жайылымдарды геоботаникалық зерттеп-қарау негізінде жайылым айналымдарының схемасын бекіту туралы
«Қазақстан Республикасындағы жергілікті мемлекеттік басқару және өзін-өзі басқару туралы» Қазақстан Республикасы Заңының 31-бабына, «Жайылымдар туралы» Қазақстан Республикасы Заңының 9-бабы 1-тармағының 3-тармақшасына сәйкес Алакөл ауданының әкімдігі ҚАУЛЫ ЕТЕДІ:

Алакөл ауданының
әкімдігінің қаулысына
қосымшасы
Алакөл ауданындағы жайылымдардың геоботаникалық жағдайы туралы мәлімет
Жалпы мәлімет
Аудан 1928 жылдан бастап Алакөл ауданы болып құрылды. Ауданның әкімшілік-аумақтық бөлінісі 1 қала 23 ауылдық округтен, 56 ауылдық елді мекеннен тұрады.
Алакөл ауданының жалпы көлемі – 2367,267 мың гектар;
Жерлер категория бойыншакелесідей бөлінеді:
Ауыл шаруашылығы нысанындағы жерлер – 1063,671 мың гектар, оның ішінде жайылымдық жерлер – 894,186 мың гектар, шабындық жерлер - 51,748 мың гектар.
Елді мекен жерлері - 59,363 мың гектар;
өнеркәсіп, көлік, байланыс, ғарыш қызметі, қорғаныс, ұлттық қауіпсіздік мұқтажына арналған жер және ауылшаруашылығына арналған өзге де жерлер -22,963 мың гектар;
орман қорының жерлері – 245,221 мың гектар;
табиғи қорық жерлері-168,985 мың гектар;
су қорының жерлері - 794 мың гектар;
босалқы жер қоры – 808,560 мың гектар.
Алакөл ауданының климаты континенталды. Жылдық жауын-шашын мөлшері жазық аймақтарда 150-260 мм, тау бөктерлері мен аңғарларында 350-550 мм.Қаңтардың орташа температурасы -12-16°С, шілдеде +18+23°С.
Жазық даласы жартылай шөлейтті сұры-қоңыр топырақтан, ал тау бөктері ашық-қоңыр, қара топырақтан тұрады.
Аудан аумағында Тентек, Шынжылы, Жаманты, Қызылтал, Ырғайты өзендері ағып жатыр.
Аудан аумағында өсімдіктердің 110 түрі тараған. Оның 25 тұқымды түрге және 85 гүлді өсімдіктерге жатады. Ең көп таралған үш тұқымдастар: дәнді, күрделі гүлділер және бұлдырлар.
Жайылымдық алқаптардың орташа өнімділігі 3,5 центнер/гектарды құрайды.
Жайылымдар азықтарының қоры жайылымдық кезеңде 180-210 күн ұзақтығымен пайдаланылады.
Әкімшілік-аумақтық бөлініс бойынша Алакөл ауданында 1 қала 23 ауылдық округтер, 56 ауылдық елді - мекендер орналасқан.
Санаттар бөлінісінде Алакөл ауданы аумағының жалпы ауданы мың ( га )
№ п/п
Жер ка­те­го­ри­я­сы
Бар­лы­ғы
Со­ның ішін­де жай­ы­лым
1
Аумақ­тың жал­пы кө­ле­мі: со­ның ішін­де
2 367 267
2
Ауыл ша­ру­а­шы­лы­ғы жер­ле­рі
1 063 671
894 186
3
Ел­ді ме­кен
59 363
4
Өнер­к­ә­сіп, кө­лік, бай­ла­ныс және бас­қа да ауыл ша­ру­а­шы­лы­ғы емес мақ­сат­та­ғы жер­лер
22 963
5
Ор­ман қо­ры жер­ле­рі
245 221
6
Су қо­ры­ның жер­ле­рі
794
7
Босал­қы жер­лер
808 560
8
Та­би­ғи қо­рық жер­ле­рі
168 985
Ауылдық округтер бөлінісінде ауданның жер пайдалануы мың ( га )
№ п/п
Округ ата­уы
Ауыл ата­уы
Аумақ­тың жал­пы кө­ле­мі
в том чис­ле
Бү­кіл егіс ал­қа­бы
Ауыл­дық ел­ді ме­кен­дер­дің жер­ле­рі
Ауыл ша­ру­а­шы­лы­ғы жер­ле­рі
Босал­қы жер­лер және ар­найы қор жер­ле­рі
Бас­қа­лар
1
Үша­рал қа­ла­лық окру­гі
Үша­рал
49765
2783
49753
1271
2746
МТФ
12
12
2
До­стық ауыл­дық окру­гі
До­стық
553
553
СТ-Жа­ла­ңа­шкөл
27
27
СТ-Көк­тұ­ма
28
28
3
Бес­көл ауыл­дық окру­гі
Бес­көл
4440
683
3757
251
319
Бұ­лақ­ты
9236
1444
7192
77
2668
Қа­ра­тұ­ма
45
45
РЗД-Сай­хан
8
8
РЗД-Пя­тый
7
7
РЗД-13
16
16
4
Ыр­ғай­ты ауыл­дық окру­гі
Көк­тұ­ма
82664
953
81711
5535
Ақ­ши
11652
1835
9817
1937
5
Жай­пақ ауыл­дық окру­гі
Жай­пақ
13738
4977
8761
349
2968
6
Қай­нар ауыл­дық окру­гі
Қай­нар
8524
2077
6447
974
1784
7
Ақ­тү­бек ауыл­дық окру­гі
Ақ­тү­бек
22449
2010
20439
1061
2214
8
Ын­та­лы ауыл­дық окру­гі
Ын­та­лы
22185
32
22153
1702
3176
9
Қа­мысқа­ла ауыл­дық окру­гі
Қа­мысқа­ла
5613
4981
632
2
Ала­көл
6071
3959
2113
10
Жа­ға­тал ауыл­дық окру­гі
Қа­зақ­стан
46659
1401
45258
1211
4024
Бе­са­ғаш
9677
1025
8652
110
1896
11
Жа­на­ма ауыл­дық окру­гі
Жа­на­ма
21676
2067
19609
209
1345
Ескі Жа­на­ма
23
23
Қа­ра­бұ­лақ
14400
1265
13135
53
2246
12
Ең­бек­ші ауыл­дық окру­гі
Ең­бек­ші
49952
5486
44466
811
1547
13
Ар­қар­лы ауыл­дық окру­гі
Ар­қар­лы
66101
3254
62847
874
53
14
Қы­зы­ла­шы ауыл­дық окру­гі
Жұ­ма­хан Ба­ла­па­нов
33199
2569
30630
1624
5612
15
Қа­бан­бай ауыл­дық окру­гі
Қа­бан­бай
32018
677
31341
513
5736
Жам­был
20735
49
20686
650
1836
16
Те­ректі ауыл­дық окру­гі
Те­ректі
36974
735
36239
325
3777
Тал­ды­бұ­лақ
4845
249
4596
220
772
17
Ек­пін­ді ауыл­дық окру­гі
Ек­пін­ді
53626
513
53113
234
5676
Қар­лы­ғаш
7993
305
7688
210
611
Ұш­қай­ын
7279
276
7003
305
209
18
Жы­лан­ды ауыл­дық окру­гі
Жы­лан­ды
57060
962
56098
1815
Әшім
3607
236
3371
Кө­к­жар
5675
302
5373
150
Май­қын
5653
316
5337
102
Шы­н­жы­лы
7497
494
7003
19
Ақ­жар ауыл­дық окру­гі
Ақ­жар
7176
532
6644
4187
Қо­ңыр
1536
583
953
79
293
Ма­лай­шат
3788
314
3474
85
1511
20
Са­пақ ауыл­дық окру­гі
Са­пақ
182700
883
181817
98
3690
Биба­қан
5944
380
5564
159
2005
21
То­қ­жай­лау ауыл­дық окру­гі
То­қ­жай­лау
63857
1876
61981
5032
3439
22
Үш­бұ­лақ ауыл­дық окру­гі
Ұш­бұ­лақ
19032
768
18264
1831
683
Ке­ңес
2929
194
2735
100
534
Ай­па­ра
11873
188
11685
23
Леп­сі ауыл­дық окру­гі
Леп­сі
13503
2165
11338
357
1329
Шым­бұ­лақ
4938
478
4460
35
574
Жүн­жү­рек
5537
175
5362
5
578
Бай­зе­рек
5517
466
5051
10
982
24
Көл­бай ауыл­дық окру­гі
Көл­бай
30009
830
29179
733
2374
Әлем­ді
10615
241
10374
414
1123
Бұ­дыр
6921
57
6864
37
868
Қы­зыл­қай­ын
22694
588
22100
100
1798
Ауыл шаруашылығы жануарларын қамтамасыз ету үшін Алакөл ауданы бойынша барлығы 894186 га жайылымдық жер бар. Елді мекен шегінде 98264 га жайылым бар, босалқы жерлерде 808560 га жайылымдық жерлер бар.
Ауылдық округтерде мал басының өсуіне байланысты жеке аулаларда 52803 га жайылымдық жерлер жетіспейді.
Осы проблемаларды шешу үшін-мемлекеттік қордан жайылымдық жерлерді ұтымды пайдалану және елді мекендердің жерлері есебінен жайылым алаңдарын ұлғайту қажет, сонымен қатар қордағы жерлердің құрамынан тыңайған жерлерді басқа (жайылымдар) санаттағы жерлерге ауыстыру қажет. Бұл жер учаскелерін ауыл шаруашылығы айналымына тарту үшін бұл жерлерді мал жаю үшін жайылымдармен қамтамасыз етілмеген адамдарға бөлу қажет. Жайылымдардан жем - шөп қоры ұзақтығы 180-210 күн болатын жайылым кезеңінде пайдаланылады. Шабындықтардан жем қоры қора кезеңінде пайдаланылады.
Гидрография және суландыру
Аудан аумағында Тентек, Шынжылы, Жаманты, Қызылтал, Ырғайты өзендері ағып жатыр. Қорытындылай келе, суладыру көздері ауданда ауыл шаруашылық малдарының қажеттілігін толығымен қанағаттандырып отыр. Бір ауылшаруашылық малына су тұтынудың орташа тәуліктік нормасы Қазақстан Республикасы Премьер-Министрі орынбасарының 2016 жылғы 30 желтоқсандағы № 545 бұйрығымен бекітілген Су тұтынудың және су бұрудың үлестік нормаларын әзірлеу әдістемесіне айқындалады.
Жайылым сыйымдылығы
Жайылым сыйымдылығын анықтау, жайылым кезеңінде оның өнімділігі туралы деректер негізінде жүргізілді. Шамамен алғанда, жасыл азықтың келесі нормалары алынды (орта есеппен бір бас малға): ірі қара мал (ІҚМ) – 4,5 га, ұсақ қара мал (ҰҚМ) - 1 га, жылқылар – 4,5 га. Жайылым кезеңінің ұзақтылығы 180-210 күн. Осылайша, жайылым өнімін, малдың жасыл азықты бір күндегі қажет ету көлемін, жайылым кезеңінің ұзақтылығын біле отырып, жайылымның сыйымдылығын анықтауға болады.
Жайылымдардың өнімділігі мен шөп құрамын жақсарту мақсатында жайылым айналымы ұйымдастырылады. Жайылым айналымы - шөпті жаңарту мен жақсарту бойынша басқа да іс-шаралармен бірлескен жеке учаскедегі жылдар бойынша малды бағу, демалу және шөп оруды кезекшілеу тәсілімен жайылымдар өнімділігін арттыруға бағытталған жайылымды пайдалану және оған күтім жасау жүйесі.
Жайылымдардың өнімділігін арттыруда табын мен отар учаскелерін, жазғы лагерьлердерін, су кешендерін және мал айдайтын жолдарды орналастырудан тұратын олардың аумағын дұрыс ұйымдастыру маңызды рөлге ие.
Табиғи жайылымдарда (күнтізбелік графигі) көрсетілген келесі мерзімдерімен төрт танапты жайылым айналымын ұйымдастыру қарастырылады.
Ауыл шаруашылығы жануарларын жаюдың және айдаудың маусымдық маршруттарын белгілейтін жайылымды пайдалану жөніндегі күнтізбелік графигі
Жыл­дар
Жай­ы­лым­дар­дар­ға мал­дар­ды ай­дап шы­ға­ру және жай­ы­лым­дар­дан қай­та­ру мер­зім­де­рі
Көк­тем
Жаз
Күз
Қыс
2023
На­урыз ай­ы­ның I-ші он күн­ді­гі Ма­мыр ай­ы­ның II –ші он күн­ді­гі
Ма­мыр ай­ы­ның II-ші он күн­ді­гі Қа­зан ай­ы­ның II-ші он күн­ді­гі
Қа­зан ай­ы­ның II-ші он күн­ді­гі Қа­ра­ша ай­ы­ның III-ші он күн­ді­гі
Қа­ра­ша ай­ы­ның III-ші он күн­ді­гі На­урыз ай­ы­ның II-ші он күн­ді­гі
2024
На­урыз ай­ы­ның I-ші он күн­ді­гі Ма­мыр ай­ы­ның II-ші он күн­ді­гі
Ма­мыр ай­ы­ның II-ші он күн­ді­гі Қа­зан ай­ы­ның II-ші он күн­ді­гі
Қа­зан ай­ы­ның II-ші он күн­ді­гі Қа­ра­ша ай­ы­ның III –ші он күн­ді­гі
Қа­ра­ша ай­ы­ның III-ші он күн­ді­гі На­урыз ай­ы­ның II-ші он күн­ді­гі
Ветеринариялық-санитариялық обьектілер туралы мәлімет
Аудан бойынша ауылдық округтер бөлінісінде ветеринариялық-санитариялық объектілер туралы мәліметтер ( кестеде ) көрсетілген.
№ р/н
Округ ата­уы
Жа­сан­ды ұрық­тан­ды­ру пунк­ті
Мал қо­рым­да­ры
Сі­бір жа­ра­сы кө­мін­ді­ле­рі
Ве­те­ри­на­ри­я­лық пунк­тер
1
Үша­рал қа­ла­лық окру­гі
1
1
1
2
До­стық ауыл­дық окру­гі
1
1
3
Бес­көл ауыл­дық окру­гі
1
1
1
4
Ыр­ғай­ты ауыл­дық окру­гі
1
5
Жай­пақ ауыл­дық окру­гі
1
1
6
Қай­нар ауыл­дық окру­гі
1
1
1
7
Ақ­тү­бек ауыл­дық окру­гі
1
1
8
Ын­та­лы ауыл­дық окру­гі
1
1
9
Қа­мысқа­ла ауыл­дық окру­гі
1
1
10
Жа­ға­тал ауыл­дық окру­гі
1
1
11
Жа­на­ма ауыл­дық окру­гі
2
3
6
1
12
Ең­бек­ші ауыл­дық окру­гі
1
1
1
1
13
Ар­қар­лы ауыл­дық окру­гі
1
1
1
14
Қы­зы­ла­шы ауыл­дық окру­гі
1
1
1
15
Қа­бан­бай ауыл­дық окру­гі
1
1
3
1
16
Те­ректі ауыл­дық окру­гі
1
1
1
17
Ек­пін­ді ауыл­дық окру­гі
1
1
1
18
Жы­лан­ды ауыл­дық окру­гі
1
1
1
19
Ақ­жар ауыл­дық окру­гі
1
1
1
20
Са­пақ ауыл­дық окру­гі
1
21
То­қ­жай­лау ауыл­дық окру­гі
1
1
1
22
Үш­бұ­лақ ауыл­дық окру­гі
1
1
1
23
Леп­сі ауыл­дық окру­гі
1
24
Көл­бай ауыл­дық окру­гі
2
1
1
1
Алакөл ауданында 75 ветеринариялық-санитарлық объектілер әрекет етеді. Оның ішінде: 21 мал қорымы, 21 сібір ошағы, 22 ветеринариялық пункт, 2 мал емдеу орындары, 9 ірі қара малын қолдан ұрықтандыру пунктер.
Қабылданған шешім
Ауданда 894 186 га жайылым бар, сондықтан Алакөл ауданы жерінің территориясында жайылымдарды басқару мен қолдану бойынша Жоспарды жүзеге асыру мәселесі жайылымның жоғарғы өнімділігіне, шөптердің бағалы құрамын ұзақ мерзімге сақтауға, жайылым азықтарымен мал басы санының көбін қамтамасыз етуге, мал шаруашылығы өнімдерінің жоғары сапасын алу мен мал басы санын көбейтуге зор ықпалы тиетін жерлерді тиімді әрі ұтымды пайдалануға мүмкіндік береді.
Алакөл ауданы аумағындағы жайылымдық жерлерді негізгі пайдаланушылар ауыл шаруашылығы құрылымдары болып табылады. Елді мекендер тұрғындарының ауыл шаруашылығы жануарлары елді мекендердің, ауыл шаруашылығы құрылымдарының жерлерінде және босалқы жерлерде жайылады.