құру әдістемесін бекіту туралы
«Мемлекеттік статистика туралы» Қазақстан Республикасының 2010 жылғы 19 наурыздағы Заңының 12-бабының 5) тармақшасына, сондай-ақ Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2014 жылғы 24 қыркүйектегі № 1011 қаулысымен бекітілген Қазақстан Республикасы Ұлттық экономика министрлігі туралы ереженің 17-тармағының 258) тармақшасына сәйкес, БҰЙЫРАМЫН:

3) мемлекеттік тіркелген күннен бастап күнтізбелік он күн ішінде осы бұйрықтың көшірмелерін қағаз және электрондық түрде Қазақстан Республикасының нормативтік құқықтық актілерінің эталондық бақылау банкіне енгізу үшін «Республикалық құқықтық ақпарат орталығы» шаруашылық жүргізу құқығындағы республикалық мемлекеттік кәсіпорнына жіберілуін;

3. Қазақстан Республикасы Ұлттық экономика министрлігі Статистика комитетінің Ұлттық шоттар басқармасы осы бұйрықты жұмыс бабында басшылыққа алу және пайдалану үшін Қазақстан Республикасы Ұлттық экономика министрлігі Статистика комитетінің құрылымдық бөлімшелеріне және аумақтық органдарына жеткізсін.

министрлігі Статистика комитеті төрағасының
2016 жылғы 27 желтоқсан № 326 бұйрығымен
бекітілді
Жиынтық озыңқы индикаторды құру әдістемесі

3. Осы Әдістеменің мақсаты экономиканың іскерлік белсенділігі кезеңдерінің өзгеру бағыты туралы ақпаратты алу үшін ғана қолданылатын жиынтық озыңқы индикаторды құру алгоритмін сипаттау мен экономика дамуының ықтимал траекториясын бірнеше кезеңдерге (жылдар, тоқсандар, айлар) оза отырып бағалау болып табылады.

4. Әдістемеде басқа әдістермен қатар экономиканың іскерлік белсенділігі кезеңдерінің мониторингі мен талдауын жүзеге асыруға, экономикалық дамудың алдағы ықтимал бағытын анықтауға, экономиканың іскерлік белсенділігіндегі ықтимал өзгерістерді алдын ала қысқа мерзімді болжам жүргізуге және қолайсыз экономикалық кезеңдерді білдіретін деңгейлестіру бойынша шешім қабылдау үшін маңызды ақпаратты алуға мүмкіндік беретін жиынтық озыңқы индикаторды құру кезеңдері сипатталады.

2) озыңқы индикатор–экономика дамуының ықтимал траекториясын бағалауға және бірнеше кезеңдерге алға озатын экономиканың іскерлік белсенділігіндегі болуы мүмкін өзгерісті болжауға мүмкіндік беретін индикатор. Озыңқы индикатор деңгейінің төмендеуі экономика деңгейі өсімінің тоқтауы немесе төмендеуінің ерте белгісі болуы мүмкін. Жиынтық озыңқы индикатор топта озық сигналдарды құратын бірнеше көрсеткіштерден қалыптастырылады.

1) экономикалық сипаттама: индикатордың эталондық индикатордан озуы, сәйкес келуі немесе артта қалуы бойынша экономикалық түсіндірменің болуы, экономикалық қызметтің кең спектрін бейнелеуді көрсетеді және конъюнктуралық зерттеулердің, қаржылық және экономикалық көрсеткіштердің теңгерімделген нәтижелерінен қалыптастырылады;

4) жекелеген экономикалық тербелістерді талдау: жиынтық озыңқы индикаторға енгізу үшін индикаторларды айқындайды. Белгілі бір экономикалық үдерістер макроэкономикалық айнымалы шамалар арасындағы өзара байланыстардың сипатын өзгертеді, соңғы деректерді талдау негізінде эталондық қатармен жақсы корреляция жасалғанда өткен тарихи деректерді талдау кезінде индикатор байланыстырылмайды.

Жиынтық озыңқы индикаторды қалыптастыру нәтижелерін жақсарту мақсатында есепке еңбек статистикасының «бос жұмыс орындарының саны» көрсеткіші қосылған. Осы Әдістемеге 1-қосымшада жиынтық озыңқы индикаторды қалыптастыратын көрсеткіштер ұсынылған.

Y = C × T × S × I,
мұндағы:
Y – уақыт қатары;
C – кезең;
T – тренд;
S – маусымдылық;
I – тұрақсыз тербелістер.

13. Деңгейлестіру жиынтық озыңқы индиктордың құрамындағы қатарлардың барлығын біркелкі деңгейге келтіру үшін жүзеге асырылады. Көрсеткіштердің маусымдылығы «Х12 ARIMA» әдісімен деңгейлестірілген. «Х12 ARIMA» әдісі уақыт қатарының маусымдылығын бөлудің күрделі рәсімін білдіреді. Әдіске маусымдылық түрлері, маусымдық іріктеу типтері (құбылмалы орташа шама), мереке күндеріне түзетулер мен маусымдық компоненті бар қатарларды шығару, SP1 және SP2 спектрлік жиілік қатарларын, SP1 және SP2 спектрлік тығыздықтарын шығару сияқты мүмкіндіктер қосылған. Маусымдық деңгейлестірілген серпінділік қатар осы Әдістемеге 2-қосымшада келтірілген.

17. Жиынтық озыңқы индикаторды алу үшін жекелеген индикторларға жиынтықтау жүргізіледі. Жиынтық көрсеткіштің орташа мәні бірге түзетіледі және салмақтарды біркелкі тарату кезінде құрамалы көрсеткіштің әрбіреуі үшін 0,2 коэффициенті беріледі. Жиынтық озыңқы индикаторды есептеу келесі формула бойынша жүргізіледі:
мұндағы:

18. Жиынтық озыңқы индикаторды алғаннан кейін оның сапасы бағаланады. Сапа эталондық индикатордың бұрылыс нүктелерін болжау мүмкіндігін білдіретін бұрылыс нүктелерін талдау арқылы анықталады. Жиынтық озыңқы индикатор мен эталондық индикатордың серпіні осы Әдістемеге 5-қосымшада келтірілген. Жиынтық озыңқы индикатор эталондық индикатордан орташа алғанда бір тоқсанға озық тұрады, жиынтық озыңқы индикатордың бұрылыс нүктелері эталондық индикатордың алдағы өзгерістері туралы белгі береді.

20. Корреляциялық және регрессиялық талдаулар жиынтық озыңқы индикатордың сапасын бағалаудың басқа әдісі болып табылады. Корреляциялық талдау бірнеше көрсеткіштер шамаларының өзара тәуелділігін көрсетеді. Регрессиялық талдау тәуелді көрсеткіштер шамаларының арасындағы өзара тәуелділігін сипаттайды және теңдеулердегі байланыстарды сипаттайды. Регрессиялық талдау ең аз шамаға ұмтылуды қабылдамау кезінде ең аз квадраттар әдісімен анықталады.

құру әдістемесіне 1-қосымша
Жиынтық озыңқы индикаторды қалыптастыратын көрсеткіштер
Ке­зең
ЖІӨ
Конъ­юнк­ту­ра­лық зерт­те­улер де­ректе­рі
Бос жұ­мыс орын­да­ры­ның са­ны, мың бір­лік
Жұ­мыспен қам­ты­л­ған жұ­мыс­кер­лер са­ны
Өнім­ге жал­пы сұ­ра­ныс
Өнім­нің негі­зі­гі тү­рі­нің шы­ға­ры­лы­мы
Қар­жы-эко­но­ми­ка­лық жағ­дай
2006q1
107,90
6,00
19,33
28,00
24,33
16,10
2006q2
109,70
8,67
22,00
28,00
25,67
17,70
2006q3
110,50
5,33
17,00
25,67
21,00
18,20
2006q4
110,70
1,67
12,33
15,33
17,33
16,60
2007q1
111,70
7,33
16,67
25,33
24,00
22,20
2007q2
110,80
7,33
18,00
24,33
25,33
22,10
2007q3
109,90
8,00
19,00
25,67
21,00
24,00
2007q4
108,90
1,67
12,33
17,00
17,67
20,10
2008q1
107,00
5,67
16,00
19,67
22,00
27,80
2008q2
106,00
5,33
15,67
20,33
23,00
26,80
2008q3
103,90
1,00
11,67
19,33
17,33
27,80
2008q4
103,30
-7,33
1,00
4,67
6,67
23,20
2009q1
98,00
-3,33
-0,33
5,00
5,00
18,90
2009q2
97,50
-2,67
4,67
6,00
6,33
18,20
2009q3
98,20
-1,33
9,33
15,00
9,67
17,80
2009q4
101,20
-0,67
2,33
6,00
6,00
15,70
2010q1
105,80
4,33
8,00
14,67
12,67
16,60
2010q2
107,20
4,67
12,33
15,67
14,67
18,10
2010q3
107,40
4,33
11,67
17,00
12,33
17,90
2010q4
107,30
0,00
6,33
7,67
9,00
16,40
2011q1
106,30
6,00
10,67
16,67
14,67
17,90
2011q2
107,40
6,33
15,67
19,00
14,33
18,70
2011q3
107,20
5,00
14,33
24,33
11,67
19,00
2011q4
107,50
0,33
6,67
7,33
3,67
19,20
2012q1
105,20
4,33
12,00
15,67
14,00
21,80
2012q2
105,10
7,67
14,33
20,00
16,33
22,70
2012q3
105,00
5,67
15,00
20,33
12,33
25,10
2012q4
105,00
2,00
6,67
10,33
5,00
25,60
2013q1
104,30
7,00
12,00
18,00
21,00
25,10
2013q2
105,00
6,00
10,00
13,00
15,00
24,30
2013q3
105,70
3,00
13,00
19,00
13,00
21,10
2013q4
106,00
0,00
2,00
4,00
8,00
22,50
2014q1
104,10
4,00
11,00
19,00
14,00
25,10
2014q2
103,90
4,00
15,00
21,00
10,00
23,10
2014q3
104,10
3,00
13,00
20,00
9,00
23,40
2014q4
104,40
-1,00
1,00
7,00
0,00
25,20
2015q1
102,30
1,00
8,00
14,00
7,00
25,90
2015q2
101,70
-1,00
10,00
17,00
7,00
25,30
2015q3
100,20
-3,00
6,10
15,80
2,00
24,20
2015q4
102,00
-4,20
-1,90
1,50
-4,80
22,10

құру әдістемесіне 2-қосымша
Маусымдық деңгейлестірілген серпінділік қатары

құру әдістемесіне 3-қосымша
«Ходрик - Прескотт» әдісімен алынған серпінділік қатарларының тренді
Ке­зең
ЖІӨ
Конъ­юнк­ту­ра­лық зерт­те­улер де­ректе­рі
Бос жұ­мыс орын­да­ры­ның са­ны
Жұ­мыспен қам­ты­л­ған жұ­мыс­кер­лер са­ны
Өнім­ге жал­пы сұ­ра­ныс
Өнім­нің негі­зі­гі тү­рі­нің шы­ға­ры­лы­мы
Қар­жы-эко­но­ми­ка­лық жағ­дай
2006q1
108,3
105,3
120,2
128,7
123,7
115,9
2006q2
109,5
105,2
118,9
125,4
122,3
117,0
2006q3
110,3
105,1
117,5
122,1
121,1
117,5
2006q4
111,0
105,5
116,9
121,6
121,6
118,7
2007q1
111,4
105,8
116,6
123,1
122,8
120,9
2007q2
111,0
106,0
116,1
122,7
122,2
122,3
2007q3
109,8
106,4
116,3
122,1
121,3
123,0
2007q4
108,7
105,9
117,0
121,8
121,4
124,5
2008q1
107,3
104,6
116,2
120,6
121,4
126,0
2008q2
105,8
103,2
113,3
118,3
120,1
127,0
2008q3
104,0
100,1
109,3
115,1
116,6
126,7
2008q4
101,4
96,7
104,8
109,9
110,4
124,2
2009q1
98,7
95,2
101,7
105,4
104,9
120,4
2009q2
97,3
95,8
102,3
105,4
104,1
117,9
2009q3
98,3
98,2
104,9
109,3
107,2
117,1
2009q4
101,1
101,2
107,0
112,8
110,1
116,6
2010q1
104,8
102,8
108,5
114,2
111,5
116,8
2010q2
107,1
103,2
109,3
113,7
111,8
117,4
2010q3
107,4
103,5
109,9
113,0
112,4
117,5
2010q4
107,0
103,9
110,6
114,3
113,2
117,3
2011q1
106,9
104,4
111,7
116,1
113,0
117,7
2011q2
107,2
104,7
112,1
117,8
112,0
118,3
2011q3
107,3
104,4
112,2
117,9
110,5
118,9
2011q4
106,8
103,9
112,1
115,8
109,7
119,9
2012q1
105,9
104,0
111,8
115,3
111,5
121,3
2012q2
105,2
104,7
111,6
116,4
113,1
122,9
2012q3
104,8
105,3
112,3
117,1
112,7
124,9
2012q4
104,6
105,5
112,8
117,8
113,0
125,8
2013q1
104,8
105,3
111,4
116,2
113,6
125,1
2013q2
105,2
104,4
109,4
113,1
112,9
123,9
2013q3
105,5
103,2
108,2
112,1
112,9
123,0
2013q4
105,3
102,7
108,7
114,0
113,1
122,8
2014q1
104,7
102,6
110,2
116,7
111,0
123,2
2014q2
104,2
102,7
111,4
117,9
108,8
123,3
2014q3
103,9
102,8
110,2
116,5
107,5
123,9
2014q4
103,6
101,7
108,1
114,7
105,7
125,1
2015q1
102,9
99,6
107,1
113,7
104,6
125,5
2015q2
101,9
97,8
106,0
113,2
104,2
125,3
2015q3
101,1
97,4
104,7
112,0
102,2
124,2
2015q4
100,3
97,8
103,9
109,7
99,7
122,5
Ор­та­ша ариф­ме­ти­ка­лық ша­ма
105,3
102,7
110,8
116,1
112,8
121,6
Стан­дарт­ты ауыт­қу
3,5
3,1
4,6
5,0
6,3
3,4

Қалыпқа келтірілген уақыт қатарлары
Ке­зең
ЖІӨ
Конъ­юнк­ту­ра­лық зерт­те­улер де­ректе­рі
Бос жұ­мыс орын­да­ры­ның са­ны
Жұ­мыспен қам­ты­л­ған жұ­мыс­кер­лер са­ны
Өнім­ге жал­пы сұ­ра­ныс
Өнім­нің негі­зі­гі тү­рі­нің шы­ға­ры­лы­мы
Қар­жы-эко­но­ми­ка­лық жағ­дай
2006q1
0,85
0,82
2,05
2,54
1,72
-1,67
2006q2
1,21
0,80
1,78
1,88
1,51
-1,33
2006q3
1,44
0,76
1,46
1,20
1,32
-1,19
2006q4
1,63
0,90
1,32
1,10
1,39
-0,83
2007q1
1,76
1,01
1,28
1,41
1,58
-0,19
2007q2
1,64
1,06
1,16
1,33
1,49
0,22
2007q3
1,30
1,18
1,19
1,20
1,35
0,41
2007q4
0,97
1,01
1,36
1,15
1,36
0,86
2008q1
0,58
0,62
1,18
0,91
1,36
1,30
2008q2
0,15
0,15
0,55
0,44
1,15
1,58
2008q3
-0,37
-0,85
-0,34
-0,21
0,61
1,51
2008q4
-1,13
-1,94
-1,32
-1,24
-0,37
0,78
2009q1
-1,91
-2,42
-2,00
-2,16
-1,25
-0,35
2009q2
-2,29
-2,23
-1,88
-2,15
-1,38
-1,08
2009q3
-2,03
-1,46
-1,30
-1,38
-0,89
-1,30
2009q4
-1,20
-0,48
-0,85
-0,67
-0,43
-1,46
2010q1
-0,15
0,04
-0,51
-0,38
-0,21
-1,39
2010q2
0,50
0,17
-0,34
-0,47
-0,16
-1,20
2010q3
0,59
0,26
-0,21
-0,62
-0,06
-1,18
2010q4
0,48
0,39
-0,04
-0,36
0,07
-1,25
2011q1
0,46
0,53
0,18
0,00
0,04
-1,12
2011q2
0,54
0,65
0,27
0,35
-0,12
-0,94
2011q3
0,57
0,56
0,30
0,37
-0,37
-0,79
2011q4
0,43
0,39
0,28
-0,05
-0,50
-0,48
2012q1
0,17
0,41
0,21
-0,16
-0,21
-0,09
2012q2
-0,04
0,65
0,17
0,06
0,05
0,41
2012q3
-0,16
0,83
0,31
0,21
-0,01
0,99
2012q4
-0,20
0,89
0,43
0,35
0,04
1,23
2013q1
-0,15
0,85
0,13
0,03
0,13
1,03
2013q2
-0,02
0,53
-0,31
-0,59
0,02
0,68
2013q3
0,05
0,16
-0,58
-0,79
0,02
0,42
2013q4
0,00
0,01
-0,47
-0,41
0,05
0,37
2014q1
-0,17
-0,02
-0,13
0,13
-0,29
0,48
2014q2
-0,32
0,00
0,13
0,36
-0,63
0,50
2014q3
-0,40
0,02
-0,14
0,08
-0,84
0,69
2014q4
-0,48
-0,32
-0,59
-0,28
-1,11
1,03
2015q1
-0,68
-1,00
-0,81
-0,48
-1,30
1,17
2015q2
-0,97
-1,60
-1,05
-0,58
-1,37
1,11
2015q3
-1,22
-1,72
-1,35
-0,83
-1,68
0,79
2015q4
-1,43
-1,59
-1,51
-1,29
-2,07
0,28
Ор­та­ша ариф­ме­ти­ка­лық ша­ма
0,00
0,00
0,00
0,00
0,00
0,00
Стан­дарт­ты ауыт­қу
1,00
1,00
1,00
1,00
1,00
1,00

Жиынтық озыңқы индикатор мен эталондық индикатордың серпіні