«Мемлекеттік статистика туралы» Қазақстан Республикасы Заңының 12-бабы 5) тармақшасына, Қазақстан Республикасы Президентінің 2020 жылғы 5 қазандағы № 427 Жарлығымен бекітілген Қазақстан Республикасының Стратегиялық жоспарлау және реформалар агенттігі туралы ереженің 15-тармағы 33) тармақшасына, Қазақстан Республикасы Стратегиялық жоспарлау және реформалар агенттігі төрағасының 2020 жылғы 23 қазандағы № 9-нқ бұйрығымен бекітілген Қазақстан Республикасы Стратегиялық жоспарлау және реформалар агенттігінің Ұлттық статистика бюросы туралы ереженің 15-тармағы 19) тармақшасына сәйкес БҰЙЫРАМЫН:

2) осы бұйрық мемлекеттік тіркелген күннен бастап күнтізбелік он күн ішінде оның көшірмесінің қазақ және орыс тілдерінде қағаз және электрондық түрде ресми жариялау және Қазақстан Республикасы нормативтік құқықтық актілерінің эталондық бақылау банкіне енгізу үшін «Республикалық құқықтық ақпарат орталығы» шаруашылық жүргізу құқығындағы республикалық мемлекеттік кәсіпорнына жіберілуін;

Қазақстан Республикасы
Ұлттық экономика министрлігі
Статистика комитеті төрағасының
2018 жылғы 22 ақпан
№ 36 бұйрығымен
бекітілді
Ауыл шаруашылығында іріктемелі зерттеу жүргізу үшін іріктемелі жиынтықты қалыптастыру бойынша әдістеме

3. Әдістеме мемлекеттік статистика саласындағы уәкілетті орган ведомствосының (бұдан әрі – уәкілетті орган ведомствосы) құрылымдық бөлімшелерінің ауыл шаруашылығының статистикалық қызметінде іріктемелі зерттеуді ұйымдастыру және жүргізу кезінде іріктемелі жиынтықты қалыптастыру саласында қолдануына арналған.

Іріктеме дизайны тапсырысында:

7. Ауыл шаруашылығы статистикасы шеңберінде іріктемелі зерттеу байқауының негізгі объектілері дара кәсіпкерлік субъектілері және үй шаруашылықтары болып табылады. Шаруашылықтардың тиісті санаты үшін бас жиынтықты анықтау үшін Қазақстан Республикасында ауыл шаруашылығы өнімін өндіретін субъектілер жөніндегі ақпаратты қамтитын Ауылшаруашылығы статистикалық тіркелімі (бұдан әрі – АШТ) пайдаланылады.
АШТ арқылы ауыл шаруашылығы өнімін өндіретін субъектілер жөніндегі ақпараттың келісімділігі қамтамасыз етілген және зерттеудің бас жиынтығы бөлінген.
АШТ Қазақстан Республикасының ресми статистикалық ақпаратының ажырамас құрамдас бөлігі болып табылады.
АШТ мына субъектілердің ұйымдастырылған және жүйеленген тізбесін қамтиды:

8. Қазақстан Республикасы Ұлттық экономика министрлігі Статистика комитеті төрағасының 2016 жылғы 2 желтоқсандағы № 295 бұйрығымен бекітілген (Нормативтік құқықтық актілерді мемлекеттік тіркеу тізілімінде № 14581 болып тіркелген) Ауыл шаруашылығы статистикалық тіркелімін жүргізу және өзектілендіру бойынша әдістемеге сәйкес АШТ есепке алу бірліктері және ауыл шаруашылығы өнімдерін өндірушілердің типтері бойынша ақпаратты қамтитын төрт дерекқордан тұрады:

11. Ауыл шаруашылығында іріктемені қалыптастыру кезінде КПЫБӨІ әдісі тиісті жылға арналған Статистикалық жұмыстар жоспарына сәйкес уәкілетті орган ведомствосының аумақтық бөлімшелері ұсынған ақпарат негізінде бидай мен күріштің түсімділігін зерттеу үшін пайдаланылады. КПЫБӨІ әдісі екі кезеңнен тұрады:

, (1)
мұнда:
Pi – і-шаруашылықтың іріктемеге түсу ықтималдығы;
n – берілген іріктеме мөлшері;
xi – і-шаруашылықтың іріктеме өлшемшартының шамасы (егістік алқабы)
0,75 –экспоненттің мәні;
– барлық бас жиынтық бойынша іріктеме өлшемшартының қосындысы (егістік алқаптарының).
КПЫБӨІ әдісін пайдалану кезінде әрбір бірлік өлшемшарт шамасына байланысты бір реттен көп таңдалынады, қосылу ықтималдығы «1»–ден көп түзетіледі.
Ықтималдықты түзету деректерді экспандициялау арқылы жүзеге асырылады. Экспандициялау айнымалы мәндердің іріктеме ықтималдығына әсерін шектейді. Экспонеттің мәні үшін 0,75 қабылданады.

, (2)
мұнда:
ga – зерттелетін гектар;
EXPFACTOR – экспандицияланған фактор;
R–AKSUM – аккумулятивті соманы есептеу.
Көлемге пропорционалды ықтималдықпен бір өлшемді іріктеме әдісі осы Әдістемеге 1-қосымшада келтірілген. Зерттелетін 141 шаруашылықтан 45 шаруашылық таңдап алынады (30% жуық).
Шаруашылықтарды таңдау бірліктерді жүйелі іріктеуді пайдалану арқылы жүргізіледі:

R= 0,969293 × 545 = 529;

(3)
мұнда:
Pi – і - шаруашылықтың іріктемеге түсу ықтималдығы;
- барлық бас жиынтық бойынша іріктеме өлшемшартының сомасы (егістік алқаптарының)
Χ1,i Χk,i –i - шаруашылық бойынша іріктеменің өлшемшарттарының шамасы;
n1 n k – іріктеменің әрбір өлшемшарты бойынша қабылданған іріктеме мөлшері.

Әрбір шаруашылық бойынша және әрбір дақыл бойынша іріктемеге түсу ықтималдығын есептеу үшін егістік алқабының қосындысы есептелінеді (1 – 1226,8; 2 – 209,3 және 3 – 87,9). Одан әрі әрбір дақыл түрі бойынша іріктеме көлемі анықталады. Көлемге пропорционалды ықтималдықпен көп өлшемді іріктеме әдісі осы Әдістемеге 2-қосымшада келтірілген. Іріктеме көлемі №1 дақыл бойынша 8 бірлікті, №2 дақыл бойынша 8 бірлікті, №3 дақыл бойынша 7 бірлікті құрайды. Одан әрі әрбір шаруашылықтың әрбір дақылдары бойынша қосу ықтималдығы есептелінеді (КПЫКӨІ жоғарыда көрсетілген формулады). Әрбір өлшемшарт бойынша есебінен ең үлкен ықтималдық (Pmax) таңдалынады, бірақ ықтималдығы 1-ден көп болса, онда 1-ге тең ықтималдық қабылданады. Берілген мысалда, бірінші шаруашылықта қосылудың ең үлкен ықтималдығы №1 (0,23) дақылда анықталған, екінші шаруашылықта да №1 (0,53) дақылда анықталған. Бұдан әрі, 0-1 интервалдары арасындағы кездейсоқ санды пайдалана отырып (мысалда 0-ге тең) аккумулятивті соманы есептейміз және іріктемеге түсетін шаруашылықтарды анықтаймыз.

18. Жүйелік іріктеу әдісі іріктеменің басталуы тиіс іріктемелі қадамын («қадам») және шаруашылықтың бастапқы нөмірін анықтауды білдіреді. Іріктеме қадамы былайша анықталады: қадам =N/n. Бұдан әрі кездейсоқ тәсілмен шаруашылықтың нөмірі анықталады және содан іріктеме қадамынан аспайтын іріктеме (кездейсоқ старт) басталады.

Дисперсия және стандартты ауытқу:
, (4)
мұнда:
– дисперсия;
x i – і – шаруашылық іріктемесі өлшемшартының шамасы;
– орташа оң мәні;
N – бас жиынтықтың көлемі.
(5)
мұнда:
– дисперсия;
S – стандартты ауытқу.
Дисперсия бағалау функциясын математикалық күтуге бағалау көрсеткіштерінің қаншалықты жақын екендігін көрсетеді, ал стандартты ауытқу олардың параметрге жақындығын сипаттайды. Бағалау функциясы дегеніміз математикалық функция, оның көмегімен осы немесе басқа параметрдің бағалау көрсеткіштері есептеп шығарылады. «Статистикалық дәлдік» термині дисперсия шамасына, ал «прецизиялық» термині стандартты ауытқу шамасына жатады.

(6)
мұнда:
n – іріктеме мөлшері;
S – стандартты ауытқу;
– іріктеменің стандартты қатесі.

Түсіндірмелі статистика (бұл деректер жиынтығы) келесі көрсеткіштерден тұрады:

(7)
мұнда:
Exp sum – жиынтық үшін тіркелім өлшемшартының қосындысы;
Pi – і - шаруашылықтың іріктемеге түсу ықтималдығы;
Χi – іріктеменің ықтималдығы.

6) ratio adjustment – толтырылған сауалнамалар жағдайында деректерді тарату кезінде пайдаланылатын іріктеме үшін ауытқу коэффициенті. Ra іріктемелі жиынтықтың мөлшерін анықтау кезінде маңызды көрсеткіш болып табылады. 0,7 және 1,3 аралығында орналасқан ауытқу коэффиценті кезінде іріктемелі жиынтық репрезентативті деп саналады.
Есептеу формуласы келесідей:
(8)
мұнда:
Exp sum N - бас жиынтық үшін тіркелім мәндерінің қосындысы;
Exp sum n - іріктемелі жиынтық үшін тіркелім мәндерінің қосындысы;
Ra (ratio adjustment) – деңгейлестіру коэффициенті.

(9)
мұнда:
wmean- орташа (салмақталмаған) мәні;
CV – іріктемелі жиынтықтың вариация коэффиценті;
S – стандартты ауытқу.
Вариация коэффициентінің шамасы бас жиынтықтың шынайы мәнінен қалыптастырылатын іріктеме нәтижелерінің ауытқу пайызын бағалайды.

(10)
мұнда:
– орташа оң мәні;
x i – і – шаруашылық іріктемесі өлшемшартының шамасы;
N – бас жиынтық элементтерінің саны.

(11)
мұнда:
– тарату факторы;
k – іріктеме өлшемшарттары ретінде алынған тіркелім көрсеткіштерінің саны;
Χ1,i ,…, Χk,i – і - шаруашылық бойынша іріктеме өлшемшарттарының шамалары;
n1 … n k – іріктеменің әрбір өлшемшарты бойынша қабылданған іріктеме мөлшерлері.

іріктемелі зерттеу жүргізу
үшін іріктемелі жиынтықты
қалыптастыру бойынша
әдістемеге 1-қосымша
Зерттелетін шаруашылықтар
Егістік алқабы
EXP
FACTOR
EPF
AKSUM
Іріктеме нөмірі
АІБ
ҚІБ (шаруашылықта таңдап алынған гектар)
1
105
1
1
105
105
2
147
1
1
147
252
3
69
1
1
69
321
4
95
1
1
95
416
5
142
1
1
142
558
1
529
129
6
400
1,355609
0,7377
295
853
7
160
1
1
160
1013
8
45
1
1
45
1058
9
84
1
1
84
1142
2
1074
16
10
120
1
1
120
1262
11
190
1
1
190
1452
12
170
1
1
170
1622
3
1619
167
13
400
1,355609
0,7377
295
1917
14
1887
4,339287
0,2305
435
2352
4
2165
1071
15
380
1,304449
0,7666
291
2643
16
123
1
1
123
2766
5
2709
…
…
…
…
…
…
…
…
141
100
1
1
100
24542
45
24525

іріктемелі зерттеу жүргізу
үшін іріктемелі жиынтықты
қалыптастыру бойынша
әдістемеге 2-қосымша
Зерттелетін шаруашылықтар
Дақылдар
Қосылу ықтималдығы
Аккумуля-тивті қосынды
Іріктемеге түсу
1
2
3
P1
P2
P3
Pmax
Plast
Кездейсоқ сан 0
1
118,8
3,6
0
0,23
0,10
0,00
0,23
0,23
0,23
2
348,2
8,3
0
0,53
0,19
0,00
0,53
0,53
0,76
3
3,9
3,9
3,9
0,02
0,11
0,22
0,22
0,22
0,98
4
10
10
6
0,04
0,21
0,31
0,31
0,31
1,29
1
5
7
7
7
0,03
0,16
0,34
0,34
0,34
1,63
6
5,5
5,5
5
0,02
0,14
0,27
0,27
0,27
1,90
7
71
3,4
3,4
0,16
0,10
0,20
0,20
0,20
2,09
1
8
10
10
2
0,04
0,21
0,13
0,21
0,21
2,31
9
121
12
0
0,24
0,25
0,00
0,25
0,25
2,56
10
4,9
4,9
4,9
0,02
0,13
0,26
0,26
0,26
2,82
11
16,3
5,7
2,7
0,05
0,14
0,17
0,17
0,17
2,99
12
20
20
8
0,06
0,36
0,38
0,38
0,38
3,37
1
13
200
50
0
0,35
0,72
0,00
0,72
0,72
4,08
1
14
135,8
7,9
3,5
0,26
0,18
0,20
0,26
0,26
4,34
15
11,8
4,7
4,7
0,04
0,12
0,25
0,25
0,25
4,60
16
20
20
14
0,06
0,36
0,58
0,58
0,58
5,17
1
17
2,3
2,3
2,3
0,01
0,07
0,15
0,15
0,15
5,32
18
95,8
5,6
4
0,20
0,14
0,23
0,23
0,23
5,55
19
16,5
16,5
16,5
0,05
0,31
0,65
0,65
0,65
6,20
1
20
8
8
0
0,03
0,18
0,00
0,18
0,18
6,38
Барлығы
1226,8
209,3
87,9
6