жайылымдарды басқару мен оларды пайдалану жөніндегі
Жоспарды бекіту туралы
«Жайылымдар туралы» Қазақстан Республикасының 2017 жылғы 20 ақпандағы Заңының 8, 13 - баптарына, «Қазақстан Республикасындағы жергілікті мемлекеттік басқару және өзін-өзі басқару туралы» Қазақстан Республикасының 2001 жылғы 23 қаңтардағы Заңының 6-бабына сәйкес, Ұлан аудандық мәслихаты ШЕШІМ ҚАБЫЛДАДЫ:

Ұлан аудандық мәслихатының
2018 жылғы 8 тамыздағы № 221 шешімімен бекітілді
Ұлан ауданы бойынша 2018-2019 жылдарға арналған жайылымдарды басқару және оларды пайдалану жөніндегі жоспар
Кіріспе
2017 жылғы 20 ақпандағы Қазақстан Республикасының «Жайылым туралы» Заңының қабылдануына байланысты жерді оңтайлы пайдалануға және жайылым жағдайы мен оның инфрақұрылымын жақсартуға, азғындаушылық үрдісті болдырмауға, ауылшаруашылық мал басын көбейтуге, оның келешекте өсуіне байланысты қоғамдық қатынастарды реттеу туралы жайылымдарды басқару бойынша жоспар әзірлеу қажеттігі туындады.
Ұлан ауданы Шығыс Қазақстан облысының орталық бөлігінде Ертіс өзенінің сол жағалауында таулы-далалы, құрғақ далалы аймағында орналасқан. Таулы-далалы аймақ таулы шалғынды дала, тау бөктеріндегі далалы бірқалыпты-ылғалды және далалы бірқалыпты-құрғақ белдем тармақты аймақтарға бөлінеді. Ауа райы бірқалыпты – құрғақ, бірқалыпты ыстық, жауын-шашынның орташа жылдық мөлшері 360-390 миллиметр. Ауа температурасының ең төмендігі – 45, ең жоғарғысы 40. Орташа жылдық температура 10. Салыстырмалы ылғалдылық 68 %. Оңтүстік-шығыс және солтүстік – батыс бағыттарында жел басым, орташа жылдық жылдамдығы 2,7 секундына метр.
Топырағы күңгірт-құба, таулы жерде оңтүстіктік қара топырақ, қарапайым қара топырақ, оңтүстік қара топырағы, тау қаратопырағы сілтісіз және қарапайым.
Өсімдік жабыны селеулі-бетегелі-жусанды, селеулі-бетегелі-бозды-бетегелі, бозды-бетегелі-астық тұқымдасты, жұмсақ сабақты және бұталы-шымқабатты- астық тұқымдасты бозды бетегесімен екенін білдіреді.
Тұрақты қарлы жабын қараша айының ортасында орнайды, сәуірдің бірінші декадасында көшкін жүреді. Аязсыз мерзімнің ұзақтығы 130-150 күн.
Ертіс өзенінің алабы гидрография болып табылады. Ерекше ірі өзендер: Қарасу, Құрық, Песчанка, Дресвянка, Ұлан, Уранхай, Тарғын, Огневка, Аюды, Манат, Артымбек, Сібе, Талдыбұлақ, Қызылсу, Балабай және тағы басқа көптеген өзендер мен арықтар.
Ұлан ауданының жер көлемі 962481 гектар, халық саны 40,6 мың адам және 13 ауылдық, 3 кент округіне бөлінген. Аудан орталығы Қасым Қайсенов кенті облыс орталығы Өскемен қаласының оңтүстігіне қарай 12 километр жерде орналасқан.
Санаттары бойынша жерді бөлу
р/с
№
Жер санатының атауы
Барлық жер га
жайылымдар
Барлығы
Оның ішінде
Айналма
Мал айдайтын жер
1
Ауыл шаруашылығы белгіленген жер
561779
352186
218068
105380
2
Елді мекендер жері
76606
64007
55506
0
3
Өнеркәсіп, көлік, байланыс және басқа да ауыл шаруашылығы белгіленбеген жерлер
8584
3785
3664
0
4
Табиғи аумақтардағы ерекше қорғаудағы жерлер
91
11
10
1
5
Орман қорындағы жерлер
129621
19168
0
0
6
Су қорындағы жерлер
15753
2922
797
0
7
Қорда тұрған жерлер
161158
107146
17197
24030
8
Басқа аудандар пайдаланып отырған жерлер
8888
7178
7178
0
БАРЛЫҒЫ
962480
556403
302420
129411
Қазіргі уақытта ауданда ауыл шаруашылық мал басы құрайды:
Ірі қара – 52 397
Ұсақ мал – 97 143
Жылқы – 22 082
Түйе – 57
Марал – 1 215
Шошқа – 7 316
Құс – 1 674 337
2018 жылғы ауылшаруашылық малдары мен құстарын округтар бойынша бөлу кестесі
р/с №
Ауылдық округ атауы
Ірі қара
Ұсақ мал
Жылқы
Түйе
Марал
Шошқа
Құс
1
2
3
4
5
6
7
8
9
1.
Аблакет ауылдық округі
8131
18924
3172
0
0
22
5625
2.
Азовое ауылдық округі
1505
1992
443
0
0
6
2297
3.
Айыртау ауылдық округі
3327
6333
2114
0
0
0
1146
4.
Алмасай ауылдық округі
2778
5489
926
57
0
0
1310
5.
Багратион ауылдық округі
4459
3114
1117
0
1215
134
3732
6.
Бозанбай ауылдық округі
6801
19239
3747
0
0
0
1209
7.
Егинсу ауылдық округі
5179
13205
2885
0
0
0
1211
8.
Каменка ауылдық округі
3159
2431
1073
0
0
95
4248
9.
Саратов ауылдық округі
1821
2721
562
0
0
65
2850
10.
Таврия ауылдық округі
3561
4044
2117
0
0
575
4980
11.
Тарғын ауылдық округі
5377
7037
3005
0
0
1366
12.
Төлеген Тохтаров ауылдық округі
1750
4658
435
0
0
921
4783
13.
Өскемен
1877
1486
112
0
0
1327
2801
14.
Асубулак кенті
1624
1401
291
0
0
14
1620
15.
Огневка кенті
87
19
6
0
0
378
16.
Қасым Қайсенов кенті
333
649
73
0
0
2
17.
Ауыл шаруашылық құрылымдары
628
3490
4
0
0
4157
1634781
Барлығы
52397
96232
22082
57
1215
7318
1674337
Ауылшаруашылық малдар мен құстарға ветеринарлық қызмет көрсету үшін ауданда ұйымдастырылды:
Ветеринарлық пункттер – 14
Мал қорымы – 24
Негізгі бөлім
Жайылымдарды басқару және оны пайдалану бойынша жоспарды ұйымдастыру үшін құрастырылды:
- әкімшілік – аумақтық бірліктер аумағындағы жер иелерінің және жерді пайдаланушылардың жер санатының қимасында жайылымдардың орналасу сызбасы;
- жайылым айналымының қолайлы сызбасы;
- сыртқы және ішкі шекарасы белгіленуімен жайылым көлемінің картасы;
- су көздеріне қолжетімділік сызбасы;
- жайылымдары жоқ және берілген жер телімдеріне мал бастарын ауыстыру мүмкіндігі жоқ заңды және жеке тұлғалардың ауылшаруашылық мал бастарын жайғастыру үшін жайылымдарды қайта бөлу сызбасы;
- жеке және заңды тұлғалардың ауылшаруашылық мал бастарын мал айдайтын жайылымдарға орналастыру сызбасы;
- ауылшаруашылық малдарын жаю және жылжытудың мерзімдік бағыттарын орнататын жайылымдарды пайдаланудың күнтізбелік кестесі;
Ауылдық округ бойынша өздерінде бар және қажетті жайылымдар
КЕСТЕСІ
р/с №
Ауыл­дық округ ата­уы
Ел­ді ме­кен жер­ле­рі
Оның ішін­де жай­ы­лым
Мал ба­сы­ның са­ны
Жаю нор­ма­сы
Нор­ма бой­ын­ша кө­ле­мі
Қо­сым­ша жер те­лім­де­рі
1
Аб­ла­кет­ка ауыл­дық окру­гі
Өн­ді­рі­стік емес
5368
Ірі қа­ра мал-3705
Ұсақ мал-8239
Жыл­қы­лар-412
7,5
1,5
9,0
27788
12358
3708
Бар­лы­ғы
43854
Ша­руа қо­жа­лық­та­ры және
Ауыл ша­ру­а­шы­лы­ғын қа­лып­та­сты­ру­шы­лар
Ірі қа­ра мал-4426
Ұсақ мал-10685
Жыл­қы­лар-2760
7,5
1,5
9,0
33195
16028
24840
Бар­лы­ғы
74063
Бар­лы­ғы
117917
2
Азо­вое ауыл­дық окру­гі
Өн­ді­рі­стік емес
5613
Ірі қа­ра мал - 1300
Ұсақ мал - 1992
Жыл­қы­лар - 2760
7,5
1,5
9,0
9750
2988
2898
Барлығы
15636
Шаруа қожалықтары және
Ауыл шаруашылығын қалыптастырушылар
Ірі қара мал -205
Ұсақ мал -0
Жылқылар - 121
7,5
1,5
9,0
1538
0
1089
Барлығы
2627
Барлығы
18263
3
Айыртау ауылдық округі
Өндірістік емес
4013
Ірі қара мал-2150
Ұсақ мал-3468
Жылқылар-879
7,5
1,5
9,0
16125
5202
7911
Барлығы
29238
Шаруа қожалықтары және
Ауыл шаруашылығын қалыптастырушылар
Ірі қара мал-1177
Ұсақ мал-2865
Жылқылар-1235
7,5
1,5
9,0
8828
4298
11115
Барлығы
24241
Барлығы
53479
4
Алмасай ауылдық округі
Өндірістік емес
5229
Ірі қара мал -1531
Ұсақ мал-2423
Жылқылар-334
7,5
1,5
9,0
11482
3634
3006
Барлығы
18122
Шаруа қожалықтары және
Ауыл шаруашылығын қалыптастырушылар
Ірі қара мал -1247
Ұсақ мал -3066
Жылқылар-926
Түйелер -57
7,5
1,5
9,0
10,5
9352
4599
8334
598
Барлығы
22883
Барлығы
41005
5
Багратион ауылдық округі
Өндірістік емес
4712
Ірі қара мал -1928
Ұсақ мал -2672
Жылқылар-480
7,5
1,5
9,0
14460
4008
4320
Барлығы
22788
Шаруа қожалықтары және
Ауыл шаруашылығын қалыптастырушылар
Ірі қара мал -2531
Ұсақ мал-442
Жылқылар -637
Маралы-1215
7,5
1,5
9,0
4,5
18982
663
5733
5468
Барлығы
30846
Барлығы
53634
6
Бозанбай ауылдық округі
Өндірістік емес
8719
Ірі қара мал -3721
Ұсақ мал -6209
Жылқылар -1120
7,5
1,5
9,0
27907
9314
10080
Барлығы
47301
Шаруа қожалықтары және
Ауыл шаруашылығын қалыптастырушылар
Ірі қара мал -3080
Ұсақ мал -13030
Жылқылар -2627
7,5
1,5
9,0
23100
19545
23643
Барлығы
66288
Барлығы
113589
7
Егинсу ауылдық округі
Өндірістік емес
7302
Ірі қара мал -2264
Ұсақ мал -3260
Жылқылар -612
7,5
1,5
9,0
16980
4890
5508
Барлығы
27378
Шаруа қожалықтары және
Ауыл шаруашылығын қалыптастырушылар
Ірі қара мал -2915
Ұсақ мал -9945
Жылқылар -2273
7,5
1,5
9,0
21862
14918
20457
Барлығы
57237
Барлығы
84615
8
Каменка ауылдық округі
Өндірістік емес
4783
Ірі қара мал -1310
Ұсақ мал -1861
Жылқылар -175
7,5
1,5
9,0
9825
2792
1575
Барлығы
14192
Шаруа қожалықтары және
Ауыл шаруашылығын қалыптастырушылар
Ірі қара мал -1849
Ұсақ мал -570
Жылқылар -898
7,5
1,5
9,0
13868
855
8082
Барлығы
22805
Барлығы
36997
9
Саратовка ауылдық округі
Өндірістік емес
2938
Ірі қара мал -923
Ұсақ мал -2453
Жылқылар -318
7,5
1,5
9,0
6922
3680
2862
Барлығы
13464
Шаруа қожалықтары және
Ауыл шаруашылығын қалыптастырушылар
Ірі қара мал -898
Ұсақ мал -268
Жылқылар -244
7,5
1,5
9,0
6735
402
2196
Барлығы
9333
Барлығы
22797
10
Таврия ауылдық округі
Өндірістік емес
8574
Ірі қара мал -2730
Ұсақ мал -2767
Жылқылар -1146
7,5
1,5
9,0
20475
4150
10314
Барлығы
34939
Шаруа қожалықтары және
Ауыл шаруашылығын қалыптастырушылар
Ірі қара мал -831
Ұсақ мал -1277
Жылқылар -971
7,5
1,5
9,0
6232
1915
8739
Барлығы
16886
Барлығы
51825
11
Тарғын ауылдық округі
Өндірістік емес
8801
Ірі қара мал -3872
Ұсақ мал -5210
Жылқылар-1868
7,5
1,5
9,0
29040
7815
16812
Барлығы
53667
Шаруа қожалықтары және
Ауыл шаруашылығын қалыптастырушылар
Ірі қара мал -1505
Ұсақ мал -1827
Жылқылар-1137
7,5
1,5
9,0
11288
2740
10233
Барлығы
24261
Барлығы
77928
12
Төлеген-Тохтар
ауылдық округі
Өндірістік емес
2829
Ірі қара мал -640
Ұсақ мал -1388
Жылқылар-180
7,5
1,5
9,0
4800
2082
1620
Барлығы
8502
Шаруа қожалықтары және
Ауыл шаруашылығын қалыптастырушылар
Ірі қара мал -1110
Ұсақ мал -3270
Жылқылар-255
7,5
1,5
9,0
8325
4905
2295
Барлығы
15525
Барлығы
24027
13
Өскемен ауылыық округі
Өндірістік емес
2406
Ірі қара мал -1342
Ұсақ мал -1486
Жылқылар -101
7,5
1,5
9,0
10065
2229
909
Барлығы
13203
Шаруа қожалықтары және
Ауыл шаруашылығын қалыптастырушылар
Ірі қара мал -535
Ұсақ мал –0
Жылқылар-11
7,5
1,5
9,0
4012
0
99
4111
17314
14
Асубұлақ кенті
Өндірістік емес
6132
Ірі қара мал -1624
Ұсақ мал -1401
Жылқылар-291
7,5
1,5
9,0
12180
2102
2619
Барлығы
16901
Барлығы
16901
15
Огневка кенті
Өндірістік емес
237
Ірі қара мал -87
Ұсақ мал -19
Жылқылар-6
7,5
1,5
9,0
652
28
54
Барлығы
734
Барлығы
734
16
Қасым Қайсенов кенті
Ірі қара мал -333
Ұсақ мал -649
Жылқылар-73
7,5
1,5
9,0
2498
974
657
Барлығы
4129
Барлығы
4129
Аудан бойынша барлығы
77656
Жеке қосалқы шаруашылықтар,
шаруа қожалықтары және тағы басқалар.
364 048
371 106
БАРЛЫҒЫ
735 154
Жеке және заңды тұлғалардың ауылшаруашылық мал басын жайылымдармен қамтамасыз ету үшін ауылдық елді мекендерге норма бойынша 364 048 га жайылым қажет, ірі қараны жаюға: Ірі қара – 180 күн, Ұсақ мал – 240 күн, жылқы – 270 күн. Осы мерзімге елді мекендердегі жер телімі 76 606 га құрайды.
Ірі қара мал басын жайылымда ұстау үшін қажетті жембірлігі есебі:
Ірі қара – 29460 бас х 9,4 жем бірлігі = 276924 жем бірлігі.
Ұсақ мал – 45497 бас х 3,0 жем бірлігі = 136491 жем бірлігі.
Жылқы – 13344 бас х 16,0 жем бірлігі = 213504 жем бірлігі.
Барлығы = 626919 жем бірлік.
Орташа өнімділік гектарынан 3,8 центнер болғанда аудан бойынша жайылымның жетіспеушілігін ірі қараны қорада ұстау, жемдеуіш егіс айналымын дамыту және айдалымдағы мал шаруашылығы үшін жаздық жайылымды белсенді енгізу арқылы орнын толтыру қажет.
Жайылымдарды құру және пайдалану
Табиғи жайылымдарды ұтымды пайдаланудың негізі жайылым айналым болып табылады. Бұл жайылымды пайдалану және тізбекті кезекпен жаю мен жер оттылығын жақсарту бойынша шаралар өткізілуімен, демалдыру үйлесімі жолымен оған қолдау жасауға және оның өнімділігін арттыруға бағытталған күтім жасау жүйесі болып табылады. Жайылым айналымның міндеті, бұл өсімдіктердің дамуы жағдайына ірі қараны жаюға теріс әсер беруін төмендету.
Жайылымның жоғары сапасын сақтау үшін өршітуді жайылымдағы өсімдік 8-10 сантиметрге жеткенде бастау қажет. Бұл уақытқа дейін жаңа өскіндерге өсімдік тамыр жүйесінде құнарлы заттардың жеткілікті қорын жинақтап үлгереді. Жайылымдарға белгілі мерзім уақытына демалыс беру – оларды жақсартудың бірден бір шарасы. Бұл шараның мазмұны жайылымды демалдырған белгілі бір уақыттан соң өсімдіктер тұқым шашып жас өскіндер өнгеннен соң жайылымдарды беру болып табылады.
Оларды пайдалануға қолайлы жағдай туғызу мақсатында осы жоспармен әрбір ірі қара жаю тобына өз жайылымдарын бекіту қарастырылды.
Жайылым алқабының өнімділігін арттыру және оның келешектегі азғындаушылығын болдырмау үшін жоспар бойынша оны 3 далалық жайылым айналымын пайдалану жүйесінде пайдалану көзделуде.
Бір табын үшін 3 далалық жайылым айналымының сызбасы
Жылдар
Телімдер
1
2
3
1
өріс
өріс
демалыс
2
өріс
демалыс
өріс
3
демалыс
өріс
өріс
Табиғатты қорғау шаралары
Табиғатты қорғау жерді ұтымды пайдаланудың, топырақтың құнарлылығын сақтау және көтерудің бірден бір негізгі экономикалық мәселесі болып табылады. Топырақ қабатының бұзылуына бірден бір ықпал ететін фактор эрозиялық үрдіс және адамдардың ұтымсыз шаруашылық қызметі болып табылады. Аумақтардағы эрозияға қарсы мекемелердің негізгі міндеті жайылым айналым сызбасын, ірі қара жаю кестесін, суқорғау аймағы мен жолағының ережесін дәлме дәл сақтай отырып, эрозиялық үрдістерді тоқтатуға, әлсіретуге және болдырмауға жағдай жасау болып табылады.
Қорытынды
Жайылымдарды басқару және оларды пайдалану бойынша жоспар 2017 жылғы 20 ақпандағы Қазақстан Республикасының «Жайылым туралы» № 47 Заңына сәйкес әзірленген. Осы заң жайылымды және оның инфрақұрылымын ұтымды пайдалануға азғындаушылық үрдісті болдырмауға қатысты қоғамдық қатынастарды реттейді.

Ұлан ауданы бойынша 2018-2019 жылдарға жайылымдарды басқару және оларды пайдалану туралы № 7 қосымша
Жайылымдарды пайдалану бойынша күнтізбелік кесте
Жылдар
Телімдер
1
2
3
1
Көктем-жаз
Жаз-күз
демалыс
2
Жаз-күз
демалыс
Көктем-жаз
3
демалыс
Көктем-жаз
Жаз-күз