізде ауыл шаруашылы
ғы техникасы
мен қамтамасыз ету
66,2
80,1
119,0
Машина-
трактор паркін жаңарту үшін
Жиынтығы:
66,2
80,1
119,0
Өсімдік қорғау
033
Ауыл шаруашылы
ғы дақылдары
ның аса қауіпті зиянкес
тері мен аурулары ошақтарын анықтау үшін пайдаланы
латын жерлерді зерттеу
7,3
7,9
8,4
8,4
Облыста қалыпты фитосанитариялық ахуалды қамтамасыз ету. Ауыл шаруашылығы өсімдікте
рінің аса қауіпті зиянкестері мен ауруларын тарату және жалпы дамыту ошақтарын анықтау жөніндегі зерттеу жұмыстарының өткізілуін ұйымдастыру.
086
Ауыл шаруашылы
ғы дақылдары
ның аса қауіпті зиянкес
тері мен ауруларына қарсы күрес
157,8
203,7
205,7
197,7
Республикалық
әдістеме
лік фитосанита
риялық диагнос
тикалау және болжау орталығы
ның филиалы
24,0
11,3
11,3
068
Карантин
дік объектілер ошақтарын жою жөніндегі
шараларды өткізу
26,1
47,1
94,4
112,5
Карантиндік объектілер ахуалын тұрақтандыру, облыс аумағында қолайлы жағдайды қамтамасыз ету.
Жиынтығы:
191,2
282,7
319,8
329,9
Мал шаруашылығы
038
Мал тұқымын асылданды
ру ісіне қаражат бөлу
113,5
121,1
129,6
139,1
Мал генофондын сақтау және дамыту, отандық ауыл шаруашылығы тауарларын өндірушілер сататын асыл тұқымды өнімдердің (материалдар
дың) құнын арзандату
Жиынтығы:
113,5
121,1
129,6
139,1
Ветеринария
035
Ветерина
рия инспекция
сының еңбекақысы Эпизоотия
ға қарсы:
-биопрепараттар түріңде;
-ветеринар
лық биопре
параттар
дың қолданылуы
20,2
105,0
94,5
28,2
147,2
132,3
33,8
162,8
140,0
40,6
284,4
172,8
Облыстағы ауыл шаруашылығы малдары мен құстарының аса қауіпті ауруларына байланысты қолайлы эпизоотиялық ахуалды қамтамасыз ету
Жиынтығы:
219,7
307,7
336,6
497,8
1
2
3
4
5
6
7
8
қайта өңдеу өнеркәсібі
Жаңа
Ауыл шаруашылы
ғы өнімдерін қайта өңдеу жөніндегі кәсіпорын
дарға арналған құрал-жабдықты лизинг бойынша ынталанды
ру ставкасын өтеу
50,0
100,0
150,0
Жаңа
Ауыл шаруашылы
ғы өнімін қайта өңдеу кәсіпорын
дарына, құрал-
жабдықты лизинг бойынша ынталан
дыру ставкасына қаржы бөлу
4,0
7,0
10,0
Жаңа
Ауыл шаруашылы
ғы өнімін қайта өңдеу кәсіпорын
дарына, олардың айналым
дағы қаржысын толықтыру үшін екінші деңгейдегі банктерден берілетін кредиттер бойынша ынталан
дыру ставкасына қаржы бөлу
40,0
45,0
50,0
Жиынтығы
94,0
152,0
210,0
Кредит берудің баламалы жүйесін құру
087
Кредиттік серіктес
тік арқылы
ауыл шаруашылы
ғы өндірісіне кредитберу
18,8
50,0
100,0
100,0
өзінің айналымдағы қаржысын толықтыруға
Кредиттік серіктес
тік арқылы
Жаңа
Ауыл шаруашы
лығы өндірісін табиғи
апаттан ерікті сақтандыру
ды қолдау
150,0
300,0
300,0
Ауыл шаруашылығы товарларын өндірушілерге табиғи сипаттағы тосын апаттың
нәтижесінде келген шығынды қайтару
Жиынтығы:
18,8
200,0
400,0
400,0
1 бөлім бойынша жиынтығы :
1088,3
1658,7
2448,3
2629,75
2 . Қаржыландыру көзі - Жергілікті бюджет
41
Сумен қамтамасыз ету жүйесінің жұмысы
16,5
133,0
196,0
200,0
Суды тиімді пайдалануды және оның шығынын азайтуды, суландыру жүйесінің тиімділігін арттыруды қамтамасыз етіп, техникалық-
экономикалық
негізделген сметалық жобалау құжаттамала
рын жасау және мемлекеттік сараптаманы алу.
33
Барлығы:
Сонымен қатар өсімдік шаруашылы
ғындағы тұқымдық репродукторларды
қолдау,
қызылша техникаларының жиынтығын,
күріш және астық жинайтын техникалар
ды, мин. тыңайтқыш
тарды сатып алу.
125,7
24,0
57,0
44,7
80,0
40,0
40,0
-
-
205,0
100,0
45,0
60,0
210,0
100,0
50,0
60,0
Ауыл шаруашылығы дақылдарының өнімділігін арттыру, машина-
трактор
паркін толықтыру.
82
өндірістікқайта өңдеуді кредиттеу
165,0
150,0
170,0
190,0
Ауыл шаруашылығы өнімдерін қайта өңдеу
32
өсімдік зиянкесте
рі мен ауруларына қарсы күрес жөніндегі жұмыстарды орындау
18,3
20,0
45,0
50,0
Фитосанитар
лық жағдайды жақсарту
37
Асылдан
дыру ісін қолдау
65,0
70,0
Жекеменшік сектордағы ауыл шаруашылығы малдарының сапалық құрамын жақсарту және өнімділігін арттыру
Жаңа
Ақпараттық-маркетинг
тік жүйені дамыту
-
10,0
10,0
Маркетингтік
қызметті, талдамалық және маркентингтік
ақпараттардың шұғыл алмасуын жетілдіру.
2 бөлім бойынша жиынтығы :
325,5
383,0
691,0
730,0
3. Қаржыландыру көзі - Екінші деңгейдегі банктер
Жаңа
Күрделі қаржыға кредиттік ресурстар
280,0
310,0
300,0
Мерзімі 3-7 жылға бақтар мен жүзімдіктер
ді отырғызу және қайта жаңарту (ставкасы 5 пайызға дейін)
Ауыл шаруашылы
ғы товарларын өндіруші
лерге кредит
беру
500,0
600,0
700,0
Негізгі қаражатқа және жеңілдетіл
ген шартпен айналымдағы қаржыға сатып алу
өндірістікқайта өңдеуді кредиттеу
760,0
820,0
900,0
3 бөлім бойынша жиынтығы:
1540,0
1730,0
1900,0
қаржыландырудың барлық көздері
бойынша барлығы:
1413,8
3581,7
4863,3
5259,75
Ескерту: Тиісті кезеңге бюджеттік бағдарлама қабылданғаннан кейін қаржыландыру көлемі нақтыланатын болады.
Х. Бағдарламаны жүзеге асырудан күтілетін нәтиже
Ішкі рыноктағы сияқты сыртқы рынокта да азық-түліктік қауіпсіздікті қамтамасыз ету жүйесінің орнықтылығын көтеру, агробизнес жүйесінің тиімділігін қалыптастыру, өнімдердің бәсекеге қабілеттілігін арттыру және өнімдердің сатылу көлемін өсіру, азық-түлік импортының деңгейін төмендету, ауыл шаруашылығы өндірісін мемлекеттік қолдауды жақсарту;
- 2005 жылы 2002 жылмен салыстырғанда ауыл шаруашылығы өнімдерін өндірудің жалпы көлемі 20,0 пайызға артады және 88,2 млрд. теңгені құрайды, соның ішінде мал шаруашылығы өнімдері 23,2 пайызды (42,3 млрд. теңге), өсімдік шаруашылығы өнімдері 17,2 пайызды (45,9 млрд. теңге) құрайды.
Облыстағы ауыл шаруашылығын дамытудың 2003-2005 жылдарға
арналған негізгі көрсеткіштері
32 кесте
Көрсеткіштер
2002ж. нақты
2003ж.
2004ж.
2005ж.
2005ж.
2002ж.
салыстыр.% бойын.
Жалпы өнім, барлығы млрд . теңге
73,5
76,5
82,2
88,2
120,0
соның ішінде өсімдік шаруашылығы
39,1
39,3
42,6
45,9
117,2
мал шаруашылығы
34,4
37,2
39,6
42,3
123,2
Егістік алқап (мың.га)
Барлық егістік алқап
815,1
816,8
824,5
839,6
103,0
соның ішінде
Дәнді дақылдар
485,1
483,8
488,1
496,8
102,4
соның ішінде бидай
265,8
263,8
265,1
272,0
102,3
астықтық жүгері
59,4
62,0
63,6
64,9
109,2
күріш
11,7
12,4
12,4
12,4
106,0
арпа және басқалар
148,2
145,6
147,0
147,5
99,5
Майлы дақылдар барлығы
54,1
52,7
55,2
57,5
106,3
соның ішінде соя
16,0
17,7
19,3
20,1
125,6
Темекі
6,2
6,3
6,3
6,3
101,6
қант қызылшасы (фабрикалық)
17,0
17,0
17,6
18,9
111,2
Картоп
32,7
33,2
33,4
33,7
103,1
Көкөніс
22,6
22,6
22,6
22,9
101,3
Бақшалық дақылдар
4,1
4,0
4,0
4,1
100,0
Жеміс-жидектер, өнім беретін
17,4
17,7
17,8
18,0
103,4
Жүзім, өнім беретін
4,2
4,5
4,5
4,6
109,5
өндірілген өнім (мың тонна)
Дәнді дақылдар-барлығы
1139,4
911,0
930,6
963,7
84,6
соның ішінде
бидай
586,1
421,6
427,1
444,5
75,8
Астықтық жүгері
250,4
263,8
275,0
283,9
113,4
күріш
37,8
42,7
42,7
42,7
113,0
Арпа және басқалар
265,0
182,9
185,7
192,6
72,6
Майлы дақылдар, барлығы
59,3
60,3
64,7
69,1
116,5
Соның ішінде
соя
24,6
28,5
31,9
34,3
139,4
қант қызылшасы (фабрикалық)
346,4
393,4
408,3
445,1
128,5
Темекі
12,7
12,7
12,7
12,7
100,0
Картоп
490,0
502,9
508,6
513,6
104,8
Көкөніс
459,6
462,9
485,4
497,5
108,2
Бақшалық дақылдар
64,0
64,0
64,1
66,2
103,4
Жеміс-жидектер
39,5
50,5
51,6
52,7
133,4
Жүзім
4,9
20,2
20,4
20,7
422,4
Мал мен құс еті, тірі салмақта
181,1
182,3
183,6
186,0
102,7
Сүт
551,1
563,7
571,0
581,8
105,6
Жұмыртқа
494,7
506,8
512,7
518,6
104,8
Жүн
6,4
6,5
6,6
6,7
104,7
Тері шикізаты: ірі қара
201,3
202,6
203,8
207,6
103,1
ұсақ малдікі
1263,3
1279,4
1284,5
1307,2
103,5
Мал мен құс басы (мың бас)
Мүйізді ірі қара малы
549,4
553,0
556,0
559,8
101,9
Соның ішінде сиыр
289,2
291,0
292,8
295,0
102,0
қой мен ешкі
2279,4
2289,7
2307,6
2326,1
102,0
Шошқа
129,4
130,2
134,3
137,3
106,1
Жылқы
164,2
166,4
168,0
169,1
103,0
Түйе
4,3
4,3
4,4
4,5
104,6
құстың барлық түрі
5797,8
6290,4
6349,0
6400,4
110,4
қайта өңдеуші кәсіпорындар саны
2005ж.
2002жыл
мен
салыстыр
ғанда+, -
Диірмендер
351
361
367
377
+26
Май шығаратын орын
132
142
150
156
+24
Күріш және жарма өңдейтін
27
29
30
32
+5
қант заводтары
5
5
5
5
0
Жеміс-жидек өңдейтін
21
24
25
29
+8
Макарон цехтары
59
63
65
66
+7
Нан заводтары және наубайханалар
199
209
211
214
+15
Шарап заводтары мен шарап цехтары
24
26
26
27
+3
Спирт заводтары
2
3
3
3
+1
Сүт заводтары мен сүт цехтары
27
28
30
31
+4
Шұжық және ет консервілейтін цехтар
19
21
23
24
+5
Құс етін өңдейтін орын
3
4
4
4
+1
Картоп өңдейтін орын
4
4
4
4
0
Кондитер бұйымдары
29
29
29
29
0
Сусын өндіретін орын
9
9
10
11
+2
Темекі өңдейтін орын
3
3
3
3
0
Балық өңдейтін орын
7
7
7
7
0
Крахмал заводы
1
1
2
2
1
Жүн өңдейтін орын
1
1
1
1
0
Тағы басқалар (балмұздақ, жүгері таяқшалары, пияз кептіру)
12
12
12
12
0
Жиынтығы:
935
981
1007
1037
+102
2. Агроазық-түлік бағдарламасының тиімділігін бағалау
Критерилер
Нәтижелер
Халықты азық-түлікпен қамтамасыз етуді сипаттаушы және
қамтамасыз ету жүйесі орнықтылығының деңгейі
Азық-түліктің нақты және экономикалық жеткіліктілі
гінің деңгейі
өндірілмейтін ауыл шаруашылығы өнімдерінен басқа тамақтанудың ұлттық стандарттарына сәйкес халық негізгі азық-түлікпен жеткілікті қамтамасыз етілетін болады.
Аудандар бойынша халықтың әртүрлі топтарына экономикалық жеткіліктілік экономика салаларын одан әрі дамыту есебінен қамтамасыз етіледі, соның ішінде ауыл шаруашылығын дамыту, еңбек әлеуетін жүзеге асыруға жағдайлар жасау, халықтың әлеуметтік нашар топтарына әлеуметтік көмектің атаулылығын күшейту арқылы.
Тұтынудың ішкі рыногындағы азық-түлік импортының үлес салмағы
Тамақ өнеркәсібінің ауыл шаруашылығы өнімдерін қайта өңдеуі негізінде импорт алмастыру есебінен ішкі рынокта азық-түлік өнімдерінің импорты едәуір төмендейтін болады.
Халықтың тұтыну нормасының стандартын қамтамасыз ету үшін азық-түлік өндірудің қажетті көлемін сипаттайтын бастапқы кезең
Азық-түліктің негізгі түрлерін өндіру бастапқы кездегіден төмен болмайды.
Азық-түлік өнімдерінің сапа стандартына және қауіпсіздікке сәйкестік деңгейі
Мал және өсімдік шаруашылығы өнімдеріне ИСО 9000 сапа жүйесі негізінде тағамдық өнімдерді өндіруге және оның сапасын бақылауға техникалық және технологиялық нормативтер жасалып, енгізілетін болады;
"Мал дәрігерлігі туралы" Заңына сәйкес мал дәрігерлігі жөніндегі нормативтік-құқықтық актілерді жасау аяқталып, енгізілетін болады;
мал дәрігерлік және карантиндік зертханалар қазіргі заманғы зертханалық құрал-жабдықтармен және аппаратуралармен жабдықталатын болады;
тағам өнеркәсібі өнімдеріне халықаралық стандарттармен үйлестірілген ГОСТ-лар енгізілетін болады.
Ауыл шаруашылығы өндірісін және қайта өңдеуді дамытудың тиімділігін сипаттаушы
Аграрлық бизнестің және өңдеу кәсіпорындарының табыс деңгейі
Ауыл шаруашылығы өндірісінің ұлғаюы және өткізу рыногімен теңдестірілген тағамдық өнімдердің өсуі аграрлық сектор және өңдеу салаларының тұрақты табыстылығына негіз жасайды, пайдалы өнім өндіру деңгейін арттырады.
ғылыми негізделген агротехнология
лар мен өңдеу технологияларын қолдану деңгейі
Ауыл шаруашылығы өнімдерін өткізу рыногінің қажеттіліктері мен көлеміне сәйкес егістік алқаптарды оңтайландыру одан әрі жалғастырылады, ғылыми негізделген ауыспалы егістікті және аймақтарға мамандандырылған технологияларды қолдану деңгейі өседі, таңдаулы тұқымдарды және асыл тұқымды малдардың ұрықтарын пайдалану негізінде ауыл шаруашылығы дақылдары-ның және мал шаруашылығының өнімділігі артады.
Азық-түліктің ішкі рыногындағы негізгі тағам өнімдерінің бәсекелестікке қабілеттігі
Салықтық реттеу, товар өндірушілердің кредиттік ресурстарға қол жеткізуін арттыру, негізделген тарифтік саясат жөніндегі шаралар отандық өнімдердің бәсекеге қабілеттілігінің өсуіне және импорт алмастыру көлемінің ұлғаюына негіз жасайды.
Ауыл шаруашылығы өнімдерін өндіру көлемінің
сәйкестігі және өткізу рыногінің
ауқымдылығы
өндірістің болжамы және ауыл шаруашылығы өнімдері мен азық-түліктің негізгі түрлерінің пайдалану балансы«"2003-2005 жылдары облыс халқының азық-түлікпен өзін-өзі қамтамасыз ету деңгейі"қосымшасында берілген.
Ауыл тұрғындарының жұмыспен қамтылу деңгейінің өсуі
2001 жылы 108,3 мың адам жұмыспен қамтылса, 2003 жылы 125 мың адам, 2004 жылы 127,0 мың адам, 2005 жылы жұмыс істейтіндер саны 129,0 мың адамға өседі немесе 2002 жылмен салыстырғанда жұмыспен қамтылғандар саны 4,0 пайызға өседі.
ХІ. 2003-2005 жылдарға арналған облыстық
агроазық-түлік бағдарламасын жүзеге асыру
жөніндегі шаралар жоспары
№
шаралар
Аяқталу түрі
Орындалу мерзімі
Орындауға жауаптылар
2
3
4
5
Азық-түліктік қауіпсіздікті қамтамасыз ету
1
Аймақтар бойынша халықтың табысын ең төменгі тұтыну қаржымен қамтамасыз ету мониторингін жүзеге асыру
Ақпарат
Тоқсан сайын
Облыстық экономика комитеті, облыстық ауыл шаруашылығы департаменті
2
Негізгі тағамдық азық-түліктерді өндірудің болжамдық көрсеткіштерін орындау және олармен әр аймақтың халқын тұтыну көлемінде қамтамасыз ету жөніндегі барлық шараларды қолдану
Ақпарат
Тоқсан сайын
Облыстық ауыл шаруашылығы департаменті, аудандар мен қалалардың әкімдері
Жер қатынасын дамыту
3
Ауылдық товар өндірушілерге су беру жөніндегі қызмет құнын субсидиялауға бөлінген қаржының тиімді және мақсатты пайдаланылуына бақылау жасау.
Ақпарат
1 тоқсан,
жыл сайын
Облыстық ауыл шаруашылығы департаменті, "Алматысушар" КМК, "Бартоғай су қоймасын және Д. қонаев атындағы ҮАК-ын пайдалану жөніндегі басқармасы" РМК, аудандар мен қалалардың әкімдері
4
Ауыл шаруашылығы маңызы бар жерлерінің бонитетін анықтау жөніндегі жұмысты жалғастыру.
Ақпарат
қараша,
2004ж.
Облжерком
5
Жер учаскелерінің кадастрлық құнын анықтаудың әдісін жасау жөніндегі ұсыныстар дайындау
ұсыныстар ҚР Жер ресурс
тары жөніндегі агент
тігіне
қараша,
2004ж.
Облжерком
Ауыл шаруашылығында су пайдаланудың тиімді жүйесін қалыптастыру
6
Ауылдық товар өндірушілерге су беру жөніндегі қызмет құнын субсидиялауға бөлінген қаржының тиімді және мақсатты пайдаланылуына бақылау жасау.
Ақпарат
1 тоқсан,
жыл сайын
Облыстық ауыл шаруашылығы департаменті, "Алматысушар" КМК, "Бартоғай су қоймасын және Д. Қонаев атындағы ҮАК-ын пайдалану жөніндегі басқармасы" РМК, аудандар мен қалалардың әкімдері
7
Мемлекеттің меншігіндегі шаруашылықаралық каналдар мен гидромелиоративтік құрылыстарды, ерекше апаттық учаскелерді қайта жабдықтау жөніндегі шараларды қолдану
Ақпарат
қараша,
Жыл сайын
Облыстық ауыл шаруашылығы департаменті, "Алматысушар"» КМК, "Бартоғай су қоймасын және Д. Қонаев атындағы ҮАК-ын пайдалану жөніндегі басқармасы" РМК, аудандар мен қалалардың әкімдері
8
Суармалы жердің қайтарымын арттыру, оның тиімді және ұтымды пайдаланылуына бақылауды жүзеге асыру.
Ақпарат
Тоқсан сайын
Облыстық ауыл шаруашылығы департаменті, аудандар мен қалалардың әкімдері
Өсімдік шаруашылығы
9
Пайдалы ауыл шаруашылығы дақылдарына арналған алқаптарды кеңейту жөніндегі шараларды қолдану
Ақпарат
қараша,
Жыл сайын
Облыстық ауыл шаруашылығы департаменті, аудандар мен қалалардың әкімдері
10
Ауыл шаруашылығы дақылдарын өсірудің үдемелі технологиясын енгізуді жалғастыру, облыс халқының ауыл шаруашылығы өнімдерінің негізгі түрлеріне деген сұранысын ескере отырып, егістік алқаптардың құрылымын жетілдіру
Ақпарат
Тоқсан сайын
Облыстық ауыл шаруашылығы департаменті, аудандар мен қалалардың әкімдері
Тұқым шаруашылығы
11
Тұқым өсіруші шаруашылықтар жүйесін кеңейту жөніндегі шараларды қолдану
Ақпарат
Тоқсан сайын
АШМ облаумақтық басқармасы, аудандар мен қалалардың әкімдері
12
Облыстың тұқым өсіруші шаруашылықтары өсірген ауыл шаруашылығы дақылдарының өнімділігі жоғары аудандастырылған сорттарының тұқымдарымен шаруашылықтарды қамтамасыз етуге ықпал ету.
Ақпарат
Тоқсан сайын
Облыстық ауыл шаруашылығы департаменті, АШМ облаумақтық басқармасы, аудандар мен қалалардың әкімдері
13
Ауыл шаруашылығы дақылдарының өнімділігі жоғары элиталық тұқымдарын өндіруді қолдауға бөлінген мемлекеттік қаржының тиімді және мақсатты пайдаланылуын қамтамасыз ету.
Ақпарат
1 тоқсан,
жыл сайын
АШМ облаумақтық басқармасы, аудандар мен қалалардың әкімдері
14
Тұқымдық материалдардың сапасын сараптауды ұйымдастыру жөніндегі жұмысты күшейту, тұқымдардың зертханалық тексерулермен толық қамтылуын қамтамасыз ету. Барлық жерде жоғары себу кондициясымен ауыл шаруашылығы дақылдарын отырғызуға қол жеткізу.
Ақпарат
1 тоқсан,
жыл сайын
АШМ облаумақтық басқармасы, облыстық ауыл шаруашылығы департаменті, аудандар мен қалалардың әкімдері
15
Жемістік, жидектік дақылдар және жүзімдіктер өсіретін питомниктерді қалпына келтіру жөніндегі шараларды қолдану
Ақпарат
қараша,
жыл сайын
облыстық ауыл шаруашылығы департаменті, аудандар мен қалалардың әкімдері
Химияландыру, қорғау және өсімдіктер карантині
16
Шаралар қолданылсын:
-ауыл шаруашылығы товарларын өндірушілердің жеткілікті мөлшерде арзандатылған минералды тыңайтқыштарды сатып алуларына;
-жерге органикалық тыңайтқыштарды сіңірудің көлемін көбейтуге;
- зиянкестер мен ауруларға қарсы қорғаныс шараларын дер кезінде жүргізуге бақылауды күшейтуге. әсіресе шегірткелі зиянкестерге және карантиндік арам шөптерге қарсы күреске ерекше көңіл бөлінеді.
Ақпарат
1 тоқсан,
жыл сайын
АШМ облаумақтық басқармасы, аудандар мен қалалардың әкімдері
Ауыл шаруашылығы техникаларымен қамтамасыз ету, товар өндірушілерге қызмет көрсету
17
Ауыл шаруашылығы товарларын өндірушілерді лизингтік негізде ауыл шаруашылығы техникаларымен қамтамасыз ету жөніндегі жұмысты одан әрі жалғастыру
Ақпарат
қаңтар,
жыл сайын
облыстық ауыл шаруашылығы департаменті, АШМ облаумақтық басқармасы.
18
Машина-технология
лық станцияларының (МТС) жүйесін, техникаларды уақытша пайдалануға беру пункттерін және қосалқы бөлшектерді сататын дүкендер жүйесін дамыту жөніндегі шараларды қолдану.
Ақпарат
қаңтар,
жыл сайын
облыстық ауыл шаруашылығы департаменті, аудандар мен қалалардың әкімдері
19
ҚР Ауыл шаруашылығы министрлігімен Талдықорған қаласында мемлекеттік МТС (сервистік орталық) ашу мәселесін пысықтау.
Ауыл шаруашы
лығы министр
лігіне ұсыныс
тар
2003 жылғы
1 тоқсан
облыстық ауыл шаруашылығы департаменті
20
Талғар қаласында минитехникалар шығару жөніндегі бірлескен қазақ-қытай кәсіпорнын құру жөніндегі жұмысты одан әрі жалғастыру.
Ақпарат
2003 жылғы
1 жартыжыл
дық
облыстық ауыл шаруашылығы департаменті, Талғар ауданының әкімі
Мал шаруашылығы және асылдандыру ісі
21
Шаралар қолданылсын:
-ірі қалалар мен аудан орталықтарының айналасында сүт өндірісін дамытуға;
-малдардың саны мен өнімділігін арттыруға;
-асыл тұқымды шаруашылықтар мен асыл тұқымды фермалар жүйесін ұлғайтуға;
-селолық округтерде ауыл шаруашылығы малдарын қолдан ұрықтандыру пункттерін қалпына келтіруге және ашуға;
-ауыл шаруашылығы малдары мен өнімдерін тасымалдау кезінде карантиндік ережелер мен мал шаруашылығындағы эпизоотикалық жағдайды тұрақтыландыру мақсатында мал дәрігерлік заңнаманы сақтауғы бақылауды күшейтуге.
Ақпарат
қараша,
жыл сайын
Облыстық ауыл шаруашылығы департаменті, АШМ облаумақтық басқармасы, аудандар мен қалалардың әкімдері
өңдеуші өнеркәсіпті дамыту
22
Ауыл шаруашылығы өнімдерін өңдейтін кәсіпорындарға төмендегідей жолдармен практикалық қолдау көрсету:
- қазіргі заманғы өңдеуші өндірісті салуға, ескісін жаңғыртуға отандық және шет елдік инвесторларды тарту арқылы;
- лизингілік негізде құрал-жабдықтар алуға ықпал ету арқылы;
- өндірілген өнімді орнықты өткізу мақсатында ауыл шаруашылығы товарларын өндірушілер мен өңдеуші кәсіпорындар арасындағы өзара іс-әрекетті жетілдіру, шығарылған өнімнің ассортиментін молайтуға және сапасын жақсартуға жағдайлар жасау арқылы.
Ақпарат
Тоқсан сайын
Облыстық ауыл шаруашылығы департаменті, кәсіпкерлікті, шағын және орта бизнесті қолдау және дамыту жөніндегі комитеті, аудандар мен қалалардың әкімдері.
Сауда-сатып алу қызметін, ақпараттық-маркетингтік қызметін дамыту
23
Сауда-сатып алу ұйымдарының жүйесін, ауыл шаруашылығы өнімдерін сатып алу жөніндегі дайындау пункттерін дамытуды жалғастыру, осы мақсатқа тұтыну кооперациясы кәсіпорындарының материалдық базалары мен мүмкіндіктерін барынша пайдалану.
Ақпарат
қаңтар,
жыл сайын
Облыстық ауыл шаруашылығы департаменті, сауда және қызмет көрсету салалары кәсіпорындарының қызметін үйлестіру және бақылау жөніндегі бөлімі, аудандар мен қалалардың әкімдері
24
Жергілікті жерде ауылдық ақпараттық- консультативтік орталықтар құру жолымен ақпараттық-маркетингтік жүйені жетілдіру жөніндегі шараларды қолдану.
Ақпарат
2003ж.
11 тоқсан
Облыстық ауыл шаруашылығы департаменті, аудандар мен қалалардың әкімдері
25
Мал есебі, егістік алқаптың көлемі, өндірілген ауыл шаруашылығы өнімдері және т.б. жөнінде сенімді мәліметтер мен бастапқы ақпараттар жинастыру жүйесін дұрыс жолға қою мақсатында статистиканың аумақтық органдарының құрылымына мемлекеттік қаржыландыру есебінен селолық округтер деңгейінде статистиканың штаттық бірлігін енгізу жөнінде тиісті республикалық органдармен мәселені пысықтау.
ҚР Ауыл шаруашылығы министр
лігіне және статисти
ка жөніндегі ҚР агентті
гіне ұсыныс
тар
2003ж.
1 тоқсан
Облыстық ауыл шаруашылығы департаменті, облыстық статистика басқармасы
26
Ауыл шаруашылығы өнімдерінің және оның өңделген азық-түліктерінің рыногына талдау жүргізу
Ақпарат
Тоқсан сайын
Облыстық ауыл шаруашылығы департаменті, облыстық статистика басқармасы, аудандар мен қалалардың әкімдері
27
Облыстың ауыл шаруашылығы кешенін дамытудың негізгі бағыттарын бұқаралық ақпарат құралдарында жариялауды қамтамасыз ету.
Ақпарат
Тоқсан сайын
Облыстық ауыл шаруашылығы департаменті, облыстық статистика басқармасы, облыстық газеттер мен телевидения редакциялары, аудандар мен қалалардың әкімдері
Мемлекеттік қолдау шараларын рационализациялау
28
Қазақстан Республикасының 1995 жылғы 24 сәуірдегі«"Салық және бюджетке төленетін басқа да міндетті төлемдер туралы" Заңының 179 бабының 10 тармақшасына сәйкес ауыл шаруашылығы товарларын өндірушілердің борыштарын қайта қарау жөніндегі мәселені тиісті республикалық органдармен пысықтау.
ҚР Ауыл шаруашылығы министр
лігіне және ҚР Мемлекет
тік кіріс министр
лігіне ұсыныс
тар
2003ж.
1 тоқсан
Облыстық ауыл шаруашылығы департаменті, облыстық салық комитеті, обл.қаржы басқармасы
29
Ауыл шаруашылығы товарларын өндірушілерге көктемгі-дала және жиынтерін жұмыстарын жүргізу үшін кредит беру тәжірибесін одан әрі жалғастыру.
Облыс әкімінің шешімі
қаңтар,
жыл сайын
Облыстық ауыл шаруашылығы департаменті,
обл.қаржы басқармасы, аудандар мен қалалардың әкімдері
30
өңдеуші және қызмет көрсетуші кәсіпорындарды қоса отырып, ірі рентабельді ауыл шаруашылығы құрылымдарының базасында кредиттік серіктестіктерді құру жөніндегі жұмысты жалғастыру.
ҚР Ауыл шаруашы
лығы министр
лігіне ұсыныс
тар
1 тоқсан,
жыл сайын
Облыстық ауыл шаруашылығы департаменті, экономика комитеті, аудандар мен қалалардың әкімдері
31
Товар өндірушілерге кредит беру жөнінде екінші деңгейдегі банктермен бірге отандық, шет елдік инвесторлар мен демеушілерді тарту жөніндегі жұмысты жалғастыру.
Ақпарат
Тоқсан сайын
Облыстық ауыл шаруашылығы департаменті, кәсіпкерлікті, шағын және орта бизнесті қолдау және дамыту жөніндегі комитеті, аудандар мен қалалардың әкімдері.
Кадр даярлау
32
Ауыл шаруашылығы өндірісінің жұмысшы мамандарын даярлау және қайта даярлау жөніндегі кәсіптік-техникалық мектептерді қалпына келтіру және жұмыс істеп тұрған мемлекеттік кәсіптік-техникалық мектептердің материалдық-техникалық базаларын нығайту жөніндегі шараларды қолдану.
Ақпарат
қараша,
жыл сайын
Облыстық ауыл шаруашылығы департаменті, білім департаменті, аудандар мен қалалардың әкімдері.
33
ғылыми-зерттеу институттарымен бірлесе отырып, товар өндірушілерді шаруашылық жүргізудің қазіргі заманғы әдістеріне оқыту жөнінде мақсатты жұмыстар жүргізу
Ақпарат
Тоқсан сайын
Облыстық ауыл шаруашылығы департаменті, аудандар мен қалалардың әкімдері