"Дәрілік заттар туралы" Қазақстан Республикасының 2004 жылғы 13 қаңтардағы Заңының 25-бабына сәйкес БҰЙЫРАМЫН:

Қазақстан Республикасы
Денсаулық сақтау министрлігі
Фармация комитеті төрайымының
2004 жылғы 15 желтоқсандағы
№ 142 бұйрығымен бекітілген
Дәрілік заттарды дайындау ережесі

1. Осы Ереже ішуге және сыртқа қолдануға арналған сұйық дәрілік түрлерді дайындаудың негізгі тәсілдерін қамтиды, олардың сапасы қолданымдағы Мемлекеттік фармакопеямен (бұдан былай мәтін бойынша - МФ) және Қазақстан Республикасының нормативтік-құқықтық актілерімен реттелетін талаптарға сай болуға тиіс.

3. Сұйық дәрілік түрлерді дайындауда, сондай-ақ тазартылған су мен инъекцияға арналған суды алғанда, сақтағанда және жұмыс орнына бергенде, дәріханада қолданыстағы Қазақстан Республикасы Бас мемлекеттік санитарлық дәрігерінің 2002 жылғы 25 наурыздағы № 9 бұйрығымен бекітілген, Нормативтік құқықтық актілерді мемлекеттік тіркеу тізілімінде № 1818 тіркелген "Дәріханалық ұйымдардың құрылғылары, жабдықтары және пайдаланудың" санитарлық ережелері мен нормалардың талаптары сақталуға тиіс.
Асептикалық жағдайларда:

Салмақтық-көлемдік концентрация - сұйық дәрілік түрдің жалпы көлеміндегі (миллилитрлердегі) дәрілік заттың немесе дербес заттың көлемі (грамдардағы); салмағы бойынша концентрациясы - сұйық дәрілік түрдің жалпы көлеміндегі (грамдардағы) дәрілік заттың немесе дербес заттың көлемі (грамдардағы); көлемдік концентрация - сұйық дәрілік түрдің жалпы көлеміндегі (миллилитрлердегі) дәрілік заттың немесе дербес заттың көлемі (миллилитрлердегі).

пайыз (%); мысалы:
Rp: Solutіonіs Natrіі bromіdі 2% - 200 ml (а);
Rp: Solutіonіs Camphorае oleosаe 2% - 50,0 (б);
Rp: Solutіonіs Acіdі hydrohlorіcі 2% - 200 ml (в);
дәрілік затты және дисперсиондық ортаны (еріткішті) бөлек көрсету арқылы; мысалы:
Rp: Natrіі bromіdі 4,0
Aqua purіfіcatае 200 ml (а);
Rp: Camphorае 1,0
Oleі Helіanthі 49,0 (б);
Rp: Acіdі hydrohlorіcі 4 ml
Aqua purіfіcatаe 196 ml (в);
еріткішті белгіленген көлеміне немесе салмағына дейін көрсету арқылы:
Rp: Natrіі bromіdі 4,0
Aqua purіfіcatае ad 200 ml (а);
Rp: Camphorае 1,0
Oleі Helіanthі ad 50,0 (б);
Rp: Acіdі hydroсhlorіcі 4 ml
Aqua purіfіcatае ad 200 ml (в);
ерітілетін дәрілік заттың салмағының немесе көлемінің арақатысын және ерітіндінің көлемін немесе салмағын көрсету арқылы; мысалы:
Rp: Solutіohіs Natrіі bromіdі ex 4,0 - 200 ml
(seu 1:50 - 200 ml)
(а);
Rp: Solutіohіs Camphorә oleosаe ex 1,0 - 50,0 (б);
Rp: Solutіohіs Acіdі hydrohlorіcі ex 4 ml - 200 ml
(seu 1:50 - 200 ml) (в).
Дайындаудың салмақтық-көлемдік тәсілінде концентрацияны, мысалы 1:10 немесе 1:20 деп белгілеу дайындалатын сұйық дәрілік түрдің көрсетілген көлеміндегі (мг) заттың немесе дәрілік заттың салмағы бойынша (г) құрамын білдіреді, яғни 1 г затты немесе дәрілік затты және ерітіндіні 10 мл немесе 20 мл сұйық дәрілік түр алынғанға дейін ерітеді.
Дәрілік түрді салмағы бойынша дайындау тәсілінде концентрацияны 1:10 немесе 1:20 деп белгілеу сұйық дәрілік түрдің көрсетілген салмағындағы (г) затты немесе дәрілік заттың салмағы (г) бойынша құрамын білдіреді, яғни 1 г затты немесе дәрілік затты және 9 г немесе 19 г ерітіндіні алу керек.
Көлемі бойынша дайындау тәсілінде концентрацияны 1:10 немесе 1:20 деп белгілеу дәрілік түрдің көрсетілген көлеміндегі (мл) заттың немесе дәрілік заттың көлемі бойынша (мл) құрамын білдіреді, яғни 1 г затты немесе дәрілік затты және ерітіндіні 10 мл немесе 20 мл сұйық дәрілік түр алынғанға дейін ерітеді.

Салмағы бойынша: майлы және минералдық майлар, глицерин, димексид, полиэтиленгликольдар (полиэтиленоксидтер), силикондық сұйықтықтар, эфир, хлорформ, сондай-ақ: бензилбензоат, валидол, винилин (Шостаковский бальзамы), қайың қарамайы, ихтиол, сүт қышқылы, эфир майлары, скипидар, метилсалицилат, нитроглицерин, пергидроль мөлшерленеді.

Көлемі бойынша: инъекцияға арналған тазартылған суды, дәрілік заттардың судағы ерітінділерін (оның ішінде қант шырынын), галендік және жаңа галендік дәрілік заттарды (тұнбаларды, сұйық экстракттарды, адонизидті және басқаларын) мөлшерлейді.
Егер рецептте жазбаша берілетін және салмағы бойынша мөлшерленетін сұйықтықтың көлемін немесе керісінше рецептте жазбаша берілетін және көлемі бойынша мөлшерленетін сұйықтықтың салмағын анықтау қажет болса, олардың тығыздық мәні осы Ереженің 1, 2-қосымшаларына сәйкес қолданылады.
Егер жазбада ерітінді көрсетілмесе, сулы ерітінді дайындалады. Айрықша нұсқаулар болмаған жағдайда "су" деген атауды тазартылған су ретінде түсіну керек.
"Спирт" деген атауды этил спирті ретінде түсіну керек. Спирт концентрациясы туралы нұсқаулар (рецептте немесе тиісті нормативтік құжатта) болмаған жағдайда 90% спирт қолданылуы керек.
"Эфир" деген атауды медициналық эфир ретінде түсіну керек.
"Глицерин" деген атауды құрамында 10-16% су бар, тығыздығы 1,223-1,233 г/см 3 глицерин ретінде түсіну керек.

11. Құрамында кристалданған су молекулалары бар заттардың судағы ерітіндісін дайындағанда, кристалданған судың құрамын есепке ала отырып, дәрілік заттың көлемін есептеп шығару ол жазбалар қатарымен және сандық анықтау тәсілімен реттелетін жағдайда қолданымдағы МФ-ға немесе басқа нормативтік құжаттарға сай жүргізіледі.
Күшті гигроскопиялық заттар концентрацияланған ерітінділер түріндегі сұйық дәрілік түрлерді (мысалы, кальций хлоридін, калий ацетатын) дайындау үшін қолданылады.

Сұйық дәрілік түрлерді дайындау: алдын ала дайындалып, концентрацияланған дәрілік заттардың (концентраттардың) МЕМстандартқа сәйкес қалыпталған бюреткалық қондырғылары мен өлшегіш ыдыстарын қолдануға, сондай-ақ дайындаудың белгілі бір ережелерін сақтауға негізделген.

Бірнеше қатты заттарды еріту жолымен сұйық дәрілік түрді дайындағанда, олардың жиынтық құрамы 3% және одан көп болса ғана жалпы көлемнің өзгеруі есепке алынады.

Сулы дисперсиялық ортада сұйық дәрілік түрді дайындағанда, бірінші кезекте судың есептелген (инъекция үшін тазартылған немесе хош иісті) көлемін өлшеп бөліп алады, оған ерігіштігі және олардың өзара әрекеттесу ықтималдығы ескеріле отырып, қатты дәрілік заттар мен қосалқы заттар рет-ретімен ерітіледі.
Өлшеніп алған су көлемінде есірткі, психотроптық заттар мен улы заттар мен прекурсорлар алдымен ерітіледі, одан кейін рецепт бойынша босатылатын дәрілік заттар, одан әрі қарай ерігіштігі ескеріле отырып, қалған басқалары ерітіледі.
Орташа аз немесе баяу еритін заттардың ерігіштігін арттыру үшін оларды алдын ала уатады, ал қажет болғанда дайындау процесінде физикалық-химиялық қасиеттерін ескере отырып, ерітінділерді қыздырады және араластырады.
Өте аз ерігіш немесе мүлдем ерімейтін заттардың ерітіндісін дайындағанда, жоғарыда аталған операциялардан басқа ерігіш туындылар алу (кешен түзу, ерігіш тұздар түзу) операцияларын және нормативтік құжаттамаға сәйкес солюбилизацияны қолданады.
Дайындалған ерітіндіні материалы заттың физикалық-химиялық қасиеттері мен ерітіндінің тағайындалуы ескеріліп таңдалған сүзгі арқылы өткізеді.
Қатты дәрілік заттар дәрілік түр құрамына қатты затты ерітіп және ерітіндіні сүзгіден өткізгеннен кейін осы Ережелердің 4-7 қосымшасына сәйкес алдын ала дайындалған концентрациялық ерітінділер түрінде енгізілуі мүмкін.
Егер дәрілік түр құрамына басқа сұйық дәрілік заттар енетін болса, оларды сулы ерітіндіге мынадай ретпен қосады:

Әртүрлі сұйықтықтарды араластырған кезде олардың белгілі бір тізімге жатқызылатыны, ерігіштігі мен сумен еру қабілеті ескерілуге тиіс.
Ерітіндіні тұтқыр және ұшпа ерітінділерде дайындағанда, тікелей босатылуға арналған құрғақ сауытта дәрілік затты немесе затты, қосалқы затты мөлшерлейді, одан кейін еріткіштің салмағын анықтайды (спиртті өлшейді).
Тұтқыр еріткіштерді (глицеринді, майды) қолданғанда, дәрілік заттың физикалық-химиялық қасиеттерін ескере отырып, қыздыруды пайдаланады.
Спиртте немесе хлорформда еріткенде тек қажеттілік болғанда және сақтық шараларын ескере отырып қыздырады.
Құрамында ұшпа заттар бар ерітінділерді 40-45 о С-дан аспайтын температурада қыздырады.
Құрамында эфир мен оның спиртпен қоспасы бар сұйықтықтарды қыздырмайды.
Ерітінділерді еріткіштің тұтқырлығы мен ұшпалылығын ескере отырып, таңдап алынған материал арқылы булануға байланысты шығындарды азайту үшін сақтық шараларын сақтай отырып, құрғақ сүзгі материал арқылы өткізеді.

1 мысал
Rp: Solutіonіs Glucosі 10% - 200 ml
Solutіonіs Cіtralі spіrіtuosае 1% - 2 ml
Magnesіі sulfatіs 4,0
Natrіі bromіdі 2,0
Sіrupі sіmplіcіs
Tіncturае Valerіanае ana 10 ml
Микстураның жалпы көлемі 222 мл-ге (200+2+10+10) тең.

М
V= ----------
р
2 мысал.
Rp: Solutіonіs Kalіі acetatіs 10% - 100 ml
Adonіsіdі 5 ml
Glycerіnі 10,0
Жазбада сұйықтық, салмақ бойынша жазылған глицерин бар. Глицерин көлемін анықтау үшін оның тығыздығының орташа мәнін пайдаланады. 10 г глицериннің көлемі 8 мл-ге тең.
Дәрілік түрдің жалпы көлемі - 113 мл (100+5+8).

3 мысал.
Rp: Codeіnі phosphatіs 0,12
Natrіі bromіdі 4,0
Tіncturае Belladonnae 5 ml
Tіncturае Valerіanae 20 ml
Aguае purіfіcatae ad 200 ml
Жалпы көлем рецепт жазбасында көрсетілген және 200 мл-ге тең.
4 мысал.
Rp: Adonіsіdі 5 ml
Solutіonіs Natrіі bromіdі 3% ad 100 ml
Микстураның жалпы көлемі рецепт жазбасында көрсетілген және 100 мл-ге тең.

Рецепт жазбасында жеке жазып көрсетілгенде жалпы салмақты жазбаға кіретін барлық компоненттердің салмағын қосу арқылы анықтайды.
Жалпы салмақ жазбада көрсетілуі мүмкін (мысалы, "ad 200,0"; "5% - 200,0", "1:20 - 200,0").
Егер жазбада көлемі бойынша жазып берілген сұйықтық болса, оның салмағы тығыздығы (р) есепке алыну арқылы анықталады:
М = Vxp

Қатты затты еріткен кезде, егер ол ауытқуға жол берілетін нормаға сәйкес болса, жалпы көлемнің өзгеруін есепке алмаса да болады.
Жалпы көлемнің өзгеруі жол берілетін ауытқу нормасына сәйкес келетін пайыз бойынша әрбір дәрілік зат үшін ең жоғары (С max) концентрация мына формула бойынша есептеп шығарылады:
N
С max (%) = ----------
КҰК,
мұнда: N - препараттың көрсетілген жалпы көлемі үшін ауытқуға жол берілетін норма, %;
КҰК - 1 г затты 20 о С, мл/г еріткендегі көлемнің ұлғаю коэффициенті (осы Ережелердің 9 қосымшасына сәйкес).
5 мысал.
Rp: Analgіnі 3,0
Natrіі bromіdі 4,0
Aguае purіfіcatae 200 ml
Микстураны натрий бромидінің 20% концентрацияланған ерітіндісін пайдалану арқылы дайындайды.
Көлемнің өзгеруі жол берілетін нормадан артық болуы байқалатын анальгиннің ең жоғары (С max, %) концентрациясы жоғарыда көрсетілген формула бойынша есептеп шығарылады:
2
С max = ------- = 2,94%
0,68
Жазбада анальгин 1,5% концентрациясында жазып берілген, сондықтан 3 г анальгинді еріткен кезде көлемнің өзгеруін есепке алмауға болады.
3 г анальгинді 180 мл суда ерітеді, босатылуға арналған сауытқа сүзгіден өткізіп құяды және 20% натрий бромиді ерітіндісінің 20 мл-ін үстемелеп қосады.
6 мысал.
Rp: Solutіonіs Calcіі chlorіdі 5% - 200 ml
Glucosі 60,0
Natrіі bromіdі 3,0
Микстураны кальций хлоридінің 50% және натрий бромидінің 20% концентрацияланған ерітінділерін қолдану арқылы дайындайды. Глюкозаның концентрацияланған ерітіндісі қазіргі кезде дәріханада жоқ.
Көлемнің өзгеруі жол берілетін нормадан артқаны байқалатын сусыз глюкозаның ең жоғары концентрациясы - 3,1%:
2
С max = ----- = 3,1%.
0,64
Бұл жазбада глюкоза 30% концентрациясында жазылып берілген, яғни оны еріткен кездегі көлемнің өзгеруін есепке алу қажет.
Рецептте көрсетілген 60 г сусыз глюкозаның орнына құрамында 10% ылғалдылық бар 66,6 г глюкоза алу қажет. Сулы глюкозаны еріткен кезде көлемнің өзгеруі 46 мл (66,6 0,69) құрайды. 66,6 г глюкоза 119 мл тазартылған ыстық суда ерітіледі, босатуға арналған сауытқа сүзгіден өткізіп құяды, 20 мл 50% кальций хлориді ерітіндісін және 15 мл натрий бромидінің 20% ерітіндісін өлшеп алады.

Кез келген концентрациядағы хлорлы сутегі қышқылы ерітіндісі ол бірлік ретінде (100%) қабылдана отырып, ерітілген (8,2-8,4%) хлорлы сутегі қышқылынан дайындалады.
Ерітілген сутегі қышқылы ерітіндісі, сондай-ақ дәріханаішілік дайындаудағы 10% (1:10) ерітіндіні алу үшін де пайдаланылады (бұл тұрғыда қышқылдың концентрациясы 0,82-0,84% болады).
7 мысал.
Rp.: Acіdі hydrochlorіcі dіlutі 4ml
Pepsіnі 4,0
Aquае purіfіcatae 150 ml
Микстураның жалпы көлемі 154 мл. Босатылуға арналған сауытқа 114 мл тазартылған су мен 40 мл 1:10 ерітілген хлорлы сутегі қышқылы ерітіндісі (немесе 150 мл тазартылған су мен 4 мл 8,3% ерітілген хлорлы сутегі қышқылы) өлшеніп алынады. Қышқылданған суда 4 г пепсинді ерітеді.
24,8-25,2% концентрациясындағы хлорлы сутегі қышқылы тек рецептте тиісті нұсқаулар болған жағдайда ғана босатылады.
24,8-25,2% концентрациясындағы хлорлы сутегі қышқылы қосымша нұсқауларсыз Демьянович жазбасы бойынша № 2 ерітінді дайындауға қолданылады.
8 мысал.
Rp.: Solutіonіs Asіdі hydrochlorіcі 6% - 100 ml
(Демьянович жазбасы бойынша № 2 ерітінді)
Ерітіндінің көлемі - 100 мл.
Босатылуға арналған сауытқа 94 мл тазартылған су мен 6 мл 24,8-25,2% хлорлы сутегі қышқылы өлшеніп алынады.
24,8-25,2% концентрациясындағы хлорлы сутегі қышқылы болмаған жағдайда 8,2-8,4% концентрациясында ерітілген хлорлы сутегі қышқылын пайдалануға болады, бұл жағдайда оны 3 еседей артық алу керек.
Босатылуға арналған сауытқа 82 мл тазартылған су мен 18 мл ерітілген хлорлы сутегі қышқылы өлшеніп алынады.

Аммиак пен сірке қышқылының ерітінділері стандартты ерітіндідегі дәрілік заттың нақты құрамына қарай дайындалады. Есептеген кезде мына формула қолданылады:
V 1 x C 1
V = -----------
C,
мұнда: V - стандартты ерітіндінің көлемі, мл;
V 1 - дайындалатын ерітіндінің қажетті көлемі, мл;
C 1 - ерітіндінің қажетті концентрациясы, %;
C - стандартты ерітіндінің концентрациясы, %.

Осы стандартты ерітінділерді тиісті концентрациясына жеткізе отырып дайындауға арналған есептеулерді орындағанда, рецепт жазбасында ерітінділер қандай (химиялық немесе шартты) атаумен жазылғаны ескеріледі.
Егер осы заттардың ерітінділері химиялық атаумен (осы Ережеге 17-қосымша) жазылып берілсе, есептеулер стандартты ерітінділердегі оның нақты құрамын есепке ала отырып жүргізіледі, ал егер шартты атаумен жазылып берілсе, дайындаған кезде стандартты ерітінді (100%) бірлік ретінде қабылданады.
Формальдегид пен сутегі пероксидінің қосылған ерітінділерін дайындау үшін құрамында 36,5% кем емес формальдегид бар формалинді және құрамында 30% аса сутегі пероксиді бар пергидроль ерітіндісін қолдануға рұқсат етіледі.
Есептеген кезде концентрациялар айырмашылығын есептеу коэффициенттерін (ЕК) пайдалану арқылы ескереді.
9 мысал.
Rp.: Solutіonіs Formaldehydі 5% - 200 ml
Ерітінді химиялық атаумен жазылып берілген.
Формальдегидтің ерітуге қажетті стандартты ерітіндісінің миллилитрлер көлемін (X), оның ерітіндідегі нақты құрамын (мысалы, формальдегидтің 34% концентрациясын) ескере отырып, мына формуламен есептейді:
200 х 5
X = ----------- = 29,4 мл
34
Тазартылған су - 170,6 мл (200 - 29,4) мл.
10 мысал.
Rp.: Solutіonіs Formalіnі 5% - 200 ml
Ерітінді шартты атаумен жазылып берілген. Есептегенде стандартты ерітіндіні (100%) бірлік ретінде қабылдайды.
10 мл формальдегидтің стандартты (36,5-37,5%) ерітіндісін және 190 мл тазартылған суды алу керек.
34% формальдегид ерітіндісін пайдаланған жағдайда ЕК 1,08 (37:34) тең болады. 34% формальдегид ерітіндісінің есептелген көлемін 1,08 (10 х 1,08) көбейтеді, яғни осы ерітіндінің 11 мл-ін және тазартылған судың 189 мл-ін алу керек.
11 мысал.
Rp.: Solutіonіs Hydrogenіі peroxydі 20% - 100 ml
Ерітінді химиялық атаумен жазылып берілген. Ерітуге қажетті пергидрольдің грамдар көлемін (X) (мысалы, сутегі пероксидінің 40% концентрациясындағы), мына формуламен есептейді:
20 х100
X = ----------- = 50 г.
40
40% пергидрольдің 50 г өлшеп алып, оған 100 мл ерітінді алынғанға дейін тазартылған су қосады.
12 мысал.
Rp.: Solutіonіs Perhydrolі ex 20,0 - 100 ml
Ерітінді шартты атаумен жазылып берілген. Жазылып берілген ерітіндіні дайындау үшін 20 г стандартты пергидроль ерітіндісін және 100 мл-ге дейін тазартылған су алу керек. 40% концентрациясындағы пергидрольден дайындағанда соңғысын азырақ алу керек. ЕК шамасы 0,75 (30:40), яғни 15 г (20 х 0,75) тең.
40% концентрациясындағы 15 г пергидрольді өлшеп алады және 100 мл-ге дейін тазартылған су қосады.
Пергидрольді көлемі бойынша мөлшерлегенде оның тығыздығын ескере отырып, есептеулер жасау қажет (осы Ережелердің 2 қосымшасына сәйкес).
3% сутегі асқын тотығы ерітіндісінің дәріханаішілік дайындамасын дайындау кезінде 0,05% көлеміндегі натрий бензоаты тұрақтандырғышын қосу керек.
Егер рецепт жазбасында ерітінді концентрациясы көрсетілмесе, онда:
8,3% ерітілген хлорлы сутегі қышқылы ерітіндісі;
3% сутегі пероксиді;
30% сірке қышқылы;
10% аммиак;
37% формальдегид босатылады.

Хош иісті суларды қолданымдағы нормативтік құжаттар талаптарына сәйкес дайындайды және сақтайды (осы ережелердің 14 қосымшасына сәйкес).
Хош иісті суларды көлемі бойынша мөлшерлейді. Қатты дәрілік заттарды еріткенде, рецептте жазылып берілген хош иісті судың мөлшері көлемнің өзгеру шамасына қарай азайтылмайды.
Рецепт жазбасында хош иісті су көлемі дәл көрсетілген жағдайда қатты дәрілік заттарды еріткен кездегі көлемнің өзгеруін дайындалған дәрілік түрдің сапасын бақылағанда ескереді. Жалпы көлемді есептегенде, дәрілік заттың КҰК мәні қолданылады (осы Ережелердің 9 қосымшасына сәйкес).
Негізгі дисперсиондық ортасы хош иісті су болып табылатын микстураларды дайындағанда, дәрілік заттардың концентрациялық ерітінділері қолданылмайды.
13 мысал.
Rp.: Glucosі 10,0
Kalіі іodіdі 4,0
Adonіsіdі
Tіncturae Menthae ana 5 ml
Sіrupі sіmplіcіs
Tіncturae Valerіanae ana 10 ml
Aquae Menthae 200 ml
Рецепт жазбасында мяталы судың дәл көлемі көрсетіліп, бақылау кезінде ескерілетін микстураның жалпы көлемі көрсетілмеген. Бұл жағдайда жалпы (238,6 мл) көлемді жазбада жазылып берілген сұйық компоненттердің (230 мл) барлық көлеміне кристалданған су құрамын (11,11 х 0,69) ескере отырып, 11,11 г глюкозаны және 4 г калий иодидін (4 х 0,23) еріткен кездегі ұлғайған көлемді (8,6 мл) қосу арқылы анықтайды.
Тұғыр ыдысқа 200 мл мяталы су өлшеп алып, 11,11 г глюкоза мен 4 г калий иодидін араластыру арқылы ерітеді.
Ерітіндіні босатуға арналған сауытқа сүзгі арқылы құяды. Араластыру кезінде 10 мл қант шырынын, 5 мл адонизид (құрамында 18-25% спирт бар), 10 мл шүйгін шөп тұнбасын (70% спирт концентрациясында), 5 мл жалбыз тұнбасын (90% спирт концентрациясында) үстемелеп қосады.
14 мысал.
Rp.: Glucosі 10,0
Kalіі іodіdі 4,0
Adonіsіdі
Tіncturае Menthае ana 5 ml
Sіrupі sіmplіcіs
Tіncturае Valerіanae ana 10 ml
Aquae Menthae ad 200 ml
Рецепт жазбасында мяталы судың дәл көлемі көрсетілмеген, ал микстураның жалпы көлемі көрсетілген. Бұл жағдайда хош иісті судың көлемі жалпы (200 мл) көлемнен сұйық компоненттердің (30 мл) көлемін және глюкоза мен калий иодидін еріту кезіндегі ұлғайған көлемді алып тастау арқылы анықталады.
Микстура дайындауға арналған мяталы су көлемі 161,4 мл (200 - 5 - 5 - 10 - 10 - 8,6) құрайды.
Кейбір сұйық препараттарды дайындау ерекшеліктері осы Ережелердің 14 қосымшасында берілген.

Рецепте жазылып берілген спирт көлемі көлемдік өлшем бірлігіне сәйкес болады.
Спиртті еріту кезінде қолданымдағы МФ мен осы Ережелердің 10, 11 қосымшаларында келтірілген кестелер қолданылады.
Есептік концентрациядағы акцизсіз спиртті босату нормасы салмаққа шаққанда 50 г құрайды. Рецептте "Әлеуметтік мақсат бойынша" деп көрсетілген жағдайда - 100 г-нан аспауға тиіс. Спиртті салмағы бойынша есепке алу үшін кестелер қолданылады (осы Ережелердің 12 қосымшасындағы 1-11 кестелер).
Дәрілік заттарды дайындау кезінде спиртті көлемі бойынша мөлшерлейді, бұл орайда рецептте көрсетілген көлемді дәрілік затты еріту кезінде оның өсу шамасына қарай азайтпайды. Дәрілік нысан көлемін бақылағанда жалпы көлемі ескеріледі.
Бақылау жасағанда ескерілетін дәрілік заттарды еріту кезіндегі көлем өзгерісін дәрілік заттардың КҰК мәнін қолдана отырып есептеп шығарады (осы Ереженің 9-қосымшасына сәйкес).
Стандартты спирттік ерітінділерді дайындағанда нормативтік құжаттамада көрсетілген спирт концентрациясы қолданылады (3 қосымша).
Егер рецепт жазбасында нормативтік құжатта дәрілік заттардың бірнеше концентрациясымен ұсынылған ерітінді концентрациясы көрсетілмей жазылып берілсе, онда аз концентрациялы ерітінділер, яғни мыналар:

15 мысал.
Rp.: Mentholі 1,0
Anаеsthesіnі 2,5
Novocaіnі 3,0
Spіrіtus aethylіcі 50 ml
Босатылуға арналған сауытқа 3 г новокаин, 2,5 г анестестин мен 1 г ментол таразыға өлшеніп алынады және 50 мл 90% спирт өлшеніп алынады.
Дәрілік заттарды еріткендегі көлемнің ұлғаюын есепке алғанда, ерітіндінің жалпы көлемі 55,6 мл-ге тең. Көлемнің ауытқуы ауытқудың жол берілетін нормасынан ( + 4%) асады, мұны ерітіндіні бақылағанда ескеру қажет.
16 мысал.
Rp.: Solutіonіs Novocaіnі spіrіtuosае 6% 50 ml
Mentholі 1,0
Anаеsthesіnі 2,5
Жазбада спирттің көлемі көрсетілмей, новокаинның спирттік ерітіндісінің көлемі көрсетілген.
Көлемнің өзгеруіне жол берілетін ауытқу нормасына ( + 4%) сәйкес болатын новокаинның ең жоғары концентрациясы 4,97% (4:0,81) құрайды.
Рецепт жазбасында 6% новокаин ерітіндісі (50 мл ерітіндідегі 3 г зат) жазылып берілген.
Олай болса, рецепт жазбасында көрсетілген новокаин ерітіндісінің көлемін (КҰК 0,81 мл/г) алу үшін 47,6 мл 90% спиртті (50 - 3 х 0,81) қолдану керек.
Ментол мен анестезинді 47,6 мл 90% спиртте еріткеннен кейін ерітіндінің жалпы көлемі 53,2 мл-ге тең болады (новокаин ерітіндісінің 50 мл және ментол (1 х 1,1) мен анестезинді (2,5 х 0,85) еріткеннен кейінгі көлемнің 3,2 мл-ге өсуі).
Жалпы көлемнің ауытқуы мұнда да ауытқуға жол берілетін нормаға ( + 4%) сай емес, мұны бақылау кезінде ескеру қажет.
17 мысал.
Rp.: Mentholі 1,5
Novocaіnі
Anаеsthesіnі ana 2,0
Spіrіtus aethylіcі 70% - 70 ml
70 мл 70% спирт құрамында 51,04 мл 96% спирт болады, бұл салмағы бойынша 41,23 құрайды (осы Ережелердің 11, 12 қосымшасы, 2 кесте), сондықтан дәрілік түр дайындалуға жатқызылады (спирттің есепке алу концентрациясының 50 г босатылу нормасынан артпаған).
Дәрілік заттарды еріткеннен кейінгі препараттың жалпы көлемі 74,97 мл, бұл ауытқуға жол берілетін нормадан ( + 3%) артық, сондықтан анализ кезінде көлемнің өзгеруін есепке алады.
18 мысал.
Rp.: Anаеsthesіnі 2,0
Acіdі borіcі 1,5
Pіcіs lіquіdае 5,0
Oleі Rіcіnі 2,5
Spіrіtus aethylіcі 96% ad 50 ml
Рецептте спирттің көлемі көрсетілмеген. Дәрілік түрдің жалпы көлемі көрсетілген. Қарамай мен майсана майы алатын көлемді (осы Ережелердің 1 қосымшасы), сондай-ақ ауытқуға жол берілетін нормаға сай келмейтіндіктен анестезин мен бор қышқылын еріткен кездегі көлем өзгерісін (осы Ережелердің 9 қосымшасы) дәрілік түрдің жалпы көлемінен шығарып тастау арқылы 96% спирттің көлемі анықталады.
2,5 г майсана майы 2,6 мл (2,5:0,958) көлемнің орнын, 5 г қарамай - 5,3 мл (5:0,938) көлем орнын алады; анестезинді еріткен кездегі көлем өзгерісі - 1,7 мл (2 х 0,85), бор қышқылын еріткенде - 0,97 мл (1,5 х 0,65) болады. Барлығы - 10,6 мл.
96% спирттің көлемі 39,4 мл құрайды.
Алдын ала таразыға өлшеніп босатылуға арналған сауытқа майсана майы мен қарамайды өлшеп алады, бұрын дайындалып қойған 39,4 мл 96% спирттегі анестезин мен бор қышқылының спирттік ерітіндісін үстемелеп қосады.

Сулы бөліністерді (тұнбалар мен қайнатпаларды) қолданымдағы МФ талаптарына сай дәрілік өсімдік шикізатын тазартылған сумен экстракциялау, сондай-ақ құрғақ немесе сұйық экстракттарды (концентраттарды) тазартылған судың есептелген көлемінде еріту арқылы дайындайды.
Алдын ала белгілі едәуір жоғары концентрациядағы сулы бөліністерді, одан кейін үстемелеп араластыру мақсатымен дәріханаларда дайындауға және қолдануға тыйым салынады, өйткені шикізаттан концентрацияланған бөліністерді дайындағанда биологиялық белсенді заттардың толымды экстракциясына қол жеткізілмейді.
Тұнбалар мен қайнатпаларды дайындағанда дәрілік өсімдік шикізатын сулы бөліністерді дайындауға арналмаған тұнбалармен, эфир майларымен және экстрактылармен алмастыруға жол берілмейді.
Тазартылған судың экстракциялау үшін қажет көлемі мен шикізат көлемін есептегенде, су сіңіру коэффициенттерінің немесе шығындалу коэффициенттерінің мәндері қолданылады (осы Ережелердің 13 қосымшасына сәйкес).
Сулы бөліністерді дайындағанда, дәрілік өсімдік шикізатының стандарттылығы; оның ұсақталуы мен гистологиялық құрылымы; шикізат салмағы мен экстрагент көлемінің арақатынасы; әсер етуші және қосалқы заттардың физикалық-химиялық қасиеттері; материал аппаратуралары мен сулы бөлініс сапасына әсер етуші басқа да факторлар ескеріле отырып, экстракциялаудың оңтайлы жағдайлары қамтамасыз етіледі.
Шикізатты сығып және сүзіп алудан кейін дайындалған сулы бөліністерді тазартылған сумен рецепт жазбасында көрсетілген көлемге дейін жеткізеді.
Галендік және жаңа галендік дәрілік заттарды дайындалған сулы бөліністерге осы Ереженің 15-тармағында көрсетілген ретпен үстемелеп қосады.

Әсер ететін және қосалқы заттардың физикалық-химиялық қасиеттеріне байланысты экстракциялаудың бірдей режимін талап ететін дәрілік өсімдік шикізатынан алынған сулы бөліністерді шикізаттың гистологиялық құрылымын есепке алмастан, бір инфундирлі (сүзгіші бар) стақанда дайындайды.
19 мысал.
Rp.: Іnfusі rhіzomatіs cum radіcіbus Valerіanае ex 10,0 - 200 ml
Іnfusі folіorum Menthае pіperіtае ex - 4,0
Уақталған өсімдік шикізатын (10 г шүйгіншөп тарам тамырлы тамыры мен 4 г жалбыз жапырағын) инфундирлі стақанның тесікті цилиндріне орналастырып, 328 мл тазартылған су құяды. Экстракцияға арналған су көлемін мына формула бойынша есептеп шығарады:
V = V 1 + (Kв 1 х М 1 + Кв 2 х М 2 ),
мұнда: V - экстракция үшін тазартылған су көлемі, мл;
V 1 - рецепт жазбасында көрсетілген сулы бөлініс көлемі, мл;
М 1 - экстракция үшін алынған шүйгіншөп тарам тамырлы тамырының салмағы, г;
М 2 - экстракция үшін алынған жалбыз жапырақтарының салмағы, г;
Кв 1 - шүйгіншөп тарам тамырлы тамырының су сіңіру коэффициенті, 2,9 мл/г;
Кв 2 - жалбыз жапырақтарының су сіңіру коэффициенті, 2,4 мл/г.
Инфундирлік стақанның қақпағын тығыз жауып, инфундирлік аппаратқа орналастырады және инфундир стақанның қақпағын ашпастан 15 минөт қайнаған су буында ұстайды. Бөлме температурасында 45 минөттен кем емес уақыт суытады. Сүзіп алып, шикізатты сығады, дайындалған тұнбаның көлемін өлшейді және қажет болса көлемді сумен 200 мл-ге дейін жеткізеді.

Экстракциялау үшін тазартылған судың мүмкін болар ең жоғары, бірақ 10 еседен кем емес көлемін қолдана отырып, бөлек дайындайды.
20 мысал.
Rp.: Radіcum Althaeae 10,0
Rhіzomatіs cum radіcіbus Valerіanae 8,0
Herbае Leonury Folіorum Farfarae ana 20,0
Cortіcіs Vіburnі 25,0
Aquае purіfіcatae ad 1000 ml
Жазба құрамына экстракциялаудың түрлі режимдерін талап ететін шикізаттың мынадай түрлері енген:
алтей тамырлары - бөлме температурасында тұндырады;
шүйгіншөп тарам тамырларының тамыры, сасықшөп шөбі және өгейшөп жапырақтары - қолданымдағы МФ бойынша реттелетін жалпы ережеге сай тұндырылады;
шәңгіш қабығы - қайнатпаны дайындау МФ-ның жалпы ережелері бойынша.
10 г алтей тамырларынан шырышты негіздегі полисахаридтерді барынша бөліп алу үшін алтей тамыры тұнбасының 5% концентрациясының 200 мл сулы бөлінісін дайындайды.
Шикізат салмағын және тазартылған су көлемін шығын коэффициентін (К шығын ) ескере отырып есептейді. Алтей тамырлары тұнбасының түрлі концентрациялары үшін К шығын мәні осы Ереженің 13-қосымшасында берілген.
Алтей тамырының 5% тұнбасы үшін К шығын = 1,3; шикізаттың салмағы - 13 г (10 г х 1,3); тазартылған су көлемі - 260 мл (200 х 1,3).
Шәңгіш қабығы қайнатпасын 1:10 арақатынасында дайындайды, яғни 25 г қабықтан - 250 мл қайнатпа. Шәңгіш қабығын экстракциялауға арналған су көлемі су сіңіру коэффициентін (2 мл/г) есепке алғанда - 300 мл (250 + 25х2). Шүйгіншөп тарам тамырлы тамырының, сасықшөп шөбінің, өгейшөп жапырақтарының тұнбасын 550 мл (1000 - 200 - 250) көлемде дайындайды. Экстракциялауға арналған тазартылған су көлемі 673 мл (550 + 8 х 2,9 + 20 х 2 + 20 х 3) құрайды.
Барлық үш бөліністерді бөлек дайындайды, тазартылған сумен: 200 мл, 250 мл және 550 мл тиісті көлеміне жеткізіп, біріктіреді.

Шикізаттан алынатын сулы бөліністерді дайындағанда дәрілік заттардың концентрацияланған ерітінділерін пайдалануға жол берілмейді. Қатты дәрілік заттарды дайын сулы бөліністерде араластыру кезінде ерітеді және сол сулы бөліністі сүзген сүзгі арқылы өткізіп, босатылуға арналған сауыттарға құяды. Қажет болғанда тазартылған дәрілік түрді жазбада көрсетілген көлемге дейін жеткізеді.
21 мысал.
Rp.: Іnfusі rhіzomatіs cum radіcіbus Valerіanае ex 10,0 - 200 ml
Іnfusі folіorum Menthае pіperіtae ex 4,0
Coffeіnі Natrіі benzoatіs 0,4
Natrіі bromіdі 3,0
Magnesіі sulfatіs 0,8
Дайындалған тұнбаны тұғырлы ыдысқа сүзіп құяды (тұнбаны дайындауды 19 мысалдан қараңыз), 0,4 г кофейн-натрий бензоатын, 3 г натрий бромидін, 0,8 г магний сульфатын араластыра отырып ерітеді және жоғарыда көрсетілгендей етіп босатылуға арналған сауыттарға сүзіп құяды.
Микстураның көлемі дәрілік затты еріткеннен кейін 1,44 мл-ге артты (осы Ережелердің 9 қосымшасы), бұл ауытқуға жол берілетін ( + 2%) нормаға сай және оны бақылағанда есепке алынбайды.
22 мысал.
Rp.: Іnfusі herbae Leonurі 200 ml
Analgіnі 5,0
Kalіі bromіdі
Natrіі bromіdі ana 4,0
Tіncturae Valerіanae 6 ml
Еріткенде анальгиннің, калий бромидінің және натрий бромидінің көлемі 5,5 мл (5 х 0,68) + (4 х 0,27) + (4 х 0,26) ауытқуға жол берілетін нормаға сай емес. Ерітілген заттардың қосынды концентрациясы 3%. Сондықтан тұнбаны дайындауға қажет су көлемін сасықшөп шөбінің суды сіңіру коэффициенті мен қатты затты еріткендегі микстура көлемінің өзгеруін ескере отырып есептеп шығарады.
Тұнбаны дайындау үшін 20 г уақталған сасықшөп шөбіне 234,5 мл (200 + 20 х 2 - 5,5) тазартылған су құяды, технологияның жалпы ережелері бойынша тұндырады және сүзгіден өткізеді. Алынған су бөлінісінде дәрілік заттарды ерітеді және тағы да сүзгіден өткізеді.
Сүзгіден өткізілген ерітіндінің көлемін өлшейді, қажет болса оны тазартылған сумен 200 мл-ге дейін жеткізеді және 6 г шүйгіншөп тұнбасын қосады.
Дайындалған микстураның жалпы көлемі 206 мл құрайды.

Стандартталған құрғақ (1:1) және сұйық (1:2) экстракттар (концентраттар) қатты дәрілік заттарды еріту ережелері бойынша (осы Ереженің 22-тармағының 3)-тармақшасы) және галендік пен галендік емес дәрілік заттарды енгізу бойынша (осы Ережелердің 14-тармағы) сұйық дәрілік түрлер құрамына кіреді.

20-мысалды қараңыз.
Микстураны алтейдің құрғақ экстрактын (1:1), шүйгіншөп пен сасықшөптің сұйық (1:2) экстракттарын (концентраттарын) және дәрілік өсімдік шикізатын (өгейшөп жапырақтары мен шәңгіш қабығын) пайдалана отырып дайындайды.
Шүйгіншөптің сұйық экстрактын 16 мл, ал сасықшөптің сұйық экстрактын - 40 мл мөлшерінде алу керектігін ескерсек, шикізаттан алынатын су бөлінісі 944 мл көлемде дайындалуы керек.
Нақты экстракцияны қамтамасыз ету үшін бөлінулердің көлемін жазылып берілген шикізат салмағына пропорционал етіп былайша белгілейді: 25 г шәңгіш қабығынан 524 мл қайнатпа; 20 г өгейшөп жапырақтарынан - 420 мл тұнба дайындайды.
Тазартылған судың шәңгіш қабығы қайнатпасын дайындауға арналған көлемі 574 мл (524 + (25 х 2); өгейшөп тұнбасын дайындауға арналған көлемі - 480 мл (420 + (20 х 3) құрайды.
Экстракциялау режимдері қолданымдағы МФ-мен реттеледі.
Дайындалған су бөліністерін біріктіргеннен кейін оларда 10 г алтейдің сұйық экстрактын ерітеді (көлемнің өзгеруі ауытқудың жол берілетін нормасына сай), босатылуға арналған сауытқа сүзіп құйып, 16 мл шүйгіншөп экстрактын және 40 мл сасықшөп экстрактын үстемелеп қосады.
Микстураның жалпы көлемі 1000 мл (524 + 420 + 16 + 40) құрайды.

21-мысалды қараңыз.
Дәрілік түрді дайындаған кезде 20 мл шүйгіншөп экстракты (концентраты) (1:1) қолданылуы мүмкін екені ескеріліп, МФ-ның жалпы ережелері бойынша 4 г жалбыз жапырағынан 180 мл тұнба дайындалады.
Жалбыз жапырағынан алынған су бөлінісін дайындауға арналған тазартылған су көлемі 189,6 мл (180 + 4 х 2,4) құрайды.
Дайындалған тұнбада қатты дәрілік затты ерітеді және босатылуға арналған сауытқа тікелей сүзіп құйғаннан кейін шүйгіншөптің 20 мл-ін өлшеп алады.
Экстракттардан (концентраттардан) алынған сулы бөліністерді дайындау үшін дәрілік заттардың концентратталған ерітінділері пайдаланылуы мүмкін.
22-мысалды қараңыз.
Концентрацияланған дәрілік ерітінділерді пайдалану арқылы дәрілік түрлерді дайындағанда, концентрацияланған ерітіндісі болмауы себепті анальгинді еріткен кездегі көлем өзгерісін ескеру керек.
Көлемнің өзгеруі ауытқуға жол берілетін нормаға сай келетін анальгиннің ең жоғары концентрациясы 1,47%, ал жазбадағы анальгин концентрациясы - 2,43.
Тұғырлы ыдысқа 116,6 мл тазартылған суды (120 - 5 х 0,68) өлшеп алады және оған 5 г анальгинді ерітеді. Ерітіндіні босатылуға арналған сауытқа сүзіп құяды және 20 мл 20% калий бромиді ерітіндісін, 20 мл 20% натрий бромиді ерітіндісін, 40 мл сасықшөп сұйық экстрактын (концентратын) (1:1) және 6 мл шүйгіншөп тұнбасын үстемелеп қосады.
Микстураның жалпы көлемі - 206 мл.

Ішуге, сыртқа және парентеральдық қолдануға арналған суспензиялар мен эмульсияларды қолданымдағы МФ-ның талаптарына сай дайындайды.
Құрамында 3% және одан көбірек ерімейтін қатты дәрілік заттар бар суспензияларды, сондай-ақ эмульсияларды заттардың концентрациясына қарамастан салмағы бойынша дайындайды, суспензияны дайындағанда суға еритін дәрілік заттардың концентрацияланған ерітіндісін пайдаланбайды.
23 мысал.
Rp.: Zіncі oxydі
Talcі ana 20,0
Glycerіnі 30,0
Aquае purіfіcatae 100 ml
Белгілі салмақты босатуға арналған сауытқа 30 г глицеринді алдын-ала өлшеп алады. Күпшекте мырыш тотығын уатады, талькті және босатылуға арналған сауыттағы 20 г глицеринді қосады. Қоспаны мұқият араластырады және біртіндеп, аздаған порциялармен тазартылған суды қосып, суспензияны босатылуға арналған сауытқа шайып құйып отырады.
Суспензияның салмағы - 170 г.
24 мысал.
Rp.: Sulfurіs praecіpіtatі 7,0
Acіdі salіcylіcі 2,0
Glycerіnі 5,0
Streptocіdі albі 3,0
Camphorae 3,5
Spіrіtus aethylіcі 50 ml
Solutіonіs Asіdі borіcі 3% - 50 ml
Күпшекте 3 г стрептоцидті, 7 г күкірт пен 5 г глицеринді уатады, оған 12,5 мл тазартылған су қосады және қоспаны араластырады. Қоспаға бөліктермен 37,5 мл 4 % бор қышқылы ерітіндісін (1,5) үстемелеп қосады, күпшектегіні белгілі салмақты босатуға арналған сауытқа шайып құйып отырады. Ең соңғы кезекте алдын-ала дайындалған салицил қышқылы ерітіндісін және 50 мл 90% спирттегі камфараны үстемелеп қосады. Сауыттағыны араластырып, мұқият тығындап жабады.
Суспензияның салмағы 112,41 г құрайды, өйткені 50 мл 90% спирттің салмағы - 41,46 г (тығыздығы - 0,829 г/мл); 37 мл 4% бор қышқылы ерітіндісінің салмағы - 37,95 г (тығыздығы - 1,010 г/мл) болады.
Бензилбензоат эмульсиясының құрамы мен дайындалуы осы Ереженің 15-қосымшасына сәйкес.

Концентрацияланған ерітінділер (концентраттар) - рецептке жазылған осы заттардың концентрациясына қарағанда едәуір жоғары концентрацияда алдын ала дайындалған дәрілік заттар ерітіндісі.
Сондай-ақ концентраттарға өнеркәсіптік өндіріс жағдайында дайындалған кейбір дәрілік өсімдіктердің концентрацияланған экстракттары: шүйгіншөп, жалынгүл, сасықшөп және басқаларының экстракттары (концентраттары) жатады.
Концентраттар сұйық дәрілік түрлерді жылдам және сапалы дайындауға арналған.
Концентраттарды гигроскопиялық, желдетілетін, құрамында кристалданған судың едәуір мөлшері бар заттардан дайындау ұсынылады.
Концентрацияланған ерітінділердің номенклатурасы рецептура ерекшелігімен, дәріхана жұмысының көлемімен анықталады және осы Ережелерге сәйкес бекітіледі.
Концентраттарды қажетіне қарай олардың жарамды мерзімін ескере отырып дайындайды.
Дәріханаларда сұйық дәрілік түрлерді (оның ішінде көзді емдеу практикасында қолданылатындарын) дайындау үшін пайдалануға ұсынылған концентрацияланған сұйық ерітінділер мен бірқатар сұйық дәрілік заттардың тізбесі, олардың сақталу шарттары мен жарамдылық мерзімдері осы Ереженің 4-6 қосымшаларында келтірілген.
Концентрацияланған препараттарды салмақтық-көлемдік тәсілмен, өлшегіш белгісі бар ыдыста асептикалық жағдайда, жаңа айдалып тазартылған суды қолдана отырып, қолданымдағы Ережелердің талаптарына сай дайындайды.
Өлшегіш ыдыс жоқ болған жағдайда тазартылған су көлемін 1 г дәрілік затты еріткенде оның көлемінің ұлғаюына сәйкес концентрат тығыздығының мәнін немесе коэффициентін қолдана отырып, есептеп шығарады (осы Ереженің 7, 9-қосымшаларына сәйкес).
Дайындалған ерітінділерді сүзгіден өткізіп, толық химиялық бақылауға ұшыратып, механикалық қосылыстардың бар-жоқтығын тексереді.
Концентрацияланған ерітінділерді дайындағанда қаныққандарға жақын концентрацияларды қолданудан аулақ болу керек, өйткені температура төмендегенде ерітілген заттың кристалдануы (қатуы) мүмкін.
Ерітінділер концентрациясында ауытқуға мына шектерде жол беріледі:
ерітіндінің 20% дейін (қоса) - + 2% көп емес;
ерітіндінің 20% аса - + 1 % көп емес.
Мысалы, 10% үшін - 9,8% - 10,2% дейін;
20% үшін - 19,6% - 20,4% дейін;
50% үшін - 49,5% - 50,5% дейін.
Ауытқуға жол берілетін нормадан ауытқыған жағдайда ерітіндінің концентрациясына түзету жасалады (осы Ереженің 25-тармағына сәйкес).
Концентрацияланған ерітінділері бар сыйымдылықтар атауы мен ерітіндінің концентрациясы, серия мен талдау нөмірі, жарамды мерзімі көрсетіле отырып, заттаңбамен ресімделеді.
Концентрацияланған ерітінділер олардың құрамына кіретін дәрілік заттардың физикалық-химиялық қасиеттеріне сәйкес стерильденген сиымдылықтарда (баллондарда, штангластарда) жарық түспейтін жерде, 3-5 о С температурада немесе 25 о С-дан аспайтын температурада сақтайды (осы Ереженің 4-6-қосымшаларына сәйкес).
Белгіленген мерзімінен ертерек түсінің өзгеруі, лайлануы, жентектер мен дақтардың пайда болуы ерітінділердің жарамсыздығының белгісі болып табылады.

1 л 50% глюкоза ерітіндісін дайындау қажет
1 л 50% глюкоза ерітіндісін дайындау үшін 500 г глюкоза алу керек. Алайда глюкоза құрамында 10% ылғал болатынын ескеріп, оны үлкен мөлшерлерде алу керек.
Есептеу мына формула бойынша жүргізіледі:
ах100
X = -------
100-b
мұнда: X - ерітіндіні дайындауға қажетті глюкоза салмағы, г;
а - ерітіндіні дайындауға қажетті сусыз глюкоза салмағы, г;
b - глюкозадағы ылғал құрамы, %;
5000х100
X = ------------- = 555,55 г
100-10
10% ылғалдылықтағы 555,55 г глюкозаны өлшегіш белгісі бар ыдысқа орналастырып, ыстық судың бөлігінде еріте отырып араластырады. Суытылғаннан кейін ерітінді көлемін тазартылған сумен 1 л-ге дейін жеткізеді және сүзгіден өткізеді.

1 л 50% кальций хлориді ерітіндісін дайындау қажет.
50 % кальций хлориді ерітіндісінің тығыздығы 1,207 г/мл, ал ол ерітіндінің 1 л салмағы 1207 г (100 х 1,207).
1 л ерітіндіні дайындау үшін керекті кальций хлоридінің салмағы - 500 г, осыған орай судың салмағы 707 г (1207-500) немесе тығыздығы 1г/мл болғанда тазартылған су 707 мл.
Кальций хлориді үшін КҰК - 0,58 мл/г. Осы заттың 500 г еріткенде ерітінді көлемі 290 мл-ге (500 х 0,58) артады. Сондықтан 1 л 50% кальций хлориді ерітіндісін дайындау үшін 710 мл (1000 - 290) тазартылған су алу қажет.

Алынған ерітіндіні араластыруға қажетті судың көлемін мына формула бойынша есептеп шығарады:
А х (С - В)
X = -------------
В
мұнда X - алынған ерітіндіні араластыруға қажетті судың көлемі, мл;
А - дайындалған ерітіндінің көлемі, мл;
С - ерітіндінің нақты концентрациясы, %;
В - ерітіндінің талап етілетін концентрациясы, %;
Мысалы, талдау кезінде калий бромидінің концентрациясы 20% орнына 23% екені анықталды.
Мұнан:
1000 х (23-20)
X = ------------- = 150 мл,
20
яғни 20% ерітінді алу үшін 1 л 23% калий бромиді ерітіндісіне 150 мл тазартылған су қосу керек.
Түзету жасалғаннан кейінгі концентрацияның жалпы көлемі 1150 мл тең болады.

Алынған ерітіндіні күшейту үшін дәрілік заттың салмағын мына формула бойынша есептеп шығарады:
А x (В-С)
X = ----------------------
100 x p - В
мұнда: X - ерітіндіге үстемеленіп қосылуға тиіс заттың салмағы, г;
А - дайындалған ерітіндінің көлемі, мл;
В - ерітіндінің қажетті концентрациясы, %;
С - ерітіндінің нақты концентрациясы, %;
p - 20 о С-дағы ерітіндінің тығыздығы, г/мл.
Мысалы, талдау калий бромиді ерітіндісінің концентрациясы 20% орнына 18% құрайтынын анықтады.
Бұдан:
1000 x (20 -18)
X = -------------------- = 21,19г.
100 x 1,144 - 20
20, 19 г калий бромидін еріткеннен кейін ерітінді көлемі 5,7 мл-ге артып (КҰК - 0,27 мл/г), 1005,7 мл-ге тең болды.
Глюкоза ерітінділерін күшейткен жағдайда есептеулер ылғалдылық пайызын (%) ескере отырып жүргізіледі.
Концентрацияланған ерітінділерді оларды араластырғаннан немесе күшейткеннен кейін қайталап талдау жасау қажет.

Дәрілік заттарды дайындау
ережесіне 1-қосымша
Кейбір сұйық дәрілік заттар тығыздығының мәндері
Ата­уы
Тығ­ы­зды­ғы,
г/см 3 (г\мл)
Бен­зил­бен­зо­ат
1,048
Ва­ли­дол
0,894-0,907
Ви­ни­лин (Шо­ста­ков­ский баль­за­мы)
0,903-0,921
Гли­це­рин
1,223-1,233
Қай­ың қа­ра майы
0,925-0,950
Ди­мек­сид
1,101
Бу­ров сұй­ық­тығы
1,036-1,040
Ері­ті­л­ген хлор­лы­су­те­гі қыш­қы­лы
(8,2-8,4%)
1,038-1,039
Хлор­лы­су­те­гі қыш­қы­лы (24,8-25,2%)
1,122-1,124
Ері­ті­л­ген сір­ке қыш­қы­лы (29,5-30,5%)
1,038-1,039
Сір­ке қыш­қы­лы (98%)
1,055
Ва­зе­лин майы
0,875-0,890
Май­са­на майы
0,948-0,968
Мин­даль майы
0,913-0,918
Бұ­рыш жал­бы­зы майы
0,900-0,910
Шаб­да­лы майы
0,914-0,920
Күн­ба­ғыс майы
0,920-0,930
Та­зар­ты­л­ған тер­пен­тин майы (ски­пи­дар)
0,855-0,863
Эв­ка­липт майы
0,910-0,930
Ме­тил­са­ли­ци­лат
1,178-1,185
Шүй­гін­шөп тұн­ба­сы
0,920
Шай­шөп тұн­ба­сы
0,970
Ме­ру­ерт­гүл тұн­ба­сы
0,910
Бұ­рыш жал­бы­зы тұн­ба­сы
0,858
Жу­сан тұн­ба­сы
0,910
Са­сық­шөп тұн­ба­сы
0,910
Эв­ка­липт тұн­ба­сы
0,910
Мұ­са­тыр­лы-анис там­шы­ла­ры
0,875
Пер­гид­роль (27,5-30,0%)
1,096-1,105
По­ли­эти­лен­гли­коль-400
(по­ли­эти­ле­нок­сид-400)
1,125
Ам­ми­ак ері­т­ін­ді­сі (9,5-10,5%)
0,956-0,959
Негіз­гі қор­ға­сын аце­та­ты ері­т­ін­ді­сі
1,223-1,228
Трес­ка ба­лық майы
0,917-0,927
Қант шы­ры­ны
1,301-1,313
Ал­тей шы­ры­ны
1,322-1,327
10% кам­фо­ра спир­ті
0,884-0,888
40% этил спир­ті
0,949-0,951
70% этил спир­ті
0,885-0,887
90% этил спир­ті
0,827-0,831
95% этил спир­ті
0,809-0,813
Фор­ма­лин (36,5-37,5%)
1,078-1,093
Хлор­форм
1,474-1,483
Ме­ди­ци­на­лық эфир
0,714-0,717

Дәрілік заттарды дайындау
ережесіне 2-қосымша
Ерітіндідегі сутегі асқын тотығының тығыздығы мен концентрациясы арасындағы арақатынастар
Тығ­ы­зды­ғы,
г/см 3
Кон­цен­тра­ция, %
сал­мақ бой­ын­ша
сал­ма­ғы-кө­ле­мі
жа­ғы­нан
1,096
27,5
29,18
1,098
28
30,72
1,101
29
31,94
1,105
30
33,15
1,109
31
34,36
1,112
32
35,59
1,116
33
36,82
1,119
34
38,05
1,123
35
39,29
1,126
36
40,55
1,130
37
41,81
1,134
38
43,07
1,137
39
44,34
1,141
40
45,62

Дәрілік заттарды дайындау
ережесіне 3-қосымша
Дәріханада дайындауға рұқсат етілген стандарттық спирт ерітінділерінің тізбесі
№
р/с
Спирт ері­т­ін­ді­сі­нің
ата­уы
Құ­ра­мы
1.
1% және 2%
брил­ли­ант кө­гі
1 және 2% брил­ли­ант кө­гі
60% этил спир­ті 100 мл-ге дей­ін
2.
1% және 2% йод
10 неме­се 20 г йод 96% этил спир­ті
1000 мл-ге дей­ін
3.
5% йод
50 г йод
20 г ка­лий иоди­ді
Та­зар­ты­л­ған су 95% этил спир­ті
1000 мл-ге дей­ін бір­дей
4.
0,5%; 1%; 2%; 3%
йод қыш­қы­лы
5, 10, 20 неме­се 30 г бор қыш­қы­лы
70% этил спир­ті 1000 мл-ге дей­ін
5.
1% және 2% са­ли­цил
қыш­қы­лы
10 неме­се 20 г са­ли­цил қыш­қы­лы
70% этил спир­ті 1000 мл-ге дей­ін
6.
Са­ли­цил қыш­қы­лы
Ле­во­ми­це­тин­мен бір­дей
2 пай­ы­зда
2 г са­ли­цил қыш­қы­лы
2 г ле­во­ми­це­тин
95% этил спир­ті 100 мл-ге дей­ін
7.
0,25%; 1%; 3%; 5%
ле­во­ми­це­тин
0,25, 1, 3 неме­се 5 г ле­во­ми­це­тин
70% этил спир­ті 100 мл-ге дей­ін
8.
2% ле­во­ми­це­тин
1% но­во­ка­ин
2 г ле­во­ми­це­тин
1 г но­во­ка­ин
70% этил спир­ті 100 мл-ге дей­ін
9.
Ме­но­ва­зин
2,5 г ра­це­ми­я­лық мен­тол
1 г но­во­ка­ин
1 г ане­сте­зин
70% этил спир­ті 100 мл-ге дей­ін
10.
1% және 2% мен­тол
10 неме­се 20 г мен­тол неме­се
ра­це­ми­я­лық мен­тол
90% этил спир­ті 1000 мл-ге дей­ін
11.
1% көк ме­ти­лен
10 г көк ме­ти­лен
95% этил спир­ті 600 мл
Та­зар­ты­л­ған су 400 мл
12.
2% но­во­ка­ин
3% бор қыш­қы­лы
2 г но­во­ка­ин
3 г бор қыш­қы­лы
70% этил спир­ті 100 мл-ге дей­ін
13.
1,5 % су­те­гі
пе­рок­си­ді
50 мл су­те­гі пе­рок­си­ді қыш­қы­лы
95% этил спир­ті 50 мл
14.
1% және 2% ре­зор­цин
10 неме­се 20 г ре­зор­цин
1 г на­трий пи­ро­сер­ни­сті қыш­қы­лы
(на­трий ме­та­би-суль­фи­ті)
70% этил спир­ті 1000 мл-ге дей­ін
15.
4% та­нин
40 г та­нин
70% этил спир­ті 1000 мл-ге дей­ін
16.
1:1500 фу­ра­ци­лин
1 г фу­ра­ци­лин
70% этил спир­ті 1500 мл-ге дей­ін
17.
1% цит­раль
1 г цит­раль
96% этил спир­ті 100 мл-ге дей­ін

Дәрілік заттарды дайындау
ережесіне 4-қосымша
Бюреткалардан өлшеу үшін ұсынылған концентрацияланған ерітінділер мен сұйық дәрілік заттар тізімі
Ата­уы
Кон­центра­ция,
%
t о сақ­тал­ған жағ­дай­да,
жа­рам­ды мер­зі­мі
(тәу­лік)
25 о С-дан
тө­мен
3-5 о С
Адо­ни­зид
-
-
-
Ам­мо­ний хло­ри­ді
20
15
На­трий бар­би­та­лы
10
10
Гек­са­ме­ти­лен­тет­ра­мин
10, 20, 40
20
Су­сыз глю­ко­за
5
2
Су­сыз глю­ко­за
10, 20,
40, 50
4
10
Ка­лий бро­ми­ді
20
20
Ка­лий иоди­ді
20
15
Каль­ций хло­ри­ді
5, 10, 20
10
Каль­ций хло­ри­ді
50
30
Ас­кор­бин қыш­қы­лы
5
5
Хлор­лы­су­те­гі қыш­қы­лы
10(1:10)
30
Ко­фе­ин-на­трий бен­зо­аты
5
7
15
Ко­фе­ин-на­трий бен­зо­аты
20
20
Маг­ний суль­фа­ты
10, 25, 50
15
На­трий бен­зо­аты
10
20
На­трий бро­ми­ді
20
20
На­трий гид­ро­кар­бо­на­ты
5
4
10
На­трий са­ли­ци­ла­ты
40
20
Шүй­гін­шөп тұн­ба­сы
-
Кра­сав­ка тұн­ба­сы
-
Ме­ру­ерт­гүл тұн­ба­сы
-
Ме­ру­ерт­гүл мен шүй­гін­шөп
тұн­ба­сы бір­дей
-
Хло­рал­гид­рат
10
5
Хло­рал­гид­рат
20
15
Шүй­гін­шөп экс­трак­ты
(кон­цен­трат)
1:2
Го­ри­цве­та экс­трак­ты
(кон­цен­трат)
1:2
Са­сық­шөп экс­трак­ты
(кон­цен­трат)
1:2
Та­зар­ты­л­ған су
3
Мя­та­лы су
15
30 (14
қо­сым­ша­ны
қа­ра­ңыз)
Ас­көк суы
30
Жарық түспейтін жерде сақтау керек.

Дәрілік заттарды дайындау
ережесіне 5-қосымша
Дәріхана пипеткаларынан өлшеп алу үшін ұсынылған ерітінділер мен сұйық дәрілік заттар тізімі
Ата­уы
Кон­цен­тра­ция
Кор­диа­мин
Ад­ре­на­лин гид­ро­хло­ри­ді ері­т­ін­ді­сі
1:1000
Фу­ра­ци­лин ері­т­ін­ді­сі
1:5000
Эта­к­ри­дин лак­та­ты ері­т­ін­ді­сі
1:500, 1:1000
Цит­раль спирт ері­т­ін­ді­сі
1:100
Бұ­рыш жал­бы­зы тұн­ба­сы
Жу­сан тұн­ба­сы
Са­сық­шөп тұн­ба­сы
Мұ­са­тыр-анис там­шы­ла­ры
Сұй­ық мой­ыл экс­трак­ты

Дәрілік заттарды дайындау
ережесіне 6-қосымша
Көз тамшыларын дайындау үшін ұсынылған концентрацияланған ерітінділер тізімі
№
р/к
Құ­рам­ның
ата­уы
Тәу­лі­гіне t о кем емес жарам­ды мер­зі­мі
Сте­риль­деу
ре­жи­мі
(100 мл-ге
дей­ін­гі
кө­ле­мі)
Дай­ын­дау, сақ­тау
шар­тта­ры
25 о С
3-5 о С
1
20% ка­лий
йо­ди­ді
ері­т­ін­ді­сі
30
120 о С
- 8 мин
Жа­рық түспей­тін
жер­де сақ­тай­ды.
2
2,5,10%
ас­кор­бин
қыш­қы­лы
ері­т­ін­ді­сі
5
30
100 о С -
30 мин
Ері­т­ін­ді­ні жа­ңа
қай­на­ты­лып
та­зар­ты­л­ған
су­да дай­ын­дай­ды.
Өл­шеп буып-
түй­ген­де ері­тінді­ні са­уыт­тар­ға
то­лы­ғы­мен
тол­ты­ра­ды.
Жа­рық түспей­тін
жер­де сақ­тай­ды.
3
4% бор
қыш­қы­лы
ері­т­ін­ді­сі
30
120 о С -
8 мин
4
1% на­трий
тио­суль­фа­ты
ері­т­ін­ді­сі
30
100 о С - 30 мин
5
0,02%
ри­бо­фла­вин
ері­т­ін­ді­сі
90
30
120 о С -
8 мин
Жа­рық түспей­тін
жер­де сақ­тай­ды.
6
0,02 г
ри­бо­фла­вин
2 неме­се 10 г
ас­кор­бин
қыш­қы­лы 100
мл-ге дей­ін
жа­ңа қай­наты­л­ған тазар­ты­л­ған су
5
30
100 о С -
30 мин
Өл­шеп буып-
түй­ген­де ері­тінді­ні са­уыт­тар­ға
то­лы­ғы­мен
тол­ты­ра­ды.
Жа­рық түспей­тін
жер­де сақ­тай­ды.
7
0,02 г
ри­бо­фла­вин
4 г бор
қыш­қы­лы
100 мл-ге
дей­ін та­зарты­л­ған су
30
100 о С -
30 мин
Жа­рық түспей­тін
жер­де сақ­тай­ды.
8
0,02 г
ри­бо­фла­вин
0,1 г ни­ко­тин
қыш­қы­лы 100
мл-ге дей­ін
та­зар­ты­л­ған
су
30
100 о С -
30 мин
Жа­рық түспей­тін
жер­де сақ­тай­ды.
9
1 неме­се
2% мы­рыш
суль­фа­ты
ері­т­ін­ді­сі
30
120 о С -
8 мин
Жа­рық түспей­тін
жер­де сақ­тай­ды.
10
0,02% цит­раль
ері­т­ін­ді­сі
2
Сте­риль­ді тазар­ты­л­ған су­да
асеп­ти­ка­лық
жағ­дай­лар­да
дай­ын­дай­ды.
Жа­рық түспей­тін
жер­де сақ­тай­ды.
Көз тамшыларына арналған концентраттары бар ашылған сауыттар
тәулік ішінде пайдаланылуға тиіс.

Дәрілік заттарды дайындау
ережесіне 7-қосымша
Кейбір дәрілік заттардың 1 л концентрацияланған ерітіндісін дайындауға арналған деректер
Ата­уы
Кон­центра­ция,
%
Тығ­ызды­ғы,
г/мл
неме­се
г/см 3
Мөл­ше­рі:
дә­рі­лік
заттар,
г
Та­зарты­л­ған
су, мл
Ам­мо­ний хло­ри­ді
20
1,055
200,0
855
Гек­са­ме­ти­лен­тет­ра­мин
10
1,021
100,0
921
Гек­са­ме­ти­лен­тет­ра­мин
20
1,042
200,0
842
Гек­са­ме­ти­лен­тет­ра­мин
40
1,088
400,0
688
Глю­ко­за (су­сыз)
5
1,018
50,0
968
Глю­ко­за (су­сыз)
10
1,034
100,0
934
Глю­ко­за (су­сыз)
20
1,068
200,0
868
Глю­ко­за (су­сыз)
40
1,150
400,0
749
Глю­ко­за (су­сыз)
50
1,186
500,0
685
Ка­лий бро­ми­ді
20
1,144
200,0
944
Ка­лий иоди­ді
20
1,148
200,0
848
Каль­ций глю­ко­на­ты
10
1,044
100,0
944
Каль­ций хло­ри­ды
5
1,020
50,0
970
Каль­ций хло­ри­ды
10
1,041
100,0
941
Каль­ций хло­ри­ды
20
1,078
200,0
878
Каль­ций хло­ри­ды
50
1,207
500,0
707
Ас­кор­бин қыш­қы­лы
5
1,018
50,0
968
Бор қыш­қы­лы
3
1,008
30,0
978
Бор қыш­қы­лы
4
1,010
40,0
970
Ко­фе­ин-на­трий бен­зо­аты
10
1,034
100,0
934
Ко­фе­ин-на­трий бен­зо­аты
20
1,073
200,0
873
Маг­ний суль­фа­ты
10
1,048
100,0
948
Маг­ний суль­фа­ты
20
1,093
200,0
893
Маг­ний суль­фа­ты
25
1,116
250,0
866
Маг­ний суль­фа­ты
50
1,221
500,0
721
На­трий бен­зо­аты
10
1,038
100,0
938
На­трий бро­ми­ді
20
1,149
200,0
949
На­трий гид­ро­кар­бо­на­ты
5
1,033
50,0
988
На­трий са­ли­ци­ла­ты
10
1,030
100,0
940
На­трий са­ли­ци­ла­ты
20
1,083
200,0
883
На­трий са­ли­ци­ла­ты
40
1,160
400,0
760
На­трий суль­фа­ци­лі
20
1,072
200,0
872
На­трий суль­фа­ци­лі
30
1,108
300,0
808
Хло­рал­гид­рат
20
1,086
200,0
886

Дәрілік заттарды дайындау
ережесіне 8-қосымша
Кейбір сұйық дәрілік заттардағы спирт құрамы
Ата­уы
Спирт құ­ра­мы, %
Адо­ни­зид
20
Ке­уде элик­си­рі
14-тен кем емес
Ара­лия тұн­ба­сы
70
До­ла­на тұн­ба­сы
70
Шүй­гін­шөп тұн­ба­сы
70
Жень­шень тұн­ба­сы
70
За­ма­ни­хиа тұн­ба­сы
70
Шай­шөп тұн­ба­сы
40
Ка­лен­ду­ла тұн­ба­сы
70
Кра­сав­ка тұн­ба­сы
40
Ме­ру­ерт­гүл тұн­ба­сы
70
Ли­мон тұн­ба­сы
95
Жал­быз тұн­ба­сы
90
Жу­сан тұн­ба­сы
70
Са­сық­шөп тұн­ба­сы
70
Бұр­ш­ақ­қын­ды бұ­рыш тұн­ба­сы
90
Эв­ка­липт тұн­ба­сы
70
Эв­ко­мия тұн­ба­сы
30
Мұ­са­тыр­лы-анис там­шы­ла­ры
75-80
5% йод ері­т­ін­ді­сі
46-дан кем емес
1% цит­раль ері­т­ін­ді­сі
96
До­ла­на сұй­ық экс­трак­ты
70
Су бұ­ры­шы­ның сұй­ық экс­трак­ты
70
Шәң­кіш­тің сұй­ық экс­трак­ты
50
Қа­ла­қай­дың сұй­ық экс­трак­ты
50
Ти­ми­ан­ның сұй­ық экс­трак­ты
20
Мы­ң­жа­пы­рақ­тың сұй­ық экс­трак­ты
40
Эле­у­те­ро­кокк  сұй­ық экс­трак­ты
40
Стан­дарт­тал­ған (кон­цен­трат­тар)
сұй­ық экс­трак­ты
20-30

Дәрілік заттарды дайындау
ережесіне 9-қосымша
Көлемнің ұлғаю коэффициенті (КҰК)
Ата­уы
Су
ері­тінді­ле­рі
КҰК, мл/г
Спирт ері­т­ін­ді­ле­рі
Су суспен­зияла­ры
КҰК, мл/г
КҰК,
мг/г
Спирт
кон­центра­ци­я­сы
Ами­зил
0,80
0,89
70
Ам­мо­ний хло­ри­ді
0,72
Аналь­гин
0,68
0,67
30
Ане­сте­зин
0,85
70,90,96
Ан­ти­пи­рин
0,85
0,88
70
Бар­ба­мил
0,76
Бар­би­тал
0,77
70
Бар­би­тал-на­трий
0,64
Бен­зил­пе­ни­цил­лин
на­трий тұ­зы
0,68
Бром­кам­фо­ра
0,80
70
Вис­мут негіз­гі
нит­рат
0,19
Гек­са­ме­ти­лен-
тет­ра­мин
0,78
0,79
70,90
Глю­ко­за (су­сыз)
0,64
Глю­ко­за
(ылғал­ды­ғы 10%)
0,69
Ақ то­пы­рақ
0,39
Ди­ба­зол
0,82
0,86
30
Ди­ка­ин
0,86
Ди­мед­рол
0,86
0,87
70,90,96
Же­ла­тин
0,75
Же­ла­то­за
0,73
Изо­ни­а­зид
0,72
Йод
0,22
70,90,96
Йод (ка­лий иоди­ді
ері­т­ін­ді­сін­де)
0,23
Ка­лий бро­ми­ді
0,27
0,36
70
Ка­лий иоди­ді
0,25
Ка­лий пер­ман­га­на­ты
0,36
Ка­лий хло­ри­ді
0,37
Каль­ций
гли­це­ро­фос­фат
0,46
Каль­ций глю­ко­на­ты
0,50
Каль­ций кар­бо­на­ты
0,38
Каль­ций лак­та­ты
0,67
Каль­ций хло­ри­ді
0,58
Кам­фо­ра
1,03
70,90,96
Кар­ба­мид
0,73
Амин­ка­прон қыш­қы­лы
0,79
Ас­кор­бин қыш­қы­лы
0,61
Аце­тил­са­ли­цил
қыш­қы­лы
0,72
90
Бен­зой қыш­қы­лы
0,87
70,90,96
Бор қыш­қы­лы
0,68
0,65
70,90,96
Глю­та­мин қыш­қы­лы
0,62
Ли­мон қыш­қы­лы
0,62
Са­ли­цил қыш­қы­лы
0,77
70,90,96
Кол­лар­гол
0,61
Крах­мал
0,68
0,67
На­трий
ко­фе­ин-бен­зо­аты
0,65
Ле­во­ми­це­тин
0,66
70,90,96
Маг­ний то­тығы
0,34
Маг­ний суль­фа­ты
0,50
Ме­за­тон
0,77
Мен­тол
1,10
70,90,96
Ме­ти­лу­ра­цил
0,69
Ме­тил­цел­лю­ло­за
0,61
На­трий аце­та­ты
0,71
На­трий аце­та­ты
(су­сыз)
0,52
На­трий бен­зо­аты
0,60
На­трий бро­ми­ді
0,26
0,30
70
На­трий
гид­ро­кар­бо­на­ты
0,30
На­трий
гид­ро­цит­ра­ты
0,46
На­трий иоди­ді
0,38
На­трий нит­ра­ты
0,38
На­трий нит­ри­ті
0,37
На­трий нук­ле­и­на­ты
0,55
На­трий па­ра-
амин­са­ли­ци­ла­ты
0,64
На­трий са­ли­ци­ла­ты
0,59
На­трий суль­фа­ты
(кри­стал­л­гид­рат)
0,53
На­трий тет­ра­бо­ра­ты
0,47
На­трий тио­суль­фа­ты
0,51
На­трий хло­ри­ді
0,33
На­трий цит­ра­ты
0,48
Но­во­ка­ин
0,81
0,81
70,90
Но­во­ка­и­на­мид
0,83
Нор­суль­фа­зол
0,65
Нор­суль­фа­зол-на­трий
0,71
Осар­сол
0,59
Осар­сол (на­трий
гид­ро­кар­бо­на­ты
ері­т­ін­ді­сін­де)
0,67
Па­па­ве­рин
гид­ро­хло­ри­ді
0,77
0,81
30
Па­хи­кар­пин
гид­рой­о­ди­ді
0,70
Пеп­син
0,61
Пи­ло­кар­пин
гид­ро­хло­ри­ді
0,77
Пи­ри­док­син
гид­ро­хло­ри­ді
0,71
По­ли­ви­нил-
пир­ро­ли­дон
0,81
Про­тар­гол
0,64
Ре­зор­цин
0,79
0,77
70,90,96
Са­ха­ро­за
0,63
Қор­ға­сын аце­та­ты
0,30
Кү­кірт
0,48
Кү­міс нит­ра­ты
0,18
Спаз­мо­ли­тин
0,86
По­ли­ви­нил­ді спирт
0,77
Стреп­то­ми­цин
суль­фа­ты
0,58
Стреп­то­цид
0,69
Ері­гіш стреп­то­цид
0,54
Суль­гин
0,65
Суль­фа­ди­ме­зин
0,68
Суль­фа­цил-на­трий
0,62
0,65
70
Тальк
0,34
Та­нин
0,65
0,60
70,90,96
Тер­пин­гид­рат
0,77
96
Ти­а­мин бро­ми­ді
0,61
Три­ме­ка­ин
0,89
Ти­мол
1,01
70,90,96
Уро­суль­фан
0,66
Кри­стал­дық фе­нол
0,90
Фе­та­нол
0,79
Фта­ла­зол
0,65
Хи­нин гид­ро­хло­ри­ді
0,81
Кри­стал­дық фе­нол
0,90
Фе­та­нол
0,79
Фта­ла­зол
0,65
Хи­нин гид­ро­хло­ри­ді
0,81
Хло­ра­мин Б
0,61
Хло­рал­гид­рат
0,76
0,59
70,90,96
Хо­лин хло­ри­ді
0,89
Мы­рыш то­тығы
0,21
Мы­рыш суль­фа­ты
(кри­стал­л­гид­рат)
0,41
1:1 құр­ғақ стандарт­тал­ған жа­лын-
гүл экс­трак­ты
(кон­цен­трат)
0,60
1:1 стан­дарт­тал­ған
құр­ғақ ал­тей экстрак­ты (кон­цен­трат)
0,61
0,61
12
Эрит­ро­ми­цин
0,84
70
Эта­зол
0,65
Эта­зол-на­трий
0,66
Этил­мор­фин
гид­ро­хло­ри­ді
0,76
Эу­фил­лин
0,70
0,71
12
Эфед­рин
гид­ро­хло­ри­ді
0,84
КҰК - көлем ұлғаюының коэффициенті (КҰК) 1 г дәрілік немесе
қосалқы заттарды 20 о С-да, мл/г еріткенде мл-дегі ерітінді
көлемінің ұлғаюын білдіреді.
30 % спирттегі суспензия.
70, 90, 96 % спирттегі суспензия.

ережесіне 10-қосымша
30, 40, 50, 60, 70, 80, 90, 95, 96 % концентрацияларда
1000 г этил спиртін алу үшін 20 о С-да араластырылуға тиіс
96,1%-96,9% концентрациялардағы тазартылған су мен
этил спиртінің мөлшері
Алын­ған спирт
кон­цен­тра­циясы, %
30%
40%
50%
60%
Су
Сп-т
Су
Сп-т
Су
Сп-т
Су
Сп-т
96,1
738
262
646
354
548
452
446
554
96,2
739
261
646
354
549
451
447
553
96,3
739
261
647
353
550
450
447
553
96,4
739
261
647
353
551
449
448
552
96,5
740
260
648
352
551
449
449
551
96,6
740
260
648
352
552
448
450
550
96,7
741
259
649
351
553
447
451
549
96,8
741
259
650
350
553
447
452
548
96,9
741
259
650
350
554
446
453
547
кестенің жалғасы
Алын­ған
спирт концен­тра­циясы, %
70%
80%
90%
95%
96%
Су
Сп-т
Су
Сп-т
Су
Сп-т
Су
Сп-т
Су
Сп-т
96,1
336
664
218
782
88
912
17
983
2
998
96,2
337
663
219
781
90
910
18
982
3
997
96,3
338
662
221
779
91
909
20
980
5
995
96,4
339
661
222
778
93
907
21
979
7
994
96,5
340
660
222
777
94
906
23
977
8
992
96,6
341
659
224
776
96
904
24
976
9
991
96,7
342
658
225
775
97
903
26
974
11
989
96,8
343
657
226
773
98
902
27
973
12
988
96,9
344
656
228
772
100
900
29
971
14
986

ережесіне 11-қосымша
30, 40, 50, 60, 70, 80, 90, 95% концентрацияларда
1000 г этил спиртін алу үшін 20 о С-да араластырылуға тиіс
95,1%-96,5% концентрациялардағы тазартылған су мен
этил спиртінің мөлшері
Алын­ған
спирт
кон­центра­циясы, %
30%
40%
50%
60%
Су
Сп-т
Су
Сп-т
Су
Сп-т
Су
Сп-т
96,5
713,1
310,9
615,3
414,5
513,8
518,1
409,1
621,8
96,4
712,7
311,2
614,8
419,9
513,1
518,7
408,3
622,4
96,3
712,3
311,5
614,3
415,4
512,5
519,2
407,6
623,1
96,2
712,0
311,9
613,7
415,8
511,8
519,8
406,8
623,7
96,1
711,6
312,2
613,2
416,2
511,2
520,3
406,0
624,3
96,0
711,2
312,5
612,7
416,7
510,5
520,8
405,2
625,0
95,9
710,8
312,8
612,2
417,1
509,9
521,4
404,4
625,7
95,8
710,4
313,2
611,7
417,5
509,2
521,9
403,7
626,3
95,7
710,0
313,5
611,1
418,0
508,6
522,5
402,9
627,0
95,6
709,6
313,8
610,6
418,4
507,9
523,0
402,1
627,6
95,5
709,2
314,1
610,1
418,8
507,3
523,6
401,3
628,3
95,4
708,8
314,5
609,6
419,3
506,6
524,1
400,5
628,9
95,3
708,4
314,8
609,1
419,7
506,0
524,7
399,7
629,6
95,2
708,0
315,1
608,5
420,2
505,3
525,2
399,0
630,3
95,1
707,6
315,5
608,0
420,6
504,7
528,8
398,2
630,9
кестенің жалғасы
Алын­ған
спирт
кон­центра­циясы, %
70%
80%
90%
95%
Су
Сп-т
Су
Сп-т
Су
Сп-т
Су
Сп-т
96,5
301,8
725,4
192,0
829,0
78,2
932,6
18,6
984,5
96,4
300,9
726,1
190,9
829,9
77,1
933,6
17,3
985,5
96,3
300,0
726,9
189,9
830,7
75,9
934,6
16,1
986,5
96,2
299,1
727,7
188,8
831,6
74,7
935,6
14,9
987,5
96,1
298,2
728,4
187,8
832,5
73,6
936,5
13,6
988,6
96,0
297,2
729,2
186,8
833,3
72,4
937,5
12,4
989,6
95,9
296,3
729,9
185,7
834,2
71,2
938,5
11,2
990,6
95,8
295,4
730,7
184,7
835,1
70,0
939,5
9,9
991,6
95,7
294,5
731,5
183,6
835,9
68,9
940,4
8,7
992,7
95,6
293,6
732,2
182,6
836,8
67,7
941,4
7,5
993,7
95,5
292,7
733,0
181,6
837,7
66,5
942,4
6,2
994,8
95,4
291,8
733,7
180,5
838,6
65,4
943,4
5,0
995,8
95,3
290,9
734,5
179,5
839,5
64,2
944,4
3,7
996,8
95,2
290,0
735,3
178,4
840,3
63,0
945,4
2,5
997,9
95,1
289,0
736,1
177,4
841,2
61,8
946,4
1,3
998,9

ережесіне 12-қосымша
1 кесте
20 о С-да түрлі концентрациялардағы этил спирті
көлемдерінің (мл) 95% спирт салмағына (г) сәйкестілігі
Концентрация,
%
Кө­лем, мл:
5
10
15
20
25
30
40
50
100
95
4,06
8,11
12,17
16,23
20,29
24,34
32,46
40,57
81,14
90
3,84
7,69
11,53
15,37
19,22
23,06
30,75
38,44
76,87
80
3,42
6,83
10,25
13,66
17,08
20,50
27,33
34,16
68,32
70
2,99
5,98
8,97
11,95
14,94
17,93
23,91
29,89
59,77
60
2,56
5,13
7,69
10,26
12,82
15,38
20,51
25,64
51,28
50
2,14
4,27
6,41
8,54
10,68
12,81
17,08
21,35
42,70
40
1,71
3,41
5,12
6,83
8,53
10,24
13,65
17,07
34,13
30
1,28
2,56
3,84
5,12
6,40
7,68
10,24
12,30
25,60
20
0,85
1,70
2,56
3,41
4,26
5,11
6,82
8,52
17,04
2 кесте
20 о С-да түрлі концентрациялардағы этил спирті
көлемдерінің (мл) 96% спирт салмағына (г) сәйкестілігі
Концентрация,
%
Кө­лем, мл:
5
10
15
20
25
30
40
50
100
96
4,04
8,08
12,11
16,15
20,19
24,23
32,30
40,38
80,75
90
3,79
7,57
11,36
15,14
18,93
22,71
30,28
37,86
75,71
80
3,37
6,73
10,09
13,46
16,82
20,19
26,92
33,65
67,29
70
2,95
5,89
8,83
11,78
14,72
17,67
23,56
29,45
58,89
60
2,52
5,05
7,57
10,09
12,62
15,14
20,18
25,23
50,46
50
2,10
4,20
6,31
8,41
10,51
12,61
16,82
21,02
42,04
40
1,68
3,37
5,05
6,73
8,42
10,10
13,46
16,83
33,66
30
1,26
2,52
3,78
5,04
6,30
7,56
10,08
12,61
25,21
20
0,84
1,68
2,53
3,37
4,21
5,03
6,74
8,42
16,84
3 кесте
20 о С-да түрлі концентрациялардағы этил спирті
көлемдерінің (мл) 96,1% спирт салмағына (г) сәйкестілігі
Концентрация,
%
Кө­лем, мл:
5
10
15
20
25
30
40
50
100
96,1
4,04
8,07
12,11
16,14
20,18
24,12
32,28
40,35
80,71
96
4,03
8,06
12,09
16,12
20,16
24,19
32,25
40,31
80,62
95
3,99
7,98
11,97
15,96
19,95
23,94
31,92
39,90
79,79
90
3,78
7,56
11,34
15,12
18,90
22,68
30,24
37,80
75,59
80
3,36
6,72
10,08
13,44
16,80
20,16
26,88
33,60
67,19
70
2,94
5,88
8,82
11,76
14,70
17,64
23,52
29,40
58,80
60
2,52
5,04
7,56
10,08
12,60
15,12
20,16
25,20
50,40
50
2,10
4,20
6,30
8,40
10,50
12,60
16,80
21,00
42,00
40
1,68
3,36
5,04
6,72
8,40
10,08
13,44
16,80
33,59
30
1,26
2,52
3,78
5,04
6,30
7,56
10,08
12,60
25,20
20
0,84
1,68
2,52
3,36
4,20
5,04
6,72
8,40
16,79
4 кесте
20 о С-да түрлі концентрациялардағы этил спирті
көлемдерінің (мл) 96,2% спирт салмағына (г) сәйкестілігі
Концентрация,
%
Кө­лем, мл:
5
10
15
20
25
30
40
50
100
96,2
4,03
8,07
12,10
16,13
20,17
24,20
32,27
40,33
80,67
96
4,02
8,05
12,07
16,10
20,12
24,14
32,19
40,24
80,48
95
3,98
7,97
11,95
15,93
19,92
23,90
31,86
39,83
79,65
90
3,77
7,55
11,32
15,09
18,87
22,64
30,18
37,73
75,45
80
3,35
6,71
10,06
13,41
16,77
20,12
26,83
33,54
67,07
70
2,94
5,87
8,81
11,74
14,68
17,61
23,48
29,35
58,69
60
2,52
5,03
7,55
10,06
12,58
15,09
20,12
25,15
50,30
50
2,10
4,19
6,29
8,38
10,48
12,58
16,77
20,96
41,92
40
1,68
3,35
5,03
6,71
8,39
10,06
13,41
16,77
33,53
30
1,26
2,52
3,77
5,03
6,29
7,55
10,06
12,58
25,15
20
0,84
1,68
2,52
3,35
4,20
5,03
6,71
8,39
16,77
5 кесте
20 о С-да түрлі концентрациялардағы этил спирті
көлемдерінің (мл) 96,3% спирт салмағына (г) сәйкестілігі
Концентрация,
%
Кө­лем, мл:
5
10
15
20
25
30
40
50
100
96,3
4,03
8,06
12,09
15,12
20,16
24,19
32,25
40,31
80,52
96
4,02
8,04
12,05
16,07
20,09
24,11
32,14
40,18
80,36
95
3,98
7,95
11,93
15,91
19,89
23,86
31,82
39,77
79,54
90
3,77
7,54
11,30
15,07
18,84
22,61
30,14
37,68
75,35
80
3,35
6,70
10,05
13,40
16,75
20,09
26,79
33,49
66,98
70
2,93
5,86
8,79
11,72
14,65
17,58
23,44
29,31
58,61
60
2,51
5,02
7,54
10,05
12,56
15,07
20,09
25,12
50,23
50
2,09
4,19
6,28
8,37
10,47
12,56
16,74
20,93
41,86
40
1,68
3,35
5,03
6,70
8,37
10,05
13,40
16,75
33,49
30
1,26
2,51
3,77
5,02
6,28
7,54
10,05
12,56
25,12
20
0,84
1,67
2,51
3,35
4,19
5,02
6,70
8,37
16,74
6 кесте
20 о С-да түрлі концентрациялардағы этил спирті
көлемдерінің (мл) 96,4% спирт салмағына (г) сәйкестілігі
Концентрация,
%
Кө­лем, мл:
5
10
15
20
25
30
40
50
100
96,4
4,03
8,06
12,09
16,12
20,15
24,17
32,23
40,29
80,58
96
4,01
8,03
12,04
16,05
20,06
24,08
32,10
40,13
80,25
95
3,97
7,94
11,91
15,88
19,85
23,82
31,76
39,71
79,41
90
3,76
7,53
11,29
15,05
18,81
22,58
30,10
37,63
75,25
80
3,34
6,69
10,03
13,47
16,72
20,06
26,75
33,44
66,87
70
2,93
5,85
8,78
11,70
14,63
17,56
23,30
29,26
58,52
60
2,51
5,02
7,52
10,03
12,54
15,05
20,06
25,08
50,16
50
2,09
4,18
6,27
8,36
10,45
12,54
16,72
20,90
41,80
40
1,67
3,34
5,02
6,69
8,36
10,03
13,38
16,72
33,44
30
1,25
2,51
3,76
5,02
6,27
7,52
10,03
12,54
25,08
20
0,84
1,67
2,51
3,34
4,18
5,02
6,69
8,36
16,72
7 кесте
20 о С-да түрлі концентрациялардағы этил спирті
көлемдерінің (мл) 96,5% спирт салмағына (г) сәйкестілігі
Концентрация,
%
Кө­лем, мл:
5
10
15
20
25
30
40
50
100
96,5
4,03
8,05
12,08
16,11
20,14
24,16
32,22
40,27
80,54
96
4,01
8,01
12,02
16,02
20,03
24,04
32,05
40,06
80,12
95
3,57
7,93
11,90
15,86
19,82
23,76
31,72
39,65
79,29
90
3,76
6,68
11,27
15,02
18,78
22,53
30,04
37,56
75,11
80
3,34
6,68
10,02
13,35
16,69
20,03
25,71
33,39
66,77
70
2,92
5,34
8,77
11,69
14,61
17,53
23,37
29,22
58,43
60
2,50
5,01
7,51
10,02
12,52
15,02
20,03
25,04
50,18
50
2,09
4,17
6,26
8,35
10,44
12,52
16,70
20,87
41,74
40
1,67
3,34
5,01
6,86
8,35
10,01
13,35
16,69
33,38
30
1,25
2,50
3,76
5,01
6,26
7,51
10,02
12,52
25,04
20
0,84
1,67
2,51
3,34
4,17
5,01
6,68
8,35
16,69
8 кесте
20 о С-да түрлі концентрациялардағы этил спирті
көлемдерінің (мл) 96,6% спирт салмағына (г) сәйкестілігі
Концентрация,
%
Кө­лем, мл:
5
10
15
20
25
30
40
50
100
96,6
4,03
8,05
12,07
16,10
20,12
24,15
32,20
40,25
80,50
96
4,00
8,00
12,00
16,00
20,00
24,00
32,00
40,00
79,99
95
3,96
7,92
11,87
15,83
19,79
23,75
31,66
39,58
79,16
90
3,75
7,50
11,25
15,00
18,75
22,50
30,00
37,50
75,00
80
3,33
6,67
10,00
13,33
16,67
20,00
25,67
33,34
66,67
70
2,92
5,83
8,75
11,67
14,59
17,50
23,34
29,17
58,34
60
2,50
5,00
7,50
10,00
12,50
15,00
20,00
25,00
50,00
50
2,08
4,17
6,25
8,33
10,42
12,50
16,67
20,84
41,67
40
1,67
3,33
5,00
6,67
8,33
10,00
13,33
16,67
33,33
30
1,25
2,50
3,75
5,00
6,25
7,50
10,00
12,50
25,00
20
0,83
1,67
2,50
3,33
4,17
5,00
6,66
8,33
16,66
9 кесте
20 о С-да түрлі концентрациялардағы этил спирті
көлемдерінің (мл) 96,7% спирт салмағына (г) сәйкестілігі
Концентрация,
%
Кө­лем, мл:
5
10
15
20
25
30
40
50
100
96,7
4,02
8,05
12,07
16,09
20,11
24,14
32,18
40,23
80,46
96
3,99
7,99
12,11
15,97
19,97
23,96
31,95
39,94
79,87
95
3,95
7,91
11,86
15,81
19,79
23,72
31,62
39,53
79,05
90
3,74
7,49
11,23
14,98
18,72
22,46
29,95
37,44
74,88
80
3,33
6,66
9,98
13,31
16,64
19,97
26,62
33,28
66,56
70
2,91
5,83
8,74
11,65
14,56
17,48
23,30
29,13
58,25
60
2,50
4,99
7,46
9,98
12,48
14,96
19,97
24,96
49,92
50
2,08
4,16
6,24
8,32
10,40
12,48
16,64
20,81
41,61
40
1,66
3,33
4,99
6,66
8,32
9,98
13,31
16,64
33,28
30
1,25
2,50
3,74
4,99
6,24
7,49
9,98
12,48
24,96
20
0,83
1,66
2,50
3,33
4,16
4,99
6,66
8,32
16,64
10 кесте
20 о С-да түрлі концентрациялардағы этил спирті
көлемдерінің (мл) 96,8% спирт салмағына (г) сәйкестілігі
Концентрация,
%
Кө­лем, мл:
5
10
15
20
25
30
40
50
100
96,8
4,02
8,04
12,06
16,08
20,11
24,13
32,17
40,21
80,42
96
3,99
7,98
11,96
15,95
19,94
23,93
31,90
39,88
79,75
95
3,95
7,89
11,84
15,78
19,73
23,68
31,57
39,46
78,92
90
3,74
7,48
11,22
14,95
18,69
22,43
29,91
37,39
74,77
80
3,32
6,65
9,97
13,29
16,62
19,94
26,58
33,23
66,46
70
2,91
5,82
8,72
11,63
14,54
17,45
23,26
29,08
58,16
60
2,49
4,99
7,48
9,97
12,46
14,96
19,94
24,93
49,85
50
2,08
4,15
6,23
8,31
10,39
12,46
16,62
20,77
41,54
40
1,66
3,32
4,99
6,65
8,31
9,97
13,29
16,62
33,23
30
1,25
2,49
3,74
4,98
6,23
7,48
9,97
12,46
24,92
20
0,83
1,66
2,49
3,32
4,15
4,98
6,64
8,31
16,61
11 кесте
20 о С-да түрлі концентрациялардағы этил спирті көлемдерінің (мл) 96,9% спирт салмағына (г) сәйкестілігі
Концентрация,
%
Кө­лем, мл:
5
10
15
20
25
30
40
50
100
96,9
4,02
8,04
12,06
16,08
20,10
24,11
32,15
40,19
80,38
96
3,98
7,96
11,95
15,93
19,91
23,89
31,85
39,82
79,63
95
3,94
7,88
11,82
15,76
19,70
23,64
31,52
39,41
78,81
90
3,73
7,47
11,20
14,93
18,67
22,40
29,86
37,33
74,66
80
3,32
6,64
9,94
13,27
16,59
19,91
26,55
33,19
66,37
70
2,90
5,81
8,71
11,61
14,52
17,42
23,22
29,04
58,07
60
2,49
4,98
7,48
9,96
12,45
14,93
19,91
24,94
49,78
50
2,07
4,15
6,22
8,30
10,37
12,44
16,59
20,74
41,48
40
1,66
3,32
4,98
6,64
8,30
9,95
13,27
16,59
33,18
30
1,24
2,49
3,73
4,98
6,22
7,46
9,95
12,44
24,88
20
0,83
1,66
2,49
3,32
4,15
4,98
6,64
8,30
16,59

Дәрілік заттарды дайындау
ережесіне 13-қосымша
Дәрілік өсімдік шикізатының су сіңіру коэффициенттері
Ши­кі­зат ата­уы
Су сі­ңі­ру ко­эф­фи­ци­ен­ті
Те­рек қа­бығы
2,0
Шәң­кіш қа­бығы
2,0
Ит жү­зім қа­бығы
1,6
Аир та­мы­ры
2,4
Ис­тод та­мы­ры
2,2
Мия та­мыр­ла­ры
1,7
Жы­лан­шөп та­рам та­мыр­ла­ры
2,0
Жы­лан­шөп та­рам та­мыр­ла­ры
шүй­гін­шөп та­мыр­ла­ры­мен
2,9
Жы­лан­шөп та­рам та­мыр­ла­ры
кро­во­хлеб­ка та­мыр­ла­ры­мен
1,7
Жы­лан­шөп та­рам та­мыр­ла­ры
та­бан­жа­пы­рақ та­мыр­ла­ры­мен
1,4
Ит бүл­дір­ген жа­пы­ра­ғы
1,5
Қа­ла­қай жа­пы­ра­ғы
1,8
Өгей­шөп жа­пы­ра­ғы
3,0
Жал­быз жа­пы­ра­ғы
2,4
Жол­жел­кен жа­пы­ра­ғы
2,8
Сен­на жа­пы­ра­ғы
1,8
То­лок­нян­ка жа­пы­ра­ғы
1,4
Шал­фей жа­пы­ра­ғы
3,3
Ше­тен же­мі­сте­рі
1,5
Ит­мұ­рын же­мі­сте­рі
1,1
Жа­лын­гүл шө­бі
2,8
Шай­шөп шө­бі
1,6
Ме­ру­ерт­гүл шө­бі
2,5
Жу­сан шө­бі
2,1
Са­сық­шөп шө­бі
2,0
Кеп­кен­шөп шө­бі
2,2
Да­ла қы­рық­буы­ны шө­бі
3,0
Ито­ша­ған шө­бі
2,0
Жө­ке гүл­де­рі
3,4
Түй­ме­дақ гүл­де­рі
3,4
Құл­мақ бүр­шік­те­рі
3,2

- тамырлар мен тарамдар үшін - 1,5 мл/г;
- қабықтар, шөп пен гүлдер үшін - 2,0 мл/г;
- тұқым үшін - 3,0 мл/г;
- брикеттер үшін - 2,3 мл/г.

- 1% - 1,05;
- 2% - 1,10;
- 3% - 1,15;
- 4% - 1,20;
- 5% - 1,30.

К ш = 100 / 100 - (С х V),
мұнда К ш - шығын коэффициенті;
С - рецептте жазылып берілген тұнба концентрациясы, %;
V - 1 л шикізатты ұстап тұратын тұнба көлемі (4,6 мл).

Дәрілік заттарды дайындау
ережесіне 14-қосымша
Кейбір сұйық препараттарды дайындау ерекшеліктері
Құ­ра­мы
Дай­ын­дау
ерекше­лік­те­рі
Ес­кер­ту­лер
60% - 100 мл на­трий
тио­суль­фа­ты (Де­мья­но­вич
бой­ын­ша №1 ері­т­ін­ді):
На­трий тио­суль­фа­ты 60г
Та­зар­ты­л­ған су 40 г
Ері­т­ін­ді­нің сал­ма­ғы -
100 г
Ері­т­ін­ді­нің кө­ле­мі
70,6 мл 70,6=40 мл +
(60х0,51), мұн­да 0,51
мл/г - КҰК (6 қо­сым­ша)
Сал­мақ­тық-кө­лем­дік
кон­цен­тра­ци­яда­ғы
100 мл 60% ері­тін-
ді­ні дай­ын­дау үшін
85 г на­трий тио-
суль­фа­ты алы­на­ды:
70,6 - 60 г
100 - х
х= 85 г
Өл­ше­гіш ыдыс­та қай-
на­ты­лып және суы-
ты­л­ған та­зар­ты­л­ған
су бө­лі­гін­де 85 г
на­трий тио­суль­фа­ты
ері­ті­ле­ді және
кө­ле­мі 100 мл-ге
дей­ін жет­кі­зі­ле­ді.
Өл­ше­гіш ыдыс бол-
ма­ған жағ­дай­да су­дың
кө­ле­мін КҰК қол­да­ну
ар­қы­лы есеп­тей­ді:
100 - (85х0,51)=57мл
На­трий тио­суль­фа­тын
еріт­кен­нен кей­ін
ері­т­ін­ді­ні боса-
ты­лу­ға ар­нал­ған
са­уыт­қа сүзіп құ­я­ды.
Сал­мақ­тық-
кө­лем­дік кон-
цен­тра­ци­яда­ғы
ері­т­ін­ді­ні 60 г
на­трий тио­суль-
фа­тын ері­ту
және кө­лем­ді
100 мл-ге дей­ін
жет­кі­зу жо­лы­мен
ері­т­ін­ді дай­ын-
да­у­ға тый­ым са-
лы­на­ды, өйт­ке­ні
бұл жағ­дай­да
ері­т­ін­ді сал-
ма­ғы 29,4 г-ға
(100-70,6=29,4
мл) ар­та­ды және
сал­мақ бой­ын­ша
кон­цен­тра­ци­я­сы
46,37% бо­ла­ды:
129,4 - 60,0
100,0 - х
х = 46,37 %
Су­лы және
су­лы-гли­це­рин­дік
йод ері­т­ін­ді­ле­рі
Өл­ше­гіш ыдыс­та су­дың
ша­ма­мен тең кө­ле-
мін­де ка­лий йо­ди­дін
ері­те­ді. Ка­лий
йо­ди­ді­нің қа­нық­қан
ері­т­ін­ді­сін­де йод­ты
ері­те­ді. Ері­т­ін­ді­ні
қа­жет­ті кө­ле­міне
жет­кі­зе­ді. Өл­ше­гіш
ыдыс бол­ма­ған жағ-
дай­да су­дың кө­ле­мін
КҰК қол­да­ну ар­қы­лы
есеп­тей­ді.
Лю­голь­дің су­лы
ері­т­ін­ді­ле­рін
сал­мақ­тық-кө-
лем­дік кон­цен-
тра­ци­я­лар­да,
гли­це­рин­ді сал-
мақ­тық кон­цен-
тра­ци­яда дай­ын-
дай­ды. 1,3,4
жа­з­ба бой­ын­ша
дай­ын­дал­ған
пре­па­рат­тар­ды
сырт­қа, 1,2
жа­з­ба­да іш­ке
там­шы тү­рін­де
қа­был­дай­ды.
Құ­ра­мы
1
2
3
4
Йод
1
5
1
0,25
Ка­лий
иоди­ді
2
10
2
0,5
Та­зар­ты­л­ған
су 100 мл-ге
дей­ін
3
0,75
1
2
3
4
Гли­це­рин­дік ері­тінді­лер­ді дай­ын­да­ған­да
ал­дын ала өл­шен­ген
сал­ма­ғы бел­гі­лі сауыт­та жа­з­ба­да көр­сеті­л­ген су кө­ле­мін­де
ка­лий йо­ди­дін
ері­те­ді. Ка­лий йо­диді­нің қа­нық­қан ерітін­ді­сін­де йод­ты
ері­те­ді, гли­це­рин­ді
өл­шеп ала­ды. Бә­рін
ара­ла­сты­ра­ды.
Гли­церин
-
-
94
98,5
Кон­центраци­я­сы
3%
1
5
1
0,25
Хош иісті (жал­бы­зды
және ас­көк­тік) су:
Ти­іс­ті эфир май­ы­ның
көр­се­ті­л­ген кө­ле­мін
асеп­ти­ка­лық жағ­дай-
да 1 ми­нөт ішін­де
ері­ген­ге дей­ін су­мен
қат­ты ара­ла­сты­ра­ды.
Ас­көк­тік су 0,005%
Фен­хел майы 0,05г
Та­зар­ты­л­ған су 1л-ге дей­ін
Мя­та­лы су 0,044%:
Бұ­рыш жал­бы­зы майы 0,44г
Та­зар­ты­л­ған су 1л-ге дей­ін
Сақ­та­луы:
- Ас­көк­тік су - 30
тәу­лік

- Ыдыс­қа құй­ы­л­ған
мя­та­лы су (200 мл)
- 30 тәу­лік; 500
және 1000 мл-нан
жар­ты­лай фаб­ри­кат
тү­рін­де - 15 тәу­лік

Дәрілік заттарды дайындау
ережесіне 15-қосымша
Бензилбензоат эмульсиясының құрамы
Жа­з­ба
№
Концентраци­я­сы,
%
Эмуль­га­тор­лар, г:
Та­зар­ты­л­ған
су, мл:
бен­зил-
бен­зо­ат
сал­мағы, г
Ка­лий
сабы­ны
Кір
са­бын
Эмульга­тор
Т-2
І
ІІ
1
10
5
-
-
7,5
77,5
10
2
20
5
-
-
12,5
62,5
20
3
20
10
-
-
15
55
20
4
10
1
-
1
5,5
және 10
72,5
10
5
20
1
-
1
10,5
және 10
72,5
20
6
10
-
2
-
18
70
10
7
20
-
2
-
18
60
20
Бензилбензот эмульсиясын дайындау
1,2,3 жазбалар. Күпшекте калий сабынын тазартылған ыстық судың тиісті көлемінде араластырады (І). Біртіндеп бензилбензоатын қосып, мұқият эмульгирлейді. Бастапқы эмульсияны судың қалған бөлігіне қосады (ІІ). Дайын эмульсияны екі қабатталған дәке арқылы сүзеді және салқындатылғаннан кейін эмульсия салмағын сумен 100,0 г-ға дейін жеткізеді.
4,5 жазбалар. Күпшекте калий сабыны ерітіндісін 5,5 мл (10 % эмульсия) немесе 10,5 мл (20 % эмульсия) тазартылған ыстық суда жеке дайындайды. Фарфор ыдыста 1,0 г Т-2 эмульгаторын ерітеді және 10 мл ыстық сумен араластырады. Екі эмульгаторды күпшекте араластырады және бензилбензоаттың қажетті көлемін эмульгирлеп, тазартылған ыстық судың қалған бөлігін қосады (ІІ) және жоғарыда көрсетілгендей жұмыстар атқарады (1,2,3 жазбалар).
6,7 жазбалар. 2 г кір сабын үгіндісіне 18 мл ыстық су құяды (І). Алынған 10 % сабын ерітіндісімен бензилбензоаттың тиісті көлемін эмульгирлейді, одан ары қарай жоғарыда сипатталғандай әрекет етеді (1,2,3 жазбалар).

Дәрілік заттарды дайындау
ережесіне 16-қосымша
Дәріханалық бюреткалық қондырғылар, дәріханалық бюреткалар және пипеткалармен жұмыс істеу ережесі

1. Сұйық дәрілік түрлерді салмақтық-көлемдік тәсілмен дайындағанда "құйып қоюға" арналған бөліктерге бөлінген өлшегіш ыдыстар (өлшегіш колбалар, цилиндрлер, мензуркалар, бөліктерге бөлінген пробиркалар) және "құйып алуға" арналған МЕМ стандартқа сәйкес қалыпталған өлшегіш ыдыстар (дәріхана бюреткалары, тамшы өлшегіштер мен пипеткалар) қолданылады.

3. Дәріханалық бюреткаларды, пипеткалар мен тамшы өлшегіштерді Қазақстан Республикасы Бас мемлекеттік санитарлық дәрігерінің 2002 жылғы 25 наурыздағы № 9 бұйрығымен бекітілген, Нормативтік құқықтық актілерді мемлекеттік тіркеу тізілімінде № 1818 тіркелген "Дәріханалық ұйымдардың құрылғылары, жабдықтары және пайдаланудың" санитарлық ережелері мен нормалардың талаптары сақталуға тиіс.

12. Дәріхана пипеткалары 1-ден 15 мл-ге дейінгі аздаған мөлшердегі сұйықтықтарды өлшеуге арналған. 3; 6; 10 және 15 мл сыйымдылықтарда шығарылады. Оларға 100 және 250 мл штангластар, 7,5; 15 және 30 мл рәзеңке баллондар қоса беріледі.
Пипеткалардың сыйымдылығының (мл) баллон мен штанглас сыйымдылығымен ара қатынасы
Дә­рі­ха­на пи­пет­ка­сы
15
10
6
3
Бал­лон
30
30
15
7,5
Штан­глас
250
250
100
100
Дәріхана пипеткасының құрылысы:
Пипетка:

Пипетка штангластың мойнына төсеніштің (рәзеңке сақинаның) көмегімен бекітіледі және штангласқа 3-5 мм жетпей тұруға тиіс.
Толтыру үшін пипетканы штангластан сәл жоғары көтеріп, рәзеңке баллонды сығады.
Ластануды болғызбау үшін сұйықтықтың баллонға өтуіне жол берілмейді.
Менискіні қажетті деңгейде бекіту үшін моншақтағы рәзеңке түтікті басу арқылы бүйіріндегі тубусты пайдаланады.
Пипетканың ұшын босатылуға арналған сауытқа салып, рәзеңке баллонды сыға отырып, пипеткадағы сұйықтықты сарқырата құяды.

13. 2 жақты шүмегі бар дәріханалық бюреткалар және механикалық жетегі бар бюреточты қондырғылар:
Дәріхана бюреткалары 10, 25, 60, 100, 200 мл сыйымдылықта шығарылады.
Бюреткалар арнайы (20, 16 және 8 бюреткаға арналған) айналмалы қондырғыларға немесе арнайы штативтерге бекітіледі.
Бюреткалық қондырғыларды құрастырғанда және пайдаланғанда оларға қоса берілетін нұсқаулықты басшылыққа алу керек.
Диаметрі тиісінше әр түрлі (12-32 мм) болғанымен, сыйымдылығына қарамастан, барлық бюреткалардың биіктігі 450 мм болады. Бұл жағдайда айналмаға бекітілген бюреткалар шкаласының ортасы отырып жұмыс істейтін фармацевт көретін деңгейде орналасады, бұл мөлшерлеу кезінде қателесуді азайтуға мүмкіндік береді.
Сұйық дәрілік заттарды бюретка шкаласы бойынша талап етілетін көлемді көзбен қарай отырып өлшейді.
2-жүру шүмегі бар бюреткалар 4 түрлі жиынтықта шығарылады. 1-3 жиынтық сұйықтықты буып-түю үшін қолданылуы мүмкін. 4 жиынтық суды мөлшерлеу үшін қолданылады.
2-жүру краны бар бюреткалар арнайы штативке бекітіледі және толтырылатын түтіктер арқылы толтырылатын түтікшелермен жалғасады. Бюретканың нөлдік белгісі шүмек деңгейінде болады. Шүмек штогындағы өткізгіш саңылаулар 90 о бұрышпен орналасқан.
Бюретканың ашық жоғарғы жағын шыны қалпақшамен, ал суы бар баллонды шыны тығынмен жабады.
Бюретканы толтыру үшін 2-жүру шүмекті бюретканы толтыру (тұтқаның боялған жағын жоғары қаратып) жағдайына қояды. Сұйықтықтың өлшенген көлемін құйып алу үшін шүмекті бюреткадан құйып алу жағдайына қояды (тұтқаның боялған жағын төмен қаратып).
Егер сұйықтық бюретканың жабық шүмегі арқылы өтсе, оны егеп тегістеу керек.
Тегістеу материалы ретінде: майда наждак (ірі наждак сырып кетуі мүмкін), мырыш тотығы, майдалап уатылған алюминий пайдаланылады.
Тегістеудің алдында шүмектің тығыны мен муфтасын суға немесе скипидардағы камфараның 10% ерітіндісімен сулай отырып тазартады және тегістеуге арналған ұнтақтың бірін себеді. Шүмектің тығынын муфтаға орналастырып бірде бір жағына қарай, тағы бірде екінші жағына қарай жылдамдатып айналдырады, оны өстіп қайта шығарып, қайта орналастырып отырады. Айналдыруды тоқтатқаннан кейін тығынды муфтадан міндетті түрде шығарып алады. Жақсы тегістелген жағдайда күңгірт емес жап-жалтыр болады.
Шүмектер үшін мына құрамдағы (бөліктердегі) жазғы және қысқы жағармайлар пайдаланылады:
№
р/к
Жа­ғар­май ком­по­нент­те­рі
Жа­ғар­май­ға ар­нал­ған
ком­по­нент­тер ара­қа­ты­сы
Жаз­ғы
Қы­сқы
1
Па­ра­фин (це­ре­зин)
Ва­зе­лин
1
1
1
2
2
Су­сыз ла­но­лин
Ва­зе­лин
3
1
5
3
Жағармайды оның құрамдас бөліктерін булағыш ыдыста сумен булағышта еріте отырып дайындайды, тығыз бұрандаланып жабылатын қақпақты банкаға қос қабатты дәке арқылы сүзіп құяды.

Қондырғы ұштаған түріндегі таяныштағы металл айналмадан тұрады. Айналманың айналасына сыйымдылығы 1 л толтырылатын 16 полиэтилен түтіктер, қырлы бюреткалардың жалғағыш шыны түтіктері орналасқан.
Әрбір бюретка мен толтырылатын түтік тиісті шүмек ұяларына қысатын рәзеңке сақиналардың (втулкалардың) және бұрандалы қалпақшалардың (штуцерлердің) көмегімен бекітіледі. Әр шүмекте толтырғыш және ағызып шығарғыш екі диафрагмалық қақпақ болады.
Ұштаған мен айналманың табанына бекітілген "толтыру" немесе "ағызу" клавишаларын басу арқылы серіппелі қаусырмасы бар екі механикалық тростық жетектердің көмегімен қақпақтар басқарылады.
Жұмыс орнындағы бюреткалық қондырғы басқару клавишалары сол жақта орналасатындай бекітілуге тиіс.
Жұмыс кезінде айналманы арнайы бекіткіштің көмегімен тиісті бюретканың диафрагмалық шүмегі қақпақтарының штоктары рычагты-тросты серіппелі қаусырмаларға қарама-қарсы орналасатындай етіп бұрап бекітіледі.
"Толтыру" клавишасын басқанда серіппелі қаусырманың бірі толтыру қақпағының штогын тартады. Шток диафрагманы тартып, бюретка мен толтырылатын түтік арасындағы жалғаманы ашады. Бюретка қажетті көлемге дейінгі сұйықтықпен толады.
"Құю" клавишасын басқанда тросты жетектің басқа серіппелі қаусырмасы құю қақпағы диафрагмасының штогын тартады. Диафрагма тартылады. Сұйықтық сауытқа құйылады.
Пайдаланудың алдында бюреткалық қондырғыны шаңнан және коррозияға қарсы қабаттан тазартып сүртеді, бекіткіш жұмысын тексереді.
Айналма баяу қозғалуы және тетікке шарик түскенде жақсы бекітілуге тиіс. Реттеу қажет болғанда бекіткіш бұрандасын қолданады.
Шүмектерді басқару жүйесінің жұмысын тексереді. Шүмектердегі бұрандалар айналманы айналдырғанда басқару жүйесінің серіппелі қаусырмаларының бекіткіші арқылы еркін өтуге тиіс. Бекітілген жағдайда бұрандалар мен бекіткіштер арасында 1-3 мм саңылау болуға тиіс.
Бекітілген жағдайда шүмектер бұрандасы басқару жүйесінің серіппелі қаусырмасының тиісті бекіткішіне дәл қарама-қарсы келіп тоқтауға тиіс. Шүмек бұрандасы осінің және қаусырма бекіткіш осінің дәл келуінің бұзылысын кронштейнді бекіту болтының көмегімен реттейді.
Шүмекті ашу басқару тұтқаларын басу арқылы тростар көмегімен жүзеге асырылады. Жұмыс режимінде трос қатты тартылған жағдайда болуға және басқару тұтқасын басқанда блоктарда баяу қозғалуға тиіс. Тростың қажетті тартылу дәрежесі арнайы бұранданың және гайканың көмегімен реттеледі.
Егер басқару жүйесі тұтқасының қозғалуы шүмектің толық ашылуын қамтамасыз етпесе, ал ол бюретканың жаймен толуы мен сұйықтың шүмектен баяу ағуынан байқалады, тірек планкасын бұрау немесе тросты қосымша тарту керек.
Бюреткалық қондырғылардың сенімді жұмыс істеуі және ұзақ уақыт пайдаланылуы үшін бюреткалық қондырғыны құрастырғанда, оны жуғаннан кейін қалпақшасы бар полиэтиленді бұрандалар бұралған шүмек қақпақтары штоктарының ұшына вазелин майын ауық-ауық тамызып тұру керек. Бұл операцияны орындағанда штоктардың ұшы кран корпусының тесіктерінен шығуы үшін механикалық жетек клавишаларын басу керек. Май жағу штоктарды коррозиядан және штоктар ұшында дәрілік заттар қалдықтарының қатуынан сақтандырады.

Дәрілік заттарды дайындау
ережесіне 17-қосымша
Стандарттық фармакопеялық ерітінділер
Хи­ми­я­лық ата­уы
Кон­цен­тра­ци­я­сы
Шар­тты ата­уы
Хлор­лы су­те­гі қыш­қы­лы
24,8-25,2
-
Ері­ті­л­ген хлор­лы
су­те­гі қыш­қы­лы
8,2-8,4
-
Ам­ми­ак ері­т­ін­ді­сі
9,5-10,5
-
Сір­ке қыш­қы­лы
98,0 кем емес
-
Ері­ті­л­ген сір­ке қыш­қы­лы
29,5-30,5
-
Негіз­гі алю­ми­ний
аце­та­ты­ның ері­т­ін­ді­сі
7,6-9,2
Бу­ров сұй­ық­тығы
Ка­лий аце­та­ты ері­т­ін­ді­сі
33,0-35,0
Ка­лий аце­та­ты
сұй­ық­тығы
неме­се ка­лий
аце­та­ты
сұй­ық­тығ­ы­ның
ері­т­ін­ді­сі
Кон­цен­тра­ци­я­лан­ған су­те­гі
пе­рок­си­ді­нің ері­т­ін­ді­сі
27,5-30,1
Пер­гид­роль
Ері­ті­л­ген су­те­гі
пер­гид­роль ері­т­ін­ді­сі
2,7-3,3
-
Фор­маль­де­гид ері­т­ін­ді­сі
36,5-37,5
Фор­ма­лин