Қазақстан Республикасы Қаржы нарығын және қаржы ұйымдарын реттеу мен қадағалау агенттігі Басқармасының "Екінші деңгейдегі банктерде тәуекелдерді басқару және ішкі бақылау жүйелерінің болуына қойылатын талаптар жөніндегі Нұсқаулықты бекіту және Қазақстан Республикасы Қаржы нарығын және қаржы ұйымдарын реттеу мен қадағалау агенттігі Басқармасының "Қаржы нарығын және қаржы ұйымдарын реттеу мен қадағалау мәселелері бойынша Қазақстан Республикасының кейбір нормативтік құқықтық актілеріне өзгерістер енгізу туралы" 2005 жылғы 26 наурыздағы № 116 қаулысына өзгерістер енгізу туралы" 2005 жылғы 30 қыркүйектегі № 359 қаулысына толықтырулар мен өзгерістер енгізу туралы
Екінші деңгейдегі банктердің қызметін реттейтін нормативтік құқықтық актілерді жетілдіру мақсатында Қазақстан Республикасы Қаржы нарығын және қаржы ұйымдарын реттеу мен қадағалау агенттігінің (бұдан әрі – Агенттік) Басқармасы ҚАУЛЫ ЕТЕДІ:

1. Агенттік Басқармасының «Екінші деңгейдегі банктерде тәуекелдерді басқару және ішкі бақылау жүйелерінің болуына қойылатын талаптар жөніндегі Нұсқаулықты бекіту және Қазақстан Республикасы Қаржы нарығын және қаржы ұйымдарын реттеу мен қадағалау агенттігі Басқармасының «Қаржы нарығын және қаржы ұйымдарын реттеу мен қадағалау мәселелері бойынша Қазақстан Республикасының кейбір нормативтік құқықтық актілеріне өзгерістер енгізу туралы» 2005 жылғы 26 наурыздағы № 116 қаулысына өзгерістер енгізу туралы» 2005 жылғы 30 қыркүйектегі № 359 қаулысына (Нормативтік құқықтық актілерді мемлекеттік тіркеу тізілімінде № 3925 тіркелген) мынадай толықтырулар мен өзгерістер енгізілсін:
көрсетілген қаулымен бекітілген Екiншi деңгейдегi банктерде тәуекелдердi басқару және iшкi бақылау жүйелерiнiң болуына қойылатын талаптар туралы нұсқаулықта (бұдан әрі – Нұсқаулық):
2-тармақ алынып тасталсын;
3-тармақ мынадай редакцияда жазылсын:
«3. Екінші деңгейдегі банктер:
жыл сайын есепті жылдан кейін келетін жылғы 1 шілдеден кешіктірмей қаржы рыногын және қаржылық ұйымдарды реттеу мен қадағалауды жүзеге асыратын мемлекеттiк органға (бұдан әрi - уәкiлеттi орган) өздері осы Нұсқаулықтың талаптарын орындауын бағалау жөніндегі есепті ұсынады;
тоқсан сайын есепті тоқсаннан кейін келетін айдың 30 күнінен кешіктірмей уәкілетті органға:
осы Нұсқаулықтың 10-қосымшасына сәйкес кредиттік тәуекелінің мониторингі, кредиттік тәуекелін бағалау, кредиттік тәуекелін бақылау матрицаларын;
осы Нұсқаулықтың 11-қосымшасына сәйкес өтімділік тәуекелінің мониторингі, өтімділік тәуекелін бағалау, өтімділік тәуекелін бақылау матрицаларын ұсынады.»;
3-1-тармағында «10» деген цифралар «30» деген цифрлармен ауыстырылсын;
6-1-тармақ мынадай редакцияда жазылсын:
«6-1. Осы Нұсқаулықта белгіленген талаптар критерийлерін орындау жөніндегі есеп уәкілетті органға осы Нұсқаулықтың 9-қосымшасына сәйкес нысанында ұсынылады. Нұсқаулықтың талаптарына сәйкес келуінің бағасы осы Нұсқаулықтың 9-қосымшасына сәйкес анықталады.»;
1-қосымшада:
«Тәуекелдердi басқару жүйесiн ұйымдастыруға қойылатын талаптар» кестесінде:
жиырма сегізінші жолдың «Талап критерийі» бағанының алпыс төртінші абзацындағы «күнделікті жұмыс істеу режиміне қайта көшу тәртібі» деген сөздерден кейін «, резервтік орталықтардың жұмыс істеу процедуралары, оның ішінде деректердің резервтік көшірмелерін жасау кезеңділігі мен тәсілдерін анықтау;» деген сөздермен толықтырылсын;
мынадай мазмұндағы жиырма тоғызыншы жолмен толықтырылсын:
«
Банк ор­ган­да­ры­ның тәу­е­кел­дер­ді бас­қа­ру және іш­кі ба­қы­лау жүй­е­сі ше­гін­де қа­был­дай­тын ше­шім­дер
Ди­рек­тор­лар ке­ңе­сі­нің және банк бас­қар­ма­сы­ның, ак­тив­тер­ді және мін­дет­те­ме­лер­ді бас­қа­ру ко­ми­те­ті­нің, сон­дай-ақ кре­дит­тік ко­ми­те­ті­нің, кре­дит­тік ко­ми­те­ті­нің қа­ра­уы­на ен­гі­зі­ле­тін кре­дит бе­ру ту­ра­лы ше­шім қа­был­дау ту­ра­лы, кре­дит­теу шар­тта­ры­ның та­лап­та­рын өзгер­ту, банк ұшы­ра­уы мүм­кін тәу­е­кел­дер­ді анық­тау, ба­ға­лау және мо­ни­то­рин­гі мә­се­ле­ле­рі бой­ын­ша оты­ры­ста­рын өт­кі­зу сырт­тай да­уыс бе­ру ны­са­нын­да, да­уыс бе­ру­ге қа­ты­су фак­ті­сі жа­з­ба­ша рас­та­лып, ти­іс­ті бай­ла­ныс құ­рал­да­ры (факс, ин­тер­нет және бас­қа­лар) ар­қы­лы жі­бе­рі­ле­ді. Осы та­лап көр­се­ті­л­ген ал­қа­лы ор­ган­да­ры құ­ра­мы­на кі­ре­тін, ше­шім­дер­ді қа­был­дау сәт­ін­де ти­іс­ті ор­ган­ның оты­ры­сы өт­кен жер­ден тыс болған тұ­лға­лар­ға та­рал­май­ды.
»;
2-қосымшада:
«Ішкi бақылау жүйесiне қойылатын талаптар» кестесінде:
отызыншы жолдың «Талап критерийлері» бағанының екінші абзацы мынадай редакцияда жазылсын:
«комплаенс қызметінің банк аясында ресми мәртебесі, алатын тиісті орны, өкілеттігі мен тәуелсіздігі бар және өзінің қызметін банктің директорлар кеңесімен жұмыс жоспарын әзірлеу және бекіту арқылы жүзеге асырады;»;
9-қосымша осы Қаулының 1-қосымшасына сәйкес редакцияда жазылсын;
осы Қаулының 2, 3-қосымшаларына сәйкес тиісінше 10, 11-қосымшалармен толықтырылсын.

4. Тізбесін қаржы нарығын және қаржы ұйымдарын реттеу мен қадағалауды жүзеге асыратын мемлекеттік орган белгілеген кез келген халықаралық рейтинг агенттіктерінің «А»-дан төмен емес ұзақ мерзімді рейтингі бар Қазақстан Республикасының резиденті емес қаржы ұйымдарының еншілес ұйымдары болып табылатын банктер 2011 жылғы 1 қаңтар мерзіміне дейін Нұсқаулық талаптарының орындалуын қамтамасыз етсін.

Қазақстан Республикасы Қаржы
нарығын және қаржы ұйымдарын
реттеу мен қадағалау агенттігі
Басқармасының
2009 жылғы 29 желтоқсан № 263
қаулысына 1-қосымша
«Екiншi деңгейдегi банктерде
тәуекелдердi басқару және iшкi
бақылау жүйелерiнiң болуына
қойылатын талаптар туралы
нұсқаулыққа 9-қосымша
«____________________________________» «_____» жылғы банктің атауы Тәуекелдерді басқару және ішкі бақылау жүйесінің болуына нұсқаулық талаптарының критерийлерін орындау жөніндегі есебі
№
Тәу­е­кел­дер­ді бас­қа­ру және іш­кі ба­қы­лау жүй­е­ле­рі­нің бо­луы­на та­ла­бы кри­те­рий­і­нің ата­уы
Іш­кі құ­жат­тар­дың тіз­бе­сі (құ­жат­тың де­ректе­ме­ле­рі және осы құ­жат­ты бе­кіт­кен ор­ган)
Та­лап кри­те­рий­ін орын­дау бой­ын­ша өт­кі­зі­л­ген про­це­ду­ра­лар­дың тіз­бе­сі
Банк­тің Нұс­қа­улық та­ла­бы­ның кри­те­рий­іне сәй­кес ке­лу­і­нің ба­ға­сы
Банк ес­кер­туі
1
2
3
4
5
6
Нұсқаулық талаптарына сәйкес келуінің бағасы: _______________
      Банктің бірінші басшысы (не оның орнындағы тұлға)
      ________________ ______________
           қолы             күні
      Тәуекелдерді басқару бөлімшесінің басшысы
      ________________ ______________
           қолы             күні
      Ішкі аудит қызметінің басшысы
      ________________ ______________
           қолы             күні
      Комплаенс-офис басшысы
      ________________ ______________
           қолы             күні
Кестені толтырудың түсініктемесі:
Нұсқаулық талаптарына сәйкес келуін бағалау: сәйкес келеді, ішін ара сәйкес келеді, сәйкес келмейді критерийлерінің үш баллды жүйесі бойынша жүзеге асырылуы тиіс.

Қазақстан Республикасы Қаржы
нарығын және қаржы ұйымдарын
реттеу мен қадағалау агенттігі
Басқармасының
2009 жылғы 29 желтоқсан № 263
қаулысына 2-қосымша
«Екiншi деңгейдегi банктерде
тәуекелдердi басқару және iшкi
бақылау жүйелерiнiң болуына
қойылатын талаптар туралы
нұсқаулыққа 10-қосымша
Кредиттік тәуекел мониторингінің матрицасы
1-кесте. Жылжымайтын мүлік түріндегі кепілдік қамтамасыз ету құнының несиелік портфельге қатынасы
Нақ­ты көр­сет­кіш­тер
Стресс-тест:
bottom up фор­ма­тын­да­ғы стресс-те­сті­леу әді­сте­ме­сі бой­ын­ша Қа­зақ­стан Рес­пуб­ли­ка­сы­ның Ұлт­тық Бан­кі мен уәкі­лет­ті ор­ган­ның ұсы­ным­да­ры
Банк бас­қар­ма­сы­ның пі­кі­рі бой­ын­ша банк­тің қар­жы­лық ұрақ­ты­лы­ғы­на әсер ету ық­ти­мал­ды­ғы (фак­тор­лар/жағ­дай­лар) мен дә­ре­же­сі
Жа­ғым­сыз үр­ді­стер­ді жою үшін қа­был­дан­ған ша­ра­лар (банк­тің іш­кі құ­жат­та­рын­да бел­гі­лен­ген ли­мит­тен асып кет­кен жағ­дай­да тол­ты­ры­ла­ды)
Ком­мен­та­рий­лер
Есеп­ті тоқ­сан, пай­ы­з­бен
Ал­дың­ғы тоқ­сан, пай­ы­з­бен
Банк­тің іш­кі құ­жат­та­рын­да бел­гі­лен­ген ли­мит
1
2
3
4
5
6
7
2-кесте. Жіктелген активтер (банкаралық заемдарды қоспағанда) және жұмыс істемейтін кредиттер

Нақ­ты көр­сет­кіш­тер
Стресс-тест:
Ке­ле­сі тоқ­сан­да тө­лем­де­рі 90(тоқ­сан) күн­нен аса мер­зі­мі өт­кен кре­дит­тер­дің үле­сі 20 (жиыр­ма) пай­ыз­ға өсуі. Жік­тел­ген ак­тив­тер бой­ын­ша про­ви­зи­я­лар­дың мөл­ше­рі (тең­ге­мен)
Банк бас­қар­ма­сы­ның пі­кі­рі бой­ын­ша банк­тің қар­жы­лық ұрақ­ты­лы­ғы­на әсер ету ық­ти­мал­ды­ғы (фак­тор­лар/жағ­дай­лар) мен дә­ре­же­сі
Жа­ғым­сыз үр­ді­стер­ді жою үшін қа­был­дан­ған ша­ра­лар (банк­тің іш­кі құ­жат­та­рын­да бел­гі­лен­ген ли­мит­тен асып кет­кен жағ­дай­да тол­ты­ры­ла­ды)
Ком­мен­та­рий­лер
Есеп­ті тоқ­сан, пай­ы­з­бен
Ал­дың­ғы тоқ­сан, пай­ы­з­бен
Банк­тің іш­кі құ­жат­та­рын­да бел­гі­лен­ген ли­мит
1
2
3
4
5
6
7

Нақ­ты көр­сет­кіш­тер
Банк бас­қар­ма­сы­ның пі­кі­рі бой­ын­ша банк­тің қар­жы­лық тұ­рақ­ты­лы­ғы­на әсер ету ық­ти­мал­ды­ғы (фак­тор­лар/жағ­дай­лар) мен дә­ре­же­сі
Банк бас­қар­ма­сы­ның ба­ға­ла­уы бой­ын­ша ке­ле­сі тоқ­сан­да­ғы ко­эф­фи­ци­ент­тің ба­ға­лық мәні. Ба­ға­ла­удың құ­бы­луын ре­зерв­тер­дің өзге­ру­і­мен және кре­дит­тік порт­фель­де­гі өзге­рі­стер­мен си­паттау
Ком­мен­та­рий­лер
Есеп­ті тоқ­сан, пай­ы­з­бен
Ал­дың­ғы тоқ­сан, пай­ы­з­бен
Банк­тің іш­кі құ­жат­та­рын­да бел­гі­лен­ген ли­мит
1
2
3
4
5
6

Нақ­ты көр­сет­кіш­тер
Банк бас­қар­ма­сы­ның пі­кі­рі бой­ын­ша банк­тің қар­жы­лық тұ­рақ­ты­лы­ғы­на әсер ету ық­ти­мал­ды­ғы (фак­тор­лар/жағ­дай­лар) мен дә­ре­же­сі
Банк бас­қар­ма­сы­ның ба­ға­ла­уы бой­ын­ша ке­ле­сі тоқ­сан­да­ғы ко­эф­фи­ци­ент­тің ба­ға­лық мәні. Ба­ға­ла­удың құ­бы­луын ре­зерв­тер­дің өзге­ру­і­мен және кре­дит­тік порт­фель­де­гі өзге­рі­стер­мен си­паттау
Ком­мен­та­рий­лер
Есеп­ті тоқ­сан, пай­ы­з­бен
Ал­дың­ғы тоқ­сан, пай­ы­з­бен
Банк­тің іш­кі құ­жат­та­рын­да бел­гі­лен­ген ли­мит
1
2
3
4
5
6

Есеп­ті тоқ­сан, пай­ы­з­бен
Ал­дың­ғы тоқ­сан, пай­ы­з­бен
Банк­тің іш­кі құ­жат­та­рын­да бел­гі­лен­ген ли­мит
Мер­зі­мі өт­кен қай­та құ­ры­лым­дал­ған кре­дит­тер­дің жал­пы со­ма­сы (тең­ге­мен)
Ке­ле­сі есеп­ті тоқ­сан­да­ғы өсуі неме­се тө­мен­де­уі ту­ра­лы банк­тің бо­лжа­мы. На­зар­ға алын­ған фак­тор­лар
Банк бас­қар­ма­сы­ның ба­ға­лау бой­ын­ша ке­ле­сі тоқ­сан­да­ғы ко­эф­фи­ци­ент­тің ба­ға­лық мәні. Ба­ға­ның құ­бы­луын қай­та құ­ры­лым­дал­ған кре­дит­тер­де­гі өзге­рі­стер­мен си­паттау
Ком­мен­та­рий­лер
1
2
3
4
5
6
7

5. Бланктік кредиттердің несиелік портфельге қатынасы
Есеп­ті тоқ­сан,  пай­ы­з­бен
Ал­дың­ғы тоқ­сан, пай­ы­з­бен
Банк­тің іш­кі құ­жат­та­рын­да бел­гі­лен­ген ли­мит
Мер­зі­мі 90 (тоқ­сан­нан ) астам күн­ге өт­кен бланк­тік кре­дит­тер­дің үле­сі
Бе­сін­ші са­нат­та­ғы күм­ән­ді және үміт­сіз деп жік­тел­ген бланк­тік кре­дит­тер­дің үле­сі
Банк бас­қар­ма­сы­ның ке­ле­сі тоқ­сан­да­ғы бланк­тік кре­дит­тер­дің неси­е­лік порт­фель­ге қа­ты­на­сын ба­ға­ла­уы
Ко­эф­фи­ци­ент­тің өсуі неме­се тө­мен­де­уі­нің се­беп­те­рі
1
2
3
4
5
6
7
Қабылданған шешімдердің матрицасы
№
Бұ­зу­шы­лық
Бұ­зу­шы­лық­тың туын­да­уы­на әкел­ген се­беп­тер
Бұ­зу­шы­лық­ты жо­ю­ға жа­у­ап­ты бө­лім­ше­лер, тұ­лға­лар
Анық­тал­ған бұ­зу­шы­лық­ты жою бой­ын­ша қа­был­дан­ған ша­ра­лар жө­нін­де ди­рек­тор­лар ке­ңе­сі­нің және (неме­се) бас­қар­ма­ның ше­ші­мі
Банк­ке ке­рі әсе­рі
Стресс-те­сті­лер­дің қо­ры­тындысы бой­ын­ша жос­пар­ла­на­тын ша­ра­лар жө­нін­де­гі ди­рек­тор­лар ке­ңе­сі­нің және(неме­се) бас­қар­ма­ның ше­ші­мі
Бұ­зу­шы­лық­ты жою мер­зі­мі
Қай­та қа­рал­ған мер­зім­дер
Бұ­зу­шы­лық­ты жою кү­ні
Ес­кер­ту
1
2
3
4
5
6
7
8
9
10
11
Кредиттік тәуекелді бағалау матрицасы
Тө­мен
Ор­та­ша
Жо­ға­ры
Кре­дит­тік порт­фель­дің өсу қар­қы­ны жер­гі­лік­ті, ай­мақ­тық және (неме­се) рес­пуб­ли­ка­лық дең­гей­де­гі эко­но­ми­ка­лық және де­мо­гра­фи­я­лық үр­ді­стер­мен, сон­дай-ақ бә­се­ке­ле­стік дең­гей­і­мен қам­та­ма­сыз еті­ле­ді. Өсуі жос­пар­лан­ды.
Кре­дит­тік порт­фель­дің өсу қар­қы­ны жер­гі­лік­ті, ай­мақ­тық және (неме­се) рес­пуб­ли­ка­лық дең­гей­де­гі эко­но­ми­ка­лық және де­мо­гра­фи­я­лық үр­ді­стер­ден, сон­дай-ақ бә­се­ке­ле­стік дең­гей­ден аса­ды. Бел­гі­лі дә­ре­же­де өсуі жос­пар­лан­ба­ған неме­се жос­пар­лан­ған дең­гей­ден асып ке­те­ді.
Кре­дит­тік порт­фель­дің өсу қар­қы­ны жер­гі­лік­ті, ай­мақ­тық және (неме­се) рес­пуб­ли­ка­лық дең­гей­де­гі эко­но­ми­ка­лық және де­мо­гра­фи­я­лық үр­ді­стер­ден, сон­дай-ақ бә­се­ке­ле­стік дең­гей­ден еле­улі дә­ре­же­де аса­ды. Өсуі жос­пар­лан­ба­ған неме­се жос­пар­лан­ған дең­гей­лер ден асып ке­те­ді. Өсуі жа­ңа өнім­дер неме­се қа­ла сыр­тын­да­ғы за­ем­шы­лар бой­ын­ша бай­қа­луы мүм­кін.
Банк кі­рі­сте­рі­нің үл­кен бө­лі­гі кре­дит­тер бой­ын­ша пай­ыз­ға және опе­ра­ци­я­лар бой­ын­ша ко­мис­си­я­лық ақы­лар­ға бай­ла­ны­сты бо­ла­ды, бі­рақ кре­дит­тік порт­фель ше­гін­де­гі кі­рі­стер көз­де­рі әр­та­рап­тан­ды­ры­л­ған.
Банк кі­рі­сте­рі­нің үл­кен бө­лі­гі кре­дит­тер бой­ын­ша пай­ыз­ға және опе­ра­ци­я­лар бой­ын­ша ко­мис­си­я­лық ақы­лар­ға бай­ла­ны­сты бо­ла­ды, бі­рақ кре­дит­тік порт­фель ше­гін­де­гі кі­рі­стер көз­де­рі әр­та­рап­тан­ды­рыл­ма­ған.
Банк кре­дит­тер бой­ын­ша пай­ыз­ға және опе­ра­ци­я­лар бой­ын­ша ко­мис­си­я­лық ақы­лар­ға еле­улі дә­ре­же­де тәу­ел­ді бо­ла­ды.
Банк кі­рі­сті­лік әле­уе­тіне қа­рай, бұ­дан жо­ға­ры тәу­е­ке­лі бар кре­дит­тік өнім­дер­ді көз­де­уі мүм­кін. Кре­дит­тік кі­рі­стер цик­л­дық тренд­тер үшін өте әл­сіз.
Жік­тел­ген кре­дит­тер мен шар­тты мін­дет­те­ме­лер бой­ын­ша ре­зерв­тер мөл­ше­рі­нің жік­тел­ген кре­дит­тер мен неси­е­лік порт­фель­ге қа­ты­на­сы еле­улі бо­лып та­бы­ла­ды.
Жік­тел­ген кре­дит­тер мен шар­тты мін­дет­те­ме­лер бой­ын­ша ре­зерв­тер мөл­ше­рі­нің жік­тел­ген кре­дит­тер мен неси­е­лік порт­фель­ге қа­ты­на­сы ор­та­ша бо­лып та­бы­ла­ды.
Жік­тел­ген кре­дит­тер мен шар­тты мін­дет­те­ме­лер бой­ын­ша ре­зерв­тер мөл­ше­рі­нің жік­тел­ген кре­дит­тер мен неси­е­лік порт­фель­ге қа­ты­на­сы еле­у­сіз бо­лып та­бы­ла­ды.
Пай­ы­здық став­ка­лар тәу­е­кел­ге сәй­кес бел­гі­ле­не­ді, сый­а­қы­лар тең­десті­рі­л­ген.
Кре­дит­тер бой­ын­ша пай­ы­здар тәу­е­кел дә­ре­же­сіне сәй­кес бел­гі­ле­не­ді, бұл рет­те тәу­е­кел ара­сын­да еле­у­сіз сәй­кес­сіз­дік­тер орын ала­ды.
Кре­дит­тер бой­ын­ша пай­ы­здық став­ка­лар бел­гі­лен­ген кез­де тәу­е­кел ес­ке­ріл­мей­ді.
Кре­дит­теу са­я­са­ты ке­пі­л­ге қой­ы­ла­тын кон­сер­ва­тив­ті та­лап­тар­ды қам­ти­ды. Ке­піл­дік­ті ба­ға­лау уақ­ты­лы жүр­гі­зі­ле­ді және жет­кі­лік­ті бо­лып та­бы­ла­ды.
Кре­дит­теу са­я­са­ты ке­пі­л­ге құп­та­у­ға бо­ла­тын та­лап­тар­ды қам­ти­ды. Банк қол­да­на­тын тә­жі­ри­бе осы са­я­сат­тар­дан ор­та­ша ауыт­қу­лар­ға әке­ле­ді. Ке­піл­дік­тің ба­ға­ла­уы жет­кі­лік­сіз бо­лып та­бы­ла­ды неме­се ба­ра­бар емес қор­ғауын көр­се­те­ді.
Ке­піл­дік­ке же­ңіл­де­ті­л­ген та­лап­тар қой­ы­ла­ды, егер са­я­сат кон­сер­ва­тив­ті та­лап­тар­ды қам­ти­тын бол­са, еле­улі ауыт­қу­лар орын ала­ды. Кре­дит бой­ын­ша қам­та­ма­сыз ету жет­кі­лік­сіз бо­лып та­бы­ла­ды, ке­піл­дік­ті ба­ға­лау си­рек жүр­гі­зі­ле­ді неме­се ба­ра­бар емес қор­ғауын көр­се­те­ді.
Кре­дит­тер және (неме­се) ке­піл­дік қам­та­ма­сыз ету жө­нін­де­гі құ­жат­та­ма­да­ғы ауыт­қу­лар азын-аулақ бо­ла­ды  және шы­ғын­дар пай­да бо­лу тәу­е­ке­ліне ба­рын­ша аз әсе­рін тигі­зе­ді.
Кре­дит­тер және (неме­се) ке­піл­дік қам­та­ма­сыз ету жө­нін­де­гі құ­жат­та­ма­да­ғы ауыт­қу­лар дең­гейі ор­та­ша бо­ла­ды, бі­рақ ауыт­қу­лар уақ­ты­лы тү­зе­ті­ле­ді де, әдет­те­гідей банк еле­улі шы­ғын­дар пай­да бо­лу тәу­е­ке­ліне ұшы­ра­май­ды.
Кре­дит­тер және (неме­се) ке­піл­дік қам­та­ма­сыз ету жө­нін­де­гі құ­жат­та­ма­да­ғы ауыт­қу­лар дең­гейі еле­улі бо­ла­ды. Са­я­сат­тан ауыт­қу­лар уақ­ты­лы жой­ыл­май­ды, ал банк жо­ға­ры шы­ғын­дар пай­да бо­лу тәу­е­ке­ліне ұшы­ра­уы мүм­кін.
Банк порт­фе­лі жет­кі­лік­ті дә­ре­же­де әр­та­рап­тан­ды­ры­л­ған және оның ірі шо­ғыр­ла­нуы жоқ. Шо­ғыр­лан­ды­ры­л­ған та­лап­тар­дың әдет­те­гідей өза­ра бай­ла­ны­сы жоқ. Шо­ғыр­ла­ну­лар іш­кі ли­мит­тер­ге сәй­кес ке­ле­ді.
Банк порт­фе­лі­нің азын-аулақ шо­ғыр­ла­нуы бар, бұл рет­те шо­ғыр­ла­ну­лар­дың өза­ра бай­ла­ны­сы жоқ. Шо­ғыр­ла­нуы нор­ма­лар­ға сәй­кес ке­ле­ді, бі­рақ ли­мит­тер­ге жа­қын­да­уы мүм­кін.
Банк порт­фе­лін­де­гі шо­ғыр­ла­ну еле­улі бо­лып та­бы­ла­ды. Осы та­лап­тар бір бі­рі­мен бай­ла­ны­сты бо­луы мүм­кін неме­се порт­фель­де ор­та­ша шо­ғыр­ла­ну бо­луы мүм­кін. Шо­ғыр­ла­ну дең­гейі іш­кі ли­мит­тер­ден аса­ды.
Неси­е­лік порт­фель­ге қа­ты­сты тап­қан және өн­ді­ріп алын­ба­ған пай­ы­здар азын-аулақ.
Неси­е­лік порт­фель­ге қа­ты­сты тап­қан және өн­ді­ріп алын­ба­ған пай­ы­здар ор­та­ша.
Неси­е­лік порт­фель­ге қа­ты­сты тап­қан және өн­ді­ріп алын­ба­ған пай­ы­здар еле­улі.
Про­бле­ма­лық және үміт­сіз кре­дит­тер­ді про­ви­зи­я­лар­мен (ре­зерв­тер­мен) жа­бу дең­гейі жо­ға­ры. Про­ви­зи­я­лар бой­ын­ша шы­ғы­стар тұ­рақ­ты.
Про­бле­ма­лық және үміт­сіз кре­дит­тер­ді про­ви­зи­я­лар­мен (ре­зерв­тер­мен) жа­бу дең­гейі ор­та­ша, бі­рақ про­ви­зи­я­лар бой­ын­ша шы­ғы­стар­ды ұл­ғай­ту қа­жет бо­луы мүм­кін.
Про­бле­ма­лық және үміт­сіз кре­дит­тер­ді про­ви­зи­я­лар­мен (ре­зерв­тер­мен) жа­бу дең­гейі тө­мен. Кре­дит­тер бой­ын­ша шы­ғын­дар­ды жа­бу үшін жет­кі­лік­ті дең­гей­ін қам­та­ма­сыз ету үшін ар­найы про­ви­зи­я­лар құ­ру қа­жет бо­луы мүм­кін.
Тоқ­сан­да­ғы және бір жы­л­ғы кі­рі­стер кре­дит­тік шы­ғын­дар­дан (үміт­сіз кре­дит­тер­ден) көп ар­тық.
Кі­рі­стер есе­бі­нен та­за кре­дит­тік шы­ғын­дар­ды (үміт­сіз кре­дит­тер­ді) жа­бу ор­та­ша бо­лып та­бы­ла­ды. Жыл сай­ын­ғы кі­рі­стер те­пе-тең жа­бу­ды қам­та­ма­сыз ете­ді, бі­рақ тоқ­сан­дық жа­бу ша­ма­лы ши­е­ле­ні­су­ші­лік­ті көр­се­те­ді.
Кі­рі­стер есе­бі­нен та­за кре­дит­тік шы­ғын­дар­ды (үміт­сіз кре­дит­тер­ді) жа­бу тө­мен бо­лып та­бы­ла­ды. Тоқ­сан­дық және жыл­дық кі­рі­стер ба­рын­ша аз неме­се ба­ра­бар емес жа­бу­ды қам­та­ма­сыз ете­ді.
Банк­тің неси­е­лік порт­фе­лін­де мер­зі­мі өт­кен бе­ре­шек 90 (тоқ­сан) күн­ді құ­рай­тын кре­дит­тер­дің дең­гейі тө­мен, үр­ді­сі тұ­рақ­ты.
Банк­тің неси­е­лік порт­фе­лін­де мер­зі­мі өт­кен бе­ре­шек 90 (тоқ­сан) күн­ді құ­рай­тын кре­дит­тер­дің дең­гейі ор­та­ша, үр­ді­сі тұ­рақ­ты неме­се ша­ма­лы өсіп ке­ле­ді.
Банк­тің неси­е­лік порт­фе­лін­де мер­зі­мі өт­кен бе­ре­шек 90 (тоқ­сан) күн­ді құ­рай­тын кре­дит­тер­дің дең­гейі жо­ға­ры неме­се ор­та­ша, бұл рет­те үр­ді­сі тез өсіп ке­ле­ді. Дең­гейі банк­пен бел­гі­лен­ген ли­мит­тен аса­ды.
Банк­тің неси­е­лік порт­фе­лін­де­гі жұ­мыс іс­те­мей­тін кре­дит­тер­дің дең­гейі тө­мен, үр­ді­сі тұ­рақ­ты.
Банк­тің неси­е­лік порт­фе­лін­де­гі жұ­мыс іс­те­мей­тін кре­дит­тер­дің дең­гейі ор­та­ша, үр­ді­сі тұ­рақ­ты неме­се ша­ма­лы өсіп ке­ле­ді.
Банк­тің неси­е­лік порт­фе­лін­де­гі жұ­мыс іс­те­мей­тін кре­дит­тер­дің дең­гейі жо­ға­ры неме­се ор­та­ша, үр­ді­сі тез өсіп ке­ле­ді.
Жік­тел­ген кре­дит­тер кре­дит­тер­дің және ка­пи­тал­дың тө­мен пай­ы­зын құ­рай­ды және са­нат­тар­дың ең на­ша­ры­на (күм­ән­ді неме­се үміт­сіз) қай­та жік­тел­мей­ді.
Жік­тел­ген кре­дит­тер кре­дит­тер­дің және ка­пи­тал­дың ор­та­ша пай­ы­зын құ­рай­ды және са­нат­тар­дың ең на­ша­ры­на (күм­ән­ді неме­се үміт­сіз) қай­та жік­тел­мей­ді.
Жік­тел­ген кре­дит­тер кре­дит­тер­дің және ка­пи­тал­дың жо­ға­ры пай­ы­зын неме­се кре­дит­тер­дің және ка­пи­тал­дың ор­та­ша пай­ы­зын құ­рай­ды, бұл рет­те үр­ді­стер тез кө­те­рі­ле­ді неме­се кре­дит­тер са­нат­тар­дың ең на­ша­ры­на (күм­ән­ді неме­се үміт­сіз) қай­та жік­те­ле­ді.
Үміт­сіз кре­дит­тер мөл­ше­рі­нің неси­е­лік порт­фель­ге ара қа­ты­на­сы тө­мен бо­лып та­бы­ла­ды.
Үміт­сіз кре­дит­тер мөл­ше­рі­нің неси­е­лік порт­фель­ге ара қа­ты­на­сы ор­та­ша бо­лып та­бы­ла­ды.
Үміт­сіз кре­дит­тер мөл­ше­рі­нің неси­е­лік порт­фель­ге ара қа­ты­на­сы жо­ға­ры бо­лып та­бы­ла­ды.
Банк­тің кре­дит­тер­ді қай­та жік­теу (мер­зі­мі бой­ын­ша, мер­зі­мін ұзар­ту, қай­та қар­жы­лан­ды­ру) тә­жі­ри­бе­сі көр­се­ті­л­ген про­бле­ма­лық кре­дит­тер­дің, мер­зі­мі өт­кен кре­дит­тер­дің, жұ­мыс іс­те­мей­тін кре­дит­тер­дің және шы­ғын­дар көр­сет­кіш­те­рі­нің нақ­ты­лы­лы­ғы мен транс­па­рент­ті­гі алаң­да­ту­шы­лық­ты ту­ғы­з­бай­ды не ша­ма­лы ға­на алаң­да­та­ды.
Банк­тің кре­дит­тер­ді қай­та жік­теу (мер­зі­мі бой­ын­ша, мер­зі­мін ұзар­ту, қай­та қар­жы­лан­ды­ру) тә­жі­ри­бе­сі көр­се­ті­л­ген про­бле­ма­лық кре­дит­тер­дің, мер­зі­мі өт­кен кре­дит­тер­дің, жұ­мыс іс­те­мей­тін кре­дит­тер­дің және шы­ғын­дар көр­сет­кіш­те­рі­нің нақ­ты­лы­лы­ғы мен транс­па­рент­ті­гіне қа­ты­сты  ша­ма­лы алаң­да­ту­шы­лық­ты ту­ғы­за­ды.
Банк­тің кре­дит­тер­ді қай­та жік­теу (мер­зі­мі бой­ын­ша, мер­зі­мін ұзар­ту, қай­та қар­жы­лан­ды­ру) тә­жі­ри­бе­сі көр­се­ті­л­ген про­бле­ма­лық кре­дит­тер­дің, мер­зі­мі өт­кен кре­дит­тер­дің, жұ­мыс іс­те­мей­тін кре­дит­тер­дің және шы­ғын­дар көр­сет­кіш­те­рі­нің нақ­ты­лы­лы­ғы мен транс­па­рент­ті­гіне қа­ты­сты  еле­улі алаң­да­ту­шы­лық­ты ту­ғы­за­ды.
Кредиттік тәуекелді бақылау матрицасы
Про­цес­сті ұй­ым­да­сты­ру эле­мент­те­рі
Кү­ш­ті
Қа­был­да­у­ға бо­ла­тын
Әл­сіз
Кре­дит­тік тәу­е­кел­ді бас­қа­ру са­ла­сын­да­ғы стра­те­ги­я­ны, са­я­сат­ты және іш­кі құ­жат­тар­ды әзір­леу (қай­та өң­деу)
Стра­те­ги­я­лық және (неме­се) биз­нес-жос­пар­лар банк­тің тәу­е­кел­ге кон­сер­ва­тив­ті тә­бе­тіне сәй­кес кел­ті­рі­ле­ді және кре­дит­тер­дің са­па­сы бой­ын­ша ба­ғыт­тар­дың, өсу мақ­сат­та­ры­ның және кі­рі­сті­лі­гі­нің ара­сын­да ти­іс­ті ба­лан­сты қам­та­ма­сыз ете­ді. Жа­ңа өнім­дер мен ба­ста­ма­лар­ды ен­гі­зу про­цес­сте­рі олар ен­гі­зі­л­ген­ге дей­ін пы­сық­тал­ған, те­сті­лен­ген және бе­кі­ті­л­ген.
Стра­те­ги­я­лық және (неме­се) биз­нес–жос­пар­лар банк­тің тәу­е­кел­дер­ге ор­та­ша тә­бе­тіне сәй­кес кел­ті­рі­ле­ді. Кі­ріс алу­ға ұм­ты­лу ша­ма­лы жо­ға­ры тәу­е­ке­лі бар мәмі­ле­лер­ге әке­луі мүм­кін. Жал­пы кре­дит­тер са­па­сы бой­ын­ша ба­ғыт­тар­дың, өсу мақ­сат­та­ры­ның және кі­рі­сті­лі­гі­нің ара­сын­да ти­іс­ті ба­лан­сы бар. Жа­ңа өнім­дер мен ба­ста­ма­лар жет­кі­лік­ті те­сті­ле­у­сіз ен­гі­зі­луі мүм­кін, бі­рақ тәу­е­кел­дер жақ­сы сәй­кесте­не­ді.
Стра­те­ги­я­лық және (неме­се) биз­нес-жос­пар­лар тәу­е­кел­дер­дің шек­тен тыс дең­гей­ле­рін қа­был­да­у­ға ық­пал ете­ді. Қыз­ме­тін жос­пар­лған кез­де кі­рі­стер­ге ұм­ты­лу ба­сым бо­ла­ды. Банк ал­дын ала жет­кі­лік­ті са­рап­та­ма жа­са­ма­стан жа­ңа өнім­дер­мен және ба­ста­ма­лар­мен ай­на­лы­са­ды.
Кре­дит­тік са­я­сат
Кре­дит­тік са­я­сат банк­тің кре­дит­теу са­ла­сын­да­ғы стра­те­ги­я­ны, қа­был­да­у­ға бо­ла­тын тәу­е­кел­дер­ді дең­гей­ін, сон­дай-ақ кре­дит­тер­ді бе­ру және ма­құл­дау және тәу­е­кел­дер­ді таң­дау ста­дарт­та­рын анық­тай­ды.
Са­я­сат­та­ры негі­зін­де ба­ра­бар ке­ле­ді. Кей­бір ба­ғыт­тар­да са­я­сат­тың және рә­сім­де­рі­нің же­тіл­ді­ру қа­жет бо­луы мүм­кін, бі­рақ жал­пы­ла­ма же­тіл­ді­ру сы­ни бо­лып та­был­май­ды
Са­я­сат­та­рын­да кей­бір кем­ші­лік­тер бар және бір неме­се бір­не­ше ба­ғыт­та же­тіл­ді­ру­ді та­лап ете­ді.
Порт­фель­ге, тәу­е­кел­ге тө­зім­ді­лік­ке, сон­дай-ақ кре­дит­тер­ді бе­ру/ма­құл­дау са­я­са­ты­на және тәу­е­кел­дер­ді таң­да­у­ға қа­ты­сты мін­дет­тер­ді ба­ра­бар орын­дау үшін са­я­сат­та­ры жет­кі­лік­ті дә­ре­же нақ­ты бо­лып та­был­май­ды.
Ди­рек­тор­лар ке­ңе­сі мен Бас­қар­ма
Бас­қар­ма кре­дит­тік тәу­е­кел­ді, оның ішін­де банк­тің ба­лан­стан тыс бап­та­ры бой­ын­ша тәу­е­кел­дер­ді шұ­ғыл анық­тай­ды және ба­қы­лай­ды.
Банк­тің ди­рек­тор­лар ке­ңе­сі мен Бас­қар­ма­сы тәу­е­кел­ді бас­қа­ру­ға бел­сен­ді қа­ты­са­ды және ті­сті іш­кі са­я­сат­тар­дың және про­це­ду­ра­лар­дың бо­луын қам­та­ма­сыз ете­ді, ди­рек­тор­лар ке­ңе­сі олар­ды тү­сі­ніп, тал­дай­ды және бе­кі­те­ді.
Жал­пы ди­рек­тор­лар ке­ңе­сі мен бас­қар­ма кре­дит­тік тәу­е­кел­дің мо­ни­то­рин­гі мен ба­қы­ла­уды ба­ра­бар жүр­гі­зе­ді, ти­іс­ті са­я­сат­тар мен про­це­ду­ра­лар­ды бе­кі­те­ді.
Бас­қар­ма ти­ім­ді жұ­мыс іс­тей­ді, әре­кет ете­ді және кре­дит­тік тәу­е­кел­дер­ді, оның ішін­де ба­лан­стан тыс бап­тар бой­ын­ша туын­дай­тын тәу­е­кел­дер­ді анық­тай­ды. Ди­рек­тор­лар ке­ңе­сі мен бас­қар­ма қыз­ме­т­ін­де кре­дит­тік тәу­е­кел­ді бас­қа­ру­ға қа­ты­сты кей­бір кем­ші­лік­тер бай­қа­ла­ды, бұл про­бле­ма­лар мой­ын­да­ла­ды және ше­ші­ле­ді.
Ди­рек­тор­лар ке­ңе­сі мен бас­қар­ма кре­дит­тік тәу­е­кел­ді, оның ішін­де банк­тің ба­лан­стан тыс бап­та­ры бой­ын­ша туын­дай­тын тәу­е­кел­дер­ді бас­қа­ру­дың қа­на­ғат­та­нар­лық про­це­сі­нің бо­луын қам­та­ма­сыз ет­пей­ді. Кре­дит­тік тәу­е­кел­ді бас­қа­ру са­я­са­ты мен про­це­ду­ра­ла­ры ба­ра­бар бо­лып та­был­май­ды, банк бас­қар­ма­сы бұл кем­ші­лік­тер­ді жо­ю­ға қа­бі­лет­ті­лі­гін та­ныт­пай­ды.
Кре­дит­тік ко­ми­тет
Бас­қар­ма банк­тің қыз­ме­тін ти­ім­ді бас­қа­ра­ды. Кре­дит­тік ко­ми­тет­тің мү­ше­ле­рі, кре­дит­тік офи­цер­лер­дің қа­был­да­на­тын тәу­е­кел­дер­ді ти­ім­ді бас­қа­ру үшін жет­кі­лік­ті бі­лі­мі бар. Жа­у­ап­кер­ші­лік және есеп бе­ру са­ла­сы бө­лін­ген, бұ­зу­шы­лық­тар болған жағ­дай­да тү­зе­ту ша­ра­ла­ры қа­был­да­на­ды.
Бас­қар­ма қа­был­да­на­тын тәу­е­кел­ді ба­ра­бар бас­қа­ра­ды, бі­рақ бір неме­се бір­не­ше ба­ғыт­та жақ­сар­ту­ға же­ту­ге бо­ла­ды. Кре­дит­тік ко­ми­тет мү­ше­ле­рі­нің, кре­дит­тік офи­цер­лер­дің жал­пы қа­был­да­на­тын тәу­е­кел­дер­ді ти­ім­ді бас­қа­ру үшін қа­жет­ті бі­лім­де­рі бар, бі­рақ бір неме­се бір­не­ше ба­ғыт бой­ын­ша қо­сым­ша бі­лім қа­жет бо­луы мүм­кін.
Мін­дет­тер мен есеп бе­ру­ге қа­ты­сты нақ­ты­лау та­лап еті­луі мүм­кін. Жал­пы бұ­зу­шы­лық­тар болған жағ­дай­да тү­зе­ту ша­ра­ла­ры қа­был­да­на­ды.
Бас­қар­ма банк қыз­ме­тін ба­ра­бар бас­қар­май­ды. Кре­дит­тік ко­ми­тет мү­ше­ле­рі­нің, кре­дит­тік офи­цер­лер­дің қа­был­да­на­тын тәу­е­кел­дер­ді ти­ім­ді бас­қа­ру үшін бі­лі­мі және (неме­се) тә­жі­ри­бе­сі жет­кі­лік­сіз. Жа­у­ап­кер­ші­лік пен есеп бе­ру же­лі­сі нақ­ты емес бо­луы мүм­кін. Се­беп­тер­ді, про­бле­ма­лар­ды ше­шу үшін тү­зе­ту ша­ра­ла­ры жет­кі­лік­сіз бо­лып та­бы­ла­ды.
Банк­те­гі кре­дит­тік тәу­е­кел­ді ба­ға­лау, мо­ни­то­ринг жүр­гі­зу және ба­қы­лау са­ла­сын­да­ғы банк­тің про­це­ду­ра­ла­ры
Са­я­сат­та және іле­спе­лі іш­кі құ­жат­тар­да си­паттал­ған қол­да­ны­ла­тын кре­дит­тік тәу­е­кел­ді бас­қа­ру әді­сте­ме­ле­рі­нің және про­цес­сте­рі­нің ба­ра­бар­лы­ғы­на тұ­рақ­ты негіз­де тал­дау жүр­гі­зі­ле­ді. Бас­қар­ма банк­тің кре­дит­тік порт­фе­лі са­па­сын­да­ғы жа­ғым­сыз үр­ді­стер­ді, оның ішін­де на­рық­тық жағ­дай­лар­дың өзге­руі сал­да­ры­нан бо­лып тұ­ра­тын жа­ғым­сыз үр­ді­стер­ді анық­тай­ды және шұ­ғыл әре­кет ете­ді.
Бас­қар­ма банк­тің кре­дит­тік қыз­ме­т­ін­де­гі кез кел­ген еле­улі ауыт­қу­лар ту­ра­лы ақ­па­рат­ты ди­рек­тор­лар ке­ңе­сіне уақ­ты­лы және жет­кі­лік­ті етіп ұсы­на­ды.
Анық­тал­ған ауыт­қу­ды жою үшін қа­был­да­на­тын іс-ша­ра­лар ти­ім­ді бо­лып та­бы­ла­ды және осы ауыт­қу­дың банк­тің қар­жы­лық тұ­рақ­ты­лы­ғы­на ке­рі әсе­рін тө­мен­де­ту­ге ба­ғыт­тал­ған.
Бас­қар­ма­ның кре­дит­тік порт­фель­дің са­па­сын­да­ғы жа­ғым­сыз үр­ді­сте­рін анық­тау және бел­гі­лер­ге, оның ішін­де на­рық­тық жағ­дай­лар­дың өзге­руі сал­да­ры­нан туын­да­ған бел­гі­лер­ге ба­ра­бар әре­кет ету үшін ба­ра­бар жүй­е­сі бар.
Ди­рек­тор­лар ке­ңе­сіне бе­рі­ле­тін кез кел­ген еле­улі ауыт­қу­лар жө­нін­де­гі ақ­па­рат банк­тің қар­жы­лық тұ­рақ­ты­лы­ғын қол­дау үшін қа­на­ғат­та­нар­лық және ти­ім­ді бо­лып та­бы­ла­ды. Анық­тал­ған ауыт­қу­ды жою үшін қа­был­да­на­тын іс-ша­ра­лар ба­ра­бар бо­лып та­бы­ла­ды, бі­рақ кей­бір же­тіл­ді­ру­ді және ди­рек­тор­лар ке­ңе­сі мен бас­қар­ма­ның та­ра­пы­нан ба­қы­ла­уды та­лап ете­тін жақ­та­ры бар.
Бас­қар­ма кре­дит­тік порт­фель са­па­сын­да пай­да болған жа­ғым­сыз үр­ді­стер­ге ба­ра­бар әр­кет ет­пей­ді. Ди­рек­тор­лар ке­ңе­сі кре­дит­тік порт­фель са­па­сын­да­ғы жа­ғым­сыз үр­ді­стер­ге мо­ни­то­ринг жүр­гі­зу­ді және ба­ра­бар ба­қы­ла­уды жү­зе­ге асы­ру­ға мүм­кін­дік бе­ре­тін жет­кі­лік­ті ақ­па­рат­ты ал­май­ды. Анық­тал­ған ауыт­қу­ды жою үшін қа­был­да­на­тын іс-ша­ра­лар ти­ім­сіз бо­лып та­бы­ла­ды, ди­рек­тор­лар ке­ңе­сі мен бас­қар­ма про­бле­ма­лар­ды ше­шу­де қа­бі­лет­сіз­ді­гін та­ныт­ты.
Кре­дит­тер­ді бе­ру және ма­құл­дау са­я­са­ты
Банк же­ке де, жиын­тығ­ын­да порт­фель дең­гей­ін­де де кре­дит­тер­ді бе­ру және ма­құл­дау са­я­са­ты­нан еле­улі ауыт­қу­ла­рын ти­ім­ді анық­тап, қа­да­ға­лай­ды және ол ту­ра­лы есеп бе­ре­ді.
Бел­гі­лен­ген са­я­сат­тар мен про­це­ду­ра­лар­дан ша­ма­лы ға­на ауыт­қу­лар бай­қа­ла­ды.
Банк әр­бір за­ем бой­ын­ша же­ке кре­дит­тер­ді бе­ру және ма­құл­дау са­са­ты­нан еле­улі ауыт­қу­лар­ды анық­тай­ды, қа­да­ға­лай­ды және олар ту­ра­лы есеп бе­ре­ді.
Кем­ші­лік­тер ара­сын­да тұ­рақ­ты ауыт­қу­лар неме­се бел­гі­лен­ген са­я­сат пен про­це­ду­ра­лар­ды орын­да­у­ға қа­бі­лет­сіз бо­луы мүм­кін, со­ның сал­да­ры­нан банк үшін жа­ғы­мысыз сал­да­рын туын­да­туы мүм­кін.
Банк са­я­сат­тан еле­улі ауыт­қу­ла­рын рас­тай­ды, бі­рақ олар бой­ын­ша же­ке негіз­де неме­се жиын­тығ­ын­да порт­фель дең­гей­ін­де есеп бер­мей­ді, және (неме­се) олар­дың порт­фель са­па­сы­на ық­па­лын тал­да­май­ды
Кре­дит­тік тал­дау
Кре­дит­ті тал­дау кре­дит­ті бе­ру сәтіне де, оны бе­кіт­кен­нен кей­ін де ег­жей-тег­жей­лі және уақ­ты­лы бо­лып та­бы­ла­ды.
Кре­дитт­тік тал­дау ти­ісін­ше негіз­гі тәу­е­кел­дер­ді анық­тап, ың­ғай­лы мер­зім­де жүр­гі­зі­ле­ді.
Бі­рақ кре­дит­тер­ді бе­кіт­кен­нен кей­ін тәу­е­кел­дер­ді ба­ға­лау жө­нін­де­гі жұ­мысты кү­шей­ту­ді та­лап ете­ді.
Кре­дит­тік тал­дау жет­кі­лік­сіз, негіз­гі тәу­е­кел­дер ба­ра­бар есеп­ке алын­бай­ды. Кре­дит­тік де­ректер уақ­ты­лы тек­се­ріл­мей­ді.
Кре­дит­тік тәу­е­кел­ді ба­ға­лау ке­зін­де пай­да­ла­ны­ла­тын мо­дель­дер.
Тәу­е­кел­дер­ді ба­ға­ла­удың, сон­дай-ақ про­бле­ма­лық кре­дит­тер­ді анық­та­удың іш­кі мо­дель­де­рі нақ­ты және уақ­ты­лы бо­лып та­бы­ла­ды. Іш­кі мо­дель­дер кре­дит­тік тәу­е­кел­ді, про­бле­ма­лық тәу­е­кел­дер бой­ын­ша да, рей­тинг ал­ған кре­дит­тер бой­ын­ша да са­па­сы бой­ын­ша бө­ле­ді.
Қол­да­ны­ла­тын мо­дель ха­лы­қа­ра­лық тә­жі­ри­бе­ні, жа­ңа­дан анық­тал­ған заң­ды­лық­ты ес­ке­ре оты­рып, үне­мі же­тіл­ді­рі­ле­ді.
Банк ли­мит­тер­ді за­ем­шы­лар­дың іш­кі рей­тин­гі­ле­рін ес­ке­ре оты­рып, ке­зең ке­зе­ңі­мен қай­та қа­рай­ды. Банк­пен жүр­гі­зі­ле­тін опе­ра­ци­я­лар­ға бел­гі­лен­ген ли­мит­тер­ді және шек­те­улер­ді ба­қы­лау про­це­ду­ра­ла­ры нақ­ты бел­гі­лен­ген.
Тәу­е­кел­дер­ді ба­ға­ла­удың, сон­дай-ақ про­бле­ма­лық кре­дит­тер­ді анық­та­удың іш­кі мо­дель­де­рі ба­ра­бар бо­лып та­бы­ла­ды. Бір неме­се бір­не­ше ба­ғы­ты жақ­сар­ту­ды та­лап ете­ді, де­ген­мен, іш­кі мо­дель­дер про­бле­ма­лық кре­дит­тер­ді және са­па­сы­ның на­шар­ла­уы бай­қа­ла­тын кре­дит­тер­ді ба­ра­бар анық­тай­ды. Ер­те­рек ал­дын алу­ды қам­та­ма­сыз ету үшін рей­тинг бө­лу ая­сын ке­ңей­ту: тәу­е­кел­дер­ді ба­ға­лау негі­зін­де ба­ға бел­гі­леу неме­се ка­пи­тал­ды бө­лу қа­жет бо­луы мүм­кін. Мо­дель на­рық­тық жағ­дай­ға және банк­тің жағ­дай­ы­на ба­ра­бар ке­лу­іне жүй­е­лі қай­та қа­ра­ла­ды және қа­жет болған жағ­дай­да тү­зе­ті­ле­ді.
Банк­пен жүр­гі­зі­ле­тін опе­ра­ци­я­лар­ға ли­мит­тер мен шек­те­улер­ді қай­та қа­рау жүй­е­лі түр­де жү­зе­ге асы­ры­ла­ды.
Тәу­е­кел­дер­ді ба­ға­лау, сон­дай-ақ про­бле­ма­лық кре­дит­тер­ді анық­та­удың іш­кі мо­дель­де­рі жет­кі­лік­сіз бо­лып та­бы­ла­ды және же­тіл­ді­ру­ді та­лап ете­ді. Про­бле­ма­лық кре­дит­тер ба­ра­бар анық­тал­мауы мүм­кін, тәу­е­кел­ді көр­се­ту­де бұр­ма­ла­ну мүм­кін­ді­гі бар. Ер­те­рек ал­дын алу (кре­дит­тер бой­ын­ша став­ка­лар­ды бел­гі­леу, кре­дит­тер бой­ын­ша про­ви­зи­я­лар­ды (ре­зерв­тер­ді) құ­ру, ка­пи­тал­ды бө­лу) мақ­са­ты неме­се өзге мақ­сат үшін рей­тин­гі бар кре­дит­тер бой­ын­ша тәу­е­кел­ді бө­лу үшін рей­тинг­тер­ді бө­лі­сті­ру жет­кі­лік­сіз. Бұл мо­дель­дер қа­жет­ті­лі­гіне қа­рай қол­да­ны­ла­ды.
Бас­қа­ру және іш­кі ба­қы­лау үшін қол­да­ны­ла­тын ақ­па­рат.
Бас­қа­ру ақ­па­рат жүй­е­сі кре­дит­тік порт­фель жө­нін­де ба­ра және уақ­ты­лы ақ­па­рат­ты бе­ре­ді. Ди­рек­тор­лар ке­ңе­сі және бас­қар­ма банк­те­гі кре­дит­тік тәу­е­кел­дің кес­кі­нін тал­дау және тү­сі­ну үшін ти­іс­ті есеп­ті­лік­ті ала­ды. Бас­қа­ру ақ­па­рат жүй­е­сі ауыт­қу­лар жө­нін­де­гі есеп­ті­лік­ті жа­сау бой­ын­ша жұ­мысты же­ңіл­де­те­ді.
Бас­қа­ру ақ­па­рат жүй­е­сі бір неме­се бір­не­ше ба­ғыт­та ша­ма­лы же­тіл­ді­ру­ді қа­жет етуі мүм­кін, бі­рақ ди­рек­тор­лар ке­ңе­сі мен бас­қар­ма жал­пы банк­те­гі кре­дит­тік тәу­е­ке­лі­нің кес­кі­нін тал­дау және тү­сі­ну үшін ти­іс­ті есеп­ті­лік­ті ала­ды.
Бас­қа­ру ақ­па­рат жүй­е­сі ауыт­қу­лар жө­нін­де­гі есеп­ті­лік­ті жа­сау бой­ын­ша жұ­мысты же­ңіл­де­те­ді, ал оның ин­фра­құ­ры­лы­мы ар­найы (стан­дарт­ты емес) сұ­ра­ту­лар­ды уақ­ты­лы қам­та­ма­сыз ету­ге мүм­кін­дік бе­ре­ді.
Бас­қа­ру ақ­па­рат жүй­е­сі­нің на­зар ауда­ру­ды та­лап ете­тін кем­ші­лік­те­рі бар. Ұсы­ны­ла­тын ақ­па­рат­тың ба­ра­бар­лы­ғы және (неме­се) уақ­ты­лы­лы­ғы жет­кі­лік­сіз бо­луы мүм­кін. Порт­фель­дік тәу­е­кел ту­ра­лы ақ­па­рат то­лық бол­мауы мүм­кін. Нәти­же­сі ре­т­ін­де, ди­рек­тор­лар ке­ңе­сі мен бас­қар­ма банк­те­гі кре­дит­тік тәу­е­ке­лі­нің кес­кі­нін тал­дау және тү­сі­ну үшін ти­іс­ті және жет­кі­лік­ті ақ­па­рат­ты ал­мауы мүм­кін. Ауыт­қу­лар ту­ра­лы есеп­ті­лік же­тіл­ді­ру­ді қа­жет ете­ді. Бас­қа­ру ақ­па­рат жүй­е­сі ар­найы (стан­дарт­ты емес) сұ­ра­ту­лар­ды уақ­ты­лы қам­та­ма­сыз ет­пеу мүм­кін.
Порт­фель­ді әр­та­рап­тан­ды­ру
Әр­та­рап­тан­ды­ру­ды бас­қа­ру бел­сен­ді және ти­ім­ді. Шо­ғыр­лан­ды­ру бой­ын­ша ли­мит­тер қа­был­да­у­ға бо­ла­тын дең­гей­лер­де бел­гі­ле­не­ді. Банк тәу­е­кел­дер­дің шо­ғыр­ла­нуын анық­тай­ды және олар бой­ын­ша бой­ын­ша есеп­ті­лік­ті бе­ре­ді және тәу­е­кел­ді шек­теу, қы­сқар­ту неме­се өзге­ше тө­мен­де­ту бой­ын­ша ша­ра­лар қа­был­дай­ды.
Әр­та­рап­тан­ды­ру­ды бас­қа­ру же­тіл­ді­ру­ді қа­жет етуі мүм­кін, бі­рақ ба­ра­бар бо­лып та­бы­ла­ды. Тәу­е­кел­дер­дің шо­ғыр­ла­нуы анық­та­лып, есеп­тер­де көр­се­ті­ле­ді, бі­рақ ли­мит­тер­ге неме­се өзге шек­ті мән­де­ріне жет­пе­уі мүм­кін. Бас­қар­ма же­ке­ле­ген за­ем­дар дең­гей­ін­де шо­ғыр­ла­ну­ды шек­теу неме­се тө­мен­де­ту бой­ын­ша ша­ра­лар қа­был­дай­ды, бі­рақ порт­фель дең­гей­ін­де шар­лар бол­мауы мүм­кін.
Әр­та­рап­тан­ды­ру­ды бас­қа­ру бел­сен­ді емес неме­се жоқ. Банк, тәу­е­кел­дер­дің шо­ғыр­ла­нуын анық­та­мауы мүм­кін, неме­се олар­ды анық­тай­ды, бі­рақ ба­ра­бар емес ша­ра­лар­ды қа­был­дай­ды неме­се тәу­е­кел­ді шек­теу неме­се тө­мен­де­ту бой­ын­ша ша­ра­лар­ды қа­был­да­май­ды. Бас­қар­ма тәу­е­кел­дер­дің ара­сын­да­ғы бай­ла­ны­сты тү­сін­бей­ді. Шо­ғыр­ла­ну ли­мит­те­рі, олар бар болған жағ­дай­да бұ­зы­ла­ды не олар­ды өсі­ру жа­ғы­на қай­та қа­ра­ла­ды.
Күт­пе­ген жағ­дай­лар туын­да­ған­да­ғы іс-әре­кет жос­па­ры
Күт­пе­ген жағ­дай­лар туын­да­ған­да­ғы іс-әре­кет жос­па­ры әзір­лен­ген және ти­ім­ді бо­лып та­бы­ла­ды. Жос­пар­да дағ­да­ры­сты бас­қа­ру­дың ақы­л­ға сый­ым­ды бо­лжам­дар­ды, сце­на­рий­лер­ді және жос­пар­ла­уды қам­ти­ды, сон­дай-ақ банк­тің қо­сым­ша ре­сур­стар­ға қа­жет­ті­лі­гін ес­ке­ре­ді.
Күт­пе­ген жағ­дай­лар туын­да­ған­да­ғы іс-әре­кет жос­па­ры ба­ра­бар бо­лып та­бы­ла­ды. Ағым­да­ғы жағ­дай­ға сәй­кес ке­ле­ді, қа­жет­ті мә­се­ле­лер­ді ше­шу про­це­ду­ра­ла­рын ре­гла­мент­тей­ді және жағ­дай­дың сце­на­рий­ін тал­да­уды қо­са ал­ған­да бө­лік­те­рі­нің ба­ра­бар дең­гей­ін қам­ти­ды. Жос­пар кей­бір ба­ғыт­тар бой­ын­ша же­тіл­ді­ру­ді та­лап етуі мүм­кін.
Күт­пе­ген жағ­дай­лар туын­да­ған­да­ғы іс-әре­кет жос­па­ры ба­ра­бар емес неме­се жоқ. Жос­пар бо­луы мүм­кін, бі­рақ банк­тің қо­сым­шар ре­сур­стар­ға қа­жет­ті­лі­гін ес­кер­меу мүм­кін, осы­ған бай­ла­ны­сты ба­ра­бар емес бо­лып та­бы­ла­ды. Жос­пар­да дағ­да­рыс жағ­дай­ын­да қа­ра­жат­тың мақ­сат­қа лай­ық­ты пай­да­ла­нуы неме­се оның бо­луы ес­ке­ріл­ме­уі мүм­кін.
Іш­кі аудит қыз­ме­ті
Іш­кі аудит қыз­ме­ті ке­зең ке­зе­ңі­мен кре­дит­тік тәу­е­кел­ді бас­қа­ру про­це­сте­рі­нің, олар­дың кре­дит­тік са­я­сат­тар­ға және про­це­ду­ра­лар­ға сәй­кес ке­лу­ін қам­та­ма­сыз ету мақ­са­тын­да іш­кі тек­се­ру­ін жүр­гі­зе­ді, кре­дит­тік бас­қа­ру, іш­кі кре­дит­тік рей­тинг жүй­е­сі­нің нақ­ты­лы­лы­ғын, сон­дай-ақ кре­дит­тер­дің мо­ни­то­рин­гі тәр­ті­бін анық­тау про­це­сін ба­ға­лай­ды.
Тек­се­ру қо­ры­тын­ды­ла­ры кре­дит­тік тәу­е­кел­ді бас­қа­ру про­цес­сін­де, іш­кі ере­же мен про­це­ду­ра­лар­да осал жер­ле­рін анық­тау үшін, сон­дай-ақ са­я­сат­тар­дан, про­це­ду­ра­лар­дан және ли­мит­тер­ден ауыт­қу­лар мен ерекше­лік­тер­ді анық­тау үшін қол­да­ны­ла­ды.
Іш­кі аудит қыз­ме­ті ке­зең ке­зе­ңі­мен және ішін ара кре­дит­тік тәу­е­кел­ді бас­қа­ру жө­нін­де­гі са­я­сат­та си­паттал­ған про­цес­стер­дің іш­кі тек­се­ру­ле­рін жүр­гі­зе­ді.
Тек­се­ру қо­ры­тын­ды­ла­ры кре­дит­тік тәу­е­кел­ді бас­қа­ру про­цес­сін­де, іш­кі ере­же мен про­це­ду­ра­лар­да осал жер­ле­рін анық­тау үшін, сон­дай-ақ са­я­сат­тар­дан, про­це­ду­ра­лар­дан және ли­мит­тер­ден ауыт­қу­лар мен ерекше­лік­тер­ді анық­тау үшін қол­да­ны­ла­ды.
Іш­кі аудит қыз­ме­ті банк опе­ра­ци­я­ла­рын жүр­гіз­ген кез­де қол­да­ны­с­та­ғы Қа­зақ­стан Рес­пуб­ли­ка­сы заң­на­ма­сы­ның та­лап­та­рын, оның ішін­де уәкі­лет­ті ор­ган­ның нор­ма­тив­тік құқық­тық ак­ті­ле­рі­нің, оның ішін­де кре­дит­тік тәу­е­кел­дер­ді бас­қа­ру са­ла­сын­да­ғы нор­ма­тив­тік құқық­тық ак­ті­лер­дің та­лап­та­рын сақ­та­уды фор­маль­ді түр­де тек­се­ре­ді. Банк­те­гі кре­дит­тік тәу­е­кел­ді бас­қа­ру жүй­е­сіне қа­ты­спай­ды.
Жалпы қорытындылары:
Кре­дит­тік тәу­е­кел­ді ба­қы­лау са­па­сын ба­ға­лау
Кре­дит­тік тәу­е­кел­ді ба­ға­лау дең­гейі
Тө­мен
Ор­та­ша
Жо­ға­ры
Жиын­тық кре­дит­тік тәу­е­кел
Кү­ш­ті
Тө­мен
Тө­мен
Ор­та­ша
Қа­был­да­у­ға бо­ла­тын
Тө­мен
Ор­та­ша
Жо­ға­ры
Әл­сіз
Ор­та­ша
Жо­ға­ры
Жо­ға­ры
Төмен – Директорлар кеңесі мен басқарма кредиттік тәуекелдерді, оның ішінде банктің баланстан тыс баптары бойынша туындайтын тәуекелдерді шұғыл анықтайды және бақылайды. Директорлар кеңесі мен басқарма тәуекелдерді басқаруға белсенді қатысады және тиісті ішкі ережелердің болуын қамтамасыз етеді. Саясаттар мен процедуралардың талаптарына тәуекелдердің мониторингі процедураларымен, есептермен және талдау жасау және болып жатқан өзгерістерге уақтылы және тиісінше әрекет ету үшін қажетті барлық ақпаратты беретін ақпараттық басқару жүйелерімен қолдау көрсетіледі. Банк қызметкерлері Қазақстан Республикасының заңнамасы, ішкі ережелер мен процедуралардың талаптарын сақтайды, функционалдық міндеттерін қызметтік нұсқаулықтарына сәйкес жүргізеді. Ішкі бақылау жүйесі барабар болып табылады және банктің мөлшері мен қызметіне сәйкес келеді. Белгіленген ішкі ережелер мен процедуралардан кейбір ауытқулар байқалады, бірақ олар елеулі емес. Кредиттік тәуекелді басқару тәуекелдерді анықтау, қадағалау және бақылау үшін толығымен тиімді болып саналады. Банк қызметіндегі жағымсыз үрдістерді төмендетуге бағытталған іс-шаралар жеткілікті болып табылады.
Орташа – банктегі кредиттік тәуекелді басқару тиімді болып табылады, бірақ онда елеусіз кемшіліктер байқалады. Ол стратегияны орындау барысында пайда болуы мүмкін тәуекелді оңтайлы басқаруға және шұғыл әрекет етуге қабілетін көрсетеді. Банкте кредиттік тәуекелді басқаруда кейбір кемшіліктер анықталған болса да, бұл кемшіліктер уақтылы анықталып, түзетіледі. Жалпы директорлар кеңесі мен басқарма тарапынан бақылау, ішкі ережелер мен тәуекелдің мониторингі және бақылау процедуралары, есептілік пен басқару ақпарат жүйесі банктің тұрақты жұмысын қолдау үшін қанағаттанарлық және тиімді болып табылады. Жалпы тәуекелдер жеткілікті дәрежедегі, банктің тәуекел-менеджменті тарапынан қосымша бақылауды талап етпейтін бақылауда болады. Ішкі бақылау жүйесі кейбір кемшіліктерін көрсетеді, бірақ олардың барлығы бөлімшенің дұрыс жұмыс істеу барысында түзетіледі. Ішкі аудит қызметінің қызметкерлері оларды жақсарту бойынша ұсынымдар жасау мүмкін, бірақ байқалған кемшіліктер бөлімшенің сенімді де тұрақты жұмысына елеулі ықпалын тигізбейді. Банк қызметіндегі жағымсыз үрдістерін төмендетуге бағытталған іс-шаралар барабар болып табылады.
Жоғары – банкте әлеуетті кредиттік тәуекелді анықтауға, қадағалауға, мониторинг жүргізуге және бақылауға мүмкіндік беретін кредиттік тәуекелді тиімді басқару процедурасы жоқ. Тәуекелдерді басқару элементтері толығымен жеткіліксіз болып саналады, және директорлар кеңесі мен басқарма осы кемшіліктерді түзетуге қабілеттілігін танытпайды. Банктің нақты қызметкерлерінің және басқарманың біліктілігі күмән туғызады. Ішкі саясаттар мен процедураларының бұзушылығы жүйелі байқалады. Ішкі бақылау жүйесі соншалықты әлсіз болуы мүмкін, ол банктің қаржылық тұрақтылығына кері әсерін тигізеді. Бухагалтерлік есептіліктің, қаржылық есептердің шынайылығына, егер дереу түзету шараларын қолданбаса пайда болуы мүмкін шығындарға шұғыл алаңдаушылықты таныту қажет. Кредиттік тәуекелді басқару процедураларындағы және ішкі бақылау жүйесіндегі кемшіліктер банктің тәуекел-менджементі тарапынан дереу және егжей-тегжейлі назар салуды талап етеді. Банк қызметіндегі жағымсыз үрдістерді төмендетуге бағытталған іс-шаралар барабар емес болып табылады.».

Қазақстан Республикасы Қаржы
нарығын және қаржы ұйымдарын
реттеу мен қадағалау агенттігі
Басқармасының
2009 жылғы 29 желтоқсан № 263
қаулысына 3-қосымша
«Екiншi деңгейдегi банктерде
тәуекелдердi басқару және iшкi
бақылау жүйелерiнiң болуына
қойылатын талаптар туралы
нұсқаулыққа 11-қосымша
Өтімділік тәуекелі мониторингінің матрицасы
1-кесте. Активтердің құрылымы (теңгемен)
Ата­уы
Есеп­тік тоқ­сан
Жал­пы ак­тив­тер­ден үлес, пай­ы­з­бен
Ал­дың­ғы тоқ­сан
Жал­пы ак­тив­тер­ден үлес, пай­ы­з­бен
Банк­тің құ­жат­та­рын­да бел­гі­лен­ген ли­мит­тер
Ак­тив­тер бар­лы­ғы
х
Қол­ма-қол ақ­ша
х
Қа­зақ­стан Рес­пуб­ли­ка­сы­ның Ұлт­тық Бан­кін­де­гі қа­ра­жат
Банк­тер­ге және банк опе­ра­ци­я­ла­ры­ның же­ке­ле­ген түр­ле­рін жү­зе­ге асы­ра­тын ұй­ым­дар­ға бе­рі­л­ген за­ем­дар
Ба­ға­лы қа­ға­з­дар­ға ин­ве­сти­ци­я­лар
«РЕ­ПО» опе­ра­ци­я­ла­ры
Бай­ла­ны­сты заң­ды тұ­лға­лар­ға ин­ве­сти­ци­я­лар
Кли­ент­тер­ге за­ем­дар
Жы­л­жы­май­тын мү­лік­ке ин­ве­сти­ци­я­лар (банк ғи­ма­рат­та­ры)
Өзге ак­тив­тер
2-кесте. Коэффициенттерді талдау:

1. Есебі Қазақстан Республикасы Қаржы нарығын және қаржы ұйымдарын реттеу мен қадағалау агенттігі Басқармасының «Екiншi деңгейдегi банктер үшiн пруденциалдық нормативтер есеп айырысуларының нормативтiк мәнi мен әдiстемесi туралы нұсқаулықты бекiту туралы» 2005 жылғы 30 қыркүйектегі N 358 қаулысына (Нормативтік құқықтық актілерді мемлекеттік тіркеу тізілімінде № 3924 тіркелген) сәйкес белгіленетін он ірі депозиттердің/өтімді активтердің салым сомасының қатынасы
Нақ­ты көр­сет­кіш­тер
Банк­тің ба­ға­сы
Есеп­ті тоқ­сан, пай­ы­з­бен
Ал­дын­ғы тоқ­сан, пай­ы­з­бен
Банк­тің іш­кі құ­жат­та­рын­да бел­гі­лен­ген ли­мит­тер, пай­ы­з­бен
Банк бас­қар­ма­сы­ның бір ай­дын со­ңын­да­ғы 10 (он) ірі де­по­зит­тер­дің қал­ды­ғын ба­ға­ла­уы (тең­ге­мен). Өсу­і­нің неме­се қы­сқа­руы­ның се­бе­бі
Банк бас­қар­ма­сы­ның үш ай­дын со­ңын­да­ғы 10 (он) ірі де­по­зит­тер­дің қал­ды­ғын ба­ға­ла­уы (тең­ге­мен). Өсу­і­нің неме­се қы­сқа­руы­ның се­бе­бі
1
2
3
4
5
Көр­сет­кіш­тер
Есеп­тік тоқ­сан, пай­ы­з­бен
Ал­дын­да­ғы тоқ­сан, пай­ы­з­бен
Банк­тің іш­кі құ­жат­та­рын­да бел­гі­лен­ген ли­мит­тер
Өтім­ді ак­тив­тер­дің қа­ты­на­сы/ бар­лық ак­тив­тер
Өтім­ді ак­тив­тер­дің қа­ты­на­сы/де­по­зит­тер­дің жиын­тығы
Кре­дит­тер­дің қа­ты­на­сы/де­по­зит­тер
Ке­піл ре­т­ін­де қол­да­ны­ла­тын банк ак­тив­те­рі (ауырт­па­лық са­лын­ған)/ бар­лық ак­тив­тер
3-кесте. Міндеттемелер құрылымын талдау (қаражат көзі), мың теңге:
Ата­уы
Есеп­тік тоқ­сан
Жал­пы мін­дет­те­ме­лер­де­гі үлес, пай­ы­з­бен
Ал­дын­ғы тоқ­сан
Жал­пы мін­дет­те­ме­лер­де­гі үлес, пай­ы­з­бен
Банк­тің іш­кі құ­жат­та­рын­да бел­гі­лен­ген ли­мит­тер
Де­по­зит­тер бар­лы­ғы
х
Ағым­да­ғы шот­тар
Мер­зім­ді са­лым­дар
Та­лап еті­л­ген­ге дей­ін­гі са­лым­дар
Жер­гі­лік­ті бан­ка­ра­лық на­рық­та­ғы қарыз алу­лар
Ше­тел­дік қары­здар
Банк­тің мен­шік­ті ба­ға­лы қа­ға­з­да­ры
Бай­ла­ны­сты тұ­лға­лар­дан алын­ған за­ем­дар
Рет­тел­ген бо­рыш
4-кесте. Қаржыландыру көздері, мың теңге:
Ата­уы
7 күн
30 күн
60 күн
90 күн
180 күн
Астам
Ақ­ша қа­ра­жа­ты
Ағым­да­ғы шот­тар
Де­по­зит­тер
Ауырт­па­лық са­лын­ба­ған ба­ға­лы қа­ға­з­дар
Өтеу кесте­сіне сәй­кес кре­дит­тер бой­ын­ша тө­лем­дер
Ак­тив­тер­ді са­ту (се­кью­ри­ти­лен­ді­ру, «РЕ­ПО» опе­ра­ци­я­ла­ры және бас­қа­лар)
Банк­пен ай­рық­ша қа­ты­на­ста­ғы тұ­лға­лар­дан алын­ған қар­жы­лан­ды­ру көз­де­рі
Атал­ған қар­жы­лан­ды­ру көз­де­рі­нен алын­ған со­ма­ның бар­лы­ғы
5-кесте. Міндеттемелер бойынша төлемдер (қаражатты қолдану), мың теңге:
Ата­уы
7 күн
30 күн
60 күн
90 күн
180 күн
Астам
Де­по­зит­тер­дің/алып алу­дың мер­зі­мі өтуі
Өзге бо­ры­штың мер­зі­мі өтуі
Банк­пен ай­рық­ша қа­ты­на­ста­ғы тұ­лға­лар­ға тө­лем­дер
Ба­лан­стан тыс мін­дет­те­ме­лер
Кре­дит­тер­ді бе­ру бой­ын­ша мін­дет­те­ме­лер
Кре­дит­тік же­лі­лер
Туын­ды қар­жы құ­рал­да­ры
Тө­лем­дер­дің бар­лы­ғы
Қолданылған қаражаттың мөлшері өтімділікті қажет етуді қамтамасыз ету бойынша кез келген уақыт кезеңінде қаражат көзінен асқан жағдайда, банктің іс-әрекеті.
Күтпеген жағдайлар туындағандағы іс-әрекет жоспарының негізгі сәттері.
Банкте өтімділікке әсер ететін валюталық тәуекел бар болған жағдайда, 5-кестенің нысаны бойынша шетел валютасындағы қаражаттың көздері мен оны қолдану жөніндегі ақпаратты беру.
Қабылданған шешімдердің матрицасы
№
Бұ­зу­шы­лық
Бұ­зу­шы­лық­тың  бо­луы­на әкел­ген се­беп­тер
Бұ­зу­шы­лық­ты жо­ю­ға жа­у­ап­ты бө­лім­ше­лер, тұ­лға­лар
Анық­тал­ған бұ­зу­шы­лық­ты жою бой­ын­ша қа­был­дан­ған ша­ра­лар жө­нін­де ди­рек­тор­лар ке­ңе­сі­нің және (неме­се) бас­қар­ма­ның ше­ші­мі
Банк­ке жа­ғым­сыз әсе­рі
Стресс-те­сті­лер­дің қо­ры­тындысы бой­ын­ша жос­пар­ла­на­тын ша­ра­лар жө­нін­де ди­рек­тор­лар ке­ңе­сі­нің және(неме­се) бас­қар­ма­ның ше­ші­мі
Бұ­зу­шы­лық­ты жою мер­зі­мі
Қай­та қа­рал­ған мер­зім­дер
Бұ­зу­шы­лық­ты жой­ған кү­ні
Ес­кер­ту
1
2
3
4
5
6
7
8
9
10
11
Өтімділік тәуекелін бағалау матрицасы
Тө­мен
Ор­та­ша
Жо­ға­ры
Қар­жы­лан­ды­ру көз­де­рі шек­те­улі емес және бә­се­ке­ле­стікке қа­бі­лет­ті ар­тық­шы­лық­ты бе­ре­ді.
Ти­ім­ді өтім­ді­лік мүм­кін­ді­гін бе­ре­тін жет­кі­лік­ті қар­жы­лан­ды­ру көз­де­рі бар.
Қар­жы­лан­ды­ру көз­де­рі мен мін­дет­те­ме­лер дең­гейі ұзақ мер­зім­ді өтім­ді­лік­ті бас­қа­ру­да ағым­да­ғы және ке­ле­шек­те­гі қиын­дық­тар­ды көр­се­те­ді.
Қар­жы­лан­ды­ру көз­де­рі әр­та­рап­тан­ды­ры­л­ған. Кө­тер­мен қар­жы­лан­ды­ру көз­де­ріне неме­се бас­қа се­зім­тал қар­жы­лан­ды­ру көз­де­ріне тәу­ел­ді емес неме­се ша­ма­лы ға­на тәу­ел­ді­лі­гі бар.
Жал­пы қар­жы­лан­ды­ру көз­де­рі әр­та­рап­тан­ды­ры­л­ған, бі­рақ қар­жы­лан­ды­ру көз­дер са­ны­ның азды­ғы бай­қа­ла­ды. Еле­улі шо­ғыр­ла­ну жоқ. Кө­тер­ме қар­жы­лан­ды­ру көз­де­рі­нен ор­та­ша тәу­ел­ді­лі­гі бар.
За­ем­дар бір­не­ше көз­де, жал­пы ин­ве­сти­ци­я­лық мақ­сат­та­ры бар көз­дер­де шо­ғыр­ла­нуы мүм­кін кө­тер­ме қар­жы­лан­ды­ру көз­де­ріне еле­улі тәу­ел­ді­лі­гі бай­қа­ла­ды.
Өтім­ді­лік­ті ак­тив­тер­ді са­ту және (неме­се) се­кью­ри­ти­за­ция ар­қы­лы кө­те­ру қа­бі­ле­ті жо­ға­ры, және банк­тің осы на­рық­тар­ға қол же­тім­ді­лі­гі бой­ын­ша тұ­рақ­ты бе­де­лі бар.
Банк­тің өтім­ді­лік­ті ак­тив­тер­ді са­ту және (неме­се) се­кью­ри­ти­за­ция ар­қы­лы кө­те­ру әле­ует­ті қа­бі­ле­ті бар, бі­рақ осы на­рық­тар­ға қол же­тім­ді­лі­гі бой­ын­ша тә­жі­ри­бе­сі аз.
Банк өтім­ді­лік­ті ак­тив­тер­ді са­ту және (неме­се) се­кью­ри­ти­за­ция ар­қы­лы кө­те­ру бой­ын­ша тө­мен қа­бі­ле­тін неме­се әле­уе­тін та­ны­та­ды.
Осы на­рық­тар­ға қол же­тім­ді­лі­гі бой­ын­ша тә­жі­ри­бе­сі жоқ неме­се тө­мен бе­де­лі осы мәмі­ле­нің жа­са­луы­на күм­ән ту­ғы­за­ды.
Ен­гі­зі­л­ген оп­ци­он­дар бой­ын­ша кө­тер­ме мін­дет­те­ме­лер­дің кө­ле­мі аз.
Кей­бір кө­тер­ме қор­лар­дың ен­гі­зі­л­ген оп­ци­он­да­ры бар, бі­рақ олар­дың әле­ует­ті ық­па­лы ша­ма­лы.
Кө­тер­ме қор­лар­дың ма­те­ри­ал­дық кө­лем­де­рі­нің ен­гі­зі­л­ген оп­ци­он­да­ры бар. Олар­дың әле­ует­ті эф­фек­ті­сі зор
На­рық­та­ғы жағ­дай өзгер­ген кез­де банк қар­жы­лын­ды­ру қиын­шы­лық­та­ры­на ұшы­ра­май­ды.
На­рық­та­ғы жағ­дай өзгер­ген кез­де банк қар­жы­лын­ды­ру қиын­шы­лық­та­ры­на аса тәу­ел­ді бол­май­ды.
Банк­тің өтім­ді­лік құ­ры­лы­мы на­рық­та­ғы жағ­дай­дың өзге­ру­іне бай­ла­ны­сты бо­ла­ты­нын көр­се­те­ді.
Бас ұй­ым­ның (ірі қа­ты­су­шы­лар­дың) қол­да­уы кү­ш­ті.
Бас ұй­ым­ның (ірі қа­ты­су­шы­лар­дың) қол­да­уы ба­ра­бар.
Бас ұй­ым­ның (ірі қа­ты­су­шы­лар­дың) қол­да­уы жет­кі­лік­сіз неме­се жоқ.
Өтім­ді­лік тәу­е­ке­лі­нің құ­ры­лы­мы­на бай­ла­ны­сты ка­пи­тал­ды жо­ғал­ту тәу­е­ке­лі ша­ма­лы.
Өтім­ді­лік тәу­е­ке­лі­нің құ­ры­лы­мы­на бай­ла­ны­сты ка­пи­тал­ды жо­ғал­ту тәу­е­ке­лі бас­қа­ру­ға ке­ле­ді.
Мін­дет­те­ме­лер­дің жо­ға­ры құ­ны­на неме­се ак­тив­тер­дің жос­пар­сыз тө­мен­де­уіне бай­ла­ны­сты әле­ует­ті ка­пи­тал­ды (пай­да­ны) жо­ғал­ту тәу­е­ке­лі еле­улі бо­луы мүм­кін.
Өтімділік тәуекелін бақылау матрицасы
Про­цес­сті ұй­ым­да­сты­ру эле­мент­те­рі
Кү­ш­ті
Қа­был­да­у­ға бо­ла­тын
Әл­сіз
Өтім­ді­лік­ті бас­қа­ру са­ла­сын­да­ғы стра­те­ги­я­ны, са­я­сат­ты және іш­кі құ­жат­тар­ды әзір­леу (қай­та өң­деу)
Іш­кі құ­жат­тар­да си­паттал­ған өтім­ді­лік­ті бас­қа­ру про­цес­сте­рін оң­тай­лан­ды­руы тұ­рақ­ты негіз­де (банк­тің сырт­қы және іш­кі ор­та­сы­ның өзге­ру­іне қа­рай) жүр­гі­зі­ле­ді. Про­цес­сі банк­тің стра­те­ги­я­сын, биз­нес–жос­па­рын, тәу­е­кел­дер мен бас­қа тех­но­ло­ги­я­лық про­цес­стер­ді бас­қа­ру бой­ын­ша са­я­сат­ты әзір­ле­умен бай­ла­ны­сты бо­ла­ды.
Ке­зең­дік негіз­де жүр­гі­зі­ле­ді, банк өтім­ді­лі­гін бас­қа­ру­дың ерекше­лі­гін ес­ке­ре­тін іш­кі құ­жат­тар­ды әзір­ле­уді қам­ти­ды. Өтім­ді­лік дең­гей­ін бас­қа­ру және ба­қы­лау са­ла­сын­да­ғы са­я­сат оны іс­ке асы­ру­дың әді­сте­ме­лік қам­та­ма­сыз ету­ін біл­ді­ре­тін стан­дарт­тар­ды және нұс­қа­улық­тар­ды қам­ти­тын іш­кі құ­жат­тар­мен қам­та­ма­сыз еті­л­ген.
Уа­қыт уа­қы­ты­мен жүр­гі­зі­ле­ді және өтім­ді­лік дең­гей­ін бас­қа­ру және ба­қы­лау про­це­ду­ра­ла­рын си­паттай­тын іш­кі құ­жат­тар­дың әзір­ле­уі мен бе­кі­ту­ін қам­ти­ды.
Ди­рек­тор­лар ке­ңе­сі мен Бас­қар­ма
Бас­қар­ма өтім­ді­лік тәу­е­ке­лін шұ­ғыл анық­тап, ба­қы­ла­у­ға ала­ды. Ди­рек­тор­лар ке­ңе­сі мен банк бас­қар­ма­сы тәу­е­кел­дің бас­қа­руы­на бел­сен­ді қа­ты­са­ды және ти­іс­ті іш­кі са­я­сат­тар­дың және про­це­ду­ра­лар­дың бо­луын қам­та­ма­сыз ете­ді, ди­рек­тор­лар ке­ңе­сі олар­ды тү­сі­не­ді, тал­дай­ды және бе­кі­те­ді.
Ди­рек­тор­лар ке­ңе­сі және бас­қар­ма өтім­ді­лік тәу­е­ке­лі­нің бар­лық ас­пек­ті­ле­рін тү­сі­не­ді. Бас­қар­ма на­рық­тық өзге­рі­стер­ді анық­тай­ды және шұ­ғыл әре­кет ете­ді.
Жал­пы Ди­рек­тор­лар ке­ңе­сі мен бас­қар­ма өтім­ді­лік тәу­е­ке­лі­нің мо­ни­то­рин­гін және ба­қы­ла­у­ын ба­ра­бар жү­зе­ге асы­ра­ды, ти­іс­ті са­я­сат­тар мен про­це­ду­ра­лар­ды бе­кі­те­ді. Бас­қар­ма ти­ім­ді жұ­мыс іс­тей­ді, өтім­ді­лік тәу­е­ке­лін анық­тай­ды және әре­кет ете­ді.
Ди­рек­тор­лар ке­ңе­сі­нің және бас­қар­ма­ның өтім­ді­лік тәу­е­ке­лін бас­қа­ру­ға қа­ты­сты жұ­мысын­да кей­бір кем­ші­лік­тер бай­қа­ла­ды, бұл про­бе­ма­лар мой­ын­да­ла­ды және ше­ші­ле­ді.
Ди­рек­тор­лар ке­ңе­сі мен бас­қар­ма өтім­ді­лік тәу­е­ке­лі­нің негіз­гі ас­пек­ті­ле­рін ақы­л­ға сый­ым­ды тү­сі­ніп, на­рық­тық өзге­рі­стер­ге ба­ра­бар әре­кет ете­ді.
Ди­рек­тор­лар ке­ңе­сі мен бас­қар­ма өтім­ді­лік тәу­е­ке­лін бас­қа­ру­дың қа­на­ғат­та­нар­лық про­цес­сі­нің бо­луын қам­та­ма­сыз ет­пей­ді. Өтім­ді­лік тәу­е­ке­лін бас­қа­ру са­я­сат­та­ры мен про­це­ду­ра­ла­ры ба­ра­бар емес, банк бас­қар­ма­сы бұл кем­ші­лік­тер­ді жо­ю­ға қа­бі­ле­тін та­ныт­пай­ды. Ди­рек­тор­лар ке­ңе­сі мен бас­қар­ма өтім­ді­лік тәу­е­ке­лі­нің негіз­гі ас­пек­ті­ле­рін то­лы­ғы­мен тү­сін­бей­ді неме­се еле­ме­у­ге ты­ры­са­ды. Бас­қар­ма на­рық­тық өзге­рі­стер­ді ал­дын ала бо­лжа­май­ды және оған қар­сы уақ­ты­лы және қа­жет­ті ша­ра­лар­ды қа­был­да­май­ды.
Өтім­ді­лік тәу­е­ке­лін бас­қа­ру са­я­са­ты
Ди­рек­тор­лар ке­ңе­сі­мен ма­құл­дан­ған са­я­сат өтім­ді­лік тәу­е­ке­лін бас­қа­ру про­це­ду­ра­ла­рын, жа­у­ап­кер­ші­лік­ті және есеп бе­ру­ін бө­лі­сті­ру­ді ти­ім­ді ре­гла­мент­тей­ді. Ди­рек­тор­лар ке­ңе­сі банк­тің өтім­ді­лік тәу­е­ке­ліне ұшы­ра­ғы­штығ­ы­на қа­ты­сты уақ­ты­лы және жет­кі­лік­ті ақ­па­рат­ты ала­ды. Анық­тал­ған ауыт­қу­ды жою үшін қа­был­да­на­тын іс-ша­ра­лар ти­ім­ді бо­лып та­бы­ла­ды және осы ауыт­қу­дың банк­тің қар­жы­лық тұ­рақ­ты­лы­ғы­на ке­рі ық­па­лын тө­мен­де­ту­ге ба­ғыт­тал­ған.
Ди­рек­тор­лар ке­ңе­сі­мен ма­құл­дан­ған са­я­сат өтім­ді­лік тәу­е­ке­лін бас­қа­ру про­це­ду­ра­ла­рын, жа­у­ап­кер­ші­лік­ті және есеп бе­ру­ін бө­лі­сті­ру­ді ба­ра­бар ре­гла­мент­тей­ді. Аз­да­ған кем­ші­лік­тер бо­луы мүм­кін. Ди­рек­тор­лар ке­ңе­сіне ұсы­ны­ла­тын кез кел­ген еле­улі ауыт­қу­лар жө­нін­де­гі ақ­па­рат банк­тің қар­жы­лық тұ­рақ­ты­лы­ғын қол­дау үшін қа­на­ғат­та­нар­лық және ти­ім­ді бо­лып та­бы­ла­ды.
Анық­тал­ған ауыт­қу­ды жою үшін қа­был­да­на­тын іс-ша­ра­лар ба­ра­бар бо­лып та­бы­ла­ды, бі­рақ же­тіл­ді­ру­ді және ди­рек­тор­лар ке­ңе­сі мен бас­қар­ма та­ра­пы­нан ба­қы­ла­уды та­лап ете­тін кей­бір ба­ғыт­та­ры бар.
Ди­рек­тор­лар ке­ңе­сі­мен ма­құл­дан­ған са­я­сат ба­ра­бар емес неме­се құ­зыр­лы емес. Са­я­сат­тың бір неме­се екі ма­ңы­зды па­ра­мет­ры бой­ын­ша кем­ші­лі­гі бар. Ди­рек­тор­лар ке­ңе­сі банк­тің өтім­ді­лік тәу­е­ке­ліне ұшы­ра­ғы­штығ­ы­на мо­ни­то­ринг жүр­гізу­ге және ба­ра­бар ба­қы­ла­уды жү­зе­ге асы­ру­ға мүм­кін­дік бе­ре­тін жет­кі­лік­ті ақ­па­рат ал­май­ды. Анық­тал­ған ауыт­қу­ды жою үшін қа­был­да­на­тын іс-ша­ра­лар ти­ім­сіз бо­лып та­бы­ла­ды, ди­рек­тор­лар ке­ңе­сі мен бас­қар­ма өзі­нің про­бле­ма­лар­ды ше­шу қа­бі­лет­ті­лі­гін та­ныт­пай­ды.
Өтім­ді­лік тәу­е­ке­лін ба­ға­лау, мо­ни­то­ринг жүр­гі­зу және ба­қы­лау про­це­сін ре­гла­мент­тей­тін іш­кі құ­жат­тар
Өтім­ді­лік тәу­е­ке­лін анық­та­ған­да, мо­ни­то­ринг жүр­гіз­ген­де және ба­қы­ла­у­ға ал­ған­да өтім­ді­лік тәу­е­ке­лін бас­қа­ру про­цес­сі ти­ім­ді бо­лып та­бы­ла­ды.
Са­я­са­ты ұзақ уа­қыт бой­ын­ша ти­ім­ді жұ­мыс тә­жі­ри­бе­сі­мен са­ла­у­ат­ты мә­де­ни­е­тін та­ны­та­ды.
Жал­пы өтім­ді­лік тәу­е­ке­лін анық­та­ған­да, мо­ни­то­ринг жүр­гіз­ген­де және ба­қы­ла­у­ға ал­ған­да өтім­ді­лік тәу­е­ке­лін бас­қа­ру про­цес­сі ти­ім­ді бо­лып та­бы­ла­ды.
Қа­был­дан­ған тәу­е­кел­дің күр­де­лі­лі­гіне бай­ла­ны­сты еле­у­сіз кем­ші­лік­тер­дің тү­зе­ті­луі оңай.
Өтім­ді­лік тәу­е­ке­лін анық­та­ған­да, мо­ни­то­ринг жүр­гіз­ген­де және ба­қы­ла­у­ға ал­ған­да өтім­ді­лік тәу­е­ке­лін бас­қа­ру про­цес­сі ти­ім­сіз бо­лып та­бы­ла­ды.
Күт­пе­ген жағ­дай­лар туын­да­ған­да­ғы іс-әре­кет жос­па­ры
Күт­пе­ген жағ­дай­лар туын­да­ған­да­ғы іс-әре­кет жос­па­ры әзір­лен­ген және ти­ім­ді. Жос­пар­да дағ­да­ры­сты бас­қа­ру­дың ақы­л­ға сый­ым­ды бо­лжам­дар­ды, сце­на­рий­лер­ді және жос­пар­ла­уды қам­ти­ды, сон­дай-ақ банк­тің қо­сым­ша ре­сур­стар­ға қа­жет­ті­лі­гін ес­ке­ре­ді.
Күт­пе­ген жағ­дай­лар туын­да­ған­да­ғы іс-әре­кет жос­па­ры ба­ра­бар бо­лып та­бы­ла­ды. Ағым­да­ғы жағ­дай­ға сәй­кес ке­ле­ді, қа­жет­ті мә­се­ле­лер­ді ше­шу про­це­ду­ра­ла­рын ре­гла­мент­тей­ді және жағ­дай­дың сце­на­рий­ін тал­да­уды қо­са ал­ған­да бө­лік­те­рі­нің ба­ра­бар дең­гей­ін қам­ти­ды. Жос­пар кей­бір ба­ғыт­тар бой­ын­ша же­тіл­ді­ру­ді та­лап етуі мүм­кін.
Күт­пе­ген жағ­дай­лар туын­да­ған­да­ғы іс-әре­кет жос­па­ры ба­ра­бар емес, өйт­ке­ні банк­тің қо­сым­шар ре­сур­стар­ға қа­жет­ті­лі­гін ес­кер­мей­ді неме­се бол­мауы мүм­кін. Жос­пар­да дағ­да­рыс жағ­дай­ын­да қа­ра­жат­тың мақ­сат­қа лай­ық­ты пай­да­ла­нуы неме­се оның бо­луы ес­ке­ріл­ме­уі мүм­кін.
Бас­қа­ру және іш­кі ба­қы­лау үшін қол­да­ны­ла­тын ақ­па­рат
Бас­қа­ру ақ­па­рат жүй­е­сі өтім­ді­лік тәу­е­ке­ліне ұшы­ра­ғы­штығы ту­ра­лы уақ­ты­лы және ба­ра­бар ақ­па­рат­ты бе­ре­ді.
Ди­рек­тор­лар ке­ңе­сі және бас­қар­ма банк­те­гі өтім­ді­лік тәу­е­ке­лі­нің кес­кі­нін тал­дау және тү­сі­ну үшін ти­іс­ті есеп­ті­лік­ті ала­ды.
Бас­қа­ру ақ­па­рат жүй­е­сі бір неме­се бір­не­ше ба­ғыт­та ша­ма­лы же­тіл­ді­ру­ді қа­жет ете­ді, бі­рақ ди­рек­тор­лар ке­ңе­сі мен бас­қар­ма жал­пы банк­те­гі өтім­ді­лік тәу­е­ке­лі­нің кес­кі­нін тал­дау және тү­сі­ну үшін ти­іс­ті есеп­ті­лік­ті ала­ды. Бас­қа­ру ақ­па­рат жүй­е­сі тәу­е­кел­дің шо­ғыр­ла­ну нүк­те­сі мен өсу­ін ба­ра­бар бел­гі­лей­ді және уақ­ты­лы, нақ­ты­лы және ти­ім­ді ақ­па­рат­ты ұсы­на­ды.
Бас­қа­ру ақ­па­рат жүй­е­сі­нің на­зар са­лу­ды та­лап ете­тін кем­ші­лік­те­рі бар. Ұсы­ны­ла­тын ақ­па­рат­тың ба­ра­бар­лы­ғы және (неме­се) уақ­ты­лы­лы­ғы жет­кі­лік­сіз бо­луы мүм­кін. Өтім­ді­лік тәу­е­ке­ліне ұшы­ра­ғы­штығы ту­ра­лы ақ­па­рат то­лық бол­мауы мүм­кін. Со­ның сал­да­ры ре­т­ін­де, ди­рек­тор­лар ке­ңе­сі мен бас­қар­ма банк­те­гі өтім­ді­лік тәу­е­ке­лі­нің кес­кі­нін тал­дау және тү­сі­ну үшін ти­іс­ті неме­се жет­кі­лік­ті ақ­па­рат­ты ал­мауы мүм­кін.
Өтім­ді­лік­тің жағ­дай­ын ба­ға­лау және жос­пар­лау үшін қол­да­ны­ла­тын ақ­па­рат
Банк ба­лан­сын­да көр­се­ті­ле­тін банк опе­ра­ци­я­ла­ры­на іле­сіп жү­ре­тін өтім­ді­лік тәу­е­ке­лін өл­ше­у­ге мүм­кін­дік бе­ре­тін ақ­па­рат­ты жүй­е­лер мен ана­ли­ти­ка­лық про­це­ду­ра­лар­ды пай­да­ла­на­ды.
Бас­қа­ру ақ­па­рат жүй­е­сі банк­тің та­лап­та­ры мен мін­дет­те­ме­ле­рі бой­ын­ша то­лық ақ­па­рат­ты ұсы­на­ды, та­ри­хи де­ректер­ді қам­ти­ды.
Қа­жет­ті ақ­па­рат ақ­па­рат­тық ба­за­лар­да сақ­та­ла­ды, бо­жам­дау про­це­сіне қа­ты­са­тын қыз­мет­кер­лер­ге қа­жет­ті кө­лем­де қол же­тім­ді бо­ла­ды.
Бұл рет­те банк та­ри­хи де­ректер­ді өте­удің және та­лап ету­дің нақ­ты мер­зім­де­рін анық­тау үшін пай­да­ла­на­ды.
Банк­те ық­ти­мал шы­ғын­ға жа­зу­лар­дың және күн ішін­де ақ­ша қа­ра­жа­ты­ның тү­сім­де­рі­нің ста­ти­сти­ка­лық ба­ға­ла­у­ын бас­қа фак­тор­лар­ды ес­ке­ре оты­рып, жүр­гі­зу үшін та­ри­хи де­ректер­дің жет­кі­лік­ті кө­ле­мі бар.
Же­ке­ле­ген қыз­мет­кер­лер­ге қол же­тім­ді, банк өтім­ді­лі­гі­нің дең­гей­ін си­паттай­тын көр­сет­кіш­тер­ді есеп­теу үшін тек нақ­ты ақ­па­рат қа­на пай­да­ла­ны­ла­ды.
Ақ­па­рат­тың жа­ңар­ты­луы банк­тің іш­кі құ­жат­та­ры­мен ре­гла­мент­тел­ме­ген.
Банк­те­гі өтім­ді­лік тәу­е­ке­лі бас­қа­ру­дың әр ке­зе­ңін­де­гі қыз­мет­ті ав­то­мат­тан­ды­ру дең­гейі
Ақ­па­рат­тық тех­но­ло­ги­я­лар биз­нес-про­цес­стер­ге ен­гі­зі­л­ген, банк жұ­мысы­ның са­па­сы мен ти­ім­ді­лі­гін арт­ты­ру­ға мүм­кін­дік бе­ре оты­рып, олар­ды то­лы­ғы­мен ав­то­мат­тан­дыр­ған
Ақ­па­рат­тық жүй­е­лер өтім­ді­лік тәу­е­ке­лін бас­қа­ру­дың бар­лық про­це­ду­ра­ла­рын жү­зе­ге асы­ру үшін қа­жет­ті нақ­ты­лау дең­гей­і­мен шы­найы ақ­па­рат­ты қам­ти­ды.
Кли­ент­тер­дің шот­та­ры­на(н) қа­ра­жат­тың алы­нуы­ның (ке­ліп тү­су­і­нің) бо­лжам­ды мән­де­рін алу, ак­тив­тер­ді өтеу және та­лап ету­дің нақ­ты мер­зім­де­рін анық­тау үшін ма­те­ма­ти­ка­лық және ста­ти­сти­ка­лық мо­дель­дер­ді құ­ру­ға мүм­кін­дік бе­ре­тін бағ­дар­ла­ма­лық өнім­дер­ді қол­да­на­ды.
Ақ­па­рат­тық жүй­е­лер банк­тің ак­тив­те­рі мен мін­дет­те­ме­ле­рі ту­ра­лы та­ри­хи де­ректер­дің кө­лем­ді мұ­ра­ға­тын сақ­тай­ды.
Жұ­мыс стан­дарт­ты офи­стік Microsoft қо­сым­ша­ла­ры ар­қы­лы жүр­гі­зі­ле­ді. Жа­сал­ған опе­ра­ци­я­лар­дың есе­бін жүр­гі­зу жүй­е­сі бар.
Іш­кі аудит қыз­ме­ті
Іш­кі аудит қыз­ме­ті­нің қыз­мет­кер­ле­рі­нің банк­те­гі өтім­ді­лік тәу­е­ке­лін бас­қа­ру жүй­е­сі­нің ти­ім­ді­лі­гін ба­ға­лау үшін қа­жет­ті тә­жі­ри­бе­сі мен дағ­ды­ла­ры бар. Іш­кі аудит қыз­ме­ті банк бө­лім­ше­ле­рі­нің іс­ке асы­руын және өтім­ді­лік тәу­е­ке­лін бас­қа­ру­дың үй­ле­сім­ді құ­ры­лы­мы­ның ти­ім­ді­лі­гін жүй­е­лі негіз­де қа­рай­ды.
Іш­кі аудит қыз­ме­ті банк бө­лім­ше­ле­рі­нің іс­ке асы­руын және өтім­ді­лік тәу­е­ке­лін бас­қа­ру­дың үй­ле­сім­ді құ­ры­лы­мы­ның ти­ім­ді­лі­гін жүй­е­лі негіз­де қа­рай­ды.
Аз­да­ған кем­ші­лік­тер оның нәти­же­ле­рі­нің ти­ім­ді­лі­гіне және се­нім­ді­лі­гіне әсер ет­пей­ді.
Іш­кі аудит қыз­ме­ті өз қыз­ме­ті­нің ба­ры­сын­да банк бө­лім­ше­ле­рі­нің іс­ке асы­руын және өтім­ді­лік тәу­е­ке­лін бас­қа­ру­дың үй­ле­сім­ді құ­ры­лы­мы­ның ти­ім­ді­лі­гін қа­ра­май­ды.
Жалпы қорытындылар:
Өтім­ді­лік тәу­е­ке­лін ба­қы­лау са­па­сын ба­ға­лау
Өтім­ді­лік тәу­е­ке­лін ба­ға­лау дең­гейі
Тө­мен
Ор­та­ша
Жо­ға­ры
Жиын­тық өтім­ді­лік тәу­е­ке­лі
Кү­ш­ті
Тө­мен
Тө­мен
Ор­та­ша
Қа­был­да­у­ға бо­ла­тын
Тө­мен
Ор­та­ша
Жо­ға­ры
Әл­сіз
Ор­та­ша
Жо­ға­ры
Жо­ға­ры
Төмен – Директорлар кеңесі мен басқарма өтімділік тәуекелін шұғыл анықтайды және бақылауға алады. Директорлар кеңесі мен басқарма тәуекелдерді басқаруға белсенді қатысады және тиісті ішкі ережелердің болуын қамтамасыз етеді. Саясаттар мен процедуралардың талаптарына тәуекелдердің мониторингі процедураларымен, есептермен және талдау жасау және болып жатқан өзгерістерге уақтылы және тиісінше әрекет ету үшін қажетті барлық ақпаратты беретін ақпараттық басқару жүйелерімен қолдау көрсетіледі. Банк қызметкерлері Қазақстан Республикасының заңнамасы, ішкі ережелер мен процедуралардың талаптарын сақтайды, функционалдық міндеттерін қызметтік нұсқаулықтарына сәйкес жүргізеді. Ішкі бақылау жүйесі барабар болып табылады және банктің мөлшері мен қызметіне сәйкес келеді. Белгіленген ішкі ережелер мен процедуралардан кейбір ауытқулар байқалады, бірақ олар елеулі емес. Өтімділік тәуекелін басқару тәуекелдерді анықтау, қадағалау және бақылау үшін толығымен тиімді болып саналады. Банк қызметіндегі жағымсыз үрдістерді төмендетуге бағытталған іс-шаралар жеткілікті болып табылады.
Орташа – банктегі өтімділік тәуекелін басқару тиімді болып табылады, бірақ онда елеусіз кемшіліктер байқалады. Өтімділік тәуекелін басқару стратегияны орындау барысында пайда болуы мүмкін тәуекелді оңтайлы басқаруға және шұғыл әрекет етуге қабілетін көрсетеді. Банкте өтімділік тәуекелін басқаруда кейбір кемшіліктер анықталған болса да, бұл кемшіліктер уақтылы анықталып, түзетіледі. Жалпы директорлар кеңесі мен басқарма тарапынан бақылау, ішкі ережелер мен тәуекелдің мониторингі және бақылау процедуралары, есептілік пен басқару ақпарат жүйесі банктің тұрақты жұмысын қолдау үшін қанағаттанарлық және тиімді болып табылады. Жалпы тәуекелдер жеткілікті дәрежедегі, банктің тәуекел-менеджменті тарапынан қосымша бақылауды талап етпейтін бақылауда болады. Ішкі бақылау жүйесі кейбір кемшіліктерін көрсетеді, бірақ олардың барлығы бөлімшенің дұрыс жұмыс істеу барысында түзетіледі. Ішкі аудит қызметінің қызметкерлері оларды жақсарту бойынша ұсынымдар жасау мүмкін, бірақ байқалған кемшіліктер бөлімшенің сенімді де тұрақты жұмысына елеулі ықпалын тигізбейді. Банк қызметіндегі жағымсыз үрдістерін төмендетуге бағытталған іс-шаралар барабар болып табылады.
Жоғары – банкте әлеуетті өтімділік тәуекелін анықтауға, қадағалауға, мониторинг жүргізуге және бақылауға мүмкіндік беретін өтімділік тәуекелін тиімді басқару процедурасы жоқ. Тәуекелдерді басқару элементтері толығымен жеткіліксіз болып саналады, және директорлар кеңесі мен басқарма осы кемшіліктерді түзетуге қабілеттілігін танытпайды. Банктің нақты қызметкерлерінің және басқарманың біліктілігі күмән туғызады. Ішкі саясаттар мен процедураларының жүйелі бұзушылығы байқалады. Ішкі бақылау жүйесі соншалықты әлсіз болуы мүмкін, ол банктің қаржылық тұрақтылығына кері әсерін тигізеді. Бухгалтерлік есептіліктің, қаржылық есептердің шынайылығына, егер дереу түзету шараларын қолданбаса пайда болуы мүмкін шығындарға шұғыл алаңдаушылықты таныту қажет. Өтімділік тәуекелін басқару процедураларындағы және ішкі бақылау жүйесіндегі кемшіліктер банктің тәуекел-менеджменті тарапынан дереу және егжей-тегжейлі назар салуды талап етеді. Банк қызметіндегі жағымсыз үрдістерді төмендетуге бағытталған іс-шаралар барабар емес болып табылады.».