бекіту туралы
«Кәсіптік біліктілік туралы» Қазақстан Республикасы Заңының 5-бабының 5-тармағына сәйкес, БҰЙЫРАМЫН:

1) осы бұйрықты Қазақстан Республикасы Нормативтік құқықтық актілерінің эталондық бақылау банкіне енгізу үшін оның электрондық көшірмесінің Қазақстан Республикасы Әділет министрлігінің «Қазақстан Республикасының Заңнама және құқықтық ақпарат институты» шаруашылық жүргізу құқығындағы республикалық мемлекеттік кәсіпорнына жолдануын;

2026 жылғы «___»
№ __ бұйрығына 1 қосымша
«Қант қызылшасы мен оның тұқымын өсіру» кәсіптік стандарты

Кәсіптік стандарт жұмыскерлердің кәсіптік қызметтің белгілі бір түрін жүзеге асыруы, оның ішінде белгілі бір еңбек функцияларын орындауы үшін қажетті, сондай-ақ жоғары, жоғары оқу орнынан кейінгі, техникалық және кәсіптік білім беру ұйымдарының білім беру бағдарламаларын әзірлеуде біліктілік деңгейлерін айқындауға арналған.

A Ауыл, орман және балық шаруашылығы
01 Өсімдік және мал шаруашылығы, аңшылық және осы салаларда қызметтер ұсыну
01.1 Бір- немесе екіжылдық дақылдарды өсіру
01.13 Көкөністер, бақша дақылдарын, тамыр жемістілер мен түйнек жемістілерді өсіру
01.13.3 Қант қызылшасын және оның тұқымдарын өсіру
A Ауыл, орман және балық шаруашылығы
01 Өсімдік және мал шаруашылығы, аңшылық және осы салаларда қызметтер ұсыну
01.1 Бір- немесе екіжылдық дақылдарды өсіру
01.19 Өзге де бір-немесе екіжылдық дақылдарды өсіру
A Ауыл, орман және балық шаруашылығы
01.1 Бір- немесе екіжылдық дақылдарды өсіру
01.13 Көкөністер, бақша дақылдарын, тамыр жемістілер мен түйнек жемістілерді өсіру
01.13.2 Көкөністерді, олардың тұқымдары ме көшеттерін өсіру.

9. «Арам­шө­птер­мен кү­ре­су­ші жұ­мыс­кер­лер» кә­сіп кар­точ­ка­сы:
Топ ко­ды:
7549-2
Қыз­мет ата­уы­ның ко­ды:
7549-2-002
Кә­сіп ата­уы:
Арам­шө­птер­мен кү­ре­су­ші жұ­мыс­кер­лер
СБШ бой­ын­ша бі­лік­ті­лік дең­гейі:
3
СБШ бой­ын­ша бі­лік­ті­лік іш­кі дең­гейі:
БТ­БА, БА және бас­қа да үл­гі­лік бі­лік­ті­лік си­патта­ма­ла­ры бой­ын­ша бі­лік­ті­лік дең­гейі:
Кә­сіп­тік бі­лім дең­гейі:
Бі­лім дең­гейі:
ТжКБ (жұым­с­шы ма­ман­дық­та­ры)
Кә­сіп­тік бі­лім дең­гейі:
Бі­лім дең­гейі:
Жұ­мыс тә­жі­ри­бе­сіне қой­ы­ла­тын та­лап­тар:
Фор­мал­ды емес және ин­фор­мал­ды бі­лім­мен бай­ла­ныс:
Кә­сіп­тің бас­қа мүм­кін ата­у­ла­ры:
7549-2-001 Зи­ян­кестер­мен кү­ре­су жө­нін­де­гі қыз­мет­кер
7549-2-003 Фу­ми­га­тор­шы
Қыз­мет­тің негіз­гі мақ­са­ты:
Арам­шө­птер мен зи­ян­кестер­мен кү­ре­су ба­ры­сын­да хи­ми­я­лық заттар­ды бүр­ку­ге ар­нал­ған жаб­дық­ты пай­да­ла­ну және ба­қы­лау ке­зін­де қа­ра­пай­ым жұ­мыстар­ды орын­дау.
Ең­бек функ­ци­я­ла­ры­ның си­патта­ма­сы
Ең­бек функ­ци­я­ла­ры­ның тіз­бе­сі:
Мін­дет­ті ең­бек функ­ци­я­ла­ры:
1. Қант қы­зы­л­ша­сы­ның арам­шө­пте­рі­мен кү­ре­су бой­ын­ша қол­мен жұ­мыс жа­сау
2. Хи­ми­я­лық әді­стер­мен арам­шө­птер­ді жою бой­ын­ша жұ­мыстар­ды орын­дау
Қо­сым­ша ең­бек функ­ци­я­ла­ры:
1-ең­бек функ­ци­я­сы:
Қант қы­зы­л­ша­сы­ның арам­шө­пте­рі­мен кү­ре­су бой­ын­ша қол­мен жұ­мыс жа­сау
1-дағ­ды:
Арам­шө­птер­мен кү­ре­су бой­ын­ша аг­ро­тех­ни­ка­лық іс- ша­ра­лар өт­кі­зу
Ма­шық­тар
1. Арам­шө­птер­дің та­ра­луын тал­дау.
2. Қа­тар ара­лық куль­ти­ва­ция жүр­гі­зу.
3. Арам­шө­птер­ді тұқым шаш­қан­ға дей­ін ша­бу.
4. Да­қыл­дар­дың жай-күй­ін ви­зу­ал­ды ба­ға­лау.
5. Да­қыл­дар­ды қол­мен неме­се қол құ­рал­да­ры­ның кө­ме­гі­мен си­ре­ту және арам­шө­птер­ден та­зар­ту.
6. Тұқым­ды та­за­лау.
7. Арам­шө­птер­ді жою үшін тыр­ма­лау және до­ма­ла­ту.
8. Арам­шө­птер­ден қор­ғаудың ал­дын алу ша­ра­ла­рын жүр­гі­зу.
9. Арам­шө­птер­ді жою жұ­мыста­рын орын­дау.
10. Ком­байн­дар мен то­пы­рақ өң­деу ма­ши­на­ла­ры­ның жұ­мыс ор­ган­да­рын жер­ден және арам­шөп тұқым­да­ры­нан та­за­лау.
11. Арам­шө­птер­мен кү­ре­су­дің ме­ха­ни­ка­лық ша­ра­ла­рын жүр­гі­зу (сар­қы­л­ту, тұн­шық­ты­ру, та­мыр­лар­ды кеп­ті­ру).
12. Су­а­ру ке­зін­де су­ар­ма­лы су­ды арам­шөп тұқым­да­ры­нан та­за­лау.
13. Өсім­дік­тер­ді қа­лып­та­сты­ру үшін қол құ­рал­да­рын пай­да­ла­ну.
Бі­лім­дер
1. То­пы­рақ­ты өң­деу әді­сте­рі.
2. Тұқым өң­деу әді­сте­рі.
3. Тұқым­ды егіс­ке дей­ін дай­ын­дау және ал­дын ала отыр­ғы­зу жұ­мыста­ры ке­зін­де ең­бек­ті қор­ғау ере­же­ле­рі.
4. Арам­шө­птер­дің та­ра­луы­ның био­ло­ги­я­лық ерекше­лік­те­рі мен әді­сте­рі.
5. Арам­шөп тұқым­да­ры­мен то­пы­рақ­тың бі­те­лу дә­ре­же­сі.
Дағ­ды­ны та­ну мүм­кін­ді­гі:
Та­лап етіл­мей­ді
2-дағ­ды:
То­пы­рақ­ты өң­деу ке­зін­де қол­да­ны­ла­тын жаб­дық­ты дай­ын­дау
Ма­шық­тар:
1. Жаб­дық­тың функ­ци­о­нал­ды­ғы мен өнім­ді­лі­гін сақ­тау үшін оны кү­тіп ұстау.
2. Тех­ни­ка­лық та­лап­тар­ға сәй­кес то­пы­рақ өң­де­у­ге ар­нал­ған жаб­дық­тар мен құ­рал-сай­ман­дар­ды пай­да­ла­ну.
3. Ыдыс­тар­ды, құ­рал-сай­ман­дар­ды және кө­лік­тер­ді жүй­е­лі түр­де та­за­лау.
4. Арам­шө­птер­ді жо­ю­ға ар­нал­ған оң­тай­лы құ­рал-сай­ман­дар мен жаб­дық­тар­ды таң­дау.
5. Жаб­дық­тың жағ­дай­ын дер ке­зін­де қа­рап шы­ғу және тек­се­ру.
6. Арам­шө­птер­мен кү­ре­су­ге ар­нал­ған құ­рал-сай­ман­дар мен жаб­дық­тар­ға ұсақ жөн­деу жүр­гі­зу.
7. Жаб­дық­тар­ды есеп­ке алу, жұ­мыстар­ды жос­пар­лау және то­пы­рақ өң­деу мен арам­шө­птер­мен кү­рес опе­ра­ци­я­ла­ры­ның орын­да­луын ба­қы­лау үшін цифр­лық тех­но­ло­ги­я­лар мен мо­биль­ді қо­сым­ша­лар­ды пай­да­ла­ну.
Бі­лім­дер:
1. То­пы­рақ өң­де­у­ге ар­нал­ған жаб­дық­тар мен қо­сал­қы жаб­дық­тар­дың құ­ры­лы­сы және жұ­мыс іс­теу прин­ципте­рі.
2. Жаб­дық­тар мен құ­рал-сай­ман­дар­ды пай­да­ла­ну, кү­тіп ұстау және қа­уіп­сіз қол­да­ну ере­же­ле­рі.
Дағ­ды­ны та­ну мүм­кін­ді­гі:
Та­лап етіл­мей­ді
2-ең­бек функ­ци­я­сы:
Хи­ми­я­лық әді­стер­мен арам­шө­птер­ді жою бой­ын­ша жұ­мыстар­ды орын­дау
1-дағ­ды:
Қант қы­зы­л­ша­сын арам­шө­птер­ден қор­ғаудың хи­ми­я­лық құ­рал­да­рын қол­да­ну бой­ын­ша жұ­мыстар
Ма­шық­тар:
1. Пе­сти­цид­тер­мен және хи­ми­я­лық заттар­мен жұ­мыс іс­тей­тін жұ­мыс­шы­лар­ға ар­нал­ған ең­бек­ті қор­ғау нұс­қа­у­ла­ры­на сәй­кес хи­ми­я­лық заттар­ды ара­ла­сты­ру.
2. Арам­шө­птер­ді бел­гі­лі бір те­рең­дік­ке дей­ін жою үшін пе­сти­цид­тер­ді қол­да­ну.
3. Қы­зы­л­ша ал­қа­бы­ның арам­шө­птер­мен ла­ста­ну кар­та­сын жа­сау.
4. Арам­шө­птер­ді өң­деу үшін бүр­ку жабды­ғын пай­да­ла­ну.
Бі­лім­дер:
1. Ау­ру­лар­дың, зи­ян­кестер­дің және арам­шө­птер­дің ал­дын алу мен олар­мен кү­ре­су ша­ра­ла­ры.
2. Тұқым­дық және отыр­ғы­зу ма­те­ри­а­лын про­трав­ли­ва­ние (за­лал­сыздан­ды­ру) тех­но­ло­ги­я­ла­ры.
3. Арам­шө­птер­ді гер­би­цид­тер­мен жо­ю­дың хи­ми­я­лық әді­сте­рі.
4. Ауы­спа­лы егі­сті ен­гі­зу ере­же­ле­рі.
5. Пре­па­рат­тар­ды ен­гі­зу ере­же­ле­рі.
Дағ­ды­ны та­ну
мүм­кін­ді­гі:
Та­лап етіл­мей­ді
2-дағ­ды:
Арам­шө­птер­ден қор­ға­лу­ға хи­мя­лық құ­рал­дар­ды дай­ын­дау
Ма­шық­тар:
1. Қы­зы­л­ша­ны арам­шө­птер­ден қор­ғау үшін пре­па­рат­тар­ды сұй­ы­л­тып, хи­ми­я­лық ері­т­ін­ді­лер­ді дай­ын­дау.
2. Хи­ми­я­лық құ­рал­дар­ды арам­шө­птер­ден қор­ғау мақ­са­ты­на сай пай­да­ла­ну.
Бі­лім­дер:
1. Арам­шө­птер­ге қар­сы кү­ре­сте пре­па­рат­тар­ды қол­да­ну до­за­ла­ры мен мер­зім­де­рі.
2. Жер­дің бі­те­лу тү­ріне бай­ла­ны­сты арам­шө­птер­ге қар­сы қол­да­ны­ла­тын пре­па­рат­тар.
3. Арам­шө­птер­дің био­ло­ги­я­лық ерекше­лік­те­рі.
4. Өсім­дік­тер­ді зи­ян­кестер­ден қор­ғау және арам­шө­птер­ге қар­сы кү­рес құ­рал­да­ры.
5. Ең­бек­ті қор­ғау ере­же­ле­рі.
Дағ­ды­ны та­ну
мүм­кін­ді­гі:
Та­лап етіл­мей­ді
Же­ке құ­зы­рет­тер­ге қой­ы­ла­тын та­лап­тар:
Дәл­дік
Фи­зи­ка­лық тө­зім­ді­лік
Орын­да­у­шы­лық
Оку қа­бі­лет­ті­лі­гі
Тех­ни­ка­лық ре­гла­мент­тер мен ұлт­тық стан­дарт­тар­дың ті­зі­мі:
1. «Астық­тың қа­уіп­сіз­ді­гі ту­ра­лы» КО ТР 015/2011 - қант қы­зы­л­ша­сын қо­са ал­ған­да, астық және тех­ни­ка­лық да­қыл­дар­ға қол­да­ны­ла­ды.
2. «Азық-тү­лік өнім­де­рі­нің қа­уіп­сіз­ді­гі ту­ра­лы» КО ТР 021/2011 – қант­қа және оның қай­та өң­дел­ген өнім­де­ріне қой­ы­ла­тын та­лап­тар.
3. «Азық-тү­лік өнім­де­рін таң­ба­лау ту­ра­лы» КО ТР 022/2011 – қант пен тұқым­дар­ды таң­ба­лау ере­же­ле­рі.
4. «Ми­не­рал­дық ты­ңайт­қы­штар­дың қа­уіп­сіз­ді­гі ту­ра­лы» КО ТР 039/2016 – қант қы­зы­л­ша­сын өсі­ру­де ты­ңайт­қы­штар­ды қол­да­ну­ды рет­тей­ді.
5. «Хи­ми­я­лық өнім­дер­дің қа­уіп­сіз­ді­гі ту­ра­лы» КО ТР 041/2017 – өсім­дік­тер­ді қор­ғау құ­рал­да­рын қам­ти­ды.
6. МемСТ 17421-85 "Қант қы­зы­л­ша­сы­ның тұқы­мы. Тех­ни­ка­лық шар­ттар" - тұқым са­па­сы­на қой­ы­ла­тын та­лап­тар
7. МемСТ 12038-84 «Ауыл ша­ру­а­шы­лы­ғы да­қыл­да­ры­ның тұқым­да­ры. Өн­гіш­ті­гін анық­тау әді­сте­рі» – қы­зы­л­ша тұқым­да­ры­на қол­да­ны­ла­ды.
8. ҚР СТ ISO 22000:2019 «Азық-тү­лік қа­уіп­сіз­ді­гі ме­недж­мен­ті жүй­е­ле­рі» – қант қы­зы­л­ша­сын қай­та өң­де­у­ге ар­нал­ған.
9. МемСТ 31361-2008 «Ақ қант. Тех­ни­ка­лық шар­ттар» – дай­ын өнім са­па­сы­ның стан­дарт­та­ры.
10. МемСТ 21.101-97 «Қант қы­зы­л­ша­сы. Сы­нау әді­сте­рі» – та­мыр да­қыл­да­ры­ның са­па­сын ба­ға­лау әді­сте­рі.
СБШ шең­бе­рін­де бас­қа кә­сіп­тер­мен бай­ла­ныс:
СБШ дең­гейі:
Кә­сіп ата­уы:
2
Егін жи­нау жө­нін­де­гі жұ­мыс­шы
3
Зи­ян­кестер­мен кү­ре­су жө­нін­де­гі қыз­мет­кер
4
Қы­зы­л­ша өсі­ру­ші
4
Же­міс-кө­кө­ніс өсі­ру­ші
4
Ауыл ша­ру­а­шы­лы­ғы да­қыл­да­рын өсі­ру­ге ма­ман­дан­ған фер­мер.
10. «Қы­зы­л­ша өсі­ру­ші» кә­сіп кар­точ­ка­сы:
Топ ко­ды:
6111-2
Қыз­мет ата­уы­ның ко­ды:
6111-2-005
Кә­сіп ата­уы:
Қы­зы­л­ша өсі­ру­ші
СБШ бой­ын­ша бі­лік­ті­лік дең­гейі:
4
СБШ бой­ын­ша бі­лік­ті­лік іш­кі дең­гейі:
БТ­БА, БА және бас­қа да үл­гі­лік бі­лік­ті­лік си­патта­ма­ла­ры бой­ын­ша бі­лік­ті­лік дең­гейі:
«Жұ­мыстар мен жұ­мыс­шы кә­сіп­те­рі­нің бі­рың­ғай та­риф­тік-бі­лік­ті­лік анық­та­ма­лы­ғын (64-шы­ға­ры­лым) бе­кі­ту ту­ра­лы» Қа­зақ­стан Рес­пуб­ли­ка­сы Ең­бек және ха­лық­ты әле­умет­тік қор­ғау ми­ни­стрі­нің 2025 жы­л­ғы 17 қаң­тар­да­ғы № 499 бұй­ры­ғы
19-бө­лім. Өсім­дік ша­ру­а­шы­лы­ғы, су және ор­ман ша­ру­а­шы­лы­ғын­да­ғы жұ­мыс­шы­лар кә­сіп­те­рі­нің жұ­мыста­ры­ның си­патта­ма­ла­ры
66. Қы­зы­л­ша өсі­ру­ші
1-па­ра­граф. Қы­зы­л­ша өсі­ру­ші
Кә­сіп­тік бі­лім дең­гейі:
Бі­лім дең­гейі:
ТжКБ (ор­та дең­гей­де­гі ма­ман)
Ма­ман­дық:
-
Бі­лік­ті­лік:
-
Жұ­мыс тә­жі­ри­бе­сіне қой­ы­ла­тын та­лап­тар:
Та­лап етіл­мей­ді
Фор­мал­ды емес және ин­фор­мал­ды бі­лім­мен бай­ла­ныс:
Кә­сіп­тің бас­қа мүм­кін ата­у­ла­ры:
6112-0-003 Же­міс-кө­кө­ніс өсі­ру­ші
6111-2-004 Кө­кө­ніс өсі­ру­ші
Қыз­мет­тің негіз­гі мақ­са­ты:
Дай­ын­дық жұ­мыста­ры­на қыз­мет көр­се­ту және орын­дау,қант қы­зы­л­ша­сын өсі­ру, кү­ту және жи­нау ке­зін­де­гі кө­мек­ші жұ­мыстар.
Ең­бек функ­ци­я­ла­ры­ның си­патта­ма­сы
Ең­бек функ­ци­я­ла­ры­ның тіз­бе­сі:
Мін­дет­ті ең­бек функ­ци­я­ла­ры:
1. Қы­зы­л­ша ша­ру­а­шы­лы­ғын­да то­пы­рақ­ты, тұқым­дар­ды дай­ын­дау, ты­ңайт­қы­штар­ды әзір­леу және қол­да­ну
2. Қы­зы­л­ша­ны егу, егу­ге кү­тім жа­сау, өсі­ру және жи­нау (пы­сық­тау, бұ­рау, сақ­тау)бой­ын­ша жұ­мыстар­ды орын­дау
Қо­сым­ша ең­бек функ­ци­я­ла­ры:
1-ең­бек функ­ци­я­сы:
Қы­зы­л­ша ша­ру­а­шы­лы­ғын­да то­пы­рақ­ты, тұқым­дар­ды дай­ын­дау, ты­ңайт­қы­штар­ды әзір­леу және қол­да­ну бой­ын­ша жұ­мыстар­ды орын­дау
1-дағ­ды:
То­пы­рақ пен тұқым­ды дай­ын­дау бой­ын­ша жұ­мыстар­ды орын­дау
Ма­шық­тар:
1. Жер­ді ауда­рып, учас­ке­лер­ді те­гі­стеу (жос­пар­лау).
2. Отыр­ғызуға ар­нал­ған то­пы­рақ­ты дай­ын­дау.
3. Арам­шө­птер­мен кү­рес ба­ры­сын­да өсім­дік­тер­ді зи­ян­кестер­ден қор­ғау құ­рал­да­рын ұтым­ды пай­да­ла­ну.
4. Тұқым­дар­ды сұ­рып­тау және драж­дау.
5. Егі­стік ма­те­ри­а­лын за­рар­сыздан­ды­ру.
Бі­лім­дер:
1. То­пы­рақ­ты өң­деу әді­сте­рі.
2. Егі­стік ма­те­ри­ал­ды өң­деу әді­сте­рі.
3. Тұқым­дар­ды егу ал­дын­да­ғы және өсі­ру ке­зін­де отыр­ғы­зу ал­дын­да­ғы жұ­мыстар­ды орын­дау ба­ры­сын­да ең­бек­ті қор­ғау қа­ғи­да­ла­ры.
4. Қы­зы­л­ша ша­ру­а­шы­лы­ғын­да қол құ­рал­да­ры, ме­ха­низмдер және то­пы­рақ өң­деу аг­ре­гат­та­ры­ның кө­ме­гі­мен орын­да­ла­тын жұ­мыс түр­ле­рі.
5. Өсім­дік­тер­ді зи­ян­кестер­ден қор­ғау және арам­шө­птер­мен кү­рес құ­рал­да­ры.
Дағ­ды­ны та­ну мүм­кін­ді­гі:
Та­лап етіл­мей­ді
2-дағ­ды:
Ты­ңайт­қы­штар­ды ен­гі­зу және тұқым­дар­ды дә­рі­леу бой­ын­ша жұ­мыстар­ды орын­дау
Ма­шық­тар:
1. То­пы­рақ­ты, то­пы­рақ қо­с­па­ла­рын және суб­страт­тар­ды пе­сти­цид­тер мен био­ло­ги­я­лық қор­ғау ері­т­ін­ді­ле­рі­мен бүр­ку.
2. Тұқым­дар­ды дә­рі­леу.
3. То­пы­р­ақ­қа ты­ңайт­қыш ен­гі­зу.
Бі­лім­дер:
1. Ау­ру­лар­дың, зи­ян­кестер­дің және арам­шө­птер­дің ал­дын алу мен олар­мен кү­рес ша­ра­ла­ры.
2. Тұқым­дық және отыр­ғы­зу ма­те­ри­а­лын дә­рі­леу тех­но­ло­ги­я­ла­ры.
3. Ты­ңайт­қы­штар­ды дай­ын­дау және ен­гі­зу бой­ын­ша жұ­мыс түр­ле­рі.
Дағ­ды­ны та­ну мүм­кін­ді­гі:
Та­лап етіл­мей­ді
2-ең­бек функ­ци­я­сы:
Қы­зы­л­ша­ны егу, егіс­ке кү­тім жа­сау, өсі­ру және жи­нау (пы­сық­тау, бурт­тау, сақ­тау) бой­ын­ша жұ­мыстар­ды орын­дау
1-дағ­ды:
Егіс жүр­гі­зу және егіс­ке кү­тім жа­сау
Ма­шық­тар:
1. Егі­сті ба­қы­лау және да­қыл­дар­ға кү­тім жа­сау.
2. Арам­шө­птер мен зи­ян­кестер­ге қар­сы кү­рес жүр­гі­зу.
3. Қы­зы­л­ша­ны жи­нау мер­зім­де­рін, оны пы­сық­тау, бурт­тау және сақ­тау тә­сіл­де­рін, сон­дай-ақ іс­ке асы­ру­ға дай­ын­дау жол­да­рын анық­тау.
4. Тұқым­дық шу­мақ­тар­ды ұсақ­тау.
5. Отыр­ғы­зу ма­те­ри­а­лын жа­рам­сыз деп шы­ға­ру (сұ­рып­тан шы­ға­ру).
6. Егі­стіктің жай-күй­ін ви­зу­ал­ды ба­ға­лау.
7. Ана­лық қы­зы­л­ша­ның та­мыр­ла­рын сұ­рып­тау үстел­де­рін­де және ме­ха­ни­ка­лан­ды­ры­л­ған же­лі­лер­де та­за­лау мен сұ­рып­тау жұ­мыста­рын жүр­гі­зіп, қы­сқы сақ­та­у­ға ар­нал­ған тран­ше­я­лар­ға ор­на­ла­сты­ру.
Бі­лім­дер:
1. Қы­зы­л­ша өсі­ру­ге қой­ы­ла­тын аг­ро­тех­ни­ка­лық та­лап­тар.
2. Өсім­дік­тер­ді зи­ян­кестер мен ау­ру­лар­дан қор­ғау ша­ра­ла­ры.
3. Қант қы­зы­л­ша­сын су­а­ру нор­ма­ла­ры мен мер­зім­де­рі.
4. Қы­зы­л­ша­ның ша­ру­а­шы­лық тұр­ғы­сы­нан пі­су бел­гі­ле­рі.
5. Қы­зы­л­ша­ны жи­нау мер­зім­де­рі, оны пы­сық­тау, бурт­тау және сақ­тау тә­сіл­де­рі, сон­дай-ақ іс­ке асы­ру­ға дай­ын­дау жол­да­ры.
6. Өсім­дік­тер­ді зи­ян­кестер­ден қор­ғау және арам­шө­птер­мен кү­рес құ­рал­да­ры.
7. Қы­зы­л­ша­ны сақ­тау және оны іс­ке асы­ру­ға дай­ын­дау әді­сте­рі.
8. Ең­бек қа­уіп­сіз­ді­гі мен ең­бек­ті қор­ғау, ты­ңайт­қы­штар­ды дай­ын­дау және ен­гі­зу, тұқым­дар­ды та­за­лау, өң­деу, се­бу­ге дай­ын­дау және егіс­ке кү­тім жа­сау са­ла­сын­да­ғы бі­лім­дер.
Дағ­ды­ны та­ну мүм­кін­ді­гі:
Та­лап етіл­мей­ді
2-дағ­ды:
Қант қы­зы­л­ша­сын өсі­ру, жи­нау және та­сы­мал­дау ке­зін­де қол­да­ны­ла­тын құ­рал-жаб­дық­тар­ды дай­ын­дау
Ма­шық­тар:
1. Егі­стік және отыр­ғы­зу ма­те­ри­а­лын дай­ын­дау үшін жұ­мыс мүк­әм­ма­лын және кө­мек­ші құ­ры­л­ғы­лар­ды пай­да­ла­ну.
2. Қа­жет­ті құ­рал-жаб­дық­тар мен кө­мек­ші құ­ры­л­ғы­лар­ды қол­да­ну.
3. Кө­мек­ші құ­рал­дар­дың бар-жо­ғын және жа­рам­ды­лы­ғын тек­се­ру.
Бі­лім­дер:
1. Қы­зы­л­ша өсі­ру ке­зін­де қол­да­ны­ла­тын құ­рал­дар, жаб­дық­тар және ма­те­ри­ал­дар­ды пай­да­ла­ну, тех­ни­ка­лық қыз­мет көр­се­ту, жы­л­жы­ту, сақ­тау және жи­на­удың негіз­гі қа­ғи­да­ла­ры.
2. Қы­зы­л­ша­ны өсі­ру, жи­нау және та­сы­мал­дау ке­зін­де қол­да­ны­ла­тын құ­рал-жаб­дық­тар мен кө­мек­ші ма­те­ри­ал­дар­дың жұ­мыс прин­ципте­рі.
3. Құ­рал-жаб­дық­тар мен кө­мек­ші ма­те­ри­ал­дар­ды өң­деу әді­сте­рі.
Дағ­ды­ны та­ну мүм­кін­ді­гі:
Та­лап етіл­мей­ді
Же­ке құ­зы­рет­тер­ге қой­ы­ла­тын та­лап­тар:
Ко­ман­да­да жұ­мыс іс­теу қа­бі­ле­ті
Орын­да­у­шы­лық
Оқу мүм­кін­ді­гі
Зей­ін
Тех­ни­ка­лық ре­гла­мент­тер мен ұлт­тық стан­дарт­тар­дың ті­зі­мі:
1. «Астық қа­уіп­сіз­ді­гі ту­ра­лы» КО ТР 015/2011 – дән­ді және тех­ни­ка­лық да­қыл­дар­ға, со­ның ішін­де қант қы­зы­л­ша­сы­на қол­да­ны­ла­ды.
2. «Азық-тү­лік өнім­де­рі­нің қа­уіп­сіз­ді­гі ту­ра­лы» КО ТР 021/2011 – қант­қа және оның қай­та өң­дел­ген өнім­де­ріне қой­ы­ла­тын та­лап­тар.
3. «Азық-тү­лік өнім­де­рін таң­ба­лау ту­ра­лы» КО ТР 022/2011 – қант пен тұқым­дар­ды таң­ба­лау ере­же­ле­рі.
4.«Ми­не­рал­дық ты­ңайт­қы­штар­дың қа­уіп­сіз­ді­гі ту­ра­лы» КО ТР 039/2016 – қант қы­зы­л­ша­сын өсі­ру­де ты­ңайт­қы­штар­ды қол­да­ну­ды рет­тей­ді.
5. «Хи­ми­я­лық өнім­дер­дің қа­уіп­сіз­ді­гі ту­ра­лы» КО ТР 041/2017 – өсім­дік­тер­ді қор­ғау құ­рал­да­рын қам­ти­ды.
6. «Қант қы­зы­л­ша­сы­ның тұқым­да­ры. Тех­ни­ка­лық шар­ттар» МемСТ 17421-85 – тұқым са­па­сы­на қой­ы­ла­тын та­лап­тар.
7. «Ауыл ша­ру­а­шы­лы­ғы да­қыл­да­ры­ның тұқым­да­ры. Өн­гіш­ті­гін анық­тау әді­сте­рі» МемСТ 12038-84 – қы­зы­л­ша тұқым­да­ры­на қол­да­ны­ла­ды.
8. «Азық-тү­лік қа­уіп­сіз­ді­гі ме­недж­мен­ті жүй­е­ле­рі» ҚР СТ ISO 22000:2019 – қант қы­зы­л­ша­сын қай­та өң­де­у­ге ар­нал­ған.
9. «Ақ қант. Тех­ни­ка­лық шар­ттар» МемСТ 31361-2008 – дай­ын өнім са­па­сы­ның стан­дарт­та­ры.
10. «Қант қы­зы­л­ша­сы. Сы­нау әді­сте­рі» МемСТ 21.101-97 – та­мыр да­қыл­да­ры­ның­са­па­сын ба­ға­лау әді­сте­рі.
СБШ шең­бе­рін­де бас­қа кә­сіп­тер­мен бай­ла­ныс:
СБШ дең­гейі:
Кә­сіп ата­уы:
5
Тұқым ша­ру­а­шы­лы­ғы бой­ын­ша аг­ро­ном (бі­лік­ті­лі­гі ор­та­ша)
5
Өсім­дік­тер­ді қор­ғау жө­нін­де­гі аг­ро­ном (бі­лік­ті­лі­гі ор­та­ша)
3
Бі­лік­ті ауыл ша­ру­а­шы­лы­ғы жұ­мыс­шы­сы (ара­лас да­қыл­дар)
11. «Тұқым өсі­ру­ші» кә­сіп кар­точ­ка­сы:
Топ ко­ды:
6113-9
Қыз­мет ата­уы­ның ко­ды:
6113-9-002
Кә­сіп ата­уы:
Тұқым өсі­ру­ші
СБШ бой­ын­ша бі­лік­ті­лік дең­гейі:
4
СБШ бой­ын­ша бі­лік­ті­лік іш­кі дең­гейі:
БТ­БА, БА және бас­қа да үл­гі­лік бі­лік­ті­лік си­патта­ма­ла­ры бой­ын­ша бі­лік­ті­лік дең­гейі:
«Жұ­мыстар мен жұ­мыс­шы кә­сіп­те­рі­нің бі­рың­ғай та­риф­тік-бі­лік­ті­лік анық­та­ма­лы­ғын (64-шы­ға­ры­лым) бе­кі­ту ту­ра­лы» Қа­зақ­стан Рес­пуб­ли­ка­сы Ең­бек және ха­лық­ты әле­умет­тік қор­ғау ми­ни­стрі­нің 2025 жы­л­ғы 17 қаң­тар­да­ғы № 499 бұй­ры­ғы
19-бө­лім. Өсім­дік ша­ру­а­шы­лы­ғы, су және ор­ман ша­ру­а­шы­лы­ғын­да­ғы жұ­мыс­шы­лар кә­сіп­те­рі­нің жұ­мыста­ры­ның си­патта­ма­ла­ры
67. Тұқым өсі­ру­ші.
1-па­ра­граф. Тұқым өсі­ру­ші.
Кә­сіп­тік бі­лім дең­гейі:
Бі­лім дең­гейі:
ТжКБ (ор­та дең­гей­де­гі ма­ман)
Ма­ман­дық:
-
Бі­лік­ті­лік:
-
Жұ­мыс тә­жі­ри­бе­сіне қой­ы­ла­тын та­лап­тар:
Та­лап етіл­мей­ді
Фор­мал­ды емес және ин­фор­мал­ды бі­лім­мен бай­ла­ныс:
Кә­сіп­тің бас­қа мүм­кін ата­у­ла­ры:
6112-0-003 Же­міс-кө­кө­ніс өсі­ру­ші
6111-2-004 Кө­кө­ніс өсі­ру­ші
Қыз­мет­тің негіз­гі мақ­са­ты:
Тұқым өсім­дік­те­рін өсі­ру, кү­ту және жи­нау жұ­мыста­рын жүр­гі­зу.
Ең­бек функ­ци­я­ла­ры­ның си­патта­ма­сы
Ең­бек функ­ци­я­ла­ры­ның тіз­бе­сі:
Мін­дет­ті ең­бек функ­ци­я­ла­ры:
1. То­пы­рақ­ты дай­ын­дау, ты­ңайт­қы­штар ен­гі­зу, қант қы­зы­л­ша­сы­ның тұқы­мын отыр­ғы­зу бой­ын­ша жұ­мыстар­ды орын­дау
2. Ата­лық без­дер­ді өсі­ру ке­зін­де жұ­мыстар­ды орын­дау, ауыл ша­ру­а­шы­лы­ғы да­қыл­да­ры­ның ата­лық без­де­рін кү­ту, жи­нау және сақ­тау
Қо­сым­ша ең­бек функ­ци­я­ла­ры:
1-ең­бек функ­ци­я­сы:
То­пы­рақ­ты дай­ын­дау, ты­ңайт­қыш ен­гі­зу және қант қы­зы­л­ша­сы­ның тұқы­мын отыр­ғы­зу жұ­мыста­рын орын­дау
1-дағ­ды:
Қант қы­зы­л­ша­сы тұқы­мын отыр­ғызуға ар­нал­ған дай­ын­дық жұ­мыста­рын жүр­гі­зу
Ма­шық­тар:
1. Аг­ро­ном­ның бас­шы­лы­ғы­мен тұқым­дар­ды се­бу­ге дай­ын­дау.
2. Тұқым са­па­сын анық­тау.
3. Атип­ті және өнім­ді­лі­гі тө­мен өсім­дік­тер­ді алып та­стау.
4. Тұқым­дық ма­те­ри­ал­дың кон­ди­ци­я­сын және са­па­сын анық­тау.
5. Сорт­қа тән өсім­дік­тер­дің тұқым­да­рын ірік­теу.
Бі­лім­дер:
1. Ауыл ша­ру­а­шы­лы­ғы, өсім­дік ша­ру­а­шы­лы­ғы, аг­ро­хи­мия және ме­ли­о­ра­ция негіз­де­рі.
2. Аг­ро­тех­ни­ка­лық та­лап­тар.
3. Тұқым са­па­сын жақ­сар­ту тә­сіл­де­рі мен әді­сте­рі.
4. Тұқым отыр­ғы­зу әді­сте­рі.
5. Тұқым­ның сорт­тық және тұқым­дық са­па­сы­на қой­ы­ла­тын стан­дарт­тар және олар­ды анық­тау әді­сте­рі.
6. Тұқым ша­ру­а­шы­лы­ғы­на қа­ты­сты аг­ро­өнер­к­ә­сіп­тік тә­сіл­дер.
7. Қант қы­зы­л­ша­сы тұқы­мын се­бу мер­зім­де­рі мен әді­сте­рі.
Дағ­ды­ны та­ну мүм­кін­ді­гі:
Та­лап етіл­мей­ді
2-дағ­ды:
То­пы­рақ­ты дай­ын­дау бой­ын­ша жұ­мыстар­ды орын­дау
Ма­шық­тар:
1. Арам­шө­птер­ден қор­ғау бой­ын­ша ал­дын алу ша­ра­ла­рын жүр­гі­зу.
2. Арам­шө­птер­ді жою жұ­мыста­рын ұй­ым­да­сты­ру.
3. Қол құ­рал­да­рын және ме­ха­ни­ка­лан­ды­ру құ­рал­да­рын пай­да­ла­ну.
4. То­пы­рақ­ты гер­би­цид­тер­мен өң­деу.
5. То­пы­рақ­тың тығ­ы­зда­лу дә­ре­же­сін және та­мыр да­қы­лы­ның осі­нің ор­на­ла­суын тек­се­ру.
6. Ал­дың­ғы да­қыл­ды жи­на­ған­нан кей­ін то­пы­рақ­тың жағ­дай­ын тек­се­ру (те­гі­сті­гі, арам­шөп­пен ла­ста­нуы, фи­зи­ка­лық қа­си­ет­те­рі).
Бі­лім­дер:
1. Тұқым ша­ру­а­шы­лы­ғын­да қол­да­ны­ла­тын құ­рал-жаб­дық­тар­дың мақ­са­ты.
2. Ша­ғын ме­ха­ни­ка­лан­ды­ру құ­рал­да­ры­на тех­ни­ка­лық кү­тім жа­сау тә­сіл­де­рі.
3. То­пы­рақ­ты өң­деу және арам­шө­птер­мен кү­ре­су әді­сте­рі.
4. Ең­бек қа­уіп­сіз­ді­гі және ең­бек­ті қор­ғау са­ла­сын­да­ғы бі­лім.
5. То­пы­рақ­ты өң­деу әді­сте­рі.
6. Қант қы­зы­л­ша­сы си­яқ­ты ауыл ша­ру­а­шы­лы­ғы да­қыл­да­рын су­а­ру­ға ар­нал­ған уа­қыт нор­ма­ла­ры.
7. Ауыл ша­ру­а­шы­лы­ғы жұ­мыста­рын жүр­гі­зу ке­зін­де ең­бек­ті қор­ғау қа­ғи­да­ла­ры.
8. Ты­ңайт­қы­штар­ды дай­ын­дау және ен­гі­зу, тұқым­дар­ды та­зар­ту және өң­деу тәр­ті­бі.
Дағ­ды­ны та­ну мүм­кін­ді­гі:
Та­лап етіл­мей­ді
2-ең­бек функ­ци­я­сы:
Ауыл ша­ру­а­шы­лы­ғы да­қыл­да­ры­ның ата­лық без­де­рін өсі­ру, кү­ту, жи­нау және сақ­тау жұ­мыста­рын орын­дау
1-дағ­ды
Ата­лық без­ді өсі­ру бой­ын­ша жұ­мыстар­ды жүр­гі­зу
Ма­шық­тар:
1. Әр­түр­лі әді­стер­ді қол­да­на оты­рып, өсім­дік­тер­дің фи­зио­ло­ги­я­лық жағ­дай­ын тал­дау.
2. Мор­фо­ло­ги­я­лық бел­гі­ле­рі бой­ын­ша жа­байы өсім­дік­тер­ді анық­тау.
3. Тұқым пи­том­ни­гін­де тұқым се­бу.
4. Ата­лық без­дер­ді отыр­ғызуға дай­ын­дау.
5. Ата­лық без­дер­ді жи­нау ке­зін­де қол құ­рал­да­рын және ме­ха­ни­ка­лан­ды­ру құ­рал­да­рын пай­да­ла­ну.
6. Тұқым­ның пі­су мер­зі­мін анық­тау.
7. Егін жи­нау уа­қы­тын бел­гі­леу.
8. Тұқым­ның се­бу са­па­сын ба­ға­лау.
9. Егі­стіктер­де сорт­тық та­зар­ту­ды жүр­гі­зу.
10. Ек­пе­лер­ге сорт­тық зерт­теу жүр­гі­зу.
11. Се­бу мер­зім­де­рін бел­гі­леу.
Бі­лім­дер:
1. Тұқым өсі­ру тех­но­ло­ги­я­сы.
2. Ата­лық без­дер­ді ірік­теп және то­лық жи­нау ке­зін­де тұқым жи­нау әді­сте­рі.
3. Өсім­дік­тер­дің түр­лік бел­гі­ле­рі.
4. Егу және отыр­ғы­зу тех­но­ло­ги­я­ла­ры.
5. Тұқым­ның се­бу са­па­сы.
6. Аг­ро­тех­ни­ка­ның ерекше­лік­те­рі.
7. Қант қы­зы­л­ша­сы­ның отыр­ғы­зу­сыз өсі­рі­ле­тін ата­лық без­де­рі­нің био­ло­ги­я­лық ерекше­лік­те­рі.
8. Ма­ман­дан­ды­ры­л­ған тех­ни­ка­ның құ­ры­лы­мы мен жұ­мыс прин­ципте­рі (қоп­сыт­қы­штар, тыр­ма­лар, сеп­кіш­тер).
9. Қант қы­зы­л­ша­сы­ның отыр­ғы­зу­сыз ата­лық без­де­рін өсі­ру тех­но­ло­ги­я­сы.
Дағ­ды­ны та­ну мүм­кін­ді­гі:
Та­лап етіл­мей­ді
2-дағ­ды:
Тұқым­дық және отыр­ғы­зу ма­те­ри­а­лын сақ­тау және өт­кі­зу
Ма­шық­тар:
1. Жи­нал­ған­нан кей­ін­гі тұқым­дар­ды қай­та өң­деу және сақ­тау жұ­мыста­рын жүр­гі­зу.
2. Тұқым­дар­ды сақ­та­у­ға қой­мас бұ­рын ар­найы бак­те­ри­цид­тік заттар­мен өң­деу.
3. Тұқым­дар­ды сақ­та­у­ға және өт­кізу­ге дай­ын­дау.
4. Се­бу ма­те­ри­а­лын жи­нау және тап­сы­ру.
5. Тұқым­дық ма­те­ри­ал­дың са­па­сын қам­та­ма­сыз ету.
6. Сақ­тау ба­ры­сын­да тұқым­дар­дың био­ло­ги­я­лық про­це­сте­рін рет­теу.
7. Уақ­ты­лы тұқым­дық егі­стер­ді жи­нау.
8. Тұқым­дар­ды қой­ма­ға тө­гу.
9. Тұқым­дық ма­те­ри­ал­ды кон­ди­ци­я­лық ылғал­ды­лық­қа дей­ін кеп­ті­ру.
10. Тұқым­дар­ды ка­либр­леу және та­зар­ту.
Бі­лім­дер:
1. Се­бу ма­те­ри­а­лы­на қой­ы­ла­тын мем­ле­кет­тік стан­дарт та­лап­та­ры.
2. Се­бу аг­ре­гат­та­ры­ның тех­ни­ка­лық си­патта­ма­ла­ры.
3. Ауыл ша­ру­а­шы­лы­ғы да­қыл­да­рын өсі­ру тех­но­ло­ги­я­ла­ры.
4. Өсім­дік­тер­ді және өсім­дік ша­ру­а­шы­лы­ғы өнім­де­рін зи­ян­кестер мен ау­ру­лар­дан қор­ғау әді­сте­рі.
5. Тұқым өн­ді­ру және олар­ды өң­деу тех­но­ло­ги­я­ла­ры.
6. Да­қыл­дар­ды өсі­ру­дің аг­ро­тех­ни­ка­лық тә­сіл­де­рі­нің олар­дың қа­си­ет­те­ріне әсе­рі.
7. Тұқым­дар­ды ка­либр­леу және та­зар­ту әді­сте­рі.
8. Тұқым­дар­ды кеп­ті­ру тә­сіл­де­рі.
Дағ­ды­ны та­ну мүм­кін­ді­гі:
Та­лап етіл­мей­ді
Тех­ни­ка­лық ре­гла­мент­тер мен ұлт­тық стан­дарт­тар­дың ті­зі­мі:
1. «Астық қа­уіп­сіз­ді­гі ту­ра­лы» КО ТР 015/2011 – дән­ді және тех­ни­ка­лық да­қыл­дар­ға, со­ның ішін­де қант қы­зы­л­ша­сы­на қол­да­ны­ла­ды.
2.«Азық-тү­лік өнім­де­рі­нің қа­уіп­сіз­ді­гі ту­ра­лы» КО ТР 021/2011– қант­қа және оның қай­та өң­дел­ген өнім­де­ріне қой­ы­ла­тын та­лап­тар.
3. «Азық-тү­лік өнім­де­рін таң­ба­лау ту­ра­лы» КО ТР 022/2011 – қант пен тұқым­дар­ды таң­ба­лау ере­же­ле­рі.
4. «Ми­не­рал­дық ты­ңайт­қы­штар­дың қа­уіп­сіз­ді­гі ту­ра­лы» КО ТР 039/2016 – қант қы­зы­л­ша­сын өсі­ру­де ты­ңайт­қы­штар­ды қол­да­ну­ды рет­тей­ді.
5. «Хи­ми­я­лық өнім­дер­дің қа­уіп­сіз­ді­гі ту­ра­лы» КО ТР 041/2017 – өсім­дік­тер­ді қор­ғау құ­рал­да­рын қам­ти­ды.
6. «Қант қы­зы­л­ша­сы­ның тұқым­да­ры. Тех­ни­ка­лық шар­ттар» МемСТ 17421-85 – тұқым са­па­сы­на қой­ы­ла­тын та­лап­тар.
7. «Ауыл ша­ру­а­шы­лы­ғы да­қыл­да­ры­ның тұқым­да­ры. Өн­гіш­ті­гін анық­тау әді­сте­рі» МемСТ 12038-84 – қы­зы­л­ша тұқым­да­ры­на қол­да­ны­ла­ды.
8. «Азық-тү­лік қа­уіп­сіз­ді­гі ме­недж­мен­ті жүй­е­ле­рі» ҚР СТ ISO 22000:2019 – қант қы­зы­л­ша­сын қай­та өң­де­у­ге ар­нал­ған.
9. «Ақ қант. Тех­ни­ка­лық шар­ттар» МемСТ 31361-2008 – дай­ын өнім са­па­сы­ның стан­дарт­та­ры.
10. «Қант қы­зы­л­ша­сы. Сы­нау әді­сте­рі» МемСТ 21.101-97 – та­мыр да­қыл­да­ры­ның­са­па­сын ба­ға­лау әді­сте­рі.
Же­ке құ­зы­рет­тер­ге қой­ы­ла­тын та­лап­тар:
Қа­рым-қа­ты­нас
Зей­ін
Сен­сор­лық жа­ды
Фи­зи­ка­лық тө­зім­ді­лік
Жұ­мыс­та­ғы дәл­дік пен жа­у­ап­кер­ші­лік
СБШ шең­бе­рін­де бас­қа кә­сіп­тер­мен бай­ла­ныс:
СБШ дең­гейі:
Кә­сіп ата­уы:
5
Тұқым ша­ру­а­шы­лы­ғы бой­ын­ша аг­ро­ном (бі­лік­ті­лі­гі ор­та­ша)
4
Кө­кө­ніс өсі­ру­ші
4
Же­міс-кө­кө­ніс өсі­ру­ші
3
Бі­лік­ті ауыл ша­ру­а­шы­лы­ғы жұ­мыс­шы­сы (ара­лас да­қыл­дар)
12. «Жаң­быр­лат­қыш тех­ни­ка­ға қыз­мет көр­се­ту және оны пай­да­ла­ну жө­нін­де­гі опе­ра­тор» кә­сіп кар­точ­ка­сы:
Топ ко­ды:
8189-0
Қыз­мет ата­уы­ның ко­ды:
8189-0-036
Кә­сіп ата­уы:
Жаң­быр­лат­қыш тех­ни­ка­ға қыз­мет көр­се­ту және оны пай­да­ла­ну жө­нін­де­гі опе­ра­тор
СБШ бой­ын­ша бі­лік­ті­лік дең­гейі:
3
СБШ бой­ын­ша бі­лік­ті­лік іш­кі дең­гейі:
БТ­БА, БА және бас­қа да үл­гі­лік бі­лік­ті­лік си­патта­ма­ла­ры бой­ын­ша бі­лік­ті­лік дең­гейі:
«Жұ­мыстар мен жұ­мыс­шы кә­сіп­те­рі­нің бі­рың­ғай та­риф­тік-бі­лік­ті­лік анық­та­ма­лы­ғын (64-шы­ға­ры­лым) бе­кі­ту ту­ра­лы» Қа­зақ­стан Рес­пуб­ли­ка­сы Ең­бек және ха­лық­ты әле­умет­тік қор­ғау ми­ни­стрі­нің 2025 жы­л­ғы 17 қаң­тар­да­ғы № 499 бұй­ры­ғы
19-бө­лім. Өсім­дік ша­ру­а­шы­лы­ғы, су және ор­ман ша­ру­а­шы­лы­ғын­да­ғы жұ­мыс­шы­лар кә­сіп­те­рі­нің жұ­мыста­ры­ның си­патта­ма­ла­ры
57. Су бү­рік­кіш құ­ры­л­ғы­сы­ның ма­ши­ни­сі
1-па­ра­граф 1. Су бү­рік­кіш құ­ры­л­ғы­сы­ның ма­ши­ни­сі
Кә­сіп­тік бі­лім дең­гейі:
Бі­лім дең­гейі:
ТжКБ (жұ­мыс­шы кә­сіп­тер)
Ма­ман­дық:
-
Бі­лік­ті­лік:
-
Жұ­мыс тә­жі­ри­бе­сіне қой­ы­ла­тын та­лап­тар:
Фор­мал­ды емес және ин­фор­мал­ды бі­лім­мен бай­ла­ныс:
Кә­сіп­тің бас­қа мүм­кін ата­у­ла­ры:
8189-0-037 Там­шы­ла­тып су­а­ру жүй­е­ле­ріне қыз­мет көр­се­ту және пай­да­ла­ну жө­нін­де­гі опе­ра­тор
8341-1-005 Ауыл ша­ру­а­шы­лы­ғы өн­ді­рі­сі­нің трак­тор­шы-ма­ши­ни­сі
Қыз­мет­тің негіз­гі мақ­са­ты:
Ауыл ша­ру­а­шы­лы­ғы да­қыл­да­рын әр­түр­лі кон­струк­ци­я­лар­да­ғы жаң­быр­лат­қыш қон­дыр­ғы­лар­мен су­а­ру.
Ең­бек функ­ци­я­ла­ры­ның си­патта­ма­сы
Ең­бек функ­ци­я­ла­ры­ның тіз­бе­сі:
Мін­дет­ті ең­бек функ­ци­я­ла­ры:
1. Қант қы­зы­л­ша­сын әр­түр­лі кон­струк­ци­я­лы жаң­быр­лат­қыш ма­ши­на­лар­дың кө­ме­гі­мен ме­ха­ни­ка­лан­ды­ры­л­ған су­а­ру
2. Жаң­быр­лат­қыш ма­ши­на­лар­ға тех­ни­ка­лық қыз­мет көр­се­ту
Қо­сым­ша ең­бек функ­ци­я­ла­ры:
1-ең­бек функ­ци­я­сы:
Қант қы­зы­л­ша­сын әр­түр­лі кон­струк­ци­я­лы жаң­быр­лат­қыш ма­ши­на­лар­дың кө­ме­гі­мен ме­ха­ни­ка­лан­ды­ры­л­ған су­а­ру
1-дағ­ды:
Су­а­ру жұ­мыста­рын жүр­гі­зу
Ма­шық­тар
1. Қа­зір­гі за­ман­ғы жаң­быр­лат­қыш ма­ши­на­лар­дың ком­пью­те­ріне де­ректер­ді ен­гі­зу.
2. Су­а­ру ке­зін­де жаң­быр­лат­қыш ма­ши­на­ның жұ­мысын бас­қа­ру және ба­қы­лау.
3. Ауы­сым­ды қа­был­дау және тап­сы­ру жұ­мыста­рын орын­дау.
4. Жұ­мыс ор­нын, жаб­дық­тар мен құ­рал­дар­ды та­за­лау, олар­дың ти­іс­ті күй­де бо­луын қа­да­ға­лау.
5. Бел­гі­лен­ген тех­ни­ка­лық құ­жат­та­ма­ны жүр­гі­зу.
Бі­лім­дер
1. Су­ар­ма­лы жер­лер­де ауыл ша­ру­а­шы­лы­ғы да­қыл­да­рын өсі­ру­дің озық аг­ро­тех­ни­ка­сы мен тех­но­ло­ги­я­сы­ның негіз­де­рі.
2. Гид­рав­ли­ка және то­пы­рақ­та­ну негіз­де­рі.
3. Ме­ха­ни­ка­лан­ды­ры­л­ған су­а­ру тех­ни­ка­сы.
4. Жаң­быр­лат­қыш және су­а­ру ма­ши­на­ла­ры­ның құ­ры­лы­сы.
5. Жаң­быр­лат­қыш ма­ши­на­лар­ды пай­да­ла­ну ере­же­ле­рі.
6. Су­а­ру тех­но­ло­ги­я­сы.
7. Ауыл ша­ру­а­шы­лы­ғы ма­ши­на­ла­ры­ның түр­ле­рі.
Дағ­ды­ны та­ну мүм­кін­ді­гі:
Та­лап етіл­мей­ді
2-дағ­ды:
Әр түр­лі кон­струк­ци­я­лы жаң­быр­лат­қыш ма­ши­на­лар­дың кө­ме­гі­мен су­а­ру бой­ын­ша дай­ын­дық жұ­мыста­рын жүр­гі­зу
Ма­шық­тар
1. То­пы­рақ­тың ылғал­ды­лы­ғын және су­а­ру­ға қа­жет­ті су шы­ғы­ны­ның нор­ма­ла­рын анық­тау.
2. Ма­ши­на­ны жұ­мысқа дай­ын­дау тә­сіл­де­рін, оны іс­ке қо­су және тоқ­та­ту тәр­ті­бін мең­ге­ру.
3. Жаң­быр­лат­қыш ма­ши­на­лар­дың қа­лып­ты жұ­мыс ре­жим­де­рі­нен ауыт­қу­лар­ды анық­тау.
Бі­лім­дер
1. Жаң­быр­лат­қыш ма­ши­на­лар­ды пай­да­ла­ну және тех­ни­ка­лық қыз­мет көр­се­ту ере­же­ле­рі.
2. То­пы­рақ­тың ылғал­ды­лы­ғын анық­тау әді­сте­рі.
3. Ме­ха­ни­ка­лан­ды­ры­л­ған және бет­кі су­а­ру тех­ни­ка­сы.
4. Су­ар­ма­лы жер­лер­де ауыл ша­ру­а­шы­лы­ғы да­қыл­да­рын өсі­ру­дің озық аг­ро­тех­ни­ка­сы мен тех­но­ло­ги­я­сы­ның негіз­де­рі.
5. Аг­ро­кли­мат­тық та­лап­тар (тем­пе­ра­ту­ра­лық және су­а­ру ре­жим­де­рі).
Дағ­ды­ны та­ну мүм­кін­ді­гі:
Та­лап етіл­мей­ді
2-ең­бек функ­ци­я­сы:
Жаң­быр­лат­қыш ма­ши­на­лар­ға тех­ни­ка­лық қыз­мет көр­се­ту
1-дағ­ды:
Жаң­быр­лат­қыш ма­ши­на­лар­ды жұ­мысқа дай­ын­дау
Ма­шық­тар
1. Ша­ру­а­шы­лық ау­ма­ғын­да жаң­быр­лат­қыш және су­а­ру тех­ни­ка­сын, сон­дай-ақ су­а­ру құ­быр­ла­рын бір жер­ден екін­ші жер­ге ти­еу, тү­сі­ру және (неме­се) та­сы­мал­да­у­ға қа­ты­су.
2. Жаң­быр­лат­қыш және су­а­ру тех­ни­ка­сын, су­а­ру құ­быр­ла­рын мон­таж­дау және бөл­шек­теу.
3. Егі­стіктер­ді және ша­ру­а­шы­лы­қі­ші­лік су­а­ру же­лі­сін су­а­ру­ға дай­ын­да­уды ба­қы­лау.
4. Әр түр­лі кон­струк­ци­яда­ғы жаң­быр­лат­қыш және су­а­ру тех­ни­ка­сын ор­на­ту және бөл­шек­теу.
5. Жаң­быр­лат­қыш және су­а­ру тех­ни­ка­сын су­а­ру же­лі­сіне және электр­мен жаб­дық­тау же­лі­ле­ріне қо­су.
6. Трак­тор ба­за­сын­да жа­сал­ған өзді­гі­нен жү­ре­тін жаң­быр­лат­қыш ап­па­рат­тар­ды бас­қа­ру.
Бі­лім­дер
1. Жол қоз­ға­лы­сы және жүк­тер­ді та­сы­мал­дау ере­же­ле­рі.
2. Жаң­быр­лат­қыш және су­а­ру тех­ни­ка­сы­ның (қон­дыр­ғы­ла­ры­ның) құ­ры­лы­сы мен жұ­мыс прин­ципте­рі.
3. Тұ­ты­ну­шы­лар­дың электр қон­дыр­ғы­ла­рын пай­да­ла­ну ере­же­ле­рі.
Дағ­ды­ны та­ну мүм­кін­ді­гі:
Та­лап етіл­мей­ді
2-дағ­ды:
Жаң­быр­лат­қыш ма­ши­на­лар­ға жөн­деу жұ­мыста­рын және тех­ни­ка­лық қыз­мет көр­се­ту­ді жүр­гі­зу
Ма­шық­тар
1. Жаң­быр­лат­қыш ма­ши­на­ны тұ­рақ­ты түр­де тех­ни­ка­лық тек­се­ру­ден өт­кі­зу.
2. Жаң­быр­лат­қыш ма­ши­на­лар мен қон­дыр­ғы­лар­ға ұсақ жөн­деу жұ­мыста­рын жүр­гі­зу.
3. Дай­ын­да­у­шы за­уыт­тың нұс­қа­улы­ғы­на сәй­кес жаң­быр­лат­қыш ма­ши­на­ның ақа­у­ла­рын жою және тех­ни­ка­лық қыз­мет көр­се­ту.
4. Дай­ын­да­у­шы за­уыт­тың сер­ви­стік қыз­ме­ті­мен өза­ра іс-қи­мыл жа­сай оты­рып, қо­сал­қы бөл­шек­тер­ге тап­сы­рыс бе­ру.
5. Жаң­быр­лат­қыш ма­ши­на­ны қы­сқы сақ­та­у­ға қа­был­дау.
6. Ма­ши­на­лар­ды пай­да­ла­ну про­це­сін­де анық­тал­ған ақа­у­лар­ды тір­кеу және құ­жат­тау.
7. Жаб­дық­тың пай­да­ла­ну па­ра­метр­ле­рін ба­қы­лау және олар­ды тү­зе­ту.
Бі­лім­дер
1. Жол қоз­ға­лы­сы және жүк­тер­ді та­сы­мал­дау ере­же­ле­рі.
2. Жаң­быр­лат­қыш және су­а­ру тех­ни­ка­сы­ның құ­ры­лы­сы.
3. Тұ­ты­ну­шы­лар­дың электр қон­дыр­ғы­ла­рын пай­да­ла­ну ере­же­ле­рі.
4. Қыз­мет көр­се­ті­ле­тін ме­ха­низмдер­дің жұ­мысын­да­ғы ақа­у­лар­ды жою тә­сіл­де­рі.
5. Ма­те­ри­ал­та­ну және сле­сар­лық іс негіз­де­рі.
6. Трак­тор­лар­дың құ­ры­лы­сы және пай­да­ла­ну ере­же­ле­рі.
7. Сор­ғы­лар мен су­а­ру тех­ни­ка­сы­ның құ­ры­лы­сы.
8. Гид­рав­ли­ка негіз­де­рі.
Дағ­ды­ны та­ну мүм­кін­ді­гі:
Та­лап етіл­мей­ді
Же­ке құ­зы­рет­тер­ге қой­ы­ла­тын та­лап­тар:
Ұқып­ты­лық
Мұ­қи­ят бо­лу
Икем­ді­лік
Өзін-өзі оқы­ту­ға дай­ынды­ғы
Кә­сі­би да­му­ға қа­бі­лет­ті­лік
Нәти­же­лі ең­бек­ке ын­та­лан­ды­ру
Түп­кі­лік­ті нәти­же­ге қол жет­кі­зу үшін жа­у­ап­кер­ші­лік
Мә­се­ле­лер­ді ше­шу­де­гі же­дел­ді­лік
Тех­ни­ка­лық ре­гла­мент­тер мен ұлт­тық стан­дарт­тар­дың ті­зі­мі:
1. «Астық қа­уіп­сіз­ді­гі ту­ра­лы» КО ТР 015/2011 – дән­ді және тех­ни­ка­лық да­қыл­дар­ға, со­ның ішін­де қант қы­зы­л­ша­сы­на қол­да­ны­ла­ды.
2. «Азық-тү­лік өнім­де­рі­нің қа­уіп­сіз­ді­гі ту­ра­лы» КО ТР 021/2011 – қант­қа және оның қай­та өң­дел­ген өнім­де­ріне қой­ы­ла­тын та­лап­тар.
3. «Азық-тү­лік өнім­де­рін таң­ба­лау ту­ра­лы» КО ТР 022/2011 – қант пен тұқым­дар­ды таң­ба­лау ере­же­ле­рі.
4. «Ми­не­рал­дық ты­ңайт­қы­штар­дың қа­уіп­сіз­ді­гі ту­ра­лы» КО ТР 039/2016 – қант қы­зы­л­ша­сын өсі­ру­де ты­ңайт­қы­штар­ды қол­да­ну­ды рет­тей­ді.
5. «Хи­ми­я­лық өнім­дер­дің қа­уіп­сіз­ді­гі ту­ра­лы» КО ТР 041/2017 – өсім­дік­тер­ді қор­ғау құ­рал­да­рын қам­ти­ды.
6. «Қант қы­зы­л­ша­сы­ның тұқым­да­ры. Тех­ни­ка­лық шар­ттар» МемСТ 17421-85 – тұқым са­па­сы­на қой­ы­ла­тын та­лап­тар.
7. «Ауыл ша­ру­а­шы­лы­ғы да­қыл­да­ры­ның тұқым­да­ры. Өн­гіш­ті­гін анық­тау әді­сте­рі» МемСТ 12038-84 – қы­зы­л­ша тұқым­да­ры­на қол­да­ны­ла­ды.
8. «Азық-тү­лік қа­уіп­сіз­ді­гі ме­недж­мен­ті жүй­е­ле­рі» ҚР СТ ISO 22000:2019 – қант қы­зы­л­ша­сын қай­та өң­де­у­ге ар­нал­ған.
9. «Ақ қант. Тех­ни­ка­лық шар­ттар» МемСТ 31361-2008 – дай­ын өнім са­па­сы­ның стан­дарт­та­ры.
10. «Қант қы­зы­л­ша­сы. Сы­нау әді­сте­рі» МемСТ 21.101-97 – та­мыр да­қыл­да­ры­ның­са­па­сын ба­ға­лау әді­сте­рі.
СБШ шең­бе­рін­де бас­қа кә­сіп­тер­мен бай­ла­ныс:
СБШ дең­гейі:
Кә­сіп ата­уы:
4
Ауыл ша­ру­а­шы­лы­ғы ма­ши­на­ла­ры мен трак­тор­ла­рын бап­та­у­шы
3
Там­шы­ла­тып су­а­ру жүй­е­ле­ріне қыз­мет көр­се­ту және пай­да­ла­ну жө­нін­де­гі опе­ра­тор
2
Жер­ді су­а­ру жө­нін­де­гі жұ­мыс­шы
13. «Ауыл ша­ру­а­шы­лы­ғы тех­ни­ка­сы ин­же­не­рі» кә­сіп кар­точ­ка­сы:
Топ ко­ды:
2144-7
Қыз­мет ата­уы­ның ко­ды:
2144-7-001
Кә­сіп ата­уы:
Ауыл ша­ру­а­шы­лы­ғы тех­ни­ка­сы ин­же­не­рі
СБШ бой­ын­ша бі­лік­ті­лік дең­гейі:
6
СБШ бой­ын­ша бі­лік­ті­лік іш­кі дең­гейі:
БТ­БА, БА және бас­қа да үл­гі­лік бі­лік­ті­лік си­патта­ма­ла­ры бой­ын­ша бі­лік­ті­лік дең­гейі:
«Ауыл ша­ру­а­шы­лы­ғы ұй­ым­да­ры­ның бас­шы­ла­ры және ма­ман­да­ры ла­у­а­зым­да­ры­ның үл­гі­лік бі­лік­ті­лік си­патта­ма­ла­рын бе­кі­ту ту­ра­лы» Қа­зақ­стан Рес­пуб­ли­ка­сы Ауыл ша­ру­а­шы­лы­ғы ми­ни­стрі­нің 2019 жы­л­ғы 21 та­мы­зда­ғы № 307 бұй­ры­ғы­на өзге­рі­стер ен­гі­зу ту­ра­лы» Қа­зақ­стан Рес­пуб­ли­ка­сы Ауыл ша­ру­а­шы­лы­ғы ми­ни­стрі­нің 2025 жы­л­ғы 5 қыр­күй­ек­те­гі № 282 бұй­ры­ғы
2-бө­лім. Ма­ман­дар ла­у­а­зым­да­ры
Кә­сіп­тік бі­лім дең­гейі:
Бі­лім дең­гейі:
жо­ға­ры бі­лім
(ба­ка­лаври­ат, ма­ман
дә­ре­же­сі, ор­ди­на­ту­ра)
Ма­ман­дық:
Аг­ро­ин­же­не­рия
Бі­лік­ті­лік:
-
Жұ­мыс тә­жі­ри­бе­сіне қой­ы­ла­тын та­лап­тар:
Ауыл ша­ру­а­шы­лы­ғы тех­ни­ка­сы І са­нат­ты ин­же­нер: (аг­рар­лық тех­ни­ка және тех­но­ло­гия) ма­манды­ғы бой­ын­ша жо­ға­ры бі­лім (және/неме­се ба­ка­лавр, ма­ги­стра­ту­ра, фи­ло­со­фия док­то­ры РhD, бей­і­ні бой­ын­ша док­тор) және ма­ши­на-трак­тор­лық парк­ті пай­да­ла­ну жө­нін­де­гі ІІ са­нат­ты ин­же­нер ла­у­а­зы­мын­да­ғы жұ­мыс өті­лі 3 жыл­дан кем емес;
Ауыл ша­ру­а­шы­лы­ғы тех­ни­ка­сы жө­нін­де­гі ІІ са­нат­ты ин­же­нер: (аг­рар­лық тех­ни­ка және тех­но­ло­гия) ма­манды­ғы бой­ын­ша жо­ға­ры бі­лім (және/неме­се ба­ка­лавр, ма­ги­стра­ту­ра, фи­ло­со­фия док­то­ры РhD, бей­і­ні бой­ын­ша док­тор) және ма­ши­на-трак­тор­лық парк­ті пай­да­ла­ну жө­нін­де­гі са­на­ты жоқ ин­же­нер ла­у­а­зы­мын­да­ғы жұ­мыс өті­лі 3 жыл­дан кем емес;
Ауыл ша­ру­а­шы­лы­ғы тех­ни­ка­сы жө­нін­де­гі са­на­ты жоқ ин­же­нер: (аг­рар­лық тех­ни­ка және тех­но­ло­гия) ма­манды­ғы бой­ын­ша жо­ға­ры бі­лім (және/неме­се ба­ка­лавр, ма­ги­стра­ту­ра, фи­ло­со­фия док­то­ры РhD, бей­і­ні бой­ын­ша док­тор), жұ­мыс өті­ліне та­лап қой­ыл­май­ды неме­се (ауыл ша­ру­а­шы­лы­ғын ме­ха­ни­ка­лан­ды­ру, ауыл ша­ру­а­шы­лы­ғын­да­ғы тех­ни­ка­лық қыз­мет көр­се­ту және жөн­деу) ма­манды­ғы бой­ын­ша тех­ни­ка­лық және кә­сіп­тік (ар­на­у­лы ор­та, ор­та кә­сіп­тік) бі­лім және кә­сі­би қыз­мет ба­ғы­ты бой­ын­ша жұ­мыс өті­лі 3 жыл­дан кем емес.
Фор­мал­ды емес және ин­фор­мал­ды бі­лім­мен бай­ла­ныс:
Кә­сіп­тің бас­қа мүм­кін ата­у­ла­ры:
2144-7-005 Ауыл ша­ру­а­шы­лы­ғы ма­ши­на­ла­ры және тех­но­ло­ги­я­лық жаб­дық­тар жө­нін­де­гі ин­же­нер-ме­ха­ник
2144-7-002 Ма­ши­на-трак­тор пар­кін пай­да­ла­ну жө­нін­де­гі ин­же­нер 2144-7-004 Ауыл ша­ру­а­шы­лы­ғы­ның ин­же­нер-ме­ха­ни­за­то­ры
Қыз­мет­тің негіз­гі мақ­са­ты:
Ауыл ша­ру­а­шы­лы­ғын­да­ғы өн­ді­рі­стік про­це­стер­ді эле­мент­тер­мен тех­ни­ка­лық сүй­е­мел­де­уді қам­та­ма­сыз ету ауыл ша­ру­а­шы­лы­ғы тех­ни­ка­сын пай­да­ла­ну­ды жос­пар­лау, ұй­ым­да­сты­ру және ба­қы­лау.
Ең­бек функ­ци­я­ла­ры­ның си­патта­ма­сы
Ең­бек функ­ци­я­ла­ры­ның тіз­бе­сі:
Мін­дет­ті ең­бек функ­ци­я­ла­ры:
1. Ауыл ша­ру­а­шы­лы­ғы тех­ни­ка­сын дай­ын­дау және пай­да­ла­ну жө­нін­де­гі жұ­мыстар­ды ұй­ым­да­сты­ру
2. Ауыл ша­ру­а­шы­лы­ғы тех­ни­ка­сын жұ­мысқа жа­рам­ды күй­де ұстау жө­нін­де­гі бө­лім­ше­нің жұ­мыста­рын ұй­ым­да­сты­ру
Қо­сым­ша ең­бек функ­ци­я­ла­ры:
1-ең­бек функ­ци­я­сы:
Ауыл ша­ру­а­шы­лы­ғы тех­ни­ка­сын дай­ын­дау және пай­да­ла­ну жө­нін­де­гі жұ­мыстар­ды ұй­ым­да­сты­ру
1-дағ­ды:
Бө­лім­ше­де ауыл ша­ру­а­шы­лы­ғы тех­ни­ка­сын пай­да­ла­ну ти­ім­ді­лі­гін тал­дау
Ма­шық­тар
1. Ауыл ша­ру­а­шы­лы­ғы тех­ни­ка­сы­на тех­ни­ка­лық қыз­мет көр­се­ту және жөн­деу жұ­мыста­ры­ның жиын­тық ең­бек сый­ым­ды­лы­ғын есеп­теу.
2. Аг­ре­гат­тар­ды жи­нақ­тау ке­зін­де ең­бек­ті қор­ғау және өрт қа­уіп­сіз­ді­гі та­лап­та­ры­ның сақ­та­луын ба­қы­лау.
3. Ауыл ша­ру­а­шы­лы­ғы тех­ни­ка­сы­ның жұ­мысы ба­ры­сын­да пай­да­ла­ну көр­сет­кіш­те­рін есеп­теу.
4. Ауыл ша­ру­а­шы­лы­ғы тех­ни­ка­сы­ның жұ­мыс жағ­дай­ла­рын және тех­но­ло­ги­я­лық опе­ра­ци­я­лар­ды орын­да­у­ға қой­ы­ла­тын аг­ро­тех­ни­ка­лық та­лап­тар­ды тал­дау.
5. Әр­түр­лі цифр­лық ре­сур­стар­ды (ин­тер­нет-ре­сур­стар, анық­та­ма­лық де­рекқор­лар) пай­да­ла­на оты­рып, кә­сі­би ақ­па­рат­ты із­деу, тал­дау және ба­ға­лау.
Бі­лім­дер
1. Ме­ха­ни­ка­лан­ды­ры­л­ған ауыл ша­ру­а­шы­лы­ғы жұ­мыста­рын орын­да­у­ға қой­ы­ла­тын аг­ро­тех­ни­ка­лық та­лап­тар.
2. Ауыл ша­ру­а­шы­лы­ғы тех­ни­ка­сын пай­да­ла­ну жө­нін­де­гі нор­ма­тив­тік-тех­ни­ка­лық құ­жат­та­ма.
3. Ауыл ша­ру­а­шы­лы­ғы тех­ни­ка­сын пай­да­ла­ну­ды ұй­ым­да­сты­ру үшін ма­те­ри­ал­дық-тех­ни­ка­лық ре­сур­стар­ды пай­да­ла­ну нор­ма­ла­ры.
4. Ауыл ша­ру­а­шы­лы­ғы тех­ни­ка­сы­ның пай­да­ла­ну көр­сет­кіш­те­рін арт­ты­ру тә­сіл­де­рі.
Дағ­ды­ны та­ну мүм­кін­ді­гі:
Та­лап етіл­мей­ді
2-дағ­ды:
Жа­ңа ауыл ша­ру­а­шы­лы­ғы тех­ни­ка­сын пай­да­ла­ну­ға бе­ру
Ма­шық­тар
1. Ауыл ша­ру­а­шы­лы­ғы тех­ни­ка­сын іс­ке қо­су (сы­нақ­тан өт­кі­зу), рет­теу, ке­шен­ді сы­нақ­тан өт­кі­зу және сы­нақ­тан өт­кі­зу жұ­мыста­рын орын­дау.
2. Ма­ши­на­лар мен жаб­дық­тар­ды құ­ра­с­ты­ру және рет­теу жұ­мыста­рын жүр­гі­зу.
3. Ауыл ша­ру­а­шы­лы­ғы тех­ни­ка­сы­ның тех­ни­ка­лық жай-күйі ту­ра­лы акт жа­сау.
4. Ауыл ша­ру­а­шы­лы­ғы тех­ни­ка­сын қа­был­дау жө­нін­де­гі құ­жат­тар­ды ре­сім­деу.
5. Ауыл ша­ру­а­шы­лы­ғы тех­ни­ка­сын дай­ын­дау және пай­да­ла­ну бой­ын­ша орын­да­у­шы­лар­дың жұ­мыста­рын жос­пар­лау.
6. Ауыл ша­ру­а­шы­лы­ғы тех­ни­ка­сын пай­да­ла­ну­ға бе­ру ке­зін­де цифр­лық плат­фор­ма­лар­ды, бағ­дар­ла­ма­лық қам­та­ма­сыз ету­ді және мо­ни­то­ринг жүй­е­ле­рін пай­да­ла­ну.
Бі­лім­дер
1. Кон­струк­тор­лық құ­жат­та­ма­ның бі­рың­ғай жүй­е­сі.
2. Ауыл ша­ру­а­шы­лы­ғы тех­ни­ка­сы­мен бір­ге жет­кі­зі­ле­тін тех­ни­ка­лық құ­жат­та­ма­ның құ­ра­мы.
3. Ауыл ша­ру­а­шы­лы­ғы тех­ни­ка­сын пай­да­ла­ну жө­нін­де­гі нор­ма­тив­тік және тех­ни­ка­лық құ­жат­та­ма.
4. Ауыл ша­ру­а­шы­лы­ғы тех­ни­ка­сын қа­был­дау құ­жат­та­рын ре­сім­деу тәр­ті­бі.
Дағ­ды­ны та­ну мүм­кін­ді­гі:
Та­лап етіл­мей­ді
2-ең­бек функ­ци­я­сы:
Ауыл ша­ру­а­шы­лы­ғы тех­ни­ка­сын жұ­мысқа жа­рам­ды күй­де ұстау жө­нін­де­гі бө­лім­ше­нің
жұ­мыста­рын ұй­ым­да­сты­ру
1-дағ­ды:
Ауыл ша­ру­а­шы­лы­ғы тех­ни­ка­сы­на тех­ни­ка­лық қыз­мет көр­се­ту және жөн­деу
Ма­шық­тар
1. Ауыл ша­ру­а­шы­лы­ғы тех­ни­ка­сын ди­а­гно­сти­ка­лау және күр­де­лі жөн­де­уді ор­та­лық­тан­ды­ры­л­ған орын­да­у­ға тап­сы­ры­стар­ды ре­сім­деу.
2. Ауыл ша­ру­а­шы­лы­ғы тех­ни­ка­сы­на тех­ни­ка­лық қыз­мет көр­се­ту са­па­сын ба­қы­лау (то­пы­рақ өң­деу тех­ни­ка­сы, отыр­ғы­зу аг­ре­гат­та­ры, әм­бе­бап ком­байн­дар).
3. Ауыл ша­ру­а­шы­лы­ғы тех­ни­ка­сы­на тех­ни­ка­лық қыз­мет көр­се­ту мен жөн­де­удің жыл­дық жос­пар-кесте­сін әзір­леу.
4. Ауыл ша­ру­а­шы­лы­ғы тех­ни­ка­сы­ның то­лық­тығ­ын тек­се­ру.
Бі­лім­дер
1. Жо­ба­лау құ­жат­та­ма­сы­ның бі­рың­ғай жүй­е­сі.
2. Ауыл ша­ру­а­шы­лы­ғы тех­ни­ка­сы­мен бір­ге жет­кі­зі­ле­тін тех­ни­ка­лық құ­жат­та­ма­ның құ­ра­мы.
3. Ауыл ша­ру­а­шы­лы­ғы тех­ни­ка­сын пай­да­ла­ну­ға ар­нал­ған нор­ма­тив­тік-тех­ни­ка­лық құ­жат­та­ма.
4. Ауыл ша­ру­а­шы­лы­ғы тех­ни­ка­сын қа­был­да­у­ға құ­жат­тар­ды дай­ын­дау тәр­ті­бі.
5. Ауыл ша­ру­а­шы­лы­ғы тех­ни­ка­сы­на ар­нал­ған цифр­лық тех­но­ло­ги­я­лар­ды, элек­трон­дық құ­жат ай­на­лы­мын және мо­ни­то­ринг жүй­е­ле­рін пай­да­ла­ну негіз­де­рі.
Дағ­ды­ны та­ну мүм­кін­ді­гі:
Та­лап етіл­мей­ді
2-дағ­ды:
Ауыл ша­ру­а­шы­лы­ғы жаб­дық­та­рын пай­да­ла­ну және жұ­мысқа жа­рам­ды күй­де ұстау ке­зін­де жұ­мыстар­дың орын­да­лу са­па­сын ба­қы­лау
Ма­шық­тар
1. Сақ­та­удан алу ке­зін­де ауыл ша­ру­а­шы­лы­ғы тех­ни­ка­сын құ­ра­с­ты­ру және іс­ке қо­су-бап­тау жұ­мыста­ры­ның са­па­сын ба­қы­лау.
2. Же­ке­ле­ген то­рап­тар­ды та­зар­ту, бөл­шек­теу және кон­сер­ва­ци­я­лау, сон­дай-ақ ауыл ша­ру­а­шы­лы­ғы тех­ни­ка­сын сақ­та­у­ға ор­на­ла­сты­ру жө­нін­де­гі жұ­мыстар­ды қа­был­дау.
3. Құ­рал­дар­дың, жаб­дық­тар­дың және ауыл ша­ру­а­шы­лы­ғы тех­ни­ка­сы­ның жұ­мыс қа­бі­лет­ті­лі­гін, сон­дай-ақ сақ­тау шар­тта­рын тек­се­ру және бап­тау.
4. Тех­но­ло­ги­я­лық және ұй­ым­да­сты­ру-тех­но­ло­ги­я­лық кар­та­лар­ды әзір­леу.
Бі­лім­дер
1. Жаб­дық­тың жұ­мыс прин­ци­пі.
2. Қыз­мет көр­се­ті­ле­тін мүк­әм­мал, ай­ла­бұй­ым­дар және өл­шеу ас­пап­та­рын пай­да­ла­ну қа­ғи­да­ла­ры.
3. Аг­ро­тех­ни­ка­ның құ­ры­лы­сы мен пай­да­ла­ну ере­же­ле­рі.
4. Ауыл ша­ру­а­шы­лы­ғы жұ­мыста­рын орын­дау прин­ципте­рі.
5. Құ­жат­та­ма­ны ре­сім­деу ере­же­ле­рі.
6. Ең­бек­ті қор­ғау, өрт және эко­ло­ги­я­лық қа­уіп­сіз­дік та­лап­та­ры.
Дағ­ды­ны та­ну мүм­кін­ді­гі:
Та­лап етіл­мей­ді
Же­ке құ­зы­рет­тер­ге қой­ы­ла­тын та­лап­тар:
Бей­ім­ді­лік
Күй­зе­ліс­ке тұ­рақ­ты­лық
Ана­ли­ти­ка­лық ой­лау
Ба­ста­ма­шы­лық
Қа­рым-қа­ты­нас
Ин­но­ва­ция және жа­ңа­шыл­дық
Бас­қа­лар­ды ын­та­лан­ды­ру қа­бі­ле­ті
Цифр­лық са­у­ат­ты­лық,
Цифр­лық тех­но­ло­ги­я­лар­ды мең­ге­ру­ге және қол­да­ну­ға
дай­ын­дық.
Тех­ни­ка­лық ре­гла­мент­тер мен ұлт­тық стан­дарт­тар­дың ті­зі­мі:
1. «Астық қа­уіп­сіз­ді­гі ту­ра­лы» КО ТР 015/2011 – дән­ді және тех­ни­ка­лық да­қыл­дар­ға, со­ның ішін­де қант қы­зы­л­ша­сы­на қол­да­ны­ла­ды.
2. «Азық-тү­лік өнім­де­рі­нің қа­уіп­сіз­ді­гі ту­ра­лы» КО ТР 021/2011 – қант­қа және оның қай­та өң­дел­ген өнім­де­ріне қой­ы­ла­тын та­лап­тар.
3. «Азық-тү­лік өнім­де­рін таң­ба­лау ту­ра­лы КО ТР 022/2011» – қант пен тұқым­дар­ды таң­ба­лау ере­же­ле­рі.
4. «Ми­не­рал­дық ты­ңайт­қы­штар­дың қа­уіп­сіз­ді­гі ту­ра­лы» КО ТР 039/2016 – қант қы­зы­л­ша­сын өсі­ру­де ты­ңайт­қы­штар­ды қол­да­ну­ды рет­тей­ді.
5. «Хи­ми­я­лық өнім­дер­дің қа­уіп­сіз­ді­гі ту­ра­лы» КО ТР 041/2017 – өсім­дік­тер­ді қор­ғау құ­рал­да­рын қам­ти­ды.
6. «Қант қы­зы­л­ша­сы­ның тұқым­да­ры. Тех­ни­ка­лық шар­ттар» МемСТ 17421-85 – тұқым са­па­сы­на қой­ы­ла­тын та­лап­тар.
7. «Ауыл ша­ру­а­шы­лы­ғы да­қыл­да­ры­ның тұқым­да­ры. Өн­гіш­ті­гін анық­тау әді­сте­рі» МемСТ 12038-84 – қы­зы­л­ша тұқым­да­ры­на қол­да­ны­ла­ды.
8. «Азық-тү­лік қа­уіп­сіз­ді­гі ме­недж­мен­ті жүй­е­ле­рі» ҚР СТ ISO 22000:2019 – қант қы­зы­л­ша­сын қай­та өң­де­у­ге ар­нал­ған.
9. «Ақ қант. Тех­ни­ка­лық шар­ттар» МемСТ 31361-2008 – дай­ын өнім са­па­сы­ның стан­дарт­та­ры.
10. «Қант қы­зы­л­ша­сы. Сы­нау әді­сте­рі» МемСТ 21.101-97 – та­мыр да­қыл­да­ры­ның­са­па­сын ба­ға­лау әді­сте­рі.
СБШ шең­бе­рін­де бас­қа кә­сіп­тер­мен бай­ла­ныс:
СБШ дең­гейі:
Кә­сіп ата­уы:
7
Бас ме­ха­ник (ауыл ша­ру­а­шы­лы­ғын­да)
6
Ауыл ша­ру­а­шы­лы­ғы өн­ді­рі­сі­нің ин­же­нер-ме­ха­ни­гі
5
Ин­же­нер-ме­ха­ник кө­мек­ші­сі
5
Ауыл ша­ру­а­шы­лы­ғы тех­ни­ка­сы жө­нін­де­гі тех­ник
14. «Тұқым ша­ру­а­шы­лы­ғы жө­нін­де­гі аг­ро­ном» кә­сіп кар­точ­ка­сы:
Топ ко­ды:
2132-1
Қыз­мет ата­уы­ның ко­ды:
2132-1-002
Кә­сіп ата­уы:
Тұқым ша­ру­а­шы­лы­ғы жө­нін­де­гі аг­ро­ном
СБШ бой­ын­ша бі­лік­ті­лік дең­гейі:
6
СБШ бой­ын­ша бі­лік­ті­лік іш­кі дең­гейі:
БТ­БА, БА және бас­қа да үл­гі­лік бі­лік­ті­лік си­патта­ма­ла­ры бой­ын­ша бі­лік­ті­лік дең­гейі:
«Ауыл ша­ру­а­шы­лы­ғы ұй­ым­да­ры­ның бас­шы­ла­ры және ма­ман­да­ры ла­у­а­зым­да­ры­ның үл­гі­лік бі­лік­ті­лік си­патта­ма­ла­рын бе­кі­ту ту­ра­лы»
Қа­зақ­стан Рес­пуб­ли­ка­сы Ауыл ша­ру­а­шы­лы­ғы ми­ни­стрі­нің 2019 жы­л­ғы 21 та­мы­зда­ғы № 307 бұй­ры­ғы­на өзге­рі­стер ен­гі­зу ту­ра­лы» Қа­зақ­стан Рес­пуб­ли­ка­сы Ауыл ша­ру­а­шы­лы­ғы ми­ни­стрі­нің 2025 жы­л­ғы 5 қыр­күй­ек­те­гі № 282 бұй­ры­ғы
2-бө­лім. Ма­ман­дар ла­у­а­зым­да­ры
18-па­ра­граф. Тұқым ша­ру­а­шы­лы­ғы жө­нін­де­гі аг­ро­ном
Кә­сіп­тік бі­лім дең­гейі:
Бі­лім дең­гейі:
жо­ға­ры бі­лім (ба­ка­лаври­ат, ма­ман дә­ре­же­сі, ор­ди­на­ту­ра)
Ма­ман­дық: Аг­ро­но­мия
Бі­лік­ті­лік:
-
Жұ­мыс тә­жі­ри­бе­сіне қой­ы­ла­тын та­лап­тар:
І са­нат­ты тұқым ша­ру­а­шы­лы­ғы жө­нін­де­гі аг­ро­ном: жо­ға­ры бі­лім (және/неме­се ба­ка­лавр, ма­ги­стра­ту­ра, фи­ло­со­фия док­то­ры РhD, бей­і­ні бой­ын­ша док­тор) өсім­дік ша­ру­а­шы­лы­ғы және/неме­се мал ша­ру­а­шы­лы­ғы және/неме­се ве­те­ри­на­рия ба­ғыт­та­ры бой­ын­ша және ІІ са­нат­ты тұқым ша­ру­а­шы­лы­ғы жө­нін­де­гі аг­ро­ном ла­у­а­зы­мын­да жұ­мыс өті­лі 3 жыл­дан кем емес;
ІІ са­нат­ты тұқым ша­ру­а­шы­лы­ғы жө­нін­де­гі аг­ро­ном: жо­ға­ры бі­лім (және/неме­се ба­ка­лавр, ма­ги­стра­ту­ра, фи­ло­со­фия док­то­ры РhD, бей­і­ні бой­ын­ша док­тор) өсім­дік ша­ру­а­шы­лы­ғы және/неме­се мал ша­ру­а­шы­лы­ғы және/неме­се ве­те­ри­на­рия ба­ғыт­та­ры бой­ын­ша және тұқым ша­ру­а­шы­лы­ғы жө­нін­де­гі аг­ро­ном ла­у­а­зы­мын­да­ғы кә­сіп­тік қыз­мет ба­ғы­ты бой­ын­ша жұ­мыс өті­лі 3 жыл­дан кем емес неме­се тех­ни­ка­лық және кә­сіп­тік (ар­на­у­лы ор­та, ор­та кә­сіп­тік) ма­манды­ғы бой­ын­ша неме­се са­на­ты жоқ тұқым ша­ру­а­шы­лы­ғы жө­нін­де­гі аг­ро­ном ла­у­а­зы­мын­да жұ­мыс өті­лі 5 жыл­дан кем емес;
Са­на­ты жоқ тұқым ша­ру­а­шы­лы­ғы жө­нін­де­гі аг­ро­ном: жо­ға­ры бі­лім (және/неме­се ба­ка­лавр, ма­ги­стра­ту­ра, фи­ло­со­фия док­то­ры РhD, бей­і­ні бой­ын­ша док­тор) өсім­дік ша­ру­а­шы­лы­ғы және/неме­се мал ша­ру­а­шы­лы­ғы және/неме­се ве­те­ри­на­рия ба­ғыт­та­ры бой­ын­ша және/неме­се тех­ни­ка­лық және кә­сіп­тік (ар­на­у­лы ор­та, ор­та кә­сіп­тік) аг­ро­но­мия ма­манды­ғы бой­ын­ша жұ­мыс өті­ліне та­лап қой­ыл­май­ды.
Фор­мал­ды емес және ин­фор­мал­ды бі­лім­мен бай­ла­ныс:
Кә­сіп­тің бас­қа мүм­кін ата­у­ла­ры:
2132-1-001 Аг­ро­ном
2132-3-001 Аг­ро­ном-то­пы­рақ­та­ну­шы
2132-2-004 Кө­кө­ніс өсі­ру­ші
Қыз­мет­тің негіз­гі мақ­са­ты:
Қант қы­зы­л­ша­сы­ның жо­ға­ры са­па­лы сұ­рып­тық тұқым­да­ры мен отыр­ғы­зу ма­те­ри­а­лын алу­ды ұй­ым­да­сты­ру және қам­та­ма­сыз ету.
Ең­бек функ­ци­я­ла­ры­ның си­патта­ма­сы
Ең­бек функ­ци­я­ла­ры­ның тіз­бе­сі:
Мін­дет­ті ең­бек функ­ци­я­ла­ры:
1.Тұқым­ның се­бу са­па­сын арт­ты­ру
2. Жо­ға­ры са­па­лы сорт­тық тұқым­дар мен отыр­ғы­зу ма­те­ри­ал­да­рын өсі­ру бой­ын­ша жұ­мыстар­ды ұй­ым­да­сты­ру
Қо­сым­ша ең­бек функ­ци­я­ла­ры:
1-ең­бек функ­ци­я­сы:
Тұқым­ның се­бу са­па­сын арт­ты­ру
1-дағ­ды:
Тұқым се­бу са­па­сын арт­ты­ру бой­ын­ша жұ­мыс жүр­гі­зу
Ма­шық­тар
1. Жо­ға­ры са­па­лы тұқым алу мақ­са­тын­да тұқым­дық учас­ке­лер­ді отыр­ғы­зу­дың және олар­ға кү­тім жа­са­у­ға ар­нал­ған аг­ро­но­ми­я­лық іс-ша­ра­лар­ды жүр­гі­зу­дің оң­тай­лы мер­зім­де­рін қам­та­ма­сыз ету.
2. Сорт­тық егі­стер­ді апро­ба­ци­ядан өт­кі­зу.
3. Жа­ңа сорт­тар­ды өн­ді­рі­стік сы­нақ­тан өт­кі­зу­ді ұй­ым­да­сты­ру.
4. Сорт ал­ма­сты­ру және сорт жа­ңар­ту бой­ын­ша жұ­мыстар­ды жүр­гі­зу.
5. Өн­ді­ріс­ке жа­ңа жо­ға­ры са­па­лы сорт­тар мен бу­дан­дар­ды ен­гі­зу­ді қам­та­ма­сыз ету.
6. Жұ­мыс орын­да­рын ат­те­стат­та­у­ға және ұтым­ды ету­ге қа­ты­су.
7. Ең­бек­ті қор­ғау, өн­ді­рі­стік са­ни­та­рия және өрт қа­уіп­сіз­ді­гі ере­же­ле­рі мен нор­ма­ла­ры­ның сақ­та­луын ба­қы­лау.
8. Өсім­дік ау­ру­ла­ры, зи­ян­кестер­мен және арам­шө­птер­мен кү­рес мә­се­ле­ле­рі бой­ын­ша ке­ңес бе­ру.
Бі­лім­дер
1.Тұқым са­па­сын жақ­сар­ту тә­сіл­де­рі мен әді­сте­рі.
2.Тұқым өн­ді­ру және өң­деу тех­но­ло­ги­я­сы.
3.Ғы­лым же­ті­стікте­рі мен тұқым ша­ру­а­шы­лы­ғы са­ла­сын­да­ғы озық тә­жі­ри­бе.
4.Тұқым­ның се­бу са­па­сын апро­ба­ци­я­лау және ба­ға­лау әді­сте­рі.
5. Тұқым өн­ді­ру және өң­деу тех­но­ло­ги­я­ла­ры.
6. Аг­ро­тех­ни­ка­лық тә­сіл­дер­дің да­қыл­дар­дың қа­си­ет­те­ріне әсе­рі.
7. Тұқым өн­ді­рі­сін­де қол­да­ны­ла­тын за­ма­на­уи цифр­лық тех­но­ло­ги­я­лар мен ақ­па­рат­тық жүй­е­лер.
8. Тұқым ма­те­ри­а­лын цифр­лық ба­қы­лау, есеп­ке алу және са­па­сын ба­қы­лау әді­сте­рі.
Дағ­ды­ны та­ну мүм­кін­ді­гі:
Та­лап етіл­мей­ді
2-дағ­ды:
Тұқым са­па­сын арт­ты­ру­ға
ба­ғыт­тал­ған аг­ро­тех­ни­ка­лық іс- ша­ра­лар­ды жос­пар­лау және олар­ға қа­ты­су
Ма­шық­тар
1. Тұқым ша­ру­а­шы­лы­ғын же­тіл­ді­ру, тап­шы және пер­спек­ти­ва­лы сорт­тар­дың тұқым өн­ді­рі­сін ұл­ғай­ту, да­қыл­дар­дың тұқым ша­ру­а­шы­лы­ғын өнер­к­ә­сіп­тік негіз­ге кө­ші­ру жө­нін­де­гі іс-ша­ра­лар­ды әзір­леу.
2. Жа­ңа зерт­ха­на­лық ас­пап­тар мен жаб­дық­тар­ды сы­на­у­ға, сон­дай-ақ тұқым­дық және отыр­ғы­зу ма­те­ри­ал­да­ры­на ар­нал­ған отан­дық стан­дарт­тар жо­ба­ла­рын апро­ба­ци­я­ла­у­ға қа­ты­су.
3. Өнім са­па­сы­на және ауыл ша­ру­а­шы­лы­ғы өні­мін өн­ді­ру­ге әсер ете­тін фак­тор­лар­ға бай­ла­ны­сты тұқым үл­гі­ле­рін ірік­теу және де­ректер­ді тал­дау жұ­мыста­рын жү­зе­ге асы­ру.
Бі­лім­дер
1. Тұқым са­па­сын жақ­сар­ту тә­сіл­де­рі мен әді­сте­рі.
2. Тұқым өн­ді­ру және өң­деу тех­но­ло­ги­я­сы.
3. Ғы­лым же­ті­стікте­рі мен тұқым ша­ру­а­шы­лы­ғы са­ла­сын­да­ғы озық тә­жі­ри­бе.
4. Тұқым­ның се­бу са­па­сын апро­ба­ци­я­лау және ба­ға­лау әді­сте­рі.
5. Тұқым өн­ді­ру және өң­деу тех­но­ло­ги­я­ла­ры.
6. «Сы­бай­лас жем­қор­лық­қа қар­сы іс-қи­мыл ту­ра­лы» За­ңы.
7. «Қа­зақ­стан Рес­пуб­ли­ка­сын­да­ғы тіл­дер ту­ра­лы» За­ңы.
Дағ­ды­ны та­ну мүм­кін­ді­гі:
Та­лап етіл­мей­ді
2-ең­бек функ­ци­я­сы:
Жо­ға­ры са­па­лы сорт­тық тұқым­дар мен отыр­ғы­зу ма­те­ри­ал­да­рын өсі­ру бой­ын­ша жұ­мыстар­ды ұй­ым­да­сты­ру
1-дағ­ды:
Жо­ға­ры са­па­лы сорт­тық тұқым­дар­ды өсі­ру бой­ын­ша жұ­мыстар­ды ұй­ым­да­сты­ру, жүр­гі­зу және бас­қа­ру
Ма­шық­тар
1. Жо­ға­ры са­па­лы сорт­тық тұқым­дар мен отыр­ғы­зу ма­те­ри­ал­да­рын өсі­ру жұ­мыста­рын ұй­ым­да­сты­ру.
2. Тұқым­дық егі­стер­ді уақ­ты­лы жи­на­уды қам­та­ма­сыз ету (егін жи­на­ған­нан кей­ін тұқым­дар­ды кеп­ті­ру, өң­деу және олар­ды жо­ға­ры се­бу кон­ди­ци­я­ла­ры­на жет­кі­зу).
3. Тұқым­дар­ды дұ­рыс сақ­тау мен мақ­сат­ты пай­да­ла­ну­ды ұй­ым­да­сты­ру.
4. Ша­ру­а­шы­лық үшін қа­жет­ті тұқым қо­рын құ­ру және сорт­тық, ги­брид­тік тұқым­дар­ды рес­пуб­ли­ка­лық қор­ға жет­кі­зу жө­нін­де­гі шар­ттық мін­дет­те­ме­лер­ді орын­дау жұ­мыста­рын ұй­ым­да­сты­ру.
Бі­лім­дер
1. Тұқым­дық ма­те­ри­ал­ды өн­ді­ру­ді, сақ­та­уды және өт­кі­зу­ді ұй­ым­да­сты­ру қа­ғи­да­ла­ры мен тех­но­ло­ги­я­ла­ры.
2. Қант қы­зы­л­ша­сы тұқы­мы­ның се­бу са­па­сын арт­ты­ру әді­сте­рі.
3. Зерт­ха­на­лық жаб­дық­ты пай­да­ла­ну ере­же­ле­рі.
4. «АӨК да­муын мем­ле­кет­тік рет­теу ту­ра­лы» Заң­ды.
5. «Ғы­лым ту­ра­лы» Заң­ды.
6. Аг­ро­тех­ни­ка­ны, тұқым­дар­дың егі­стік са­па­сын апро­ба­ци­я­лау және ба­ға­лау әді­сте­рін.
Дағ­ды­ны та­ну мүм­кін­ді­гі:
Та­лап етіл­мей­ді
2-дағ­ды:
Тұқым­дық және отыр­ғы­зу ма­те­ри­а­лын өн­ді­ру, сақ­тау және өт­кі­зу қа­ғи­да­ла­ры­ның сақ­та­луын ба­қы­лау
Ма­шық­тар
1. Іс­ке асы­ру­ға ар­нал­ған пар­ти­я­лар­дан тұқым­ның ба­қы­лау үл­гі­ле­рін ірік­теу.
2. Ла­бо­ра­то­ри­я­лық тал­дау нәти­же­ле­рі­нің дұ­ры­стығ­ын және құ­жат­тар­дың ре­сім­де­лу­ін тек­се­ру.
3. Сорт­тық және се­бу тұқым­да­ры­на қа­ты­сты жа­ңа нор­ма­тив­тік-тех­ни­ка­лық құ­жат­та­ма­ны ен­гі­зу, өзге­рі­стер мен то­лық­ты­ру­лар ту­ра­лы уақ­ты­лы ха­бар­дар ету.
4. Тұқым­дық және отыр­ғы­зу ма­те­ри­ал­да­ры­ның са­па­лық көр­сет­кіш­те­рін анық­тау үшін за­ма­на­уи зерт­ха­на­лық және ком­пью­тер­лік жаб­дық­ты пай­да­ла­ну.
5. Тұқым ша­ру­а­шы­лы­ғы бой­ын­ша құ­жат­та­ма­ны жүр­гі­зу: тұқым есе­бі кі­та­бын, сон­дай-ақ бел­гі­лен­ген есеп пен есеп­ті­лік­ті жүр­гі­зу.
6. Ауыл ша­ру­а­шы­лы­ғы да­қыл­да­рын өсі­ру­дің ин­тен­сив­ті тех­но­ло­ги­я­ла­рын ен­гізу­ге, ең­бек­ті ғы­лы­ми ұй­ым­да­сты­ру және ғы­лы­ми негіз­дел­ген ең­бек нор­ма­ла­рын әзір­леу мен ен­гізу­ге қа­ты­су.
Бі­лім­дер
1. Тұқым­дық ма­те­ри­ал­ды өн­ді­ру­ді, сақ­та­уды және өт­кі­зу­ді ұй­ым­да­сты­ру қа­ғи­да­ла­ры мен тех­но­ло­ги­я­ла­ры.
2. Қант қы­зы­л­ша­сы тұқы­мы­ның се­бу са­па­сын арт­ты­ру әді­сте­рі.
3. Зерт­ха­на­лық жаб­дық­ты пай­да­ла­ну ере­же­ле­рі.
4. Тұқым­дық және отыр­ғы­зу ма­те­ри­ал­да­рын се­бу­ге және отыр­ғызуға дай­ын­дау тех­но­ло­ги­я­ла­ры.
5. Тұқым са­па­сын жақ­сар­ту тә­сіл­де­рі мен әді­сте­рін.
6. Тұқым өн­ді­ру және өң­деу тех­но­ло­ги­я­сын.
7. Тұқым ша­ру­а­шы­лы­ғы са­ла­сын­да­ғы ғы­лым же­ті­стікте­рін және озық тә­жі­ри­бе­ні.
Дағ­ды­ны та­ну мүм­кін­ді­гі:
Та­лап етіл­мей­ді
Же­ке құ­зы­рет­тер­ге қой­ы­ла­тын та­лап­тар:
Бей­ім­ді­лік
Стра­те­ги­я­лық ой­лау
Күй­зе­ліс­ке тұ­рақ­ты­лық
Ана­ли­ти­ка­лық ой­лау
Ба­ста­ма­шы­лық
Көш­бас­шы­лық
Қа­рым-қа­ты­нас
Ин­но­ва­ция және жа­ңа­шыл­дық
Зей­ін
Бас­қа­лар­ды ын­та­лан­ды­ру қа­бі­ле­ті
Тех­ни­ка­лық ре­гла­мент­тер мен ұлт­тық стан­дарт­тар­дың ті­зі­мі:
1. «Астық қа­уіп­сіз­ді­гі ту­ра­лы» КО ТР 015/2011 – дән­ді және тех­ни­ка­лық да­қыл­дар­ға, со­ның ішін­де қант қы­зы­л­ша­сы­на қол­да­ны­ла­ды.
2. «Азық-тү­лік өнім­де­рі­нің қа­уіп­сіз­ді­гі ту­ра­лы» КО ТР 021/2011 – қант­қа және оның қай­та өң­дел­ген өнім­де­ріне қой­ы­ла­тын та­лап­тар.
3. «Азық-тү­лік өнім­де­рін таң­ба­лау ту­ра­лы» КО ТР 022/2011 – қант пен тұқым­дар­ды таң­ба­лау ере­же­ле­рі.
4. «Ми­не­рал­дық ты­ңайт­қы­штар­дың қа­уіп­сіз­ді­гі ту­ра­лы» КО ТР 039/2016 – қант қы­зы­л­ша­сын өсі­ру­де ты­ңайт­қы­штар­ды қол­да­ну­ды рет­тей­ді.
5. «Хи­ми­я­лық өнім­дер­дің қа­уіп­сіз­ді­гі ту­ра­лы» КО ТР 041/2017 – өсім­дік­тер­ді қор­ғау құ­рал­да­рын қам­ти­ды.
6. «Қант қы­зы­л­ша­сы­ның тұқым­да­ры. Тех­ни­ка­лық шар­ттар» МемСТ 17421-85 – тұқым са­па­сы­на қой­ы­ла­тын та­лап­тар.
7. «Ауыл ша­ру­а­шы­лы­ғы да­қыл­да­ры­ның тұқым­да­ры. Өн­гіш­ті­гін анық­тау әді­сте­рі» МемСТ 12038-84 – қы­зы­л­ша тұқым­да­ры­на қол­да­ны­ла­ды.
8. «Азық-тү­лік қа­уіп­сіз­ді­гі ме­недж­мен­ті жүй­е­ле­рі» ҚР СТ ISO 22000:2019 – қант қы­зы­л­ша­сын қай­та өң­де­у­ге ар­нал­ған.
9. «Ақ қант. Тех­ни­ка­лық шар­ттар» МемСТ 31361-2008 – дай­ын өнім са­па­сы­ның стан­дарт­та­ры.
10. «Қант қы­зы­л­ша­сы. Сы­нау әді­сте­рі» МемСТ 21.101-97 – та­мыр да­қыл­да­ры­ның­са­па­сын ба­ға­лау әді­сте­рі.
СБШ шең­бе­рін­де бас­қа кә­сіп­тер­мен бай­ла­ныс:
СБШ дең­гейі:
Кә­сіп ата­уы:
7
Бас аг­ро­ном
5
Тұқым ша­ру­а­шы­лы­ғы бой­ын­ша аг­ро­ном (бі­лік­ті­лі­гі ор­та­ша)

15. Мемлекеттік органның атауы: Қазакстан Республикасы Ауыл шаруашылығы министрлігі.
16. Жоба жетекшісі: Б.К.Насырханова, E-mail: b.nasyrhanova@nasec.kz, ұялы тел.: +7 (771) 375 80 45.
17. Әзірлеуге қатысқан ұйымдар (кәсіпорындар): Қазақстан Республикасы Ауыл шаруашылығы министрлігінің «Ұлттық аграрлық ғылыми-білім беру орталығы» коммерциялық емес акционерлік қоғамы.
18. Орындаушылар: Г.Л. Есенбаева - «Қазақ ұлттық аграрлық зерттеу университеті» КеАҚ-ның Агрономия, селекция және биотехнология кафедрасы, ауыл шаруашылығы ғылымдарының кандидаты, қауымдастырылған профессор, ұялы тел.+7 7772581333;
Е. Ерғалиев KazGrow «Шөп және жемшөп өндіруші-экспорттаушылар қауымдастығы» ЖКЗТҚ директоры, ұялы тел.+7 7077774713.
Техникалық көмек көрсетуші: М.Б. Кенжеғұлова, ұялы тел.: +77756033097, E-mail: m.kenzhegulova@nasec.kz.
19. Кәсіптік біліктілік жөніндегі салалық кеңес:
20. Кәсіптік біліктілік жөніндегі ұлттық орган:
21. Қазақстан Республикасының «Атамекен» ұлттық кәсіпкерлер палатасы: -
22. Нұсқа нөмірі және шығарылған жылы: 1-нұсқа, 2026 ж.
23. Болжамды қайта қарау күні: 2029 жылдың 26 қазаны.

2026 жылғы «___»
№ __ бұйрығына 2 қосымша
«Шитті мақта дайындау және мақтаны бастапқы өңдеу»
кәсіптік стандарты

Кәсіптік стандарт жұмыскерлердің кәсіптік қызметтің белгілі бір түрін жүзеге асыруы, оның ішінде белгілі бір еңбек функцияларын орындауы үшін қажетті, сондай-ақ жоғары, жоғары оқу орнынан кейінгі, техникалық және кәсіптік білім беру ұйымдарының білім беру бағдарламаларын әзірлеуде біліктілік деңгейлерін айқындауға арналған.

Өсімдік және мал шаруашылығы, аңшылық және осы салаларда қызметтер ұсыну
Бір- немесе екіжылдық дақылдарды өсіру
Тоқыма дақылдарын өсіру
Шитті мақтаны өсіру
A Ауыл, орман және балық шаруашылығы
Өсімдік және мал шаруашылығы, аңшылық және осы салаларда қызметтер ұсыну
Бір- немесе екіжылдық дақылдарды өсіру
01.16 Тоқыма дақылдарын өсіру
Тоқыма дақылдарды және олардың тұқымдарын өсіру

9. «Джин жаб­дық­та­ры­ның опе­ра­то­ры» кә­сіп кар­точ­ка­сы:
Топ ко­ды:
8151-9
Қыз­мет ата­уы­ның ко­ды:
8151-9-017
Кә­сіп ата­уы:
Джин жаб­дық­та­ры­ның опе­ра­то­ры
СБШ бой­ын­ша бі­лік­ті­лік дең­гейі:
3
СБШ бой­ын­ша қо­сал­ғы бі­лік­ті­лік дең­гейі:
БТ­БА, БА және бас­қа да, үл­гі­лік бі­лік­ті­лік си­патта­ма­ла­ры бой­ын­ша бі­лік­ті­лік дең­гейі:
«Жұ­мыстар мен жұ­мыс­шы кә­сіп­те­рі­нің бі­рың­ғай та­риф­тік-бі­лік­ті­лік анық­та­ма­лы­ғын (43-шы­ға­ры­лым) бе­кі­ту ту­ра­лы» Қа­зақ­стан Рес­пуб­ли­ка­сы Ең­бек және ха­лық­ты әле­умет­тік қор­ғау ми­ни­стрі­нің 2020 жы­л­ғы 22 қаң­тар­да­ғы № 19 бұй­ры­ғы Қа­зақ­стан Рес­пуб­ли­ка­сы­ның Әді­лет ми­ни­стр­лі­гін­де 2020 жы­л­ғы 24 қаң­тар­да № 19923 бо­лып тір­кел­ді
2-та­рау. Мақ­та­ны және тін­ді да­қыл­дар­ды ал­ғаш­қы өң­деу жұ­мыста­ры­на ар­нал­ған раз­ряд­тар бой­ын­ша жұ­мыс­шы кә­сіп­те­рі­нің та­риф­тік-бі­лік­ті­лік си­патта­ма­ла­ры
3-па­ра­граф. Джин жабды­ғы­ның опе­ра­то­ры, 4-раз­ряд
4-па­ра­граф. Джин жабды­ғы­ның опе­ра­то­ры, 5-раз­ряд
5-па­ра­граф. Джин жабды­ғы­ның опе­ра­то­ры, 6-раз­ряд
Кә­сіп­тік бі­лім дең­гейі:
Бі­лім дең­гейі:
ТжКБ (жұ­мыс­шы кә­сіп­тер)
Ма­ман­дық:
Тал­шық­ты
ма­те­ри­ал­дар­ды
өң­деу тех­но­ло­ги­я­сы
Бі­лік­ті­лік:
-
Жұ­мыс тә­жі­ри­бе­сіне қой­ы­ла­тын та­лап­тар:
Та­лап етіл­мей­ді
Фор­мал­ды емес және ин­фор­мал­ды бі­лім­мен бай­ла­ныс:
Кә­сіп­тің бас­қа мүм­кін ата­у­ла­ры:
8159-9-024 - Лин­тер­лік жаб­дық­тың опе­ра­то­ры
Қыз­мет­тің негіз­гі мақ­са­ты:
Шит­ті мақ­та­ны джи­нир­леу про­це­сін қам­та­ма­сыз ету және мақ­та тал­шы­ғын алу
Ең­бек функ­ци­я­ла­ры­ның си­патта­ма­сы
Ең­бек функ­ци­я­ла­ры­ның тіз­бе­сі:
Мін­дет­ті ең­бек функ­ци­я­ла­ры:
1. Шит­ті мақ­та­ны джи­нир­леу про­це­сін және Джин ба­та­ре­я­сы­ның жұ­мыс қа­бі­лет­ті­лі­гін қам­та­ма­сыз ету
2.Тех­ни­ка­лық шар­ттар­дың нор­ма­тив­тік та­лап­та­ры­на сәй­кес мақ­та тал­шы­ғын алу­ды қам­та­ма­сыз ету
Қо­сым­ша ең­бек функ­ци­я­ла­ры:
Та­лап етіл­мей­ді
1-ең­бек функ­ци­я­сы:
Шит­ті мақ­та­ны джи­нир­леу про­це­сін және Джин ба­та­ре­я­сы­ның жұ­мыс қа­бі­лет­ті­лі­гін қам­та­ма­сыз ету
1-дағ­ды:
Шит­ті мақ­та дән­де­рін тал­шық­тан бе­рі­л­ген ре­жим­де бө­лу
4-раз­ряд­қа ар­нал­ған ма­шық­тар:
1. Ва­лик­ті және сек­сен ара­лы джин­де джи­на­ция про­це­сін жүр­гі­зу.
2. Джин ба­та­ре­я­сы­на және қо­сал­қы жаб­дық­тар­ға қыз­мет көр­се­ту.
3. Ақа­у­лар­ды жою және бі­те­лу­лер­ді ашу.
4. Ара­ны және пла­сти­на­лар­ды ауы­сты­ру­ға қа­ты­су.
5-раз­ряд­қа ар­нал­ған ма­шық­тар:
1. Жүз отыз ара­лы джин­де және бас­қа­ру пуль­ті ар­қы­лы джи­на­ция про­це­сін жүр­гі­зу.
2. Джин­дар­дың қо­рек­тен­ді­рі­лу­ін рет­теу және тал­шық са­па­сын ба­қы­лау.
3. Ва­лик­тер­дің тығ­ы­зды­ғын және тұқым­да­ғы қал­дық тал­шық­ты тек­се­ру.
4. Қал­дық­тар­ды жо­ю­ды ұй­ым­да­сты­ру және тө­мен бі­лік­ті­лік­ті опе­ра­тор­лар­дың жұ­мысын бас­қа­ру.
6-раз­ряд­қа ар­нал­ған ма­шық­тар:
1. Жүз жет­піс ара­лы джин­де джи­на­ция про­це­сін жүр­гі­зу.
2. Джин ба­та­ре­я­сы­на қыз­мет көр­се­ту және күр­де­лі ақа­у­лар­ды жою.
3. Ара­ны, тор­лар­ды және сет­ка­лар­ды та­за­лау.
4. Тех­но­ло­ги­я­лық са­ңы­ла­у­лар мен ажы­ра­ту­лар­ды рет­теу.
4-раз­ряд­қа ар­нал­ған бі­лім­дер:
1. Жаб­дық­тың құ­ры­лы­сы және пай­да­ла­ну қа­ғи­да­ла­ры.
2. Джи­на­ция тех­но­ло­ги­я­сы­ның про­це­сі.
3. Шит­ті мақ­та­ға, тал­шық­қа, тұқым­ға және қал­дық­тар­ға ар­нал­ған стан­дарт­тар.
4. Ең­бек қа­уіп­сіз­ді­гі және өрт­ке қар­сы қа­уіп­сіз­дік қа­ғи­да­ла­ры.
5-раз­ряд­қа ар­нал­ған бі­лім­дер:
1. Жаб­дық­ты ав­то­мат­тан­ды­ры­л­ған бас­қа­ру схе­ма­сы.
2. Тех­но­ло­ги­я­лық ре­жим­ді рет­теу қа­ғи­да­ла­ры.
3. Мақ­та тал­шы­ғы­ның са­па­сы­на қой­ы­ла­тын та­лап­тар.
4. Стан­дарт­тар және тех­ни­ка қа­уіп­сіз­ді­гі.
6-раз­ряд­қа ар­нал­ған бі­лім­дер:
1. Жаб­дық­тың құ­ры­лы­сы және пай­да­ла­ну қа­ғи­да­ла­ры.
2. Тех­но­ло­ги­я­лық са­ңы­ла­у­лар­дың ша­ма­ла­ры.
3. Джи­на­ция ақа­у­ла­рын бол­дыр­мау әді­сте­рі.
4. Тал­шық пен тұқым са­па­сы­ның стан­дарт­та­ры.
Дағ­ды­ны та­ну мүм­кін­ді­гі:
Та­лап етіл­мей­ді
2-дағ­ды:
Джин ба­та­ре­я­сы­на, оған қа­ты­сты тех­но­ло­ги­я­лық және қо­сал­қы жаб­дық­тар­ға қыз­мет көр­се­ту
4-раз­ряд­қа ар­нал­ған ма­шық­тар:
1. Джин ба­та­ре­я­сы­на және қо­сал­қы жаб­дық­тар­ға қыз­мет көр­се­ту.
2. Қо­рек­тен­дір­гіш­тер­дің, кон­вей­ер­лер­дің және сор­ғыш қон­дыр­ғы­лар­дың бі­те­лу­ін жою.
3. Ши­кі­зат бі­лі­гін мер­зім­ді тү­сі­ру, жұ­мыс бі­лік­те­рін­де­гі ой­ық­тар­ды та­за­лау.
4. Ара­ны және пла­сти­на­лар­ды ауы­сты­ру­ға, са­ңы­ла­у­лар­ды рет­те­у­ге қа­ты­су.
5-раз­ряд­қа ар­нал­ған ма­шық­тар:
1. Қа­таң со­ғу ме­ха­низ­мі бар және жүз отыз ара­лық джин­де­гі ба­та­ре­я­ға қыз­мет көр­се­ту.
2. Жаб­дық­ты ди­стан­ци­я­лық пульт ар­қы­лы бас­қа­ру.
3. Джин­дар­дың қо­рек­тен­ді­рі­лу­ін рет­теу және ақа­у­лар­ды жою.
4. Қал­дық­тар­ды жо­ю­ды ұй­ым­да­сты­ру, про­фи­лак­ти­ка­лық та­за­лау және жөн­деу жүр­гі­зу.
5. Тө­мен бі­лік­ті­лік­ті опе­ра­тор­дың жұ­мысын бас­қа­ру.
6-раз­ряд­қа ар­нал­ған ма­шық­тар:
1. Жүз жет­піс ара­лы джин­де­гі ба­та­ре­я­ға қыз­мет көр­се­ту.
2. Күр­де­лі ақа­у­лар­ды жою және бі­те­лу­лер­ді ашу.
3. Ара­ны, тор­лар­ды және сет­ка­лар­ды та­за­лау.
4. Тех­но­ло­ги­я­лық са­ңы­ла­у­лар мен ажы­ра­ту­лар­ды рет­теу.
4-раз­ряд­қа ар­нал­ған бі­лім­дер:
1. Жаб­дық­тың құ­ры­лы­сы және пай­да­ла­ну қа­ғи­да­ла­ры.
2. Джин­нир­ле­удің тех­но­ло­ги­я­лық про­це­сі.
3. Шит­ті мақ­та­ға, тал­шық­қа, тұқым­ға және қал­дық­тар­ға ар­нал­ған стан­дарт­тар.
4. Ең­бек қа­уіп­сіз­ді­гі және өрт­ке қар­сы қа­уіп­сіз­дік қа­ғи­да­ла­ры.
5-раз­ряд­қа ар­нал­ған бі­лім­дер:
1. Жаб­дық пен бас­қа­ру пуль­ті­нің құ­ры­лы­сы және қа­ғи­да­ла­ры.
2. Ав­то­мат­тан­ды­ры­л­ған бас­қа­ру схе­ма­сы.
3. Тех­но­ло­ги­я­лық ре­жим­ді рет­теу қа­ғи­да­ла­ры.
4. Тал­шық са­па­сы­на қой­ы­ла­тын та­лап­тар.
5. Ең­бек қа­уіп­сіз­ді­гі және іш­кі ең­бек тәр­ті­бі қа­ғи­да­ла­ры.
6-раз­ряд­қа ар­нал­ған бі­лім­дер:
1. Жаб­дық­тың құ­ры­лы­сы және пай­да­ла­ну қа­ғи­да­ла­ры.
2. Тех­но­ло­ги­я­лық са­ңы­ла­у­лар­дың ша­ма­ла­ры.
3. Джин­нир­леу ақа­у­ла­рын бол­дыр­мау әді­сте­рі.
4. Тал­шық пен тұқым са­па­сы­ның стан­дарт­та­ры.
5. Ең­бек қа­уіп­сіз­ді­гі және өрт­ке қар­сы қа­уіп­сіз­дік қа­ғи­да­ла­ры.
Дағ­ды­ны та­ну мүм­кін­ді­гі:
Та­лап етіл­мей­ді
2-ең­бек функ­ци­я­сы:
Тех­ни­ка­лық шар­ттар­дың нор­ма­тив­тік та­лап­та­ры­на сәй­кес мақ­та тал­шы­ғын алу­ды қам­та­ма­сыз ету
1-дағ­ды:
Тұқым­нан тал­шық­ты то­лық алу, тұқым­ның за­қым­да­нуын және ар­тық қал­дық­тар­дың пай­да бо­луын бол­дыр­мау
4-раз­ряд­қа ар­нал­ған ма­шық­тар:
1. Ва­лик­ті және сек­сен ара­лы джин­де джи­на­ция про­це­сін жүр­гі­зу.
2. Тұқым за­қым­дан­бай тал­шық алу­ды қам­та­ма­сыз ету.
3. Ар­тық қал­дық­тар­дың бол­мауын ба­қы­лау.
4. Са­па­ға әсер ете­тін ақа­у­лар­ды жою.
5-раз­ряд­қа ар­нал­ған ма­шық­тар:
1. Жүз отыз ара­лы джин­де және бас­қа­ру пуль­ті ар­қы­лы джин­нир­леу про­це­сін жүр­гі­зу.
2. Ва­лик­тер­дің тығ­ы­зды­ғын және тұқым­да­ғы қал­дық тал­шық­ты тек­се­ру.
3. Улюк­тің бө­лі­ну­ін рет­теу және қал­дық­тар­дың пай­да бо­луын бол­дыр­мау.
4. Қал­дық­тар­ды жо­ю­ды ұй­ым­да­сты­ру және тал­шық са­па­сын ба­қы­лау.
6-раз­ряд­қа ар­нал­ған ма­шық­тар:
1. Жүз жет­піс джин­де джи­на­ция про­це­сін жүр­гі­зу.
2. Тұқым за­қым­дан­бай тал­шық­ты то­лық алу­ды қам­та­ма­сыз ету.
3. Ара­ны, тор­лар­ды және сет­ка­лар­ды та­за­лау.
4. Тех­но­ло­ги­я­лық са­ңы­ла­у­лар мен ажы­ра­ту­лар­ды рет­теу.
4-раз­ряд­қа ар­нал­ған бі­лім­дер:
1. Джин­нир­ле­удің тех­но­ло­ги­я­лық про­це­сі.
2. Шит­ті мақ­та­ға, тал­шық­қа, тұқым­ға және қал­дық­тар­ға ар­нал­ған стан­дарт­тар.
3. Жаб­дық­тың құ­ры­лы­сы және пай­да­ла­ну қа­ғи­да­ла­ры.
4. Ең­бек қа­уіп­сіз­ді­гі және өрт­ке қар­сы қа­уіп­сіз­дік қа­ғи­да­ла­ры.
5-раз­ряд­қа ар­нал­ған бі­лім­дер:
1. Жаб­дық­ты ав­то­мат­тан­ды­ры­л­ған бас­қа­ру схе­ма­сы.
2. Тех­но­ло­ги­я­лық ре­жим­ді рет­теу қа­ғи­да­ла­ры.
3. Мақ­та тал­шы­ғы­ның са­па­сы­на қой­ы­ла­тын та­лап­тар.
4. Тұқым­ның за­қым­да­нуын бол­дыр­мау әді­сте­рі.
6-раз­ряд­қа ар­нал­ған бі­лім­дер:
1. Жаб­дық­тың құ­ры­лы­сы және пай­да­ла­ну қа­ғи­да­ла­ры.
2. Тех­но­ло­ги­я­лық са­ңы­ла­у­лар­дың ша­ма­ла­ры.
3. Джин­нир­леу ақа­у­ла­рын бол­дыр­мау әді­сте­рі.
4. Тал­шық пен тұқым са­па­сы­ның стан­дарт­та­ры.
Дағ­ды­ны та­ну мүм­кін­ді­гі:
Та­лап етіл­мей­ді
2-дағ­ды:
Джин­нир­леу ақа­у­ла­рын ал­дын алу және тех­но­ло­ги­я­лық ре­жим­ді қам­та­ма­сыз ету
4-раз­ряд­қа ар­нал­ған ма­шық­тар:
1. Жаб­дық­тың жұ­мысын ба­қы­лап, ақа­у­лар­дың ал­дын алу.
2. Тех­но­ло­ги­я­лық ре­жим­ді сақ­тау.
3. Ұсақ ақа­у­лар­ды жою.
4. Ши­кі­заттың бір­кел­кі бе­рі­лу­ін қа­да­ға­лау.
5-раз­ряд­қа ар­нал­ған ма­шық­тар:
1. Джин­дар­дың қо­рек­тен­ді­рі­лу­ін рет­теп, ақа­у­лар­дың ал­дын алу.
2. Тұқым­да­ғы қал­дық тал­шық­ты және ва­лик­тер­дің тығ­ы­зды­ғын тек­се­ру.
3. Қал­дық­тар­ды жо­ю­ды ұй­ым­да­сты­ру.
4. Тө­мен бі­лік­ті­лік­ті опе­ра­тор­дың жұ­мысын бас­қа­ру.
6-раз­ряд­қа ар­нал­ған ма­шық­тар:
1. Тех­но­ло­ги­я­лық са­ңы­ла­у­лар мен ажы­ра­ту­лар­ды рет­теу.
2. Пи­ла­лар­ды, тор­лар­ды және сет­ка­лар­ды та­за­лап, ре­жим­ді сақ­тау.
3. Жүз жет­піс ара­лы джин­де тұ­рақ­ты про­це­сті қам­та­ма­сыз ету.
4. Күр­де­лі ақа­у­лар­ды жою.
4-раз­ряд­қа ар­нал­ған бі­лім­дер:
1. Джин­нир­ле­удің негіз­гі ақа­у­ла­ры және олар­дың се­беп­те­рі.
2. Жаб­дық­тың тех­но­ло­ги­я­лық ре­жи­мі.
3. Тал­шық са­па­сы­ның стан­дарт­та­ры.

4. Ең­бек қа­уіп­сіз­ді­гі және өрт­ке қар­сы қа­уіп­сіз­дік қа­ғи­да­ла­ры.
5-раз­ряд­қа ар­нал­ған бі­лім­дер:
1. Жаб­дық­ты ав­то­мат­тан­ды­ры­л­ған бас­қа­ру схе­ма­сы.
2. Тех­но­ло­ги­я­лық ре­жим­ді рет­теу қа­ғи­да­ла­ры.
3. Тал­шық са­па­сы­на қой­ы­ла­тын та­лап­тар.
4. Джин­нир­леу ақа­у­ла­рын бол­дыр­мау әді­сте­рі.
6-раз­ряд­қа ар­нал­ған бі­лім­дер:
1. Тех­но­ло­ги­я­лық са­ңы­ла­у­лар­дың ша­ма­ла­ры және олар­дың са­па­ға әсе­рі.
2. Джин­нир­леу ақа­у­ла­рын бол­дыр­мау әді­сте­рі.
3. Жо­ға­ры өнім­ді джин­дар­да­ғы тех­но­ло­ги­я­лық про­цесс.
4. Тал­шық пен тұқым са­па­сы­ның стан­дарт­та­ры.
Дағ­ды­ны та­ну мүм­кін­ді­гі:
Та­лап етіл­мей­ді
Же­ке құ­зы­рет­тер­ге қой­ы­ла­тын та­лап­тар:
Тип­тік прак­ти­ка­лық мін­дет­тер­ді ше­шу­де дер­бес­тік көр­се­те оты­рып, бас­шы­лық ету­де­гі қыз­мет.
Бас­шы­ның ал­ға қой­ған мін­де­тіне сүй­ене оты­рып, өз қыз­ме­тін жос­пар­лау.
Тех­ни­ка­лық ре­гла­мент­тер мен ұлт­тық стан­дарт­тар­дың ті­зі­мі:
1. «Астық­тың қа­уіп­сіз­ді­гі ту­ра­лы» КО ТР 015/2011 – тех­ни­ка­лық да­қыл­дар­ға, со­ның ішін­де мақ­та­ға қол­да­ны­ла­ды.
2. «Азық-тү­лік өнім­де­рі­нің қа­уіп­сіз­ді­гі ту­ра­лы» КО ТР 021/2011– мақ­та тұқы­мы­нан алы­на­тын өнім­дер­ге (май, шрот) қой­ы­ла­тын та­лап­тар.
3. «Азық-тү­лік өнім­де­рін таң­ба­лау бө­лі­гін­де» КО ТР 022/2011 – ши­ті-мақ­та, тал­шық­ты және тұқым­ды таң­ба­лау ере­же­ле­рі.
4. «Ми­не­рал­дық ты­ңайт­қы­штар­дың қа­уіп­сіз­ді­гі ту­ра­лы» КО ТР 039/2016 – мақ­та өсі­ру ке­зін­де ты­ңайт­қы­штар­ды қол­да­ну­ды рет­тей­ді.
5. «Хи­ми­я­лық өнім­дер­дің қа­уіп­сіз­ді­гі ту­ра­лы» КО ТР 041/2017 – өсім­дік­тер­ді қор­ғау құ­рал­да­ры мен мақ­та­ны сақ­тау және өң­деу ке­зін­де қол­да­ны­ла­тын хи­ми­кат­тар­ды қам­ти­ды.
6. «Мақ­та са­ла­сын да­мы­ту ту­ра­лы» Қа­зақ­стан Рес­пуб­ли­ка­сы­ның За­ңы (2007 ж.) – са­ла­ны рет­тей­тін негіз­гі нор­ма­тив­тік акт.
7. «Ши­ті-мақ­та­ны ал­ғаш­қы өң­деу про­це­сін ұй­ым­да­сты­ру қа­ғи­да­ла­ры» (ҚР АШМ-нің 07.07.2015 ж. № 4-3/611 бұй­ры­ғы) – ши­ті-мақ­та­ны қа­был­дау, сақ­тау және өң­деу тәр­ті­бі.
8. «Ши­ті-мақ­та. Тех­ни­ка­лық шар­ттар» МемСТ 32793-2014 – ши­ті-мақ­та са­па­сы­на қой­ы­ла­тын та­лап­тар.
9. «Мақ­та-тал­шық. Тех­ни­ка­лық шар­ттар» МемСТ 32794-2014 – мақ­та тал­шы­ғы­ның са­па стан­дарт­та­ры.
10. «Мақ­та тұқым­да­ры. Тех­ни­ка­лық шар­ттар» МемСТ 32795-2014 – мақ­та тұқым­да­ры­на қой­ы­ла­тын та­лап­тар.
11. «Ши­ті-мақ­та мен мақ­та-тал­шық­ты сы­нау әді­сте­рі» МемСТ 32796-2014 – ши­кі­зат пен өнім са­па­сын ба­ға­лау әді­сте­рі.
12. «Азық-тү­лік қа­уіп­сіз­ді­гі ме­недж­мен­ті жүй­е­ле­рі» ҚР СТ ISO 22000:2019 – мақ­та тұқы­мын қай­та өң­деу (май, шрот) үшін қол­да­ны­ла­ды.
СБШ шең­бе­рін­де бас­қа кә­сіп­тер­мен бай­ла­ныс:
СБШ дең­гейі:
Кә­сіп ата­уы:
4
Са­па­ны ба­қы­лау зерт­ха­на­шы­сы
5
Учас­ке ше­бе­рі
10. «Лин­тер­лік жаб­дық опе­ра­то­ры» кә­сіп кар­точ­ка­сы:
Топ ко­ды:
8159-9
Қыз­мет ата­уы­ның ко­ды:
8159-9-024
Кә­сіп ата­уы:
Лин­тер­лік жаб­дық опе­ра­то­ры
СБШ бой­ын­ша бі­лік­ті­лік дең­гейі:
3
СБШ бой­ын­ша қо­сал­ғы бі­лік­ті­лік дең­гейі:
БТ­БА, БА және бас­қа да, үл­гі­лік бі­лік­ті­лік си­патта­ма­ла­ры бой­ын­ша бі­лік­ті­лік дең­гейі:
«Жұ­мыстар мен жұ­мыс­шы кә­сіп­те­рі­нің бі­рың­ғай та­риф­тік-бі­лік­ті­лік анық­та­ма­лы­ғын (43-шы­ға­ры­лым) бе­кі­ту ту­ра­лы» Қа­зақ­стан Рес­пуб­ли­ка­сы Ең­бек және ха­лық­ты әле­умет­тік қор­ғау ми­ни­стрі­нің 2020 жы­л­ғы 22 қаң­тар­да­ғы № 19 бұй­ры­ғы
Қа­зақ­стан Рес­пуб­ли­ка­сы­ның Әді­лет ми­ни­стр­лі­гін­де 2020 жы­л­ғы 24 қаң­тар­да № 19923 бо­лып тір­кел­ді
2-та­рау. Мақ­та­ны және тін­ді да­қыл­дар­ды ал­ғаш­қы өң­деу жұ­мыста­ры­на ар­нал­ған раз­ряд­тар бой­ын­ша жұ­мыс­шы кә­сіп­те­рі­нің та­риф­тік-бі­лік­ті­лік си­патта­ма­ла­ры
3‑па­ра­граф. Джин жабды­ғы­ның опе­ра­то­ры, 4‑раз­ряд
4‑па­ра­граф. Джин жабды­ғы­ның опе­ра­то­ры, 5‑раз­ряд
5‑па­ра­граф. Джин жабды­ғы­ның опе­ра­то­ры, 6‑раз­ряд
Кә­сіп­тік бі­лім дең­гейі:
Бі­лім дең­гейі:
ТжКБ (жұ­мыс­шы кә­сіп­тер)
Ма­ман­дық:
Тал­шық­ты ма­те­ри­ал­дар­ды өң­деу тех­но­ло­ги­я­сы
Бі­лік­ті­лік:
-
Жұ­мыс тә­жі­ри­бе­сіне қой­ы­ла­тын та­лап­тар:
Та­лап етіл­мей­ді
Фор­мал­ды емес және ин­фор­мал­ды бі­лім­мен бай­ла­ныс:
Кә­сіп­тің бас­қа мүм­кін ата­у­ла­ры:
8151-9-017 - Джин жабды­ғы­ның опе­ра­то­ры
Қыз­мет­тің негіз­гі мақ­са­ты:
Мақ­та тұқы­мын лин­тер­леу про­це­сін қам­та­ма­сыз ету
Ең­бек функ­ци­я­ла­ры­ның си­патта­ма­сы
Ең­бек функ­ци­я­ла­ры­ның тіз­бе­сі:
Мін­дет­ті ең­бек функ­ци­я­ла­ры:
1. Тұқым­дар­ды лин­тер­леу про­це­сін және лин­тер­лі жаб­дық­тың жұ­мысқа қа­бі­лет­ті­лі­гін қам­та­ма­сыз ету
2. Нор­ма­тив­тік та­лап­тар­ға сәй­кес мақ­та тұқым­да­рын алу про­це­сін қам­та­ма­сыз ету
Қо­сым­ша ең­бек функ­ци­я­ла­ры:
1-ең­бек функ­ци­я­сы: Тұқым­дар­ды лин­тер­леу про­це­сін және лин­тер­лі жаб­дық­тың жұ­мысқа қа­бі­лет­ті­лі­гін қам­та­ма­сыз ету
1-дағ­ды:
Мақ­та тұқы­мын лин­тер­леу про­це­сі
4-раз­ряд­қа ар­нал­ған ма­шық­тар:
1. Бе­рі­л­ген ре­жим­де тұқым­дар­да лин­тер­леу про­це­сін жүр­гі­зу.
2. Лин­тер­лер­дің жұ­мысын рет­теу.
3. Ма­ши­на мен ме­ха­низмдер­де­гі ақа­у­лар­ды жою.
4. Лин­тер­лер­ді жөн­де­у­ге және ара ци­линдрін ауы­сты­ру­ға қа­ты­су.
5. Ара мен тор­лар­ды та­за­лау.
5-раз­ряд­қа ар­нал­ған ма­шық­тар:
1. Ұл­ғай­ты­л­ған жұ­мыс ка­ме­ра­сы бар лин­тер­лер­де про­цес жүр­гі­зу.
2. Ав­то­мат­тан­ды­ры­л­ған пульт ар­қы­лы қа­шық­тан бас­қа­ру.
3. Лин­тер­лер­дің қу­ат алуын рет­теу.
4. Жа­бу­лар мен ақа­у­лар­ды жою.
5. Ав­то­мат­тан­ды­ру жаб­дық­та­рын про­фи­лак­ти­ка­лық та­за­лау және жөн­деу.
6. Тө­мен­гі раз­ряд­та­ғы опе­ра­тор­дың жұ­мысын бас­қа­ру.
4-раз­ряд­қа ар­нал­ған бі­лім­дер:
1. Қыз­мет көр­се­ті­ле­тін жаб­дық­тың құ­ры­лы­мы.
2. Жұ­мыс ор­ган­да­ры ара­сын­да­ғы са­ңы­ла­у­лар­дың мөл­ше­рі.
3. Тұқым­дар­ды лин­тер­леу тех­но­ло­ги­я­лық про­це­сі.
4. Линт пен тұқым­ға қой­ы­ла­тын стан­дарт­тар.
5. Ең­бек­ті қор­ғау және қа­уіп­сіз­дік ере­же­ле­рі.
5-раз­ряд­қа ар­нал­ған бі­лім­дер:
1. Жаб­дық пен пульт­тың құ­ры­лы­мы.
2. Қа­шық­тан бас­қа­ру схе­ма­сы.
3. Цех жаб­дық­та­рын рет­теу қа­ғи­да­ла­ры.
4. Линт са­па­сы­на қой­ы­ла­тын та­лап­тар.
Дағ­ды­ны та­ну мүм­кін­ді­гі:
Та­лап етіл­мей­ді
2-дағ­ды:
Лин­тер­лер ба­та­ре­я­сын, оған жа­на­сқан тех­но­ло­ги­я­лық және кө­мек­ші жаб­дық­тар­ды қыз­мет көр­се­ту
4-раз­ряд­қа ар­нал­ған ма­шық­тар:
1. Жаб­дық­тың үзі­ліс­сіз жұ­мысын қам­та­ма­сыз ету.
2. Қыз­мет көр­се­ті­ле­тін ма­ши­на­лар­да­ғы ақа­у­лар­ды жою.
3. Лин­тер­лер­ді жөн­де­у­ге қа­ты­су.
4. Тор­лар­ды та­за­лау жұ­мыста­рын орын­дау.
5-раз­ряд­қа ар­нал­ған ма­шық­тар:
1. Жаб­дық­ты про­фи­лак­ти­ка­лық та­за­лау.
2. Ав­то­мат­тан­ды­ру құ­рал­да­рын жөн­деу жұ­мыста­рын жүр­гі­зу.
3. Жаб­дық­тың жұ­мыс ре­жи­мін ба­қы­лау.
4. Тө­мен­гі раз­ряд­та­ғы опе­ра­тор­дың жұ­мысын бас­қа­ру.
4-раз­ряд­қа ар­нал­ған бі­лім­дер:
1. Қыз­мет көр­се­ті­ле­тін жаб­дық­тың құ­ры­лы­мы.
2. Тұқым­дар­ды лин­тер­леу тех­но­ло­ги­я­лық про­це­сі.
3. Линт пен тұқым­ға қой­ы­ла­тын стан­дарт­тар.
5-раз­ряд­қа ар­нал­ған бі­лім­дер:
1. Жаб­дық­тар­ды қа­шық­тан бас­қа­ру схе­ма­сы.
2. Цех жаб­дық­та­рын рет­теу қа­ғи­да­ла­ры.
3. Линт са­па­сы­на қой­ы­ла­тын та­лап­тар.
Дағ­ды­ны та­ну мүм­кін­ді­гі:
Та­лап етіл­мей­ді
2 ең­бек функ­ци­я­сы:
Нор­ма­тив­тік та­лап­тар­ға сәй­кес мақ­та тұқым­да­рын алу про­це­сін қам­та­ма­сыз ету
1-дағ­ды:
Линт­ты тұқым­нан то­лық алу және тұқым­ның за­қым­дан­ба­уын қам­та­ма­сыз ету
4-раз­ряд­қа ар­нал­ған ма­шық­тар:
1. Лин­тер­лер­ді то­лық линт алу үшін рет­теу.
2. Са­па­ға әсер ете­тін ақа­у­лар­ды жою.
3. Лин­тер­леу ба­ры­сын­да тұқым­ның сақ­та­луын қам­та­ма­сыз ету.
5-раз­ряд­қа ар­нал­ған ма­шық­тар:
1. То­лық линт алу үшін лин­тер­лер­дің қу­ат алуын рет­теу.
2. Жа­бу­лар­ды жою.
3. Линт пен тұқым са­па­сын ба­қы­лау.
4. Қа­шық­тық­та­ғы пульт ар­қы­лы про­це­сті бас­қа­ру.
4-раз­ряд­қа ар­нал­ған бі­лім­дер:
1. Тұқым­дар­ды лин­тер­леу тех­но­ло­ги­я­лық про­це­сі.
2. Линт пен тұқым­ға қой­ы­ла­тын стан­дарт­тар.
3. Жаб­дық­тың құ­ры­лы­мы.
5-раз­ряд­қа ар­нал­ған бі­лім­дер:
1. Цех жаб­дық­та­рын рет­теу қа­ғи­да­ла­ры.
2. Линт пен тұқым са­па­сы­на қой­ы­ла­тын та­лап­тар.
3. Жаб­дық пен пульт­тың құ­ры­лы­мы.
Дағ­ды­ны та­ну мүм­кін­ді­гі:
Та­лап етіл­мей­ді
2-дағ­ды:
Лин­тер­леу про­це­сін­де ақа­у­лар­дың ал­дын алу
4-раз­ряд­қа ар­нал­ған ма­шық­тар:
1. Про­це­сті ба­қы­лап, ақа­у­лар­дың пай­да бо­луын бол­дыр­мау.
2. Лин­тер­лер­дің жұ­мысын са­па та­лап­та­ры­на сәй­кес рет­теу.
3. Ақа­у­лар­ды анық­тап, олар­ды жою.
4. Тех­но­ло­ги­я­лық ре­жим­ді сақ­тау.
5-раз­ряд­қа ар­нал­ған ма­шық­тар:
1. Лин­тер­лер­дің қу­ат алуын рет­теп, ақа­у­лар­дың ал­дын алу.
2. Жаб­дық­қа про­фи­лак­ти­ка­лық қыз­мет көр­се­ту.
3. Өнім­нің нор­ма­тив­тік та­лап­тар­ға сәй­кест­і­гін ба­қы­лау.
4. Қа­шық­тық­та­ғы пульт ар­қы­лы про­це­сті бас­қа­ру.
4-раз­ряд­қа ар­нал­ған бі­лім­дер:
1. Тұқым­дар­ды лин­тер­леу тех­но­ло­ги­я­лық про­це­сі.
2. Линт пен тұқым­ға қой­ы­ла­тын стан­дарт­тар.
3. Жаб­дық­тың құ­ры­лы­мы.
5-раз­ряд­қа ар­нал­ған бі­лім­дер:
1. Цех жаб­дық­та­рын рет­теу қа­ғи­да­ла­ры.
2. Өнім са­па­сы­на қой­ы­ла­тын та­лап­тар.
3. Қа­шық­тан бас­қа­ру схе­ма­сы.
Дағ­ды­ны та­ну мүм­кін­ді­гі:
Та­лап етіл­мей­ді
Же­ке құ­зы­рет­тер­ге қой­ы­ла­тын та­лап­тар:
Тип­тік прак­ти­ка­лық мін­дет­тер­ді ше­шу­де дер­бес­тік көр­се­те оты­рып, бас­шы­лық ету­де­гі қыз­мет.
Бас­шы­ның ал­ға қой­ған мін­де­тін негіз­ге ала оты­рып, өз қыз­ме­тін жос­пар­лау
Тех­ни­ка­лық ре­гла­мент­тер мен ұлт­тық стан­дарт­тар­дың ті­зі­мі:
1. «Астық­тың қа­уіп­сіз­ді­гі ту­ра­лы» КО ТР 015/2011 – тех­ни­ка­лық да­қыл­дар­ға, со­ның ішін­де мақ­та­ға қол­да­ны­ла­ды.
2. «Азық-тү­лік өнім­де­рі­нің қа­уіп­сіз­ді­гі ту­ра­лы» КО ТС 021/2011 – мақ­та тұқы­мы­нан алы­на­тын өнім­дер­ге (май, шрот) қой­ы­ла­тын та­лап­тар.
3. «Азық-тү­лік өнім­де­рін таң­ба­лау бө­лі­гін­де» КО ТС 022/2011 – ши­ті-мақ­та, тал­шық­ты және тұқым­ды таң­ба­лау ере­же­ле­рі.
4. «Ми­не­рал­дық ты­ңайт­қы­штар­дың қа­уіп­сіз­ді­гі ту­ра­лы» КО ТР 039/2016 – мақ­та өсі­ру ке­зін­де ты­ңайт­қы­штар­ды қол­да­ну­ды рет­тей­ді.
5. «Хи­ми­я­лық өнім­дер­дің қа­уіп­сіз­ді­гі ту­ра­лы» КО ТР 041/2017 – өсім­дік­тер­ді қор­ғау құ­рал­да­ры мен мақ­та­ны сақ­тау және өң­деу ке­зін­де қол­да­ны­ла­тын хи­ми­кат­тар­ды қам­ти­ды.
6.«Мақ­та са­ла­сын да­мы­ту ту­ра­лы» Қа­зақ­стан Рес­пуб­ли­ка­сы­ның За­ңы (2007 ж.) – са­ла­ны рет­тей­тін негіз­гі нор­ма­тив­тік акт.
7.«Ши­ті-мақ­та­ны ал­ғаш­қы өң­деу про­це­сін ұй­ым­да­сты­ру қа­ғи­да­ла­ры» (ҚР АШМ-нің 07.07.2015 ж. № 4-3/611 бұй­ры­ғы) – ши­ті-мақ­та­ны қа­был­дау, сақ­тау және өң­деу тәр­ті­бі.
8. «Ши­ті-мақ­та. Тех­ни­ка­лық шар­ттар» МемСТ 32793-2014 – ши­ті-мақ­та са­па­сы­на қой­ы­ла­тын та­лап­тар.
9. «Мақ­та-тал­шық. Тех­ни­ка­лық шар­ттар» МемСТ 32794-2014 – мақ­та тал­шы­ғы­ның са­па стан­дарт­та­ры.
10. «Мақ­та тұқым­да­ры. Тех­ни­ка­лық шар­ттар» МемСТ 32795-2014 – мақ­та тұқым­да­ры­на қой­ы­ла­тын та­лап­тар.
11. «Ши­ті-мақ­та мен мақ­та-тал­шық­ты сы­нау әді­сте­рі» МемСТ 32796-2014 – ши­кі­зат пен өнім са­па­сын ба­ға­лау әді­сте­рі.
12. «Азық-тү­лік қа­уіп­сіз­ді­гі ме­недж­мен­ті жүй­е­ле­рі» ҚР СТ ISO 22000:2019 – мақ­та тұқы­мын қай­та өң­деу (май, шрот) үшін қол­да­ны­ла­ды.
СБШ шең­бе­рін­де бас­қа кә­сіп­тер­мен бай­ла­ныс:
СБШ дең­гейі:
Кә­сіп ата­уы:
4
Са­па­ны ба­қы­лау зерт­ха­на­шы­сы
6
Са­па­ны ба­қы­лау ин­же­не­рі
11. «То­қы­ма өн­ді­рі­сі­нің кеп­ті­ру жабды­ғы­ның опе­ра­то­ры» кә­сіп кар­точ­ка­сы:
Топ ко­ды:
8151-9
Қыз­мет ата­уы­ның ко­ды:
8151-9-043
Кә­сіп ата­уы:
То­қы­ма өн­ді­рі­сі­нің кеп­ті­ру жабды­ғы­ның опе­ра­то­ры
СБШ бой­ын­ша бі­лік­ті­лік дең­гейі:
3
СБШ бой­ын­ша қо­сал­ғы бі­лік­ті­лік дең­гейі:
БТ­БА, БА және бас­қа да, үл­гі­лік бі­лік­ті­лік си­патта­ма­ла­ры бой­ын­ша бі­лік­ті­лік дең­гейі:
«Жұ­мыстар мен жұ­мыс­шы кә­сіп­те­рі­нің бі­рың­ғай та­риф­тік-бі­лік­ті­лік анық­та­ма­лы­ғын (43-шы­ға­ры­лым) бе­кі­ту ту­ра­лы» Қа­зақ­стан Рес­пуб­ли­ка­сы Ең­бек және ха­лық­ты әле­умет­тік қор­ғау ми­ни­стрі­нің 2020 жы­л­ғы 22 қаң­тар­да­ғы № 19 бұй­ры­ғы
Қа­зақ­стан Рес­пуб­ли­ка­сы­ның Әді­лет ми­ни­стр­лі­гін­де 2020 жы­л­ғы 24 қаң­тар­да № 19923 бо­лып тір­кел­ді
2-та­рау. Мақ­та­ны және тін­ді да­қыл­дар­ды ал­ғаш­қы өң­деу жұ­мыста­ры­на ар­нал­ған раз­ряд­тар бой­ын­ша жұ­мыс­шы кә­сіп­те­рі­нің та­риф­тік-бі­лік­ті­лік си­патта­ма­ла­ры
8-па­ра­граф. Кеп­тір­гіш жаб­дық­тың опе­ра­то­ры, 3-раз­ряд
9-па­ра­граф. Кеп­тір­гіш жаб­дық­тың опе­ра­то­ры, 4-раз­ряд
10-па­ра­граф. Кеп­тір­гіш жаб­дық­тың опе­ра­то­ры, 5-раз­ряд
Кә­сіп­тік бі­лім дең­гейі:
Бі­лім дең­гейі:
ТжКБ (жұ­мыс­шы
кә­сіп­тер)
Ма­ман­дық:
Тал­шық­ты
ма­те­ри­ал­дар­ды
өң­деу тех­но­ло­ги­я­сы
Бі­лік­ті­лік:
-
Жұ­мыс тә­жі­ри­бе­сіне қой­ы­ла­тын та­лап­тар:
Та­лап етіл­мей­ді
Фор­мал­ды емес және ин­фор­мал­ды бі­лім­мен бай­ла­ныс:
Кә­сіп­тің бас­қа мүм­кін ата­у­ла­ры:
8159-9-024 - Лин­тер­лік жаб­дық­тың опе­ра­то­ры
Қыз­мет­тің негіз­гі мақ­са­ты:
Шит­ті мақ­та­ны қа­лып­ты ылғал­ды­лық­қа дей­ін тех­ни­ка­лық шар­ттар­ға сәй­кес одан әрі өң­деу про­це­сіне дей­ін кеп­ті­ру
Ең­бек функ­ци­я­ла­ры­ның си­патта­ма­сы
Ең­бек функ­ци­я­ла­ры­ның тіз­бе­сі:
Мін­дет­ті ең­бек функ­ци­я­ла­ры:
1. Ылғал­ды шит­ті мақ­та­ны одан әрі өң­де­у­ге неме­се ұзақ сақ­та­у­ға кеп­ті­ру про­це­сін қам­та­ма­сыз ету
2. Тех­ни­ка­лық шар­ттар­дың нор­ма­тив­тік та­лап­та­ры­на сәй­кес дым­қыл мақ­та ши­кі­за­тын алу про­це­сін қам­та­ма­сыз ету
Қо­сым­ша ең­бек функ­ци­я­ла­ры:
Та­лап етіл­мей­ді
1-ең­бек функ­ци­я­сы:
Ылғал­ды шит­ті мақ­та­ны одан әрі өң­де­у­ге неме­се ұзақ сақ­та­у­ға кеп­ті­ру про­це­сін қам­та­ма­сыз ету
1-дағ­ды:
Шит­ті мақ­та­ны кеп­ті­ру
3‑разрядқа ар­нал­ған ма­шық­тар:
1. Ши­кі­затты опе­ра­тор­дың бас­шы­лы­ғы­мен кеп­ті­ру про­це­сін жүр­гі­зу.
2. Ши­кі­зат қа­ба­тын бел­гі­лен­ген қа­лың­дық­та қа­лып­та­сты­ру.
3. Ши­кі­затты қол­мен бір­кел­кі тығ­ы­здық­пен ти­еу.
4-раз­ряд­қа ар­нал­ған ма­шық­тар:
1. Шит­ті мақ­та­ны ба­ра­бан­ды кеп­тір­гіш ма­ши­на­лар­да ре­жим бой­ын­ша кеп­ті­ру.
2. Құ­рал­дар ар­қы­лы про­це­сті ба­қы­лау және рет­теу.
3. Транс­пор­тер­ге бір­кел­кі ти­е­уді қам­та­ма­сыз ету.
5-раз­ряд­қа ар­нал­ған ма­шық­тар:
1. Шит­ті мақ­та­ны ав­то­мат­тан­ды­ры­л­ған ма­ши­на­лар­да кеп­ті­ру.
2. Ав­то­мат­ты бас­қа­ру жүй­е­сі ар­қы­лы про­це­сті рет­теу.
3. Шит­ті мақ­та­ны нор­ма­тив­тік ылғал­ды­лық­қа дей­ін кеп­ті­ру.
3-раз­ряд­қа ар­нал­ған бі­лім­дер:
1. Қыз­мет көр­се­ті­ле­тін жаб­дық пен ме­ха­низмдер­ді рет­теу қа­ғи­да­ла­рын.
2. Ши­кі­заттың қа­си­ет­те­рі мен бел­гі­ле­рін ажы­ра­та бі­лу.
3. Кеп­ті­ру тех­но­ло­ги­я­лық про­це­сін тү­сі­ну.
4-раз­ряд­қа ар­нал­ған бі­лім­дер:
1. Жаб­дық­тың құ­ры­лым­дық ерекше­лік­те­рін және рет­теу тә­сіл­де­рін иге­ру.
2. Қа­да­ға­ла­пөл­шеу құ­рал­да­ры­ның қыз­ме­тін тү­сі­ну.
3. Кеп­ті­рі­л­ген ши­кі­заттың са­па­сын ба­ға­лау.
5-раз­ряд­қа ар­нал­ған бі­лім­дер:
1. Жаб­дық­тың ки­не­ма­ти­ка­лық сыз­ба­сын тал­дау.
2. Ав­то­мат­ты бас­қа­ру құ­рал­да­рын қол­да­ну.
3. Кеп­ті­ру про­це­сін­де­гі ақа­у­лар­ды анық­тап, жою.
Дағ­ды­ны та­ну мүм­кін­ді­гі:
Та­лап етіл­мей­ді
2-дағ­ды:
Кеп­ті­ру ба­ра­ба­ны­на, бі­рік­ті­рі­л­ген тех­но­ло­ги­я­лық және қо­сал­қы жаб­дық­қа қыз­мет көр­се­ту
3‑раз­ряд­қа ар­нал­ған ма­шық­тар:
1. Са­бақ­ты ке­су және та­мыр­ды қию ма­ши­на­сын қыз­мет көр­се­ту.
2. Қа­уіп­сіз­дік және ең­бек­ті қор­ғау та­лап­та­рын сақ­тау.
4-раз­ряд­қа ар­нал­ған ма­шық­тар:
1. Филь­тр­лер­дің, жел­дет­кіш­тер­дің, ка­ме­ра­лар­дың және транс­пор­тер­лер­дің жұ­мысын қам­та­ма­сыз ету.
2. Кеп­тір­гіш ба­ра­бан мен қо­сал­қы жаб­дық­ты қыз­мет көр­се­ту.
3. Кеп­ті­рі­л­ген тре­ста­ны ба­қы­лау.
5-раз­ряд­қа ар­нал­ған ма­шық­тар:
1. Кеп­тір­гіш ма­ши­на­ның және пульт­тің жұ­мысын ба­қы­лау.
2. Тех­ни­ка­лық ақа­у­лар­дың ал­дын алу және жою.
3. Кеп­тір­гіш ма­ши­на­ны және ме­ха­низмдер­ді жөн­де­у­ге қа­ты­су.
3-раз­ряд­қа ар­нал­ған бі­лім­дер:
1. Жүк­теу тығ­ы­зды­ғын анық­тау.
2. Са­бақ­ты ке­су және та­мыр­ды қию ере­же­ле­рін мең­ге­ру.
3. Іш­кі ең­бек тәр­ті­бі қа­ғи­да­ла­рын бі­лу.
4. Қа­уіп­сіз­дік та­лап­та­рын сақ­тау.
4-раз­ряд­қа ар­нал­ған бі­лім­дер:
1. Кеп­ті­рі­л­ген ши­кі­зат са­па­сын ба­ға­лау.
2. Тех­но­ло­ги­я­лық және тем­пе­ра­ту­ра­лық ре­жим­ді тү­сі­ну.
3. Ең­бек­ті қор­ғау және өрт қа­уіп­сіз­ді­гі та­лап­та­рын орын­дау.
5-раз­ряд­қа ар­нал­ған бі­лім­дер:
1. Жаб­дық­ты жөн­деу қа­ғи­да­ла­рын қол­да­ну.
2. Іш­кі ең­бек тәр­ті­бі та­лап­та­рын орын­дау.
3. Кеп­ті­ру про­це­сін­де­гі кем­ші­лік­тер­ді жою.
Дағ­ды­ны та­ну мүм­кін­ді­гі:
Та­лап етіл­мей­ді
2-ең­бек функ­ци­я­сы:
Тех­ни­ка­лық шар­ттар­дың нор­ма­тив­тік та­лап­та­ры­на сәй­кес ылғал­ды мақ­та ши­кі­за­тын алу про­це­сін қам­та­ма­сыз ету
1-дағ­ды:
Нор­ма­тив­тік ылғал­ды­лық­қа дей­ін кеп­ті­ру
3-раз­ряд­қа ар­нал­ған ма­шық­тар:
1. Ши­кі­затты пнев­мот­ранс­порт­пен бер­ген­де қа­бат­тың қа­лыңды­ғын ба­қы­лау.
4-раз­ряд­қа ар­нал­ған ма­шық­тар:
1. Жүк­теу тығ­ы­зды­ғын, тем­пе­ра­ту­ра­ны және ылғал­ды­лық­ты сақ­тау.
2. Кеп­ті­рі­л­ген ши­кі­зат са­па­сын тек­се­ру.
5- раз­ряд­қа ар­нал­ған ма­шық­тар:
1. Қос қа­бат­ты қа­лып­та­сты­ру­ды және бө­лу­ді ба­қы­лау.
2. Кеп­ті­ру ке­зін­де ақа­у­лар­дың ал­дын алу.
3- раз­ряд­қа ар­нал­ған бі­лім­дер:
1. Жүк­теу ме­ха­низмде­рін бас­қа­ру және рет­теу.
2. Қа­уіп­сіз­дік және өрт­ке қар­сы та­лап­тар­ды сақ­тау.

4 раз­ряд­қа ар­нал­ған бі­лім­дер:
1. Тех­но­ло­ги­я­лық про­це­сті рет­теу қа­ғи­да­ла­рын қол­да­ну.
5-раз­ряд­қа ар­нал­ған бі­лім­дер:
1. Өнім са­па­сы­ның нор­ма­тив­тік та­лап­тар­ға сәй­кест­і­гін ба­ға­лау.
2. Жаб­дық­ты рет­теу тә­сіл­де­рін мең­ге­ру.
Дағ­ды­ны та­ну мүм­кін­ді­гі:
Та­лап етіл­мей­ді
2-дағ­ды:
Ақа­у­лар­ды ал­дын алу және ре­жим­ді сақ­тау
3-раз­ряд­қа ар­нал­ған ма­шық­тар:
1. Ши­кі­заттың ылғал­ды сноп­та­рын да­ла­да кеп­ті­ру.
2. Қа­уіп­сіз­дік, өрт­ке қар­сы және іш­кі ең­бек тәр­ті­бі та­лап­та­рын сақ­тау.
4 раз­ряд­қа ар­нал­ған ма­шық­тар:
1. Кеп­тір­гіш ма­ши­на­ның пуль­ті­мен жұ­мыс іс­теу.
2. Тө­мен­гі раз­ряд­та­ғы опе­ра­тор­лар­дың жұ­мысын бас­қа­ру.
5-раз­ряд­қа ар­нал­ған ма­шық­тар:
1. Ка­ло­ри­фер­лер­дің та­за­лы­ғын ба­қы­лау.
2. Опе­ра­тор­лар­дың жұ­мысын ке­ңей­ті­л­ген кө­лем­де бас­қа­ру.
3-раз­ряд­қа ар­нал­ған бі­лім­дер:
1. Іш­кі ең­бек тәр­ті­бі­нің қа­ғи­да­ла­ры.
2. Қа­уіп­сіз­дік ере­же­ле­рі
4-раз­ряд­қа ар­нал­ған бі­лім­дер:
1. Ши­кі­зат са­па­сы­ның стан­дарт­та­рын ажы­ра­та бі­лу.
2. Тех­но­ло­ги­я­лық про­це­сті рет­теу қа­ғи­да­ла­рын қол­да­ну.
5-раз­ряд­қа ар­нал­ған бі­лім­дер:
1. Қа­шық­тан бас­қа­ру схе­ма­сын тү­сі­ну.
2. Жаб­дық­ты жөн­деу қа­ғи­да­ла­рын қол­да­ну.
3. Қа­уіп­сіз­дік және өрт­ке қар­сы та­лап­тар­ды сақ­тау.
Дағ­ды­ны та­ну мүм­кін­ді­гі:
Та­лап етіл­мей­ді
Же­ке құ­зы­рет­тер­ге қой­ы­ла­тын та­лап­тар:
Тип­тік прак­ти­ка­лық мін­дет­тер­ді ше­шу­де дер­бес­тік көр­се­те оты­рып, бас­шы­лық ету­де­гі қыз­мет.
Бас­шы­ның ал­ға қой­ған мін­де­тін негіз­ге ала оты­рып, өз қыз­ме­тін жос­пар­лау
Тех­ни­ка­лық ре­гла­мент­тер мен ұлт­тық стан­дарт­тар­дың ті­зі­мі:
1. «Астық­тың қа­уіп­сіз­ді­гі ту­ра­лы» КО ТР 015/2011 – тех­ни­ка­лық да­қыл­дар­ға, со­ның ішін­де мақ­та­ға қол­да­ны­ла­ды.
2. «Азық-тү­лік өнім­де­рі­нің қа­уіп­сіз­ді­гі ту­ра­лы» КО ТС 021/2011 – мақ­та тұқы­мы­нан алы­на­тын өнім­дер­ге (май, шрот) қой­ы­ла­тын та­лап­тар.
3. «Азық-тү­лік өнім­де­рін таң­ба­лау бө­лі­гін­де» КО ТР 022/2011 – ши­ті-мақ­та, тал­шық­ты және тұқым­ды таң­ба­лау ере­же­ле­рі.
4.«Ми­не­рал­дық ты­ңайт­қы­штар­дың қа­уіп­сіз­ді­гі ту­ра­лы» КО ТР 039/2016 – мақ­та өсі­ру ке­зін­де ты­ңайт­қы­штар­ды қол­да­ну­ды рет­тей­ді.
5. «Хи­ми­я­лық өнім­дер­дің қа­уіп­сіз­ді­гі ту­ра­лы» КО ТР 041/2017 – өсім­дік­тер­ді қор­ғау құ­рал­да­ры мен мақ­та­ны сақ­тау және өң­деу ке­зін­де қол­да­ны­ла­тын хи­ми­кат­тар­ды қам­ти­ды.
6.«Мақ­та са­ла­сын да­мы­ту ту­ра­лы» Қа­зақ­стан Рес­пуб­ли­ка­сы­ның За­ңы (2007 ж.) – са­ла­ны рет­тей­тін негіз­гі нор­ма­тив­тік акт.
7.«Ши­ті-мақ­та­ны ал­ғаш­қы өң­деу про­це­сін ұй­ым­да­сты­ру қа­ғи­да­ла­ры» (ҚР АШМ-нің 07.07.2015 ж. № 4-3/611 бұй­ры­ғы) – ши­ті-мақ­та­ны қа­был­дау, сақ­тау және өң­деу тәр­ті­бі.
8. «Ши­ті-мақ­та. Тех­ни­ка­лық шар­ттар» МемСТ 32793-2014 – ши­ті-мақ­та са­па­сы­на қой­ы­ла­тын та­лап­тар.
9. «Мақ­та-тал­шық. Тех­ни­ка­лық шар­ттар» МемСТ 32794-2014 – мақ­та тал­шы­ғы­ның са­па стан­дарт­та­ры.
10.ГОСТ 32795-2014 «Мақ­та тұқым­да­ры. Тех­ни­ка­лық шар­ттар» – мақ­та тұқым­да­ры­на қой­ы­ла­тын та­лап­тар.
11. «Ши­ті-мақ­та мен мақ­та-тал­шық­ты сы­нау әді­сте­рі» МемСТ 32796-2014 – ши­кі­зат пен өнім са­па­сын ба­ға­лау әді­сте­рі.
12. «Азық-тү­лік қа­уіп­сіз­ді­гі ме­недж­мен­ті жүй­е­ле­рі» ҚР СТ ISO 22000:2019 – мақ­та тұқы­мын қай­та өң­деу (май, шрот) үшін қол­да­ны­ла­ды.
СБШ шең­бе­рін­де бас­қа кә­сіп­тер­мен бай­ла­ныс:
СБШ дең­гейі:
Кә­сіп ата­уы:
4
Са­па­ны ба­қы­лау зерт­ха­на­шы­сы
5
Ма­стер участ­ка
12. «Тұқым зерт­ха­на­сы­ның зерт­ха­на­шы­сы» кә­сіп кар­точ­ка­сы:
Топ ко­ды:
3141-1
Қыз­мет ата­уы­ның ко­ды:
3141-1-001
Кә­сіп ата­уы:
Тұқым зерт­ха­на­сы­ның зерт­ха­на­шы­сы
СБШ бой­ын­ша бі­лік­ті­лік дең­гейі:
5
СБШ бой­ын­ша қо­сал­ғы бі­лік­ті­лік дең­гейі:
БТ­БА, БА және бас­қа да, үл­гі­лік бі­лік­ті­лік си­патта­ма­ла­ры бой­ын­ша бі­лік­ті­лік дең­гейі:
«Бас­шы­лар, ма­ман­дар және бас­қа да қыз­мет­ші­лер ла­у­а­зым­да­ры­ның бі­лік­ті­лік анық­та­ма­лы­ғын бе­кі­ту ту­ра­лы» Қа­зақ­стан Рес­пуб­ли­ка­сы Ең­бек және ха­лық­ты әле­умет­тік қор­ғау ми­ни­стрі­нің 2020 жы­л­ғы 30 жел­тоқ­сан­да­ғы № 553 бұй­ры­ғы.
Қа­зақ­стан Рес­пуб­ли­ка­сы­ның Әді­лет ми­ни­стр­лі­гін­де 2020 жы­л­ғы 31 жел­тоқ­сан­да № 22003 бо­лып тір­кел­ді
2-та­рау. Ма­ман­дар ла­у­а­зым­да­ры
42-па­ра­граф. Зерт­ха­на­шы
Кә­сіп­тік бі­лім дең­гейі:
Бі­лім дең­гейі:
ТжКБ (ор­та дең­гей­де­гі ма­ман)
Ма­ман­дық:
Тал­шық­ты ма­те­ри­ал­дар­ды өң­деу тех­но­ло­ги­я­сы
Бі­лік­ті­лік:
-
Жұ­мыс тә­жі­ри­бе­сіне қой­ы­ла­тын та­лап­тар:
Кадр­лар­ды да­яр­ла­удың ти­іс­ті ба­ғы­ты бой­ын­ша жо­ға­ры (неме­се жо­ға­ры оқу ор­ны­нан кей­ін­гі) бі­лім неме­се ти­іс­ті ма­ман­дық (бі­лік­ті­лік) бой­ын­ша тех­ни­ка­лық және кә­сіп­тік, ор­та бі­лім­нен кей­ін­гі (ар­найы ор­та, кә­сіп­тік ор­та) бі­лім, жұ­мыс өті­ліне та­лап­тар қой­ыл­май­ды неме­се жал­пы ор­та бі­лім, ар­найы да­яр­лық және ма­манды­ғы бой­ын­ша ке­мін­де 2 жыл жұ­мыс өті­лі.
Фор­мал­ды емес және ин­фор­мал­ды бі­лім­мен бай­ла­ныс:
Кә­сіп­тің бас­қа мүм­кін ата­у­ла­ры:
2141-4-004 - Са­па­ны ба­қы­лау жө­нін­де­гі ин­же­нер
Қыз­мет­тің негіз­гі мақ­са­ты:
Қа­был­да­на­тын шит­ті мақ­та­ны, олар­да қай­та өң­де­ле­тін мақ­та өні­мін са­па­лы ба­ға­лау және цех­тар жаб­дық­та­ры­ның жұ­мысын ба­қы­лау
Ең­бек функ­ци­я­ла­ры­ның си­патта­ма­сы
Ең­бек функ­ци­я­ла­ры­ның тіз­бе­сі:
Мін­дет­ті ең­бек функ­ци­я­ла­ры:
1. Мақ­та‑ши­кі­зат тұқым­да­ры­ның са­па­сын тал­дау және олар­ды егу­ге дай­ын­дау.
2. Тұқым­ды сақ­тау және егу­ге дай­ын­да­уды қам­та­ма­сыз ету.
Қо­сым­ша ең­бек функ­ци­я­ла­ры:
Та­лап етіл­мей­ді
1-ең­бек функ­ци­я­сы:
Мақ­та‑ши­кі­зат тұқым­да­ры­ның са­па­сын тал­дау және олар­ды егу­ге дай­ын­дау.
1-дағ­ды:
Тұқым үл­гі­ле­рін таң­дау және зерт­ха­на­лық сы­нақ­тар жүр­гі­зу.
Ма­шық­тар:
1. Тұқым үл­гі­ле­рін бе­кі­ті­л­ген әді­сте­ме­лер бой­ын­ша таң­дау.
2. Фи­то­био­ло­ги­я­лық және мик­ро­био­ло­ги­я­лық зерт­те­улер жүр­гі­зу.
3. Тұқым­ның өн­гіш­ті­гін, өну энер­ги­я­сын және өмір­шең­ді­гін анық­тау.
4. Ылғал­ды­лық­ты, та­за­лық­ты және 1000 тұқым­ның мас­са­сын ба­ға­лау.
5. Са­па­ны тал­дау үшін зерт­ха­на­лық жаб­дық­ты пай­да­ла­ну.
6. Сы­нақ нәти­же­ле­рін есеп­ке алу және ре­сім­деу.
7. Тұқым­ның егу­ге жа­рам­ды­лы­ғы ту­ра­лы қо­ры­тын­ды жа­сау.
8. Ең­бек қа­уіп­сіз­ді­гі және био­ло­ги­я­лық қа­уіп­сіз­дік та­лап­та­рын сақ­тау.
9. Цифр­лық тех­но­ло­ги­я­лар­ды, элек­трон­дық құ­жат ай­на­лы­мын және ауыл ша­ру­а­шы­лы­ғы тех­ни­ка­сын мо­ни­то­ринг­теу жүй­е­ле­рін қол­да­ну негіз­де­рі.
Бі­лім­дер:
1. Тұқым үл­гі­ле­рін таң­дау және са­па­сын тал­дау әді­сте­рі.
2. Тұқым ша­ру­а­шы­лы­ғы және стан­дарт­тау жө­нін­де­гі нор­ма­тив­тік құ­жат­тар.
3. Зерт­ха­на­лық жаб­дық­ты пай­да­ла­ну ере­же­ле­рі.
4. Мақ­та тұқы­мы­ның био­ло­ги­я­сы мен фи­зио­ло­ги­я­сы­ның негіз­де­рі.
5. Ең­бек қа­уіп­сіз­ді­гі және өрт қа­уіп­сіз­ді­гі та­лап­та­ры.
6. Зерт­ха­на­лық құ­жат­та­ма­ны жүр­гі­зу әді­сте­рі.
Дағ­ды­ны та­ну мүм­кін­ді­гі:
Та­лап етіл­мей­ді
2-дағ­ды:
Тұқым­ды сақ­тау және егу­ге дай­ын­дау.
Ма­шық­тар:
1. Тұқым­ды сақ­тау және егу­ге дай­ын­дау.
2. Қой­ма­да­ғы тем­пе­ра­ту­ра мен ылғал­ды­лық­ты ба­қы­лау.
3. Тұқым­ды өң­деу (тұқым дә­рі­леу, за­рар­сыздан­ды­ру).
4. Тұқым­ның зи­ян­кестер­мен және ау­ру­лар­мен за­қым­да­нуын бол­дыр­мау.
5. Тұқым қоз­ға­лы­сын есеп­ке алу және іле­с­пе құ­жат­тар­ды ре­сім­деу.
Бі­лім­дер:
1. Мақ­та тұқы­мын сақ­тау ере­же­ле­рі.
2. Тұқым­ды өң­деу және за­рар­сыздан­ды­ру әді­сте­рі.
3. Тұқым­дық ма­те­ри­ал са­па­сы­на қой­ы­ла­тын нор­ма­тив­тік та­лап­тар.
4. Тұқым ша­ру­а­шы­лы­ғын ұй­ым­да­сты­ру негіз­де­рі.
5. Тұқым­ның фи­то­са­ни­тар­лық жағ­дай­ын ба­қы­лау әді­сте­рі.
Дағ­ды­ны та­ну мүм­кін­ді­гі:
Та­лап етіл­мей­ді
2-ең­бек функ­ци­я­сы:
Тұқым­ды сақ­тау және егу­ге дай­ын­да­уды қам­та­ма­сыз ету.
1-дағ­ды 1:
Тұқым­ды сақ­тау жағ­дай­ла­рын ұй­ым­да­сты­ру және оның жай‑күй­ін ба­қы­лау.
Ма­шық­тар:
1. Қой­ма­да­ғы тем­пе­ра­ту­ра мен ылғал­ды­лық­ты ба­қы­лау.
2. Тұқым пар­ти­я­ла­рын жүй­е­лі түр­де тек­се­ру.
3. Тұқым­ның жай‑күй­ін есеп жур­на­лы­на тір­кеу.
4. Тұқым­ның зи­ян­кестер­мен және ау­ру­лар­мен за­қым­да­нуын бол­дыр­мау.
5. Сақ­тау ке­зін­де са­ни­тар­лық нор­ма­лар­ды сақ­тау.
Бі­лім­дер:
1. Мақ­та тұқы­мын сақ­тау ере­же­ле­рі.
2. Тұқым­ның фи­то­са­ни­тар­лық жағ­дай­ын ба­қы­лау әді­сте­рі.
3. Сақ­тау шар­тта­ры­на қой­ы­ла­тын нор­ма­тив­тік та­лап­тар.
4. Тұқым ша­ру­а­шы­лы­ғын ұй­ым­да­сты­ру негіз­де­рі.
5. Ең­бек қа­уіп­сіз­ді­гі және өрт қа­уіп­сіз­ді­гі та­лап­та­ры.
Дағ­ды­ны та­ну мүм­кін­ді­гі:
Та­лап етіл­мей­ді
Дағ­ды 2:
Тұқым­ды егу­ге дай­ын­дау.
Ма­шық­тар:
1. Тұқым­ды егу­ге дай­ын­дау (та­за­лау, сұ­рып­тау).
2. Тұқым­ды өң­деу (дә­рі­леу, за­рар­сыздан­ды­ру).
3. Тұқым­ды өң­деу жабды­ғын бап­тау.
4. Тұқым қоз­ға­лы­сын есеп­ке алу және іле­с­пе құ­жат­тар­ды ре­сім­деу.
5. Тұқым­ның егу­ге дай­ын екен­ді­гі ту­ра­лы қо­ры­тын­ды жа­сау.
Бі­лім­дер:
1. Тұқым­ды өң­деу және за­рар­сыздан­ды­ру әді­сте­рі.
2. Тұқым­дық ма­те­ри­ал са­па­сы­на қой­ы­ла­тын нор­ма­тив­тік та­лап­тар.
3. Тұқым­ды өң­деу жабды­ғын пай­да­ла­ну ере­же­ле­рі.
4. Тұқым био­ло­ги­я­сы мен фи­зио­ло­ги­я­сы­ның негіз­де­рі.

5. Зерт­ха­на­лық құ­жат­та­ма­ны жүр­гі­зу әді­сте­рі.
Дағ­ды­ны та­ну мүм­кін­ді­гі:
Та­лап етіл­мей­ді
Же­ке құ­зы­рет­тер­ге қой­ы­ла­тын та­лап­тар:
Тип­тік прак­ти­ка­лық мін­дет­тер­ді ше­шу­де дер­бес­тік көр­се­те оты­рып, бас­шы­лық ету­де­гі қыз­мет.
Бас­шы­ның ал­ға қой­ған мін­де­тіне сүй­ене оты­рып, өз қыз­ме­тін жос­пар­лау.
Тех­ни­ка­лық ре­гла­мент­тер мен ұлт­тық стан­дарт­тар­дың ті­зі­мі:
1. «Астық­тың қа­уіп­сіз­ді­гі ту­ра­лы» КО ТР 015/2011 – тех­ни­ка­лық да­қыл­дар­ға, со­ның ішін­де мақ­та­ға қол­да­ны­ла­ды.
2. «Азық-тү­лік өнім­де­рі­нің қа­уіп­сіз­ді­гі ту­ра­лы» КО ТС 021/2011 – мақ­та тұқы­мы­нан алы­на­тын өнім­дер­ге (май, шрот) қой­ы­ла­тын та­лап­тар.
3. «Азық-тү­лік өнім­де­рін таң­ба­лау бө­лі­гін­де» КО ТС 022/2011 – ши­ті-мақ­та, тал­шық­ты және тұқым­ды таң­ба­лау ере­же­ле­рі.
4. «Ми­не­рал­дық ты­ңайт­қы­штар­дың қа­уіп­сіз­ді­гі ту­ра­лы» КО ТР 039/2016 – мақ­та өсі­ру ке­зін­де ты­ңайт­қы­штар­ды қол­да­ну­ды рет­тей­ді.
5. «Хи­ми­я­лық өнім­дер­дің қа­уіп­сіз­ді­гі ту­ра­лы» КО ТР 041/2017 – өсім­дік­тер­ді қор­ғау құ­рал­да­ры мен мақ­та­ны сақ­тау және өң­деу ке­зін­де қол­да­ны­ла­тын хи­ми­кат­тар­ды қам­ти­ды.
6.«Мақ­та са­ла­сын да­мы­ту ту­ра­лы» Қа­зақ­стан Рес­пуб­ли­ка­сы­ның За­ңы (2007 ж.) – са­ла­ны рет­тей­тін негіз­гі нор­ма­тив­тік акт.
7.«Ши­ті-мақ­та­ны ал­ғаш­қы өң­деу про­це­сін ұй­ым­да­сты­ру қа­ғи­да­ла­ры» (ҚР АШМ-нің 07.07.2015 ж. № 4-3/611 бұй­ры­ғы) – ши­ті-мақ­та­ны қа­был­дау, сақ­тау және өң­деу тәр­ті­бі.
8. «Ши­ті-мақ­та. Тех­ни­ка­лық шар­ттар» МемСТ 32793-2014 – ши­ті-мақ­та са­па­сы­на қой­ы­ла­тын та­лап­тар.
9. «Мақ­та-тал­шық. Тех­ни­ка­лық шар­ттар» МемСТ 32794-2014 – мақ­та тал­шы­ғы­ның са­па стан­дарт­та­ры.
10. «Мақ­та тұқым­да­ры. Тех­ни­ка­лық шар­ттар» МемСТ 32795-2014 – мақ­та тұқым­да­ры­на қой­ы­ла­тын та­лап­тар.
11. «Ши­ті-мақ­та мен мақ­та-тал­шық­ты сы­нау әді­сте­рі» МемСТ 32796-2014 – ши­кі­зат пен өнім са­па­сын ба­ға­лау әді­сте­рі.
12. «Азық-тү­лік қа­уіп­сіз­ді­гі ме­недж­мен­ті жүй­е­ле­рі» ҚР СТ ISO 22000:2019 – мақ­та тұқы­мын қай­та өң­деу (май, шрот) үшін қол­да­ны­ла­ды.
СБШ шең­бе­рін­де бас­қа кә­сіп­тер­мен бай­ла­ныс:
СБШ дең­гейі:
Кә­сіп ата­уы:
5
Учас­ке ше­бе­рі
6
Са­па­ны ба­қы­лау ин­же­не­рі
13. «Са­па­ны ба­қы­лау жө­нін­де­гі ин­же­нер» кә­сіп кар­точ­ка­сы:
Топ ко­ды:
2141-4
Қыз­мет ата­уы­ның ко­ды:
2141-4-004
Кә­сіп ата­уы:
Са­па­ны ба­қы­лау жө­нін­де­гі ин­же­нер
СБШ бой­ын­ша бі­лік­ті­лік дең­гейі:
6
СБШ бой­ын­ша қо­сал­ғы бі­лік­ті­лік дең­гейі:
БТ­БА, БА және бас­қа да, үл­гі­лік бі­лік­ті­лік си­патта­ма­ла­ры бой­ын­ша бі­лік­ті­лік дең­гейі:
«Бас­шы­лар, ма­ман­дар және бас­қа да қыз­мет­ші­лер ла­у­а­зым­да­ры­ның бі­лік­ті­лік анық­та­ма­лы­ғын бе­кі­ту ту­ра­лы»
Қа­зақ­стан Рес­пуб­ли­ка­сы Ең­бек және ха­лық­ты әле­умет­тік қор­ғау ми­ни­стрі­нің 2020 жы­л­ғы 30 жел­тоқ­сан­да­ғы № 553 бұй­ры­ғы. Қа­зақ­стан Рес­пуб­ли­ка­сы­ның Әді­лет ми­ни­стр­лі­гін­де 2020 жы­л­ғы 31 жел­тоқ­сан­да № 22003 бо­лып тір­кел­ді.
2-та­рау. Ма­ман­дар ла­у­а­зым­да­ры
94-па­ра­граф. Са­па жө­нін­де­гі ин­же­нер
Кә­сіп­тік бі­лім дең­гейі:
Бі­лім дең­гейі:
жо­ға­ры бі­лім (ба­ка­лаври­ат, ма­ман дә­ре­же­сі, ор­ди­на­ту­ра)
Ма­ман­дық: Стан­дарт­тау, сер­ти­фи­кат­тау және мет­ро­ло­гия (са­ла­лар бой­ын­ша)
Бі­лік­ті­лік:
-
Жұ­мыс тә­жі­ри­бе­сіне қой­ы­ла­тын та­лап­тар:
I са­нат­та­ғы са­па жө­нін­де­гі ин­же­нер: кадр­лар да­яр­ла­удың ти­іс­ті ба­ғы­ты бой­ын­ша жо­ға­ры (неме­се жо­ға­ры оқу ор­ны­нан кей­ін­гі) бі­лі­мі және II са­нат­та­ғы са­па жө­нін­де­гі ин­же­нер ла­у­а­зы­мын­да­ғы жұ­мыс өті­лі ке­мін­де 2 жыл бо­луы ти­іс.
II са­нат­та­ғы са­па жө­нін­де­гі ин­же­нер: кадр­лар да­яр­ла­удың ти­іс­ті ба­ғы­ты бой­ын­ша жо­ға­ры (неме­се жо­ға­ры оқу ор­ны­нан кей­ін­гі) бі­лі­мі және са­на­ты жоқ са­па жө­нін­де­гі ин­же­нер ла­у­а­зы­мын­да­ғы жұ­мыс өті­лі ке­мін­де 3 жыл бо­луы ти­іс.
Са­на­ты жоқ са­па жө­нін­де­гі ин­же­нер: кадр­лар да­яр­ла­удың ти­іс­ті ба­ғы­ты бой­ын­ша жо­ға­ры (неме­се жо­ға­ры оқу ор­ны­нан кей­ін­гі) бі­лі­мі, жұ­мыс өті­ліне та­лап қой­ыл­май­ды неме­се ти­іс­ті ма­ман­дық (бі­лік­ті­лік) бой­ын­ша тех­ни­ка­лық және кә­сіп­тік, ор­та бі­лім­нен кей­ін­гі (ар­на­у­лы ор­та, кә­сіп­тік ор­та) бі­лі­мі және I са­нат­та­ғы тех­ник ла­у­а­зы­мын­да­ғы жұ­мыс өті­лі ке­мін­де 3 жыл бо­луы ти­іс.
Фор­мал­ды емес және ин­фор­мал­ды бі­лім­мен бай­ла­ныс:
Кә­сіп­тің бас­қа мүм­кін ата­у­ла­ры:
Қыз­мет­тің негіз­гі мақ­са­ты:
Шит­ті мақ­та­ны қа­был­да­уды, жи­нақ­та­уды, сақ­та­уды және қай­та өң­де­уді ба­қы­ла­уды ұй­ым­да­сты­ру, сон­дай-ақ ши­кі­зат пен дай­ын өнім­нің са­па­лық көр­сет­кіш­те­рін ай­қын­дау
Ең­бек функ­ци­я­ла­ры­ның си­патта­ма­сы
Ең­бек функ­ци­я­ла­ры­ның тіз­бе­сі:
Мін­дет­ті ең­бек функ­ци­я­ла­ры:
1. Са­па­ны ба­қы­лау бой­ын­ша іс-ша­ра­лар­ды дай­ын­да­уды және өт­кі­зу­ді ұй­ым­да­сты­ру
2. Тех­ни­ка­лық шар­ттар­ға сәй­кес ке­ле­тін са­па­лы дай­ын өнім­ді алу про­це­сін қам­та­ма­сыз ету
Қо­сым­ша ең­бек функ­ци­я­ла­ры:
Та­лап етіл­мей­ді
1-ең­бек функ­ци­я­сы:
Са­па­ны ба­қы­лау бой­ын­ша іс-ша­ра­лар­ды дай­ын­да­уды және өт­кі­зу­ді ұй­ым­да­сты­ру
1-дағ­ды:
Ши­кі­зат пен дай­ын өнім­нің са­па­сын ба­қы­лау
Ма­шық­тар:
1. Ши­кі­заттың, ма­те­ри­ал­дар­дың және дай­ын өнім­нің са­па­сын ба­қы­лау.
2. Өнім­нің стан­дарт­тар­ға және тех­ни­ка­лық шар­ттар­ға сәй­кест­і­гін тек­се­ру.
3. Ке­ліп түс­кен ма­те­ри­ал­дар мен жар­ты­лай фаб­ри­кат­тар­ға кі­ріс ба­қы­ла­у­ын жүр­гі­зу.
4. Ба­қы­лау нәти­же­ле­рін тір­кеу және құ­жат­та­ма­ны ре­сім­деу.
5. Сәй­кес­сіз­дік­тер­ді анық­тау және жет­кі­зу­ші­лер­ге ша­ғым­дар­ды ба­ста­ма­лау.
Бі­лім­дер:
1. Ши­кі­за­тқа, ма­те­ри­ал­дар­ға және дай­ын өнім­ге қой­ы­ла­тын та­лап­тар­ды бі­лу.
2. Са­па­ны ба­қы­лау әді­сте­рін тү­сі­ну.
3. Ре­кла­ма­ци­я­лар­ды ұсы­ну және қа­рау тәр­ті­бін мең­ге­ру.
4. Өнім са­па­сы бой­ын­ша нор­ма­тив­тік құ­жат­тар­ды иге­ру.
5. Са­па­ны ба­қы­лау жүй­е­ле­рі мен құ­рал­да­рын бі­лу.
Дағ­ды­ны та­ну мүм­кін­ді­гі:
Та­лап етіл­мей­ді
2-дағ­ды:
Жа­ңа өнім түр­ле­рін әзір­леу және өн­ді­рі­ле­тін өнім са­па­сын же­тіл­ді­ру
Ма­шық­тар:
1. Жа­ңа өнім түр­ле­рін әзір­ле­у­ге қа­ты­су.
2. Шы­ға­ры­ла­тын өнім­нің са­па көр­сет­кіш­те­рін же­тіл­ді­ру.
3. Сы­нақ нәти­же­ле­рін тал­дау және жақ­сар­ту­лар ен­гі­зу.
4. Ақа­у­лар­дың се­беп­те­рін жою бой­ын­ша іс-ша­ра­лар­ды әзір­леу.
5. Ба­қы­ла­удың за­ма­на­уи әді­сте­рін және ав­то­мат­тан­ды­ру­ды ен­гі­зу.
Бі­лім­дер:
1. Тех­но­ло­ги­я­лық про­це­стер­ді және өн­ді­ріс ре­жим­де­рін бі­лу.
2. Өнім­нің кон­струк­тив­тік де­ректе­рін тү­сі­ну.
3. Ақа­у­лар­дың ал­дын алу және жою әді­сте­рін мең­ге­ру.
4. Са­па­ны же­тіл­ді­ру әді­сте­ме­ле­рін иге­ру.
5. Са­па­ны бас­қа­ру бой­ын­ша отан­дық және ше­тел­дік тә­жі­ри­бе­ні бі­лу.
Дағ­ды­ны та­ну мүм­кін­ді­гі:
Та­лап етіл­мей­ді
2-ең­бек функ­ци­я­сы:
Тех­ни­ка­лық шар­ттар­ға сәй­кес ке­ле­тін са­па­лы дай­ын өнім­ді алу про­це­сін қам­та­ма­сыз ету
1-дағ­ды:
Шы­ға­ры­ла­тын өнім са­па­сын ба­ға­лау
Ма­шық­тар:
1. Дай­ын өнім­нің са­па­сын ба­ға­лау.
2. Өн­ді­рі­стің әр­түр­лі ке­зең­де­рін­де са­па көр­сет­кіш­те­рін тал­дау.
3. Сәй­кес емес өнім шы­ға­ру­ды бол­дыр­мау ша­ра­ла­рын қа­был­дау.
4. Өнім­нің та­лап­тар­ға сәй­кест­і­гі ту­ра­лы қо­ры­тын­ды дай­ын­дау.
5. Са­па­ны ба­ға­лау нәти­же­ле­рі бой­ын­ша есеп жүр­гі­зу және есеп­ті­лік жа­сау.
Бі­лім­дер:
1. Өнім­ге ар­нал­ған стан­дарт­тар мен тех­ни­ка­лық шар­ттар­ды бі­лу.
2. Са­па көр­сет­кіш­те­рін және олар­ды тал­дау әді­сте­рін тү­сі­ну.
3. Өнім­ді сы­нау және қа­был­дау тәр­ті­бін мең­ге­ру.
4. Ба­қы­лау нәти­же­ле­рін құ­жат­тау әді­сте­рін иге­ру.
5. Өнім­ді сер­ти­фи­кат­тау және ат­те­стат­тау та­лап­та­рын бі­лу.
Дағ­ды­ны та­ну мүм­кін­ді­гі:
Та­лап етіл­мей­ді
2-дағ­ды:
Қол­да­ны­с­та­ғы стан­дарт­тар мен нұс­қа­улық­тар­ға сәй­кес зерт­ха­на­лық тал­да­у­лар жүр­гі­зу­ді ба­қы­лау.
Ма­шық­тар:
1. Зерт­ха­на­лық тал­да­у­лар­дың жүр­гі­зі­лу­ін ба­қы­лау.
2. Әді­сте­ме­лер­дің қол­да­ны­с­та­ғы стан­дарт­тар­ға сәй­кест­і­гін тек­се­ру.
3. Тал­дау нәти­же­ле­рін ре­сім­де­уді ба­қы­лау.
4. Зерт­ха­на­лық сы­нақ де­ректе­рін тал­дау.
5. Ба­қы­лау жүр­гі­зу ке­зін­де нұс­қа­улық­тар­дың сақ­та­луын қам­та­ма­сыз ету.
6. Цифр­лық тех­но­ло­ги­я­лар­ды, элек­трон­дық құ­жат ай­на­лы­мын және ауыл ша­ру­а­шы­лы­ғы тех­ни­ка­сын мо­ни­то­ринг­теу жүй­е­ле­рін қол­да­ну негіз­де­рі.
Бі­лім­дер:
1. Зерт­ха­на­лық тал­да­у­лар­ды жүр­гі­зу әді­сте­рін бі­лу.
2. Сы­нақ­тар­ға қа­ты­сты нор­ма­тив­тік құ­жат­тар­ды тү­сі­ну.
3. Тех­ни­ка­лық құ­жат­та­ма­ны ре­сім­деу та­лап­та­рын мең­ге­ру.
4. Зерт­ха­на­лық ба­қы­лау құ­рал­да­рын иге­ру.
5. Ең­бек­ті қор­ғау және өн­ді­рі­стік са­ни­та­рия ере­же­ле­рін бі­лу.
Дағ­ды­ны та­ну мүм­кін­ді­гі:
Та­лап етіл­мей­ді
Же­ке құ­зы­рет­тер­ге қой­ы­ла­тын та­лап­тар:
Же­ке жа­у­ап­кер­ші­лік
Ко­ман­да­да жұ­мыс іс­тей бі­лу
Ұжым­да жұ­мысты ұй­ым­да­сты­ру дағ­ды­ла­ры
Цифр­лық са­у­ат­ты­лық
Цифр­лық тех­но­ло­ги­я­лар­ды иге­ру­ге және қол­да­ну­ға дай­ынды­ғы.
Тех­ни­ка­лық ре­гла­мент­тер мен ұлт­тық стан­дарт­тар­дың ті­зі­мі:
1. «Астық­тың қа­уіп­сіз­ді­гі ту­ра­лы» КО ТР 015/2011 – тех­ни­ка­лық да­қыл­дар­ға, со­ның ішін­де мақ­та­ға қол­да­ны­ла­ды.
2. «Азық-тү­лік өнім­де­рі­нің қа­уіп­сіз­ді­гі ту­ра­лы» КО ТР 021/2011 – мақ­та тұқы­мы­нан алы­на­тын өнім­дер­ге (май, шрот) қой­ы­ла­тын та­лап­тар.
3. «Азық-тү­лік өнім­де­рін таң­ба­лау бө­лі­гін­де» КО ТР 022/2011 – ши­ті-мақ­та, тал­шық­ты және тұқым­ды таң­ба­лау ере­же­ле­рі.
4. «Ми­не­рал­дық ты­ңайт­қы­штар­дың қа­уіп­сіз­ді­гі ту­ра­лы» КО ТР 039/2016 – мақ­та өсі­ру ке­зін­де ты­ңайт­қы­штар­ды қол­да­ну­ды рет­тей­ді.
5. «Хи­ми­я­лық өнім­дер­дің қа­уіп­сіз­ді­гі ту­ра­лы» КО ТР 041/2017 – өсім­дік­тер­ді қор­ғау құ­рал­да­ры мен мақ­та­ны сақ­тау және өң­деу ке­зін­де қол­да­ны­ла­тын хи­ми­кат­тар­ды қам­ти­ды.
6. Мақ­та са­ла­сын да­мы­ту ту­ра­лы» Қа­зақ­стан Рес­пуб­ли­ка­сы­ның «За­ңы (2007 ж.) – са­ла­ны рет­тей­тін негіз­гі нор­ма­тив­тік акт.
7. «Ши­ті-мақ­та­ны ал­ғаш­қы өң­деу про­це­сін ұй­ым­да­сты­ру қа­ғи­да­ла­ры» (ҚР АШМ-нің 07.07.2015 ж. № 4-3/611 бұй­ры­ғы) – ши­ті-мақ­та­ны қа­был­дау, сақ­тау және өң­деу тәр­ті­бі.
8. «Ши­ті-мақ­та. Тех­ни­ка­лық шар­ттар» МемСТ 32793-2014 – ши­ті-мақ­та са­па­сы­на қой­ы­ла­тын та­лап­тар.
9. «Мақ­та-тал­шық. Тех­ни­ка­лық шар­ттар» МемСТ 32794-2014 – мақ­та тал­шы­ғы­ның са­па стан­дарт­та­ры.
10. «Мақ­та тұқым­да­ры. Тех­ни­ка­лық шар­ттар» МемСТ 32795-2014 – мақ­та тұқым­да­ры­на қой­ы­ла­тын та­лап­тар.
11. «Ши­ті-мақ­та мен мақ­та-тал­шық­ты сы­нау әді­сте­рі» МемСТ 32796-2014 – ши­кі­зат пен өнім са­па­сын ба­ға­лау әді­сте­рі.
12. «Азық-тү­лік қа­уіп­сіз­ді­гі ме­недж­мен­ті жүй­е­ле­рі» ҚР СТ ISO 22000:2019 – мақ­та тұқы­мын қай­та өң­деу (май, шрот) үшін қол­да­ны­ла­ды.
СБШ шең­бе­рін­де бас­қа кә­сіп­тер­мен бай­ла­ныс:
СБШ дең­гейі:
Кә­сіп ата­уы:
7
Бас ин­же­нер
15. «Ин­же­нер-тех­но­лог» (жал­пы про­филь) кә­сіп кар­точ­ка­сы:
Топ ко­ды:
2141-1
Қыз­мет ата­уы­ның ко­ды:
2141-1-005
Кә­сіп ата­уы:
Ин­же­нер-тех­но­лог (жал­пы про­филь)
СБШ бой­ын­ша бі­лік­ті­лік дең­гейі:
6
СБШ бой­ын­ша қо­сал­ғы бі­лік­ті­лік дең­гейі:
БТ­БА, БА және бас­қа да, үл­гі­лік бі­лік­ті­лік си­патта­ма­ла­ры бой­ын­ша бі­лік­ті­лік дең­гейі:
«Бас­шы­лар, ма­ман­дар және бас­қа да қыз­мет­ші­лер ла­у­а­зым­да­ры­ның бі­лік­ті­лік анық­та­ма­лы­ғын бе­кі­ту ту­ра­лы»
Қа­зақ­стан Рес­пуб­ли­ка­сы Ең­бек және ха­лық­ты әле­умет­тік қор­ғау ми­ни­стрі­нің 2020 жы­л­ғы 30 жел­тоқ­сан­да­ғы № 553 бұй­ры­ғы. Қа­зақ­стан Рес­пуб­ли­ка­сы­ның Әді­лет ми­ни­стр­лі­гін­де 2020 жы­л­ғы 31 жел­тоқ­сан­да № 22003 бо­лып тір­кел­ді.
2-та­рау. Ма­ман­дар ла­у­а­зым­да­ры
49-па­ра­граф. Ин­же­нер-тех­но­лог (Тех­но­лог)
Кә­сіп­тік бі­лім дең­гейі:
Бі­лім дең­гейі:
жо­ға­ры бі­лім (ба­ка­лаври­ат, ма­ман дә­ре­же­сі, ор­ди­на­ту­ра)
Ма­ман­дық:
Өн­ді­рі­стік және өң­деу са­ла­ла­ры
Бі­лік­ті­лік:
-
Жұ­мыс тә­жі­ри­бе­сіне қой­ы­ла­тын та­лап­тар:
I са­нат­ты ин­же­нер-тех­но­лог: кадр­лар­ды да­яр­ла­удың ти­іс­ті ба­ғы­ты бой­ын­ша жо­ға­ры (неме­се жо­ға­ры оқу ор­ны­нан кей­ін­гі) бiлiм және II са­нат­ты ин­же­нер-тех­но­лог ла­у­а­зы­мын­да ке­мiн­де 2 жыл жұ­мыс өті­лі;
II са­нат­ты ин­же­нер-тех­но­лог: кадр­лар­ды да­яр­ла­удың ти­іс­ті ба­ғы­ты бой­ын­ша жо­ға­ры (неме­се жо­ға­ры оқу ор­ны­нан кей­ін­гі) бiлiм және са­нат­сыз ин­же­нер-тех­но­лог ла­у­а­зы­мын­да ке­мiн­де 3 жыл жұ­мыс өті­лі;
Са­нат­сыз ин­же­нер-тех­но­лог: кадр­лар­ды да­яр­ла­удың ти­іс­ті ба­ғы­ты бой­ын­ша жо­ға­ры (неме­се жо­ға­ры оқу ор­ны­нан кей­ін­гі) бiлiм, жұ­мыс өті­ліне та­лап­тар қой­ыл­май­ды неме­се ти­іс­ті ма­ман­дық (бі­лік­ті­лік) бой­ын­ша тех­ни­ка­лық және кә­сіп­тік, ор­та бі­лім­нен кей­ін­гі (ар­найы ор­та, кә­сіп­тік ор­та) бі­лім және I са­нат­ты тех­ник ла­у­а­зы­мын­да ке­мін­де 3 жыл жұ­мыс өті­лі.
Фор­мал­ды емес және ин­фор­мал­ды бі­лім­мен бай­ла­ныс:
Кә­сіп­тің бас­қа мүм­кін ата­у­ла­ры:
2141-4-004 - Са­па­ны ба­қы­лау жө­нін­де­гі ин­же­нер
Қыз­мет­тің негіз­гі мақ­са­ты:
Дай­ын­дау пункт­те­рін­де және за­уыт­та шит­ті мақ­та­ны өң­деу және Жаб­дық­тың тех­но­ло­ги­я­лық про­це­сін ба­қы­ла­уды ұй­ым­да­сты­ру.
Ең­бек функ­ци­я­ла­ры­ның си­патта­ма­сы
Ең­бек функ­ци­я­ла­ры­ның тіз­бе­сі:
Мін­дет­ті ең­бек функ­ци­я­ла­ры:
1. Мақ­та­ны ба­стап­қы өң­деу бой­ын­ша тех­но­ло­ги­я­лық про­це­стер­ді ұй­ым­да­сты­ру, жүр­гі­зу, бас­қа­ру.
2. Тех­но­ло­ги­я­лық жаб­дық­тар­дың жай-күй­ін ба­қы­ла­уды, әр­түр­лі мақ­сат­та­ғы жөн­деу жұ­мыста­рын жүр­гі­зу­ді ұй­ым­да­сты­ру.
Қо­сым­ша ең­бек функ­ци­я­ла­ры:
Та­лап етіл­мей­ді
1-ең­бек функ­ци­я­сы: Мақ­та­ны ба­стап­қы өң­деу бой­ын­ша тех­но­ло­ги­я­лық про­це­стер­ді ұй­ым­да­сты­ру, жүр­гі­зу, бас­қа­ру
1-дағ­ды:
Мақ­та­ны ба­стап­қы өң­деу бой­ын­ша тех­но­ло­ги­я­лық про­це­сті бас­қа­ру және әкім­ші­лен­ді­ру
Ма­шық­тар:
1. Тех­но­ло­ги­я­лық про­це­сті жос­пар­лау және ұй­ым­да­сты­ру.
2. Өн­ді­рі­стік опе­ра­ци­я­лар­дың орын­да­лу тәр­ті­бін бел­гі­леу.
3. Жаб­дық­ты ор­на­ла­сты­ру және жұ­мыс орын­да­рын ұй­ым­да­сты­ру.
4. Тех­но­ло­ги­я­лық ре­жим­дер­ді ба­қы­лау және рет­теу.
5. Өн­ді­рі­стік қу­ат­тар­ды есеп­теу және жүк­те­ме­ні бө­лу.
6. Тех­но­ло­ги­я­лық құ­жат­та­ма­ны әзір­леу және ен­гі­зу.
7. Тех­но­ло­ги­я­лық тәр­тіп­тің сақ­та­луын қам­та­ма­сыз ету.
Бі­лім­дер:
1. Мақ­та­ны ба­стап­қы өң­деу тех­но­ло­ги­я­сын бі­лу.
2. Тех­но­ло­ги­я­лық про­це­стер­ді жо­ба­лау әді­сте­рін тү­сі­ну.
3. Нор­ма­тив­тік құ­жат­тар­ды және тех­ни­ка­лық шар­ттар­ды мең­ге­ру.
4. Жаб­дық­тың жұ­мыс прин­ципте­рін бі­лу.
5. Ма­те­ри­ал­дық шы­ғын­дар нор­ма­тив­те­рін есеп­теу әді­сте­рін иге­ру.
6. Ең­бек­ті ұй­ым­да­сты­ру­дың негіз­гі та­лап­та­рын бі­лу.
7. Отан­дық және ше­тел­дік тә­жі­ри­бе­ні тү­сі­ну.
Дағ­ды­ны та­ну мүм­кін­ді­гі:
Та­лап етіл­мей­ді
2-дағ­ды:
Мақ­та­ны қай­та өң­деу бой­ын­ша тех­но­ло­ги­я­лық жаб­дық­тар­дың әр­түр­лі түр­ле­рі­нің жұ­мысы мен пай­да­ла­ны­луын қам­та­ма­сыз ету
Ма­шық­тар:
1. Негіз­гі және қо­сал­қы жаб­дық­тың жұ­мысын ұй­ым­да­сты­ру.
2. Жаб­дық­ты дұ­рыс пай­да­ла­ну және тех­ни­ка­лық тәр­тіп­ті сақ­тау.
3. Жаб­дық­ты бап­тау және рет­теу.
4. Жаб­дық­тың ти­ім­ді­лі­гін тал­дау және же­тіл­ді­ру.
5. Жаб­дық­тың жұ­мысын ба­қы­лау және нәти­же­ле­рін тір­кеу.
Бі­лім­дер:
1. Негіз­гі тех­но­ло­ги­я­лық жаб­дық­тың құ­ры­лы­сын бі­лу.
2. Жаб­дық­ты пай­да­ла­ну ре­жим­де­рін тү­сі­ну.
3. Жаб­дық­қа қой­ы­ла­тын тех­ни­ка­лық та­лап­тар­ды мең­ге­ру.
4. Жаб­дық­ты пай­да­ла­ну бой­ын­ша нор­ма­тив­тік құ­жат­тар­ды иге­ру.
5. Жаб­дық­ты же­тіл­ді­ру әді­сте­рін бі­лу.
Дағ­ды­ны та­ну мүм­кін­ді­гі:
Та­лап етіл­мей­ді
2-ең­бек функ­ци­я­сы:
Тех­но­ло­ги­я­лық жаб­дық­тар­дың жай-күй­ін
ба­қы­ла­уды, әр­түр­лі мақ­сат­та­ғы жөн­деу жұ­мыста­рын жүр­гі­зу­ді ұй­ым­да­сты­ру.
1-дағ­ды:
Негіз­гі тех­но­ло­ги­я­лық жаб­дық­тар­дың, ме­ха­низмдер­дің тех­ни­ка­лық жай-күй­ін және пай­да­ла­ны­луын ба­қы­лау
Ма­шық­тар:
1. Жаб­дық­тың тех­ни­ка­лық жағ­дай­ын ба­қы­лау.
2. Жаб­дық­тың дұ­рыс пай­да­ла­ны­луын тек­се­ру.
3. Жаб­дық­тың жұ­мыс тәр­ті­бін тал­дау.
4. Жаб­дық­тың ақа­у­ла­рын анық­тау және тір­кеу.
5. Жаб­дық­тың се­нім­ді­лі­гін қам­та­ма­сыз ету.
Бі­лім­дер:
1. Жаб­дық­тың тех­ни­ка­лық си­патта­ма­ла­рын бі­лу.
2. Жаб­дық­тың жұ­мыс ре­жим­де­рін тү­сі­ну.
3. Жаб­дық­тың ақа­у­ла­рын анық­тау әді­сте­рін мең­ге­ру.
4. Жаб­дық­ты пай­да­ла­ну бой­ын­ша нор­ма­тив­тік құ­жат­тар­ды иге­ру.
5. Ең­бек­ті қор­ғау және қа­уіп­сіз­дік та­лап­та­рын бі­лу.
Дағ­ды­ны та­ну мүм­кін­ді­гі:
Та­лап етіл­мей­ді
2-дағ­ды:
Тех­но­ло­ги­я­лық жаб­дық­қа ағым­да­ғы, күр­де­лі жөн­деу жүр­гі­зу­ді ба­қы­лау
Ма­шық­тар:
1. Жөн­деу жұ­мыста­рын ұй­ым­да­сты­ру және ба­қы­лау.
2. Жөн­деу жос­пар­ла­рын әзір­леу және орын­дау.
3. Жөн­деу нәти­же­ле­рін тал­дау және тір­кеу.
4. Жаб­дық­ты жөн­де­уден кей­ін­гі сы­нақ­тан өт­кі­зу.
5. Жөн­деу құ­жат­та­ма­сын ре­сім­деу.
Бі­лім­дер:
1. Жөн­деу түр­ле­рін және олар­дың ерекше­лік­те­рін бі­лу.
2. Жөн­деу әді­сте­рін тү­сі­ну.
3. Жөн­деу бой­ын­ша нор­ма­тив­тік құ­жат­тар­ды мең­ге­ру.
4. Жөн­деу жұ­мыста­рын ұй­ым­да­сты­ру тә­жі­ри­бе­сін иге­ру.
5. Жөн­деу ке­зін­де ең­бек­ті қор­ғау та­лап­та­рын бі­лу.
Дағ­ды­ны та­ну мүм­кін­ді­гі:
Та­лап етіл­мей­ді
Же­ке құ­зы­рет­тер­ге қой­ы­ла­тын та­лап­тар:
Же­ке ауап­кер­ші­лік
Ко­ман­да­да жұ­мыс іс­тей бі­лу
Адам­дар то­бы­ның жұ­мысын ұй­ым­да­сты­ра бі­лу
Тех­ни­ка­лық ре­гла­мент­тер мен ұлт­тық стан­дарт­тар­дың ті­зі­мі:
1. «Астық­тың қа­уіп­сіз­ді­гі ту­ра­лы» КО ТР 015/2011 – тех­ни­ка­лық да­қыл­дар­ға, со­ның ішін­де мақ­та­ға қол­да­ны­ла­ды.
2. «Азық-тү­лік өнім­де­рі­нің қа­уіп­сіз­ді­гі ту­ра­лы» КО ТР 021/2011 – мақ­та тұқы­мы­нан алы­на­тын өнім­дер­ге (май, шрот) қой­ы­ла­тын та­лап­тар.
3. «Азық-тү­лік өнім­де­рін таң­ба­лау бө­лі­гін­де» КО ТР 022/2011 – ши­ті-мақ­та, тал­шық­ты және тұқым­ды таң­ба­лау ере­же­ле­рі.
4. «Ми­не­рал­дық ты­ңайт­қы­штар­дың қа­уіп­сіз­ді­гі ту­ра­лы» КО ТР 039/2016 – мақ­та өсі­ру ке­зін­де ты­ңайт­қы­штар­ды қол­да­ну­ды рет­тей­ді.
5. «Хи­ми­я­лық өнім­дер­дің қа­уіп­сіз­ді­гі ту­ра­лы» КО ТР 041/2017 – өсім­дік­тер­ді қор­ғау құ­рал­да­ры мен мақ­та­ны сақ­тау және өң­деу ке­зін­де қол­да­ны­ла­тын хи­ми­кат­тар­ды қам­ти­ды.
6.«Мақ­та са­ла­сын да­мы­ту ту­ра­лы» Қа­зақ­стан Рес­пуб­ли­ка­сы­ның За­ңы (2007 ж.) – са­ла­ны рет­тей­тін негіз­гі нор­ма­тив­тік акт.
7.«Ши­ті-мақ­та­ны ал­ғаш­қы өң­деу про­це­сін ұй­ым­да­сты­ру қа­ғи­да­ла­ры» (ҚР АШМ-нің 07.07.2015 ж. № 4-3/611 бұй­ры­ғы) – ши­ті-мақ­та­ны қа­был­дау, сақ­тау және өң­деу тәр­ті­бі.
8. «Ши­ті-мақ­та. Тех­ни­ка­лық шар­ттар» МемСТ 32793-2014 – ши­ті-мақ­та са­па­сы­на қой­ы­ла­тын та­лап­тар.
9. «Мақ­та-тал­шық. Тех­ни­ка­лық шар­ттар» МемСТ 32794-2014 – мақ­та тал­шы­ғы­ның са­па стан­дарт­та­ры.
10. «Мақ­та тұқым­да­ры. Тех­ни­ка­лық шар­ттар» МемСТ 32795-2014 – мақ­та тұқым­да­ры­на қой­ы­ла­тын та­лап­тар.
11. «Ши­ті-мақ­та мен мақ­та-тал­шық­ты сы­нау әді­сте­рі» МемСТ 32796-2014 – ши­кі­зат пен өнім са­па­сын ба­ға­лау әді­сте­рі.
12. «Азық-тү­лік қа­уіп­сіз­ді­гі ме­недж­мен­ті жүй­е­ле­рі» ҚР СТ ISO 22000:2019 – мақ­та тұқы­мын қай­та өң­деу (май, шрот) үшін қол­да­ны­ла­ды.
СБШ шең­бе­рін­де бас­қа кә­сіп­тер­мен бай­ла­ныс:
СБШ дең­гейі:
Кә­сіп ата­уы:
7
Бас ин­же­нер

Техникалық көмек көрсетуші: М.Б. Кенжеғұлова, моб.тел.+77756033097, E-mail: m.kenzhegulova@nasec.kz.

2026 жылғы «___»
№ __ бұйрығына 3 қосымша
«Дәнді дақылдарды өндіру» кәсіптік стандарты

Кәсіптік стандарт жұмыскерлердің кәсіптік қызметтің белгілі бір түрін жүзеге асыруы, оның ішінде белгілі бір еңбек функцияларын орындауы үшін қажетті, сондай-ақ жоғары, жоғары оқу орнынан кейінгі, техникалық және кәсіптік білім беру ұйымдарының білім беру бағдарламаларын әзірлеуде біліктілік деңгейлерін айқындауға арналған.

9) минералды тыңайтқыш – химиялық немесе өнеркәсіптік процестер нәтижесінде алынатын тыңайтқыш;

Өсімдік және мал шаруашылығы, аңшылық және осы салаларда қызметтер ұсыну
Бір- немесе екіжылдық дақылдарды өсіру
Дәнді дақылдарды (күріштен басқа), бұршақ және майлы дақылдарды өсіру
Тұқым шаруашылығын қосқанда, дәнді дақылдарды және бұршақ дақылдарын өсіру A Ауыл, орман және балық шаруашылығы
Өсімдік және мал шаруашылығы, аңшылық және осы салаларда қызметтер ұсыну
Бір- немесе екіжылдық дақылдарды өсіру
Күрішті өсіру
01.12.0 Күрішті өсіру

7. Кәсіптік стандарттың қысқаша сипаттамасы: Кәсіптік стандарт дәнді дақылдарды өндіру жөніндегі қызметті қамтиды, оның ішінде топырақты өңдеу, себу, егісті күтіп-баптау, арамшөптерді отау, суару, өсімдіктерді биологиялық және химиялық қорғау құралдарымен өңдеу, сондай-ақ өнімнің сақталуын қамтамасыз ету мақсатында дәнді дақылдар егістігінің жай-күйіне диагностика жүргізу кезінде заманауи инновациялық технологиялар мен автоматтандырылған механикаландыру құралдарын қолдануды қамтиды.

9. «Тұқымдарды сулау желісінің операторы» кәсіп карточкасы
Топ коды:
8341-2
Қызмет атауының коды:
8341-2-008
Кәсіп атауы:
Тұқымдарды сулау желісінің операторы
СБШ бойынша біліктілік деңгейі:
3
СБШ бойынша қосалқы біліктілік деңгейі:
БТБА, БА және басқа да үлгілік біліктілік сипаттамалары бойынша біліктілік деңгейі:
Қазақстан Республикасы Еңбек және халықты әлеуметтік қорғау министрінің 2025 жылғы 17 қаңтардағы № 499 бұйрығы
Жұмыстар мен жұмысшы кәсіптерінің бірыңғай тарифтік-біліктілік анықтамалығын (64-шығарылым) бекіту туралы
IV бөлік
19-бөлім. Өсімдік шаруашылығы, су және орман шаруашылығындағы жұмысшылар кәсіптерінің жұмыстарының сипаттамалары.
67. Тұқым өсіруші.
1.Параграф. Тұқым өсіруші.
Кәсіптік білім деңгейі:
Білім деңгейі:
ТжКБ (жұмысшы мамандықтары)
Мамандық:
-
Біліктілік:
-
Жұмыс тәжірибесіне қойылатын талаптар:
Талап етілмейді
Формалды емес және информалды біліммен байланыс:
Кәсіптің басқа мүмкін атаулары:
8341-2-009 Тұқымды дәрілеу желісінің операторы
Қызметтің негізгі мақсаты:
Тұқым дайындаудың технологиялық процесін жүргізу және бақылау
Еңбек функциялардың сипаттамасы
Еңбек функцияларының тізбесі:
Міндетті еңбек функциялары:
1. Тұқымдардың өнгіштігін арттыру және қорғау мақсатында арнайы ерітінділермен өңдеу
2. Тұқымдарды егуге дайындаудың технологиялық процесін орындау.
Қосымша еңбек функциялары:
1-еңбек функциясы:
Тұқымдардың өнгіштігін арттыру және қорғау мақсатында арнайы ерітінділермен өңдеу
1-дағды:
Жұмыс аймағына берілетін астықтың сапасын бақылау
Машықтар:
1. Астықтың жұмыс аймағына біркелкі берілуінің технологиялық процесін бақылау, тұқымдарды тиеу және түсіру кезінде технологиялық жабдыққа қызмет көрсету, тұқымдар мен жұмыс ерітінділерінің берілу жылдамдығын реттеу.
2. Топырақтың агрохимиялық көрсеткіштерін ескере отырып, тұқымдарды жібітуге арналған жұмыс ерітінділерін дайындау.
3. Жұмыс аймағына түсетін астықтың сапа көрсеткіштерін бақылау.
Білімдер:
1. Дәнді дақылдар және тұқым сапасының көрсеткіштері туралы жалпы мәліметтерін.
2. Ауыл шаруашылығы және өсімдік шаруашылығы өнімдерін өндіру негіздерін.
3. Тұқымдарды жібітуге дайындау кезінде пайдаланылатын жабдықтарды пайдалану қағидалары мен технологиялық нұсқаулықтарын.
Дағдыны тану мүмкіндігі:
Талап етілмейді
2-дағды:
Технологиялық жабдықтың ақаусыз жұмысын бақылау
Машықтар:
1. Жабдықтың ақаулары туындаған жағдайда қажетті жөндеу жұмыстарын орындау.
2. Бақылау-өлшеу аспаптары мен құралдарын пайдалану.
3. Ауа жылытқышты қосу және ажырату, тұқымдардың кептіру аймағына берілу жылдамдығын бақылау.
4. Тұқымдарды өңдеу барысында жұмыс аймағына берілетін ауаның температурасын бақылау.
5. Тұқымдардың өнгіштігін арттырудың жаңа тәсілдері мен әдістерін енгізу.
Білімдер:
1. Негізгі және қосалқы жабдықтарды пайдалану жөніндегі технологиялық нұсқаулықтар мен қағидаларын.
2. Технологиялық жабдықты қауіпсіз пайдалану жөніндегі нұсқаулықтарын.
3. Тұқымдарды себу алдындағы өңдеу технологиясының негіздерін.
4. Жұмыс ерітінділерін дайындау, сақтау және қолдану жөніндегі технологиялық нұсқаулықтарын.
Дағдыны тану мүмкіндігі:
Талап етілмейді
2-еңбек функциясы:
Тұқымдарды себуге дайындаудың технологиялық процесін орындау
1-дағды:
Тұқымдарды ерітінділерде жібіту технологиялық процесін жүргізу
Машықтар:
1. Дәнді дақылдар тұқымдарын жібіту технологиялық процесін бақылау.
2. Жұмыс аймағында тұқымдарды өңдеу кезінде технологиялық жабдыққа қызмет көрсету.
3. Жібіту аймағында тұқымдардың болу ұзақтығын бақылау.
4. Жұмыс аймағынан шығар кезде тұқымдардың массасын бақылау.
Білімдер:
1. Астықты жібітуге арналған жабдықтың технологиялық схемалары мен жұмыс аймақтарын.
2. Технологиялық сипаттамаларға сәйкес тұқымдарды өңдеу жөніндегі нұсқаулықтарын.
3. Жұмыс ерітінділерімен жұмыс істеу кезіндегі қауіпсіздік техникасы қағидаларын.
4. Тұқымдардың ауруларға төзімділігін арттыратын ерітінділермен өңдеу әдістерін.
Дағдыны тану мүмкіндігі:
Талап етілмейді
2-дағды:
Қосалқы іс-шараларды жүргізу
Машықтар:
1. Жабдықтың техникалық жай-күйіне көзбен шолып бақылау жүргізу, аспаптық тексерулер орындау және диагностика жүргізу.
2. Жабдыққа техникалық қызмет көрсету және жөндеу жұмыстарын орындау.
3. Жоспарлы жөндеу жұмыстарын жүргізуге қажетті құралдарға, айлабұйымдарға, материалдар мен мүкәммалға өтінімдер жасау.
4. Құралдардың, айлабұйымдардың және жабдықтардың жарамды жай-күйін және тиімді пайдаланылуын бақылау.
Білімдер:
1. Дәнді дақылдардың қажеттіліктерін ескере отырып, жылумен, жарықпен және ылғалмен қамтамасыз ету сызбалары, топырақты дайындау тәсілдері және басқа да агротехникалық талаптарын.
2. Тұқымды дәрілеу технологиясы, жұмыс ерітінділерін дайындау тәртібі, сыйымдылықтар мен машиналарды толтыру, сондай-ақ бүрку және тозаңдату жұмыстарын жүргізу технологиясы.
3. Уланған жемдерді қолдану және шашу қағидаларын.
4. Микроклиматты реттеу механизмдері мен бақылау-өлшеу аспаптарының ықтимал ақаулары, олардың алдын алу және жою тәсілдерін.
5. Жасанды интеллект көмегімен алынған нәтижелердің сенімділігін тексеруді.
Дағдыны тану мүмкіндігі:
Талап етілмейді
Жеке құзыреттерге қойылатын талаптар:
Тәртіптілік
Өндірістік міндеттерді шешу кезіндегі жауапкершілік Коммуникабельділік
Қарым-қатынас дағдылары
Техникалық регламенттер мен ұлттық стандарттардың тізімі:
1. КО ТР 015/2011 «Астықтың қауіпсіздігі туралы» – бидай, арпа, жүгері және басқа да дәнді дақылдарға қолданылады.
2. КО ТР 021/2011 «Тағам өнімдерінің қауіпсіздігі туралы» – астыққа және оны қайта өңдеу өнімдеріне қойылатын қауіпсіздік талаптарын белгілейді.
3. КО ТР 022/2011 «Таңбалануына қатысты тағам өнімдері» – астықты, ұнды және жарманы таңбалау қағидаларын белгілейді.
4. КО ТР 039/2016 «Минералдық тыңайтқыштардың қауіпсіздігі туралы» – дәнді дақылдарды өсіру кезінде минералдық тыңайтқыштарды қолдануға қойылатын талаптарды белгілейді.
5. КО ТР 041/2017 «Химиялық өнімнің қауіпсіздігі туралы» – өсімдіктерді қорғау құралдарын қоса алғанда, химиялық өнімнің қауіпсіздігіне қойылатын талаптарды белгілейді.
6. ГОСТ 13586.3-83 «Астық. Натураны анықтау әдістері» – астық сапасын бағалау әдістері.
7. ГОСТ 13586.5-93 «Астық. Ылғалдылықты анықтау әдістері» – өнім сапасын бақылау кезінде қолданылады.
8. ГОСТ 10842-89 «Астық. Зиянкестермен залалдануын анықтау әдістері» – санитариялық талаптар.
9. ГОСТ 12038-84 «Ауыл шаруашылығы дақылдарының тұқымдары. Өнгіштігін анықтау әдістері» – дәнді дақылдардың тұқымдарына қолданылады.
10. СТ РК ISO 22000:2019 «Тағам өнімдерінің қауіпсіздігі менеджменті жүйелері» – астықты қайта өңдеу саласында қолданылады.
11. ГОСТ 30483-97 «Астық және оны қайта өңдеу өнімдері. Металмагниттік қоспалардың мөлшерін анықтау әдістері» – қауіпсіздік талаптарын белгілейді.
12. ГОСТ 27668-88 «Астық. Кенелермен залалдануын анықтау әдістері» – санитариялық нормалар.
СБШ шеңберінде басқа кәсіптермен байланыс:
СБШ деңгейі:
Кәсіп атауы:
4
Астық дақылдарын өсіру жөніндегі фермер
2
Суару және ирригация жөніндегі жұмысшы
10. «Өсімдіктерді қорғау жөніндегі жұмысшы» кәсіп карточкасы:
Топ коды:
6114-0
Қызмет атауының коды:
6114-0-005
Кәсіп атауы:
Өсімдіктерді қорғау жөніндегі жұмысшы
СБШ бойынша біліктілік деңгейі:
4
СБШ бойынша қосалқы біліктілік деңгейі:
БТБА, БА және басқа да үлгілік біліктілік сипаттамалары бойынша біліктілік деңгейі:
Қазақстан Республикасы Еңбек және халықты әлеуметтік қорғау министрінің 2025 жылғы 17 қаңтардағы № 499 бұйрығы
Жұмыстар мен жұмысшы кәсіптерінің бірыңғай тарифтік-біліктілік анықтамалығын (64-шығарылым) бекіту туралы
IV бөлік
19-бөлім. Өсімдік шаруашылығы, су және орман шаруашылығындағы жұмысшылар кәсіптерінің жұмыстарының сипаттамалары.
63. Диқан.
Параграф 1. Диқан.
Кәсіптік білім деңгейі:
Білім деңгейі:
ТжКБ (орта деңгейдегі маман)
Мамандық:
-
Біліктілік:
-
Жұмыс тәжірибесіне қойылатын талаптар:
Талап етілмейді
Формалды емес және информалды біліммен байланыс:
Кәсіптің басқа мүмкін атаулары:
6111-1-008 Астық дақылдарын өсіру жөніндегі фермер
Қызметтің негізгі мақсаты:
Карантинмен және өсу процесінде дәнді дақылдар мен өсімдіктердің тұқымдарын қорғаумен байланысты міндеттерді орындау.
Еңбек функциялардың сипаттамасы
Еңбек функцияларының тізбесі:
Міндетті еңбек функциялары:
1. Дәнді дақылдар егістерінің фитосанитариялық жағдайына диагностика жүргізу және өсімдіктерді аурулар мен зиянкестерден қорғау жөніндегі іс-шараларды жүргізуге дайындық
2. Өсімдіктерді аурулар мен зиянкестерден қорғау жөніндегі іс-шараларды химиялық және биологиялық әдістерді қолдану арқылы жүргізу
Қосымша еңбек функциялары:
1-еңбек функциясы:
Дәнді дақылдар егістерінің фитосанитариялық жағдайына диагностика жүргізу және өсімдіктерді аурулар мен зиянкестерден қорғау жөніндегі іс-шараларды жүргізуге дайындық
1-дағды:
Дәнді дақылдар егістерінің фитосанитариялық жағдайына диагностика жүргізу
Машықтар:
1. Ауруларды, зиянкестерді және арамшөп өсімдіктерін анықтау мақсатында дәнді дақылдар егістерінің фитосанитариялық жағдайына диагностика жүргізу.
2. Аурулар мен зиянкестердің таралуының алдын алу бойынша профилактикалық іс-шараларды әзірлеу және жүргізу.
3. Диагностикалық карта мен өсімдіктерді қорғау жөніндегі іс-шараларды жүргізуге арналған ұсынымдарды әзірлеу.
4. Өсімдік ауруларының пайда болуы мен таралуының алдын алу шараларын айқындау.
Білімдер:
1. Дәнді дақылдардың ауруларын, зиянкестерін және арамшөп өсімдіктерін диагностикалау әдістемелерін.
2. Аурулардың, зиянкестердің түрлерін және егістің залалдану дәрежесін анықтау әдістерін.
3. Дәнді дақылдар егістерін қорғау бойынша профилактикалық іс-шараларды ұйымдастыру қағидалары.
4. Дәнді дақылдардың аурулармен және зиянкестермен зақымдануының негізгі белгілерін.
Дағдыны тану мүмкіндігі:
Талап етілмейді
2-дағды:
Өсімдіктерді қорғау құралдарын қолдануға дайындау
Машықтар:
1. Анықталған ауруларға, зиянкестерге және егістің фитосанитариялық жағдайына қарай өсімдіктерді қорғау құралдарын таңдау.
2. Жұмыс ерітінділерін дайындау және дәнді дақылдарды химиялық және биологиялық өсімдіктерді қорғау құралдарымен өңдеу.
3. Дәнді дақылдардың кеміргіштерімен және басқа зиянкестерімен күрес жөніндегі іс-шараларды ұйымдастыру.
4. Өсімдіктерді қорғау құралдарын дайындау және қолдану кезінде қауіпсіздік талаптарының сақталуын бақылау.
5. Технологиялық талаптарға сәйкес препараттар мен жұмыс ерітінділерінің шығыс нормаларын айқындау.
Білімдер:
1. Өсімдіктерді қорғау құралдарын қолдану жөніндегі нұсқаулықтар, препараттардың шығыс нормалары және жұмыс ерітінділерін дайындауға қойылатын талаптарын.
2. Дәнді дақылдар егістерін өңдеуге арналған жұмыс ерітінділерін дайындау әдістемелерін.
3. Егістерді өңдеу және химиялық әрі биологиялық препараттарды енгізу қағидаларын.
4. Кеміргіштермен, зиянкестермен және арамшөп өсімдіктерімен күресу әдістерін.
5. Дәнді дақылдардың ауру қоздырғыштарының, зиянкестерінің және арамшөп өсімдіктерінің негізгі түрлерін.
6. Өсімдіктерді қорғау құралдарымен жұмыс істеу кезіндегі еңбек қауіпсіздігі және экологиялық қауіпсіздік талаптарын.
Дағдыны тану мүмкіндігі:
Талап етілмейді
2-еңбек функциясы:
Өсімдіктерді аурулар мен зиянкестерден қорғау жөніндегі іс-шараларды химиялық және биологиялық әдістерді қолдану арқылы жүргізу
1-дағды:
Дәнді дақылдар егістерін аурулар мен зиянкестерден қорғау жөніндегі іс-шараларды жүргізу
Машықтар:
1. Дәнді дақылдар егістерін диагностикалық картаға және өсімдіктерді қорғау жөніндегі ұсынымдарға сәйкес өңдеу.
2. Технологиялық регламенттер мен қауіпсіздік талаптарына сәйкес өсімдіктерді қорғаудың химиялық және биологиялық құралдарын қолдану.
3. Егістердің фитосанитариялық жағдайын ескере отырып, аурулар мен зиянкестердің пайда болуы мен таралуының алдын алу жөніндегі профилактикалық іс-шараларды жүргізу.
4. Кеміргіштермен және басқа зиянкестермен күресу жөніндегі іс-шараларды ұйымдастыру және жүргізу, оның ішінде уланған жемдерді орналастыру, энтомофагтарды шығару, родентицидтердің орналастырылуын бақылау, тұзақтар орнату және қажет болған жағдайда зиянкестерді қолмен аулау.
5. Жүргізілген қорғау іс-шараларының сапасы мен тиімділігін бақылау.
Білімдер:
1. Қолданылатын өсімдіктерді қорғау құралдарына байланысты дәнді дақылдар егістерін өңдеу тәсілдерін.
2. Дәнді дақылдар егістерін өңдеу кезінде химиялық және биологиялық өсімдіктерді қорғау құралдарының шығыс нормаларын.
3. Қазақстан Республикасы аумағында қолдануға рұқсат етілген пестицидтер мен агрохимикаттардың тізбесін.
4. Өсімдіктерді аурулардан, зиянкестерден және арамшөп өсімдіктерінен қорғаудың заманауи әдістерін.
5. Қорғау іс-шараларын жүргізу кезіндегі еңбек қауіпсіздігі және экологиялық қауіпсіздік талаптарын.
Дағдыны тану мүмкіндігі:
Талап етілмейді
2-дағды:
Өсімдіктерді қорғау бойынша қосымша іс-шараларды жүргізу
Машықтар:
1. Қажет болған жағдайда дәнді дақылдар егістерінің айналасында қорғаныш орларын жасау.
2. Үй-жайларды, ауыл шаруашылығы техникасын, жабдықтарды және қорғалған топырақты дезинфекциялау және залалсыздандыру жұмыстарын жүргізу.
3. Дәнді дақылдар егістерінде зиянкестерді механикалық жолмен аулауға арналған аулау шұңқырларын және басқа құралдарды орнату.
4. Зиянкестерді, ауру қоздырғыштарын анықтау және топырақтың фитосанитариялық жағдайын бағалау үшін топырақ сынамаларын талдау.
5. Өсімдіктерді қорғаудың химиялық және биологиялық құралдарын, сондай-ақ уланған жемдерді бүріккіш техникаға механикаландырылған тәсілмен дайындау, тиеу және құю жұмыстарын орындау.
6. Рұқсат етілген пестицидтерді пайдалана отырып, қоймалар мен сақтау орындарын ылғалды әдіспен дезинфекциялау және дезинсекциялау.
Білімдер:
1. Жеке қорғаныс құралдарының сипаттамалары және оларды қолдану қағидаларын.
2. Кеміргіштермен және басқа зиянкестермен күресуге арналған жұмыс ерітінділері мен уланған жемдерді дайындау технологияларын.
3. Кеміргіштерді аулау және жою жөніндегі іс-шараларды жүргізу бойынша нұсқаулықтарн.
4. Пестицидтерді қолдана отырып, қоймалар мен сақтау орындарын дезинфекциялау және дезинсекциялау қағидаларын.
5. Зиянкестердің дернәсілдерін, ауру қоздырғыштарын анықтау және топырақтың фитосанитариялық жағдайын бағалау әдістерін.
6. Қорғау іс-шараларын жүргізу кезіндегі экологиялық қауіпсіздік және еңбек қауіпсіздігі талаптарын.
Дағдыны тану мүмкіндігі:
Талап етілмейді
Жеке құзыреттерге қойылатын талаптар:
Командада жұмыс істей білу Тәртіптілік
Орындаушылық
Техникалық регламенттер мен ұлттық стандарттардың тізімі:
1. КО ТР 015/2011 «Астықтың қауіпсіздігі туралы» – бидай, арпа, жүгері және басқа да дәнді дақылдарға қолданылады.
2. КО ТР 021/2011 «Тағам өнімдерінің қауіпсіздігі туралы» – астыққа және оны қайта өңдеу өнімдеріне қойылатын қауіпсіздік талаптарын белгілейді.
3. КО ТР 022/2011 «Таңбалануына қатысты тағам өнімдері» – астықты, ұнды және жарманы таңбалау қағидаларын белгілейді.
4. КО ТР 039/2016 «Минералдық тыңайтқыштардың қауіпсіздігі туралы» – дәнді дақылдарды өсіру кезінде минералдық тыңайтқыштарды қолдануға қойылатын талаптарды белгілейді.
5. КО ТР 041/2017 «Химиялық өнімнің қауіпсіздігі туралы» – өсімдіктерді қорғау құралдарын қоса алғанда, химиялық өнімнің қауіпсіздігіне қойылатын талаптарды белгілейді.
6. ГОСТ 13586.3-83 «Астық. Натураны анықтау әдістері» – астық сапасын бағалау әдістері.
7. ГОСТ 13586.5-93 «Астық. Ылғалдылықты анықтау әдістері» – өнім сапасын бақылау кезінде қолданылады.
8. ГОСТ 10842-89 «Астық. Зиянкестермен залалдануын анықтау әдістері» – санитариялық талаптар.
9. ГОСТ 12038-84 «Ауыл шаруашылығы дақылдарының тұқымдары. Өнгіштігін анықтау әдістері» – дәнді дақылдардың тұқымдарына қолданылады.
10. СТ РК ISO 22000:2019 «Тағам өнімдерінің қауіпсіздігі менеджменті жүйелері» – астықты қайта өңдеу саласында қолданылады.
11. ГОСТ 30483-97 «Астық және оны қайта өңдеу өнімдері. Металмагниттік қоспалардың мөлшерін анықтау әдістері» – қауіпсіздік талаптарын белгілейді.
12. ГОСТ 27668-88 «Астық. Кенелермен залалдануын анықтау әдістері» – санитариялық нормалар.
СБШ шеңберінде басқа кәсіптермен байланыс:
СБШ деңгейі:
Кәсіп атауы:
5
Дала дақылдарын өсіру жөніндегі техник – агроном
11. «Білікті ауыл шыруашылығы жұмысшысы (аралас дақылдардың)» кәсіп карточкасы:
Топ коды:
6114-0
Қызмет атауының коды:
6114-0-002
Кәсіп атауы:
Білікті ауыл шыруашылығы жұмысшысы (аралас дақылдардың)
СБШ бойынша біліктілік деңгейі:
3
СБШ бойынша қосалқы біліктілік деңгейі:
БТБА, БА және басқа да үлгілік біліктілік сипаттамалары бойынша біліктілік деңгейі:
Қазақстан Республикасы Еңбек және халықты әлеуметтік қорғау министрінің 2025 жылғы 17 қаңтардағы № 499 бұйрығы
Жұмыстар мен жұмысшы кәсіптерінің бірыңғай тарифтік-біліктілік анықтамалығын (64-шығарылым) бекіту туралы
IV бөлік
19-бөлім. Өсімдік шаруашылығы, су және орман шаруашылығындағы жұмысшылар кәсіптерінің жұмыстарының сипаттамалары.
63. Диқан.
1. Параграф. Диқан.
Кәсіптік білім деңгейі:
Білім деңгейі:
ТжКБ (жұмысшы мамандықтары)
Мамандық:
-
Біліктілік:
-
Жұмыс тәжірибесіне қойылатын талаптар:
Формалды емес және информалды біліммен байланыс:
Кәсіптің басқа мүмкін атаулары:
8341-2-001 Комбайншы
Қызметтің негізгі мақсаты:
Дәнді дақылдардың түрлік ерекшеліктерін, топырақ және табиғи-климаттық жағдайларды ескере отырып, дәнді дақылдарды өндіру кезінде егу, өсіру және өнімді жинауға байланысты жұмыстарды орындау.
Еңбек функциялардың сипаттамасы
Еңбек функцияларының тізбесі:
Міндетті еңбек функциялары:
1. Дәнді дақылдарды өсіру кезінде топырақты дайындау, егіс жүргізу және егістікті күтіп-баптау бойынша технологиялық операцияларды орындау
2. Дәнді дақылдардың егістігін күтіп-баптау, өнімді жинау және жинаудан кейінгі өңдеу жұмыстарын орындау
Қосымша еңбек функциялары:
Еңбек функциясы 1:
Дәнді дақылдарды өсіру кезінде топырақты дайындау, егіс жүргізу және егістікті күтіп-баптау бойынша технологиялық операцияларды орындау
1-дағды:
Топырақты дайындау, егіс жүргізу және егістікті күтіп-баптау бойынша технологиялық операцияларды орындау
Машықтар:
1. Ауыл шаруашылығы техникасын пайдалана отырып, дәнді дақылдарды себуге топырақты дайындау.
2. Арнайы жабдықтарды пайдалана отырып, топырақтың бетін лазерлік тегістеуді орындау.
3. Егіс жұмыстарын жүргізу кезінде ауыл шаруашылығы техникасына қызмет көрсету және оны дәнді дақылдарды өсіру технологиясының талаптарына сәйкес реттеу.
4. Органикалық және минералдық тыңайтқыштарды белгіленген нормалар мен технологиялық талаптарға сәйкес енгізу.
5. Заманауи суару жүйелерін, оның ішінде тамшылатып суару технологиясын пайдалана отырып, егістікті суару жұмыстарын жүргізу.
6. Заманауи топырақ өңдеу, егіс және суару техникасын пайдалану жөніндегі нұсқаулықтардың талаптарын сақтау.
7. Суару, тыңайтқыш енгізу және егістікті өңдеу кезінде ауыл шаруашылығы техникасын қашықтан басқаруды жүзеге асыру.
8. Топырақ құнарлылығын сақтау және арттыру мақсатында ауыспалы егіс жүйесін қолдану.
9. Ауыл шаруашылығы алқаптарының жағдайын жақсартуға бағытталған мелиорациялық іс-шараларды орындау.
Білімдер:
1. Заманауи егіншілік жүйелерінің, ресурс үнемдеу технологияларының және жер ресурстарын ұтымды пайдаланудың негіздерін.
2. Топырақты өңдеу, егіс жүргізу, тыңайтқыш енгізу және суару кезінде қолданылатын ауыл шаруашылығы машиналары мен механизмдерінің құрылысы, жұмыс қағидаттары және технологиялық сұлбаларын.
3. Ауыл шаруашылығы техникасын пайдалану, техникалық қызмет көрсету және жөндеу жөніндегі нұсқаулықтар.
4. Ауыл шаруашылығы дақылдарын суару нормалары мен режимдері, егіс алқабының 1 гектарына су қажеттілігін есептеу тәртібін.
5. Автоматтандырылған ауыл шаруашылығы техникасын қашықтан басқару қағидаларын.
Дағдыны тану мүмкіндігі:
Талап етілмейді
2-дағды:
Арамшөптермен, аурулармен және зиянкестермен күрес жөніндегі іс-шараларды жүргізу
Машықтар:
1. Арнайы техниканы пайдалана отырып, дәнді дақылдар егістігінің айналасына қорғаныш арықтарын қазу және аулау құдықтарын жабдықтау.
2. Ауыл шаруашылығы дақылдарын ауруларға, зиянкестерге және арамшөптерге қарсы өңдеуді жүргізу.
3. Дәнді дақылдарды технологиялық талаптарға сәйкес дефолианттармен және десиканттармен өңдеу.
4. Топырақты қорғауға және өнімділікті сақтауға бағытталған агротехникалық іс-шаралардың тиімділігін бағалау.
5. Орындалған жұмыстардың көлемін, сондай-ақ пайдаланылған тыңайтқыштардың, өсімдіктерді қорғау құралдарының және өсу реттегіштерінің шығынын есепке алу.
6. Минералдық тыңайтқыштарды белгіленген енгізу нормаларына сәйкес дайындау және араластыру.
7. Жұмыс ерітінділерін дайындау, бүріккіш агрегаттарды толтыру, қорғаныс іс-шараларын технологиялық талаптар мен мерзімдерге сәйкес жүргізу және жұмыс ерітіндісінің біркелкі шашырауын қамтамасыз ету.
8. Дәнді дақылдардың өсуі, дамуы және өнімнің қалыптасуы кезеңдеріндегі физиологиялық жай-күйін бақылау.
Білімдер:
1. Ауыл шаруашылығы дақылдарының зиянкестерін анықтау және оларға қарсы күрес жүргізу әдістемелері.
2. Дәнді дақылдарды өсіру технологиялары, ауыл шаруашылығы техникасының құрылысы және жұмыс қағидаттарын.
3. Пестицидтердің, агрохимикаттардың және өсімдіктерді қорғаудың биологиялық құралдарының түрлері, қолданылу мақсаты мен пайдалану қағидаларын.
4. Егістікті өңдеуге арналған жұмыс ерітінділерін дайындау технологияларын.
5. Дәнді дақылдарды қорғау кезінде биологиялық препараттарды қолдану қағидаларын.
Дағдыны тану мүмкіндігі:
Талап етілмейді
2-еңбек функциясы:
Дәнді дақылдардың егістігін күтіп-баптау, өнімді жинау және жинаудан кейінгі өңдеу жұмыстарын орындау
1-дағды:
Дәнді дақылдардың өнімін жинау жұмыстарын орындау
Машықтар:
1. Ауыл шаруашылығы құрал-саймандарын, жабдықтарды және қосалқы құрылғыларды пайдалану.
2. Астық қырмандарын, қоймаларды, сақтау орындарын және өндірістік алаңдарды санитариялық тазалауды жүргізу.
3. Агротехникалық іс-шараларды орындауға қажетті техникалық құралдар мен жабдықтарды таңдау.
4. Еңбекті қорғау талаптарына сәйкес жеке қорғаныс құралдарын пайдалану.
5. Ауыл шаруашылығы техникасы мен жабдықтарына ағымдағы техникалық қызмет көрсету және күрделі емес жөндеу жұмыстарын орындау.
Білімдер:
1. Арнайы ауыл шаруашылығы техникасын пайдалану жөніндегі нұсқаулықтарын.
2. Дәнді дақылдарды өсіру кезіндегі далалық жұмыстарды ұйымдастырудың және өндірістік процестің негіздерін.
3. Пестицидтермен, агрохимикаттармен және өсімдіктерді қорғаудың биологиялық құралдарымен жұмыс істеу кезіндегі еңбекті қорғау талаптарын.
Дағдыны тану мүмкіндігі:
Талап етілмейді
2-дағды:
Көмекші далалық және өндірістік жұмыстарды орындау
Машықтар:
1. Арнайы ауыл шаруашылығы техникасын пайдалана отырып, дәнді дақылдардың өнімін жинауды жүзеге асыру.
2. Өнімді жинағаннан кейінгі өңдеуге, тазалауға, кептіруге және тұқымдық материалды дайындауға арналған жабдықтарға қызмет көрсету.
Білімдер:
1. Еңбекті қорғау, өндірістік санитария, өрт қауіпсіздігі және қоршаған ортаны қорғау талаптарын.
2. Дәнді дақылдарды жинау, тасымалдау, тазалау, жинаудан кейінгі өңдеу және сақтау технологиясын.
Дағдыны тану мүмкіндігі:
Талап етілмейді
Жеке құзыреттерге қойылатын талаптар:
Командада жұмыс істей білу Тәртіптілік
Еңбек нәтижесі үшін жауапкершілік
Техникалық регламенттер мен ұлттық стандарттардың тізімі:
1. КО ТР 015/2011 «Астықтың қауіпсіздігі туралы» – бидай, арпа, жүгері және басқа да дәнді дақылдарға қолданылады.
2. КО ТР 021/2011 «Тағам өнімдерінің қауіпсіздігі туралы» – астыққа және оны қайта өңдеу өнімдеріне қойылатын қауіпсіздік талаптарын белгілейді.
3. КО ТР 022/2011 «Таңбалануына қатысты тағам өнімдері» – астықты, ұнды және жарманы таңбалау қағидаларын белгілейді.
4. КО ТР 039/2016 «Минералдық тыңайтқыштардың қауіпсіздігі туралы» – дәнді дақылдарды өсіру кезінде минералдық тыңайтқыштарды қолдануға қойылатын талаптарды белгілейді.
5. КО ТР 041/2017 «Химиялық өнімнің қауіпсіздігі туралы» – өсімдіктерді қорғау құралдарын қоса алғанда, химиялық өнімнің қауіпсіздігіне қойылатын талаптарды белгілейді.
6. ГОСТ 13586.3-83 «Астық. Натураны анықтау әдістері» – астық сапасын бағалау әдістері.
7. ГОСТ 13586.5-93 «Астық. Ылғалдылықты анықтау әдістері» – өнім сапасын бақылау кезінде қолданылады.
8. ГОСТ 10842-89 «Астық. Зиянкестермен залалдануын анықтау әдістері» – санитариялық талаптар.
9. ГОСТ 12038-84 «Ауыл шаруашылығы дақылдарының тұқымдары. Өнгіштігін анықтау әдістері» – дәнді дақылдардың тұқымдарына қолданылады.
10. СТ РК ISO 22000:2019 «Тағам өнімдерінің қауіпсіздігі менеджменті жүйелері» – астықты қайта өңдеу саласында қолданылады.
11. ГОСТ 30483-97 «Астық және оны қайта өңдеу өнімдері. Металмагниттік қоспалардың мөлшерін анықтау әдістері» – қауіпсіздік талаптарын белгілейді.
12. ГОСТ 27668-88 «Астық. Кенелермен залалдануын анықтау әдістері» – санитариялық нормалар.
СБШ шеңберінде басқа кәсіптермен байланыс:
СБШ деңгейі:
Кәсіп атауы:
4
Білікті ауыл шаруашылығы жұмысшысы (далалық дақылдар)
2
Суару, ирригация жөніндегі жұмысшы
12. «Әртүрлі ауыл шаруашылығы дақылдарын өсіру жөніндегі бригадир» кәсіп карточкасы
Топ коды:
6114-0
Қызмет атауының коды:
6114-0-001
Кәсіп атауы:
Әртүрлі ауыл шаруашылығы дақылдарын өсіру жөніндегі бригадир
СБШ бойынша біліктілік деңгейі:
4
СБШ бойынша қосалқы біліктілік деңгейі:
БТБА, БА және басқа да үлгілік біліктілік сипаттамалары бойынша біліктілік деңгейі:
Қазақстан Республикасы Еңбек және халықты әлеуметтік қорғау министрінің 2025 жылғы 17 қаңтардағы № 499 бұйрығы
Жұмыстар мен жұмысшы кәсіптерінің бірыңғай тарифтік-біліктілік анықтамалығын (64-шығарылым) бекіту туралы
IV бөлік
19-бөлім. Өсімдік шаруашылығы, су және орман шаруашылығындағы жұмысшылар кәсіптерінің жұмыстарының сипаттамалары.
63. Диқан.
1. Параграф. Диқан.
Кәсіптік білім деңгейі:
Білім деңгейі:
ТжКБ (орта буын маманы)
Мамандық:
-
Біліктілік:
-
Жұмыс тәжірибесіне қойылатын талаптар:
Формалды емес және информалды біліммен байланыс:
Кәсіптің басқа мүмкін атаулары:
6114-0-007 Әртүрлі ауыл шаруашылығы дақылдарын өсіру жөніндегі фермер
Қызметтің негізгі мақсаты:
Дәнді дақылдарды отырғызуға, өсіруге және жинауға бағытталған жұмысшы персоналдың жұмысын ұйымдастыру.
Еңбек функциялардың сипаттамасы
Еңбек функцияларының тізбесі:
Міндетті еңбек функциялары:
1. Дәнді дақылдарды себуді, оларды өңдеу және жинау нормаларының сақталуын қамтамасыз ету.
2. Өнімділікті арттыру және өнімнің сақталуын қамтамасыз ету жөніндегі қосымша жұмыстарды ұйымдастыру.
Қосымша еңбек функциялары:
1-еңбек функциясы:
Дәнді дақылдарды себу, егістікті күтіп-баптау және өнімді жинау бойынша технологиялық жұмыстардың орындалуын қамтамасыз ету
1-дағды:
Бригадаға белгіленген өндірістік жоспардың (тапсырманың) орындалуын қамтамасыз ету
Машықтар:
1. Бөлімшенің, учаскенің немесе бригаданың өндірістік-шаруашылық қызметіне басшылық жасау.
2. Құрылымдық бөлімшенің өндірістік жоспарларын (тапсырмаларын) әзірлеуге қатысу және олардың уақтылы орындалуын қамтамасыз ету.
3. Дәнді дақылдарды себу, егістікті күтіп-баптау және өнімді жинау жөніндегі технологиялық операциялардың орындалуын ұйымдастыру.
4. Ауыл шаруашылығы жұмыстарын орындау кезінде белгіленген технологиялық талаптардың сақталуын бақылау.
Білімдер:
1. Егістіктер мен топырақтың жай-күйін ескере отырып, тұқым себу қағидалары мен нормалары, препараттардың, тыңайтқыштардың және басқа материалдардың 1 гектарға шаққандағы шығын нормаларын.
2. Дәнді дақылдарды өсірудің технологиялық процестерін орындау үшін материалдық-техникалық, қаржылық және еңбек ресурстарына қажеттілікті жоспарлау тәртібін.
Дағдыны тану мүмкіндігі:
Талап етілмейді
2-дағды:
Еңбекті ұйымдастыру және өндірістік процестерді нормалау
Машықтар:
1. Қол еңбегін қысқарту, еңбек өнімділігін арттыру және материалдық әрі еңбек ресурстарын ұтымды пайдалану жөніндегі іс-шараларды енгізуді ұйымдастыру.
2. Бригада қызметкерлері арасында міндеттерді бөліп, өндірістік жоспарға сәйкес жұмыстардың орындалуын ұйымдастыру.
3. Технологиялық тәртіптің және өндірістік нормативтердің сақталуын бақылау.
4. Ауыл шаруашылығы техникасын, жабдықтарды және материалдық ресурстарды тиімді пайдалануды қамтамасыз ету.
Білімдер:
1. Егістіктерді биологиялық және химиялық өсімдіктерді қорғау құралдарымен өңдеудің нормалары мен технологияларын.
2. Табиғи-климаттық жағдайлар мен аймақтандыруды ескере отырып, дәнді дақылдарды өсіру кезінде ауыспалы егісті қолдану қағидаттарын.
3. Ауыл шаруашылығы өндірісінде еңбекті ұйымдастыру және нормалау негіздерін.
Дағдыны тану мүмкіндігі:
Талап етілмейді
2-еңбек функциясы:
Дәнді дақылдардың өнімділігін арттыру және өнімнің сақталуын қамтамасыз ету жөніндегі қосымша іс-шараларды ұйымдастыру
1-дағды:
Өндірістік есепке алуды және өндірістік есептілікті дайындауды ұйымдастыру
Машықтар:
1. Өнімділікті арттыруға және өнім сапасын сақтауға бағытталған егістіктерді өңдеудің заманауи және инновациялық технологияларын қолдану.
2. Құрылымдық бөлімшенің өндірістік қызметін жоспарлауды, есепке алуды және есептілігін дайындауды ұйымдастыру.
3. Дәнді дақылдарды өндіру, өнімділік және орындалған технологиялық жұмыстар бойынша бастапқы есепке алу құжаттарын ресімдеу.
4. Еңбекті қорғау, өндірістік санитария және өрт қауіпсіздігі талаптарының сақталуын бақылау.
Білімдер:
1. Ауыл шаруашылығы өндірісіндегі еңбекті ғылыми ұйымдастыру негіздері.
2. Дәнді дақылдарды өсіру кезінде өндірістік есеп жүргізу және есептілік дайындау қағидаттарын.
3. Дәнді дақылдар өндірісінің технологиялық процестерін ұйымдастыру негіздерін.
Дағдыны тану мүмкіндігі:
Талап етілмейді
2-дағды:
Технологиялық процестің үздіксіз орындалуын қамтамасыз ету үшін бригада жұмысын ұйымдастыру
Машықтар:
1. Ауыл шаруашылығы өнімін өндіру, сақтау және бастапқы өңдеу технологияларының сақталуын ұйымдастыру.
2. Агротехнологияларды сақтау мәселелері бойынша өндірістік нұсқама өткізу және түсіндіру жұмыстарын жүргізу.
3. Технологиялық операциялардың орындалуын және атқарылған жұмыстардың сапасын бақылау.
4. Далалық жұмыстарды орындау кезінде бригада қызметкерлерінің өзара іс-қимылын ұйымдастыру.
Білімдер:
1. Еңбекті қорғау, өндірістік санитария, өрт қауіпсіздігі және қоршаған ортаны қорғау талаптарын.
2. Дәнді дақылдардың түрі мен сұрпын ескере отырып, оларды өсірудің, күтіп-баптаудың, жинаудың, сақтаудың және бастапқы өңдеудің заманауи технологияларын.
3. Далалық жұмыстарды орындау кезінде қолданылатын ауыл шаруашылығы техникасын пайдалану, техникалық қызмет көрсету және жөндеу қағидаларын.
Дағдыны тану мүмкіндігі:
Талап етілмейді
Жеке құзыреттерге қойылатын талаптар:
Командада жұмыс істей білу Тәртіптілік
Аналитикалық ойлау
Тапсырылған іс үшін жауапкершілік
Техникалық регламенттер мен ұлттық стандарттардың тізімі:
1. КО ТР 015/2011 «Астықтың қауіпсіздігі туралы» – бидай, арпа, жүгері және басқа да дәнді дақылдарға қолданылады.
2. КО ТР 021/2011 «Тағам өнімдерінің қауіпсіздігі туралы» – астыққа және оны қайта өңдеу өнімдеріне қойылатын қауіпсіздік талаптарын белгілейді.
3. КО ТР 022/2011 «Таңбалануына қатысты тағам өнімдері» – астықты, ұнды және жарманы таңбалау қағидаларын белгілейді.
4. КО ТР 039/2016 «Минералдық тыңайтқыштардың қауіпсіздігі туралы» – дәнді дақылдарды өсіру кезінде минералдық тыңайтқыштарды қолдануға қойылатын талаптарды белгілейді.
5. КО ТР 041/2017 «Химиялық өнімнің қауіпсіздігі туралы» – өсімдіктерді қорғау құралдарын қоса алғанда, химиялық өнімнің қауіпсіздігіне қойылатын талаптарды белгілейді.
6. ГОСТ 13586.3-83 «Астық. Натураны анықтау әдістері» – астық сапасын бағалау әдістері.
7. ГОСТ 13586.5-93 «Астық. Ылғалдылықты анықтау әдістері» – өнім сапасын бақылау кезінде қолданылады.
8. ГОСТ 10842-89 «Астық. Зиянкестермен залалдануын анықтау әдістері» – санитариялық талаптар.
9. ГОСТ 12038-84 «Ауыл шаруашылығы дақылдарының тұқымдары. Өнгіштігін анықтау әдістері» – дәнді дақылдардың тұқымдарына қолданылады.
10. СТ РК ISO 22000:2019 «Тағам өнімдерінің қауіпсіздігі менеджменті жүйелері» – астықты қайта өңдеу саласында қолданылады.
11. ГОСТ 30483-97 «Астық және оны қайта өңдеу өнімдері. Металмагниттік қоспалардың мөлшерін анықтау әдістері» – қауіпсіздік талаптарын белгілейді.
12. ГОСТ 27668-88 «Астық. Кенелермен залалдануын анықтау әдістері» – санитариялық нормалар.
СБШ шеңберінде басқа кәсіптермен байланыс:
СБШ деңгейі:
Кәсіп атауы:
3
Білікті ауыл шаруашылығы жұмысшысы (аралас дақылдар)
5
Дала дақылдарын өсіру жөніндегі техник-агроном
13. «Астық дақылдарын өсіруші фермер» кәсіп карточкасы:
Топ коды:
6111-1
Қызмет атауының коды:
6111-1-008
Кәсіп атауы:
Астық дақылдарын өсіруші фермер
СБШ бойынша біліктілік деңгейі:
4
СБШ бойынша қосалқы біліктілік деңгейі:
БТБА, БА және басқа да үлгілік біліктілік сипаттамалары бойынша біліктілік деңгейі:
Қазақстан Республикасы Еңбек және халықты әлеуметтік қорғау министрінің 2025 жылғы 17 қаңтардағы № 499 бұйрығы
Жұмыстар мен жұмысшы кәсіптерінің бірыңғай тарифтік-біліктілік анықтамалығын (64-шығарылым) бекіту туралы
IV бөлік
19-бөлім. Өсімдік шаруашылығы, су және орман шаруашылығындағы жұмысшылар кәсіптерінің жұмыстарының сипаттамалары.
63. Диқан.
1. Параграф. Диқан.
Кәсіптік білім деңгейі:
Білім деңгейі:
ТжКБ (орта деңгейдегі маман)
Мамандық:
-
Біліктілік:
-
Жұмыс тәжірибесіне қойылатын талаптар:
Талап етілмейді
Формалды емес және информалды біліммен байланыс:
Кәсіптің басқа мүмкін атаулары:
6114-0-008 Фермер, аралас дақылдар
Қызметтің негізгі мақсаты:
Дәнді дақылдарды өсіру бойынша шаруа қожалығының қызметін ұйымдастыру.
Еңбек функциялардың сипаттамасы
Еңбек функцияларының тізбесі:
Міндетті еңбек функциялары:
1. Дәнді дақылдарды өсіруге маманданған шаруа (фермер) қожалығында технологиялық процесті басқару
2. Фермерлік шаруашылық қызметін ұйымдық басқару
Қосымша еңбек функциялары:
Еңбек функциясы 1:
Дәнді дақылдарды өсіруге маманданған шаруа (фермер) қожалығындағы технологиялық процесті басқару
1-дағды:
Шаруа (фермер) қожалығы қызметін технологиялық сүйемелдеуді жүзеге асыру
Машықтар:
1. Тұқымдарды дайындауды және топырақты себуге әзірлеуді ұйымдастыру.
2. Себу, суару, тыңайтқыш енгізу, егістіктерді өсімдіктерді қорғаудың химиялық және биологиялық құралдарымен өңдеу бойынша агротехникалық іс-шараларды ұйымдастыру.
3. Дәнді дақылдар егістігінің өсуі мен дамуын бақылау, ауруларға, зиянкестерге және арамшөптерге қарсы күрес жөніндегі іс-шараларды ұйымдастыру.
4. Қажет болған жағдайда вегетация кезеңінде суару және егістіктерді өңдеу жұмыстарын ұйымдастыру.
5. Егін жинауды, оны жинағаннан кейінгі өңдеуді және сақтауды ұйымдастыру.
6. Өндірістік құжаттаманы жүргізу және ауыл шаруашылығы өнімдерін өткізуге шарттар жасасу.
7. Өнім өндіруді, сақтауды және өткізуді қамтамасыз ету.
8. Ауыл шаруашылығы техникасы мен технологиялық жабдықтарды уақтылы жаңартуды, техникалық қызмет көрсетуді және жөндеуді ұйымдастыру.
Білімдер:
1. Топырақты себуге дайындау жөніндегі әдістемелік ұсынымдарын.
2. Өсімдіктерді қорғаудың химиялық және биологиялық құралдарын қолдану қағидаларын.
3. Аурулармен, зиянкестермен және арамшөптермен күресу әдістерін.
4. Өнімділікті арттырудың және өнімді сақтаудың заманауи технологияларын.
5. Ауыспалы егіс, өнімді жинағаннан кейінгі өңдеу және топырақ құнарлылығын сақтауға бағытталған мелиорациялық іс-шараларды жүргізу әдістерін.
Дағдыны тану мүмкіндігі:
Талап етілмейді
2-дағды:
Фермерлік шаруашылықта өндірістік есепті ұйымдастыру және заманауи технологияларды енгізу
Машықтар:
1. Ауыл шаруашылығы техникасын қабылдауды, пайдалануды және техникалық қызмет көрсетуді ұйымдастыру.
2. Тәжірибелік-өндірістік жұмыстарды ұйымдастыру және инновациялық технологияларды енгізу.
3. Фермерлік шаруашылықты жүргізудің отандық және шетелдік озық тәжірибесін талдау және өндіріске енгізу.
4. Өндірістік есепті және технологиялық процестердің орындалуын бақылауды ұйымдастыру.
Білімдер:
1. Дәнді дақылдарды өндірудің, сақтаудың және қайта өңдеудің заманауи технологияларын.
2. Топырақты өңдеудің және өсімдіктерді қорғау құралдарын қолданудың заманауи тәсілдерін.
3. Ауыл шаруашылығы техникасының құрылысы, пайдалану және техникалық қызмет көрсету қағидаларын.
4. Өндірістік есепті жүргізу және технологиялық процестерді ұйымдастыру негіздерін.
Дағдыны тану мүмкіндігі:
Талап етілмейді
2-еңбек функциясы:
Шаруа (фермер) қожалығының қызметін ұйымдастырушылық басқару
1-дағды:
Шаруа (фермер) қожалығының қызметін ұйымдастыру
Машықтар:
1. Банктік мекемелерде есеп айырысу және өзге де шоттарды ашу.
2. Қазақстан Республикасының заңнамасына және қожалықтың жарғысына сәйкес шаруа (фермер) қожалығының ақшалай қаражаты мен мүлкіне билік ету.
3. Өндірістік жоспарларға сәйкес қожалықтың қызметін ұйымдастыру.
4. Қожалықтың өндірістік және қаржылық көрсеткіштерінің орындалуын бақылау.
Білімдер:
1. Шаруа (фермер) қожалықтарын жоспарлау, қаржыландыру, кредиттеу және субсидиялау тәртібін.
2. Жиналған өнімді есепке алу және тұқымдық материалды сақтауға қою тәртібін.
3. Өндірістік және қаржылық есептілікті жүргізу әдістерін.
4. Шаруа (фермер) қожалығын басқарудың заманауи әдістерін.
Дағдыны тану мүмкіндігі:
Талап етілмейді
2-дағды:
Шаруа (фермер) қожалығының қаржылық-экономикалық қызметін ұйымдастыру
Машықтар:
1. Өндірістік жоспарларды әзірлеу және олардың орындалуын бақылау.
2. Қожалықтың кірістері мен шығыстарын жоспарлау.
3. Материалдық, қаржылық және еңбек ресурстарының есебін ұйымдастыру.
4. Мемлекеттік қолдау, кредиттер мен субсидиялар алу үшін қажетті құжаттарды дайындау.
5. Қожалық қызметінің экономикалық тиімділігін талдау.
Білімдер:
1. Ауыл шаруашылығы экономикасының және фермерлік шаруашылықты басқарудың негіздерін.
2. Бухгалтерлік және өндірістік есепті жүргізу тәртібін.
3. Агроөнеркәсіптік кешенді мемлекеттік қолдау саласындағы Қазақстан Республикасы заңнамасының талаптарын.
4. Ауыл шаруашылығы өндірісінің экономикалық тиімділігін талдау және бағалау әдістерін.
Дағдыны тану мүмкіндігі:
Талап етілмейді
Жеке құзыреттерге қойылатын талаптар:
Командада жұмыс істей білу Аналитикалық ойлау
Еңбектің оң нәтижесіне бағдарланушылық
Техникалық регламенттер мен ұлттық стандарттардың тізімі:
1. КО ТР 015/2011 «Астықтың қауіпсіздігі туралы» – бидай, арпа, жүгері және басқа да дәнді дақылдарға қолданылады.
2. КО ТР 021/2011 «Тағам өнімдерінің қауіпсіздігі туралы» – астыққа және оны қайта өңдеу өнімдеріне қойылатын қауіпсіздік талаптарын белгілейді.
3. КО ТР 022/2011 «Таңбалануына қатысты тағам өнімдері» – астықты, ұнды және жарманы таңбалау қағидаларын белгілейді.
4. КО ТР 039/2016 «Минералдық тыңайтқыштардың қауіпсіздігі туралы» – дәнді дақылдарды өсіру кезінде минералдық тыңайтқыштарды қолдануға қойылатын талаптарды белгілейді.
5. КО ТР 041/2017 «Химиялық өнімнің қауіпсіздігі туралы» – өсімдіктерді қорғау құралдарын қоса алғанда, химиялық өнімнің қауіпсіздігіне қойылатын талаптарды белгілейді.
6. ГОСТ 13586.3-83 «Астық. Натураны анықтау әдістері» – астық сапасын бағалау әдістері.
7. ГОСТ 13586.5-93 «Астық. Ылғалдылықты анықтау әдістері» – өнім сапасын бақылау кезінде қолданылады.
8. ГОСТ 10842-89 «Астық. Зиянкестермен залалдануын анықтау әдістері» – санитариялық талаптар.
9. ГОСТ 12038-84 «Ауыл шаруашылығы дақылдарының тұқымдары. Өнгіштігін анықтау әдістері» – дәнді дақылдардың тұқымдарына қолданылады.
10. СТ РК ISO 22000:2019 «Тағам өнімдерінің қауіпсіздігі менеджменті жүйелері» – астықты қайта өңдеу саласында қолданылады.
11. ГОСТ 30483-97 «Астық және оны қайта өңдеу өнімдері. Металмагниттік қоспалардың мөлшерін анықтау әдістері» – қауіпсіздік талаптарын белгілейді.
12. ГОСТ 27668-88 «Астық. Кенелермен залалдануын анықтау әдістері» – санитариялық нормалар.
СБШ шеңберінде басқа кәсіптермен байланыс:
СБШ деңгейі:
Кәсіп атауы:
3
Білікті ауыл шаруашылығы жұмысшысы (аралас дақылдар)
5
Өсімдіктер карантині жөніндегі техник
14. «Дала дақылдарын өсіру жөніндегі техник-агроном» кәсіп карточкасы
Топ коды:
3142-0
Қызмет атауының коды:
3142-0-017
Кәсіп атауы:
Дала дақылдарын өсіру жөніндегі техник-агроном
СБШ бойынша біліктілік деңгейі:
5
СБШ бойынша қосалқы біліктілік деңгейі:
БТБА, БА және басқа да үлгілік біліктілік сипаттамалары бойынша біліктілік деңгейі:
Қазақстан Республикасы Ауыл шаруашылығы министрінің 2025 жылғы 5 қыркүйектегі № 282 бұйрығы
"Ауыл шаруашылығы ұйымдарының басшылары және мамандары лауазымдарының үлгілік біліктілік сипаттамаларын бекіту туралы" Қазақстан Республикасы Ауыл шаруашылығы министрінің 2019 жылғы 21 тамыздағы № 307 бұйрығына өзгерістер енгізу туралы
2-бөлім. Мамандар лауазымы
1-параграф. Агроном (санаты жоқ агроном)
Кәсіптік білім деңгейі:
Білім деңгейі:
орта білімнен кейінгі (қолданбалы бакалавриат)
Мамандық: Агрономия
Біліктілік:
-
Жұмыс тәжірибесіне қойылатын талаптар:
Жоғары білім (және/немесе бакалавр, магистратура, философия докторы РhD, бейіні бойынша доктор) өсімдік шаруашылығы және/немесе мал шаруашылығы және/немесе ветеринария бағыттары бойынша және кәсіптік қызмет бағыты бойынша жұмыс өтілі 3 жылдан кем емес немесе техникалық және кәсіптік (арнаулы орта, орта кәсіптік) агрономия мамандығы бойынша білімі жұмыс өтіліне талап қойылмайды.
Формалды емес және информалды біліммен байланыс:
Кәсіптің басқа мүмкін атаулары:
3142-0-003 Өсімдікті қорғау жөніндегі агроном (біліктілік денгейі орташа)
Қызметтің негізгі мақсаты:
Аграрлық іс-шараларды өткізу бойынша техникалық іс-шараларды ұйымдастыру және жүргізу.
Еңбек функциялардың сипаттамасы
Еңбек функцияларының тізбесі:
Міндетті еңбек функциялары:
1. Органикалық және минералдық тыңайтқыштарды, пестицидтерді және өсу биореттегіштерін қолдану арқылы ауыл шаруашылығы алқаптарының өнімділігін және топырақ құнарлылығын арттыру жөніндегі іс-шараларды орындау.
2. Ауыл шаруашылығы дақылдарын өсіру мен жинаудың қарқынды технологиясы мен озық тәжірибесін енгізу.
Қосымша еңбек функциялары:
1-еңбек функциясы:
Органикалық және минералдық тыңайтқыштарды, пестицидтерді және өсу биореттегіштерін қолдану арқылы ауыл шаруашылығы алқаптарының өнімділігін және топырақ құнарлылығын арттыру жөніндегі іс-шараларды орындау.
1-дағды:
Жоғары өнімді, сапалы дәнді дақылдарды өсіру жөніндегі операцияларды орындау
Машықтар:
1. Өнімділікті арттыруға, өңдеудің жаңа әдістерін енгізуге және олардың өсімдіктердің қолайсыз сыртқы факторларға төзімділігіне әсерін бағалауға бағытталған агрономия саласында ғылыми зерттеулер жүргізу.
2. Агротехникалық іс-шараларды жүргізу кезінде озық әдістерді қолдану.
3. Топырақ құнарлылығын арттыруға және ауыл шаруашылығы дақылдарының өнімділігін көбейтуге бағытталған агротехникалық іс-шараларды орындау.
Білімдер:
1. Ауыл шаруашылығы өндірісі мен өндірістік-шаруашылық қызмет мәселелеріне қатысты қаулыларды, өкімдерді, бұйрықтарды және басқа да басшылыққа алынатын нормативтік құжаттарды білу.
2. Ауыл шаруашылығы өндірісінің технологиясын және дәнді дақылдарды өсірудің озық тәжірибесін білу.
Дағдыны тану мүмкіндігі:
Талап етілмейді
2-дағды:
Дәнді дақылдардың өнімділігін арттыру мақсатында тыңайтқыштарды, өсімдіктерді қорғау құралдарын және өсу биореттегіштерін қолдануды ұйымдастыру
Машықтар:
1. Ауыл шаруашылығы дақылдарының органикалық және минералдық тыңайтқыштарға қажеттілігін анықтау.
2. Топырақтың агрохимиялық көрсеткіштерін ескере отырып, тыңайтқыштарды енгізу тәсілдерін, мерзімдерін және мөлшерін таңдау.
3. Өсіру технологиясының талаптарына сәйкес пестицидтер мен өсу биореттегіштерін қолдануды ұйымдастыру.
4. Өсімдіктерді қорғау құралдарын қолдану кезінде еңбекті қорғау, қауіпсіздік техникасы және экологиялық талаптардың сақталуын бақылау.
5. Тыңайтқыштар мен өсімдіктерді қорғау құралдарын қолдану тиімділігін бағалау.
Білімдер: 1. Органикалық және минералдық тыңайтқыштардың түрлері, қасиеттері және қолдану нормаларын.
2. Пестицидтер мен өсу биореттегіштерінің жіктелуі, мақсаты және қолдану қағидаларын.
3. Агрохимия және топырақтану негіздерін.
4. Агрохимиялық заттармен жұмыс істеу кезіндегі экологиялық қауіпсіздік және еңбекті қорғау талаптарын.
5. Топырақ құнарлылығын және дәнді дақылдардың өнімділігін арттырудың заманауи технологияларын.
Дағдыны тану мүмкіндігі:
Талап етілмейді
2-еңбек функциясы:
Ауыл шаруашылығы дақылдарын өсіру мен жинаудың қарқынды технологияларын және озық тәжірибесін енгізу.
1-дағды:
Дәнді дақылдарды өсіруді қарқындату жөніндегі іс-шараларды ұйымдастыру
Машықтар:
1. Тұқымдар мен отырғызу материалын аудандастыру ерекшеліктерін және ғылымның заманауи жетістіктерін ескере отырып дайындау.
2. Дәнді дақылдарды өңдеу қажеттілігін уақтылы анықтап, өсімдіктерді қорғау құралдарын қолдану бойынша ұсынымдар беру.
Білімдер:
1. Тұқымдарды дайындаудың, өңдеудің және себудің агротехникалық негіздері.
2. Агрономия саласында ғылыми зерттеулер жүргізу әдістерін.
3. Дәнді дақылдарды өсірудің заманауи технологияларын.
Дағдыны тану мүмкіндігі:
Талап етілмейді
2-дағды:
Топырақтың жай-күйін, фитосанитариялық ахуалды және климаттық жағдайларды ескере отырып агротехникалық ұсынымдар әзірлеу
Машықтар:
1. Егістікті күтіп-баптау жөніндегі жоспарларға (күнтізбелік кестелерге) енгізу үшін ұсыныстар дайындау.
2. Өсімдік ауруларының алдын алу және зиянкестердің таралуына жол бермеуге бағытталған агротехникалық іс-шаралар бойынша ұсыныстар әзірлеу.
3. Топырақтың жай-күйі және жүргізілген агротехникалық іс-шаралар туралы есептер жасау.
Білімдер:
1. Тұқымды дайындау және себу технологиялық процестерінің сызбаларын.
2. Негізгі агротехникалық жабдықтың жұмыс істеу қағидаттарын.
3. Дәнді дақылдарды өңдеуге арналған жұмыс ерітінділері мен қоспаларын дайындау технологияларын.
4. Өнімді жинау және оны бастапқы өңдеу әдістемелерін.
Дағдыны тану мүмкіндігі:
Талап етілмейді
Жеке құзыреттерге қойылатын талаптар:
Күйзеліске тұрақтылық Аналитикалық ойлау
Адамдарды ұйымдастыра білу
Техникалық регламенттер мен ұлттық стандарттардың тізімі:
1. КО ТР 015/2011 «Астықтың қауіпсіздігі туралы» – бидай, арпа, жүгері және басқа да дәнді дақылдарға қолданылады.
2. КО ТР 021/2011 «Тағам өнімдерінің қауіпсіздігі туралы» – астыққа және оны қайта өңдеу өнімдеріне қойылатын қауіпсіздік талаптарын белгілейді.
3. КО ТР 022/2011 «Таңбалануына қатысты тағам өнімдері» – астықты, ұнды және жарманы таңбалау қағидаларын белгілейді.
4. КО ТР 039/2016 «Минералдық тыңайтқыштардың қауіпсіздігі туралы» – дәнді дақылдарды өсіру кезінде минералдық тыңайтқыштарды қолдануға қойылатын талаптарды белгілейді.
5. КО ТР 041/2017 «Химиялық өнімнің қауіпсіздігі туралы» – өсімдіктерді қорғау құралдарын қоса алғанда, химиялық өнімнің қауіпсіздігіне қойылатын талаптарды белгілейді.
6. ГОСТ 13586.3-83 «Астық. Натураны анықтау әдістері» – астық сапасын бағалау әдістері.
7. ГОСТ 13586.5-93 «Астық. Ылғалдылықты анықтау әдістері» – өнім сапасын бақылау кезінде қолданылады.
8. ГОСТ 10842-89 «Астық. Зиянкестермен залалдануын анықтау әдістері» – санитариялық талаптар.
9. ГОСТ 12038-84 «Ауыл шаруашылығы дақылдарының тұқымдары. Өнгіштігін анықтау әдістері» – дәнді дақылдардың тұқымдарына қолданылады.
10. СТ РК ISO 22000:2019 «Тағам өнімдерінің қауіпсіздігі менеджменті жүйелері» – астықты қайта өңдеу саласында қолданылады.
11. ГОСТ 30483-97 «Астық және оны қайта өңдеу өнімдері. Металмагниттік қоспалардың мөлшерін анықтау әдістері» – қауіпсіздік талаптарын белгілейді.
12. ГОСТ 27668-88 «Астық. Кенелермен залалдануын анықтау әдістері» – санитариялық нормалар.
СБШ шеңберінде басқа кәсіптермен байланыс:
СБШ деңгейі:
Кәсіп атауы:
4
Астық дақылдарын өсіру жөніндегі фермер
6
Жаңа техника мен технологияларды енгізу жөніндегі инженер
15. Кәсіптің карточкасы «Өсімдіктер карантині жөніндегі техник»:
Топ коды:
3142-0
Қызмет атауының коды:
3142-0-020
Кәсіп атауы:
Өсімдіктер карантині жөніндегі техник
СБШ бойынша біліктілік деңгейі:
5
СБШ бойынша қосалқы біліктілік деңгейі:
БТБА, БА және басқа да үлгілік біліктілік сипаттамалары бойынша біліктілік деңгейі:
Қазақстан Республикасы Ауыл шаруашылығы министрінің 2025 жылғы 5 қыркүйектегі № 282 бұйрығы
«Қазақстан Республикасы Ауыл шаруашылығы министрінің 2019 жылғы 21 тамыздағы № 307 «Ауыл шаруашылығы ұйымдары басшылары мен мамандары лауазымдарының үлгілік біліктілік сипаттамаларын бекіту туралы» бұйрығына өзгерістер енгізу туралы»
2-бөлім. Мамандар лауазымдары
17-параграф. Өсімдіктерді қорғау жөніндегі агроном (санатсыз).
Кәсіптік білім деңгейі:
Білім деңгейі:
орта білімнен кейінгі (қолданбалы бакалавриат)
Мамандық: Агрономия
Біліктілік:
-
Жұмыс тәжірибесіне қойылатын талаптар:
Өсімдік шаруашылығы және/немесе мал шаруашылығы және/немесе ветеринария бағыттары бойынша жоғары білім (және/немесе бакалавриат, магистратура, философия докторы (PhD), бейіні бойынша доктор дәрежесі) немесе агрономия мамандығы бойынша техникалық және кәсіптік (арнаулы орта, кәсіптік орта) білім, жұмыс өтіліне талап қойылмайды.
Формалды емес және информалды біліммен байланыс:
Кәсіптің басқа мүмкін атаулары:
3142-0-003 Өсімдікті қорғау жөніндегі агроном (біліктілік денгейі орташа)
Қызметтің негізгі мақсаты:
Фитосанитариялық іс-шараларды ұйымдастыру және жүргізу
Еңбек функциялардың сипаттамасы
Еңбек функцияларының тізбесі:
Міндетті еңбек функциялары:
1. Фитосанитариялық мониторинг жүргізу, өсімдіктердің зиянкестерімен, ауруларымен және арамшөптерімен күресу әдістерін айқындау (карантиндік объектілерді қоса алғанда)
2. Фитосанитариялық алдын алу жоспарын әзірлеу және іске асыру
Қосымша еңбек функциялары:
1-еңбек функциясы:
Өсімдіктерді зиянкестерден, аурулардан, арамшөптерден және карантиндік объектілерден қорғау әдістерін айқындау және фитосанитариялық мониторинг жүргізу
1-дағды:
Ауыл шаруашылығы дақылдарының егістіктері мен жер алқаптарына фитосанитариялық бақылау жүргізу
Машықтар:
1. Топырақ үлгілерін іріктеп алу және оларды талдау.
2. Ауыл шаруашылығы алқаптарының топырағына агрохимиялық және экологиялық-токсикологиялық талдау жүргізу.
3. Өсімдіктерді зиянды организмдер мен қолайсыз ауа райы факторларынан қорғау жүйесінің тиімділігін бақылау.
4. Мәдени және жабайы өсімдіктерді ажырату, олардың физиологиялық жай-күйін анықтау.
5. Ауыл шаруашылығы алқаптарының жай-күйін және фитосанитариялық мониторинг нәтижелерін талдау.
Білімдер:
1. Өсімдіктерді аурулардан, зиянкестерден және арамшөптерден қорғау әдістерін.
2. Тыңайтқыштар мен өсудің реттегіштерінің жұмыс ерітінділерін қажетті әсер етуші заттың концентрациясына сәйкес дайындау технологияларын.
3. Өсімдік ауруларының пайда болуы мен таралуының алдын алу шаралары.
4. Ауыл шаруашылығы алқаптарында фитосанитариялық мониторинг жүргізу әдістемелерін.
Дағдыны тану мүмкіндігі:
Талап етілмейді
2-дағды:
Тұрақты өнімділікті қамтамасыз ету жөніндегі іс-шараларды болжау және жоспарлау
Машықтар:
1. Зиянкестердің, ауру қоздырғыштарының және арамшөптердің таралуын болжау және олардың санын анықтау.
2. Ауыл шаруашылығы дақылдарының өнімділігіне қауіпті метеорологиялық құбылыстардың әсерін болжау.
3. Алынған деректерді статистикалық өңдеу және талдау әдістерін қолдану, агрохимиялық зерттеу материалдарын жүйелеу.
4. Өсімдіктер карантинін қамтамасыз ету жөніндегі іс-шаралардың тиімділігін бағалау.
5. Карантиндік объектілердің таралуының алдын алу бойынша ұсынымдар әзірлеу.
Білімдер:
1. Қазақстан Республикасының аумағында қолдануға рұқсат етілген пестицидтер мен агрохимикаттардың тізбесін.
2. Қазақстан Республикасында карантиндік маңызы бар зиянкестердің, өсімдік аурулары қоздырғыштарының және арамшөптердің тізбесін.
3. Ауру қоздырғыштарының, зиянкестердің және арамшөптердің негізгі түрлерін.
4. Дәнді дақылдар тұқымдарының егістік сапасын.
5. Дәнді дақылдарды себу мөлшерлері, себу технологиялары, себу тереңдігі мен сызбаларын.
Дағдыны тану мүмкіндігі:
Талап етілмейді
2-еңбек функциясы:
Фитосанитариялық профилактика жоспарын әзірлеу және іске асыру
1-дағды:
Егістіктерді қорғау және сақтау жөніндегі іс-шараларды жоспарлау
Машықтар:
1. Ауыл шаруашылығы дақылдарын арамшөптерден, аурулардан және зиянкестерден қорғау жүйесін және топырақты өңдеу технологияларын әзірлеу.
2. Пестицидтердің, фунгицидтердің, өсімдіктерді қорғаудың биологиялық құралдарының және тыңайтқыштардың енгізу нормаларын есептеу.
3. Агротехникалық іс-шараларды жүргізуге арналған техникалық құралдар мен жабдықтарды таңдау.
4. Өсімдіктерді қорғау бойынша профилактикалық іс-шаралардың жоспарларын әзірлеу.
5. Егістіктердің фитосанитариялық жағдайын бағалау және қажетті қорғау шараларын айқындау.
Білімдер:
1. Ауыл шаруашылығы дақылдарын өсірудің экологиялық қауіпсіз технологияларын.
2. Ауыл шаруашылығы өндірісіне әсер ететін ауа райы және климаттық факторларын.
3. Топырақтың негізгі түрлерінің шығу тегі, құрамы, қасиеттері және олардың құнарлылығын қалпына келтіру тәсілдерін.
4. Өсімдіктерді қорғаудың және ауыл шаруашылығы дақылдарының төзімділігін арттырудың заманауи технологияларын.
Дағдыны тану мүмкіндігі:
Талап етілмейді
2-дағды:
Жұмыстардың орындалу сапасын бақылау және өсімдіктерді қорғау жүйесін әзірлеу
Машықтар:
1. Өсімдіктерді карантиндеу және қорғау жүйесінде микробиологиялық технологияларды қолдану.
2. Бақылау-өлшеу құралдары мен аспаптарын пайдалана отырып, орындалатын жұмыстардың сапасын бақылау.
3. Өсімдіктерді зиянды организмдерден және қолайсыз ауа райы-климаттық факторлардан қорғаудың кешенді жүйесін әзірлеу.
4. Өсімдіктерді қорғау құралдарын қолдану технологияларының сақталуын бақылау.
5. Өсімдіктерді қорғау бойынша жүргізілген іс-шаралардың тиімділігін бағалау.
Білімдер:
1. Топырақтың физикалық-химиялық және биологиялық қасиеттері, құрылысы мен құрамын.
2. Ауыспалы егістің, топырақты өңдеудің және өсімдіктерді арамшөптерден, аурулар мен зиянкестерден қорғаудың ғылыми негіздерін.
3. Өсімдіктердің қоректену негіздері, органикалық және минералдық тыңайтқыштардың түрлері мен нысандары, оларды енгізу тәсілдері мен технологияларын.
4. Ауыл шаруашылығы ұйымдарының қызметін реттейтін нормативтік құқықтық актілер, нұсқаулық және әдістемелік құжаттарын.
5. Ауыл шаруашылығы дақылдарын апробациялау әдістемелерін.
6. Қазақстан Республикасының еңбек қауіпсіздігі, экологиялық қауіпсіздік және фитосанитариялық заңнамасының талаптарын.
Дағдыны тану мүмкіндігі:
Талап етілмейді
Жеке құзыреттерге қойылатын талаптар:
Жауапкершілік
Командада жұмыс істей білу Тәртіптілік
Техникалық регламенттер мен ұлттық стандарттардың тізімі:
1. КО ТР 015/2011 «Астықтың қауіпсіздігі туралы» – бидай, арпа, жүгері және басқа да дәнді дақылдарға қолданылады.
2. КО ТР 021/2011 «Тағам өнімдерінің қауіпсіздігі туралы» – астыққа және оны қайта өңдеу өнімдеріне қойылатын қауіпсіздік талаптарын белгілейді.
3. КО ТР 022/2011 «Таңбалануына қатысты тағам өнімдері» – астықты, ұнды және жарманы таңбалау қағидаларын белгілейді.
4. КО ТР 039/2016 «Минералдық тыңайтқыштардың қауіпсіздігі туралы» – дәнді дақылдарды өсіру кезінде минералдық тыңайтқыштарды қолдануға қойылатын талаптарды белгілейді.
5. КО ТР 041/2017 «Химиялық өнімнің қауіпсіздігі туралы» – өсімдіктерді қорғау құралдарын қоса алғанда, химиялық өнімнің қауіпсіздігіне қойылатын талаптарды белгілейді.
6. ГОСТ 13586.3-83 «Астық. Натураны анықтау әдістері» – астық сапасын бағалау әдістері.
7. ГОСТ 13586.5-93 «Астық. Ылғалдылықты анықтау әдістері» – өнім сапасын бақылау кезінде қолданылады.
8. ГОСТ 10842-89 «Астық. Зиянкестермен залалдануын анықтау әдістері» – санитариялық талаптар.
9. ГОСТ 12038-84 «Ауыл шаруашылығы дақылдарының тұқымдары. Өнгіштігін анықтау әдістері» – дәнді дақылдардың тұқымдарына қолданылады.
10. СТ РК ISO 22000:2019 «Тағам өнімдерінің қауіпсіздігі менеджменті жүйелері» – астықты қайта өңдеу саласында қолданылады.
11. ГОСТ 30483-97 «Астық және оны қайта өңдеу өнімдері. Металмагниттік қоспалардың мөлшерін анықтау әдістері» – қауіпсіздік талаптарын белгілейді.
12. ГОСТ 27668-88 «Астық. Кенелермен залалдануын анықтау әдістері» – санитариялық нормалар.
СБШ шеңберінде басқа кәсіптермен байланыс:
СБШ деңгейі:
Кәсіп атауы:
4
Астық дақылдарын өсіру жөніндегі фермер
6
Жаңа техника мен технологияны енгізу жөніндегі инженер
16. Кәсіптің карточкасы «Жаңа техника мен технологияны енгізу жөніндегі инженер»:
Топ коды:
2149-9
Қызмет атауының коды:
2149-9-001
Кәсіп атауы:
Жаңа техника мен технологияны енгізу жөніндегі инженер
СБШ бойынша біліктілік деңгейі:
6
СБШ бойынша қосалқы біліктілік деңгейі:
БТБА, БА және басқа да үлгілік біліктілік сипаттамалары бойынша біліктілік деңгейі:
Қазақстан Республикасы Еңбек және халықты әлеуметтік қорғау министрінің 2020 жылғы 30 желтоқсандағы № 553 бұйрығы. Қазақстан Республикасының Әділет министрлігінде 2020 жылғы 31 желтоқсанда № 22003 болып тіркелген.
Басшылар, мамандар және басқа да қызметшілер лауазымдарының біліктілік анықтамалығын бекіту туралы
49-параграф. Инженер-технолог (технолог).
Кәсіптік білім деңгейі:
Білім деңгейі:
жоғары білім (бакалавриат, маман дәрежесі, ординатура)
Мамандық:
-
Біліктілік:
-
Жұмыс тәжірибесіне қойылатын талаптар:
I санатты: кадрлар даярлаудың тиісті бағыты бойынша жоғары (немесе жоғары оқу орнынан кейінгі) білімі және II санаттағы инженер-технолог (технолог) лауазымындағы жұмыс өтілі кемінде 2 жыл болуы тиіс.
II санатты: кадрлар даярлаудың тиісті бағыты бойынша жоғары (немесе жоғары оқу орнынан кейінгі) білімі және санаты жоқ инженер-технолог (технолог) лауазымындағы жұмыс өтілі кемінде 3 жыл болуы тиіс.
Санаты жоқ: кадрлар даярлаудың тиісті бағыты бойынша жоғары (немесе жоғары оқу орнынан кейінгі) білімі, жұмыс өтіліне талап қойылмайды немесе тиісті мамандық (біліктілік) бойынша техникалық және кәсіптік, орта білімнен кейінгі (арнаулы орта, кәсіптік орта) білімі және I санаттағы техник лауазымындағы жұмыс өтілі кемінде 3 жыл болуы тиіс.
Формалды емес және информалды біліммен байланыс:
Кәсіптің басқа мүмкін атаулары:
2141-1-004 Инженер-зерттеуші (жалпы бейін)
Қызметтің негізгі мақсаты:
Жаңа технологиялар мен техниканы қолдана отырып шаруашылықты ұйымдастыру және жүргізу.
Еңбек функциялардың сипаттамасы
Еңбек функцияларының тізбесі:
Міндетті еңбек функциялары:
1. Автоматтандырылған ауыл шаруашылығы кешендері мен роботтандырылған жүйелерді қолдана отырып, дәнді дақылдарды себу және егістерге күтім жасау
2. Жасанды интеллектті қолдана отырып, барлық сыртқы факторларды ескере отырып, топографиялық деректер негізінде дәнді дақылдардың егіс алқаптарының жай- күйіне кешенді мониторинг жүргізу
Қосымша еңбек функциялары:
1-еңбек функциясы:
Автоматтандырылған ауыл шаруашылығы кешендері мен роботтандырылған жүйелерді қолдана отырып, дәнді дақылдарды себу және егістерге күтім жасау
1-дағды:
Ауыл шаруашылығы жұмыстарын орындау кезінде роботтандырылған жүйелерді қолдану
Машықтар:
1. Роботтандырылған жүйелер мен автоматтандырылған ауыл шаруашылығы техникасын басқаруға арналған бағдарламалық қамтамасыз етуді пайдалану.
2. Топырақтың жай-күйін, климаттық жағдайларды және егістердің фитосанитариялық жағдайын ескере отырып, роботтандырылған техниканың жұмыс параметрлерін баптау.
3. Егіс алқаптарын қашықтықтан мониторингтеу нәтижесінде алынған деректерді оқу, талдау және пайдалану.
4. Бағдарламалық қамтамасыз етуді жаңарту және автоматтандырылған басқару жүйелерін баптау жұмыстарын орындау.
5. Технологиялық операцияларды орындау кезінде роботтандырылған кешендердің жұмысын бақылау.
Білімдер:
1. Роботтандырылған ауыл шаруашылығы техникасының бағдарламалық қамтамасыз етуінің жұмыс істеу қағидаттарын.
2. Өсімдік шаруашылығындағы технологиялық процестерді автоматтандыру негіздерін.
3. Дәнді дақылдарды себу және егістерге күтім жасау жөніндегі технологиялық талаптарын.
4. Автоматтандырылған жүйелерді қолдану кезінде тыңайтқыштар мен өсімдіктерді қорғау құралдарын енгізу нормаларын.
5. Роботтандырылған ауыл шаруашылығы техникасын пайдалану қағидаларын.
Дағдыны тану мүмкіндігі:
Талап етілмейді
2-дағды:
Дәнді дақылдар егістерін қашықтықтан мониторингтеу деректерін талдау
Машықтар:
1. Егіс алқаптарын қашықтықтан мониторингтеу деректерін оқу, дешифрлеу және талдау.
2. Алынған деректерді өңдеу және түсіндіру үшін жасанды интеллект технологияларын пайдалану.
3. Талдау нәтижелері негізінде агротехникалық іс-шараларды жүргізуге арналған техникалық құралдар мен жабдықтарды таңдау.
4. Гиперспектралдық кескіндерді, аэрофототүсірілім деректерін және үш өлшемді лазерлік сканерлеу (LiDAR) деректерін өңдеу.
5. Талдау нәтижелері негізінде агротехникалық іс-шараларды жүргізу жөнінде ұсынымдар әзірлеу.
Білімдер:
1. Егістерді мониторингтеу кезінде қолданылатын ұшқышсыз ұшу аппараттарын пайдалану қағидаларын.
2. Қашықтықтан мониторингтеу барысында алынған фото және бейнематериалдарды өңдеу әдістерін.
3. Ұшқышсыз ұшу аппараттарын басқаруға арналған бағдарламалық қамтамасыз етуді.
4. Цифрлық кеңістіктік деректерді өңдеу әдістерін.
Дағдыны тану мүмкіндігі:
Талап етілмейді
2-еңбек функциясы:
Жасанды интеллект технологиялары мен қашықтықтан зондтау деректерін пайдалана отырып, дәнді дақылдар егістерінің жай-күйіне кешенді мониторинг жүргізу
1-дағды:
Табиғи-климаттық факторларды ескере отырып, өнімділікті болжау модельдерін әзірлеу
Машықтар:
1. Цифрлық технологиялар мен жасанды интеллектті пайдалана отырып, топырақ үлгілерін іріктеу және оларды талдау.
2. Егістердің жай-күйіне, сондай-ақ өсімдіктерді зиянды организмдерден және қолайсыз ауа райы факторларынан қорғау жүйесінің тиімділігіне мониторинг жүргізу.
3. Мәдени және арамшөп өсімдіктерін ажырату, олардың физиологиялық жай-күйі мен даму деңгейін анықтау.
4. Климаттық, агрохимиялық және биологиялық факторлардың өнімділіктің қалыптасуына әсерін талдау.
5. Өнімділікті болжау үшін зияткерлік деректерді талдау нәтижелерін пайдалану.
Білімдер:
1. Деректерді талдаудың математикалық және статистикалық әдістерін.
2. Көп параметрлі модельдерді қолдана отырып, өнімділікті модельдеу мен болжаудың заманауи әдістерін.
3. Өсімдіктердің жай-күйін, топырақ ылғалдылығын және қоректік элементтермен қамтамасыз етілуін мониторингтеу үшін жасанды интеллект технологияларын қолдану қағидаттарын.
4. Цифрлық егіншілік пен дәлме-дәл егіншілік негіздерін.
5. Агрономиялық үлкен деректер массивтерін талдау әдістерін.
Дағдыны тану мүмкіндігі:
Талап етілмейді
2-дағды:
Жасанды интеллект жүйелерінің жұмысын мониторингтеу және бақылау
Машықтар:
1. Зияткерлік мониторинг деректері негізінде ауыл шаруашылығы алқаптарының жай-күйін талдау.
2. Жасанды интеллект технологияларын пайдалана отырып, зиянкестердің, өсімдік ауруларының және арамшөптердің таралуын болжау.
3. Қауіпті метеорологиялық құбылыстардың өсімдіктердің дамуына және болжамды өнімділікке әсерін бағалау.
4. Зияткерлік мониторинг және шешім қабылдау жүйелерінің жұмыс дұрыстығын бақылау.
5. Мониторинг нәтижелерін агротехникалық іс-шараларды жүргізу бойынша шешімдер қабылдау үшін пайдалану.
Білімдер:
1. Арамшөп өсімдіктерін сәйкестендіруге арналған зияткерлік жүйелерді баптау әдістерін.
2. Өсімдіктердің жай-күйін бақылайтын зияткерлік жүйелерден алынатын деректерді мониторингтеу және талдау әдістерін.
3. Қашықтықтан мониторингтеу деректерін өңдеу және түсіндіру тәсілдерін.
4. Өсімдіктерді қорғау құралдары мен тыңайтқыштарды дәлме-дәл (дифференциалды) енгізу технологияларын.
5. Дәлме-дәл егіншілікте жасанды интеллектті қолдану негіздерін.
Дағдыны тану мүмкіндігі:
Талап етілмейді
Жеке құзыреттерге қойылатын талаптар:
Жауапкершілік Аналитикалық ойлау
Инновацияларға қабылдағыштық
Білуге құмарлық
Техникалық регламенттер мен ұлттық стандарттардың тізімі:
1. КО ТР 015/2011 «Астықтың қауіпсіздігі туралы» – бидай, арпа, жүгері және басқа да дәнді дақылдарға қолданылады.
2. КО ТР 021/2011 «Тағам өнімдерінің қауіпсіздігі туралы» – астыққа және оны қайта өңдеу өнімдеріне қойылатын қауіпсіздік талаптарын белгілейді.
3. КО ТР 022/2011 «Таңбалануына қатысты тағам өнімдері» – астықты, ұнды және жарманы таңбалау қағидаларын белгілейді.
4. КО ТР 039/2016 «Минералдық тыңайтқыштардың қауіпсіздігі туралы» – дәнді дақылдарды өсіру кезінде минералдық тыңайтқыштарды қолдануға қойылатын талаптарды белгілейді.
5. КО ТР 041/2017 «Химиялық өнімнің қауіпсіздігі туралы» – өсімдіктерді қорғау құралдарын қоса алғанда, химиялық өнімнің қауіпсіздігіне қойылатын талаптарды белгілейді.
6. ГОСТ 13586.3-83 «Астық. Натураны анықтау әдістері» – астық сапасын бағалау әдістері.
7. ГОСТ 13586.5-93 «Астық. Ылғалдылықты анықтау әдістері» – өнім сапасын бақылау кезінде қолданылады.
8. ГОСТ 10842-89 «Астық. Зиянкестермен залалдануын анықтау әдістері» – санитариялық талаптар.
9. ГОСТ 12038-84 «Ауыл шаруашылығы дақылдарының тұқымдары. Өнгіштігін анықтау әдістері» – дәнді дақылдардың тұқымдарына қолданылады.
10. СТ РК ISO 22000:2019 «Тағам өнімдерінің қауіпсіздігі менеджменті жүйелері» – астықты қайта өңдеу саласында қолданылады.
11. ГОСТ 30483-97 «Астық және оны қайта өңдеу өнімдері.
Металмагниттік қоспалардың мөлшерін анықтау әдістері» – қауіпсіздік талаптарын белгілейді.
12. ГОСТ 27668-88 «Астық. Кенелермен залалдануын анықтау әдістері» – санитариялық нормалар.
СБШ шеңберінде басқа кәсіптермен байланыс:
СБШ деңгейі:
Кәсіп атауы:
5
Техник - агроном
7
Бөлімше (ферма, ауыл шаруашылығы учаскесі) басқарушысы

Б.Ө. Амантаев - «С.Сейфуллин атындағы Қазақ агротехникалық зерттеу университетінің» КеАҚ-ның Ауыл және Орман институтының қауымдастырылған профессоры, ауыл шаруашылығы ғылымдарының кандидаты.
Техникалық көмек көрсетуші: М.Б. Кенжеғұлова, ұялы тел: +7 (775) 603 30 97, E-mail: m.kenzhegulova@nasec.kz.
21 Кәсіптік біліктілік жөніндегі салалық кеңес: 2026 жылғы 5 мамырдағы № 176 бұйрық.

2026 жылғы «___»
№ __ бұйрығына 4 қосымша
«Балара шаруашылығы» кәсіптік стандарты

Кәсіптік стандарт жұмыскерлердің кәсіптік қызметтің белгілі бір түрін жүзеге асыруы, оның ішінде белгілі бір еңбек функцияларын орындауы үшін қажетті, сондай-ақ жоғары, жоғары оқу орнынан кейінгі, техникалық және кәсіптік білім беру ұйымдарының білім беру бағдарламаларын әзірлеуде біліктілік деңгейлерін айқындауға арналған.

5 Кәсіптік стандарттың коды: A011920596.
ЭҚЖЖ секциясын, бөлімін, тобын, сыныбын және кіші сыныбын көрсету: A Ауыл, орман және балық шаруашылығы
01 Өсімдік және мал шаруашылығы, аңшылық және осы салаларда қызметтер ұсыну
01.4 Мал шаруашылығы
01.49 Жануарлардың басқа түрлерін өсіру
01.49.0 Жануарлардың басқа түрлерін өсіру M Кәсіби, ғылыми және техникалық қызмет
01.49.11 Бал бағытындағы Балара шаруашылығы
01.49.12 Тозаңдандыру бағытындағы Балара шаруашылығы
01.49.13 Барлау бағытындағы Балара шаруашылығы

7. Кәсіптік стандарттың қысқаша сипаттамасы: Бал араларын өсіруге және күтіп-бағуға, олардың өнімділігін қамтамасыз етуге, Балара шаруашылығы өнімдерін өндіруге және өңдеуге, сондай-ақ балара ұяларының саулығын сақтауға және омартада жұмыс істеу кезінде қауіпсіздік талаптарын сақтауға байланысты кәсіптік қызмет.

9. «Балара өсірушінің көмекшісі» кәсіп карточкасы:
Топ коды:
3142-0
Қызмет атауының коды:
-
Кәсіп атауы:
Балара өсірушінің көмекшісі
СБШ бойынша біліктілік деңгейі:
3
СБШ бойынша қосалқы біліктілік деңгейі:
БТБА, БА және басқа да үлгілік біліктілік сипаттамалары бойынша біліктілік деңгейі:
Қазақстан Республикасы Еңбек және халықты әлеуметтік қорғау министрінің 2025 жылғы 17 қаңтардағы № 499 бұйрығы
«Жұмысшылардың жұмыстар мен кәсіптердің бірыңғай тарифтік-біліктілік анықтамалығының 64‑шығарылымын бекіту туралы»
Кәсіптік білім деңгейі:
Білім деңгейі:
ТжКБ (орта буын маманы)
Мамандық:
Көмекші-омарташы
Біліктілік:
Жұмыс тәжірибесіне қойылатын талаптар:
Талап етілмейді
Формалды емес және информалды біліммен байланыс:
Кәсіптік оқыту-жұмысшылар кәсіптері мен қызметшілер лауазымдары бойынша кәсіптік даярлау бағдарламалары, жұмысшылар мен қызметшілерді қайта даярлау бағдарламалары.
Кәсіптің басқа мүмкін атаулары:
9629-7-010 – Әр түрлі жұмыстарды атқарушы
Қызметтің негізгі мақсаты:
Балара шаруашылығы өнімдерін өндіру бойынша жұмыстарды ұйымдастыру және орындау
Еңбек функцияларының сипаттамасы
Еңбек функцияларының тізбесі:
Міндетті еңбек функциялары:
1. Омартада қосалқы жұмыстарды орындау.
2. Балара күтімі бойынша көмекші жұмыстарды орындау
Қосымша еңбек функциялары:
1-еңбек функциясы:
Омартада қосалқы жұмыстарды орындау.
1-дағды:
Балара ұяларын жөндеу және сырлау, омарта құрылыстарын, жабдықтар мен мүкәммалды ұсақ жөндеу; әртүрлі конструкциялардағы рамаларды дайындау және жөндеу, соның ішінде рамаларды тарту және сүйреу.
Машықтар:
1. Балара ұяларын ақауларға тексеру.
2. Жөндеу және бояу кезінде Балара ұяларының ақауларын жою.
3. Омарта ғимараттарындағы, жабдықтарындағы және инвентаризацияларындағы ақауларды жөндеу.
4. Балара ұяларын, ғимараттарды, жабдықтарды және инвентаризацияны жөндеу кезінде құралдарды пайдалану.
5. Балара ұяларының тіреуіштерін дайындау.
6. Рамаларды жасау және жөндеу үшін құралдарды пайдалану.
Білімдері:
1. Балара ұяларының негізгі түрлерінің құрылымы.
2. Балара ұясына қойылатын талаптар, бояу ережелері және түстерді таңдау.
3. Омарта ғимараттарын, жабдықтарын және инвентаризациясын кішігірім жөндеу тәртібі.
4. Жөндеу кезінде құралдар мен инвентаризацияны пайдалану ережелері.
5. Балара ұяларының рамаларының дизайны мен өлшемдері.
6. Рамаларды жасау және жөндеу технологиялары.
7. Рамаларды балауызбен өңдеу техникасы.
Дағдыны тану мүмкіндігі:
Талап етілмейді
2-дағды:
Балара ұяларын, жем салғыштарды, суарғыштарды және жабдықтарды тазалау және зарарсыздандыру; омарта шаруашылығы мен оның аумағында тазалықты, ветеринарлық-санитарлық талаптарды сақтау.
Машықтар:
1. Ветеринарлық талаптарға сәйкес балара денсаулығын жақсартуға арналған ерітінділерді дайындау.
2. Суарғыштарды, соның ішінде балара ерітінділерін уақтылы толтыру.
3. Ағаш жақтауларды, ұяларды және жем салғыштарды тазалау.
4. Омарта аймағы мен ғимараттарды маусымдық жұмыстарға дайындау.
5. Дезинфекциялық және тазалау ерітінділерін дайындау.
6. Нұсқаулық бойынша дезинфекциялық заттарды қолдану.
7. Омарта аймағы мен ғимараттарды тазалаған кезде тұрмыстық техниканы пайдалану.
8. Қосалқы жұмыстарды орындаған кезде қорғаныс киімін және жеке қорғаныс құралдарын кию.
9. Ұя аймағында қардың еруін жеделдету шараларын жүргізу.
Білімдер:
1. Балара ұстау және өсіруге арналған ветеринариялық-санитариялық талаптар.
2. Омартаға суарғыштарды орнату ережелері.
3. Ұяларды, құралдарды, жабдықтарды және ғимараттарды дезинфекциялау әдістері.
4. Дезинфекциялық ерітінділерді дайындау және пайдалану ережелері.
5. Жұмысшыларға арналған жеке гигиена ережелері және санитарлық талаптар.
6. Жеке қорғаныс құралдары және оны пайдалану ережелері.
7. Қосалқы жұмыстарға қойылатын еңбек қауіпсіздігі талаптары.
8. Балара ұяларын орналастыруға арналған омарта орнын дайындау тәртібі.
Дағдыны тану мүмкіндігі:
Талап етілмейді
2-еңбек функциясы:
Балара күтімі бойынша көмекші жұмыстарды орындау
1-дағды:
Жаңа балара колонияларын алу (бөлімдерді құру, колонияларды бөлу, аналық және аталық колонияларды дайындау, дернәсілдерді алу, балапан колонияларын дайындау).
Машықтар:
1. Балара мен ұрпақ ұяларының бір бөлігін бөлу арқылы колониялар құру.
2. Әртүрлі әдістерді қолдана отырып, бар колонияларды бөлу арқылы жаңа колониялар құру.
3. Аналық және аталық колонияларды құру.
4. Әртүрлі әдістерді қолдана отырып, бір жастағы дернәсілдерді алу.
5. Әртүрлі әдістерді қолдана отырып, мейірбикелік колонияларды құру.
6. Заманауи құралдарды қолдана отырып, трансплантациясыз дернәсілдерді алу.
Білімдер:
1. Колонияларды бөлу арқылы жаңа колониялар құру тәртібі.
2. Бір жастағы дернәсілдерді алу тәртібі.
3. Дернәсілдерді тасымалдаусыз алу ерекшеліктері.
4. Дернәсілдерді қабылдау үшін мейірбикелік колонияларды дайындау әдістері.
5. Колония құрудың әртүрлі әдістерінің артықшылықтары мен кемшіліктері.
Дағдыны тану мүмкіндігі:
Талап етілмейді
2-дағды:
Дернәсілдерді егу және балара ұясымен жұмыс
Машықтар:
1. Прививкалық рамкаларды жасау.
2. Дернәсілдерді егу жұмыстарын орындау.
3. Прививкалық рамкаларды балара ұясына орналастыру.
4. Дернәсілдердің қабылдануын тексеру.
5. Балара ұясын азықтандыру.
Білімдер:
1. Прививкалық рамканың құрылысы және оны дайындау тәртібі.
2. Аналық балара шығару үшін дернәсілдерді егудің тәсілдері.
3. Прививкалық рамкаларды ұяға орналастыру ережелері.
4. Дернәсілдердің қабылдануын тексеру тәртібі.
5. Балара ұясын азықтандыру ережелері.
Дағдыны тану мүмкіндігі:
Талап етілмейді
3-дағды:
Пісіп жетілген аналық ұяларды таңдау және нуклеустарды қалыптастыру
Машықтар:
1. Пісіп жетілген аналық ұяларды таңдау уақытын анықтау.
2. Аналық ұяларды есепке алу және жарамсыздарын алып тастау.
3. Пісіп жетілген аналық ұяларды нуклеустарға тарату үшін алу.
4. Нуклеустарды аралармен қоныстандыру.
5. Аналық ұяларды нуклеустарға тарату.
6. Нуклеустарға күтім жасау және олардың күшін бағалау.
Білімдер:
1. Пісіп жетілген аналық ұяларды таңдау тәртібі.
2. Нуклеустардың құрылысы және оларды дайындау тәртібі.
3. Нуклеустарды балара қоныстандыру тәртібі.
4. Нуклеустарға күтім жасау ережелері.
Дағдыны тану мүмкіндігі:
Талап етілмейді
4-дағды:
Ұрықтанған аналық балара алу және оларды қондыру
Машықтар:
1. Аналық балара жұмыртқа салу қабілетіне тексеру.
2. Аналық аралар мен трутнейдің шағылысуын бақылау.
3. Аналық балара қауіпсіз тәсілдермен қондыру.
4. Аналық балара белгілеу (мечение).
5. Аналық балара тасымалдауға арналған торшаларды балара қоныстандыру.
Білімдер:
1. Аналық балара жұмыртқа салуды бастауына тексеру тәртібі.
2. Аналық балара ұяларға және нуклеустарға қондыру тәсілдері.
3. Аналық балара шығару кезінде инвентарь мен құралдарды пайдалану ережелері.
Дағдыны тану мүмкіндігі:
Талап етілмейді
5-дағды:
Балара қаптарын қалыптастыру және жұмыстардың қауіпсіздігін қамтамасыз ету
Машықтар:
1. Рамкалы және рамкасыз қапшықтарды қалыптастыру.
2. Арнайы құралсаймандар мен аспаптарды пайдалану.
3. Арнайы киім мен жеке қорғаныс құралдарын қолдану.
Білімдер:
1. Ара шағу жағдайында алғашқы көмек көрсету ережелері.
2. Жеке гигиена ережелері және жұмысшыларға қойылатын санитарлық талаптар.
3. Жеке қорғаныс құралдары және оларды қолдану ережелері.
4. Балара шаруашылығында еңбекті қорғау талаптары.
Дағдыны тану мүмкіндігі:
Талап етілмейді
3-еңбек функциясы:
Балара шаруашылығы өнімдерін өндіру және ара ұяларын энтомофильді өсімдіктерді тозаңдандыруда пайдалану
1-дағды:
Бал ұяшықтарын таңдау, айдауға дайындау және балды өңдеу
Машықтар:
1. Балдың пісіпжетілуін анықтау.
2. Бал ұяшықтарын таңдағанда балара ұяшықтан аластау.
3. Балауыз қақпақшаларын жабылған ұяшықтардың бетінен алу.
4. Рамкаларды айдауға дайындау кезінде жабдықтарды пайдалану.
5. Ұяшықтардан балды шығару.
6. Балдан қоспаларды алып тастау.
7. Балды айдау және тазалау кезінде жабдықтарды пайдалану.
8. Балдың қасиеттерін жақсарту үшін купаждау.
Білімдер:
1. Пісіпжетілген балдың белгілері.
2. Балара ұяшықтардан аластау тәсілдері.
3. Балды айдауға дайындау технологиясы.
4. Балауыз қақпақшаларын алу тәсілдері.
5. Жабдықтар мен құралсаймандарды пайдалану ережелері.
6. Балды шығару тәсілдері.
7. Балды қоспалардан тазалау тәсілдері мен тәртібі.
8. Балды купаждау ережелері.
9. Балдың бұзылу белгілері.
10. Бал сапасына қойылатын нормативтік талаптар.
Дағдыны тану мүмкіндігі:
Талап етілмейді
2-дағды:
Балауызды өңдеу және прополисті жинау
Машықтар:
1. Балауызды шикізатты өңдеу.
2. Балауызды тазалау және қайта өңдеу.
3. Балауызды өңдеуге арналған жабдықтарды пайдалану.
4. Рамкалар мен ара ұясынан прополисті жинау.
Білімдер:
1. Балауызды алу технологиялары.
2. Балауызды өңдеуге арналған құрылғылар және оларды пайдалану ережелері.
3. Прополисті жинау технологиясы.
Дағдыны тану мүмкіндігі:
Талап етілмейді
3-дағды:
Ара тозаңын жинау және балтозаң өндіру
Машықтар:
1. Тозаң ұстағыштарды орнату.
2. Ара тозаңын жинау, тазалау және кептіру.
3. Балтозаң салынған рамкаларды таңдау мерзімділігін анықтау.
4. Балтозаң салынған рамкаларды таңдау және шикізатты дайындау.
5. Балтозаңды тазалау және кептіру.
6. Балтозаңды өңдеу кезінде жабдықтарды пайдалану.
Білімдер:
1. Ара тозаңын жинау және кептіру технологиясы.
2. Балтозаң салынған рамкаларды таңдау ережелері.
3. Балтозаң алу технологиясы.
4. Балтозаң өндіруге арналған құрылғылар және оларды пайдалану ережелері.
Дағдыны тану мүмкіндігі:
Талап етілмейді
4-дағды:
Аналық сүт пен еркек бал араның гомогенатын алу
Машықтар:
1. Аналық сүт алу үшін ара ұяларын қалыптастыру.
2. Еркек бал араның гомогенатын алу үшін ара ұяларын қалыптастыру.
3. Еркек бал ара дернәсілдері бар рамкаларды таңдау.
4. Прививка рамкаларын дайындап, оларды тәрбиеші ұяға орналастыру.
5. Прививка рамкаларын таңдау.
6. Аналық ұяшықтардан дернәсілдерді алу.
7. Аналық сүтті қолмен немесе жабдықпен жинау.
8. Еркек бал араның гомогенатын сығып алу және сақтауға дайындау.
Білімдер:
1. Прививка рамкаларын дайындау және таңдау тәртібі.
2. Аналық ұяшықтардан дернәсілдерді алу техникасы.
3. Аналық сүтті жинау технологиясы.
4. Еркек бал араның гомогенатын алу технологиясы.
5. Еркек бал араның гомогенатын сақтау шарттары.
Дағдыны тану мүмкіндігі:
Талап етілмейді
5-дағды:
Аналық сүт пен еркек бал араның гомогенатын алу
Машықтар:
1. Ара уын алу.
2. Балауыз көбелегін өсіру және оның тіршілік өнімдерін алу.
Білімдер:
1. Ара уын алу технологиясы.
2. Балауыз көбелегін өсіру және оның тіршілік өнімдерін алу технологиясы.
Дағдыны тану мүмкіндігі:
Талап етілмейді
6-дағды:
Балара шаруашылығы өнімдерін сақтау және қаптау
Машықтар:
1. Өнімге арналған ыдысты таңдау.
2. Ыдысты қаптауға дайындау.
3. Ыдысты қолмен немесе жабдықпен толтыру және жабу.
4. Өнімді сақтауға қажетті жағдайларды жасау.
5. Өнім сапасын органолептикалық көрсеткіштер бойынша анықтау.
6. Арнайы киімді және қорғаныс құралдарын пайдалану.
Білімдер:
1. Ыдысты дайындау ережелері.
2. Өнімді сақтау жағдайларына қойылатын талаптар.
3. Сапаның органолептикалық көрсеткіштері.
4. Өнім сапасы мен қауіпсіздігін растау рәсімдері.
5. Жеке гигиена ережелері және санитарлық талаптар.
6. Жеке қорғаныс құралдары және оларды қолдану ережелері.
7. Еңбекті қорғау талаптары.
Дағдыны тану мүмкіндігі:
Талап етілмейді
Жеке құзыреттерге қойылатын талаптар:
Еңбекқорлық
Байқағыштық
Зейін қою
Еске жақсы сақтау қабілеттілігі Аралармен жұмыс істеу кезінде батылдық
Техникалық регламенттер мен ұлттық стандарттардың тізімі:
1. КО ТР 021/2011 «Тағам өнімдерінің қауіпсіздігі туралы» – балға, ара нанына (пергаға), аналық сүтке және Балара шаруашылығының басқа да өнімдеріне қойылатын талаптарды белгілейді.
2. КО ТР 022/2011 «Таңбалануына қатысты тағам өнімдері» – Балара шаруашылығы өнімдерін таңбалау қағидаларын белгілейді.
3. КО ТР 029/2012 «Тағамдық қоспалардың, хош иістендіргіштердің және технологиялық қосалқы құралдардың қауіпсіздік талаптары» – Балара шаруашылығы өнімдерін қайта өңдеу кезінде қолданылатын технологиялық құралдарға қолданылады.
4. КО ТР 041/2017 «Химиялық өнімнің қауіпсіздігі туралы» – омартада қолданылатын дезинфекциялау құралдары мен препараттардың қауіпсіздігіне қойылатын талаптарды белгілейді.
5. МЕМСТ 19792-2017 «Табиғи бал. Техникалық шарттар» – балдың сапасы мен қауіпсіздігіне қойылатын талаптарды белгілейді.
6. МЕМСТ 28887-90 «Ара балауызы. Техникалық шарттар» – ара балауызына қойылатын талаптарды белгілейді.
7. МЕМСТ 31761-2012 «Прополис. Техникалық шарттар» – прополиске қойылатын талаптарды белгілейді.
8. МЕМСТ 33912-2016 «Гүл тозаңы. Техникалық шарттар» – гүл тозаңы мен ара нанына (пергаға) қойылатын талаптарды белгілейді.
9. МЕМСТ 33913-2016 «Аналық ара сүті. Техникалық шарттар» – аналық ара сүтіне қойылатын талаптарды белгілейді.
10. МЕМСТ 33914-2016 «Трутень дернәсілдерінің гомогенаты. Техникалық шарттар» – трутень дернәсілдерінің гомогенатына қойылатын талаптарды белгілейді.
11. МЕМСТ 33915-2016 «Ара уы. Техникалық шарттар» – ара уын алу және сақтау жөніндегі талаптарды белгілейді.
12. СТ РК ISO 22000:2019 «Тағам өнімдерінің қауіпсіздігі менеджменті жүйелері» – тағамдық мақсаттағы Балара шаруашылығының барлық өнімдеріне қолданылады.
СБШ шеңберінде басқа кәсіптермен байланыс:
СБШ деңгейі:
Кәсіп атауы:
5
Балара өсіруші-селекционер
10. Кәсіптің карточкасы «Балара өсіруші»:
Топ коды:
6123-0
Қызмет атауының коды:
6123-0-002
Кәсіп атауы:
Балара өсіруші
СБШ бойынша біліктілік деңгейі:
4
СБШ бойынша қосалқы біліктілік деңгейі:
БТБА, БА және басқа да үлгілік біліктілік сипаттамалары бойынша біліктілік деңгейі:
Қазақстан Республикасы Еңбек және халықты әлеуметтік қорғау министрінің 2025 жылғы 17 қаңтардағы № 499 бұйрығы
«Жұмысшылардың жұмыстар мен кәсіптердің бірыңғай тарифтік‑біліктілік анықтамалығын бекіту туралы» (64‑шығарылым)
100. Балара өсіруші.
1. Параграф. Балара өсіруші, 3‑разряд.
2. Параграф. Балара өсіруші, 4‑разряд.
3. Параграф. Балара өсіруші, 5‑разряд.
Кәсіптік білім деңгейі:
Білім деңгейі:
ТжКБ (орта деңгейдегі маман)
Мамандық:
Балара өсіруші
Біліктілік:
Жұмыс тәжірибесіне қойылатын талаптар:
Балара өсіруші, 3‑разряд
Омартада көмекші немесе кіші омарташы ретінде кемінде 6 ай жұмыс тәжірибесі.
Көмекші және көмекші тапсырмаларға қатысу: колонияларды күту, қысқа дайындау, өнімді қарапайым өңдеу.
Балара өсіруші, 4‑разряд
Тауарлы және тозаңдандыру омарталарында 1-2 жыл өз бетінше жұмыс тәжірибесі.
Негізгі операцияларды орындау: тексеру, колонияларды тасымалдау және біріктіру, өнімді өндіру және аурумен күресу.
Балара өсіруші, 5‑разряд
Омарталарды өсіру және өсіру бойынша кемінде 3 жыл жұмыс тәжірибесі.
Күрделі операцияларды орындау: аналықтарды өсіру және енгізу, ядролар мен бумаларды қалыптастыру, мамандандырылған өнімдерді алу
Формалды емес және информалды біліммен байланыс:
Кәсіптің басқа мүмкін атаулары:
Әуесқой омарташы
Қызметтің негізгі мақсаты:
Балара шаруашылығы өнімдерін өндіру және тозаңдандыру үшін бал араларын пайдалану бойынша жұмыстарды жүргізу
Еңбек функцияларының сипаттамасы
Еңбек функцияларының тізбесі:
Міндетті еңбек функциялары:
1. Балара шаруашылығы жұмыстарын жүргізу
2. Балара шаруашылығы және күтім жұмыстары.
3. Балара шаруашылығы өнімдерін өндіру, сондай-ақ энтомофильді өсімдіктерді тозаңдандыру үшін аралар ұяларын пайдалану
Қосымша еңбек функциялары:
1-еңбек функциясы: Балара шаруашылығы жұмыстарын жүргізу
1-дағды:
Бал араларының жағдайын бақылау, ревизиялар мен тексерулер жүргізу, колонияларды ұстау, бал балансын жасау, қыстауға дайындық және қыстауды ұйымдастыру.
3-деңгейге арналған машықтар:
1. Азық-түлік қорын толықтыру.
2. Ұяларды кеңейту және азайту.
3. Сынақ ұяларын орнату.
4. Азық-түлік қорларының сапасын анықтау.
5. Қыстауға арналған ұяларды жинау.
6. Әртүрлі жағдайларда ұяларды тексеру.
7. Ұяларды оқшаулау.
8. Ұяны таза ұяға ауыстыру.
9. Тексеру кезінде жабдықты пайдалану.
10. Қорғаныс киімін және жеке қорғаныс құралдарын пайдалану.
4-деңгейге арналған машықтар:
1. Көктемгі тексеруді жүргізу.
2. Ұялардың сапасын, аналықтың және балапандардың болуын тексеру.
3. Бал балансын жасау.
4. Ұяларды біріктіру.
5. Ұя кіреберісінің енін реттеу.
6. Ұядағы аралар санын көбейту.
7. Қыстауға дайындық ретінде азық-түлік қорын бағалау және толықтыру.
5-деңгейге арналған машықтар:
1. Жаңа ұяларды жасанды түрде қалыптастыру.
2. Жеткізу үшін ара пакеттерін жасаңыз.
3. Бал жинау және тозаңдандыру үшін балара пайдалану.
4. Жазбаларды жүргізу.
5. Цифрлық технологияларды, электрондық құжат айналымын және ауыл шаруашылығы техникасын мониторингтеу жүйелерін қолдану.
3-деңгейге арналған білімдер:
1. Ара ұясының құрамы, аналық балараң, жұмысшы балараң және дрондардың рөлі.
2. Ұяның жыл бойы тіршілігі.
3. Ұялар мен жабдықтарға қойылатын талаптар.
4. Құралдарды пайдалану ережелері.
5. Қыстайтын ұялардан балара шығару техникасы.
6. Санитарлық-гигиеналық талаптар.
4-деңгейге арналған білімдер:
1. Балараң биологиясы, олардың жемінің құрамы.
2. Күшті ұяларды сақтау әдістері.
3. Негізгі бал өсімдіктері және бал ағынының түрлері.
4. Дақылдарды тозаңдандыру үшін балара пайдалану.
5. Ұяларды кеңейту әдістері.
6. Стандартты ұяларда күтім жасау әдістері.
7. Омарталарды тасымалдау әдістері.
8. Аналық араны өсіру және ауыстыру әдістері.
9. Қысқы маусымға дайындық.
10. Балдың құрамы мен қасиеттері.
5-деңгейге арналған білімдер:
1. Асылдандыру негіздері.
2. Дернәсілдердің даму шарттары және азықтандыру режимі.
3. Құнарлы және құнарсыз аналық балараң сипаттамалары.
4. Аналық араны өсіру әдістері мен әдістері.
5. Аналық балара енгізу ережелері.
6. Ядро түзу әдістері.
7. Ұрпақ және ересек балараң аурулары.
8. Балараң пестицидтермен улануы.
9. Ауруларды бақылау шаралары.
10. Сүт, у, тозаң, прополис алу және сақтау әдістері.
Дағдыны тану мүмкіндігі:
Талап етілмейді.
2-дағды:
Аурулар мен зиянкестермен күрес, пестицидтермен уланудың алдын алу, ұрлық пен жайылымның алдын алу
3-деңгейге арналған машықтар:
1. Ара ұялары мен жабдықтарын зарарсыздандыру.
2. Аурулар мен зиянкестердің алдын алу шараларын жүргізу.
3. Шаққан кезде алғашқы көмек көрсету.
4-деңгейге арналған машықтар:
1. Аурулар мен зиянкестерге қарсы күрес жүргізу.
2. Өңделген жерлерде балараң ұшуын шектеу мерзімін анықтау.
3. Пестицидтердің зақымдануын анықтау.
4. Пестицидтердің теріс әсерін азайту.
5. Ұрлық пен үйірдің көбеюінің алдын алу әдістерін қолдану.
5-деңгейге арналған машықтар
1. Ауру колонияларды анықтау және сынаққа үлгілерді дайындау.
2. Алдын алу шараларының жазбаларын жүргізу.
3-деңгейге арналған білімдер:
1. Балараң негізгі аурулары мен зиянкестері және олардың белгілері.
2. Шаққан кезде алғашқы көмек.
3. Жеке гигиена ережелері мен санитарлық талаптар.
4. Жеке қорғаныс құралдары және оларды пайдалану ережелері.
4-деңгейге арналған білімдер:
1. Аурулар мен зиянкестердің алдын алу және бақылау процедуралары.
2. Аралар үшін пестицидтердің қауіптілік кластары.
3. Пестицидтермен уланудың алдын алу және бақылау процедуралары.
4. Балара шаруашылығына қойылатын еңбек қауіпсіздігі және еңбекті қорғау талаптары.
5-деңгейге арналған білімдер:
1. Ұрпақ және ересек ара аурулары.
2. Балараң пестицидтермен улануы.
3. Ауруларды бақылау шаралары.
4. Ауруларды диагностикалаудың заманауи әдістері.
Дағдыны тану мүмкіндігі:
Талап етілмейді
2-еңбек функциясы:
Балара шаруашылығы және күтім жұмыстары.
1-дағды:
Жаңа ара ұяларын алу (колонияларды құру, колонияларды бөлу, аналық және аталық колонияларды дайындау, дернәсілдерді алу, балапан колонияларын дайындау).
3-деңгейге арналған машықтар:
1. Балараң бір бөлігін және ұрпақтары бар ұяларды бөлу арқылы колониялар құрыңыз.
2. Бөлу арқылы жаңа колониялар құрыңыз.
3. Аналық және аталық колонияларды құрыңыз.
4. Қарапайым әдістерді қолдана отырып, бір жастағы дернәсілдерді алыңыз.
5. Негізгі әдістерді қолдана отырып, мейірбике колонияларын құрыңыз.
6. Қорғаныш киімдері мен жабдықтарын пайдаланыңыз.
4-деңгейге арналған машықтар:
1. Заманауи жабдықтарды қолдана отырып, дернәсілдерді ауыстырмай алыңыз.
2. Егу жақтауларын жасаңыз.
3. Егу дернәсілдерін алыңыз.
4. Егу жақтауларын мейірбике колонияларына орналастырыңыз.
5. Дернәсілдердің қабылдануын тексеріңіз.
6. Мейірбике колонияларын тамақтандырыңыз.
5-деңгейге арналған машықтар:
1. Ұрғақ аналықтарды алу үшін нуклеотидтерді жасаңыз.
2. Жетілген аналық жасушаларды жинау уақытын анықтаңыз.
3. Аналық жасушаларды түгендеу және жою жүргізіңіз.
4. Жетілген аналық жасушаларды алып тастап, оларды нуклеотидтерге таратыңыз.
5. Нуклеотидтерді аралармен толтырыңыз.
6. Нуктарға күтім жасау және олардың беріктігін бағалау.
3-деңгейге арналған білім:
1. Бөлу және бөлу арқылы жаңа колонияларды құру тәртібі.
2. Бір жастағы дернәсілдерді алу тәртібі.
3. Жеке гигиена ережелері және санитарлық талаптар.
4. Жеке қорғаныс құралдары және оны пайдалану ережелері.
4-деңгейге арналған білімдер:
1. Дернәсілдерді ауыстырмай алу ерекшеліктері.
2. Дернәсілдерді қабылдау үшін медбикелік колонияны дайындау әдістері.
3. Егу жақтауының құрылымы және оны жасау тәртібі.
4. Дернәсілдерді егу әдістері.
5. Егу жақтауларын орналастыру ережелері.
6. Дернәсілдерді қабылдауға тексеру тәртібі.
7. Медбикелік колонияны тамақтандыру ережелері.
5-деңгейге арналған білімдер:
1. Жетілген аналық жасушаларды таңдау тәртібі.
2. Нуктарды жобалау және оларды жасау тәртібі.
3. Нукты аралармен толтыру және аналық жасушаларды тарату тәртібі.
4. Нуктарға күтім жасау ережелері.
5. Аналықтарды жұмыртқа өндіруге тексеру тәртібі.
6. Аналықтарды енгізу әдістері.
7. Жабдықтар мен құралдарды пайдалану ережелері.
8. Еңбек қауіпсіздігі талаптары.
Дағдыны тану мүмкіндігі:
-
2-дағды:
Өсімдікке қабілетті аналықтарды алу, аналықтарды енгізу, аралар жиынтығын қалыптастыру.
Машықтар:
3-деңгейге арналған машықтар:
1. Араларға күтім жасағанда арнайы жабдықтар мен құралдарды пайдаланыңыз.
2. Қорғаныш киімдері мен қауіпсіздік құралдарын киіңіз.
4-деңгейге арналған машықтар:
1. Аналықтардың жұмыртқа өндіруін тексеріңіз.
2. Аналықтардың және дрондардың жұптасуын бақылаңыз.
3. Қауіпсіз әдістерді қолдана отырып, аналықтарды енгізіңіз.
4. Аналықтарды белгілеңіз.
5. Аналықтарды тасымалдауға арналған торларды толтырыңыз.
5-деңгейге арналған машықтар:
1. Ара пакеттерін жасау (тарақты және тарақсыз).
2. Аналықтарды және пакеттерді тасымалдауды ұйымдастырыңыз.
Білімдер:
3-деңгей бойынша білімдер:
1. Шаққан кездегі алғашқы медициналық көмек көрсету ережелері.
2. Жұмысшыларға қойылатын санитарлық талаптар.
4-деңгей бойынша білімдер:
1. Аналықтарды жұмыртқа өндіруге тексеру тәртібі.
2. Аналықтарды енгізу әдістері.
3. Аналықтарды белгілеу ережелері.
4. Аналықтарды тасымалдау ережелері.
5-деңгей бойынша білімдер:
1. Ара пакеттерін қалыптастыру әдістері.
2. Аналықтарды және пакеттерді тасымалдаудың заманауи технологиялары.
3. Балара өсіру және тасымалдау үшін еңбек қауіпсіздігі мен гигиенасы талаптары.
Дағдыны тану мүмкіндігі:
Талап етілмейді
3-еңбек функциясы:
Балара шаруашылығы өнімдерін өндіру және энтомофилді өсімдіктерді тозаңдандыру үшін ара ұяларын пайдалану бойынша жұмыстарды жүргізу.
1-дағды:
Бал ұяларын таңдау, бал айдауға дайындау, қақпағын ашу, айдау, тазалау және араластыру, бастапқы сапасын анықтау.
Машықтар:
3-деңгейге арналған машықтар:
1. Балдың пісіп-жетілуін анықтау.
2. Балара ұяшықтардан алу.
3. Ұяшықтардың бетінен балауыз қақпақтарын алу.
4. Жақтауларды таңдау және дайындау үшін жабдықты пайдалану.
5. Ұяшықтардан балды алу.
6. Балдан қоспаларды алу.
7. Қорғаныс киімдері мен жабдықтарын пайдалану.
4-деңгейге арналған машықтар:
1. Балды алу және тазарту үшін жабдықты пайдалану.
2. Балдың қасиеттерін жақсарту үшін балды араластыру.
3. Органолептикалық сипаттамаларына негізделген өнім сапасын анықтау.
5-деңгейге арналған машықтар:
1. Өнім сапасын бақылауды ұйымдастыру.
2. Балды өңдеу операцияларының жазбаларын жүргізу.
Білімдер:
3-деңгейге арналған білімдер:
1. Піскен балдың белгілері.
2. Балара ұялардан алу әдістері.
3. Балды экстракциялау үшін дайындау технологиясы.
4. Балауыз қақпақтарын алу әдістері.
5. Жабдықты пайдалану ережелері.
6. Балды экстракциялау әдістері.
4-деңгейге арналған білімдер:
1. Балды тазарту әдістері мен процедуралары.
2. Балды араластыру ережелері.
3. Органолептикалық сапа көрсеткіштері.
5-деңгейге арналған білімдер:
1. Бал сапасына қойылатын нормативтік талаптар.
2. Сапа мен қауіпсіздікті сақтау процедуралары.
Дағдыны тану мүмкіндігі:
-
2-дағды:
Балауыз шикізатын өңдеу, прополис жинау, тозаң жинау, ара нанын өндіру.
Машықтар:
3-деңгейге арналған машықтар:
1. Балауыз шикізатын өңдеу.
2. Балауызды тазалау және тазарту.
3. Рамалар мен ұялардан прополис жинау.
4. Тозаң тұзақтарын орнату.
5. Тозаң түйіршіктерін жинау, тазалау және кептіру.
4-деңгейге арналған машықтар:
1. Ара наны бар рамаларды жинау жиілігін анықтау.
2. Ара наны бар рамаларды жинау.
3. Ара наны шикізатын өңдеуге дайындау.
4. Ара нанын тазалау және кептіру.
5-деңгейге арналған машықтар:
1. Ара нанын өңдеуге арналған жабдықты пайдалану.
2. Ара наны сапасын бақылауды ұйымдастыру.
Білімдер:
3-деңгейге арналған білімдер:
1. Балауызды алу технологиялары.
2. Балауызды өңдеу жабдықтары.
3. Прополис жинау технологиясы.
4. Тозаңды жинау және кептіру технологиясы.
4-деңгейге арналған білімдер:
1. Ара наны бар жақтауларды таңдау ережелері.
2. Ара нанын өндіру технологиясы.
3. Ара нанын өндіру жабдықтары.
5-деңгейге арналған білімдер:
1. Ара нанын сақтау шарттарына қойылатын талаптар.
2. Өнім сапасына қойылатын нормативтік талаптар.
Дағдыны тану мүмкіндігі:
Талап етілмейді
3-дағды:
Корольдік желе, дрон гомогенаты, ара уы және балауыз көбелегі өнімдерін алу.
Машықтар:
3-деңгейге арналған машықтар:
1. Ара желесін өндіруге арналған колонияларды дайындау.
2. Гомогенатты өндіруге арналған колонияларды дайындау.
3. Дрон ұрғашылары бар жақтауларды таңдау.
4-деңгейге арналған машықтар:
1. Егу жақтауларын дайындау және оларды орналастыру.
2. Егу жақтауларын таңдау.
3. Аналық жасушалардан дернәсілдерді алу.
4. Ара желесін қолмен немесе жабдықпен жинау.
5. Дрон гомогенатын пресстеу.
5-деңгейге арналған машықтар:
1. Ара уын алу.
2. Балауыз көбелектерін өсіру және олардың қалдықтарын алу.
Білімдер:
3-деңгейге арналған білімдер:
1. Егу рамаларын дайындау және таңдау әдістері.
2. Дернәсілдерді жою әдістері.
4-деңгейге арналған білімдер:
1. Король желесін жинау технологиясы.
2. Дрон гомогенатын өндіру технологиясы.
3. Король желесін жинауға арналған құралдар мен жабдықтар.
5-деңгейге арналған білімдер:
1. Ара уын өндіру технологиясы.
2. Балауыз көбелектерін өсіру технологиясы.
Дағдыны тану мүмкіндігі:
Талап етілмейді
4-дағды:
Балара шаруашылығы өнімдерін сақтау және қаптау.
Машықтар:
3-деңгейге арналған машықтар:
1. Өнімдерге арналған контейнерлерді таңдау.
2. Бөтелкеге ​​құюға арналған контейнерлерді дайындау.
3. Контейнерлерді қолмен толтыру және тығыздау.
4. Өнімдерді сақтау үшін жағдайлар жасау.
4-деңгейге арналған машықтар:
1. Толтыру және тығыздау жабдықтарын пайдалану.
2. Органолептикалық қасиеттеріне негізделген өнім сапасын анықтау.
5-деңгейге арналған машықтар:
1. Өнімді сақтауды нормативтік талаптарға сәйкес ұйымдастыру.
2. Сақтау және орау операцияларының жазбаларын жүргізу.
Білімдер:
3-деңгейге арналған білімдер:
1. Ыдысты дайындау ережелері.
2. Өнімді сақтау талаптары.
3. Өнімнің бұзылу белгілері.
4. Жеке гигиена және санитарлық талаптар.
5. Жеке қорғаныс құралдары.
4-деңгейге арналған білімдер:
1. Органолептикалық сапа көрсеткіштері.
2. Өнімді қаптау және сақтау әдістері.
5-деңгейге арналған білімдер:
1. Өнім сапасына қойылатын нормативтік талаптар.
2. Сапа мен қауіпсіздікті сақтау рәсімдері.
3. Еңбек қауіпсіздігі мен гигиенасы талаптары.
Дағдыны тану мүмкіндігі:
Талап етілмейді
Жеке құзыреттерге қойылатын талаптар:
Еңбекқорлық
Байқағыштық
Зейін
Жақсы визуалды есте сақтау
Аралармен жұмыс істеу кезінде батылдық
Техникалық регламенттер мен ұлттық стандарттардың тізімі:
1. КО ТР 021/2011 «Тағам өнімдерінің қауіпсіздігі туралы» – балға, ара нанына (пергаға), аналық сүтке және Балара шаруашылығының басқа да өнімдеріне қойылатын талаптарды белгілейді.
2. КО ТР 022/2011 «Таңбалануына қатысты тағам өнімдері» – Балара шаруашылығы өнімдерін таңбалау қағидаларын белгілейді.
3. КО ТР 029/2012 «Тағамдық қоспалардың, хош иістендіргіштердің және технологиялық қосалқы құралдардың қауіпсіздік талаптары» – Балара шаруашылығы өнімдерін қайта өңдеу кезінде қолданылатын технологиялық құралдарға қолданылады.
4. КО ТР 041/2017 «Химиялық өнімнің қауіпсіздігі туралы» – омартада қолданылатын дезинфекциялау құралдары мен препараттардың қауіпсіздігіне қойылатын талаптарды белгілейді.
5. МЕМСТ 19792-2017 «Табиғи бал. Техникалық шарттар» – балдың сапасы мен қауіпсіздігіне қойылатын талаптарды белгілейді.
6. МЕМСТ 28887-90 «Ара балауызы. Техникалық шарттар» – ара балауызына қойылатын талаптарды белгілейді.
7. МЕМСТ 31761-2012 «Прополис. Техникалық шарттар» – прополиске қойылатын талаптарды белгілейді.
8. МЕМСТ 33912-2016 «Гүл тозаңы. Техникалық шарттар» – гүл тозаңы мен ара нанына (пергаға) қойылатын талаптарды белгілейді.
9. МЕМСТ 33913-2016 «Аналық ара сүті. Техникалық шарттар» – аналық ара сүтіне қойылатын талаптарды белгілейді.
10. МЕМСТ 33914-2016 «Трутень дернәсілдерінің гомогенаты. Техникалық шарттар» – трутень дернәсілдерінің гомогенатына қойылатын талаптарды белгілейді.
11. МЕМСТ 33915-2016 «Ара уы. Техникалық шарттар» – ара уын алу және сақтау жөніндегі талаптарды белгілейді.
12. СТ РК ISO 22000:2019 «Тағам өнімдерінің қауіпсіздігі менеджменті жүйелері» – тағамдық мақсаттағы Балара шаруашылығының барлық өнімдеріне қолданылады.
СБШ шеңберінде басқа кәсіптермен байланыс:
СБШ деңгейі:
Кәсіп атауы:
5
Балара өсіруші
5
Балара шаруашылығы өнімдерін өндіру және қайта өңдеу жөніндегі технолог
11. Кәсіптің карточкасы «Зоотехник (Балара шаруашылығы бойынша)»:
Топ коды:
3142-0
Қызмет атауының коды:
3142-0-007
Кәсіп атауы:
Зоотехник (Балара шаруашылығы бойынша)
СБШ бойынша біліктілік деңгейі:
5
СБШ бойынша қосалқы біліктілік деңгейі:
БТБА, БА және басқа да үлгілік біліктілік сипаттамалары бойынша біліктілік деңгейі:
«Ауыл және балық шаруашылығы ұйымдарының басшылары мен мамандары лауазымдарының үлгілік біліктілік сипаттамаларын бекіту туралы» Қазақстан Республикасы Ауыл шаруашылығы министрінің 2019 жылғы 21 тамыздағы № 307 бұйрығы Қазақстан Республикасының Әділет министрлігінде 2019 жылғы 22 тамызда № 19280 болып тіркелді
2 тарау. Ауыл және балық шаруашылығы ұйымдарының басшылары мен мамандары лауазымдарының үлгілік біліктілік сипаттамалары.
1 бөлім. Басшылардың лауазымдары.
Параграф 15. Зоотехник
Кәсіптік білім деңгейі:
Білім деңгейі:
орта білімнен кейінгі (қолданбалы бакалавриат)
Мамандық:
-
Біліктілік:
-
Жұмыс тәжірибесіне қойылатын талаптар:
І санатты Балара шаруашылығы бойынша Зоотехник: жоғары білім (және/немесе бакалавр, магистратура, философия докторы PhD, бейіні бойынша доктор): мал шаруашылығы, ветеринария, биологиялық және сабақтас ғылымдар, экология, және II санатты зоотехник лауазымында кемінде 3 жыл жұмыс өтілі. II санаттағы Балара шаруашылығы бойынша Зоотехник: мал шаруашылығы, ветеринария, биологиялық және сабақтас ғылымдар, экология бағыттары бойынша жоғары білім (және/немесе бакалавр, магистратура, философия докторы PhD, бейіні бойынша доктор) және санаты жоқ зоотехник лауазымындағы жұмыс өтілі кемінде 3 жыл, не техникалық және кәсіптік (арнаулы орта, орта кәсіптік) "зоотехния" мамандығы бойынша білімі және санаты жоқ зоотехник лауазымындағы жұмыс өтілі кемінде 5 жыл. Санаты жоқ Балара шаруашылығы бойынша Зоотехник: жоғары білім (және/немесе бакалавр, магистратура, философия докторы PhD, бейіні бойынша доктор): мал шаруашылығы, ветеринария, биологиялық және сабақтас ғылымдар, экология немесе техникалық және кәсіптік білім "зоотехния" мамандығы бойынша жұмыс өтіліне талаптар қойылмайды.
Формалды емес және информалды біліммен байланыс:
Кәсіптің басқа мүмкін атаулары:
Қызметтің негізгі мақсаты:
Балара шаруашылығындағы селекциялық-асыл тұқымды жұмыс бал арасының тұқымдары мен популяцияларының генофондын сақтауды, жаңа тұқымдарды, түрлерді, тұқымдарды жетілдіру мен өсіруді, сондай-ақ аналық балара өсіруді көздейді
Еңбек функцияларының сипаттамасы
Еңбек функцияларының тізбесі:
Міндетті еңбек функциялары:
1. Омарта шаруашылығын ұйымдастыру, омарта
2. Балара шаруашылығы технологиясының элементтерін әзірлеу және өнімдер өндіру
Қосымша еңбек функциялары:
1-еңбек функциясы: Омарта шаруашылығын ұйымдастыру, омарта
1-дағды:
Омарта алаңын таңдау және ұйымдастыру
Машықтар:
1. Орынды таңдау кезінде геоцифрліқ жүйелерді пайдалану.
2. Азық-түлік базасының әлеуетін анықтаңыз.
3. Омартаның орналасуын болдырмайтын факторларды анықтаңыз.
4. Антропогендік жүктеме деңгейін бағалау.
5. Омарта ғимараттары мен ара ұяларын орналастырудың жоспарын сызбасын анықтаңыз.
6. Өнімді жаз радиусындағы өсімдіктердің түрлік құрамын анықтаңыз.
7. Өсімдіктердің Гүлдену күнтізбесін жасаңыз.
8. Ауданның бал қорын есептеңіз.
9. Аумақ үшін отбасылардың санын есептеңіз.
10. Азық базасын жақсарту бойынша іс-шаралар әзірлеу.
11. Омартаны тасымалдау мерзімдері мен орындарын анықтаңыз.
Білімдер:
1. Геоцифрліқ ақпараттық жүйелермен жұмыс істеу ережелері.
2. Омарта орындарына қойылатын нормативтік құқықтық актілердің талаптары.
3. Аралар мен олардың өнімдеріне әсер ететін антропогендік қызмет түрлері.
4. Омарта аумағын ұйымдастыру ережелері.
5. Табиғи өсетін және егілетін бал өсімдіктері және олардың гүлдену кезеңдері.
6. Өсімдіктердің нектар және бал өнімділігі.
7. Ауданның бал қорын есептеу әдістері.
8. Ара колонияларының санын есептеу әдістері.
9. Жем-шөп базасын жақсарту әдістері.
10. Омарта тасымалдау жоспарын әзірлеу принциптері.
11. Ауыл шаруашылығы дақылдарын тозаңдандыруға арналған колониялар саны.
12. Жылыжайларға ұяларды орналастыру ережелері.
13. Жылыжайда көкөніс дақылдарын тозаңдандыруға арналған ұялар саны.
Дағдыны тану мүмкіндігі:
Талап етілмейді
2-дағды:
Жабдықтар мен ара тұқымдарын таңдау
Машықтар:
1. Жабдықтардың, техникалық ресурстардың, инвентаризацияның және құралдардың түрлері мен мөлшерін анықтаңыз.
2. Табиғи және климаттық жағдайларға қолайлы ара тұқымын таңдаңыз.
Білімдер:
1. Жабдық түрлері, техникалық құралдар, инвентаризация және құралдар.
2. Қажетті жабдық мөлшерін анықтау принциптері.
3. Ара тұқымдары және олардың сипаттамалары.
4. Балара шаруашылығы өнімдерінің түрлері және оларға нарықтық сұраныс.
Дағдыны тану мүмкіндігі:
Талап етілмейді
3-дағды:
Аналықтарды отбасыларға отырғызуды ұйымдастыру
Машықтар:
1. Омарта тасымалдау жиілігін анықтаңыз.
2. Жылыжайларға ұяшықтарды орналастыру тәртібін анықтаңыз.
3. Балара шаруашылығы өнімдерінің нарығына талдау жүргізіңіз.
Білімдер:
1. Ауданның бал қорының мөлшерін есептеу әдістері.
2. Колониялар санын есептеу әдістері.
3. Дақылдардың тозаңдануы үшін қажетті колониялар саны.
4. Жылыжайларға ұяшықтарды орналастыру ережелері.
5. Жылыжайда көкөніс дақылдарын тозаңдану үшін қажетті ұялар саны.
Дағдыны тану мүмкіндігі:
Талап етілмейді
4-дағды:
Ветеринариялық-санитариялық тіркеу және бақылау
Машықтар:
1. Омарта шаруашылығына ветеринариялық-санитариялық паспорт алу үшін материалдар мен құжаттарды дайындау.
2. Бақылау және есепке алу ақпараттық жүйелеріне деректерді енгізу.
3. Тұқым шаруашылығында қолданылатын заманауи цифрлық технологиялар мен цифрлік жүйелер.
Білімдер:
1. Омарта шаруашылығына ветеринариялық-санитариялық паспорт алу және жүргізу тәртібі.
2. Ветеринариялық қадағалаудың бақылау және есепке алу цифрлік жүйелері.
3. Міндеттерді орындау кезіндегі еңбекті қорғау және қауіпсіздік талаптары.
Дағдыны тану мүмкіндігі:
Талап етілмейді
2-еңбек функциясы:
Балара шаруашылығы технологиясының элементтерін әзірлеу және өнімдер өндіру
1-дағды:
Ара ұяларын ұстау технологиясын әзірлеу
Машықтар:
1. Арнайы электрондық цифрлік ресурстарды пайдалану.
2. Әртүрлі Балара шаруашылығы технологияларының артықшылықтары мен кемшіліктерін талдау.
3. Азық түрлерін, азықтандыру мөлшерін және әдістерін анықтау.
4. Ара ұяларын тексеру жиілігін және бақыланатын параметрлерді анықтау.
Білімдер:
1. Интервенцияларды әзірлеуге арналған электрондық цифрлік ресурстар.
2. Балара шаруашылығы технологияларының артықшылықтары мен кемшіліктері.
3. Азық түрлері, азықтандыру мөлшерін және әдістері.
4. Тексеру жиілігі және бақыланатын параметрлер.
Дағдыны тану мүмкіндігі:
Талап етілмейді
2-дағды:
Балара кешенді бағалау
Машықтар:
1. Дезинфекция, дезинсекция, декаризация және дератизация әдістері мен жиілігін анықтаңыз.
2. Аурулардың алдын алу жоспарын жасаңыз.
3. Ара карантині шараларын енгізіңіз.
4. Ара зиянкестері мен ауруларын анықтаңыз.
5. Зиянкестер мен аурулар анықталған кездегі іс-қимыл жоспарын анықтаңыз.
Білімдер:
1. Дезинфекция және алдын алу бойынша ветеринариялық ережелер.
2. Балара карантиндеу әдістері.
3. Балараң негізгі зиянкестері мен аурулары.
4. Омартадағы ауруларды анықтау процедуралары.
Дағдыны тану мүмкіндігі:
Талап етілмейді
3-дағды:
Аралардағы улану мен мінез-құлық бұзылыстарының алдын алу шараларын әзірлеу
Машықтар:
1. Жемшөп алқаптарын пестицидтермен өңдеу тәртібін анықтаңыз.
2. Балараң пестицидтермен улануымен күресу тәртібін анықтаңыз.
3. Балараң ұшуын, ара ұрлығын және үйірленуін болдырмау шараларын анықтаңыз.
Білімдер:
1. Пестицидтердің қауіптілік кластары және олардың араларға әсері.
2. Аралармен улану процедуралары.
3. Қашып кетудің, ұрлықтың және үйірленудің алдын алу әдістері.
Дағдыны тану мүмкіндігі:
Талап етілмейді
4-дағды:
Балара шаруашылығы өнімдерін өндіру технологиясын әзірлеу және тиімділікті бағалау
Машықтар:
1. Өндірістік іс-шаралар жиынтығын анықтау.
2. Тиімділікті бағалау үшін параметрлер мен есептеу әдістерін таңдау.
3. Технология тиімділігін арттырудың перспективалы бағыттарын анықтау.
4. Ауыл шаруашылығы техникасын дайындау және пайдалану бойынша мердігерлердің жұмысын сандық мониторинг және басқару технологияларын қолдана отырып жоспарлау.
5. Ауыл шаруашылығы техникасын пайдалануға берген кезде сандық платформаларды, бағдарламалық жасақтаманы және мониторинг жүйелерін пайдалану.
Білімдер:
1. Техникалық қызмет көрсету және өндіріс технологияларының тиімділігін бағалау әдістері.
2. Өнімді сату тиімділігін есептеу параметрлері.
3. Технология тиімділігін арттырудың перспективалы бағыттары.
Дағдыны тану мүмкіндігі:
Талап етілмейді
Жеке құзыреттерге қойылатын талаптар:
Еңбекқорлық
Байқағыштық
Зейін
Жақсы визуалды есте сақтау
Аралармен жұмыс істеу кезінде батылдық
Техникалық регламенттер мен ұлттық стандарттардың тізімі:
1. КО ТР 021/2011 «Тағам өнімдерінің қауіпсіздігі туралы» – балға, ара нанына (пергаға), аналық сүтке және Балара шаруашылығының басқа да өнімдеріне қойылатын талаптарды белгілейді.
2. КО ТР 022/2011 «Таңбалануына қатысты тағам өнімдері» – Балара шаруашылығы өнімдерін таңбалау қағидаларын белгілейді.
3. КО ТР 029/2012 «Тағамдық қоспалардың, хош иістендіргіштердің және технологиялық қосалқы құралдардың қауіпсіздік талаптары» – Балара шаруашылығы өнімдерін қайта өңдеу кезінде қолданылатын технологиялық құралдарға қолданылады.
4. КО ТР 041/2017 «Химиялық өнімнің қауіпсіздігі туралы» – омартада қолданылатын дезинфекциялау құралдары мен препараттардың қауіпсіздігіне қойылатын талаптарды белгілейді.
5. МЕМСТ 19792-2017 «Табиғи бал. Техникалық шарттар» – балдың сапасы мен қауіпсіздігіне қойылатын талаптарды белгілейді.
6. МЕМСТ 28887-90 «Ара балауызы. Техникалық шарттар» – ара балауызына қойылатын талаптарды белгілейді.
7. МЕМСТ 31761-2012 «Прополис. Техникалық шарттар» – прополиске қойылатын талаптарды белгілейді.
8. МЕМСТ 33912-2016 «Гүл тозаңы. Техникалық шарттар» – гүл тозаңы мен ара нанына (пергаға) қойылатын талаптарды белгілейді.
9. МЕМСТ 33913-2016 «Аналық ара сүті. Техникалық шарттар» – аналық ара сүтіне қойылатын талаптарды белгілейді.
10. МЕМСТ 33914-2016 «Трутень дернәсілдерінің гомогенаты. Техникалық шарттар» – трутень дернәсілдерінің гомогенатына қойылатын талаптарды белгілейді.
11. МЕМСТ 33915-2016 «Ара уы. Техникалық шарттар» – ара уын алу және сақтау жөніндегі талаптарды белгілейді.
12. СТ РК ISO 22000:2019 «Тағам өнімдерінің қауіпсіздігі менеджменті жүйелері» – тағамдық мақсаттағы Балара шаруашылығының барлық өнімдеріне қолданылады.
СБШ шеңберінде басқа кәсіптермен байланыс:
СБШ деңгейі:
Кәсіп атауы:
6
Балара өсіруші - агроном
6
Балара өсіруші - ветеринар
12. Кәсіптің карточкасы Бас зоотехник (Балара шаруашылығы бойынша)»:
Топ коды:
1310-1
Қызмет атауының коды:
1310-1-011
Кәсіп атауы:
Бас зоотехник (Балара шаруашылығы бойынша)
СБШ бойынша біліктілік деңгейі:
8
СБШ бойынша қосалқы біліктілік деңгейі:
БТБА, БА және басқа да үлгілік біліктілік сипаттамалары бойынша біліктілік деңгейі:
Қазақстан Республикасы Ауыл шаруашылығы министрінің 2019 жылғы 21 тамыздағы № 307 «Ауыл шаруашылығы және балық шаруашылығы ұйымдарының басшылары мен мамандары лауазымдарының үлгілік біліктілік сипаттамаларын бекіту туралы» бұйрығы. Қазақстан Республикасы Әділет министрлігінде 2019 жылғы 22 тамызда № 19280 тіркелді
2-тарау. Ауыл шаруашылығы және балық шаруашылығы ұйымдарының басшылары мен мамандары лауазымдарының үлгілік біліктілік сипаттамалары.
1-бөлім. Басшылық лауазымдар.
12-параграф. Бас зоотехник
Кәсіптік білім деңгейі:
Білім деңгейі:
орта білімнен кейінгі
(қолданбалы бакалавриат)
Мамандық:
Тағам өндірісінің технологиясы
Біліктілік:
Жұмыс тәжірибесіне қойылатын талаптар:
Мал шаруашылығы және/немесе ветеринария, балық шаруашылығы, қоршаған орта (экология), биология және онымен байланысты ғылымдар салаларында жоғары білім (және/немесе тиісті сала бойынша бакалавр, магистр, PhD, докторантура) және кәсіби қызметтің тиісті саласында кемінде 5 жыл жұмыс тәжірибесі.
Формалды емес және информалды біліммен байланыс:
Кәсіптің басқа мүмкін атаулары:
6123-0-002 - Балара өсіруші
Қызметтің негізгі мақсаты:
Селекциялық-асыл тұқымдық жұмысты ұйымдастыру, Балара шаруашылығында асыл тұқымды өнімді (материалды) өсірумен және өткізумен айналысатын шаруашылықтарды сүйемелдеу.
Еңбек функцияларының сипаттамасы
Еңбек функцияларының тізбесі:
Міндетті еңбек функциялары:
1. Балара шаруашылығындағы асылдандыру жұмыстарын ұйымдастыру
2. Асыл тұқымды жұмыстарды есепке алу және енгізу
Қосымша еңбек функциялары:
1-еңбек функциясы:
Балара шаруашылығындағы асылдандыру жұмыстарын ұйымдастыру
1-дағды:
Асыл тұқымды жұмыс жоспарын әзірлеу және асыл тұқымдарды топқа бөлу
Машықтар:
1. Селекциялық асылдандыру жұмыстарын жүргізу мерзімдерін, әдістері мен тәртібін айқындау.
2. Асыл тұқымды омартада селекциялық асылдандыру жұмысының жоспарын әзірлеу.
3. Ара ұяларының экономикалық пайдалы белгілерін анықтаңыз.
4. Ара ұяларын бағалау.
5. Асыл тұқымды топты көбейту үшін бөліңіз.
6. Аналық пен аталықты ұялардан бөлектеу.
7. Ең жақсы ұяларды ұрпақ бойынша тексеру.
Білімдер:
1. Тұқым, тұқымдық топ және Ара тұқымдары туралы түсініктер.
2. Бал аралары генетикасының негізгі ережелері.
3. Экономикалық пайдалы белгілерді анықтау әдістері.
4. Бағалау жүргізу әдістемесі.
5. Асыл тұқымды топты бөлу принциптері.
6. Ұрпақтардың сапасы бойынша аналықтарды бағалау әдістері.
7. Ана мен әке отбасыларын бөлу ережелері.
8. Ұяларды ұрпақ бойынша тексеру әдістемесі.
Дағдыны тану мүмкіндігі:
Талап етілмейді
2-дағды:
Патшайымдар мен дрондарды алуды және ауыстыруды ұйымдастыру
Машықтар:
1. Аналықтарды аспаптық ұрықтандыруды жүзеге асырыңыз.
2. Жатырды белгілеу.
3. Патшайымдар мен дрондарды шығару шарттарын анықтаңыз.
4. Аналықтарды жоспарлы және жоспардан тыс ауыстыру үшін отбасыларды анықтаңыз.
5. Жатырды ауыстыру әдістерін анықтаңыз.
6. Рулық топты жаңартудың жиілігі мен ауқымын анықтаңыз.
Білімдер:
1. Аналықтарды аспаптық ұрықтандыру әдісі.
2. Халықаралық стандарт бойынша патшайымдардың түс нөмірленуі.
3. Патшайымдарды шығару және дрондарды өсіру үшін оңтайлы жағдайлар.
4. Жатырды ауыстыру үшін отбасыларды анықтау ережелері.
5. Омартадағы асыл тұқымды материалды ауыстыру тәртібі.
Дағдыны тану мүмкіндігі:
Талап етілмейді
2-еңбек функциясы:
Асыл тұқымды жұмыстарды есепке алу және енгізу
1-дағды:
Бастапқы құжаттаманы және бухгалтерлік есепті жүргізу
Машықтар:
1. Есепке алу үшін электрондық цифрлік ресурстарды пайдалану.
2. Ара колониясы мен аналық балараң жазбаларын орнату.
3. Цифрлық технологияларды, электрондық құжат айналымын және ауыл шаруашылығы техникасын мониторингтеу жүйелерін қолдану.
Білімдер:
1. Асылдандыру жазбаларын жүргізу ережелері.
2. Міндеттерді орындау кезіндегі еңбекті қорғау және қауіпсіздік талаптары.
Дағдыны тану мүмкіндігі:
Талап етілмейді
2-дағды:
Ұяларды бағалау және ұрпақтарын тексеру
Машықтар:
1. Ең үздік тұқымдастарды ұрпақтарына (құнды генотипіне) қарай іріктеуден өткізу.
2. Асыл тұқымды топты анықтау үшін бағалау нәтижелерін бағалау.
3. Аналықтарды негізін қалаушы ретінде іріктеу кезінде ара ұяларының өнімділік көрсеткіштерін салыстыру.
Білімдер:
1. Ұрпақтарды ұяларда скринингтеу әдістемесі.
2. Аналық балараң генотипі мен фенотипін бағалау принциптері.
3. Әрі қарай өсіру үшін ұяларды таңдау критерийлері.
Дағдыны тану мүмкіндігі:
Талап етілмейді
Жеке құзыреттерге қойылатын талаптар:
Еңбекқорлық
Байқағыштық
Зейін
Аралармен жұмыс істеу кезінде батылдық
Цифрлық сауаттылық
Цифрлық технологияларды меңгеруге және қолдануға дайындық.
Техникалық регламенттер мен ұлттық стандарттардың тізімі:
1. КО ТР 021/2011 «Азық‑түлік өнімдерінің қауіпсіздігі туралы» – бал, балтозаң, аналық сүт және Балара шаруашылығының басқа өнімдеріне қойылатын талаптар.
2. КО ТР 022/2011 «Азық‑түлік өнімдерін таңбалау туралы» – Балара шаруашылығы өнімдерін таңбалау ережелері.
3. КО ТР 029/2012 «Азық‑түлік қоспаларының, хош иістендіргіштердің және технологиялық қосалқы құралдардың қауіпсіздігі туралы» – қайта өңдеу құралдарына қолданылатын талаптар.
4. КО ТР 041/2017 «Химиялық өнімдердің қауіпсіздігі туралы» – Балара шаруашылығында қолданылатын дезинфекциялық құралдар мен препараттарды қамтиды.
5. МЕМСТ 19792‑2017 «Табиғи бал. Техникалық шарттар» – балдың сапасы мен қауіпсіздігіне қойылатын талаптар.
6. МЕМСТ 28887‑90 «Ара балауызы. Техникалық шарттар» – балауызға арналған стандарттар.
7. МЕМСТ 31761‑2012 «Прополис. Техникалық шарттар» – прополиске қойылатын талаптар.
8. МЕМСТ 33912‑2016 «Гүл тозаңы. Техникалық шарттар» – тозаң мен балтозаңға арналған стандарттар.
9. МЕМСТ 33913‑2016 «Ара аналық сүті. Техникалық шарттар» – аналық сүтке қойылатын талаптар.
10. МЕМСТ 33914‑2016 «Еркек бал араның гомогенаты. Техникалық шарттар» – еркек бал араның гомогенатына арналған стандарттар.
11. МЕМСТ 33915‑2016 «Ара уы. Техникалық шарттар» – ара уын алу және сақтау талаптары.
12. СТ ҚР ISO 22000:2019 «Азық‑түлік өнімдерінің қауіпсіздігін басқару жүйелері» – тағамдық мақсаттағы барлық Балара шаруашылығы өнімдеріне қолданылады.
СБШ шеңберінде басқа кәсіптермен байланыс:
СБШ деңгейі:
Кәсіп атауы:
7
Ветеринар

Техникалық көмек көрсетуші: М.Б. Кенжеғұлова, ұялы тел.: +7 (775) 603 30 97, E-mail: m.kenzhegulova@nasec.kz

2026 жылғы «___»
№ __ бұйрығына 5 қосымша
«Шошқаны көбейту және өсіру» кәсіптік стандарты

Кәсіптік стандарт жұмыскерлердің кәсіптік қызметтің белгілі бір түрін жүзеге асыруы, оның ішінде белгілі бір еңбек функцияларын орындауы үшін қажетті, сондай-ақ жоғары, жоғары оқу орнынан кейінгі, техникалық және кәсіптік білім беру ұйымдарының білім беру бағдарламаларын әзірлеуде біліктілік деңгейлерін айқындауға арналған.

01 Өсімдік және мал шаруашылығы, аңшылық және осы салаларда қызметтер ұсыну
01.4 Мал шаруашылығы
01.46 Шошқаларды өсіру
01.46.0 Шошқаларды өсіру

Стандартта шошқаларды өсіру кезінде автоматтандыру және механикаландыру құралдарын қолдану процестері, сондай-ақ ветеринариялық және зоотехникалық іс-шараларды жүргізудің технологиялық ерекшеліктері сипатталған.
Бұдан басқа қысыр және буаз мегежіндерді, асыл тұқымды қабандарды, енесінен айырылған торайларды, табынды толықтыруға арналған жас малды және бордақылаудағы шошқаларды күтіп-бағу және ұстау бойынша жұмыстардың сипаттамасы келтірілген.