Құжат мәтініне өту

О городском бюджете на 2009 год

Өзге акт · № 13-4 · қабылданған 26.12.2008
Заңдық күші: Күшін жойған · 16.08.2026 жағдай бойынша
https://adilet.kz/laws/2009-ekb-43335/on/2026-08-16/
Басып шығарылды 2026-08-16 · adilet.kz
О городском бюджете на 2009 год Күшін жойған Өзге акт ·№ 13-4 ·26.12.2008
11.03.2013 редакциясы
Акт күшін жойған. Мәтін анықтама үшін берілген және қолданыстағы құқық болып табылмайды.
16.08.2026 жағдай бойынша қолданыста болған редакция: 11.03.2013. Бұл — корпустағы соңғы редакция.

О городском бюджете на 2009 год

Күшін жойған Өзге акт ·№ 13-4 · 16.08.2026 жағдай бойынша
Деректемелер және дереккөз
Толық атауы
О городском бюджете на 2009 год
Атауы (қаз.)
2009 жылға арналған қалалық бюджет туралы
Акт түрі
Өзге акт
Заңдық күші
Күшін жойған
Тізілімдегі мәртебе коды
yts
Нөмірі
13-4
Қабылданған күні
26.12.2008
Қолданысқа енгізілген күні
01.01.2009
Көрсетілген редакция
11.03.2013 43335_186186.kaz
Соңғы өзгеріс
11.03.2013
Мәтін тілі
қазақша
НҚА мемлекеттік тіркеу нөмірі
V08GA000084
ЭКБ идентификаторы
43335
Редакция идентификаторы
43335_186186
Бастапқы дереккөз
ЭКБ zan.gov.kz (API)
Деректер жаңартылды
03.08.2026 12:09

0 2009 жылға арналған қалалық бюджет туралы

Қазақстан Республикасының 2008 жылғы 4 желтоқсандағы Бюджет кодексіне және "2009 жылға арналған облыстық бюджет туралы" Жамбыл облыстық мәслихатының 2008 жылғы 18 желтоқсандағы № 10-4 шешіміне (Нормативтік құқықтық актілердің мемлекеттік тіркеу Тізілімінде № 1716 болып тіркелген) сәйкес қалалық мәслихат ШЕШІМ ЕТЕДІ:

1 1. 2009 жылға арналған қалалық бюджет, 1-қосымшаға сәйкес келесі көлемдерде бекітілсін:

1) кірістер - 13 425 516 мың теңге, оның ішінде:
салықтық түсімдер - 3 093 839 мың теңге;
салықтық емес түсімдер - 154 571 мың теңге;
негізгі капиталды сатудан түскен түсімдер - 922655 мың теңге;
трансферттер түсімдері - 9 254 451 мың теңге;
2) шығындар - 13 722 278 мың теңге;
3) таза бюджеттік кредит беру - 0 теңге:
бюджеттік кредиттер – 0 теңге;
бюджеттік кредиттерді өтеу – 0 теңге;
4) қаржы активтерімен жасалатын операциялар бойынша сальдо - 0 теңге:
қаржы активтерін сатып алу - 0 теңге;
мемлекеттің қаржы активтерін сатудан түсетін түсімдер – 0 теңге;
5) бюджет тапшылығы - -297762 мың теңге;
6) бюджет тапшылығын қаржыландыру - 297762 мың теңге:
қарыздарды түсімі - 652000 мың теңге;
қарыздарды өтеу - 360000 мың теңге;
бюджет қаражаты қалдықтарының қозғалысы - 5762 теңге.

2 2. Жеке табыс салығынан және әлеуметтік салықтан 2009 жылға арналған түсімдердің жалпы сомасы 30 пайыз мөлшерде белгіленсін.

3 3. 2009 жылға 4349825 мың теңге мөлшерінде субвенция орнатылсын.

4 4. 2009 жылға арналған қала әкімдігінің резерві 5067 мың теңге сомасындағы мөлшерінде бекітілсін.

5 5. 2009 жылға арналған қалалық бюджеттің бюджеттік инвестициялық жобаларды іске асыруға бағытталған бюджеттік бағдарламаларға бөлінген бюджеттік даму бағдарламаларының тізбесі 2-қосымшаға сәйкес бекітілсін.

6 6. 2009 жылға арналған қалалық бюджеттің атқарылу процесіне секвестрлеуге жатпайтын бюджет бағдарламаларының тізбесі 3-қосымшаға сәйкес бекітілсін.

7 7. Ауыл шаруашылығы мақсатындағы жер учаскелерін сатудан Тараз қаласы бюджетіне түсетін түсімдердің көлемі 4-қосымшаға сәйкес бекітілсін.

8 8. Осы шешім әділет органдарында мемлекеттік тіркеуден өткен күннен бастап күшіне енеді және 2009 жылдың 1 қаңтарынан қолданысқа енгізіледі.

9 Тараз қаласының 2009 жылға арналған бюджеті

Тараз қалалық мәслихатының
2008 жылғы 26 желтоқсандағы
№ 13-4 шешіміне 1 қосымша
Тараз қаласының 2009 жылға арналған бюджеті
Санаты
Сомасы,
мың теңге
Сыныбы
Iшкi сыныбы
Атауы
1
2
3
4
5
1. КІРІСТЕР
13425516
1
САЛЫҚТЫҚ ТҮСІМДЕР
3093839
01
Табыс салығы
922758
2
Жеке табыс салығы
922758
03
Әлеуметтiк салық
983000
1
Әлеуметтік салық
983000
04
Меншiкке салынатын салықтар
781269
1
Мүлiкке салынатын салықтар
493965
3
Жер салығы
136246
4
Көлiк құралдарына салынатын салық
151058
05
Тауарларға, жұмыстарға және қызметтер көрсетуге салынатын iшкi салықтар
233804
2
Акциздер
42486
3
Табиғи және басқа ресурстарды пайдаланғаны үшiн түсетiн түсiмдер
89517
4
Кәсiпкерлiк және кәсiби қызметтi жүргiзгенi үшiн алынатын алымдар
92382
5
Тіркелген салық
9419
08
Заңдық мәнді іс-әрекеттерді жасағаны және (немесе) құжаттар бергені үшін оған уәкілеттігі бар мемлекеттік органдар немесе лауазымды адамдар алатын міндетті төлемдер
173008
1
Мемлекеттік баж
173008
2
САЛЫҚТЫҚ ЕМЕС ТҮСІМДЕР
154571
01
Мемлекет меншігінен түсетін түсімдер
8000
1
Мемлекеттік кәсіпорынның таза кірісі бөлігіндегі түсімдер
2500
5
Мемлекет меншігіндегі мүлікті жалға беруден түсетін кірістер
5500
02
Жергілікті бюджеттен қаржыландырылатын мемлекеттік мекемелер көрсететін қызметтерді сатудан түсетін түсімдер
1516
1
Жергілікті бюджеттен қаржыландырылатын мемлекеттік мекемелер көрсететін қызметтерді сатудан түсетін түсімдер
1516
03
Мемлекеттік бюджеттен қаржыландырылатын мемлекеттік мекемелер ұйымдастыратын мемлекеттік сатып алуды өткізуден түсетін ақша түсімдері
114
1
Мемлекеттік бюджеттен қаржыландырылатын мемлекеттік мекемелер ұйымдастыратын мемлекеттік сатып алу өткізуден түсетін ақша түсімдері
114
04
Мемлекеттік бюджеттен қаржыландырылатын, сондай-ақ Қазақстан Республикасы Ұлттық Банкінің бюджетінен (шығыстар сметасынан) ұсталатын және қаржыландырылатын мемлекеттік мекемелер салатын айыппұлдар, өсімпұлдар, санкциялар, өндіріп алулар
123200
1
Мұнай секторы ұйымдарынан түсетін түсімдерді қоспағанда, мемлекеттік бюджеттен қаржыландырылатын, сондай-ақ Қазақстан Республикасы Ұлттық Банкінің бюджетінен (шығыстар сметасынан) ұсталатын және қаржыландырылатын мемлекеттік мекемелер салатын айыппұлдар, өсімпұлдар, санкциялар, өндіріп алулар
123200
06
Басқа да салықтық емес түсiмдер
21741
1
Басқа да салықтық емес түсiмдер
21741
3
НЕГІЗГІ КАПИТАЛДЫ САТУДАН ТҮСЕТІН ТҮСІМ
922655
01
Жергілікті бюджеттен қаржыландырылатын мемлекеттік мекемелерге бекітілген мүлікті сатудан түсетін түсімдер
557655
1
Жергілікті бюджеттен қаржыландырылатын мемлекеттік мекемелерге бекітілген мүлікті сатудан түсетін түсімдер
557655
03
Жердi және материалдық емес активтердi сату
365000
1
Жерді сату
350000
2
Материалдық емес активтерді сату
15000
4
ТРАНСФЕРТТЕРДІҢ ТҮСІМДЕРІ
9254451
02
Мемлекеттiк басқарудың жоғары тұрған органдарынан түсетiн трансферттер
9254451
2
Облыстық бюджеттен түсетiн трансферттер
9254451
Функционалдық топ
Сомасы,
мың теңге
Бюджеттік бағдарламалардың әкiмшiсi
Бағдарлама
Атауы
1
2
3
4
5
2. Шығыстар
13723278
1
Жалпы сипаттағы мемлекеттiк қызметтер
156366
112
Аудан (облыстық маңызы бар қала) мәслихатының аппараты
12478
001
Аудан (облыстық маңызы бар қала) мәслихатының қызметін қамтамасыз ету
12478
122
Аудан (облыстық маңызы бар қала) әкімінің аппараты
88473
001
Аудан (облыстық маңызы бар қала) әкімінің қызметін қамтамасыз ету
88473
452
Аудан (облыстық маңызы бар қала) қаржы бөлімі
33554
001
Қаржы бөлімінің қызметін қамтамасыз ету
22083
003
Салық салу мақсатында мүлікті бағалауды жүргізу
11471
453
Аудан (облыстық маңызы бар қаланың) экономика және бюджеттік жоспарлау бөлімі
21861
001
Экономика және бюджеттік жоспарлау бөлімнің қызметін қамтамасыз ету
21861
3
Қоғамдық тәртіп, қауіпсіздік, құқықтық, сот, қылмыстық-атқару қызметі
100000
458
Ауданның (облыстық маңызы бар қаланың) тұрғын үй-коммуналдық шаруашылығы, жолаушылар көлігі және автомобиль жолдары бөлімі
100000
021
Елді мекендерде жол жүрісі қауіпсіздігін қамтамасыз ету
100000
4
Бiлiм беру
6850877
464
Ауданның (облыстық маңызы бар қаланың) білім беру бөлімі
927444
009
Мектепке дейінгі тәрбие ұйымдарының қызметін қамтамасыз ету
927444
464
Ауданның (облыстық маңызы бар қаланың) білім беру бөлімі
4839252
003
Жалпы білім беру
4623236
006
Балалар үшін қосымша білім беру
133370
010
Республикалық бюджеттен берілетін нысаналы трансферттердің есебінен білім берудің мемлекеттік жүйесіне оқытудың жаңа технологияларын енгізу
82646
464
Ауданның (облыстық маңызы бар қаланың) білім беру бөлімі
1019630
001
Білім беру бөлімінің қызметін қамтамасыз ету
497114
005
Ауданның (облыстық маңызы бар қаланың) мемлекеттік білім беру мекемелер үшін оқулықтар мен оқу-әдiстемелiк кешендерді сатып алу және жеткізу
44500
011
Өңірлік жұмыспен қамту және кадрларды қайта даярлау стратегиясын іске асыру шеңберінде білім беру объектілерін күрделі, ағымды жөндеу
478016
467
Ауданның (облыстық маңызы бар қаланың) құрылыс бөлімі
64551
037
Білім беру объектілерін салу және реконструкциялау
64551
6
Әлеуметтiк көмек және әлеуметтiк қамсыздандыру
1413373
451
Ауданның (облыстық маңызы бар қаланың) жұмыспен қамту және әлеуметтік бағдарламалар бөлімі
1322280
002
Еңбекпен қамту бағдарламасы
435929
005
Мемлекеттік атаулы әлеуметтік көмек
75113
006
Тұрғын үй көмегі
334486
007
Жергілікті өкілетті органдардың шешімі бойынша азаматтардың жекелеген топтарына әлеуметтік көмек
45758
010
Үйден тәрбиеленіп оқытылатын мүгедек балаларды материалдық қамтамасыз ету
15125
013
Белгіленген тұрғылықты жері жоқ тұлғаларды әлеуметтік бейімдеу
55412
014
Мұқтаж азаматтарға үйде әлеуметтiк көмек көрсету
46161
016
18 жасқа дейінгі балаларға мемлекеттік жәрдемақылар
275935
017
Мүгедектерді оңалту жеке бағдарламасына сәйкес, мұқтаж мүгедектерді арнайы гигиеналық құралдармен қамтамасыз етуге, және ымдау тілі мамандарының, жеке көмекшілердің қызмет көрсету
38361
464
Ауданның (облыстық маңызы бар қаланың) білім беру бөлімі
25000
008
Білім беру ұйымдарының күндізгі оқу нысанының оқушылары мен тәрбиеленушілерін әлеуметтік қолдау
25000
451
Ауданның (облыстық маңызы бар қаланың) жұмыспен қамту және әлеуметтік бағдарламалар бөлімі
66093
001
Жұмыспен қамту және әлеуметтік бағдарламалар бөлімінің қызметін қамтамасыз ету
63763
011
Жәрдемақыларды және басқа да әлеуметтік төлемдерді есептеу, төлеу мен жеткізу бойынша қызметтерге ақы төлеу
2330
7
Тұрғын үй-коммуналдық шаруашылық
3747490
458
Ауданның (облыстық маңызы бар қаланың) тұрғын үй-коммуналдық шаруашылығы, жолаушылар көлігі және автомобиль жолдары бөлімі
65216
003
Мемлекеттік тұрғын үй қорын сақтауды ұйымдастыру
56716
004
Азаматтардың жекелеген санаттарын тұрғын үймен қамтамасыз ету
8500
467
Ауданның (облыстық маңызы бар қаланың) құрылыс бөлімі
2416613
003
Мемлекеттік коммуналдық тұрғын үй қорының тұрғын үй құрылысы және (немесе) сатып алу
902552
004
Инженерлік коммуникациялық инфрақұрылымды дамыту және жайластыру және (немесе) сатып алуға кредит беру
849999
019
Тұрғын үй салу және (немесе) сатып алу
664062
458
Ауданның (облыстық маңызы бар қаланың) тұрғын үй-коммуналдық шаруашылығы, жолаушылар көлігі және автомобиль жолдары бөлімі
16400
012
Сумен жабдықтау және су бөлу жүйесінің қызмет етуі
16400
467
Ауданның (облыстық маңызы бар қаланың) құрылыс бөлімі
818671
031
Өңірлік жұмыспен қамту және кадрларды қайта даярлау стратегиясын іске асыру шеңберінде инженерлік коммуникациялық инфрақұрылымды дамыту
818671
458
Ауданның (облыстық маңызы бар қаланың) тұрғын үй-коммуналдық шаруашылығы, жолаушылар көлігі және автомобиль жолдары бөлімі
430590
015
Елдi мекендердегі көшелердi жарықтандыру
132590
016
Елдi мекендердiң санитариясын қамтамасыз ету
91000
017
Жерлеу орындарын күтiп-ұстау және туысы жоқтарды жерлеу
2500
018
Елдi мекендердi абаттандыру және көгалдандыру
204500
8
Мәдениет, спорт, туризм және ақпараттық кеңістiк
278474
455
Ауданның (облыстық маңызы бар қаланың) мәдениет және тілдерді дамыту бөлімі
102000
003
Мәдени-демалыс жұмысын қолдау
102000
465
Ауданның (облыстық маңызы бар қаланың) Дене шынықтыру және спорт бөлімі
3103
006
Аудандық (облыстық маңызы бар қаланың) деңгейде спорттық жарыстар өткiзу
1600
007
Әртүрлi спорт түрлерi бойынша аудан (облыстық маңызы бар қала) құрама командаларының мүшелерiн дайындау және олардың облыстық спорт жарыстарына қатысуы
1503
467
Ауданның (облыстық маңызы бар қаланың) құрылыс бөлімі
30681
008
Спорт объектілерін дамыту
30681
455
Ауданның (облыстық маңызы бар қаланың) мәдениет және тілдерді дамыту бөлімі
53623
006
Аудандық (қалалық) кiтапханалардың жұмыс iстеуi
53623
456
Ауданның (облыстық маңызы бар қаланың) ішкі саясат бөлімі
12000
002
Бұқаралық ақпарат құралдары арқылы мемлекеттiк ақпарат саясатын жүргізу
12000
455
Ауданның (облыстық маңызы бар қаланың) мәдениет және тілдерді дамыту бөлімі
36483
001
Мәдениет және тілдерді дамыту бөлімінің қызметін қамтамасыз ету
36483
456
Ауданның (облыстық маңызы бар қаланың) ішкі саясат бөлімі
30231
001
Ішкі саясат бөлімінің қызметін қамтамасыз ету
15231
003
Жастар саясаты саласындағы өңірлік бағдарламаларды iске асыру
15000
465
Ауданның (облыстық маңызы бар қаланың) Дене шынықтыру және спорт бөлімі
10353
001
Дене шынықтыру және спорт бөлімі қызметін қамтамасыз ету
10353
9
Отын-энергетика кешенi және жер қойнауын пайдалану
15000
467
Ауданның (облыстық маңызы бар қаланың) құрылыс бөлімі
15000
009
Жылу-энергетикалық жүйені дамыту
15000
10
Ауыл, су, орман, балық шаруашылығы, ерекше қорғалатын табиғи аумақтар, қоршаған ортаны және жануарлар дүниесін қорғау, жер қатынастары
54318
462
Ауданның (облыстық маңызы бар қаланың) ауыл шаруашылық бөлімі
10121
001
Ауыл шаруашылығы бөлімінің қызметін қамтамасыз ету
7266
003
Мал көмінділерінің (биотермиялық шұңқырлардың) жұмыс істеуін қамтамасыз ету
2587
004
Ауру жануарларды санитарлық союды ұйымдастыру
268
463
Ауданның (облыстық маңызы бар қаланың) жер қатынастары бөлімі
44197
001
Жер қатынастары бөлімінің қызметін қамтамасыз ету
22078
004
Жердi аймақтарға бөлу жөнiндегi жұмыстарды ұйымдастыру
22119
11
Өнеркәсіп, сәулет, қала құрылысы және құрылыс қызметі
35173
467
Ауданның (облыстық маңызы бар қаланың) құрылыс бөлімі
14141
001
Құрылыс бөлімінің қызметін қамтамасыз ету
14141
468
Ауданның (облыстық маңызы бар қаланың) сәулет және қала құрылысы бөлімі
21032
001
Қала құрылысы және сәулет бөлімінің қызметін қамтамасыз ету
21032
12
Көлiк және коммуникация
1025609
458
Ауданның (облыстық маңызы бар қаланың) тұрғын үй-коммуналдық шаруашылығы, жолаушылар көлігі және автомобиль жолдары бөлімі
1025609
008
Өңірлік жұмыспен қамту және кадрларды қайта даярлау стратегиясын іске асыру шеңберінде аудандық маңызы бар автомобиль жолдарын, қала және елді-мекендер көшелерін жөндеу және ұстау
674132
023
Автомобиль жолдарының жұмыс істеуін қамтамасыз ету
351477
13
Басқалар
46280
469
Ауданның (облыстық маңызы бар қаланың) кәсіпкерлік бөлімі
9009
001
Кәсіпкерлік бөлімі қызметін қамтамасыз ету
9009
452
Аудан (облыстық маңызы бар қала) қаржы бөлімі
5067
012
Ауданның (облыстық маңызы бар қаланың) жергілікті атқарушы органының резерві
5067
458
Ауданның (облыстық маңызы бар қаланың) тұрғын үй-коммуналдық шаруашылығы, жолаушылар көлігі және автомобиль жолдары бөлімі
32204
001
Тұрғын үй-коммуналдық шаруашылығы, жолаушылар көлігі және автомобиль жолдары бөлімінің қызметін қамтамасыз ету
17704
108
Жергілікті бюджеттік инвестициялық және концессиялық жобалардың техникалық-экономикалық негіздемелерін әзірлеу және оларға сараптама жасау
14500
15
Трансферттер
318
452
Аудан (облыстық маңызы бар қала) қаржы бөлімі
318
006
Нысаналы пайдаланылмаған (толық пайдаланылмаған) трансферттерді қайтару
318
3. Таза бюджеттік кредиттеу
0
Бюджеттік кредиттер
0
Бюджеттік кредиттерді өтеу
0
4. Қаржы активтерімен операциялар бойынша сальдо
0
Қаржы активтерін сатып алу
0
Мемлекеттің қаржы активтерін сатудан түсетін түсімдер
0
5. Бюджет тапшылығы (профициті)
-297762
7
6. Бюджет тапшылығын қаржыландыру (профицитін пайдалану)
297762
16
452
9
Қарыздар түсімі
652000
8
Қарыздарды өтеу
360000
Бюджет қаражаттарының пайдаланылатын қалдықтары
5762
Санаты
Сомасы,
мың теңге
Сыныбы
Атауы
Iшкi сыныбы
7
Қарыздар түсімі
652000
1
Мемлекеттік ішкі қарыздар
652000
2
Қарыз алу келісім-шарттары
652000
8
Бюджет қаражаттарының пайдаланылатын қалдықтары
5762
Функционалдық топ
Сомасы,
мың теңге
Бюджеттік бағдарламалардың әкiмшiсi
Бағдарлама                  Атауы
16
Қарыздарды өтеу
360000
452
Аудан (облыстық маңызы бар қала) қаржы бөлімі
360000
9
Жергiлiктi атқарушы органдардың борышын өтеу
360000

10 2009 жылға арналған қалалық бюджеттің бюджеттік инвестициялық жобаларды іске асыруға бағытталған бюджеттік бағдарламаларға бөлінген бюджеттік даму бағдарламаларының тізбесі

Тараз қалалық мәслихатының
2008 жылғы 26 желтоқсандағы
№ 13-4 шешіміне 2 қосымша
2009 жылға арналған қалалық бюджеттің бюджеттік инвестициялық жобаларды іске асыруға бағытталған бюджеттік бағдарламаларға бөлінген бюджеттік даму бағдарламаларының тізбесі
Функционалдық топ
Бюджеттік бағдарламалардың әкiмшiсi
Бағдарлама
Атауы
1
2
3
4
4
Бiлiм беру
467
Ауданның (облыстық маңызы бар қаланың) құрылыс бөлімі
037
Білім беру объектілерін дамыту
7
Тұрғын үй-коммуналдық шаруашылық
467
Ауданның (облыстық маңызы бар қаланың) құрылыс бөлімі
003
Үй құрылысы
004
Инженерлік коммуникациялық инфрақұрылымды дамыту және жайластыру
8
Мәдениет, спорт, туризм және ақпараттық кеңістiк
467
Ауданның (облыстық маңызы бар қаланың) құрылыс бөлімі
008
Спорт объектілерін дамыту

11 2009 жылға арналған қалалық бюджеттің атқарылу процесіне секвестрлеуге жайпайтын бюджет бағдарламаларының тізбесі

Тараз қалалық мәслихатының
2008 жылғы 26 желтоқсандағы
№ 13-4 шешіміне 3 қосымша
2009 жылға арналған қалалық бюджеттің атқарылу процесіне секвестрлеуге жайпайтын бюджет бағдарламаларының тізбесі
Функционалдық топ
Бюджеттік бағдарламалардың әкiмшiсi
Бағдарлама
Атауы
1
2
3
4
4
Бiлiм беру
464
Ауданның (облыстық маңызы бар қаланың) білім беру бөлімі
003
Жалпы білім беру
6
Әлеуметтiк көмек және әлеуметтiк қамсыздандыру
451
Ауданның (облыстық маңызы бар қаланың) жұмыспен қамту және әлеуметтік бағдарламалар бөлімі
005
Мемлекеттік атаулы әлеуметтік көмек
006
Тұрғын үй көмегі
016
18 жасқа дейінгі балаларға мемлекеттік жәрдемақылар

12 Ауыл шаруашылығы мақсатындағы жер учаскелерін сатудан Тараз қаласы бюджетіне түсетін түсімдердің көлемі

Тараз қалалық мәслихатының
2008 жылғы 26 желтоқсандағы
№ 13-4 шешіміне 4 қосымша
Ауыл шаруашылығы мақсатындағы жер учаскелерін сатудан Тараз қаласы бюджетіне түсетін түсімдердің көлемі
Санаты
Сомасы мың теңге
Сыныбы
Iшкi сыныбы
Атауы
1
2
3
4
5
Ауыл шаруашылығы мақсатындағы жер учаскелерін сатудан ауданның (облыстық маңызы бар қаланың) бюджетіне түсетін түсімдердің көлемі
0

Қолданыстағы