"Халықтың санитарлық-эпидемиологиялық салауаттылығы туралы" Қазақстан Республикасы Заңының 7-бабының 9-тармағына, 29-бабының 1 және 2-тармақтарына сәйкес, кәсіби аурулар мен улануларды тіркеу, тексеру, есепке алу және талдау жүйесін жетілдіру мақсатында БҰЙЫРАМЫН:

Келісілген:
Қазақстан Республикасының
Еңбек және халықтың әлеуметтік
Қорғау министрі
2005 жылғы 28 маусым

Қазақстан Республикасы
Денсаулық сақтау министрінің
2005 жылғы 23 маусымдағы
N 294 бұйрығымен бекітілген
Кәсіби аурулар мен улануларды тіркеу, тексеру, есепке алу және олар бойынша есеп беру ережесі

10. Кәсіби аурудың диагнозын анықтауға керекті негізгі құжат (атқаратын жұмысына немесе кәсібіне байланысты) ретінде тізім болып саналады. Тізімде зиянды, қауіпті және өндірістік қолайсыз факторлардың әсер етуінің арқасында пайда болатын аурулар қарастырылған. Тізімде атқарылатын жұмыстар мен өндірістердің тізімі берілген.

12. Созылмалы кәсіби ауруларға (улануға) зиянды заттардың, қауіпті және қолайсыз өндірістік факторлардың көп уақыт бойы әсер етуінің салдарынан пайда болған аурулар жатады. Созылмалы ауруларға (улануға) тез өрбіген, сондай-ақ созылмалы кәсіби аурулардың жақын арадағы немесе көп уақыт өткеннен кейінгі салдары (жүйке жүйесінің, жүрек қан тамырларының, гепатобилиарлы және басқа да жүйелердің өндірістік уларымен улануының салдарынан пайда болатын тұрақты органикалық өзгерістер) жатады. Еске сақтайтын бір жағдай кәсіби аурулардың пайда болуы зиянды және қауіпті заттармен жұмысты тоқтатқаннан кейінде (кеш пайда болатын силикоздар, бериллиоздар, қуықтың папилломалары, қатерлі ісіктер) пайда болуы мүмкін. Кәсіби ауруларға мынандай аурулар да жатады. Ондай аурулар кәсіби аурулардың фонында немесе олар пайда болатындай жағдай жасаған аурулар (асбестоз, силикоз немесе шаң бронхитының негізінде пайда болған өкпе обыры) жатады.

13. Кәсіби ауру және улану диагнозын қойғанда, аурудың клиникалық формаларының ерекшеліктері, әсер ететін этиологиялық фактордың және атқаратын жұмыстың, өндірістік орта мен еңбек үдерісінің жағдайы және зиянды және қауіпті жұмыс жағдайындағы жұмыс өтілі еске алынады. Егер өндірістік орта жағдайына тексеріс жүргізілмесе, ол кәсіби ауру немесе улану деп диагноз қоюға кедергі бола алмайды. Мұндай да ғылыми әдебиеттің, модельдеудің және осыған ұқсас өндірістік жағдайларға ұқсату арқылы диагноз қоюға болады.

Республикалық кәсіби патологиялық тартыс комиссиясының құрамына мыналар кіреді: комиссия төрағасы, тұрақты мүшелері (3 адамнан кем емес) және комиссияның жауапты секретары болуы керек. Керек болған жағдайда комиссия жұмысына Қазақстан Республикасының еңбек және халықты әлеуметтік тұрғыдан қорғау министрлігінің, кәсіподақтың басқа да ұйымдардың өкілетті адамдарын жұмысқа тартуға болады.

1) Республикалық кәсіби патологиялық тартыс комиссиясының төрағасы болып, Қазақстан Республикасының Денсаулық сақтау министрлігінің штаттан тыс бас кәсіби патологы болып істейтін, кәсіби-патология бойынша медицина ғылымдарының докторы деген ғылыми дәрежесі бар, жоғарғы біліктілігі бар кәсіби патолог дайындалуы керек.

2) Республикалық кәсіби патологиялық тартыс комиссиясының мүшелері болып, кәсіби патология жөнінде жоғарғы біліктілігі бар тәуелсіз мамандар медицина академиясының, университетінің, дәрігерлерді жетілдіру институтының және ғылыми-зерттеу орталықтарының кафедраларында жұмыс істейтін қызметкерлер тағайындалады.

19. Тез өрбіген кәсіби аурулармен уланудың әрбір жағдайына осы ауруды анықтаған немесе ауру бар-ау деп күдіктенген дәрігер арқылы жедел хабарлама (N 318/Е үлгісіндегі) толтырады. Хабарлама 12 сағаттың ішінде тиісті аумақтың санитарлық-эпидемиологиялық қызметінің мемлекеттік органының басшысына (жұмыс берушіге) жіберіледі.

20. Аурудың диагнозын анықталғанда немесе өзгергенде, оны анықтаған медицина ұйымы жаңа шұғыл хабарламаны толтырып, оны 24 сағат ішінде ауру жұмыс істейтін орынның санитарлық-эпидемиологиялық қызметінің мемлекеттік органының және ұйымның басшысына жібереді. Мұндай жағдайда өзгерген (нақтыланған) диагноздың аты жазылып, оның қойылған айы, күні көрсетіледі.

5) ұйымға берілген санитарлық-эпидемиологиялық тексеріс актілері, зертханалық тексерістердің қорытындысы, жұмыс орнын аттестациялау жағдайы, жұмысқа алынар алдындағы және кезеңді медициналық тексерістердің материалдары тексеріліп, еңбек ету жағдайы мен оны қорғауды жақсартуға бағытталған санитарлық-сауықтыру шаралар тексеріледі.

Кәсіби аурулар мен улануларды
тіркеу, тексеру, есепке алу
және олар бойынша есеп беру
ережесіне 1-қосымша
Кәсіби аурулар мен уланудың тізбесі
N
Дү­ни­е­жү­зі­лік
Ден­са­улық сақ­тау
ұй­ы­мы­ның ау­ру­лар­ды
Х-шы қай­та қа­ра­уы­на
бай­ла­ны­сты ау­ру­лар­дың
ха­лы­қа­ра­лық жік­те­лу­іне
сай ау­ру­лар­дың ата­уы
(бұ­дан әрі АХЖ 10:)
Кә­сі­би ау­ру­лар­ды
ту­ды­ру­ға әсе­рі бар
қа­уіп­ті зи­ян­ды
заттар мен өн­ді-
рі­стік фак­тор­лар
Өн­ді­рі­стің
ат­қа­ры­ла­тын
жұ­мыстар­дың
ша­ма­мен
тіз­бе­сі
1
2
3
4
1. Хи­ми­я­лық фак­тор­лар­дың әсе­рі­нен пай­да болған ау­ру­лар
1)
Ор­ган­дар­дың за­қым­да­нуы
мен жүй­е­лер­дің оқ­шау-
лан­ған неме­се бір­лес-
кен түр­де өте­тін жі­ті
ула­нуы, со­зыл­ма­лы уыт-
та­нуы (АХЖ 10:Т36-Т65)
және олар­дың сал­да­ры
(АХЖ 10:Т36-Т98).
Хи­ми­я­лық заттар:
ба­стап­қы ши­кі­зат,
ара­да­ғы, қо­сал­қы
және ақыр­ғы өнім­дер.
Өнер­к­ә­сіп­тің,
құ­ры­лы­стың,
ауыл ша­ру­а­шы-
лы­ғы­ның, кө-
лік­тің, қыз­мет
көр­се­ту­дің,
әр­түр­лі са­ла-
ла­рын­да улы
әсе­рі бар хи-
ми­я­лық зат-
тар­ды қол­да­ну
(зерт­ха­на­лық
жұ­мыстар­ды
қо­сып есеп­те-
ген­де), қай­та
өң­деу, алу
про­це­сте­рі­мен
бай­ла­ны­сты жұ-
мыстың бар­лық
түр­ле­рі
Ты­ныс алу ор­ган­да­ры­ның
ри­но­фа­рин­го­ла­рин­гит­тің,
эро­зи­я­ның, мұ­рын қуы-
сын­да­ғы ара­лық­ты те­су-
дің, ке­ңір­дек­тің қа­бы-
нуы­ның, бронх­тың қа­бы-
нуы­ның, пнев­москле­роз
және бас­қа­ла­ры­ның
уыт­ты за­қым­да­нуы.
(АХЖ 10:J 68-J68.9).
Азот қыш­қы­лы, ам­ми­ак,
азот то­тық­та­ры, изо-
ци­а­нат­тар, крем­ний-
ор­га­ни­ка­лық қо­сын­ды-
лар, се­лен, кү­кірт
және олар­дың қо­с­па-
ла­ры, фор­маль­де­гид,
фтал­ды ан­гид­рид, фтор
және олар­дың қо­сын-
ды­ла­ры, хлор және
олар­дың қо­сын­ды­ла­ры,
хром және олар­дың
қо­сын­ды­ла­ры және
бас­қа­ла­ры.
Уыт­ты ане­мия
(АХЖ 10:L64/8)
Аро­мат­ты қа­тар­да­ғы
амин­ді-, нит­ро- және
хлор­қо­сын­ды­ла­ры,
бен­зол және олар­дың
туын­ды­ла­ры, бен­зол
го­мо­лог­та­ры, гек­са-
ме­ти­лен­ди­а­мин,
(хлор­лы­ор­га­ни­ка­лық)
пе­сти­цид­тер, қор­ға-
сын және олар­дың
неор­га­ни­ка­лық
қо­сын­ды­ла­ры.
Ас қо­ры­ту ор­ган­да­ры­ның
уыт­ты за­қым­да­нуы:
ба­уыр мен өт­ті қуық­тың
уыт­ты за­қым­да­нуы (АХЖ
10:К,71, К71.0-К71.5,
К82.8-К82.9, К83.8);
га­стрит, ду­а­де­нит, ас-
қа­зан­да­ғы, ұл­та­бар­да­ғы
эро­зи­я­лы ой­ы­қ­жа­ра­мен
за­қым­да­лы­нуы, тоқ
ішек­тің қа­бы­нуы (АХЖ
10:К20, К22.8 К25,
К29.9; К52.1, К87.0)
Аро­мат­ты қа­тар­да­ғы
амин­ді- және нит­ро-
қо­сын­ды­лар, бен­зол
және олар­дың туын­ды-
ла­ры (сти­рол), май­лы
қа­тар­да­ғы кө­мір­су­те­гі
га­ло­ид­ты туын­ды­лар,
гид­ра­зин және олар­дың
қо­сын­ды­ла­ры, пе­сти-
цид­тер (хлор­лы­ор­га-
ни­ка­лық), фос­фор және
оның қо­сын­ды­ла­ры,
фтор және оның
қо­сын­ды­ла­ры.
Уыт­ты бүй­рек дер­ті
(АХЖ 10:N28.9, 28.8)
Бе­та-наф­тол, кад­мий,
төрт­хлор­лы кө­мір­тек
Нерв жүй­е­сі­нің уыт­ты
за­қым­да­нуы: кө­пте­ген
жүй­ке дерт­те­рі (АХЖ
10:G62.2), нев­роз­ға
ұқсас жағ­дай (АХЖ 10:
G90.9), эн­це­фа­ло­па­тия
(АХЖ 10: G92)
Аро­мат­ты қа­тар­да­ғы
амин­ді-, нит­ро- және
хлор­қо­сын­ды­ла­ры,
гек­са­ме­ти­лен­ди­а­мин,
бен­зол және олар­дың
туын­ды­ла­ры (бен­зол
го­мо­лог­та­ры, сти­рол),
май­лы қа­тар­да­ғы кө-
мір­су­тек га­ло­туын­ды-
ла­ры, гид­ра­зин және
оның қо­сын­ды­ла­ры,
мар­га­нец, пе­сти­цид-
тер, сы­нап және оның
қо­сын­ды­ла­ры, кү­кірт-
кө­мір­тек, тет­ра­этил-
қор­ға­сын және бас­қа-
ла­ры, фтор және оның
қо­сындысы, фос­фор
және оның қо­сындысы,
қор­ға­сын және оның
қо­сындысы.
Көз­дің уыт­ты
за­қым­да­нуы: ка­та­рак­та
(АХЖ 10:Н26.8-Н26.9);
Конъ­юк­ти­вит,
ке­ра­то­конъ­юк­ти­вит (АХЖ
10:Н10.8-Н10.9, Н16.2)
Три­нит­ро­то­лу­ол, азот
қыш­қы­лы, ам­ми­ак,
азот то­тығы,
изо­ци­а­нат­тар,
кү­кірт және оның
қо­сын­ды­ла­ры, фор-
маль­де­гид, фтор және
оның қо­сын­ды­ла­ры,
хлор және оның
қо­сын­ды­ла­ры.
Сүй­ек­тер­дің уыт­ты
за­қым­да­нуы: остео­по­роз
тү­рін­де (АХЖ 10:М82)
Са­ры фос­фор және
оның қо­сын­ды­ла­ры,
фтор және оның
қо­сын­ды­ла­ры
2)
Те­рі ау­ру­ла­ры: эпи­дер-
моз (АХЖ 10:L18.1),
жа­на­су ар­қы­лы пай­да
болған дер­ма­тит (АХЖ
10: L23, L24, L25),
фо­то­дер­ма­тит (АХЖ 10:
L56), тыр­нақ ау­ру­ла­ры
(АХЖ 10: L60.8),
па­ра­ни­хи­я­лар (АХЖ 10:
L60.8), уыт­ты ме­ла­но-
дер­мия (АХЖ 10:Т53),
май­лы фо­ли­ку­лит­тар
(АХЖ 10: L73.8)
Мұ­най­ды, тас кө­мір
мен тақ­та­та­стар­ды
та­сы­мал­да­ған­да­ғы
өнім­дер (бен­зин, ке-
ро­син, жа­ға­тын май-
лар, кре­зол, ли­зол,
гуд­рон, ма­зут, ас-
фальт, пек және оның
ди­стил­лят­та­ры), хлор-
лан­ған наф­та­лин­дер,
қыш­қыл­дар, сі­л­ті­лер,
ор­га­ни­ка­лық ері­тін-
ді­лер, гид­ро­суль­фат,
хлор­лы әк, ауыр ме-
тал­дар­дың тұз­да­ры,
кү­ш­ән­нің, сүр­ме­нің,
фор­ма­лин­нің,
же­лім­нің қо­сындысы
Хи­ми­я­лық, мұ-
най­өң­деу, ма-
ши­на­құ­ры­лы­сы,
ме­тал­лур­гия-
лық, аға­шөң-
дей­тін, те­рі-
ши­кі­за­ты, те-
рі­ве­не­ро­ло­гия,
та­ғам өнер­кә-
сі­бі, мұ­най
құ­я­тын ке­ме-
лер­ді та­за­лау;
құ­ры­лыс, жи­һаз
өн­ді­рі­сі, шах-
та­құ­ры­лыс­шы-
ла­ры.
Кә­сі­би ви­ти­ли­го
(АХЖ 10: L80)
Па­ра-трет-бу­тил­фе­нол
Тө­мен­гі па­ра-ал­кил
және па­ра-ал­кок­си­фе-
но­лы, 4-ал­пи­ка­ти­хин-
дер.
Шай­ыр­лар,
лак­тар, эмаль-
дар алу үшін
па­ра-трет-
бу­тил­фе­нол­ды
өн­ді­ру және
қол­да­ну.
Май­лар мен
отын­дар­ға
құ­ра­мын­да
фе­но­лы бар
сі­ңір­гіш­тер­ді
өн­ді­ру.
3)
Те­мір қы­з­ба­сы (АХЖ
10:Т56), фто­ро­пла­сты
(те­флон­ды) қы­з­ба
(АХЖ 10:Т65.8)
Тү­сті ме­тал­дар
кон­ден­са­ци­я­ла­ры­ның
аэро­золь­да­ры (мы­рыш,
мыс, ни­кель, сүр­ме
және бас­қа­ла­ры),
қай­та по­ли­мер­лен­ген
аэро­золь­дар
(фто­ро­пла­стар).
Түр­лі-тү­сті
ме­тал­лур­гия,
пла­сти­ка­лық
мас­са­лар өн-
ді­рі­сі (фто-
ро­пла­стар)
және олар­ды
өң­деу, тү­сті
ме­тал­дан жа-
сал­ған ма­те­ри-
ал­дар­ды өң­деу
2. Өнер­к­ә­сіп­тік аэро­золь­дар­дың әсе­рі­нен пай­да бо­ла­тын ау­ру­лар
1)
Пнев­мо­ко­ни­оз­дар:
карбо­ко­ни­оз­дар
(АХЖ 10:J60); ас­бе­стоз
(АХЖ 10: J61); си­ли­коз,
таль­коз (АХЖ 10: J62);
алю­ми­ноз (АХЖ 10:
J63.0), бок­сты фиб­роз
(же­ңіл) (АХЖ 10:
J63.1), бе­рил­ли­оз
(АХЖ 10: J63.2),
гра­фит­ті фиб­роз
(АХЖ 10: J63.3),
си­де­роз (АХЖ 10:
J63.4), ста­ни­оз
(АХЖ 10: J63.5),
ажар­ла­у­шы­лар неме­се
те­гі­сте­у­ші­лер
Құ­ра­мын­да крем­ний
ди­ок­си­ді бар бос және
бай­лан­ған жағ­дай­да
шаң­ды, кен­ді, рент-
ген сәу­ле­сін ұстай-
тын, кө­мір­тек­ті шаң­ды
жұ­ту, (кө­мір, кокс,
күйе, гра­фит және
бас­қа­ла­ры); ме­тал­дың шаң­да­ры және олар­дың то­тық­та­ры, со­ның ішін­де қат­ты және ауыр қо­рыт­па­лар,
пі­сі­ре­тін аэро­золь;
ор­га­ни­ка­лық және
жа­сан­ды ми­не­рал­ды
тал­шық, пласт­мас­са
және со­ның ішін­де
жұ­та­тын аэро­золь­ды
мик­ро­фло­ра­мен
кө­бе­ю­і­нің шаң­да­ры
Кен орын­да­рын-
да, шах­та­лар-
да, ашық карь-
ер­лер­де, ба-
йы­та­тын және
аяқ­та­ла­тын
та­у­кен орын-
да­ры, кө­мір
кә­сі­по­рын­да­ры
фаб­ри­ка­ла­рын-
да­ғы жұ­мыс;
кен­ге жат­пай-
тын жы­ны­стар
мен ма­те­ри­ал-
дар­ды, тал­шық-
та­сты және
бас­қа­да си­ли-
кат­ты, ұсақ-
та­сты өн­ді­ру
мен қай­та өң-
деу; тал­шық­тас
це­мент­ті, құ-
ра­мын­да тал-
шық­тас бар
ма­те­ри­ал­дар­ды
(құ­быр­лар, ши-
фер, па­нель-
дер, тақ­тай-
лар, фрик­ци­он-
ды, тал­шық­тас
то­қы­ма өнім-
де­рі) өн­ді­ру;
Фар­фор­лы­фа­янс-
ты бұй­ым­дар­ды,
әй­нек­ті өн­ді­ру;
От­тө­зім­ді­лер
мен же­мір­лер­ді
өн­ді­ру және
қол­да­ну;
Кокс, күйе,
гра­фит­тер­ді
өн­ді­ру, қол-
да­ну; ме­тал­лу-
рги­я­лық және
құю өн­ді­рі­сі;
ма­ши­на құ­ры­лы-
сы; ме­тал­ды
өң­деу, пі­сі­ру
жұ­мыста­ры;
2)
Бис­си­о­ни­оз
(АХЖ 10:J66.0)
Әр­түр­лі өсім­дік­тер-
дің ша­ңыy ұзақ уа­қыт жұ­ту (мақ­та, зығ­ыр, джут).
То­қы­ма өн­ді-
рі­сін­де мақ-
та­ны, зығ­ыр­ды,
джут­ты қай­та
өң­деу.
3)
Кә­сі­би брон­хит
(шаң­ды, уыт­ты-шаң­ды):
шаң­ды необ­струк­тив­ті
брон­хит
(АХЖ 10: J41.0);
Шаң­ды об­струк­тив­ті
брон­хит
(АХЖ 10: J44.8);
Уыт­ты-шаң­ды необст-
рук­тив­тік брон­хит
(АХЖ 10: J68.0);
Уыт­ты-шаң­ды
об­струк­тив­тік брон­хит
(АХЖ 10: J68.0)
Жо­ға­ры­да көр­се­ті­л­ген
шаң­ның бар­лық түр­ле-
рін, со­ны­мен қа­тар
өсім­дік­тен және жан-
уар­дан шы­ға­тын ор­га-
ни­ка­лық шаң­ның
бар­лық тү­рін (ұн­нан,
дән­нен, қыл­дан іс­тел-
ген, жүн­нен, те­ме­кі-
ден, қа­ға­з­дан, қант-
тан және бас­қа­лар­дан)
жұ­ту. Бі­ру­а­қыт­та
шаң­ның және хи­ми­я­лық
фак­тор­лар­дың әсер
етуі (түр­шік­ті­ре­тін
заттар, өзі жү­ре­тін
та­у­лы ма­ши­на­лар­да­ғы
шы­ға­ра­тын га­з­дың құ-
ра­мы), со­ның ішін­де
қо­лай­сыз мик­рок­ли-
мат­тық жағ­дай­лар­ға
сай аты­ла­тын га­з­дар.
4-ші ба­ған­да-
ғы 2-ші пункт-
тің ішін­де­гі
көр­се­ті­л­ген
жұ­мыстар,
со­ны­мен қа­тар
өн­ді­ріс: ки­із-
ба­су, ұн-жар­ма
өн­ді­рі­сі, қан-
тты, фар­ма­цев-
ти­ка­лық, жүн-
ді, мақ­та­ны,
зығ­ыр­ды және
бас­қа­да қа­бық-
ты да­қыл­дар­ды
ал­ғаш­қы өң­деу-
ден өт­кі­зу,
со­ны­мен қа­тар
шаң­бө­лу­мен
бай­ла­ны­сы
бар бас­қа­да
жұ­мыстар.
4)
Пнев­мо­ми­коз­дар
(ми­ко­ток­си­коз­дар
(АХЖ 10:В44.8, В48.8),
ак­ти­но­ми­коз­дар
(АХЖ 10:А42.0)
Же­ра­с­ты қой­на­у­ла­рын-
да­ғы шах­та суын­да
кө­бей­е­тін гри­бок­ты
фло­ра­мен, жаб­дық­тар-
мен, өсім­дік­тен және
жа­ну­ар­дан шы­ға­тын
ор­га­ни­ка­лық шаң­мен
(ұн­ды, дән­ді, жүн­ді,
те­ме­кі­лі) жа­на­су
Кен орын­да­ры
мен шах­та­лар-
да­ғы жұ­мыстар,
шаң бө­лу­мен
ат­қа­ры­ла­тын
бас­қа­да жұ­мыс-
тың түр­ле­рі.
5)
Жо­ғар­ғы ты­ныс жол­да­рын-
да­ғы то­лық дис­тро­фи­я­лық
ау­ру­лар (со­зыл­ма­лы
суб­атро­фи­ка­лық және
ги­пер­тро­фи­ка­лық
ри­но­фа­рин­гит)
(АХЖ 10:J31.0- J32.9)
3-ші ба­ған­ның, 2-ші
пунк­ті­нің ішін­де
көр­се­ті­л­ген­дей
шаң­ды жұ­ту.
4-ші ба­ған­ның,
2-ші пунк­ті­нің
ішін­де көр­се-
ті­л­ген­дей
жұ­мыстар.
3. Фи­зи­ка­лық фак­тор­лар­дың әсе­рі­нен пай­да бо­ла­тын ау­ру­лар
1)
Ион­ды сәу­ле­нің
әсе­ріне бай­ла­ны­сы бар
ау­ру­лар (АХЖ 10:W88):
Сәу­ле кө­зі­нен ауыр­ған
ау­ру (же­дел неме­се
со­зыл­ма­лы)
(АХЖ 10:W88, W90)
Бір­жол­ғы, қы­сқа уа-
қыт­та жал­пы әсер ете-
тін сырт­қы ион­да­у­шы
сәу­ле кө­зі неме­се
бір­ша­ма ра­дио­ак­тив­тік
заттар­дың және олар-
дың қо­сын­ды­ла­ры­ның
ор­га­низ­мнің ішіне
енуі.
Ион­да­у­шы ра­ди­а­ци­я­ның
жүй­е­лі түр­де кә­сі­би
сәу­ле соқ­қы­сы­ның
рұқ­сат еті­л­ген
дең­гей­і­нен ар­тық
до­за­да әсер етуі.
Ра­дио­ак­тив­тік
заттар­мен
және ион­да­у­шы
сәу­ле көз­де-
рі­мен жүр­гі­зі-
ле­тін жұ­мыс-
тар­дың бар­лық
түр­ле­рі.
Жер­гі­лік­ті сәу­ле­мен
за­қым­да­ну (жі­ті
неме­се со­зыл­ма­лы)
(АХЖ 10: W88, W90)
Ра­дио­ак­тив­ті заттар-
дың, сәу­ле кө­зі­нің
сырт­тай  жер­гі­лік­ті
әсе­рі
2)
Ион­да­май­тын сәу­ле
кө­зі­нің әсе­ріне
бай­ла­ны­сты ау­ру­лар:
ве­ге­та­тив­ті та­мыр­лы
ди­сто­ния, әл­сіз­дік,
әл­сіз­ве­ге­та­тив­тік,
ги­по­то­ло­ми­я­лық
син­дром­дар
(АХЖ 10: W90)
Өте жо­ғар­ғы жи­і­лік-
те­гі ра­дио­ди­а­па­зон-
да­ғы элек­тро­маг­нит­ті
сәу­ле кө­зі­нің жүй­е­лі
әсер етуі; ко­ге­рент-
ті бір­тү­с­ті сәу­ле
шы­ға­ру.
Өте жо­ғар­ғы
жи­і­лік­те­гі ра-
дио­ди­а­па­зон­да-
ғы элек­тро­маг-
нит­ті сәу­ле
кө­зі­мен ат­қа-
ры­ла­тын жұ­мыс-
тар­дың бар­лық
түр­ле­рі; оп­ти-
ка­лық квант­ты
ге­не­ра­тор­лар-
дың сәу­ле бөл-
уіне бай­ла­ныс-
ты жұ­мыстың
бар­лық түр­ле­рі
3)
Ла­зер­лі сәу­ле кө­зі­нің
тін­дер­ді жер­гі­лік­ті
за­қым­да­уы (те­рі күй­ік-
те­рі (АХЖ 10:L59),
көз­дің мөл­дір қа­ба­ты-
ның за­қым­да­нуы (АХЖ
10:Н18.8), көз­дің тор
қа­бығы (АХЖ 10:Н35.8)
Ла­зер­лі сәу­ле
кө­зі­нің жер­гі­лік­ті
әсер етуі.
Оп­ти­ка­лық
квант­ты гене-
ра­тор­лар­дың
сәу­ле бө­лу­іне
бай­ла­ны­сты
жұ­мыстың бар-
лық түр­ле­рі.
4)
Ді­ріл ау­руы
(АХЖ 10:Т75.2)
Ұзақ уа­қыт өн­ді­рі­стік
жер­гі­лік­ті ді­ріл­дің
жұ­мыс­шы­ның қо­лы­на
бе­рі­лу ар­қы­лы әсе­рі
және жұ­мыс оры­нын­да-
ғы жал­пы ді­ріл­дің
жүй­е­лі әсер етуі
Ді­ріл­ді ту­ды-
ра­тын қол
ма­ши­на­ла­ры­мен
ат­қа­ры­ла­тын
жұ­мыс және ді-
ріл­ді ту­ды­ра-
тын ма­ши­на­лар-
да­ғы жұ­мыс
орын­да­ры.
5)
Ней­ро­сен­сор­лы құ­лақ
мү­кі­сті­гі
(АХЖ 10:Н90.3; Н90.6)
Өн­ді­рі­стік шу­дың
жүй­е­лі түр­де әсер
етуі.
Өнер­к­ә­сіп­те,
құ­ры­лы­ста,
ауыл ша­ру­а­шы-
лы­ғын­да, кө-
лік­те, бай­ла-
ны­ста қар­қын-
ды өн­ді­рі­стік
шу­дың әсе­ріне
бай­ла­ны­сты ат-
қа­ры­ла­тын жұ-
мыстың бар­лық
түр­ле­рі.
6)
Қол­дың ве­ге­та­тив­ті-
сен­сор­лы (ан­гио­нев­роз)
по­ли­нев­ро­па­ти­я­сы
(АХЖ 10 : G62.8)
Уль­тра­ды­быст­ың қол­ға
жа­на­су ар­қы­лы бе­рі­луі
Уль­тра­ды­бысты
де­фек­то­скоп­тар
және ме­ди­ци­на-
лық ап­па­ра­тар-
мен ат­қа­ры­ла-
тын жұ­мыс
7)
Элек­трооф­таль­мия
(МКБ 10 : Н 57.8)
Қар­қын­ды түр­де
уль­тра­күл­гін
сәу­ле бө­лу
Қар­қын­ды түр­де
уль­тра­күл­гін
сәу­ле­сін бө­лу
жағ­дай­ын­да
га­з­бен және
электр­мен пі-
сі­ру­ге бай­ла-
ны­сты жұ­мыстар
8)
Ка­та­рак­та
(АХЖ 10: Н 26.8)
Сәу­ле­лі энер­ги­я­ның
жүй­е­лі түр­де әсер
етуі (ин­фра-қы­зыл,
уль­тра­күл­гін сәу­ле
бө­лу, ша­ма­дан тыс
жо­ға­ры жи­і­лік­те­гі
сәу­ле бө­лу, рент­ген,
гам­ма сәу­ле­сі, нейт-
рон­дық, про­тон­дық
сәу­ле көз­де­рі)
Прес­стеу ұста-
сы, электр­мен
пі­сі­ру және
жы­лу­мен ат­қа-
ры­ла­тын жұ­мыс-
тар, әй­нек­тен
жа­са­ла­тын бұ-
йым­дар өн­ді­рі-
сі, ион­дай­тын
және ион­да­май-
тын сәу­ле көз-
де­рі­нің  әсе­рі
бар ме­тал­лур-
ги­яда­ғы ин­фра-
қы­зыл сәу­ле
кө­зі­мен бай­ла-
ны­сты жұ­мыстар
9)
Де­ком­прес­си­я­лық
(кес­сон­дық) ау­ру­лар
және оның сал­дар­ла­ры
(АХЖ 10: Т 70.3)
Жо­ғар­ғы ат­мо­сфе­ра­лық
қы­сым, де­ком­прес-
си­я­лық үр­ді­стер
Кес­сон­да,
ба­ро­ка­ме­ра­да
ат­қа­ры­ла­тын
жұ­мыстар, су
асты­на сүң­гу
және басқ.,
жо­ғар­ғы ат­мос-
фе­ра­лық қы­сым
жағ­дай­ын­да­ғы
жұ­мыстар.
10)
Қы­зып ке­туі: ыстық­қа
ұры­ну­дан бо­ла­тын
сі­ре­спе (АХЖ 10:
Т67.0; G 40.5; G 40.6)
Жұ­мыс­шы ау­ма­ғын­да­ғы
жо­ғар­ғы тем­пе­ра­ту­ра
және қар­қын­ды жы­лу
бө­лу жағ­дайы
Те­рең шах­та-
лар­да, мар­тен,
те­мір­қа­ңы­л­тыр,
құ­быр шы­ға­ра-
тын цех­тар­да­ғы
жұ­мыс; өнер­кә-
сіп­тік пеш­тер-
ді жөн­деу,
қа­зан­дық­ты,
от­тық­ты та­зар-
ту; әй­нек­ті
қай­на­ту, бас­қа
да жо­ғар­ғы
тем­пе­ра­ту­ра­да
ат­қа­ры­ла­тын
жұ­мыстар.
11)
Та­ры­л­ты­л­ған эн­дар­те-
ри­ит (АХЖ 10:І73,9),
ве­га­ти­тив­ті-сен­сор­лы
по­ли­нев­ро­па­тия
(ан­гио­нев­роз)
(АХЖ 10:G62.8)
Жұ­мыс ау­ма­ғын­да­ғы
тем­пе­ра­ту­ра­ның
тө­мен­де­уі
Ба­лық өн­ді­ру-
ші ком­би­нат-
тар­да­ғы ба­лық
аулау ке­ме­сін-
де­гі жұ­мыстар;
мұз­дат­қы­ш­та­ғы
жұ­мыстар;
гео­ло­ги­я­лық
жұ­мыстар;
ағаш дай­ын­дау
жұ­мыстар; ыл-
ғал­ды; бат­пақ-
ты жер­лер­де­гі
жұ­мыстар; тор-
өн­ді­ру­ші, тау-
кен өн­ді­рі­сі,
су­лы және мәң-
гі тоң аума-
ғын­да жұ­мыс-
тар; шах­та
әді­сі­мен мұ­най
өн­ді­ру және
тө­мен­гі тем­пе-
ра­ту­ра­да жұ-
мыс іс­те­удің
бас­қа түр­ле­рі
12)
Они­хо­дис­тро­фли
(АХЖ 10:L60.3),
ме­ха­ни­ка­лық эпи­дер­моз-
дар (сүй­ел және т.б.)
(АХЖ 10:L60.3)
Те­рі­ні май­дан та­за-
лау, тем­пе­ра­ту­ра­лық
және ме­тео­ро­ло­ги­я­лық
фак­тор­лар.
Те­рі және үл-
дір өң­деу өн-
ді­рі­сі, ауыл
ша­ру­а­шы­лық
жұ­мыста­ры
(да­лад­а­ғы),
ке­ме­де­гі және
жа­ға­ла­уда­ғы
ор­на­лас­қан
өн­ді­рі­стер­де­гі
ба­лық өң­деу
жұ­мыста­ры
4. Адам ағ­за­ла­ры­ның және жүй­е­ле­рі­нің күш түс­кен­де
және күр­де­лі­гі ар­тқан­да пай­да бо­ла­тын ау­ру­лар
1)
Кор­ди­на­тор­лық нев­роз-
дар, оның ішін­де
қа­лам­сап ұста­ған­да
пай­да бо­ла­тын са­у­сақ
тар­ты­лы­сы
(АХЖ 10:F48.8)
Тез орын­да­лып, жо-
ғар­ғы дәл­ді­лік­ті та-
лап ете­тін жұ­мыстар
Му­зы­ка­лық құ-
рал-сай­ман­дар
мен кла­виш­ті
ап­па­рат­тар­да­ғы
жұ­мыс; сте­но-
гра­фия, қол­мен
жа­зу, ма­ши­на-
мен ба­су, сыз-
ба жұ­мыста­ры,
гра­вер­лік
және кө­шір­ме
жұ­мыста­ры
2)
Шет­ке­рі ор­на­лас­қан
нерв жүй­е­сі­нің
ау­ру­ла­ры:
Мо­но және по­ли­нев­ро-
па­ти­я­лар, оның ішін­де
қол­дың езі­лу­ден пай­да
болған және ве­ге­то-
сен­сор­лық нев­ро­па­тия-
ла­ры (АХЖ 10:G56,
G57, G58.8 G62.8)
Иық бел­де­уіне, қол
қоз­ға­луы көп қай­та-
ла­на­тын, жүй­ке дің­ге-
гіне қы­сым көр­се­тіп,
мик­ро жа­ра­қат бе­ріп,
де­не­ні суы­тып, ста-
ти­ка­лық-ди­на­ми­ка­лық
жүк­те­ме бе­ре­тін
жұ­мыстар
Те­гі­стей­тін,
фор­ма­лай­тын,
сы­лақ, сы­лау
жұ­мыстар;
тігу, аяқ ки­ім
өн­ді­рі­сін­де­гі
жұ­мыстар, мал-
дар­ды қол­мен
са­уу. Тау кен,
ме­тал­лур­гия,
мұ­най және
хи­мия өн­ді­рі-
сі­нің жұ­мыс-
кер­ле­рі
Мой­ын- иық, бел-
құй­ым­шақ шой­ыр­ла­ры
(АХЖ 10:М54.1)
Де­не­нің ең­ке­ю­і­мен
бай­ла­ны­сты жұ­мыстар,
жұ­мыс ке­зін­де мәж-
бүр­лі жағ­дай­да бо­лу
(ал­ға қа­рай ең­кею,
со­зы­лып тұ­ру, аяқ­ты
бү­гіп оты­ру, жа­ту
т.б.) сон­дай-ақ бор-
ша­лар­дың ши­ры­ғуын
та­лап ете­тін жұ­мыс-
тар. Жал­пы ді­ріл мен
соқ­қы­ның әсе­ріне
ұшы­ра­та­тын жұ­мыстар.
Кең өн­ді­рі­сін-
де­гі ке­ңі­стік
жа­сау жұ­мыста-
ры, та­за­лау
за­бой­ла­рын­да-
ғы, оның ішін-
де мик­ро­кли­ма-
ты қо­лай­сыз,
ылғал­ды бол-
ған­да, де­не­нің
мәж­бүр­лі жағ-
дай­ын­да түр­лі
ауыр­лық­тар­ды
та­су, кө­те­ру
ар­қы­лы жүр­гі-
зі­ле­тін ті­реу
жұ­мыста­ры.
Шах­та ішін­де­гі
кө­лік­тің жүр-
гі­зу­ші­ле­рі:
жер астын­да­ғы
қон­дыр­ғы­лар­дың
ма­ши­ни­сі (бас-
қа­ру­шы), жер
астын­да­ғы үл-
кен жүк ма­ши-
на­ла­ры­ның
жүр­гі­зу­ші­сі
Мой­ын және бел-
құй­ым­шақ дең­гей­ін­де­гі
құй­ма ау­ру­лар
(АХЖ 10:М50.0, М51.0,
М51.1, М50.1
Де­не­нің ең­ке­ю­і­мен
бай­ла­ны­сты жұ­мыстар,
жұ­мыс ке­зін­де мәж-
бүр­лі жағ­дай­да бо­лу
(ал­ға қа­рай ең­кею,
со­зы­лып тұ­ру, аяқ­ты
бү­гіп оты­ру, жа­ту
т.б.) сон­дай-ақ бор-
ша­лар­дың ши­ры­ғуын
та­лап ете­тін жұ­мыс-
тар. Мик­ро және
мак­ро жа­ра­қат
бе­ре­тін жұ­мыстар.
4 ба­ған­ның
2 бө­лі­гін­де
көр­се­ті­л­ген
жұ­мыстар,
мой­ын-иық,
бел-құй­ым­шақ
дең­гей­ін­де­гі
құй­ма ау­ру­лар
(АХЖ 10:
М54.1), 4
гра­фа­да­ғы
валь­цов­щик­тер,
ұста, ше­ге­ру,
ке­су, құ­ры­лыс
жұ­мыста­ры.
Үл­кен жүк
ма­ши­на­ла­ры­ның,
ауыл-ша­ру­а­шы-
лық жүр­гі­зу­ші-
ле­рі. Цирк­те­гі
және ти­еп-
тү­сі­ру
жұ­мыста­ры.
3)
Ті­реу және қи­мыл­дау
ап­па­рат­та­ры­ның
ау­ру­ла­ры:
Қар­дың және иық бел­де-
уі­нің со­зыл­ма­лы мио­фо-
бри­оз­да­ры, мио­фас­цип-
тер, фиб­рио­ми­фас­цит-
тер, ве­ге­то­мио­фас­цит-
тер (АХЖ 10:М62.8);
тен­до­ва­ги­нит­тер
(АХЖ 10:М65.8).
Жер­гі­лік­ті және ау-
мақ­тық бор­ша­лар­дың
қа­ты­суы­мен іс­те­ліне-
тін жұ­мыстар, бір
түр­лі қи­мыл­дар жа­сау
ар­қы­лы ат­қа­ры­ла­тын
жұ­мыстар, жыл­дам
орын­да­ла­тын жұ­мыстар,
жүй­ке дің­гек­те­ріне,
бор­ша­ға, бай­ла­ныс
та­ра­мыста­ры­на, сі­ңір-
ге қы­сым тү­сі­ре­тін
жұ­мыстар, олар­дың
жа­ра­қат­та­нуы, жүк­ті
кө­те­ру, қол­да ұстау,
қол­мен неме­се күш
жұм­сау ар­қы­лы жүк­тің
ор­нын ауы­сты­ру
Му­зы­ка­лық құ-
рал-сай­ман­дар
мен кла­виш­ті
ап­па­рат­тар­да­ғы
жұ­мыс;
сте­но­гра­фия,
қол­мен жа­зу,
ма­ши­на­мен
ба­су, сыз­ба
жұ­мыста­ры,
гра­вер­лік
және кө­шір­ме
жұ­мыста­ры
Та­рыл­ма­лы ли­га­мен-
то­здар, сти­ло­и­до­з­дар
(шын­тақ­тық, иық­тық),
эпи­кон­ди­лоз­дар
(АХЖ 10:М77.0)
Сі­ңір­ге тұ­рақ­ты түр­де
қы­сым тү­сі­ре­тін жұ-
мыстар, шын­тақ тұ­сын-
да көп бү­гу­ді та­лап
етіп, бұ­ра­уды та­лап
ете­тін жұ­мыстар, қол
са­у­сақ­та­рын ай­нал­ды­ра
қи­мыл­да­ту­ды та­лап
ете­тін жұ­мыстар.
Штамп­тай­тын,
сүй­ре­те­тін,
сы­лай­тын, бай-
лап та­на­тын,
сыр­лау жұ­мыс-
та­ры, аяқ ки-
ім­ді пі­ше­тін,
оған ке­ректі
ма­те­ри­ал­дар­ды
ке­се­тін
жұ­мыстар
Пе­ри­арт­роз­дар (иық-жа-
уы­рын, шын­тақ, ті­зе),
ат­қа­ра­тын қыз­ме­ті­нің
бұ­зы­луы­мен бі­лі­не­тін
по­шы­мын өзгер­те­тін ос-
тео­арт­роз­дар (жо­ға­ры-
да­ғы­дай); бур­сит­тер,
асеп­ти­ка­лық остео­ник-
роз­дар (АХЖ 10:М19.8)
Үл­кен ам­пли­ту­да ар-
қы­лы ай­нал­ды­ра жүр­гі-
зі­ле­тін жұ­мыстар,
ти­іс­ті буын­дар­ға
тұ­рақ­ты түр­де қы­сым
бе­ре­тін, жа­ра­қа­тай-
тын жұ­мыстар, ті­зер-
леп неме­се аяқ­ты бү-
гіп оты­рып іс­тей­тін
әр­түр­лі жұ­мыстар
Кең өн­ді­рі­сін-
де­гі ке­ңі­стік
жа­сау жұ­мыста-
ры, бұр­ғы­лау,
ша­тыр жа­бу жұ-
мыста­ры, пар-
кет дай­ын­дау,
гра­нит­тен
жа­са­ла­тын
ма­те­ри­ал­дар­ды
жа­сау
4)
Ша­тыр­дың тө­мен тү­суі
және қы­нап қа­быр­ға­сы-
ның сырт­қа шы­ғуы
(АХЖ 10:N81)
40 жас­қа дей­ін­гі
әй­ел­дер­дің боса­нар
ке­зін­де бұт жа­ра­қа­ты
орын ал­май, ді­ріл
әсер етіп неме­се әсер
ет­пе­ген жағ­дай­да да
ұзақ жыл­дар (10 жыл)
бойы тұ­рақ­ты түр­де
(ауы­сым уа­қы­ты­ның 50
пай­ы­зы­нан көп бол­са)
мәж­бүр­лі күй­де ауыр
заттар­ды жы­л­жы­ту,
кө­те­ру.
Жүк­тер­ді қол-
мен неме­се
күш жұм­сау
ар­қы­лы орын-
нан жы­л­жы­ту
жұ­мыста­ры.
5)
Қа­бын­ған (тром­бо­ф­ле-
бит) неме­се жы­лан
көз­бен ұш­тас­қан аяқ
көк та­мыр­ла­ры­ның
ай­тар­лық­тай ке­ңуі
(АХЖ 10:183.0.-183.2)
Ұзақ уа­қыт бойы
мәж­бүр­лі күй­де
жұ­мыс іс­теу
Ұзақ уа­қыт
бойы тү­ре­геп
тұ­рып, ауыр
заттар­ды
тұ­рақ­ты түр­де
та­су және тау
кең орын­да­рын-
да (кең өн­ді-
рі­сін­де­гі ке-
ңі­стік жа­сау,
бұр­ғы­лау, ті-
реу жұ­мыста­ры)
жұ­мыс іс­теу,
әсі­ре­се еңіс-
тігі ай­тар­лық-
тай кен
ор­нын­да жұ­мыс
іс­те­ге­ні
6)
Ды­быс шы­ға­ра­тын ап­па-
рат­тың ша­ма­дан тыс
дең­гей­іне жұ­мыс істе-
уі­нен пай­да бо­ла­тын
ау­ру­лар: со­зыл­ма­лы
ла­рин­гит­тер, ды­быс
қа­лақ­ша­ла­рын­да­ғы түй­ін
(*ән­ші­лер түй­і­ні)
(АХЖ 10:J38.2), ды­быс
қа­лақ­ша­ла­ры­ның
жа­на­сқан же­рін­де­гі
ой­ық жа­ра (АХЖ 10:
J38.7), (АХЖ 10: J37)
Ды­быс шы­ға­ра­тын
ап­па­рат­тың ша­ма­дан
тыс дең­гей­де ат­қа-
ра­тын жұ­мысы орын
ал­ған­да
Оқы­ту­шы жұ­мы-
сы, ра­дио­да­ғы,
те­ле­ди­дар­да­ғы
дик­тор­лар­дың
жұ­мысы, ак­тер-
лар­дың во­каль-
ді сөй­ле­су ке-
зін­де­гі жұ­мыс-
та­ры, те­ле­фон
стан­са­ла­рын-
да­ғы жұ­мыс
7)
Әрі қа­рай өсе бе­ре­тін
жа­қын­нан көз көр­ме­у­ші-
лік (АХЖ 10:Н52.1)
Кіш­кен­тай заттар­ды
жа­қын­нан ажы­ра­ту
үшін кө­ру үде­рі­сін
жі­де­те­тін жұ­мыстар
Кар­то­гра­фия-
лау, элек­трон-
ды есеп­теу
ма­ши­на­ла­рын­да
жұ­мыс жүр­гі­зу,
қым­бат та­стар-
ға өң­деу жүр-
гі­зіп, бет
са­лу, оның са-
па­сын тек­се­ру
жұ­мыста­ры,
са­ғат жи­нау,
кор­рек­тор­лық
жұ­мыстар, оп-
ти­ка­лық құ­рал-
жаб­дық­тар­мен
жұ­мыс іс­теу
8)
Нев­роз­дар
(АХЖ 10:F40 - F48)
Есі дұ­рыс емес ба­ла-
лар­мен ұзақ уа­қыт
бойы жұ­мыс іс­теу.
Есі дұ­рыс емес
ау­ру­лар­ды ем-
дей­тін ме­ке­ме-
лер­де­гі ме­ди-
ци­на­лық қыз-
мет­кер­лер­дің
жұ­мысы, оның
ішін­де есі дұ-
рыс емес ба­ла-
лар­ға ар­нал­ған
ар­найы мек­теп-
тер­де­гі
қыз­мет­кер­лер,
мұ­ға­лім­дер.
5. Био­ло­ги­я­лық фак­тор­лар­дың әсе­рі­нен бо­ла­тын ау­ру­лар.
1)
Қыз­мет­кер­лер жұ­мыс
ке­зін­де жа­на­сып,
бай­ла­ны­ста бо­ла­тын
жұқ­па­лы және
па­ра­зи­тар­лы ау­ру­лар:
ту­бер­ку­лез (АХЖ
10:А15-А19), са­рып
(АХЖ 10:А23), сап
(АХЖ 10:А24), күй­дір­гі
(АХЖ 10:А22), кене
эн­це­фа­ли­ті (АХЖ
10:А84), ор­ни­тоз, сиыр
са­у­шы­лар­дың түй­ін­де­рі,
ток­со­плаз­моз (АХЖ
10:В58), ви­ру­стық
ге­па­тит (АХЖ
10:В15-В19), те­рі
ми­коз­да­ры (АХЖ
10:В35-В37; В48),
Ро­зен­бах эри­зип­пе­лои-
ды (АХЖ 10:А26),
қы­шы­ма (АХЖ 10:В86),
си­фи­лис (АХЖ 10:А65)
және та­ғы бас­қа­ла­ры
(АХЖ 10:А94)
Жұқ­па­лы ау­ру­лар­мен
неме­се жұқ­па­мен жа-
на­сқан ма­те­ри­ал­дар-
мен неме­се ау­ру­ды
та­сы­мал­да­у­шы­лар­мен,
ау­ру мал­дар­мен, олар-
дан шық­қан өнім­дер­мен
(те­рі, жүн, қы­л­шық,
ат құй­ры­ғы, еті,
те­рі және үл­дір үшін
ке­ректі ши­кі­заттар,
екін­ші рет өң­де­уді
та­лап ете­тін заттар,
астық, мақ­та және
т.б.) бай­ла­ны­ста бол-
ған; ке­мір­гіш­тер­мен
жа­на­сқан­да, жұқ­па­лы
ау­ру­лар­дың қоз­дыр-
ғы­шта­ры бар бет­тер-
мен жа­на­сқан­да.
Жұқ­па­лы ау­ру-
лар­мен, ту­бер-
ку­лез­бен, те-
рі-ве­не­ро­ло­гия
ау­ру­ла­ры­мен
кү­ре­се­тін дис-
пан­сер­лер­де,
ту­бер­ку­лез­бен
кү­ре­се­тін
дә­рі­гер­лік
учас­ке­лер­де,
ту­бер­ку­лез­бен
ауы­ра­тын­дар
жұ­мыс іс­тей-
тін ем­деу -
ең­бек ету мас-
тер­ской­ла­рын-
да, мал ша­руа-
шы­лық­та­рын­да,
мал­дә­рі­гер­лік
қыз­ме­т­ін­де,
ет ком­би­нат­та-
рын­да, кон­ди-
тер­лік, кон-
сер­ві жа­сай-
тын фаб­ри­ка-
лар­да, за­уыт-
тар­да, те­рі
және үл­дір жа-
са­у­ға ке­ректі
ши­кі­заттар­ды
өң­де­у­ге аң
ша­ру­а­шы­лы­ғы,
ке­ме­де­гі және
жа­ға­ла­уда­ғы
ба­лық өн­ді­ре-
тін ша­ру­а­шы-
лық­та, ор­ман
ша­ру­а­шы­лы­ғын­да
жа­са­лы­на­тын
бар­лық
жұ­мыстар­ға.
2)
Те­рі­ні ашық жер­ле­рін-
де­гі ми­коз­дар (АХЖ
10:В35-В49)
Шах­та суы бар және
же­ра­с­ты­нан өн­ді­ре­тін
құ­рал-жаб­дық­тар­дың
өңез­ді фло­ра­ла­ры­мен
жа­на­сқан­да
Кен өн­ді­ре­тін
шах­та­лар­да­ғы
жұ­мыстар
3)
Дис­бак­те­ри­оз, те­рі­нің
және шы­ры­шты қа­бақ­тың
кан­ди­до­ми­коз­дар, іш­кі
ор­ган­дар­дың кан­ди­доз-
да­ры (АХЖ 10:В37)
Ан­ти­био­тиктер,
өңез-про­ду­цент­те­рі,
ақуыз ви­та­мин
қо­с­па­ла­ры, ма­лы
азығ­ы­ның ашыт­қы­ла­ры,
құ­рам­дас жем­дер.
Мик­ро­био­ло­гия-
лық өн­ді­ріс-
тің әр­түр­лі
са­ла­ла­рын­да­ғы
жұ­мыстар;
ме­ди­ци­на­лық
өн­ді­рі­сте­гі,
ме­ди­ци­на­лық
прак­ти­ка­да,
дә­рі­ха­на­лар­да,
сон­дай-ақ 3
ба­ған­ның 5
ба­бы­ның 3)
ба­ған­ша­сын­да
көр­се­ті­л­ген
өн­ді­ру
жұ­мыста­ры.
6. Ал­лер­ги­я­лық ау­ру­лар
1)
Көз ал­ма­сы­ның қа­бы-
нуы, (АХ­Ж10:Н10.1 -
Н10.3), ауыз қуы­сы­ның
қа­бы­нуы ри­но­фа­рин-
гит­тер (МКБ 10:J30;
J30.3)
Жа­на­сқан­да се­зім­тал-
ды­лық біл­ді­ре­тін зат-
тар мен қо­сын­ды­лар
әр­түр­лі өн­ді-
рі­стік са­ла-
лар­да­ғы ал­лер-
ген­дер­мен бай-
ла­ны­сты жұ­мыс-
тар (хи­мия-
лық, хи­мия-
лық-фар­ма­цев-
тік құ­ры­лыс,
ағаш өң­деу
өнер­к­ә­сі­бін­де-
гі, ме­тал­лур-
гия, та­у­кен,
мұ­най және
хи­ми­я­лық
өн­ді­рі­стер­де,
ре­зең­ке-тех-
ни­ка­лық өн­ді-
рі­сін­де, жа-
сан­ды жу­ғыш
заттар өн­ді-
рі­сін­де, ма-
ши­на жа­сау,
то­қы­ма, қыл -
шөт­ке жа­сай­тын
өнер­к­ә­сіп­тер-
де, үл­дір
өн­ді­ре­тін кә-
сі­по­рын­дар­да,
құ­рам­дас жем-
дер­ді өн­ді­ре-
тін жер­лер­де,
ақ уыз ви­та­мин
қо­с­па­ла­ры шы-
ға­ра­тын өн­ді-
рі­стер­де және
т.б.); ауыл
ша­ру­а­шы­лы­ғын­да
(құс фаб­ри­ка-
ла­рын­да, фер-
ма­лар­да, пес-
ти­цид­тер­мен
жұ­мыс іс­те­ген-
де); кө­лік­те;
тұр­мыстық
өнер­к­ә­сіп
орын­да­рын­да
жұ­мыс іс­те­ген-
де (хи­ми­я­лық
жол­мен та­за-
лау, ша­шта­раз-
дар, кір жуа-
тын орын­дар);
ме­ди­ци­на­лық
және дә­рі­ха­на-
лық ме­ке­ме­лер-
дің, өнер­к­ә­сіп
кә­сі­по­рын­да-
ры­ның, ин­сти-
тут­тар­дың,
ви­ва­ри­я­лар­дың
зерт­ха­на­ла­ры.
2)
Бронх аст­ма­сы, аст­ма-
дан бо­ла­тын брон­хит
(АХЖ 10: J45.0), бронх
аст­ма­сы­ның бел­гі­ле­рі-
мен бі­лі­не­тін дә­рі­лік
ал­лер­гия (АХЖ 10:
J70.2, Т88.7),
эк­зо­ген­ді аль­вео­лит
(АХЖ 10: J67)
3)
Эпи­дер­моз, дер­ма­тит,
эк­зе­ма, ток­си­ко­дер­мия,
(АЖХ 10:L23;L24; L25;
L27.0; L27.1)
4)
Квин­ке іс­і­гі (АХЖ
10:Т78,3), бөрт­пе
(АХЖ 10:L50),
ана­фи­лак­ти­ка­лық шок
(АХЖ 10:Т78.2)
5)
Ток­си­ко­ло­ги­я­лық-
ал­лер­ги­я­лық ге­па­тит
(АХЖ 10:К 71)
6)
әр­түр­лі эри­те­ма­лар
(АХЖ 10:L51)
7. Іс­ік­тер
1)
Те­рі іс­ік­те­рі (ги­пер-
ке­ра­то­здар, эпи­те­лио-
ма­лар, па­пил­ло­ма­лар,
обыр, лей­ко­ке­ра­то­здар)
(АХЖ 10:С43 - С44)
Тас кө­мір­ді, мұ­най-
ды, сла­нец­ті (шай­ыр-
ды, қат­па­ны, ан­тра-
цен­ді, фе­нан­трен­ді,
ами­но­ан­тра­цин­ді
май­ды, өн­ді­рі­стік
азо­қо­сын­ды­лар­ды,
гуд­рон­ды, па­ра­фин­ді
және т.б.), ион­да­ғыш
сәу­ле көз­де­рі­нің
әсе­рін (рент­ген,
гам­ма сәу­ле көз­де­рі
және бас­қа­ла­ры),
кү­ш­ән.
Өн­ді­рі­стің
әр­түр­лі са­ла-
ла­рын­да­ғы 3
ба­ған­да кез-
де­се­тін зат-
тар­дың әсе­ріне
бай­ла­ны­сты
ат­қа­ры­ла­тын
жұ­мыстар­дың
бар­лық тү­рі;
ра­дио­ак­тив­ті
заттар­мен,
бас­қа да ион-
да­ғыш сәу­ле
көз­де­рі­мен
жұ­мыс іс­те­ген-
де; кү­ш­ән­мен
жұ­мыс
іс­те­ген­де.
2)
Ауыз қуы­сы­ның және
дем алу мү­ше­ле­рі­нің
іс­ік­те­рі (АХЖ 10:С04-С06,
С30,0-С34.9, С38.4,
С39)
Ни­кель, хром, кү­ш­ән,
тас­кө­мір шай­ыр­лар­дың
қо­сын­ды­ла­ры; ас­бе­ст,
ас­фальт, ра­дио­бел-
сен­ді кен­дер­ді және
кө­мір су­те­гі, кө­мір
пла­стиктер, кад­мий
және оның қо­сын­ды­ла-
ры сі­ңі­рі­л­ген шаң­дар.
Өнер­к­ә­сіп­тің
әр­түр­лі са­ла-
ла­рын­да­ғы ни-
кель, кү­ш­ән,
хром қо­сын­ды-
ла­рын алу­ға
ар­нал­ған жұ-
мыстар; ра­дио-
ак­тив­ті кен­ді
бар­лау, өн­ді­ру
және өң­деу
жұ­мыста­ры;
ас­бе­ст және
құ­ра­мын­да ас-
бес­тер, зат-
тар­ды өн­дір-
ген­де, ре­зең-
ке-тех­ни­ка­лық
өн­ді­ріс, кад-
мий өн­ді­рі­сі,
жа­сан­ды гра­нат
ала­тын және
одан шы­ға­тын
бұй­ым­дар­ды
өң­дей­тін жұ-
мыстар, жи­һаз
жа­сау және
ағаш өң­деу
өнер­к­ә­сі­бі.
3)
Ба­уыр іс­ік­те­рі
(АХЖ 10:С22)
Ви­нил-хло­рид, ба­уыр
ті­ніне әсер ете­тін
(по­ло­ний, то­рий,
плу­то­ний) ра­дио­бел-
сен­ді заттар­мен ұзақ
түр­де жа­на­сып, бай-
ла­ны­ста бо­лу, бе­рил
және оның қо­сын­ды­ла­ры
Ви­нил­хло­рид-
пен, бе­ри­лий-
мен және оның
қо­сын­ды­ла­ры­мен
жұ­мыс іс­теу;
ра­дио­бел­сен­ді
хи­ми­я­лық
өнер­к­ә­сіп­те
жұ­мыс іс­теу.
4)
Ас­қа­зан іс­ік­те­рі
(АХЖ 10:С16)
6 ва­лент­ті хром қо-
сын­ды­ла­ры, құ­ра­мын­да
ас­бес бар шаң, ни-
кель, кө­мір­су­тек­те­рі,
шаң­ға сі­ңі­рі­л­ген
бен­зпи­рен, күйе.
Хром қо­сын­ды-
ла­рын, ас­бе­ст
және құ­ра­мын­да
ас­бе­ст бар бұ-
йым­дар, ни­кель
ал­ған­да, ни-
кель­ге кө­мір
су­те­гі ша­ңы
сі­ңі­рі­л­ген­де
оны­мен жа­на-
сып, бай­ла­ныс-
та бо­лу,
ре­зең­ке-
тех­ни­ка­лық
өн­ді­ріс.
5)
Лей­коз­дар
(АХЖ 10:С91-С95)
Бен­зол, әр­түр­лі
ион­да­ғыш ра­ди­а­ци­я­лық
сәу­ле көз­де­рі­нің
әсе­рі.
Бен­золмен және
ион­да­ғыш сәу­ле
көз­де­рі­мен жұ-
мыс іс­те­ген­де.
6)
Қуық іс­ік­те­рі (па­пил-
ло­ма­лар, обыр­лар)
(АХЖ 10:С67)
Бен­зол және наф­та­лин
қа­та­рын­да­ғы амин­дер
(бен­зи­дин, ди­а­ни-
зи­дин, наф­тил­амин).
өнер­к­ә­сіп­тің
әр­түр­лі
са­ла­ла­рын­да
осы заттар­мен
жұ­мыс іс­теу.
7)
Сүй­ек іс­ік­те­рі
(АХЖ 10:С40-С41)
Сүй­ек­ті босаң­сы­та­тын
ра­дио­бел­сен­ді (ра­дий,
строн­ций, плу­то­ний)
заттар­мен ұзақ уа­қыт
бойы жа­на­су­да бо­луы.
Ра­дио­бел­сен­ді
хи­ми­я­лық өн-
ді­рі­стер­де,
ра­дио­ло­ги­я­лық
және ра­дио­хи-
ми­я­лық зерт-
ха­на­лар­да
жұ­мыс іс­теу
8)
Бүй­рек іс­ік­те­рі
(АХЖ 10:С64)
Кад­мий және оның
қо­сын­ды­ла­ры
Кад­мий және
оның қо­сын­ды-
ла­ры­мен жұ­мыс
іс­теу.

Кәсіби аурулар мен улануларды
тіркеу, тексеру, есепке алу
және олар бойынша есеп беру
ережесіне 2-қосымша
Кәсіби аурулар мен улануға күдікті жағдайда жұмыс істеушілердің еңбек жағдайларына санитарлық-эпидемиологиялық сипаттама жасауға қойылатын талаптар

2. Санитарлық-эпидемиологиялық сипаттама сол аумақтағы санитарлық-эпидемиологиялық қызметтің мемлекеттік органымен жасалады және сұранымға қарай беріледі: медицина ұйымының басшысына, ауру адам жұмыс істейтін, қызмет көрсетуші ұйымның басшысына, кәсіби патология орталығының басшысына; ауырған адамға жұмыс берген жеке және заңды тұлғаға.

3. Еңбек жағдайының санитарлық-эпидемиологиялық сипаттамасы санитарлық-эпидемиологиялық қызметтің мемлекеттік органының бланкісінде үш дана етіп толтырылып, оған бас маманның қолы қойылады, директордың (бастықтың) қолымен бекітіледі және санитарлық-эпидемиологиялық қадағалау департаментінің (басқарманың) мөрін қою арқылы расталады.

4. Санитарлық-эпидемиологиялық сипаттаманың бірінші данасы сұраным берген ұйымға, сұраным келіп түскеннен кейін 15 күннің ішінде беріледі. Екінші данасы санитарлық-эпидемиологиялық қызметтің мемлекеттік органының іс қағаздарында сақталады. Сұранымды ауырған адамның бұрынғы жұмыс орнына қатысты басқа мекен-жайдағы санитарлық-эпидемиологиялық қызметтің мемлекеттік органдарына қайта жіберу керек болған жағдайда сипаттаманы жасау мерзімі созылады, бірақ сұраным түскен күннен бастап есептегенде бір айдан артпауы керек. Сипаттаманың үшінші данасы ұйымға жұмыс берушіге жіберіледі.

6. Өндірістік ортаның зиянды факторларымен жанасып жұмыс істеуді тоқтатқаннан кейін ауру пайда болған жағдайда (кейіннен туындаған силикоз, кейбір ісік аурулары және басқалары) және еңбек жағдайы туралы мәліметтер болмағанда (цехты, учаскені, ұйымды жойғанда, қайта жаңартқанда), аурудың туындауының негізі, зиянды факторлармен жұмыс істейтін кәсібіне байланысты екенін растайтын басқа құжаттар беріледі.

7. Цехты, учаскені, ұйымды жойған, ауырған адамның еңбек жағдайын жаңартқан жағдайда, еңбек жағдайына берілетін санитарлық-эпидемиологиялық сипаттаманың орнына әдебиеттік мәліметтерге және басқа мекемелер жүргізген зерттеулердің қорытындыларына (ғылыми зертханалар, еңбек жағдайына жүргізілген сараптамалар) сілтеме жасалады.

10. Зиянды өндірістік факторлардың тізбесі және олардың сандық сипаттамасы ағымдағы санитарлық қадағалау жүргізетін санитарлық-эпидемиологиялық қызметтің мемлекеттік органының материалдары, зертханалық және аспаптық зерттеулердің қорытындысы негізінде жүргізіледі. Қажет болған жағдайда өндірістік зертханалардың зертханалық және аспаптық тексерулер қолданылады. Тексерістер қорытындысы, тексеру мерзімін көрсетіп, зиянды факторлардың деңгейіне өлшеулер жүргізген ұйымға сілтеме жасай отырып беріледі. Қосымша басқа да материалдар пайдаланылуы мүмкін, оның ішінде тексеріліп отырған учаскедегі жұмысшылардың кәсіби аурулармен ауыру фактілерін тексеру актісі, әкімшілік өкілімен немесе сол учаскеде жұмыс істеушілермен расталған, ауырған жұмыскерлермен берілген мәліметтер.

11. Өндірістік ортаның зиянды факторларына берілетін сандық сипаттама осы кәсіптегі жұмысының мүмкіндігінше жұмыс өтілінің үлкен кезеңіне динамика түрінде берілуі керек. Өндірістік орта мен еңбек үрдісінің негізгі жетекші факторы болып, жұмыскердің денсаулығына ең үлкен қауіп тудыратын фактор есептеледі. Қосымша факторлар тізіліп жазылып және мүмкіндігіне қарай саны жағынан бағаланады.

Осы факторлар бойынша сандық сипаттама кестеге енгізіледі:
Жыл­дар
Ауы­сым­да­ғы ба­ла­ма­лы
дең­гейі
Ең­бек өті­ліне
бе­рі­ле­тін экс­по­зи­ция

Патологиялық үрдістің өрбуін тереңдететін факторлар төмендегілер болып табылады: шу үшін - жұмыстың күрделілігі; жергілікті діріл үшін - жұмыс кезінде салқындау, қолды сулау (судың, ерітіндінің температурасын, салқындау уақытын көрсетіп); жалпы діріл үшін - жоғарғы ылғалдықта қыздырушы микроклимат.

Шаң-тозаңға сапалық сипаттама бергенде мыналар атап көрсетіледі: сипаты мен құрамы, табиғи немесе жасандылығы, минералды немесе органикалық, біркелкі немесе аралас, талшықты және басқадай; химиялық заттардың газы және буларының бар екені; дисперстік құрамы; конденсацияның немесе дезинтеграцияның аэрозольдары, шаңның минералдық, химиялық құрамы және басқ. физикалық-химиялық қасиеттері.
Жұмысшы аумағындағы ауаның шаң-тозаңдануының сандық көрсеткіштері кесте түрінде беріледі:
Жыл­дар
Тек­ше метр кон­цен­тра­ция мил­ли­грам­мен
Мак­си­маль­ды-бір рет­тік
шо­ғыр­лан­ды­ру
Ор­та­ша ауы­сым­дық
шо­ғыр­лан­ды­ру

Жұмыс аумағындағы ауаның ластануына берілетін сапалық сипаттамада төмендегілер көрсетіледі: жұмысшының тұрақты немесе уақытша жұмыс істейтін орнындағы қолданылатын шикізаттарды, аралық және ақырғы алынатын өнімдерді, реакциялар және олардың өзгеруін (тотығу, гидролиз және басқ.) есепке ала отырып жасалатын, бөлінетін зиянды заттардың тізімі.
Бөлінетін зиянды заттардың сандық сипаттамасы кесте түрінде беріледі:
Зат-
тар-
дың
ата-
уы
Тек­ше
метр­де­гі
қа­нық­па­ның
шек­тел­ген
ше­гі мил-
ли­грам­мен
Жыл-
дар
Сы-
на-
ма-
ның
са­ны
Тек­ше
метр­де­гі
ти­е­сі­лі
қа­нық­па-
мил­ли­грам­мен
Қа­нық­па­ның
шек­тел­ген
ше­гі­нен асып
кет­кен сы­на­ма
пай­ы­з­бен
Мак-
си-
маль-
ды-
бір
рет-
тік
кон-
цен-
тра-
ция
Ор-
та­ша
ауы-
сым-
дық
кон-
цен-
тра-
ция
Мак-
си-
маль-
ды-
бір
рет-
тік
шо­ғыр-
лан-
ды­ру
Ор-
та­ша
ауы-
сым-
дық
шо-
ғыр-
лан-
ды­ру
Мак-
си-
маль-
ды-
бір
рет-
тік
шо-
ғыр-
лан-
ды­ру
Ор-
та­ша
ауы-
сым-
дық
шо-
ғыр-
лан-
ды­ру
Орташа ауысымдық қанықпаны құрамында орташа ауысымдық қанықпа үшін шектелген шегі бар заттар үшін өлшейді.
Кәсіби тері ауруларына күдік болған жағдайда жұмысшының жанасып жұмыс істейтін құрауыштардың (ерітінді, желім, шайыр, қорытпа және басқ.) толық тізімін беру керек.

Иондамайтын сәуле көзінің сипаттамасы кесте түрінде беріледі:
Ион­да­май­тын
сәу­ле кө­зі-
нің түр­ле­рі
Тех­но­ло­ги­я­лық
үр­ді­стің әсер
ету көз­де­рі
және си­па­ты
Әсер ету си­па­ты
Элек­тро­ста­ти-
сти­ка­лық өріс
Қон­дыр­ғы­лар­дың
тү­рі, мар­ка­сы,
ті­ке­лей көз­де­рі
Қор­ға­ну құ­рал­да­рын пай­да­ла-
ну­ды есеп­ке ал­ған­да­ғы электр
өрі­сі­нің кер­не­уі, ауы­сым­да
сәу­ле соқ­қы­сы­на ұры­ну
ұз­ақ­тығы, өн­ді­рі­стік ор­та­ның
қо­сым­ша жа­ғым­сыз фак­тор­ла­ры
Тұ­рақ­ты
маг­нит өрі­сі
Қон­дыр­ғы­лар­дың
тү­рі, мар­ка­сы,
өрі­стің ті­ке­лей
көз­де­рі
Қор­ға­ну құ­рал­да­рын пай­да­ла-
ну­ды есеп­ке ал­ған­да­ғы маг­нит
өрі­сі­нің кер­не­уі, ауы­сым­да
сәу­ле соқ­қы­сы­на ұры­ну ұзақ-
тығы, жал­пы, жер­гі­лік­ті әсер
етуі, өн­ді­рі­стік ор­та­ның
қо­сым­ша жа­ғым­сыз фак­тор­ла­ры
Өнер­к­ә­сіп­тік
жи­і­лік­те­гі
электр өрі­сі
Қон­дыр­ғы­лар­дың
тү­рі, мар­ка­сы,
ті­ке­лей сәу­ле
көз­де­рі
Қор­ға­ну құ­рал­да­рын пай­да­ла-
ну­ды есеп­ке ал­ған­да­ғы электр
өрі­сі­нің кер­не­уі, ауы­сым
бойы сәу­ле соқ­қы­сы­на ұры­ну
ұз­ақ­тығы, өн­ді­рі­стік ор­та­ның
қо­сым­ша жа­ғым­сыз фак­тор­ла­ры
Өнер­к­ә­сіп­тік
жи­і­лік­те­гі
маг­нит өрі­сі
Қон­дыр­ғы­лар­дың
тү­рі, мар­ка­сы,
ті­ке­лей сәу­ле
көз­де­рі
- үз­дік­сіз тұ­рақ­ты әсер
ете­тін жағ­дай­да:
жал­пы және жер­гі­лік­ті сәу­ле
соқ­қы­сы­на ұры­нуын, маг­нит
өрі­сі­нің кер­не­уін, ауы­сым бойы
әсер уа­қы­тын атап көр­се­ту;
- тұ­рақ­ты емес, үзі­ліп әсер
ете­тін жағ­дай­да:
им­пу­льстің ұз­ақ­тығ­ын, үзі­ліс-
тің ұз­ақ­тығ­ын, маг­нит өрі­сі-
нің кер­не­уін, ауы­сым бойы әсер
уа­қы­тын атап көр­се­ту;
өн­ді­рі­стік ор­та­ның қо­сым­ша
жа­ғым­сыз фак­тор­ла­ры
Ра­дио­жи­і­лік-
те­гі элек­тро-
маг­нит өрі­сі
Қон­дыр­ғы­лар­дың
тү­рі, мар­ка­сы,
ті­ке­лей сәу­ле
көз­де­рі
Жи­і­лік диа­па­зо­ны:
- электр және маг­нит өрі­сі­нің
300 ме­га­Герц-ке дей­ін­гі жиі-
лік­те­гі кер­не­уін өл­шеу үшін,
ауы­сым­да сәу­ле соқ­қы­сы­на
ұры­ну ұз­ақ­тығы, энер­ге­ти­ка­лық
экс­по­зи­ци­я­лар (ор­га­низм­ге
тү­се­тін энер­ге­ти­ка­лық
жүк­те­ме­лер);
- 300 ме­га­Герц-тен жо­ға­ры
жи­і­лік­те­гі сәу­ле кө­зі үшін -
ағын­ның, энер­ги­я­ның тығ­ы­зды-
ғы, қон­дыр­ғы­ның жұ­мыс ре­жи­мі
(ай­нал­ды­ру, ска­нир­леу және
басқ.), ауы­сым­да­ғы ұз­ақ­тығы:
энер­ге­ти­ка­лық экс­по­зи­ци­я­лар
(ор­га­низм­ге тү­се­тін
энер­ге­ти­ка­лық жүк­те­ме­лер),
жал­пы, жер­гі­лік­ті әсер етуі;
же­ке қор­ға­ну құ­рал­да­рын
қол­да­ну; өн­ді­рі­стік ор­та­ның
қо­сым­ша жа­ғым­сыз фак­тор­ла­ры.
Ла­зер­лі
сәу­ле кө­зі
Қон­дыр­ғы­ның тү­рі,
мар­ка­сы
Ла­зер­лі сәу­ле кө­зі тол­қы­ны­ның
ұзынды­ғы, си­па­ты:
- үз­дік­сіз (жал­пы әсер ету
ұз­ақ­тығы),
- үзі­ліп: мо­но­им­пу­льсті,
им­пу­льсті-ке­зең­ді (им­пу­льстің
ұз­ақ­тығы, им­пу­льстің қай­та-
ла­ну жи­і­лі­гі, жал­пы әсер ету
ұз­ақ­тығы); ті­ке­лей, ша­ғы­лыс-
қан неме­се диф­фу­зи­я­лық ша­ғы-
лы­с­қан сәу­ле кө­зі­нің әсе­рі;
энер­ге­ти­ка­лық экс­по­зи­ци­я­ның
мөл­дір қа­бат­та­ғы және те­рі­де­гі
мәні;
- же­ке қор­ға­ну құ­рал­да­рын
қол­да­ну: көз­әй­нек (тү­рі);
ки­ім; оп­ти­ка­лық құ­рал­дар­мен
жұ­мыс;
- өн­ді­рі­стік ор­та­ның қо­сым­ша
жа­ғым­сыз фак­тор­ла­ры

Сапалық сипаттамаға мынадай суреттемелер кіреді: тұрақты немесе тұрақты емес әсер етуі; жылу бөлу көздері.
Сандық сипаттаманың құрамына рұқсат етілген мәннің шегінен асып кеткен көрсеткіштердің тізбесі, олардың көлемі, әсер ету уақытының ұзақтығы кіреді.
Жұмыс ашық алаңда жүргізілген жағдайда орташа айлық минимальды және максимальды температура, ауаның салыстырмалы ылғалдығы, желдің жылдамдығы, сол жердегі жылдың суық (желтоқсан-ақпан) және жылы (маусым-тамыз) кезеңдері кезінде болатын тікелей күн сәулесінің радиациялық қарқындығы туралы анағұрлым нақты мәліметтер келтіріледі.

Жұмыс орнын ұйымдастыру факторының сипаттамасы: жұмыс істеу кейпі (еркін, мәжбүрлі); мәжбүрлі кейіпте болу уақыты (ауысым уақытынан пайыз есебімен); дененің еңкеюі (болмайды, мәжбүрлі түрде болады); дененің еңкею бұрышы (градустары); еңкею саны (операция бойы, ауысым бойы).
Физикалық жүктеме факторының сипаттамасы: қолмен тасымалдайтын жүктің салмағы (килограмм); жүк қайдан тасымалданады (еденнен, жұмысшы бетінен); жүкті көтеріп тасымалдау қашықтығы (әрқайыссын жекелеп); операция бойы, ауысым бойы жүкті көтеру жиілігі; ауысымдық жүк айналымы (тонн); негізгі басқару органдарына түсетін күш.
Көзбен көру жүктемесі факторына сипаттама: оптикалық құралдармен немесе оларсыз жұмыс істеу; айырып қарайтын ең кішкентай нысан, мм;
Жұмыс істеу және демалу режиміне сипаттама: жұмыстың ауысымдылығы; түскі үзілістің ұзақтығы, мин; регламенттелген үзілістер, ауысымдағы олардың ұзақтығы.