«Халық денсаулығы және денсаулық сақтау жүйесі туралы» Қазақстан Республикасының 2020 жылғы 7 шілдедегі Кодексі 99-бабының 2-тармағына сәйкес БҰЙЫРАМЫН:

Қазақстан Республикасы
Денсаулық сақтау министрі
2020 жылғы 19 қазаны
№ ҚР ДСМ-137/2020
Бұйрыққа қосымша
АИТВ инфекциясының профилактикасы жөніндегі іс-шараларды жүргізу қағидалары

1. Осы АИТВ инфекциясының профилактикасы жөніндегі іс-шараларды жүргізу қағидалары (бұдан әрі – Қағидалар) «Халық денсаулығы және денсаулық сақтау жүйесі туралы» 2020 жылғы 7 шілдедегі Қазақстан Республикасының Кодексі 99-бабының 2-тармағына сәйкес әзірленді және АИТВ инфекциясының профилактикасы жөніндегі профилактикалық іс-шараларды жүргізу тәртібін айқындайды.

3. Халық пен халықтың негізгі топтары үшін профилактикалық іс-шаралар еріктілік, құпиялылық қағидаттарын сақтай отырып жүзеге асырылады. Халықтың негізгі топтарына инъекциялық есірткіні тұтынатындар, ерлермен жыныстық қатынасқа түсетін ерлер, секс жұмыскерлері, трансгендер адамдар (жасы 18 және одан жоғары) және бостандығы шектелген, сот үкімі бойынша бас бостандығынан айыру орындарында жазасын өтеп жүрген, қамауға алынған және арнаулы мекемелерге орналастырылған адамдар жатады.

3) аутрич жұмыс – «тең-теңімен» қағидаты бойынша, профилактикалық іс-шараларды іске асыру үшін сенім пункттері мен достық кабинеттеріне бармайтын халықтың түйінді топтарымен оларды жинау орындарында өзара іс - қимыл жасау әдісі бойынша жұмыс; сондай-ақ антиретровирустық терапияға (бұдан әрі - АРВ терапия) бейімділік, жыныстық серіктестерде АИТВ инфекциясының профилактикасы және басқа да қызметтер мәселелері бойынша АИТВ инфекциясымен өмір сүретін адамдармен жұмыс;

14) шығыс материалдары – тегін таратуға арналған профилактикалық бағдарламаларда пайдаланылатын құралдар, оларға: бір рет қолданылатын шприцтер, спирттік майлықтар, презервативтер, лубрикант, налоксон, экспресс-тесттер, баспа ақпараттық-білім беру материалдары, АИТВ жұқтырудың жанасуға дейінгі және жанасудан кейінгі профилактикаға арналған антиретровирустық препараттар жатады.

6. Халық арасында, оның ішінде инъекциялық есірткіні тұтынатындар (бұдан әрі - ИЕТ), ерлермен жыныстық қатынасқа түсетіндер (бұдан әрі – ЕЖЕ), секс жұмыскерлері (бұдан әрі – СЖ) арасында АИТВ инфекциясының таралуын эпидемиологиялық қадағалауды АИТВ инфекциясының профилактикасы саласындағы қызметті жүзеге асыратын медициналық ұйымдар мынадай түрде:

3) АИТВ инфекциясының таралуын эпидемиологиялық қадағалаудың серологиялық кезеңінің сапасын бақылау үшін іріктеменің мөлшері мен зерттеу көлеміне сәйкес АИТВ-ға, мерезге, «С» вирустық гепатитіне антиденелерді және шығыс материалдарын айқындауға арналған тест-жүйелердің жеткілікті көлемін қамтамасыз ете отырып;

7. АИТВ инфекциясы мәселелері бойынша хабардар етуді ақпараттық материалдар, әлеуметтік желілер және бұқаралық ақпарат құралдары арқылы бұқаралық ақпарат құралдары туралы заңнаманың талаптарына сәйкес АИТВ-инфекциясының профилактикасы саласында жұмыс істейтін мемлекеттік және мемлекеттік емес, оның ішінде үкіметтік емес ұйымдар:

1) Жарнама туралы қолданыстағы заңнамаға сәйкес әлеуметтік жарнама ретінде; қазіргі заманғы ақпараттық интернет құралдары мен телекоммуникациялық БАҚ технологияларын пайдалана отырып. Сыртқы жарнаманы (баннерлер, билбордтар) және баспа ақпараттық материалдарды (плакаттар, үнпарақтар, буклеттер) қолдану арқылы;

9. Халықтың негізгі топтарына медициналық және үкіметтік емес ұйымдарда орналасқан сенім пункттерінде, стационарлық сенім пункттерінде, жылжымалы сенім пункттерінде, достық кабинеттерінде емдік-профилактикалық қызметтерін ұсыну аутрич қызметкерлер мен әлеуметтік қызметкерлерді тарта отырып, АИТВ инфекциясының профилактикасы жөніндегі іс-шараларды жүргізуді қамтиды:

3) ақпараттық-білім беру компонентімен: АИТВ инфекциясы, вирустық гепатиттер, жыныстық жолмен берілетін инфекциялар (бұдан әрі - ЖЖБИ) мәселелері бойынша жұқтыру қаупін төмендететін мінез-құлық нысандарына, АИТВ инфекциясымен өмір сүретін адамдарды АРВ-терапия, АРВ-терапияға бейілділік қажеттілігі туралы хабардар етуге қатысты шағын сессиялар, әңгімелесулер немесе ақпараттық-білім беру материалдарын тарату (бұдан әрі – ақпараттық-білім беру компоненті);

Халықтың негізгі топтарын тестілеумен қамту профилактикалық бағдарламалармен қамтудың кемінде 95%-ы болуға тиіс.
ИЕТ-ды ақпараттық-білім беру компонентін, презервативтер, шприцтер таратуды қамтитын профилактикалық көрсетілетін қызметтермен қамту бағалау санының кемінде 70%-ы немесе одан артық болуға тиіс.
Секс жұмыскерлерді ақпараттық-білім беру компонентін және презервативтер таратуды қамтитын профилактикалық көрсетілетін қызметтермен қамту бағалау санының кемінде 80%-ы немесе одан артық болуға тиіс.
ЕЖЕ-ді ақпараттық-білім беру компонентін, презервативтер, лубриканттар таратуды қамтитын профилактикалық көрсетілетін қызметтермен қамту бағалау санының кемінде 30%-ы немесе одан артық болуға тиіс.
Халықтың негізгі топтары арасындағы жұмыс индикаторлары: 1 аутрич жұмыскерге жүктеме тұрақты түрде профилактикалық бағдарламаларға жаңа адамдарды тарта отырып, 70 адамды және одан артық адамды құрайды. АИТВ инфекциясының болуына тестілеуден өткен адамдар саны – профилактикалық бағдарламаларға тартылғандар санының кемінде 95%-ы.
АИТВ-мен өмір сүретін адамдар арасындағы жұмыс индикаторлары: 1 аутрич жұмыскерге жүктеме кемінде 60 адамды құрайды және 1 әлеуметтік жұмыскерге жүктеме кемінде 30 адамды құрайды.

10. Стационарлық және жылжымалы сенім пункттерінің жұмыс кестесін олар орналасқан ұйымдар айқындайды, стационарлық сенім пункті эпидемиологиялық жағдай ескеріле отырып, халықтың негізгі топтарының бағалау санынан 500 және одан көп адамға бір сенім пункті есебінен ашылады. АИТВ инфекциясының профилактикасы саласындағы қызметті жүзеге асыратын денсаулық сақтау ұйымдарының және үкіметтік емес ұйымдардың жанындағы стационарлық және жылжымалы сенім пункттерін жарақтандыру Қағидаларға 3-қосымшаға сәйкес қалыптастырылады.

12. Денсаулық сақтау саласындағы уәкілетті органның жанындағы медициналық көрсетілетін қызметтердің сапасы жөніндегі біріккен комиссия мақұлдаған ЖЖБИ диагностикасы мен емдеудің клиникалық хаттамаларына сәйкес ЖЖБИ диагностикасы мен емі; «Халық денсаулығы және денсаулық сақтау жүйесі туралы» Қазақстан Республикасының 2020 жылғы 7 шілдедегі Кодексі 7-бабының 31) тармақшасына және жарақтандырылуына сәйкес, Қағидаларға 4-қосымшаға сәйкес денсаулық сақтау саласындағы уәкілетті орган бекітетін нысан бойынша бастапқы медициналық құжаттаманы ресімдеу және жүргізу достық кабинеттерде жүзеге асырылады.

13. Халықтың және АИТВ-инфекциясымен өмір сүретін адамдардың негізгі топтарын қамту мониторингі мен бағалауды клиенттерді жеке есепке алудың мәліметтер базасын жүргізу жолы арқылы және АИТВ инфекциясының профилактикасы саласындағы қызметті жүзеге асыратын денсаулық сақтау ұйымдарының және үкіметтік емес ұйымдардың мамандары есептік және есептік құжаттаманың тиісті нысандарын жүргізу арқылы жүргізеді.

14. Үкіметтік емес ұйымдар арқылы мемлекеттік әлеуметтік гранттар мен мемлекеттік әлеуметтік тапсырыстарды орналастыру және іске асыру Қазақстан Республикасындағы (бұдан әрі – ҚР) үкіметтік емес ұйымдар қызметінің мәселелері жөніндегі заңнамаға және «Халық денсаулығы және денсаулық сақтау жүйесі туралы» ҚР Кодексіне сәйкес жүргізіледі, денсаулық сақтау саласындағы уәкілетті орган және облыстардың, республикалық маңызы бар қалалардың және астананың жергілікті атқарушы органдары жүзеге асырады.
Үкіметтік емес ұйымдар АИТВ инфекциясының профилактикасы жөніндегі қызметті АИТВ инфекциясымен өмір сүретін адамдарды тестілеуден бастап емдеуге бейілділікке дейін көрсетілетін қызметтермен қамтамасыз ете отырып, профилактикалық бағдарламаларға негізгі топтардың өкілдерін тарту арқылы жүзеге асырады.

16. АИТВ инфекциясының анадан шаранаға және балаға берілуінің алдын алу денсаулық сақтау саласындағы уәкілетті орган жанындағы медициналық қызметтердің сапасы жөніндегі біріккен комиссия мақұлдаған ересектер мен балалардағы АИТВ инфекциясын диагностикалау мен емдеудің клиникалық хаттамаларының ұсынымдарына сәйкес жүргізіледі.

17. Байланысқа дейінгі және байланыстан кейінгі профилактиканы ұсыну денсаулық сақтау саласындағы уәкілетті органның жанындағы медициналық көрсетілетін қызметтердің сапасы жөніндегі бірлескен комиссия мақұлдаған ересектер мен балаларда АИТВ инфекциясын диагностикалау мен емдеудің клиникалық хаттамаларының ұсынымдарына сәйкес жүргізіледі. АИТВ инфекциясының профилактикасы саласындағы қызметті жүзеге асыратын медициналық денсаулық сақтау ұйымдары ықтимал қажеттіліктерге сүйене отырып, экспресс тесттерді уақтылы жоспарлайды және сатып алады.

18. Диагноз қойылған сәттен бастап АИТВ инфекциясының берілу қаупін төмендету үшін антиретровирустық терапияны ұсыну аутрич қызметкерлері мен әлеуметтік қызметкерлердің қызметтерін тарта отырып, денсаулық сақтау саласындағы уәкілетті орган жанындағы медициналық қызметтердің сапасы жөніндегі біріккен комиссия мақұлдаған ересектер мен балалардағы АИТВ инфекциясын диагностикалау мен емдеудің клиникалық хаттамаларының ұсынымдарына сәйкес жүргізіледі.

19. АИТВ-ға экспресс тестілеу сапасын бағалау мақсатында мониторингтік баруды АИТВ инфекциясының профилактикасы саласындағы қызметті жүзеге асыратын денсаулық сақтау ұйымдарының мамандары АИТВ-ға экспресс тесттерді пайдаланатын денсаулық сақтау ұйымдарында және үкіметтік емес ұйымдарда (жылына кемінде 50 көрсетілетін қызмет) жылына бір рет жүргізеді.

АИТВ инфекциясының профилактикасы жөніндегі іс-шараларды жүргізу қағидаларына
1-қосымша
Бірегей сәйкестендіру коды
Анонимділікті, құпиялылықты қамтамасыз ету, қайталану ықтималдығын және қалпына келтіру жеңілдігін барынша азайту мақсатында сенім пункті клиентінің бірегей сәйкестендіру коды (бұдан әрі - БСК) қолданылады.
Бірегей сәйкестендіру коды ана атының алғашқы 2 әрпінен, әке атының алғашқы 2 әрпінен, жынысынан (1-еркек немесе 2-әйел) және туған жылының соңғы екі санынан жасалады. Ата-анасы немесе ата-анасының біреуі болмаған жағдайда клиенттің қалауы бойынша шартты есімдер қолданылады.
Мысалы: анасы - Гүлнәр, әкесі - Ренат, ер адам, 1978 жылы туған, БСК-ГҮРЕ 178
Клиенттің анасының атының алғашқы 2 әрпі
Клиенттің әкесінің алғашқы 2 әрпі
Жынысы
Ер-1
Әйел-2
Клиенттің туған жылының соңғы екі саны
ГҮ
РЕ
1
78

АИТВ инфекциясының профилактикасы жөніндегі іс-шараларды жүргізу қағидаларына
2-қосымша
Халықтың негізгі топтарының және/немесе АИТВ инфекциясымен өмір сүретін адамдардың бір өкіліне шығыс материалдарын тегін ұсыну нормалары
№
Іс-шара
Жыл ішіндегі саны, кем емес
1
инъекциялық есірткіні пайдаланатын 1 адамға: әртүрлі көлемдегі шприцтер
200
2
инъекциялық есірткі пайдаланатын 1 адамға: презервативтер
50
3
инъекциялық есірткі қолданатын 1 адамға: спирттік майлықтар
1 шприцке 1 майлық есебінен
4
налоксон
профилактикалық бағдарламалармен қамтылған ИЕТ санынан 1% есебінен
5
1 секс жұмыскері үшін: презервативтер
200
6
еркекпен жыныстық қатынасқа түскен 1 еркекке, трансгендерге: презервативтер
150
7
еркекпен жыныстық қатынасқа түскен 1 еркекке, трансгендерге: лубриканттар
150
8
АИТВ-мен өмір сүретін 1 адамға: презервативтер
100
9
экспресс тестілер
профилактикалық бағдарламалармен қамтылғандар санынан халықтың негізгі топтарының 80%-ы үшін

АИТВ инфекциясының
профилактикасы жөніндегі
іс-шараларды жүргізу
қағидаларына
3-қосымша
АИТВ инфекциясының профилактикасы саласындағы қызметті жүзеге асыратын денсаулық сақтау ұйымдарының және үкіметтік емес ұйымдардың жанындағы стационарлық және жылжымалы сенім пункттерінің жарақтандырылуы
№
Ста­ци­о­нар­лық се­нім пунк­ті
Са­ны
1
Бак­те­ри­цид­ті экран­дал­ған ста­ци­о­нар­лық сәу­ле­лен­дір­гіш
1
2
Зерт­ха­на­лық тай­мер
1
3
Бір жап­па­лы ме­ди­ци­на­лық шкаф
1
4
Ком­пью­тер
1
5
Прин­тер
1
6
Құ­жат­та­ма­ға ар­нал­ған шкаф
1
7
Ки­ім­ге ар­нал­ған шкаф
1
8
Ме­ди­ци­на­лық үстел
2
9
Үстел
1
10
Орын­дық­тар
2
11
«На­лок­сон» пре­па­ра­тын қо­са ал­ған­да, ал­ғаш­қы ме­ди­ци­на­лық кө­мек­ке ар­нал­ған дә­рі-дәр­мек қо­ра­бы
1
12
То­но­метр
1
13
Те­ле­фон ап­па­ра­ты
1
№
Жы­л­жы­ма­лы се­нім пунк­ті
Са­ны
1
Ме­ди­ци­на­лық шкаф
1
2
Бак­те­ри­цид­ті сәу­ле­лен­дір­гіш
1
3
Зерт­ха­на­лық тай­мер
1
4
Ме­ди­ци­на­лық үстел
1
5
«На­лок­сон» пре­па­ра­тын қо­са ал­ған­да, ал­ғаш­қы ме­ди­ци­на­лық кө­мек­ке ар­нал­ған дә­рі-дәр­мек қо­ра­бы
1
6
То­но­метр
1

АИТВ инфекциясының
профилактикасы жөніндегі
іс-шараларды жүргізу
қағидаларына
4-қосымша
АИТВ инфекциясының профилактикасы саласындағы қызметті жүзеге асыратын денсаулық сақтау ұйымдарының және үкіметтік емес ұйымдардың жанындағы достық кабинеттерінің жарақтандырылуы
№
До­стық ка­би­не­ті (ги­не­ко­лог+дер­ма­то­ве­не­ро­лог)
Са­ны
1.
Ком­пью­тер
1
2.
Прин­тер
1
3.
Гри­бок ау­ру­ла­рын ди­а­гно­сти­ка­ла­у­ға ар­нал­ған лю­ми­нес­цент­ті шам (Вуд ша­мы)
1
4.
Им­мер­си­я­лы био­ло­ги­я­лық би­но­ку­ляр­лық мик­ро­скоп
1
5.
Экран­дал­ған бак­те­ри­цид­ті сәу­ле­лен­дір­гіш
2
6.
Жы­л­жы­ма­лы бір ре­флек­тор­лық ме­ди­ци­на­лық шам
1
7.
Сте­риль­ді құ­рал­ды сақ­та­у­ға ар­нал­ған ка­ме­ра
1
8.
Дер­ма­то­ве­не­ро­лог құ­рал­да­ры­ның жиын­тығы
2
9.
Аку­шер-ги­не­ко­лог құ­рал­да­ры­ның жиын­тығы
2
10.
Ме­ди­ци­на­лық ку­шет­ка
1
11.
Дә­рі­гер­дің ме­ди­ци­на­лық үсте­лі
1
12.
Мей­ір­гер үсте­лі
1
13.
Дә­рі­гер­дің ме­ди­ци­на­лық орынды­ғы
1
14.
Мей­ір­гер орынды­ғы
1
15.
Па­ци­ент орынды­ғы
2
16.
Ме­ди­ци­на­лық қал­қа
1
17.
Құ­жат­та­ма­ға ар­нал­ған ме­ди­ци­на­лық шкаф
1
18.
Ки­ім­ге ар­нал­ған ме­ди­ци­на­лық шкаф
1
19.
Өл­шеу тас­па­сы
1
20.
Бүй­рек тә­р­із­ді на­уа
1
21.
Се­кун­до­мер
1
22.
Дез­ин­фек­ци­я­лық ері­т­ін­ді­ге ар­нал­ған ста­қан
1
23.
Ме­ди­ци­на­лық тер­мо­метр
5
24.
То­но­метр
1
25.
Фо­нен­до­скоп
1
26.
Ме­ди­ци­на­лық қа­лақ­ша
20
27.
Лу­па-шам
1
28.
Бой өл­ше­гі­ші бар ме­ди­ци­на­лық та­ра­зы
1
29.
Жы­л­жы­ма­лы ас­пап­тар үсте­лі
1
30.
Ги­не­ко­ло­ги­я­лық крес­ло
1
31.
Ди­а­тер­мо­ко­а­гу­ля­тор
1
32.
Ша­ғын хи­рур­ги­я­лық жиын­тық
1
33.
Коль­по­скоп
1

АИТВ инфекциясының
профилактикасы жөніндегі
іс-шараларды жүргізу
қағидаларына
5-қосымша
Халықтың негізгі топтары арасында биомінез-құлықтық зерттеулер жүргізуге арналған көрсетілетін қызметтер тізбесі
№
Ме­ди­ци­на­лық көр­се­ті­ле­тін қыз­мет ко­ды
Ме­ди­ци­на­лық көр­се­ті­ле­тін қыз­мет ата­уы
Ха­лық­тың негіз­гі топ­та­ры­ның 1 ада­мы­на көр­се­ті­ле­тін қыз­мет жи­і­лі­гі
Ха­лық­тың негіз­гі топ­та­ры, қа­ты­су­шы­лар са­ны­нан көр­се­ті­ле­тін қыз­мет­тер­дің үлес сал­ма­ғы
1
Кон­суль­та­ция: эпи­де­мио­лог-дә­рі­гер
1
45%
2
Кон­суль­та­ция: эпи­де­мио­лог кө­мек­ші­сі
1
55%
3
B06.856.005
Ка­пил­ляр­лық қан­ның құр­ғақ там­шы­сын­да АИТВ-1,2-ге ан­ти­де­не­лер­ді ИФТ әді­сі­мен анық­тау
1
90%
4
B03.860.003
АИТВ-1,2-ге жиын­тық ан­ти­де­не­лер­ді және р24 ан­ти­ге­нін экс­пресс әдіспен анық­тау
1
10%
5
B06.854.005
Ка­пил­ляр­лық қан­ның құр­ғақ там­шы­сын­да С ге­па­ти­тіне ан­ти­де­не­лер­ді ИФТ әді­сі­мен анық­тау
1
100%
6
B06.853.005
Ка­пил­ляр­лық қан­ның құр­ғақ там­шы­сын­да Treponema pallidum-ге ан­ти­де­не­лер­ді ИФТ әді­сі­мен анық­тау
1
100%
7
D99.296.013
Са­у­сақ­тан қан алу
1
100%
8
Ме­ди­ци­на­лық қал­дық­тар­ды қа­уіп­сіз жи­на­у­ға және кә­де­ге жа­ра­ту­ға ар­нал­ған кон­тей­нер­лер (бұ­дан әрі – ҚЖ­КЖҚ)
12
100%
9
ҚЖ­КЖҚ-ны кә­де­ге жа­ра­ту
12
100%

АИТВ инфекциясының
профилактикасы жөніндегі
іс-шараларды жүргізу
қағидаларына
6-қосымша
Халық арасында ақпараттық жұмыс жүргізу үшін көрсетілетін қызметтер тізбесі
№
Көр­се­ті­ле­тін
қыз­мет ата­уы
Са­ны
Көр­се­ті­ле­тін қыз­мет жи­і­лі­гі
1
Бан­нер­лер
1
100 000 тұр­ғын­ға шақ­қан­да 1-еу
2
Бей­не­ро­лик­тер
1
жы­лы­на
3
Бил­борд­тар
1
жы­лы­на
4
Пла­кат­тар мен стенд­тер
1
1 ме­ди­ци­на­лық ұй­ым­ға, оның ішін­де тер­геу изо­ля­тор­ла­ры және қыл­мыстық-ат­қа­ру жүй­е­сі ме­ке­ме­ле­ріне