Екінші деңгейдегі банктердің қызметін реттейтін нормативтік құқықтық актілерді жетілдіру мақсатында, Қазақстан Республикасы Қаржы нарығын және қаржы ұйымдарын реттеу мен қадағалау агенттігінің (бұдан әрі - Агенттік) Басқармасы ҚАУЛЫ ЕТЕДІ:

1) Қазақстан Республикасының Ұлттық Банкі Басқармасының "Екінші деңгейдегі банктерде ішкі аудитті (бақылауды) ұйымдастыру ережесін бекіту туралы" 1998 жылғы 5 маусымдағы N 112 қаулысының (нормативтік құқықтық актілерді мемлекеттік тіркеу тізілімінде N 571 тіркелген, Қазақстан Республикасы Ұлттық Банкінің "Қазақстан Ұлттық Банкінің Хабаршысы" және "Вестник Национального Банка Казахстана", N 33 басылымдарында 1998 жылғы 11-17 тамызда жарияланған);

2) Қазақстан Республикасының Ұлттық Банкі Басқармасының "Екінші деңгейдегі банктерде тәуекелдерді басқару және ішкі бақылау жүйелерінің болуына қойылатын талаптар жөніндегі Нұсқаулықты бекіту туралы" 2003 жылғы 6 желтоқсандағы N 434 қаулысының (нормативтік құқықтық актілерді мемлекеттік тіркеу тізілімінде N 2653 тіркелген, "Казахстанская правда" N 27 (27337) газетінде 2004 жылғы 10 ақпанда жарияланған) күші жойылды деп танылсын.

4. Осы қаулы, 2006 жылғы 1 қаңтардан бастап қолданысқа енгізілетін Нұсқаулықтың 5-тармағы мен 2007 жылғы 1 қаңтардан бастап қолданысқа енгізілетін Нұсқаулықтың 6-тармағынан басқа, Қазақстан Республикасының Әділет министрлігінде мемлекеттік тіркеуден өткен күннен бастап он төрт күн өткеннен кейін қолданысқа енгізіледі.

2) осы қаулы Қазақстан Республикасының Әділет министрлігінде мемлекеттік тіркелген күннен бастап он күндік мерзімде оны Агенттіктің мүдделі бөлімшелеріне, Қазақстан Республикасының Ұлттық Банкіне, екінші деңгейдегі банктерге және "Қазақстан қаржыгерлерінің қауымдастығы" заңды тұлғалар бірлестігіне жіберсін.

7. Осы қаулының орындалуын бақылау Агенттік Төрағасының орынбасары Е.Л.Бахмутоваға жүктелсін.
Төраға
Қазақстан Республикасы
Қаржы нарығын және қаржы
ұйымдарын реттеу мен қадағалау
агенттігі Басқармасының
2005 жылғы 30 қыркүйектегі
N 359 қаулысымен бекітілген
Екiншi деңгейдегi банктерде тәуекелдердi басқару және iшкi бақылау жүйелерiнiң болуына қойылатын талаптар туралы нұсқаулық
Осы Нұсқаулық Қазақстан Республикасының "Қазақстан Республикасындағы банктер және банк қызметi туралы" Заңына сәйкес әзiрлендi және екiншi деңгейдегi банктердiң сақтауы үшiн тәуекелдердi басқару жүйелерiнiң болуына қойылатын мiндеттi талаптарды белгiлейдi.

1. Осы Нұсқаулықтың мақсаты тәуекелдердi басқару және iшкi бақылаудың теңбе-тең жүйесiн банктерде қалыптастыруға қойылатын талаптарды және банктер мен тәуекелдерiн олар жүргiзетiн операциялардың түрiн және көлемiн ескере отырып, тиiмдi айқындауды, бағалауды және шектеудi қамтамасыз ететiн, банктерде тәуекелдердi бақылау әдiстерiн қолдануды қарастыратын iшкi бақылауды айқындау болып табылады.

жыл сайын есепті жылдан кейін келетін жылғы 1 шілдеден кешіктірмей қаржы рыногын және қаржылық ұйымдарды реттеу мен қадағалауды жүзеге асыратын мемлекеттiк органға (бұдан әрi - уәкiлеттi орган) өздері осы Нұсқаулықтың талаптарын орындауын бағалау жөніндегі есепті ұсынады;
тоқсан сайын есепті тоқсаннан кейін келетін айдың 30 күнінен кешіктірмей уәкілетті органға:
осы Нұсқаулықтың 10-қосымшасына сәйкес кредиттік тәуекелінің мониторингі, кредиттік тәуекелін бағалау, кредиттік тәуекелін бақылау матрицаларын;
осы Нұсқаулықтың 11-қосымшасына сәйкес өтімділік тәуекелінің мониторингі, өтімділік тәуекелін бағалау, өтімділік тәуекелін бақылау матрицаларын ұсынады.

«Қазақстан Республикасындағы банктер және банк қызметi туралы» Қазақстан Республикасының Заңына сәйкес қайта құрылымдау барысындағы банктер қайта құрылымдау процесі аяқталғанға дейін сценарийлерді, стресс-тестілеудің қорытындыларын, сондай-ақ кездейсоқ жағдайлар туындаған жағдайдағы іс-әрекеттер жоспарын ұсынбайды.

5) кредит тәуекелi - банктiк заем, лизинг, факторинг, форфейтинг операцияларын, банктiк кепiлдiк беру операциялары мен басқа да операцияларды жүргiзу кезiнде өзiне алынған ақша мiндеттемелерiн орындау бойынша шарттың (келiсiм-шарттың) бастапқы талаптарын клиенттердiң бұзуы салдарынан болған шығыстардың (шығындардың) туындау тәуекелi;

6) операция тәуекелi - қызметкерлердің тарапынан жіберілген ішкі процестерді жүзеге асыру барысындағы кемшіліктердің немесе қателердің нәтижесінде шығындардың туындау тәуекелі, ақпарат жүйесі мен технологиясының қызмет етуі, сонымен қатар сыртқы оқиғалар салдары. Операция тәуекеліне мынадай тәуекелдер жатады:
жауапкершілікті бөлуді, есеп берушілік құрылымы мен басқаруды қоса отырып, банктің белгісіз, бірдей емес ұйымдық құрылымымен байланысты тәуекелдер;
ақпарат технологиясы саласындағы бірдей емес стратегия, саясат және/немесе стандарттар, бағдарламалық қамтамасыз етуді пайдаланудағы кемшіліктер тудыратын тәуекелдер;
бірдей емес ақпаратқа не оны сәйкес пайдаланбауға байланысты тәуекелдер;
қызметкердің сәйкес басқармауына және/немесе банктің біліксіз штатына байланысты тәуекелдер;
бизнес-процестің тең емес құрылуына не ішкі ережелердің сақталуын нашар бақылауға байланысты тәуекелдер;
банк операциясына сыртқы ықпал етудің күтпеген немесе бақыланбайтын факторлары тудырған тәуекелдер;
заңнаманың өзгеруіне байланысты тәуекел не банк қызметін жүргізуді реттейтін ішкі құжаттарда/ережелерде кемшіліктердің немесе қателердің болуына байланысты тәуекел;
операциялық тәуекелдеріне, алаяқтыққа әкеп соғатын банк басшылығының және қызметкерлерінің дұрыс емес іс-қимылдарына байланысты тәуекелдер;

7) құқықтық тәуекел - банктiң Қазақстан Республикасы заңдарының талаптарын бұзуы не банк тәжiрибесiнiң оның iшкi құжаттарына сәйкес келмеуi, ал Қазақстан Республикасы резидент еместерiне қатысты басқа мемлекеттер заңдарының талаптарын бұзуы салдарынан болған шығыстардың (шығындардың) туындау тәуекелi;

банктiң орналастырған активтерi мен тартылған мiндеттемелерiн (белгiленген сыйақы ставкалары кезiнде) қайтару және өтеу мерзiмдерiнiң сәйкес келмеуiнен шығыстардың (шығындардың) туындау тәуекелi;
банк активтерi бойынша, бiр жағынан, және мiндеттемелерi бойынша екiншi жағынан ставкалардың әр түрiн (өзгермелi не белгiленген) банктiң қолдануы салдарынан шығыстардың (шығындардың) туындау тәуекелi;
өзге тең жағдайларда ұқсас баға сипаты бар құралдардың бiрқатары бойынша алынатын және төленетiн сыйақыны есептеу және түзетудiң түрлi әдiстерiн қолдануға байланысты негiзгi тәуекел;

10) өтiмдiлiктi жоғалту тәуекелi - банктiң өз мiндеттемелерiн орындамауы не уақтылы орындамауына байланысты тәуекел. Өтiмдiлiктi жоғалту тәуекелiн басқару кезiнде банктiң ағымдағы өтiмдiлiгi бақылауға алынады, сондай-ақ сыйақы алуға (төлеуге) байланысты орналастырылған және тартылған ақшалардың, кiрiстер мен шығыстардың мерзiмдерi салыстырылады;

14) ішкі бақылау жүйесі - Қазақстан Республикасының заңнамаларын және уәкілетті органның нормативтік құқықтық актілерін, банк саясатын, ішкі ережелер мен рәсімдерді сақтауға, шығын тәуекелдері мен банк беделінің төмендеуіне ықпал ететін қаржылық және басқарушылық есеп берудің сенімді жүйесінің пайдалылығы мен оны қолдаудың ұзақ мерзімді мақсаттарын банктің іске асыруын қамтамасыз ететін ішкі бақылау рәсімдерінің және саясатының жиынтығы;

15) ішкі аудит қызметі - банкте ішкі аудитті ұйымдастыруды және жүзеге асыруды қамтамасыз ететін банктің қызметін жетілдіру мақсатында объективті бағалау мен консультациялық қызметті жүзеге асыратын банк бөлімшесі. Банктегі ішкі аудит тәуекелдерді басқару және ішкі бақылау процестерінің тиімділігі жөніндегі ұсынымдарды беру жолымен белгілі бір мақсаттарға қол жеткізуіне ықпал етеді;

15-1) комплаенс қызметi - Қазақстан Республикасының заңнамасы талаптарының, оның iшiнде уәкiлеттi органның нормативтiк құқықтық кесiмдерiнiң, сондай-ақ банктiң iшкi ережелерiн және рәсiмдерiнiң (комплаенс - тәуекелдi басқару) талаптарына сәйкестiгiне iшкi бақылау жасау кiретiн айрықша құзыретi бар комплаенс-бақылаушы және комплаенс қатысушыларынан тұратын банктiң iшкi қызметi;

8. Банктiң тәуекелдi басқару жүйесiнiң болуы корпоративтiк басқаруға осы Нұсқаулық талаптарының сәйкес келуiн, банктiк заем операцияларын жүргiзу тәжiрибесiнiң, қаржы құралдарымен операциялар жүргiзу тәжiрибесiнiң, активтер мен мiндеттемелердi басқару тәжiрибесiнiң болуын, ақпарат жүйелерiнiң және басқару ақпараты жүйелерiнiң қалыптасуын қарастырады.

10. Банктiк заем операцияларын жүргiзуi банкке сыйақы төлемiмен немесе сыйақы төлемiнсiз қайтару жағдайында, оның iшiнде борыштық бағалы қағаздар және басқа қаржы құралдарын сатып алу, кепiлдiк беру, аккредитив ашу, вексельдi есепке алу және кредит тәуекелiне байланысты өзге де операцияларды жүргiзу арқылы берiлген банктiк заем берудi және қаржыландырудың басқа түрлерiн қарастырады.
Тәуекелдердi басқару жүйесi шеңберiнде банктiк заем операцияларын жүргiзу тәжiрибесiнiң болуы, оның ішінде жеке тұлғаларға берілген ипотекалық тұрғын үй заемдарын және жылжымайтын мүлікпен қамтамасыз етілген немесе жылжымайтын мүлік құрылысы мақсатында берілген ипотекалық заемдарды беру осы Нұсқаулықтың 3- 4-қосымшаларында көрсетілген талаптарға банктiң сәйкес келуiн қамтамасыз етедi.

10-1. Өтімділік тәуекелін басқару банктерде жеке, сондай-ақ шоғырландырылған негізде өтімділік тәуекелдерін жеткілікті шамада ескеретін бірдей құрылымның, оның ішінде кездейсоқ жағдайлар туындаған жағдайда төтенше жағдайлардағы өтімділіктің жетіспеушілігі проблемасын шешудің айқын стратегиялары бар жоспарының болуын, сондай-ақ өтімділіктің бірдей деңгейін қолдауды көздейді.
Тәуекелдерді басқару жүйелерінің аясында өтімділік тәуекелін басқару практикасының болуы банктің осы Нұсқаулыққа 4-1-қосымшада көрсетілген талаптарға сәйкестігімен қамтамасыз етіледі.

Активтер және мiндеттемелердi басқару банктiң активтерi мен мiндеттемелерiн оның стратегиялық мақсаттарымен, оның iшiнде олармен тәуекелдерге байланысты мақсаттарды сәйкес келтiруге бағытталған iс-шараларды жүргiзу, сондай-ақ банк маржасын қажеттi деңгейде ұстауды қарастырады.
Тәуекелдердi басқару жүйесi шеңберiнде қаржы құралдарымен операциялар жүргiзу тәжiрибесiнiң болуы осы Нұсқаулықтың 5-қосымшасында көрсетiлген талаптарға банктiң сәйкес келуiн қамтамасыз етедi.

12. Ақпарат жүйесiн және басқару ақпараты жүйесiн қалыптастыруды қамтамасыз ету банкте бағдарламалық-техникалық кешеннiң, қызметкерлердiң және банк жүргiзетiн операцияларға бiрдей, оның iшiнде банктiк операциялық тәуекелдерге ұшырау дәрежесiн шектейтiн ақпараттық-коммуникациялық жүйенiң болуын қарастырады.
Тәуекелдердi басқару жүйесi шеңберiнде банктiң операциялық қызметiнiң, ақпарат жүйесiн және басқару ақпараты жүйесiн қалыптастырудың болуы осы Нұсқаулықтың 6-қосымшасында көрсетiлген талаптарға банктiң сәйкес келуi кезiнде рұқсат етiледi.

Осы компоненттердің тиісінше қызмет етуі банктің тиімді қызметінің, ақпараттық жүйе жұмысының және пруденциалдық нормативтер мен уәкілетті орган белгілеген банктің өзге нормаларын және лимиттерін сақтаудың маңызды шарты болып табылады.

Банк бөлімшелерінің жүктелген функциялар мен міндеттерді орындау жағдайы, ішкі бақылау мен тәуекелдерді басқару жағдайы туралы уақтылы және шүбасыз ақпаратпен қамтамасыз ету әрі банк басшылығына жұмысты жақсарту жөніндегі ұтымды және тиімді ұсынымдар беру ішкі аудиттің мақсаты болып табылады.

ішкі бақылау жүйесінің қызмет етуін;
ішкі аудит қызметінің жұмысын;
ағымдағы жылда ішкі және сыртқы аудитке қамтылуы қажет банк операцияларындағы тәуекел саласын;
менеджмент пен сыртқы пайдаланушыға берілген қаржы ақпаратының анықтығын және дәлдігін;
ішкі немесе сыртқы аудитор анықтаған бухгалтерлік есептегі немесе ішкі аудиттегі кез келген елеулі кемшіліктерді.

12) анықталған тәуекелдер деңгейін төмендетуді немесе бөлімше басшысының және (немесе) басқару органдарының банк үшін анықталған тәуекелдердің жарамдылығы туралы қабылдаған шешімін құжаттандыруды қамтамасыз ететін банк бөлімшелерін тексеру нәтижелері бойынша банк бөлімшелері мен органдарының қабылдаған шараларының тиімділігіне бақылау жасау;

28. Ішкі аудит қызметінің басшысында және қызметкерлерінде жоғары білім бар, азаматтық және банк заңнамаларын меңгерген, кәсіби құзыреттілікті (нормативтік құқықтық актілер білімі мен қаржылық қызмет көрсету және реттеу саласында кемінде бір жыл жұмыс өтілі бар) меңгерген, сонымен қатар экономикалық қызмет саласында жасаған қылмысы үшін, сыбайлас жемқорлық және мемлекеттік қызмет пен мемлекеттік басқару мүдделеріне қарсы өзге қылмыстары үшін заңмен белгіленген тәртіппен өтелмеген немесе алынбаған сотталғандығы болмайды.

32. Осы Нұсқаулықпен реттелмеген мәселелер Қазақстан Республикасының заңдарына сәйкес шешiледi.
Екiншi деңгейдегi банктерде
тәуекелдердi басқару және
iшкi бақылау жүйелерiнiң
болуына қойылатын талаптар
туралы нұсқаулыққа 1-қосымша
Тәуекелдердi басқару жүйесiн ұйымдастыруға қойылатын талаптар
Та­лап­тар­дың ата­уы
Та­лап кри­те­рий­ле­рі
Ди­рек­тор­лар ке­ңе­сі ұзақ мер­зім­ді кор­по­ра­тив­тік стра­те­ги­я­ны қа­лып­та­стыр­ды.
Ди­рек­тор­лар ке­ңе­сі банк қыз­ме­ті­нің стра­те­ги­я­сын бе­кі­те­ді;
банк­тің кор­по­ра­тив­тік стра­те­ги­я­сын­да банк қыз­ме­ті­нің қы­сқа мер­зім­ді және ұзақ мер­зім­ді мақ­сат­та­ры ай­қын­дал­ған; Қыз­мет­тің қы­сқа мер­зім­ді және ұзақ мер­зім­ді мақ­сат­та­ры­ның мер­зім­де­рін банк­тер дер­бес ай­қын­дай­ды;
банк­тің қы­сқа және ұзақ  мер­зім­ді стра­те­ги­я­сы жа­сал­ған және банк қыз­ме­тіне бұ­рын жа­ғым­сыз әсер ет­кен фак­тор­лар­ды алып та­стау мақ­са­тын­да үне­мі же­тіл­ді­рі­ліп оты­ра­ды.
Ди­рек­тор­лар ке­ңе­сі та­лап­та­ры кор­по­ра­тив­тік бас­қа­ру­дың ти­ім­ді­лі­гін қам­та­ма­сыз ете­тін банк қыз­ме­тін бас­қа­ру са­я­са­тын бел­гі­ле­ді.
Ди­рек­тор­лар ке­ңе­сі банк­те­гі мүд­де­лер қай­шы­лы­ғын рет­теу жө­нін­де­гі са­я­сат­ты бе­кіт­ті;
ди­рек­тор­лар ке­ңе­сі тәу­е­кел­дер­мен (кре­дит тәу­е­ке­лі, про­цент тәу­е­ке­лі, өтім­ді­лік­ті жо­ғал­ту тәу­е­ке­лі, ва­лю­та тәу­е­ке­лі) бай­ла­ны­сты және банк­тің стра­те­ги­я­сы­на, са­я­са­ты­на және рә­сім­де­ріне қай­шы ке­ле­тін неме­се банк­пен ерекше қа­ты­на­стар­мен бай­ла­ны­сты тұ­лға­лар үшін же­ңіл­дік жағ­дай­ла­рын ту­ғы­за­тын банк опе­ра­ци­я­ла­ры­ның мо­ни­то­рин­гін жүр­гі­зе­ді;
ди­рек­тор­лар ке­ңе­сі банк­пен ерекше қа­ты­на­стар­мен бай­ла­ны­сты тұ­лға­лар үшін же­ңіл­дік жағ­дай­ла­рын ту­ғы­за­тын банк опе­ра­ци­я­ла­ры­ның мо­ни­то­рин­гін жүр­гі­зе­ді.
Ди­рек­тор­лар ке­ңе­сі ди­рек­тор­лар ке­ңе­сін­де құ­ры­л­ған ко­ми­тет­тер ар­қы­лы банк қыз­ме­ті­нің мо­ни­то­рин­гін жүр­гі­зе­ді.
Банк­тің іш­кі ере­же­ле­рі мен рә­сім­де­рін сақ­та­уын ба­қы­ла­уды, іш­кі және сырт­қы ауди­тор­лар­дың есеп­тер­ді орын­да­уын, уәкі­лет­ті ор­ган­ның ық­пал ету ша­ра­ла­рын және өзге де та­лап­та­рын жү­зе­ге асы­ра­тын іш­кі аудит қыз­ме­ті;
кре­дит ко­ми­те­ті банк­тің іш­кі құ­жат­та­ры­на сәй­кес бел­гі­лен­ген іш­кі кре­дит­тік са­я­са­тын іс­ке асы­ра­ды, кре­дит­тік порт­фе­лі­нің са­па­сын ба­қы­ла­уды жү­зе­ге асы­ра­ды және банк­тің мен­шік­ті ка­пи­та­лы­ның бес про­цен­ті­нен аса­тын за­ем­дар­ды бе­ру­ге ал­дын ала рұқ­сат бе­ре­ді;
ак­тив­тер­ді және мін­дет­те­ме­лер­ді бас­қа­ру жө­нін­де­гі ко­ми­тет қарыз алу ере­же­ле­рі мен рә­сім­де­рін, қар­жы құ­рал­да­рын са­тып алу/са­ту опе­ра­ци­я­ла­рын жүр­гі­зу­ді, ин­ве­сти­ци­я­лау мен банк­тік ке­піл­дік­тер бе­ру­ді бел­гі­лей­ді және бе­кі­те­ді, сон­дай-ақ ак­тив­тер­ді түр­лен­ді­ру, ти­ім­ді­лік, өтім­ді­лік және ка­пи­тал­дың жет­кі­лік­ті­лі­гі бой­ын­ша бағ­дар­ды ай­қын­дай­ды.
Ди­рек­тор­лар ке­ңе­сі банк­тің қар­жы­лық жағ­дай­ын ба­қы­ла­у­ға мүм­кін­дік бе­ре­тін қа­жет­ті ақ­па­рат­ты  ке­зең-ке­зе­ңі­мен ала­ды, есеп­ті ке­зең­де­гі банк­тің қыз­ме­тіне тал­дау және ба­ға­лау жүр­гі­зе­ді.
Ди­рек­тор­лар ке­ңе­сі ай сай­ын мы­на­дай есеп­тер­ді тал­дай­ды:
жиын­тық ба­ланс және өт­кен жыл­мен са­лы­стыр­ған­да­ғы банк­тің кі­рі­сі мен шы­ғы­сы ту­ра­лы есеп және қыз­мет­тің жос­пар­лан­ған көр­сет­кіш­те­рі;
банк­тер­мен ерекше қа­ты­на­стар­мен бай­ла­ны­сты тұ­лға­лар ал­ған жа­ңа за­ем­дар ту­ра­лы есеп.
Ди­рек­тор­лар ке­ңе­сі тоқ­сан сай­ын мы­на­дай есеп­тер­ге тал­дау жа­сай­ды:
про­цент тәу­е­ке­лі бой­ын­ша банк по­зи­ци­я­сы­на қы­сқа­ша тал­дау;
ва­лю­та­лар­дың ай­ыр­бас ба­ға­мы­ның ауыт­қу тәу­е­ке­ліне банк­тің ұшы­ра­уы­на қы­сқа­ша тал­дау;
банк­тің өз ка­пи­та­лын­да­ғы ағым­да­ғы және бо­лжам­дық қа­жет­ті­лі­гін қы­сқа­ша тал­дау;
ди­рек­тор­лар ке­ңе­сі уәкі­лет­ті ор­ган­ның ық­пал ету ша­ра­ла­рын және өзге де та­лап­та­рын орын­да­мауы­ның се­беп­те­рін, оның ішін­де банк қыз­ме­т­ін­де­гі кем­ші­лік­тер­ді жою жө­нін­де­гі іс-ша­ра­лар жос­па­рын тү­сін­ді­ре оты­рып ба­қы­лау жүр­гі­зе­ді;
қар­жы құ­рал­да­рын түр­ле­ріне қа­рай топ­та­сты­ра оты­рып және ба­лан­стық құ­нын, ры­н­ок­тық құ­нын, кі­рі­сті­лі­гін және са­тып алу мен са­ту­дың жал­пы со­ма­сын көр­се­те оты­рып жа­сал­ған есеп­тер;
олар­ға қар­сы қа­лып­тас­қан про­ви­зи­я­лар­дың кө­ле­міне жік­тел­ген кре­дит­тер­дің ди­на­ми­ка­сы ту­ра­лы есеп­тер.
Ди­рек­тор­лар ке­ңе­сі жыл сай­ын банк­тің бас­шы қыз­мет­кер­ле­рі­нің функ­ци­о­нал­дық мін­дет­те­рін­де мүд­де­лер­дің бо­луы мүм­кін қай­шы­лық­та­рын тал­дай­ды.
Ди­рек­тор­лар ке­ңе­сі банк­тің бас­шы қыз­мет­кер­ле­рі­нің функ­ци­о­нал­дық мін­дет­те­рі бой­ын­ша жыл сай­ын­ғы есеп­тер­ді тал­дай­ды;
ди­рек­тор­лар ке­ңе­сі ди­рек­тор­лар ке­ңе­сі мү­ше­ле­рін, бас­шы қыз­мет­кер­лер­ді, банк­тің ірі қа­ты­су­шы­сы бо­лып та­бы­ла­тын тұ­лға­лар­ды және банк­пен ерекше қа­ты­на­стар­мен бай­ла­ны­сты өзге де тұ­лға­лар­ды кре­дит­теу жағ­дай­ын банк­тің бас­қа за­ем­шы­ла­ры­на қыз­мет көр­се­ту­мен, оның ішін­де же­ңіл­дік жағ­дай­лар бе­ру фак­ті­ле­рін тек­се­ру мақ­са­тын­да са­лы­сты­ра­ды;
ди­рек­тор­лар ке­ңе­сі банк­пен ерекше қа­ты­на­стар­мен бай­ла­ны­сты тұ­лға­лар ті­зі­лі­мін ай сай­ын қол қо­яды;
Ди­рек­тор­лар ке­ңе­сі жыл сай­ын есеп­ті жыл ішін­де бас­қар­ма қыз­ме­тін тал­дай­ды.
Ди­рек­тор­лар ке­ңе­сі жыл сай­ын банк­тің ағым­да­ғы қар­жы жы­лы­на жос­пар­лан­ған мақ­сат­та­ры­на же­ту­ге ар­нал­ған қыз­мет­те­рін тал­дай­ды;
ди­рек­тор­лар ке­ңе­сі өзі­нің құ­зы­ре­ті ше­гін­де ағым­да­ғы жыл­дың мақ­сат­ты көр­сет­кіш­те­ріне банк қыз­ме­ті­нің нәти­же­ле­рі сәй­кес кел­ме­ген жағ­дай­да банк бас­қар­ма­сы­ның мү­ше­ле­ріне ша­ра­лар қол­да­на ала­ды.
Бас­қар­ма банк­ті бас­қа­ру­дың ұй­ым­дық-функ­ци­о­нал­дық құ­ры­лы­мын қа­лып­та­сты­ру рә­сім­де­рін бел­гі­лей­ді;
ұй­ым­дық құ­ры­лы­мы (ұй­ым­дық құ­ры­лы­мы­ның схе­ма­сы) банк­тің әр­бір қыз­мет­ші­сін қо­суы мін­дет­ті емес, бі­рақ оған банк­тің бар­лық бас­шы қыз­мет­кер­ле­рі кі­ре­ді.
Банк­тің ұй­ым­дық-функ­ци­о­нал­дық құ­ры­лы­мы­ның схе­ма­сы, оның ішін­де:
банк бө­лім­ше­сі­нің неме­се банк жүр­гі­зе­тін опе­ра­ци­я­лар­ға бай­ла­ны­сты негіз­гі тәу­е­кел­дер­ді тәу­е­кел­сіз ба­ға­лау мен тал­да­у­ға жа­у­ап бе­ре­тін тәу­е­кел­дер­ді бас­қа­ру жө­нін­де­гі тұл­ға­ның өкі­лет­ті­гі мен мін­дет­те­рін;
олар­дың функ­ци­о­нал­дық мін­дет­те­ріне сәй­кес ке­ле­тін банк бас­қар­ма­сы ор­ган­да­ры­ның құ­ры­лы­мын;
банк­тің әр­бір бас­шы қыз­мет­ке­рі­нің ла­у­а­зым­дық мін­дет­те­рі мен өкі­лет­тікте­рі, оның ішін­де бас­шы қыз­мет­кер­ле­ріне және бі­лі­мі мен жұ­мыс ста­жы­ның бо­лу та­ла­бын қо­са оты­рып, тәу­е­кел­дер­ді бас­қа­ру­ға ті­ке­лей қа­ты­сы бар қыз­мет­кер­ле­ріне қой­ы­ла­тын бі­лік­ті­лік та­лап­та­ры бар;
есеп­ті жыл ішін­де банк­тің бас­шы қыз­мет­ке­рі­нің (бас­қар­ма мү­ше­ле­рі­нен бас­қа) қыз­ме­тін ба­ға­лау тәр­ті­бін, оның ішін­де банк қыз­ме­ті­нің мақ­сат­ты көр­сет­кіш­те­рін банк орын­да­ма­ға­ны үшін ша­ра қол­да­ну­ды және жа­у­ап­кер­ші­лік­ке тар­ты­лу­ды рет­тей­ді.
Ди­рек­тор­лар ке­ңе­сі Қа­зақ­стан Рес­пуб­ли­ка­сы­ның, шет ел­дер­дің, банк­тің       кли­ен­ті бо­лып та­бы­ла­тын ре­зи­дент­тер­дің бо­ла­шақ­та­ғы эко­но­ми­ка­лық жағ­дай­ла­рын және әлем­дік қар­жы және та­у­ар ры­н­ок­та­ры­ның конъ­юк­ту­ра­сын ес­ке­ре оты­рып, қы­сқа мер­зім­ді ке­зең­ге жыл­дық бюд­жет­ті/қар­жы жос­па­рын жа­сау және ұзақ мер­зім­ді ке­зең­ге жос­пар­лау тәр­ті­бін бе­кі­те­ді
Жыл­дық бюд­жет­тер мен стра­те­ги­я­лық жос­пар­лар жа­са­уды бас­қар­ма ағым­да­ғы және бо­ла­шақ­та­ғы бә­се­ке­ле­стікті, эко­но­ми­ка­лық ор­та мен нор­ма­тив­тік құқық­тық ба­за­ны, банк ка­пи­та­лы­ның қо­сым­ша қа­жет­ті мөл­ше­рін және банк ка­пи­та­лын қар­жы­лан­ды­ру­дың жа­ңа ұзақ мер­зім­ді көз­де­ріне қол жет­кі­зу­ді ес­ке­ре оты­рып жүр­гі­зе­ді.
Бас­қар­ма банк жүр­гі­зе­тін опе­ра­ци­я­лар­ға бай­ла­ны­сты әлу­ет­ті және ық­ти­мал тәу­е­кел­дер­ді сәй­кестен­ді­ре­ді және ба­ға­лай­ды, тәу­е­кел­дер­ді бас­қа­ру­дың рет­тел­ген рә­сім­де­рін қол­да­на­ды.
Тәу­е­кел­дер­ді бас­қа­ру функ­ци­я­сын жү­зе­ге асы­ра­тын банк бө­лім­ше­сі әлем­дік та­у­ар және қар­жы ры­н­ок­та­ры­на те­ріс ди­на­ми­ка жағ­дай­ын­да мен­шік­ті ка­пи­тал­дың, кі­рі­сті­лік­тің және өтім­ді­лік­тің жет­кі­лік­ті­лі­гін ба­ға­лау әді­сін пай­да­ла­на­ды; Бас­қар­ма әлу­ет­ті және ық­ти­мал тәу­е­кел­ді біл­ді­ре­тін іш­кі және сырт­қы эко­но­ми­ка­лық фак­тор­лар­ды сәй­кестен­ді­ре­ді және тал­дай­ды, олар­дың банк­тің қар­жы көр­сет­кіш­те­ріне әсе­рі­нің дә­ре­же­сін ба­ға­лай­ды;
ди­рек­тор­лар ке­ңе­сі бе­кіт­кен жиын­тық ли­мит­тер бө­лі­гін­де бас­қар­ма банк опе­ра­ци­я­ла­ры­ның түр­ле­рі бой­ын­ша же­ке ал­ған­да тәу­е­кел­дер­дің рұқ­сат мөл­ше­ріне ли­мит­ті ай­қын­дай­ды.
Бас­қар­ма банк­тің ық­ти­мал және әлу­ет­ті тәу­е­кел­де­ріне ба­қы­ла­уды жү­зе­ге асы­ра­ды.
Бас­қар­ма олар­дың ай сай­ын­ғы есе­бі негі­зін­де тәу­е­кел­дер­дің түр­ле­рі бой­ын­ша жиын­тық ли­мит­тер­ді сақ­та­уын ба­қы­лай­ды; бас­қар­ма банк бө­лім­ше­ле­рі­нің әлу­ет­ті және ық­ти­мал тәу­е­кел­дер­ді бас­қа­ру­да­ғы са­я­сат­ты сақ­та­уын ба­қы­лай­ды, банк бө­лім­ше­ле­рі­нің олар үшін бел­гі­лен­ген ли­мит­тер ше­гін­де тәу­е­кел­дер мөл­ше­рін сақ­та­уы­на мо­ни­то­ринг­ті жү­зе­ге асы­ра­ды.
Банк банк тәу­е­кел­де­рін түр­лен­ді­ру (бө­лу) са­я­са­тын ұстай­ды.
Бас­қар­ма олар жүр­гіз­ген опе­ра­ци­я­лар­дың түр­ле­рі бой­ын­ша тәу­е­кел­дер­ді бө­лу, яғ­ни мен­шік­ті ка­пи­тал мен тө­лем қа­бі­лет­ті­гін сақ­тау мақ­са­тын­да олар­ға бай­ла­ны­сты тәу­е­кел­ді ес­ке­ре оты­рып, банк опе­ра­ци­я­ла­ры­ның құ­ры­лы­мын және кө­ле­мін қа­лып­та­сты­ру са­я­са­тын қол­да­на­ды және оны банк­тің жа­у­ап­ты бө­лім­ше­ле­рі­нің орын­да­уын ба­қы­лай­ды;
банк­те түр­лен­ді­ру са­я­са­тын іс­ке асы­ру­ды қам­та­ма­сыз ете­тін ұй­ым­дық-функ­ци­о­нал­дық және опе­ра­ци­я­лық құ­ры­лы­мы бар.
Банк­тің ұй­ым­дық және функ­ци­о­нал­дық құ­ры­лы­мы, банк­тің қар­жы қыз­ме­ті жө­нін­де­гі ше­шім­де­рін қа­был­дау рә­сім­де­рі банк­тің іш­кі са­я­са­ты­мен рет­тел­ген.
Тәу­е­кел­дер­ді бас­қа­ру са­я­са­ты:
банк­тік бас­шы қыз­мет­кер­ле­рі­нің өкі­лет­тікте­рі мен функ­ци­о­нал­дық мін­дет­те­рін рет­тей­тін, оның ішін­де банк опе­ра­ци­я­ла­рын жа­сау мен олар­ға бай­ла­ны­сты тәу­е­кел­ді ба­қы­ла­удың дұ­ры­стығ­ы­на қо­сар­лан­ған ба­қы­ла­уды қам­та­ма­сыз ету­ді қа­рас­ты­ра­тын ере­же­лер;
іш­кі ба­қы­лау қыз­ме­ті бас­шы қыз­мет­кер­лер­дің банк қыз­ме­тін бас­қа­ру жө­нін­де­гі өкі­лет­тікте­рі мен функ­ци­я­ла­рын шо­ғыр­лан­ды­руын анық­та­у­ға тек­се­ру жүр­гі­зе­ді;
Тәу­е­кел­дер­ді бас­қа­ру және іш­кі ба­қы­лау жө­нін­де­гі са­я­сат ди­рек­тор­лар ке­ңе­сі, бас­қар­ма мү­ше­ле­рі­нің және банк­тің жа­у­ап­ты қыз­мет­кер­ле­рі­нің тәу­е­кел­дер­ді бас­қа­ру бой­ын­ша өкі­лет­тікте­рі мен функ­ци­о­нал­дық мін­дет­те­рін ай­қын­дай­ды.
Банк­те бас­қар­ма мен ди­рек­тор­лар ке­ңе­сіне банк­тің ағым­да­ғы қар­жы қыз­ме­ті және банк қа­был­да­ған тәу­е­кел­дер­дің мөл­ше­рі ту­ра­лы ақ­па­рат­ты ке­зең ке­зең­мен алу­ға мүм­кін­дік бе­ре­тін бас­қа­ру есе­бі мен есеп бе­ру жүй­е­сі бар.
Банк­тің ағым­да­ғы қар­жы жағ­дайы ту­ра­лы ақ­па­рат фор­мат­та­ры және олар қа­был­да­ған тәу­е­кел­дер бас­қа­ру есе­бі­нің бел­гі­лі бір ны­сан­да­ры тү­рін­де стан­дарт­тал­ған, оның ішін­де кре­дит, про­цент тәу­е­кел­де­рі, өтім­ді­лік­ті жо­ғал­ту тәу­е­ке­лі, ва­лю­та тәу­е­ке­лі, ел­дің/транс­ферт тәу­е­кел­де­рін сәй­кестен­ді­ре­ді және өл­шей­ді, сон­дай-ақ тәу­е­кел­дер­ге ұшы­рау дә­ре­же­сі, бел­гі­лен­ген ли­мит­тер ше­гін­де олар­дың сақ­та­луы ай­қын­да­ла­ды; Банк­тің ди­рек­тор­лар ке­ңе­сіне және бас­қар­ма­ға ұсы­ны­ла­тын бас­қа­ру ақ­па­ра­ты­ның тіз­бе­сі ди­рек­тор­лар ке­ңе­сі мен бас­қар­ма­ның тәу­е­кел­дер­ді бас­қа­ру жө­нін­де­гі өзі­нің функ­ци­о­нал­дық мін­дет­те­рін ти­іс­ті түр­де орын­да­уы үшін жет­кі­лік­ті бо­луы ке­рек.
Функ­ци­я­ла­ры тәу­е­кел­дер­ді бас­қа­ру бой­ын­ша ре­сім­дер­ді қа­рас­ты­ра­тын қыз­мет­кер­лер­ге бі­лік­ті та­лап­тар тәу­е­кел­дер­ді бас­қа­ру жө­нін­де­гі банк­тің іш­кі са­я­са­ты­мен бел­гі­ле­не­ді.
Тәу­е­кел­дер­ді бас­қа­ру жө­нін­де­гі бө­лім­ше­нің қыз­мет­кер­ле­рі тәу­е­кел­дер­ді бас­қа­ру бой­ын­ша функ­ци­о­нал­дық мін­дет­тер­ді жү­зе­ге асы­ру үшін ста­жы­ның, ти­іс­ті бі­лік­ті­лі­гі мен жұ­мыс тә­жі­ри­бе­сі­нің бо­луын қа­рас­ты­ра­тын бас­шы қыз­мет­кер­лер­ге қой­ы­ла­тын бі­лік­ті­лік та­лап­тар­ға сәй­кес ке­ле­ді.
Тәу­е­кел­дер­ді бас­қа­ру жө­нін­де­гі бө­лім­ше және іш­кі ба­қы­лау қыз­ме­ті қыз­мет­кер­ле­рі­нің функ­ци­о­нал­дық мін­дет­те­рі олар жүр­гі­зе­тін опе­ра­ци­я­лар­ға сәй­кес ке­ле­ді.
Бас­қар­ма және банк опе­ра­ци­я­ла­рын жү­зе­ге асы­ру­ға жа­у­ап­ты банк бө­лім­ше­ле­рі­нің бас­шы­ла­ры банк­тің ди­рек­тор­лар ке­ңе­сі бе­кіт­кен ли­мит­тер ше­гін­де олар­ды сақ­тау мақ­са­тын­да банк кі­рі­сте­рі­нің (шы­ғы­ста­ры­ның) ай сай­ын­ғы мо­ни­то­рин­гін жүр­гі­зе­ді.
Іш­кі са­я­сат­пен банк­тің кі­рі­сін (шы­ғы­сын), оның ішін­де банк­тік қыз­мет көр­се­ту­лер­дің түр­ле­рі, банк­тің аумақ­тық және функ­ци­о­нал­дық бө­лім­ше­ле­рі бой­ын­ша ай сай­ын, сон­дай-ақ шо­ғыр­лан­дыр­ған негіз­де тоқ­сан сай­ын ба­қы­лап оты­ра­тын банк бө­лім­ше­сін бел­гі­лей­ді.
Іш­кі са­я­сат­пен ди­рек­тор­лар ке­ңе­сі бел­гі­ле­ген жиын­тық ли­мит­тер ше­гін­де бө­лім­ше­нің қыз­ме­тіне бай­ла­ны­сты кі­рі­стер­ді (шы­ғы­стар­ды) бас­қа­ру жө­нін­де­гі банк бө­лім­ше­сі­нің өкі­лет­ті­гі қа­рас­ты­ры­л­ған.
Бө­лім­ше қа­был­да­на­тын тәу­е­кел­ді ес­ке­ре оты­рып, банк­тің кү­ті­ліп отыр­ған кі­рі­сте­ріне ба­ға­лау (есеп­теу) жүр­гі­зе­ді.
Бас­қар­ма ди­рек­тор­лар ке­ңе­сі бел­гі­ле­ген рұқ­сат еті­л­ген ли­мит­тер­ді, оның ішін­де тәу­е­кел мен кі­рі­сті­лік­ке, тәу­е­кел мен банк­тік мен­шік­ті ка­пи­та­лы­на қа­ты­сты ли­мит­тер­ді сақ­тай оты­рып, банк опе­ра­ци­я­ла­рын жү­зе­ге асы­ру­ға жа­у­ап­ты банк бө­лім­ше­сі бой­ын­ша қар­жы ре­сур­ста­рын бө­лу­дің мо­ни­то­рин­гін жүр­гі­зе­ді.
Бас­қар­ма жа­ңа банк­тік қыз­мет­ті жос­пар­лы түр­де көр­се­ту­ге бай­ла­ны­сты мен­шік­ті ка­пи­тал мен әлу­ет­ті тәу­е­кел­дер­дің ди­на­ми­ка­сы­на тал­дау жа­сай­ды.
Бас­қар­ма ди­рек­тор­лар ке­ңе­сі бел­гі­ле­ген тәу­е­кел­дер­дің жиын­тық ли­мит­те­рі ше­гін­де қар­жы опе­ра­ци­я­ла­рын жү­зе­ге асы­ра­тын банк бө­лім­ше­ле­рі­нің әр­қай­сысы үшін тәу­е­кел ли­ми­тін ай­қын­дай­ды.
Банк­тің іш­кі са­я­са­ты­мен банк көр­се­те­тін қыз­мет­тің құ­нын олар­ды көр­се­ту­ге бай­ла­ны­сты шы­ғы­стар­ға, кі­рі­стер/шы­ғы­стар жос­пар­ла­ры­на, эко­но­ми­ка­лық жағ­дай­лар­дың конъ­юк­ту­ра­ла­ры­на, қар­жы ры­но­гы­на және тәу­е­кел­дер­ге бай­ла­ны­сты бел­гі­леу қа­рас­ты­ры­ла­ды;
Бас­қар­ма тар­ты­ла­тын де­по­зит­тер мен бе­рі­ле­тін кре­дит­тер бой­ын­ша сый­а­қы став­ка­ла­рын бел­гі­леу жө­нін­де­гі са­я­сат­ты бе­кіт­ті.
Сый­а­қы став­ка­ла­рын бел­гі­леу жө­нін­де­гі, оның ішін­де сый­а­қы став­ка­ла­рын бел­гі­леу рә­сім­де­рін рет­тей­тін са­я­сат.
Тәу­е­кел­дер­ді бас­қа­ру бө­лім­ше­сі банк­тің қар­жы көр­сет­кіш­те­рі­нің және банк­тің ен­ші­лес ұй­ым­да­ры­ның қыз­ме­тін ес­ке­ре оты­рып, шо­ғыр­лан­ды­ры­л­ған негіз­де қа­был­дан­ған тәу­е­кел­дер­дің мо­ни­то­рин­гін жүр­гі­зе­ді;
Ди­рек­тор­лар ке­ңе­сі бе­кіт­кен тәу­е­кел­дер­ді бас­қа­ру жө­нін­де­гі са­я­сат қар­жы көр­сет­кіш­те­рі­нің шо­ғыр­лан­ды­ры­л­ған негіз­де қа­был­дан­ған тәу­е­кел­дер мо­ни­то­рин­гі­нің рә­сім­де­рін ай­қын­дай­ды.
Ди­рек­тор­лар ке­ңе­сі ай­қын­да­ған банк тәу­е­ке­лі­нің жиын­тық ли­мит­те­рі ше­гін­де ен­ші­лес ұй­ым­дар үшін тәу­е­кел­дер ли­мит­те­рін Ди­рек­тор­лар ке­ңе­сі рас­тай­ды.
Тәу­е­кел­дер­ді бас­қа­ру бө­лім­ше­сі банк­тің ен­ші­лес ұй­ым­да­ры­ның тәу­е­кел­дер мөл­ше­рі­нің тоқ­сан сай­ын­ғы мо­ни­то­рин­гін жүр­гі­зе­ді және ен­ші­лес ұй­ым­дар­дың тәу­е­кел­дер­ді өл­ше­уі­нің дұ­ры­стығ­ын және шы­най­лы­ғын ба­ға­лай­ды.
Тәу­е­кел­дер­ді бас­қа­ру бө­лім­ше­сі ен­ші­лес ұй­ым­дар мен банк хол­динг­те­рі­нің қар­жы қыз­ме­тіне мо­ни­то­ринг­ті жү­зе­ге асы­ра­ды.
Тәу­е­кел­дер­ді бас­қа­ру бө­лім­ше­сі­нің банк­тер­дің банк хол­динг­те­рі­мен жа­са­ла­тын опе­ра­ци­я­ла­рын тек­се­ру жө­нін­де өкі­лет­тікте­рі бар.
Ди­рек­тор­лар ке­ңе­сі банк хол­динг­те­рі­мен жа­са­ла­тын мәмі­ле­лер­дің шар­тта­ры­на қой­ы­ла­тын та­лап­тар­ды бел­гі­лей­ді.
Бас­қар­ма банк хол­дин­гі бо­лып та­бы­ла­тын тұ­лға­лар ұшы­рай­тын тәу­е­кел­дер ту­ра­лы, сон­дай-ақ банк хол­динг­те­рі қа­был­да­ған, банк­тің қыз­ме­тіне әсер етуі мүм­кін тәу­е­кел­дер ту­ра­лы мә­лі­мет­тер­ді тал­дай­ды.
Бас­қар­ма банк­тің шарт қа­ты­на­ста­рын, уәкі­лет­ті ор­ган­ның нор­ма­тив­тік құқық­тық ак­ті­ле­рін, заң та­лап­та­рын, банк опе­ра­ци­я­ла­рын жүр­гі­зу­дің іш­кі са­я­са­тын сақ­та­уы­на тұ­рақ­ты түр­де мо­ни­то­ринг­ті жү­зе­ге асы­ра­ды.
Банк бө­лім­ше­ле­рі өз қыз­ме­ті­нің Қа­зақ­стан Рес­пуб­ли­ка­сы­ның заң­на­ма­ла­ры­на, банк­тің іш­кі ере­же­ле­рі және құ­жат­та­ры­на сәй­кес ке­лу­іне ба­ға бе­ре­ді.
Іш­кі ба­қы­лау қыз­ме­ті банк қыз­ме­ті­нің жа­ңа түр­ле­рін ен­ді­ру ке­зін­де банк қыз­ме­тін рет­тей­тін нор­ма­тив­тік құқық­тық ак­ті­лер­ді сақ­та­у­ға бай­ла­ны­сты банк­тік қо­сым­ша тәу­е­кел­де­рі­нің пай­да бо­лу мүм­кін­ді­гіне ба­ға­лау жүр­гі­зе­ді.
Бас­қар­ма ди­рек­тор­лар ке­ңе­сіне және банк­тің ак­ци­о­нер­ле­ріне банк­тің қыз­ме­ті ту­ра­лы қар­жы және бас­қа­ру есе­бін ұсы­на­ды;
Ди­рек­тор­лар ке­ңе­сі бас­қар­ма­ның ди­рек­тор­лар ке­ңе­сі мен банк ак­ци­о­нер­ле­ріне банк­тің қар­жы көр­сет­кіш­те­рін ба­ға­лау мүм­кін­ді­гін қам­та­ма­сыз ете­тін қар­жы және бас­қа­ру есе­бін ұсы­ну ны­сан­да­ры мен мер­зім­де­рін бе­кіт­ті.
Ди­рек­тор­лар ке­ңе­сі іш­кі ба­қы­ла­уды және тәу­е­кел­дер­ді бас­қа­ру­ды жақ­сар­ту жө­нін­де­гі іш­кі ауди­тор­лар­дың қо­ры­тын­ды­ла­рын тал­дай­ды.
Бас­қар­ма тәу­ел­сіз ха­лы­қа­ра­лық ауди­тор­лық ұй­ым­дар­дың қо­ры­тын­ды­ла­ры негі­зін­де банк­тің есе­бі және есеп бе­ру жүй­е­сін жақ­сар­ту­ды жүр­гі­зе­ді.
Есеп және есеп бе­ру жө­нін­де­гі банк са­я­са­ты со­ны­мен бір­ге банк ауди­ті ба­ры­сын­да мы­на­дай мә­се­ле­лер­ді қа­рас­ты­ра­ды:
күн сай­ын­ғы ба­лан­стар­ды өң­де­удің дұ­ры­стығы;
банк­тің есеп са­я­са­ты­ның қар­жы есе­бі­нің ха­лы­қа­ра­лық стан­дарт­та­ры­на сәй­кест­і­гі;
қар­жы есеп­те­рі­мен бух­гал­тер­лік негіз­сіз ай­ла әре­кет жа­сау фак­ті­ле­рі­нің бо­луы; жік­тел­ген ак­тив­тер және шар­тты мін­дет­те­ме­лер бой­ын­ша про­ви­зи­я­лар (ре­зерв­тер) қа­лып­та­сты­ру­дың дұ­ры­стығы;
банк­тің есеп са­я­са­тын­да бел­гі­лен­ген та­лап­тар­ға есеп және есеп бе­ру­ді жа­сау әді­сте­рі­нің сәй­кест­і­гі;
жыл­дық есеп­те­гі банк­тің және оның ен­ші­лес ұй­ым­да­ры­ның құ­ры­лы­мы мен тәу­е­кел­дер мөл­ше­рін ашу­дың то­лық­тығы мен дұ­ры­стығы.
Бас­қар­ма ди­рек­тор­лар ке­ңе­сі­нен ти­іс­ті есеп­ті бе­ре оты­рып, банк қыз­ме­т­ін­де­гі эко­но­ми­ка­лық жағ­дай­дың дағ­да­ры­сты көр­сет­кіш­те­ріне тоқ­сан сай­ын тал­дау жа­сай­ды.
Тәу­е­кел­дер­ді бас­қа­ру бө­лім­ше­сі мен­шік­ті ка­пи­тал­дың жет­кі­лік­ті­лі­гін­ше, мы­на­дай фак­тор­лар­дың ти­ім­ді­лі­гі мен өтім­ді­лі­гіне әсер­ді бо­лжай­ды:
мұ­най­ға ба­ға­ның тө­мен­де­уі;
Қа­зақ­стан Рес­пуб­ли­ка­сы­ның тәу­ел­сіз рей­тин­гі­нің үш ай­да бір дең­гей­ге және бір жыл­да екі дең­гей­ге тө­мен­де­уі;
ше­тел банк­те­рі став­ка­ла­рын кө­тер­ді және Қа­зақ­стан Рес­пуб­ли­ка­сы­на банк­тер бе­ре­тін за­ем­дар бой­ын­ша мер­зім­дер­ді қы­сқарт­ты;
тең­ге­нің құн­сызда­нуы.
Бас­қар­ма мен­шік­ті ка­пи­тал­дың жет­кі­лік­ті­лі­гін және кез кел­ген фак­тор­лар­дың ба­ста­луы ке­зін­де­гі өтім­ді­лік­ті қол­дау жө­нін­де­гі ша­ра­лар­ды әзір­ле­ді.
Тәу­е­кел­дер­ді бас­қа­ру бө­лім­ше­сі:
банк­тің ба­лан­стық және ба­лан­стан тыс есеп­тер­ге, сон­дай-ақ эко­но­ми­ка­лық жағ­дай­лар­дың өзге­ру­іне се­зім­тал кі­рі­стер және шы­ғы­стар шот­та­ры­на;
банк­тің ба­лан­стық және ба­лан­стан тыс есеп­тер­ге, сон­дай-ақ банк хол­дин­гі бо­лып та­бы­ла­тын ен­ші­лес ұй­ым­дар мен тұ­лға­лар­дың кі­рі­стер және шы­ғы­стар шо­ты­на; банк ал­ған син­ди­кат­тал­ған за­ем­дар және өзге де сырт­қы за­ем­дар­ды став­ка­ла­рын арт­ты­ру және өтеу мер­зім­де­рін азай­ту­ға;  заң­ды және же­ке тұ­лға­лар­дың де­по­зит­тер кө­ле­мі­нің ық­ти­мал тө­мен­де­уіне; өтім­ді­лік­тің тө­мен­де­уі, қар­жы құ­рал­да­ры­на ба­ға­ның өзге­ру­іне; мұ­най газ сек­то­ры­ның және оның ин­фра­құ­ры­лы­мы­ның субъ­ек­ті­ле­ріне бе­рі­л­ген за­ем­дар­ды қай­тар­мау дең­гей­іне; ше­тел ва­лю­та­сын­да бе­рі­л­ген за­ем­дар­ды қай­тар­мау дең­гей­іне үне­мі тал­дау жүр­гі­зе­ді.
Банк­те тұ­ты­ну за­ем­да­ры бой­ын­ша кре­дит ско­рин­гі­нің үл­гі­сі бо­ла­ды.
Тұ­ты­ну за­е­мын алу­ға бе­рі­ле­тін өті­нім­дер­ді өң­де­уді тір­кеу про­це­сін ав­то­мат­тан­ды­ру;
соң­ғы бес жыл ішін­де­гі тұ­ты­ну за­ем­да­ры бой­ын­ша де­ректер­дің та­ри­хи ба­за­сы­ның бо­луы;
тұ­ты­ну за­ем­да­рын бе­ру­дің та­лап­та­рын, бе­кі­ту­дің рә­сім­де­рін және мо­ни­то­рин­гін ай­қын­дай­тын іш­кі са­я­сат­тың бо­луы;
за­ем­шы­лар­дың ско­ринг­тік ба­ға­ла­у­ы­ның және рей­тинг­тік жүй­е­нің іш­кі ав­то­мат­тан­ды­ры­л­ған ма­те­ма­ти­ка­лық неме­се ста­ти­сти­ка­лық үл­гі­сі­нің бо­луы;
ско­ринг­тің қол­да­ны­ла­тын үл­гі­ле­рі­нің са­па­сын жыл сай­ын тек­се­ру.
Банк­тің ди­рек­тор­лар ке­ңе­сі бе­кіт­кен тұ­ты­ну за­ем­да­рын бе­ру­дің та­лап­та­рын, бе­кі­ту­дің рә­сім­де­рін және мо­ни­то­рин­гін ай­қын­дай­тын іш­кі са­я­сат бо­ла­ды.
Са­я­сат:
са­па­лық және сан­дық си­патқа негіз­дел­ген кре­дит ско­рин­гі­нің кө­ме­гі­мен за­ем­шы­ның кре­дит қа­бі­лет­ті­лі­гі­нің бо­лу, оның ішін­де:
за­ем­шы­ның тұ­рақ­ты және жет­кі­лік­ті кі­рі­сі­нің бо­луы;
жұ­мыс ор­ны мен қыз­ме­ті;
ағым­да­ғы кә­сі­бі бой­ын­ша жұ­мыс ұз­ақ­тығы;
ке­піл ре­т­ін­де қа­был­дан­ған жы­л­жы­май­тын мү­лі­гі­нің бо­луы;
несие бе­ре­ше­гі­нің бо­луы, оның ішін­де бас­қа банк­тер­дің ал­дын­да;
банк за­ем­да­ры бой­ын­ша тө­лем тәр­ті­бі;
кре­дит та­рихы­ның бо­луы;
за­ем­шы­ның іш­кі кре­дит рей­тин­гін бел­гі­леу;
за­ем­шы бер­ген де­ректер­дің шы­най­ы­лы­ғын ай­қын­дау;
тұ­ты­ну за­ем­да­ры­ның мо­ни­то­рин­гі мен олар­ды жік­теу;
тұ­ты­ну за­ем­да­ры бой­ын­ша про­ви­зи­я­лар­ды қа­лып­та­сты­ру тәр­ті­бін ай­қын­дай­ды.
Бас­қар­ма банк­тің және оның ен­ші­лес ұй­ым­да­ры­ның қар­жы­лық тұ­рақ­ты­лы­ғы­на әсе­рін тигі­зуі мүм­кін кез­дей­соқ жағ­дай­лар туын­да­ған жағ­дай­ға ар­нал­ған жос­пар­ды, оның ішін­де мы­на­лар бой­ын­ша ша­ра­лар­ды қам­ты­ған іш­кі құ­жат­ты әзір­лей­ді:
банк­тің өзіне қа­был­да­ған мін­дет­те­ме­лер­ге сәй­кес есеп ай­ы­ры­су­ды жү­зе­ге асы­ру мүм­кін­ді­гін уақ­ты­лы қам­та­ма­сыз ету бө­лі­гін­де де­по­зи­тор­лар мен кре­ди­тор­лар ал­дын­да­ғы өзіне қа­был­да­ған мін­дет­те­ме­ле­рін орын­дау қа­бі­лет­ті­лі­гін қол­дау;
банк­тің күн­де­лік­ті жұ­мыс іс­теу ре­жи­мі­нің ық­ти­мал бұ­зы­луын ал­дын алу және бол­дыр­мау;
банк­тің күн­де­лік­ті жұ­мыс іс­теу ре­жи­мі бұ­зы­луы­ның сал­да­рын (оның ішін­де қар­жы шы­ғын­да­рын, іс­кер­лік бе­де­лін жо­ғал­ту­ды) тө­мен­де­ту;
ба­ра­бар ше­шім­дер­ді қа­был­дау үшін жағ­дай­лар­ды қам­та­ма­сыз ету­ге, олар­ды уақ­ты­лы және то­лық іс­ке асы­ру­ға мүм­кін­дік бе­ре­тін банк­тің бас­қа­ру дең­гей­ін сақ­тау
Кез­дей­соқ жағ­дай туын­да­ған жағ­дай­ға ар­нал­ған жос­пар­ды әзір­ле­ген кез­де банк мы­на­дай фак­тор­лар­ды ес­ке­ре­ді:
ық­ти­мал кез­дей­соқ жағ­дай­лар­дың түр­ле­рі мен си­па­тын, олар­мен бай­ла­ны­сты банк­тің күн­де­лік­ті жұ­мыс іс­теу ре­жи­міне және оның өзіне қа­был­да­ған мін­дет­те­рін орын­дау қа­бі­ле­тіне жа­ғым­сыз әсе­рін тигі­зуі мүм­кін тәу­е­кел­де­рін, сон­дай-ақ қар­жы­лық шы­ғын­дар мөл­ше­рі­нің сан­дық ба­ға­ла­у­ын;
кез­дей­соқ жағ­дай­лар туын­да­ған жағ­дай­ға ар­нал­ған жос­па­рын іс­ке асы­ру үшін ре­сур­стар қа­жет­ті­лі­гін, яғ­ни банк­те дағ­да­ры­стық бас­қа­ру (дағ­да­рыс туын­дау жағ­дай­ла­ры­ның ба­ста­лу сәтіне дей­ін­гі) рә­сім­де­рін әзір­леу және ен­гі­зу про­це­сі бо­лып та­бы­ла­тын іс-ша­ра­лар­ды жос­пар­ла­уды;
тө­тен­ше жағ­дай­да­ғы банк ак­тив­те­рі­нің жет­кі­лік­ті­лі­гін;
банк­тің есеп­те­уі бой­ын­ша осы көз­дер­ден алу­ға бо­ла­тын қа­ра­жат­тың мөл­ше­рін, сон­дай-ақ көз­дер­ден қа­ра­жат­ты мо­би­ли­за­ци­я­лау үшін қа­жет­ті уа­қыт­тың бо­луын;
тәу­е­кел­дер­ді бо­лжау, олар­дың ық­ти­мал мөл­ше­рі мен сал­да­рын анық­тау рә­сім­де­рі­нің бо­луы­мен, олар­мен бай­ла­ны­сты шы­ғын­дар­ды бол­дыр­мау неме­се ба­рын­ша тө­мен­де­ту жө­нін­де­гі іс-ша­ра­лар­ды іс­ке асы­ру­мен ба­ға­ла­на­тын банк­те­гі тәу­е­кел­дер­ді бас­қа­ру рә­сім­де­рі­нің ти­ім­ді­лі­гі;
банк­тің іш­кі про­цес­сте­рі­нің қал­пы­на кел­ті­ру көр­сет­кіш­те­рін, оның ішін­де: қал­пы­на кел­ті­ру мер­зі­мі, қар­жы шы­ғын­да­ры­ның шек­ті мөл­ше­рі, ак­тив­тер шы­ғын­да­ры­ның шек­ті мөл­ше­рі си­яқ­ты­лар­ды.
Кез­дей­соқ жағ­дай­лар туын­да­ған жағ­дай­лар­ға ар­нал­ған жос­пар кез­дей­соқ жағ­дай­лар­дың банк­тің қар­жы­лық тұ­рақ­ты­лы­ғы­на және жал­пы оның қыз­ме­тіне ық­па­лын тө­мен­де­ту­ге ба­ғыт­тал­ған ал­дын алу және шұ­ғыл іс-ша­ра­ла­рын, сон­дай-ақ жа­у­ап­кер­ші­лік мат­ри­ца­сын қам­ти­ды.
Ал­дын алу іс-ша­ра­ла­ры стрес­стік жағ­дай­лар­да кө­рі­ніс ала­тын жағ­дай­лар­дың туын­да­уы­на жол бер­меу үшін кез­дей­соқ жағ­дай­лар туын­дау жағ­дай­ы­на ар­нал­ған жос­пар­ға ен­гі­зі­ле­ді және олар мы­на­лар­ға ба­ғыт­тал­ған:
банк­тің үзі­ліс­сіз жұ­мыс іс­те­уін қам­та­ма­сыз ету­ге ба­ғыт­тал­ған іш­кі са­я­сат­та­рын және рә­сім­де­рін бел­гі­ле­у­ге;
кез­дей­соқ жағ­дай туын­да­ған жағ­дай­ға ар­нал­ған жос­пар­ды іс­ке асы­ру және банк­ті тө­тен­ше ре­жим­ге ауы­сты­ру ту­ра­лы ше­шім қа­был­дау тәр­ті­бін анық­тау;
банк ұшы­ра­уы ық­ти­мал тәу­е­кел­дер­ді анық­тау және мо­ни­то­ринг жүр­гі­зу стра­те­ги­я­сын ай­қын­дау;
банк­тің тәу­е­кел­дер­ге (тәу­е­кел түр­ле­рі бой­ын­ша)  ұшы­ра­ғы­штығы өс­кен жағ­дай­да уақ­ты­лы және ти­ім­ді ша­ра­лар­ды анық­тау;
еле­улі шы­ғын­дар­ға және өтім­ді­лік жет­кі­лік­сіз­ді­гіне, оның ішін­де ба­лан­стық және ба­лан­стан тыс та­лап­тар бой­ын­ша әке­луі мүм­кін ық­ти­мал оқи­ға­лар­ды және эко­но­ми­ка­лық жағ­дай­ла­ры­ның ке­ле­шек­те­гі өзге­рі­сте­рін ес­ке­ре­тін ық­ти­мал стресс сце­на­рий­лер­ді анық­тау;
хеджир­леу құ­рал­да­рын неме­се банк ұшы­ра­ғыш бар тәу­е­кел­дер­дің тө­мен­де­уіне ба­ғыт­тал­ған өзге әді­сте­ме­лер­ді анық­тау;
банк­тің іш­кі құ­жат­та­рын­да көз­дел­ген өзге іс-ша­ра­лар.
Әр­бір тәу­е­кел тү­рі бой­ын­ша банк­тің ал­дын алу ша­ра­ла­ры мы­на­дай фак­ті­лер­ді анық­та­уды қам­ти­ды:
1) кре­дит­тік тәу­е­кел:
жүй­е­лі үш ай­дың ішін­де кре­дит­тік порт­фель са­па­сы­ның бір­т­ін­деп на­шар­ла­уы, оның ішін­де негіз­гі бо­рыш және (неме­се) пай­ы­здық сый­а­қы бой­ын­ша өтеу мер­зі­мі 90 (тоқ­сан) күн­нен аста­мы­на өт­кен бе­рі­л­ген за­ем­дар кө­ле­мі­нің жүй­е­лі үш ай ішін­де ай­ы­на үш және одан көп пай­ыз­ға өсу үр­ді­сі­нің бо­луы;
жүй­е­лі үш ай ішін­де жұ­мыс іс­те­мей­тін кре­дит­тер үле­сі­нің ай­ы­на үш және одан көп пай­ыз­ға өсу үр­ді­сі­нің бо­луы;
про­ви­зи­я­лар кө­ле­мі­нің 5 (бе­сін­ші) са­нат­та­ғы күм­ән­ді және се­нім­сіз кре­дит­тер ре­т­ін­де жік­тел­ген кре­дит­тер со­ма­сы­на ара­қа­ты­на­сы­ның және бі­рың­ғай кре­дит­тер бой­ын­ша про­ви­зи­я­лар­дың 0,05 пай­ы­здық тар­м­ақ­қа жүй­е­лі тө­мен­де­уі;
құ­ры­лы­сқа және жы­л­жы­май­тын мү­лік­ті са­тып алу­ға бе­рі­л­ген за­ем­дар кө­ле­мі­нің неси­е­лік порт­фе­ліне ара­қа­ты­на­сы­ның жүй­е­лі үш ай ішін­де ай­ы­на үш және одан көп пай­ыз­ға өсуі;
порт­фел­де тәу­е­кел­дің шо­ғыр­ла­нуы­ның (эко­но­ми­ка сек­тор­ла­ры бой­ын­ша, бір гео­гра­фи­я­лық ай­ма­ғы бой­ын­ша, за­ем­шы­лар то­бы бой­ын­ша және бір за­ем­шы (қар­сы агент) бой­ын­ша) өсу үр­ді­сі­нің бо­луы;
кре­дит бой­ын­ша ке­піл­дік­тің неме­се ке­піл­де­ме­нің кре­дит­тің (ке­піл­де­ме­нің) құ­ны­ның отыз пай­ы­зы­нан аста­мы­на жет­кі­лік­сіз­ді­гі және олар­дың әр­түр­лі стресс-сце­на­рий­ле­рі ба­стал­ған кез­де­гі са­ты­луы;
және банк­тің іш­кі құ­жат­та­рын­да көз­дел­ген өзге фак­тор­лар;
2) на­рық­тық тәу­е­кел:
ба­ға­лы қа­ға­з­дар­дың ин­ве­сти­ци­я­лық порт­фе­лі са­па­сы­ның бір­т­ін­деп, олар­дың эми­тент­те­рі­нің жағ­дай­ы­на және қар­жы құ­рал­да­ры на­рық­тық ба­ға­ла­ры­ның жал­пы құ­бы­луы­на бай­ла­ны­сты фак­тор­лар­дың ық­па­лы­мен жүй­е­лі үш ай ішін­де ай­ы­на екі пай­ы­здан аста­мы­на на­шар­лау үр­ді­сі­нің бо­луы;
ак­тив­тер мен пай­ы­здық став­ка­лар­ға се­зім­тал (пай­ы­здық гэп­ті тал­дау) мін­дет­те­ме­ле­рі­нің ара­сын­да­ғы ал­шақ­тығ­ы­ның өсуі;
пай­ы­здық став­ка­ла­ры­ның өзге­ру­іне се­зім­тал мін­дет­те­ме­лер­дің мен­шік­ті ка­пи­тал­ға қа­ты­на­сы­ның (пай­ы­здық по­зи­ция) өсуі;
ак­тив­тер мен ше­тел ва­лю­та­сын­да­ғы мін­дет­те­ме­ле­рі­нің мөл­шер­ле­рі сәй­кес­сіз­дік­те­рі­нің өсуі;
жа­ғым­сыз үр­ді­стер неме­се қар­жы құ­рал­да­ры­ның то­бы бой­ын­ша кө­те­рің­кі тәу­е­кел (мы­са­лы, бо­ры­штық ба­ға­лы қа­ға­з­дар, бан­ка­ра­лық кре­дит­тер бой­ын­ша тө­лем­дер­дің өтеу мер­зі­мін өт­кі­зу кө­ле­мі­нің өсуі);
на­рық­тық тәу­е­кел көр­сет­кі­ші­нің рұқ­сат еті­ле­тін шек­ті дең­гей­і­нен асуы;
және банк­тің іш­кі құ­жат­та­рын­да көз­дел­ген өзге фак­тор­лар;
3) өтім­ді­лік­ті жо­ғал­ту тәу­е­ке­лі:
жүй­е­лі үш ай ішін­де жүй­е­лі түр­де мен­шік­ті ка­пи­тал жет­кі­лік­ті­лі­гі ко­эф­фи­ци­ен­ті­нің 0,03 неме­се одан көп тар­м­ақ­қа тө­мен­де­уі;
жүй­е­лі үш ай ішін­де жүй­е­лі түр­де өтім­ді­лік ко­эф­фи­ци­ент­те­рі­нің 0,03 неме­се одан көп тар­м­ақ­қа тө­мен­де­уі;
жүй­е­лі үш ай ішін­де жүй­е­лі түр­де ак­тив­тер со­ма­сын­да­ғы өтім­ді ак­тив­тер үле­сі­нің бес және одан көп пай­ыз­ға аза­юы;
банк­тің мін­дет­те­ме­ле­рі со­ма­сын­да­ғы ен­ші­лес ар­найы қар­жы ком­па­ни­я­лар­дың са­лым­да­рын қо­с­па­ған­да­ғы заң­ды және же­ке тұ­лға­лар­дың тар­ты­л­ған мер­зім­ді са­лым­да­ры үле­сі­нің бес және одан көп пай­ыз­ға аза­юы;
жүй­е­лі үш ай ішін­де жал­пы бе­рі­л­ген за­ем­дар кө­ле­мі­нің ен­ші­лес ар­найы қар­жы ком­па­ни­я­лар­дың са­лым­да­рын қо­с­па­ған­да­ғы заң­ды және же­ке тұ­лға­лар­дың тар­ты­л­ған де­по­зит­те­ріне ара қа­ты­на­сы­ның же­ті және одан көп пай­ыз­ға өсуі;
банк­тің өтеу мер­зі­мі бір жы­л­ға дей­ін­гі мін­дет­те­ме­ле­рі мен ак­тив­те­рі­нің ара­қа­ты­на­сы­ның (банк­тің те­ріс гэп по­зи­ци­я­сы) он бес және одан көп пай­ы­зы мөл­ше­ріне асуы;
қар­жы­лан­ды­ру­дың қол же­тім­ді ва­ри­ант­та­рын еле­улі (елу және одан көп пай­ы­зын) неме­се то­лы­ғы­мен жо­ғал­ту;
банк­тің ак­тив­тер­ді са­ту неме­се се­кью­ри­ти­лен­ді­ру қа­бі­ле­тіне ық­па­лын тигі­зе ала­тын стрес­стік жағ­дай­лар ба­стал­ған кез­де­гі ак­тив­тер мен мін­дет­те­ме­лер жағ­дай­ы­ның жа­ғым­сыз өзге­руі;
өтім­ді­лік шо­ғыр­ла­нуы­ның (бір неме­се бір­не­ше қар­жы­лан­ды­ру көз­де­рі бой­ын­ша) бір­т­ін­деп өсу үр­ді­сі­нің бо­луы;
және банк­тің іш­кі құ­жат­та­рын­да көз­дел­ген өзге фак­тор­лар;
4) опе­ра­ци­я­лық тәу­е­кел:
ақ­па­рат­тық жүй­е­лер мен тех­но­ло­ги­я­лар­дың (бағ­дар­ла­ма­лар­дың неме­се де­ректер ба­за­сы­ның, ақ­па­рат­ты бе­ру жүй­е­ле­рі­нің, сон­дай-ақ банк­тің күн­де­лік­ті жұ­мыс іс­те­уі үшін қа­жет­ті өзге жүй­е­лер­дің) жұ­мыс іс­те­уін­де­гі ір­кі­лі­сте­рі мен тоқ­тап қа­луы сал­да­ры­нан болған шы­ғын­дар­дың мөл­ше­рін анық­тау және ба­ға­лау;
банк бас­шы­лы­ғы­ның және қыз­мет­кер­ле­рі­нің кли­ент­тік ба­за­ның аза­юы­на, кли­ент­тер­дің және қар­сы агент­тер­дің банк­ті се­нім­сіз­дік­пен неме­се те­ріс қа­был­да­уы­на әкел­ген те­ріс әре­кет­те­рі сал­да­ры­нан болған шы­ғын­дар­дың мөл­ше­рін анық­тау және ба­ға­лау;
банк­тің опе­ра­ци­я­ла­ры­на сырт­қы күт­пе­ген неме­се ба­қы­лан­бай­тын ық­пал ету фак­тор­ла­ры­ның сал­да­ры­нан болған шы­ғын­дар­дың мөл­ше­рін анық­тау және ба­ға­лау;
банк­тің іш­кі құ­жат­та­рын­да көз­дел­ген өзге фак­тор­лар.
Кез­дей­соқ жағ­дай­лар туын­да­ған жағ­дай­ға ар­нал­ған жос­пар­дың шұ­ғыл іс-ша­ра­ла­ры стрес­стік жағ­дай­лар­дың сал­да­рын жо­ю­ға ба­ғыт­та­ла­ды және оның ішін­де осы­лар­мен шек­тел­мей мы­на­лар­ды қам­ти­ды:
бас­қа банк­тер­ден күт­пе­ген жағ­дай­лар­да олар үшін қол же­тім­ді бо­ла­тын кре­дит­тік қар­жы­лан­ды­ру же­лі­сін алу мүм­кін­ді­гін, сон­дай-ақ ұсы­ны­ла­тын ре­сур­стар түр­ле­рін, қа­был­да­у­ға бо­ла­тын ке­піл­дік­ті;
банк­тің қа­ра­уын­да­ғы тө­тен­ше жағ­дай­да әле­ует­ті қар­жы­лан­ды­ру көз­де­рі­нің тіз­бе­сін, сон­дай-ақ банк­тің есеп­те­уі бой­ын­ша осы көз­дер­ден алу­ға бо­ла­тын қа­ра­жат мөл­ше­рін анық­тау;
күн­де­лік­ті тө­лем­дер­ді жү­зе­ге асы­ру бой­ын­ша ық­ти­мал ша­ра­ла­ры. Ма­ңы­зды ір­кі­лі­стер болған жағ­дай­да банк­тің күн­де­лік­ті өтім­ді­лік­тің қо­сым­ша көз­де­рін алу­ға, оның ішін­де ке­піл ре­т­ін­де пай­да­ла­ну­ға бо­ла­тын қо­сым­ша ак­тив­тер­ді анық­тау және мо­би­ли­за­ци­я­лау ар­қы­лы алу мүм­кін­дік­те­рі бар;
жұ­мыс іс­те­уі тө­тен­ше жағ­дай­лар­дың сал­да­ры­нан бұ­зы­л­ған банк­тің дұ­рыс жұ­мыс іс­те­уін қал­пы­на кел­ті­ру үшін қа­жет­ті іс-ша­ра­лар­дың тіз­бе­сі;
қыз­мет көр­се­ту­ле­рін тез ара­да қал­пы­на кел­ті­руі қа­жет бө­лім­ше­лер­ді (тәу­ел­ді, оның ішін­де сырт­қы қыз­мет көр­се­ту­лер­ді жет­кі­зу­ші­лер­ден неме­се өзге үшін­ші тұ­лға­лар­дан) анық­тау;
банк­тің іш­кі про­цес­сте­рін қал­пы­на кел­ті­ру ба­сым­ды­лы­ғы­ның тіз­бе­сін анық­тау.
Кез­дей­соқ жағ­дай­лар туын­да­ған жағ­дай­ға ар­нал­ған жос­пар биз­нес про­цесс жұ­мысын­да­ғы ір­кі­ліс болған жағ­дай­да қыз­мет көр­се­ту­лер­ді қай­та ба­ста­у­ға мүм­кін­дік бе­ре­тін ба­ла­ма ме­ха­низмде­рін ай­қын­дай­ды:
қам­та­ма­сыз еті­ле­тін қор­ғау дә­ре­же­сі (бел­гі­лі уа­қыт ішін­де қа­лып­ты жұ­мыс іс­те­уін қол­дау, жұ­мысты бел­гі­лі уа­қыт ішін­де ба­рын­ша тө­мен­гі қа­был­да­у­ға бо­ла­тын дең­гей­де ұстау, жұ­мысты тоқ­та­ту неме­се кей­ін­нен үзі­л­ген про­цес­стің қа­лып­ты жұ­мыс ре­жи­мін қал­пы­на кел­ті­ру);
банк қыз­ме­ті­нің ба­ғыт­та­ры бой­ын­ша өзде­ріне жүк­тел­ген мін­дет­те­рі мен функ­ци­я­лар­ды іс­ке асы­ру үшін бө­лім­ше­лер жү­зе­ге асы­ра­тын рә­сім­дер­дің жұ­мысын­да­ғы ір­кі­ліс болған жағ­дай­да қа­жет­ті ре­сур­стар (бі­лік­ті пер­со­нал, үй-жай­лар, бағ­дар­ла­ма­лық қам­та­ма­сыз ету, жаб­дық­тар және өзге ре­сур­стар, егер олар банк­тің іш­кі құ­жат­та­рын­да көз­дел­се);
рә­сім­дер мен стрес­стік жағ­дай­лар ба­стал­ған кез­де тәу­е­кел­дер­ді шек­теу бой­ын­ша қа­жет­ті іс-ша­ра­лар, оның ішін­де тәу­е­ке­лі бар опе­ра­ци­я­лар­ды шек­теу мүм­кін­ді­гі, қа­был­да­на­тын тәу­е­кел дең­гей­іне ба­ра­бар мен­шік­ті ка­пи­тал мөл­ше­рі­нің өсуі, тәу­е­кел­дер­ге қар­сы құ­ры­ла­тын ре­зерв­тер­дің жет­кі­лік­ті­лі­гі;
ша­ра қа­был­дау тәр­ті­бін нақ­ты­лай­тын ба­сым­дық­тар­ды бел­гі­леу рә­сім­де­рі, сон­дай-ақ ша­ра­лар­дың әр қай­сысы орын­да­луы ти­іс бо­ла­тын жағ­дай­лар;
банк­ке де­ген жал­пы се­нім­ді­лік­ті қол­дау үшін дағ­да­рыс ке­зең­де­рін­де на­рық­тың іш­кі, сон­дай-ақ сырт­қы субъ­ек­ті­ле­рі­мен (уәкі­лет­ті ор­ган­мен, Қа­зақ­стан Рес­пуб­ли­ка­сы­ның Ұлт­тық Бан­кі­мен) уақ­ты­лы, жүй­е­лі бай­ла­ны­сты қам­та­ма­сыз ете­тін іс-ша­ра­лар ке­ше­ні;
банк­тің бө­лім­ше­ле­рі мен қыз­мет­кер­ле­ріне ар­нал­ған, қыз­мет үшін ма­ңы­зды банк­тің іш­кі про­цес­сте­рі­нің жұ­мыс іс­те­уін қол­дау неме­се уақ­ты­лы қай­та ба­стау үшін қа­жет­ті әре­кет­тер­дің си­патта­ма­сы бар ег­жей-тег­жей­лі нұс­қа­улық­тар;
тө­тен­ше жағ­дай­да­ғы жұ­мыс іс­теу рә­сім­де­рі, оның ішін­де бұ­зы­л­ған биз­нес про­цес­сте­рі­нің жұ­мыста­рын қал­пы­на кел­ті­ру, сон­дай-ақ тө­тен­ше жағ­дай­да жұ­мысты аяқ­тау және күн­де­лік­ті жұ­мыс іс­теу ре­жи­міне қай­та кө­шу тәр­ті­бі, ре­зерв­тік ор­та­лық­тар­дың жұ­мыс іс­теу про­це­ду­ра­ла­ры, оның ішін­де де­ректер­дің ре­зерв­тік кө­шір­ме­ле­рін жа­сау ке­зең­ді­лі­гі мен тә­сіл­де­рін анық­тау;
және банк­тің іш­кі құ­жат­та­рын­да көз­дел­ген өзге іс-ша­ра­лар.
Кез­дей­соқ жағ­дай­лар туын­да­ған жағ­дай­ға ар­нал­ған жос­пар­дың жа­у­ап­кер­ші­лік мат­ри­ца­сы кез­дей­соқ жағ­дай­лар туын­да­ған жағ­дай­ға ар­нал­ған жос­пар­дың әр­бір нақ­ты­лан­ған іс-ша­ра­сы, олар­ды іс­ке асы­ру үшін жа­у­ап­ты нақ­ты тұ­лға­лар­мен бай­ла­ны­сты бо­ла­тын мә­лі­мет­тер­ді қам­ти­ды.
Жа­у­ап­кер­ші­лік мат­ри­ца­ның мақ­са­ты кез­дей­соқ жағ­дай­лар туын­да­ған жағ­дай­ға ар­нал­ған жос­пар­да қой­ы­л­ған мін­дет­тер­дің банк бас­шы­лы­ғы­ның және оның қыз­мет­кер­ле­рі­нің ла­у­а­зым­дық нұс­қа­улық­та­рын­да жа­у­ап­кер­ші­лік­ті бел­гі­леу ар­қы­лы әр­бір жос­пар­лан­ған әре­ке­ті­нен кү­ті­ле­тін нәти­же­сіне жет­кі­зі­л­ге­ні. Жа­у­ап­кер­ші­лік мат­ри­ца­сы, оның ішін­де мы­на­дай мә­лі­мет­тер­ді қам­ти­ды, бі­рақ олар­мен шек­тел­мей­ді:
тө­тен­ше жағ­дай­лар туын­да­ған жағ­дай­да­ғы банк қыз­мет­кер­ле­рі­нің функ­ци­я­ла­рын, өкі­лет­тікте­рі мен мін­дет­те­ме­ле­рін, оның ішін­де кез­дей­соқ жағ­дай­лар туын­да­ған жағ­дай­ға ар­нал­ған жос­пар­ды қол­ға алу (қол­да­ну) құқы­ғын қай­та бө­лу тәр­ті­бін;
кез­дей­соқ жағ­дай­лар туын­да­ған жағ­дай­ға ар­нал­ған жос­пар­ды іс­ке асы­ру­ға жа­у­ап­ты адам­ның те­гін, атын, бар бол­са әке­сі­нің аты мен бай­ла­ныс жа­сай­тын ақ­па­рат­ты;
банк­тің әр­түр­лі қыз­мет­кер­ле­рі мен биз­нес бө­лім­ше­ле­рі ара­сын­да ти­ім­ді іш­кі үй­ле­сті­ру және бай­ла­ны­сты құ­ру рә­сім­де­рін, Ди­рек­тор­лар ке­ңе­сіне кез­дей­соқ жағ­дай­лар туын­да­ған жағ­дай­ға ар­нал­ған жос­пар­ды және банк қа­был­да­ған іс-ша­ра­лар­ды орын­дау ба­ры­сы ту­ра­лы ақ­па­рат­ты жет­кі­зу тәр­ті­бін;
және банк­тің іш­кі құ­жат­та­рын­да көз­дел­ген өзге ақ­па­рат­ты.
Ен­ші­лес ұй­ым­да­ры қыз­ме­ті­нің күр­де­лі­лі­гіне және ауқы­мы­на сәй­кес ке­ле­тін кез­дей­соқ жағ­дай­лар туын­да­ған жағ­дай­ға ар­нал­ған жос­пар банк­тің ен­ші­лес ұй­ым­да­рын ес­ке­ре оты­рып, шо­ғыр­лан­ды­ры­л­ған негіз­де қа­был­да­на­тын тәу­е­кел­дер­ді есеп­ке ала оты­рып жа­са­ла­ды.
Шо­ғыр­лан­ды­ры­л­ған негіз­де қа­был­да­на­тын тәу­е­кел­дер­ді ес­ке­ре оты­рып, кез­дей­соқ жағ­дай­лар туын­да­ған жағ­дай­ға ар­нал­ған жос­пар­ды жа­са­ған кез­де банк оның ішін­де:
тө­тен­ше жағ­дай ре­т­ін­де ен­ші­лес ұй­ы­мы­ның қар­жы­лық тұ­рақ­сызды­ғы мен ор­нық­сызды­ғы ке­зе­ңін қа­рай­ды;
ен­ші­лес ұй­ым­да­ры­ның, оның ішін­де Қа­зақ­стан Рес­пуб­ли­ка­сы­нан тыс жер­де ор­на­лас­қан ен­ші­лес ұй­ым­да­ры­ның бо­луы­нан туын­да­ған өза­ра тәу­ел­ді­лі­гін, про­бле­ма­лар­ды ше­шу үшін заң­ды тұ­лға­лар­дың ұй­ым­дық-құқық­тық оқ­ша­у­ла­ну­шы­лы­ғы­ның сал­да­рын ес­ке­ре­ді;
ен­ші­лес ұй­ы­мы­ның негіз­гі функ­ци­я­ла­рын тез ара­да қал­пы­на кел­ті­ру­ді және про­бле­ма­лар­дың ше­ші­лу­ін қам­та­ма­сыз ету­ге және қа­жет болған жағ­дай­да ен­ші­лес ұй­ым­ның қыз­ме­тін кон­гло­ме­рат қа­ты­су­шы­ла­ры­ның қыз­ме­тіне зи­ян кел­тір­мей ке­зе­ңі­мен тоқ­та­ту­ға ба­ғыт­тал­ған іс-ша­ра­лар.
Банк Бас­қар­ма­сы:
кез­дей­соқ жағ­дай­лар туын­да­ған жағ­дай­ға ар­нал­ған жос­пар­дың ба­ра­бар­лы­ғын қа­рау ке­зін­де­гі стресс-те­сті­ле­уде қол­да­ны­ла­тын тәу­е­кел­дер­ді (тәу­е­кел­дер­дің түр­ле­рі бой­ын­ша), сце­на­рий­лер­ді және жо­ра­мал­дар­ды тал­дау қо­ры­тын­ды­ла­рын ке­зең-ке­зе­ңі­мен пай­да­ла­на­ды;
банк­тің ағым­да­ғы қыз­ме­ті­нің стра­те­ги­я­ла­ры­на сәй­кес ке­лу­ін қам­та­ма­сыз ету мақ­са­тын­да кез­дей­соқ жағ­дай­лар туын­да­ған жағ­дай­ға ар­нал­ған жос­пар­ды қай­та қа­рай­ды;
ке­зең-ке­зе­ңі­мен, бі­рақ ай­ы­на кем де­ген­де бір рет кез­дей­соқ жағ­дай­лар туын­да­ған жағ­дай­ға ар­нал­ған жос­пар­ды оның ти­ім­ді­лі­гін және опе­ра­ци­я­лық орын­да­луын қам­та­ма­сыз ету үшін те­сті­лей­ді;
ба­стап­қы шар­ттар­дың өзге­ру­іне әке­ле­тін әр­бір іс-ша­ра­дан кей­ін кез­дей­соқ жағ­дай­лар туын­да­ған жағ­дай­ға ар­нал­ған жос­па­рын бар­лық ас­пек­ті­ле­рін қай­та қа­рай­ды және кей­ін­гі іс-ша­ра­лар­ды өт­кі­зу бой­ын­ша бар­лық ша­ра­лар қа­был­дай­ды.
Ди­рек­тор­лар ке­ңе­сі Бас­қар­ма­ның кез­дей­соқ жағ­дай­лар туын­да­ған жағ­дай­ға ар­нал­ған жос­пар­да көз­дел­ген ти­іс­ті ша­ра­лар­ды орын­да­уы­на ба­қы­ла­уды қам­та­ма­сыз ете­ді.
Банк ор­ган­да­ры­ның тәу­е­кел­дер­ді бас­қа­ру және іш­кі ба­қы­лау жүй­е­сі ше­гін­де қа­был­дай­тын ше­шім­дер
Ди­рек­тор­лар ке­ңе­сі­нің және банк бас­қар­ма­сы­ның, ак­тив­тер­ді және мін­дет­те­ме­лер­ді бас­қа­ру ко­ми­те­ті­нің, сон­дай-ақ кре­дит­тік ко­ми­те­ті­нің, кре­дит­тік ко­ми­те­ті­нің қа­ра­уы­на ен­гі­зі­ле­тін кре­дит бе­ру ту­ра­лы ше­шім қа­был­дау ту­ра­лы, кре­дит­теу шар­тта­ры­ның та­лап­та­рын өзгер­ту, банк ұшы­ра­уы мүм­кін тәу­е­кел­дер­ді анық­тау, ба­ға­лау және мо­ни­то­рин­гі мә­се­ле­ле­рі бой­ын­ша оты­ры­ста­рын өт­кі­зу сырт­тай да­уыс бе­ру ны­са­нын­да, да­уыс бе­ру­ге қа­ты­су фак­ті­сі жа­з­ба­ша рас­та­лып, ти­іс­ті бай­ла­ныс құ­рал­да­ры (факс, ин­тер­нет және бас­қа­лар) ар­қы­лы жі­бе­рі­ле­ді. Осы та­лап көр­се­ті­л­ген ал­қа­лы ор­ган­да­ры құ­ра­мы­на кі­ре­тін, ше­шім­дер­ді қа­был­дау сәт­ін­де ти­іс­ті ор­ган­ның оты­ры­сы өт­кен жер­ден тыс болған тұ­лға­лар­ға та­рал­май­ды.
Екiншi деңгейдегi банктерде
тәуекелдердi басқару және
iшкi бақылау жүйелерiнiң
болуына қойылатын талаптар
туралы нұсқаулыққа 2-қосымша
Ішкi бақылау жүйесiн ұйымдастыруға қойылатын талаптар
Та­лап­тар­дың ата­уы
Та­лап кри­те­рий­ле­рі
Банк бас­шы­лы­ғы:
ди­рек­тор­лар ке­ңе­сі бе­кіт­кен банк­тің стра­те­ги­я­сы мен са­я­са­тын іс­ке асы­ру­ға жа­у­ап­ты;
банк тәу­е­кел­де­рін анық­та­у­ға, өл­ше­у­ге, қа­да­ға­ла­у­ға және ба­қы­ла­у­ға тар­ты­л­ған про­це­стер­ді да­мы­та­ды;
жа­у­ап­кер­ші­лік, өкі­лет­тіктер мен есеп бе­ру са­ла­сын анық шек­тей­тін ұй­ым­дық құ­ры­лы­мын қол­дай­ды;
бе­рі­л­ген өкі­лет­тіктер­дің ти­ім­ді түр­де жү­зе­ге асы­ры­луын қам­та­ма­сыз ете­ді;
бө­лін­ген өкі­лет­тіктер­ді ти­ім­ді жү­зе­ге асы­ру­ды қам­та­ма­сыз ете­ді;
іш­кі ба­қы­ла­удың сәй­кес ере­же­сін әзір­лей­ді;
іш­кі ба­қы­лау жүй­е­сі­нің бір­дей­лі­гі мен ұтым­ды­лы­ғын қа­да­ға­лай­ды.
Банк­тің Ди­рек­тор­лар ке­ңе­сі іш­кі ба­қы­ла­удың бір­дей және ти­ім­ді жүй­е­сін құ­ру­ға әрі оның қыз­мет ету­іне жа­у­ап­ты. Ди­рек­тор­лар ке­ңе­сі мү­ше­ле­рі­нің банк қыз­ме­ті мен оған бай­ла­ны­сты тәу­е­кел­дер са­ла­сын­да қа­жет­ті бі­лі­мі мен тә­жі­ри­бе­сі бар.
Банк бас­шы­лы­ғы, құ­ры­лым­дық бө­лім­ше­лер­дің бас­шы­ла­ры іш­кі ба­қы­лау жүй­е­сі­нің бір­дей қыз­мет ету­іне жа­у­ап­ты бо­ла­ды.
Бас­шы­лық мы­на­лар­ды:
іш­кі ба­қы­лау жө­нін­де­гі жұ­мыстар­ды қа­жет­ті тә­жі­ри­бе мен тех­ни­ка­лық мүм­кін­дік­те­рі бар жо­ға­ры бі­лік­ті қыз­мет­кер­лер­дің орын­да­уын қам­та­ма­сыз ете­тін ша­ра­лар қа­был­дай­ды.
Ди­рек­тор­лар ке­ңе­сі:
1)іш­кі ба­қы­лау жүй­е­сі­нің ти­ім­ді­лі­гін банк бас­шы­лы­ғы­мен мер­зім­ді түр­де тал­қы­лай­ды;
2) бас­шы­лық, іш­кі аудит қыз­ме­ті мен сырт­қы ауди­тор­лар жа­са­ған іш­кі ба­қы­ла­удың ба­ға­сын уақ­ты­лы қа­рай­ды;
3) іш­кі ба­қы­лау жүй­е­сі­нің кем­ші­лік­те­рі жө­нін­де ауди­тор­лар және қа­да­ға­лау ор­ган­да­ры ай­тқан ұсы­ны­стар мен ес­кер­ту­лер­ді бас­шы­лық­тың же­дел түр­де орын­да­уын қам­та­ма­сыз ете­тін мер­зім­ді іс-ша­ра­лар жүр­гі­зе­ді;
4) банк стра­те­ги­я­сы мен тәу­е­кел­дер ли­мит­те­рі­нің бір­дей­лі­гіне мер­зім­ді тек­се­ру жүр­гі­зе­ді.
Банк бас­шы­лы­ғы іш­кі ба­қы­ла­удың сәй­кес ере­же­сін әзір­лей­ді;
іш­кі ба­қы­лау жүй­е­сі­нің бір­дей­лі­гі мен ұтым­ды­лы­ғын қа­да­ға­лай­ды.
Бас­шы­лық стра­те­гия мен са­я­сат­ты іс­ке асы­ру­ды, және іш­кі ба­қы­ла­удың ти­ім­ді жүй­е­сін құ­ру­ды қо­са оты­рып, ди­рек­тор­лар ке­ңе­сі­нің нұс­қа­у­ла­рын орын­да­у­ға жа­у­ап­ты.
Банк­тің іш­кі ере­же­ле­рін­де ұй­ым­дық құ­ры­лым бар­лық банк шең­бе­рін­де­гі өкі­лет­тіктер са­ла­сын, есеп бе­ру­ді және ақ­па­рат ал­ма­су­дың ти­ім­ді жүй­е­сі анық көр­се­ті­ле оты­рып си­патта­ла­ды.
Бас­шы­лық сәй­кес бө­лім­ше­лер­дің бас­шы­ла­ры­на іш­кі ба­қы­лау са­ла­сын­да­ғы нақ­ты ере­же­лер мен рә­сім­дер­ді әзір­ле­у­ге өкі­лет­тіктер бө­ле­ді. Бұл рет­те бас­шы­лық әзір­ле­ме­нің және ти­іс­ті ере­же­лер мен рә­сім­дер­дің орын­да­луы­на ба­қы­лау жа­сай­ды.
Банк бас­шы­лы­ғы іш­кі ба­қы­лау жө­нін­де­гі жұ­мыстар­ды қа­жет­ті тә­жі­ри­бе мен тех­ни­ка­лық мүм­кін­дік­те­рі бар жо­ға­ры бі­лік­ті қыз­мет­кер­лер­дің орын­да­уын қам­та­ма­сыз ете­тін ша­ра­лар қа­был­дай­ды.
Банк­тің ди­рек­тор­лар ке­ңе­сі мен бас­шы­лық кә­сі­би қыз­мет­тің эти­ка­лық нор­ма­ла­ры мен стан­дарт­та­ры­ның қа­таң сақ­та­луы­на, іш­кі ба­қы­ла­удың ма­ңы­зды­лы­ғы­на бар­лық дең­гей­де мән бе­ре­тін және ба­са көр­се­те­тін кор­по­ра­тив­тік мә­де­ни­ет­ті құ­ру­ға жа­у­ап­ты. Банк­тің бар­лық қыз­мет­кер­ле­рі іш­кі ба­қы­лау про­це­сін­де өз рө­лін түй­сі­не­ді әрі тү­сі­не­ді және осы про­цес­ке то­лық қа­ты­са­ды.
Опе­ра­ция рә­сім­де­рі банк­тің бар­лық мүд­де­лі қыз­мет­кер­ле­рі қол жет­кі­зе ала­тын дәл жа­сал­ған іш­кі құ­жат­тар­да си­паттал­ды. Банк қыз­мет­кер­ле­рі өз мін­дет­те­рін ти­ім­ді орын­дай­ды және кә­сі­би эти­ка­ны сақ­та­ма­ған неме­се рә­сім­дер­ді бас­қа­ша бұз­ған неме­се те­ріс пай­да­лан­ған жағ­дай­да ти­іс­ті дең­гей­де­гі кез кел­ген опе­ра­ция про­бле­ма­ла­рын бас­шы­лық­қа жі­бе­ре­ді.
Банк мақ­сат­та­ры­на же­ту­ге те­ріс ық­пал ете­тін ма­ңы­зды тәу­е­кел­дер­дің тұ­рақ­ты негі­зін­де ба­ға­лау. Ба­ға­лау банк­тің дер­бес және шо­ғыр­лан­ды­ры­л­ған негіз­де өзіне қа­был­да­ған бар­лық тәу­е­кел­де­рін (кре­дит тәу­е­ке­лі, ел тәу­е­ке­лі және ва­лю­та­лық шек­те­улер­ді шек­теу тәу­е­ке­лі, ры­нок тәу­е­ке­лі, про­цент­тік тәу­е­кел, өтім­ді­лік тәу­е­ке­лі, опе­ра­ция тәу­е­ке­лі, құқық­тық тәу­е­кел мен іс­кер­лік бе­дел­ді тү­сі­ру тәу­е­ке­лі) қам­ти­ды.
Жа­ңа неме­се бұ­рын ба­қы­лау жа­сал­ма­ған тәу­е­кел­дер про­бле­ма­сын ти­ім­ді ше­шу мақ­са­тын­да іш­кі ба­қы­лау жүй­е­сіне өзге­рі­стер ен­гі­зу.
Ал­ға қой­ы­л­ған мақ­сат­тар­ға же­ту­ге ық­пал ете­тін тәу­е­кел­дер­ді бас­шы­лық­тың тұ­рақ­ты түр­де ба­ға­ла­уы.
Жа­ңа неме­се осы­ған дей­ін ба­қы­лау жа­сал­ма­ған тәу­е­кел­дер­ге ти­ім­ді ба­қы­лау жа­сау мақ­са­тын­да іш­кі ба­қы­лау жүй­е­сін қай­та қа­рау. Қар­жы ры­но­гын­да пай­да болған жа­ңа қар­жы құ­рал­да­ры мен ры­нок опе­ра­ци­я­ла­рын ба­ға­лау және осы қыз­мет­ке бай­ла­ны­сты тәу­е­кел­дер­ді тал­дау.
Тәу­е­кел­ді ба­ға­лау банк­тің ал­ға қой­ы­л­ған мақ­сат­тар­ға же­ту­іне те­ріс ық­пал етуі мүм­кін іш­кі фак­тор­лар­ды (мә­се­лен, ұй­ым­дық құ­ры­лым­ның күр­де­лі­лі­гін, банк қыз­ме­ті­нің си­па­тын, қыз­мет­кер­лер­дің бі­лік­ті­лік дең­гей­ін, ұй­ым­дық өзге­рі­стер­ді және кадр­лар­дың тұ­рақ­та­мауын) және сырт­қы фак­тор­лар­ды (эко­но­ми­ка­лық жағ­дай­лар мен банк са­ла­сын­да­ғы жай-күй­ді, тех­но­ло­ги­я­лық жа­ңа­лық­ты) анық­тай­ды және қа­рас­ты­ра­ды.
Іш­кі құ­жат­тар мы­на­лар:
бас­шы­лық жү­зе­ге асы­ра­тын тек­се­ру­лер;
ке­лі­сім­дер жүй­е­сі мен құқық­тар­ды бө­лу;
әр­түр­лі бө­лім­ше­лер­ге ти­ісін­ше ба­қы­лау жа­сау;
тәу­е­кел­дер­ге ли­мит­тер­ді сақ­та­уды тек­се­ру және анық­тал­ған жөн­сіз­дік­тер­ді жо­ю­ға кей­ін­нен ба­қы­лау жа­сау;
шот­тар­ды са­лы­сты­ру мен тұс-тұ­стан тек­се­ру жүй­е­сі;
мү­лік­ті тү­ген­де­у­ге жа­та­тын ба­қы­лау жа­са­удың ти­ісін­ше құ­ры­лы­мын құ­ру­ды көз­дей­ді.
Ба­қы­ла­уды жү­зе­ге асы­ру бас­шы­лық пен кли­ент­тер­мен жұ­мыс жүр­гі­зе­тін қыз­мет­кер­лер­ді қо­са оты­рып, банк­тің бар­лық қыз­мет­кер­ле­ріне қол­да­ны­ла­ды.
Банк бас­шы­лы­ғы банк қыз­ме­ті­нің бар­лық ас­пек­ті­ле­рі­нің банк­тің іш­кі құ­жат­та­ры­на сәй­кест­і­гі ту­ра­лы рас­та­уды, іш­кі құ­жат­тар­дың маз­мұ­ны бір­дей бо­лып қа­ла бе­ре­т­ін­ді­гі ту­ра­лы ақ­па­рат­ты тұ­рақ­ты негіз­де ала­ды.
Қыз­мет­кер­лер­дің мін­дет­те­рін дәл бө­лу және қыз­мет­кер жа­у­ап­ты са­ла мүд­де­ле­рі­нің да­уы­на жол бе­ре­тін жағ­дай­ды бол­дыр­мау.
Мүд­де­лер­дің әлу­ет­ті да­уы­ның са­ла­сын анық­тау, ба­рын­ша азай­ту, қа­таң және тәу­ел­сіз ба­қы­лау.
Бір­не­ше қыз­мет­кер­дің ара­сын­да мы­на­лар:
ақ­ша­ны санк­ци­я­лы тө­леу және оны нақ­ты тө­леу;
олар­да кли­ент­тер­дің опе­ра­ци­я­ла­ры кө­рі­не­тін шот­тар­ды және банк­тің мен­шік­ті опе­ра­ци­я­ла­ры кө­рі­не­тін шот­тар­ды жүр­гі­зу;
"банк" порт­фе­лі мен "ди­лер" порт­фе­ліне қа­ты­сты опе­ра­ци­я­лар­ды жүр­гі­зу;
мар­ке­тинг опе­ра­ци­я­ла­рын сол кли­ент­тер­мен бір мез­гіл­де жа­са­ған кез­де олар­дың по­зи­ци­я­ла­ры ту­ра­лы ақ­па­рат­ты кли­ент­тер­ге фор­маль­ды түр­де бе­ру;
за­ем­ды бер­ген кез­де кре­дит құ­жат­та­ма­сы­ның бір­дей­лі­гін ба­ға­лау және за­ем­ды бер­ген­нен кей­ін­гі за­ем­шы мо­ни­то­рин­гі;
бас­қа фак­тор­лар­мен жұм­сар­тыл­ма­ған мүд­де­лер­дің ма­ңы­зды да­уы­ның туын­да­уын бо­лжай­тын бас­қа са­ла­лар жө­нін­де­гі өкі­лет­тіктер­ді бө­лу.
Мүд­де­лер­дің әлу­ет­ті да­уы­ның са­ла­ла­ры анық­та­ла­ды, ба­рын­ша азай­ты­ла­ды және тәу­ел­сіз үшін­ші тұл­ға олар­дың тұ­рақ­ты мо­ни­то­рин­гін жү­зе­ге асы­ра­ды.
Қар­жы­лық, опе­ра­ци­я­лық си­патта­ғы бір­дей және жал­пы кө­лем­ді ақ­па­рат пен бел­гі­лен­ген нор­ма­тив­тік та­лап­тар­ды сақ­тау ту­ра­лы мә­лі­мет­тер­дің, со­ны­мен қа­тар ше­шім қа­был­да­у­ға қа­ты­сы бар оқи­ға­лар мен жағ­дай­лар жай­лы ты­стан ке­ліп тү­се­тін ры­н­ок­тық ақ­па­рат­тың бо­луы.
Бір­дей ақ­па­рат­тың бо­луы және оны ти­ім­ді түр­де та­ра­ту. Ақ­па­рат­тың мы­на­дай са­па­сы бар: іс­ке қа­ты­сты, се­нім­ді, уақ­ты­лы, қол же­тер­лік және ре­сім­дел­ген. Ақ­па­рат­та іш­кі қар­жы­лық және опе­ра­ци­я­лық де­ректер, Қа­зақ­стан Рес­пуб­ли­ка­сы заң­на­ма­ла­ры­ның бел­гі­лен­ген та­лап­та­ры мен нор­ма­тив­тік құқық­тық ак­ті­лер­ді сақ­тау ту­ра­лы де­ректер, сон­дай-ақ ше­шім қа­был­да­у­ға қа­ты­сы бар оқи­ға­лар мен жағ­дай­лар ту­ра­лы сырт­қы ры­н­ок­тан ке­ліп түс­кен мә­лі­мет­тер бар. Іш­кі ақ­па­рат есеп жа­з­ба­ла­рын сақ­та­удың бел­гі­лен­ген тәр­ті­біне сүй­е­не­тін есеп­теу про­це­сі­нің бір бө­лі­гі бо­лып та­бы­ла­ды.
Банк қыз­ме­ті­нің бар­лық негіз­гі түр­ле­рін қам­ти­тын се­нім­ді ақ­па­рат жүй­е­ле­рі­нің бо­луы.
Элек­трон­дық жүй­е­лер­ді қо­са оты­рып, атал­ған жүй­е­лер тәу­ел­сіз ба­қы­ла­уда бо­лып та­бы­ла­ды. Тө­тен­ше жағ­дай­лар ке­зін­де ақ­па­рат жүй­е­сін қол­дау жө­нін­де­гі сәй­кес іс-ша­ра­лар әзір­лен­ді.
Іш­кі ре­зерв­тік рә­сім­дер­ді және функ­ци­я­лар­ды қал­пы­на кел­ті­ру рә­сім­дер­ді, әзір­леу ере­же­ле­рі мен бағ­дар­ла­ма­лар­ды са­тып алу, қыз­мет көр­се­ту рә­сім­де­рін (ба­қы­ла­уды өзгер­ту) және же­ке/ло­ги­ка­лық қа­уіп­сіз­ді­гіне ба­қы­лау жа­са­уды әзір­леу.
Бағ­дар­ла­ма­лық қам­та­ма­сыз ету­ге ба­қы­лау жа­сау де­ге­ні­міз бағ­дар­ла­ма­лық қо­сым­ша­лар­да­ғы ком­пью­тер­лік қа­дам­дар және опе­ра­ци­я­лар мен банк қыз­ме­ті­нің бас­қа түр­ле­рін өң­де­уді ба­қы­лай­тын бас­қа қол­дан жа­са­ла­тын рә­сім­дер. Қыз­мет көр­се­ту­дің сырт­қы про­вай­де­рі қол­дай­тын банк қыз­ме­тіне ар­нал­ған ........ жүй­е­лер­ді қал­пы­на кел­ті­ру­ді қо­са оты­рып, банк­тен тыс бо­лып та­бы­ла­тын қай­та­ла­на­тын құ­ры­л­ғы­лар­ды пай­да­ла­на оты­рып күт­пе­ген жағ­дай­лар­да іс-қи­мыл жос­па­рын әзір­леу. Банк опе­ра­ци­я­ла­рын қал­пы­на кел­ті­ру бағ­дар­ла­ма­сы­ның күт­пе­ген жағ­дай­лар туын­да­ған жағ­дай­лар­да орын­да­луын мер­зім­ді түр­де те­сті­леу.
Қыз­мет­кер­лер­дің мін­дет­тер­ді рет­тей­тін са­я­сат пен рә­сім­дер­ді сақ­та­уын қам­та­ма­сыз ету­ге мүм­кін­дік жа­сай­тын ти­ім­ді ақ­па­рат жүй­е­ле­рі­нің бо­луы, со­ны­мен қа­тар сәй­кес қыз­мет­кер­лер­ге қа­жет­ті ақ­па­рат­ты жет­кі­зу.
Банк бас­шы­лы­ғы ақ­па­рат бе­ру­дің (опе­ра­ци­я­лық са­я­сат пен банк қыз­ме­ті­нің рә­сім­де­рін, банк­тің нақ­ты опе­ра­ци­я­лық қыз­ме­ті жө­нін­де­гі ақ­па­рат­ты ай­қын­дай­тын құ­жат­тар) ти­ім­ді жүй­е­сін жа­сай­ды.
Жо­ға­ры­дан, тө­мен­нен, көл­де­не­ңі­нен ақ­па­рат­тың ба­ра­бар ағы­нын қам­та­ма­сыз ете­тін банк­тің ұй­ым­дық құ­ры­лы­мын құ­ру. Тө­мен­нен жо­ға­ры­ға ке­ліп тү­се­тін ақ­па­рат ди­рек­тор­лар ке­ңе­сі мен бас­шы­лық­ты қыз­мет ба­ры­сын­да қа­был­дан­ған тәу­е­кел­дер ту­ра­лы және банк­тің ағым­да­ғы жағ­дайы ту­ра­лы қа­жет­ті мә­лі­мет­тер­мен қам­та­ма­сыз ете­ді. Тө­мен­ге жі­бе­рі­л­ген ақ­па­рат банк мақ­са­ты­ның, оның стра­те­ги­я­сы­ның, бел­гі­лен­ген тәр­тіп­те­рі мен рә­сім­де­рі­нің ор­та­ша және тө­мен­гі буын бас­шы­лық пен қа­тар­да­ғы қыз­мет­кер­лер­ге же­ту­ін қам­та­ма­сыз ете­ді.
Тұ­рақ­ты негіз­де­гі іш­кі ба­қы­лау ти­ім­ді­лі­гі­нің мо­ни­то­рин­гі. Банк бө­лім­ше­ле­рі және іш­кі аудит қыз­ме­ті ше­шу­ші тәу­е­кел­дер­дің мо­ни­то­рин­гі мен олар­ға мер­зім­ді ба­ға­лау жүр­гі­зе­ді.
Банк опе­ра­ци­я­ла­рын жү­зе­ге асы­ра­тын бө­лім­дер­ді қо­са оты­рып, әр түр­лі бө­лім­ше­лер­дің қыз­мет­кер­ле­рі, қар­жы­лық ба­қы­лау және іш­кі аудит іш­кі ба­қы­лау ти­ім­ді­лі­гі­нің мо­ни­то­рин­гін жү­зе­ге асы­ра­ды. Банк бас­шы­лы­ғы мо­ни­то­ринг­тің нақ­ты ас­пек­ті­ле­ріне жа­у­ап бе­ре­тін қыз­мет­кер­лер­дің мін­дет­те­рін бө­ле­ді.
Банк опе­ра­ци­я­ла­ры­ның әр­түр­лі түр­ле­рі мо­ни­то­рин­гі­нің мер­зім­ді­лі­гі со­лар­ға бай­ла­ны­сты тәу­е­кел­дер­ге, мер­зім­ді­лі­гі мен банк қыз­ме­ті жағ­дай­ла­рын­да бо­ла­тын өзге­рі­стер си­па­ты­на сүй­ене оты­рып ай­қын­да­ла­ды.
Опе­ра­ция жос­па­рын­да тәу­ел­сіз және құ­зы­рет­ті қыз­мет­кер­лер іш­кі ба­қы­лау жүй­е­сі­нің ти­ім­ді және жал­пы кө­лем­ді іш­кі ауди­тін жүр­гі­зе­ді. Іш­кі аудит қыз­ме­ті, іш­кі ба­қы­лау жүй­е­сі мо­ни­то­рин­гі­нің бір бө­лі­гі си­яқ­ты ди­рек­тор­лар ке­ңе­сіне есеп бе­ре­ді.
Іш­кі аудит қыз­ме­ті іш­кі ба­қы­лау жүй­е­сі­нің тұ­рақ­ты мо­ни­то­рин­гі­нің бір бө­лі­гі бо­лып та­бы­ла­ды және бел­гі­лен­ген ере­же­лер мен рә­сім­дер­дің бір­дей­лі­гін тәу­ел­сіз ба­ға­ла­уды, со­ны­мен қа­тар олар­ды сақ­та­уды қам­та­ма­сыз ете­ді.
Іш­кі аудит қыз­ме­ті банк­тің күн­де­лік­ті жұ­мысы­на тәу­ел­сіз және банк, оның фи­ли­ал­да­ры мен ен­ші­лес құ­ры­лым­да­ры жүр­гі­зе­тін опе­ра­ци­я­лар­дың бар­лық түр­ле­ріне қол жет­кі­зе ала­ды.
Банк бө­лім­ше­ле­рі­нің қыз­мет­кер­ле­рі, іш­кі аудит қыз­ме­ті неме­се бас­қа ба­қы­лау қыз­мет­те­рі анық­та­ған іш­кі ба­қы­ла­удың кем­ші­лік­те­рі сәй­кес дең­гей­де­гі бас­шы­лар­ға уақ­ты­лы жі­бе­рі­ле­ді және же­дел түр­де жой­ы­ла­ды. Іш­кі ба­қы­ла­удың еле­улі кем­ші­лік­те­рі ту­ра­лы банк бас­шы­лы­ғы мен ди­рек­тор­лар ке­ңе­сіне ха­бар­ла­на­ды.
Іш­кі ба­қы­лау жүй­е­сін­де­гі кем­ші­лік­тер ту­ра­лы және ти­ім­сіз ба­қы­ла­на­тын тәу­е­кел­дер ту­ра­лы ақ­па­рат анық­тал­ған бой­да де­реу сәй­кес тұл­ға­ға (тұ­лға­лар­ға) жет­кі­зі­ле­ді, ма­ңы­зды мә­се­ле­лер ди­рек­тор­лар ке­ңе­сіне жет­кі­зі­ле­ді. Сәй­кес бас­шы­лар кем­ші­лік­тер­ді уақ­ты­лы жөн­де­уді қам­та­ма­сыз ете­ді. Іш­кі аудит қыз­ме­ті кей­ін­гі тек­се­ру­лер­ді жүр­гі­зе­ді неме­се мо­ни­то­ринг­тің бас­қа түр­ле­рін жү­зе­ге асы­ра­ды және бар­лық тү­зе­ті­л­ген кем­ші­лік­тер ту­ра­лы ди­рек­тор­лар ке­ңе­сіне де­реу ақ­па­рат бе­ре­ді. Банк­тің ди­рек­тор­лар ке­ңе­сі іш­кі ба­қы­ла­удың кем­ші­лік­те­рін қа­да­ға­лау мен олар­ды жою үшін қа­был­дан­ған ша­ра­лар жүй­е­сін құ­ра­ды.
Ди­рек­тор­лар ке­ңе­сі іш­кі ба­қы­лау жүй­е­сі анық­та­ған бар­лық про­бле­ма­лар­ды жи­нақ­тай­тын есеп­тер­ді мер­зім­ді түр­де ала­ды.
Банк­тің ди­рек­тор­лар ке­ңе­сі банк­ті қам­та­ма­сыз ету­ге және іш­кі ба­қы­ла­удың ба­ра­бар және ти­ім­ді жүй­е­сін, банк қыз­ме­ті­нің тәу­е­кел­де­рін өл­шеу мен ба­ға­лау жүй­е­сін, банк ка­пи­та­лы­ның дең­гей­іне қа­ты­сты тәу­е­кел­дер­ді және заң­дар­ды, нор­ма­тив­тік құқық­тық ак­ті­лер мен іш­кі са­я­сат­ты сақ­тау мо­ни­то­рин­гі­нің сәй­кес әді­сте­рін ай­қын­дау жүй­е­сін бас­шы­лық­тың қол­да­уы­на жа­у­ап­ты бо­ла­ды.
Ди­рек­тор­лар ке­ңе­сі биз­не­сті рет­ті жүр­гі­зу­ді қам­та­ма­сыз ету үшін іш­кі ба­қы­лау жүй­е­сін (бел­гі­лі мақ­сат­тар­ға сі­л­те­ме жа­сай оты­рып) тұ­рақ­ты түр­де тек­се­ре­ді.
Ди­рек­тор­лар ке­ңе­сі тәу­е­кел­дер­ді бас­қа­ру жүй­е­сі­нің бо­луын үне­мі тек­се­ре­ді. Ди­рек­тор­лар ке­ңе­сі анық­тау рә­сім­де­рі­нің және ал­ды­на қой­ған мақ­сат­та­ры­на же­туі ке­зін­де банк қам­ты­ла­тын тәу­е­кел­дер­дің ба­ра­бар ба­қы­ла­у­ы­ның бо­луын; қар­жы ақ­па­ра­ты­ның және бас­қа­ру ақ­па­ра­ты­ның тұ­та­стығ­ын, се­нім­ді­лі­гі мен уақ­ты­лы­лы­ғын те­сті­ле­уді; заң­дар мен нор­ма­тив­тік құқық­тық ак­ті­лер­дің, қа­да­ға­лау са­я­са­ты мен іш­кі жос­пар­лар­дың, әді­сте­ме­лер­дің және рә­сім­дер­дің сақ­та­лу мо­ни­то­рин­гін қам­та­ма­сыз ете­ді.
Банк бас­шы­лы­ғы банк қам­ты­ла­тын тәу­е­кел­дер­ді анық­тау, өл­шеу, мо­ни­то­ринг жа­сау және ба­қы­лау жө­нін­де­гі рә­сім­дер­ді әзір­ле­у­ге жа­у­ап­ты бо­ла­ды. Жы­лы­на бір рет бас­шы­лық іш­кі ба­қы­лау жүй­е­сі­нің ауқы­мы мен ти­ім­ді­лі­гі ту­ра­лы ди­рек­тор­лар ке­ңе­сі­нің ал­дын­да есеп бе­ре­ді.
Бас­шы­лық есеп бе­ру жа­у­ап­кер­ші­лі­гін, өкі­лет­тікте­рі мен қа­ты­на­ста­рын бө­ле­тін және бө­лін­ген өкі­лет­тіктер­ді ти­ім­ді жү­зе­ге асы­ру­ды қам­та­ма­сыз ете­тін ұй­ым­дық құ­ры­лым­ды қол­дай­ды. Бас­шы­лық тәу­е­кел­дер­ді бас­қа­ру рә­сім­де­рін әзір­ле­у­ге жа­у­ап­ты бо­ла­ды. Бас­шы­лық іш­кі ба­қы­ла­удың сәй­кес әді­сте­ме­ле­рін бел­гі­лей­ді және іш­кі ба­қы­лау жүй­е­сі­нің бір­дей­лі­гі мен ти­ім­ді­лі­гін қа­да­ға­лай­ды.
Іш­кі аудит банк­тің іш­кі ба­қы­лау жүй­е­сі­нің тұ­рақ­ты мо­ни­то­рин­гі­нің және іш­кі аудит банк­тің бел­гі­лен­ген іш­кі са­я­са­ты­ның және рә­сім­де­рі­нің бір­дей­лі­гі мен сақ­та­луын тәу­ел­сіз ба­ға­ла­уды қам­та­ма­сыз ете­ді. Іш­кі аудит қыз­ме­ті бас­шы­лық пен ди­рек­тор­лар ке­ңе­сіне өз мін­дет­те­рін ти­ім­ді және пәр­мен­ді орын­да­уы­на ық­пал ете­ді.
Іш­кі аудит қыз­ме­ті­нің негіз­гі мін­дет­те­рі:
іш­кі ба­қы­лау жүй­е­сі­нің бір­дей­лі­гі мен ти­ім­ді­лі­гін тек­се­ру және ба­ға­лау;
тәу­е­кел­дер­ді бас­қа­ру рә­сім­де­рі мен тәу­е­кел­дер­ді ба­ға­лау әді­сте­ме­сі­нің қол­да­ны­луын және ти­ім­ді­лі­гін тек­се­ру;
элек­трон­дық ақ­па­рат жүй­е­сі мен элек­трон­дық банк қыз­ме­тін қо­са оты­рып, ме­недж­мент және қар­жы­лық ақ­па­рат жүй­е­ле­рін тек­се­ру;
бу­хе­сеп жа­з­ба­ла­ры­ның және қар­жы­лық есеп­тер­дің дәл­ді­гі мен шы­най­ы­лы­ғын тек­се­ру;
ак­тив­тер­ді сақ­тау құ­рал­да­рын тек­се­ру;
тәу­е­кел ба­ға­сы­на бай­ла­ны­сты банк­тің ка­пи­та­лын ба­ға­лау жө­нін­де­гі жүй­е­ні тек­се­ру;
опе­ра­ци­я­лар­дың ти­ім­ді­лі­гін тек­се­ру;
тран­зак­ция си­яқ­ты, іш­кі ба­қы­ла­удың нақ­ты рә­сім­де­рі­нің қыз­мет ету­ін де те­сті­леу;
құқық­тық және рет­те­у­ші та­лап­тар­дың сақ­та­луын, мі­нез-құлық ко­дек­с­те­рін және әді­сте­ме­лер мен рә­сім­дер­ді жүр­гі­зу­ді қам­та­ма­сыз ету үшін та­ғай­ын­дал­ған жүй­е­лер­ді тек­се­ру;
қар­жы­лық есеп бе­ру­дің шы­най­ы­лы­ғы мен уақ­ты­лы­лы­ғын те­сті­леу;
ар­найы тек­се­ру­лер­ді жү­зе­ге асы­ру бо­лып та­бы­ла­ды.
Бас­шы­лық ал­ғаш­қы са­ты­да­ғы тәу­е­кел­дер­ге бай­ла­ны­сты анық­та­уды қам­та­ма­сыз ету үшін жа­ңа әзір­ле­ме­лер, өнім­дер мен опе­ра­ци­я­лық өзге­рі­стер ту­ра­лы іш­кі аудит қыз­ме­тін тұ­рақ­ты және то­лық ақ­па­рат­пен қам­та­ма­сыз ете­ді.
Банк іш­кі аудит қыз­ме­ті­нің бо­луын көз­дей­ді. Банк оның мөл­ше­рі мен опе­ра­ци­я­ла­ры­ның си­па­ты­на сәй­кес іш­кі аудит­тің бір­дей­лі­гін бо­лжау үшін бас­шы­лық өз мін­дет­те­рін орын­дау ке­зін­де бар­лық қа­жет­ті ша­ра­лар­ды қа­был­дай­ды. Бұл ша­ра­лар­ға өз мақ­са­ты­на же­ту үшін бір­дей ре­сур­стар мен қыз­мет­кер­лер­ді іш­кі аудит­ке бе­ру жа­та­ды.
Іш­кі аудит­ті штат­тық қыз­мет­кер­ле­рі бар іш­кі аудит қыз­ме­ті жү­зе­ге асы­ра­ды.
Банк­тің іш­кі аудит қыз­ме­ті аудит­ке қам­ты­л­ған қыз­мет­ке және іш­кі ба­қы­ла­удың күн­де­лік­ті рә­сі­міне қа­тыс­сыз. Іш­кі аудит­тің банк ішін­де сәй­кес мәр­те­бе­сі бар және өз қыз­ме­тін ту­ра әрі әділ жү­зе­ге асы­ра­ды.
Іш­кі аудит қыз­ме­ті банк­тің бар­лық де­пар­та­мент­те­рін­де, бө­лім­ше­ле­рі мен қыз­мет­те­рін­де өз ер­кі­мен қыз­мет ат­қа­ра­ды. Іш­кі аудит қыз­ме­ті олар ал­ған де­ректер мен ба­ға­лар ту­ра­лы ба­ян­да­у­ға және осы ақ­па­рат­ты банк­тің ішін­де ашу­ға құқы­ғы бар. Іш­кі аудит қыз­ме­ті ди­рек­тор­лар ке­ңе­сі­нің ті­ке­лей ба­қы­ла­у­ы­мен іс-әре­кет жа­сай­ды.
Іш­кі аудит қыз­ме­ті бас­шы­сы­ның ті­ке­лей және өз ер­кі бой­ын­ша ди­рек­тор­лар ке­ңе­сі­мен, ди­рек­тор­лар ке­ңе­сі тө­ра­ға­сы­мен неме­се қа­жет болған жағ­дай­да - іш­кі аудит қыз­ме­ті ту­ра­лы оның Ере­же­сін­де әр­бір банк ай­қын­да­ған ере­же­лер­ге сәй­кес сырт­қы ауди­тор­лар­мен өкі­лет­тікте­рі бар. Бұл ақ­па­рат­тан­ды­ру­ға Қа­зақ­стан Рес­пуб­ли­ка­сы­ның заң­на­ма­ла­ры­на және іш­кі құ­жат­та­ры­на қа­ра­ма-қай­шы ке­ле­тін ше­шім­дер­ді банк бас­шы­лы­ғы­ның қа­был­да­уы қа­ты­сты бо­луы мүм­кін.
Іш­кі аудит қыз­ме­ті тәу­ел­сіз тек­се­ру­ге жа­та­ды. Бұл тек­се­ру­ді сырт­қы ауди­тор си­яқ­ты тәу­ел­сіз та­рап жү­зе­ге асы­ра­ды.
Іш­кі аудит қыз­ме­ті әділ әрі ту­ра және өз функ­ци­я­ла­рын қол сұ­ғу­сыз және ара­ла­су­сыз орын­да­у­ға мүм­кін­дік ту­ды­ра­тын ере­же­сі бар.
Әділ­дік және ту­ра­лық іш­кі аудит қыз­ме­ті­нің мүд­де­лер да­уы­нан қа­шу­ға ұм­ты­ла­тынды­ғын көр­се­те­ді. Іш­кі аудит қыз­ме­ті­нің қыз­мет­кер­ле­рін мер­зім­ді түр­де ал­ма­сты­ру қа­жет. Банк ішін­де жи­нал­ған ауди­тор­ға соң­ғы он екі ай ішін­де олар жү­зе­ге асы­ра­тын қыз­мет­тің неме­се функ­ци­я­лар­дың ауди­ті­мен ай­на­лы­су­ға бол­май­ды. Әділ­дік іш­кі аудит қыз­ме­ті­нің банк опе­ра­ци­я­ла­ры­мен неме­се іш­кі ба­қы­лау бой­ын­ша ша­ра­лар­ды таң­да­у­мен және жү­зе­ге асы­ру­мен кө­ңі­лі бө­лін­бе­ге­нін та­лап ете­ді.
Бас­шы­лық іш­кі ба­қы­лау прин­ципте­рін сақ­та­у­ға қа­ты­сты нақ­ты мә­се­ле­лер бой­ын­ша іш­кі аудит қыз­ме­ті­нің пі­кі­рін сұ­рай ала­ды. Қай­та ұй­ым­да­сты­ру мә­се­ле­ле­рін, жа­ңа бө­лім­ше­лер­ді құ­ру, оның ішін­де тәу­е­кел­дер­ге ба­қы­лау жа­сау жүй­е­сін, ақ­па­рат­ты бас­қа­ру неме­се ақ­па­рат тех­но­ло­ги­я­ла­ры жүй­е­сін құ­ру неме­се қай­та ұй­ым­да­сты­ру қыз­ме­ті­нің ба­рын­ша ма­ңы­зды мә­се­ле­ле­рін қа­ра­ған кез­де ти­ім­ді­лік­ке же­ту мақ­са­тын­да бас­шы­лық пі­кір сұ­рай ала­ды. Алай­да осы ша­ра­лар­ды әзір­леу және іс­ке асы­ру бас­шы­лық­тың ақыр­ғы жа­у­ап­кер­ші­лі­гі­нің са­ла­сы бо­лып қа­ла­ды: кон­суль­та­ци­я­лық функ­ция іш­кі аудит қыз­ме­ті­нің негіз­гі мін­дет­те­рін орын­да­у­ға неме­се жа­у­ап­кер­ші­лі­гі мен тәу­ел­сіз­ді­гіне ке­дер­гі кел­тір­мей­тін қо­сым­ша мін­дет бо­лып та­бы­ла­ды.
Іш­кі аудит қыз­ме­ті­нің кей­ін­гі қо­ры­тын­ды­ла­рын­да кем­ші­лік­тер мен то­лық емес есеп­тер­ге қа­ты­сты ұсы­ным­дар және іш­кі ба­қы­ла­уды алу жө­нін­де­гі ұсы­ны­стар бар.
Әр­бір іш­кі ауди­тор­дың және іш­кі аудит қыз­ме­ті­нің кә­сі­би құ­зы­рет­ті­лі­гі
Әр­бір іш­кі ауди­тор­дың кә­сі­би құ­зы­рет­ті­лі­гі, со­ны­мен қа­тар оны жұ­мыл­ды­ру және үз­дік­сіз оқы­ту іш­кі аудит қыз­ме­ті жұ­мысы­ның ти­ім­ді­лі­гін арт­ты­ру үшін қа­жет­ті шар­ты бо­лып та­бы­ла­ды.
Кә­сі­би құ­зы­рет­ті­лік орын­да­ла­тын роль си­па­ты мен ауди­тор­дың ақ­па­рат жи­нау, тал­дау, ба­ға­лау және бай­ла­ныс жа­сау қа­бі­ле­тін есеп­ке ала оты­рып ба­ға­ла­на­ды.
Банк­тің кез кел­ген қыз­ме­ті мен кез кел­ген бө­лім­ше­сін іш­кі аудит қыз­ме­ті тек­се­ре­ді.
Іш­кі аудит қыз­ме­ті бө­лім­дер мен ен­ші­лес кә­сі­по­рын­дар­дың қыз­ме­тін, сон­дай-ақ сырт­қы мер­ді­гер­лер­ді тар­та оты­рып жа­са­ла­тын қыз­мет­ті қо­са оты­рып, банк бө­лім­ше­ле­рін тек­се­ре­ді. Іш­кі аудит­ке іш­кі ба­қы­лау жүй­е­сі­нің бір­дей­лі­гі мен ти­ім­ді­лі­гін тек­се­ру мен ба­ға­лау және олар­дың өз мін­дет­те­рін орын­дау тә­сі­лі: банк­тің тәу­е­кел­де­рі мен іш­кі ба­қы­лау жүй­е­сін тал­дау жа­та­ды.
Іш­кі аудит қыз­ме­ті:
банк­тің са­я­сат пен тәу­е­кел­дер­ге ба­қы­лау жа­са­уды сақ­та­уын;
қар­жы­лық және бас­қа­ру­шы­лық ақ­па­рат­тың се­нім­ді­лі­гі (тұ­та­стығы, дәл­ді­гі және то­лық­тығ­ын қо­са оты­рып) мен уақ­ты­лы­лы­ғын;
элек­трон­дық ақ­па­рат жүй­е­сі жұ­мысы­ның үз­дік­сіз­ді­гі мен се­нім­ді­лі­гін;
кадр бө­лі­мі­нің қыз­мет ету­ін;
Қа­зақ­стан Рес­пуб­ли­ка­сы­ның заң­на­ма­ла­ры нор­ма­ла­ры­ның және банк­тің ұй­ым­дық құ­ры­лы­мы мен бас­қа­руы­на қа­ты­сты уәкі­лет­ті ор­ган­ның әді­сте­ме­ле­рін, прин­ципте­рін, ере­же­ле­рі мен нұс­қа­у­ла­рын қо­са оты­рып, банк опе­ра­ци­я­ла­ры­на қа­ты­сты банк­тің іш­кі ере­же­ле­рі­нің бо­луын ба­ға­лай­ды.
Іш­кі аудит қыз­ме­ті мер­зім­ді түр­де, бі­рақ жы­лы­на ке­мін­де бір рет банк опе­ра­ци­я­ла­рын жа­сау жө­нін­де­гі, оның ішін­де тәу­е­кел­дер­ді бас­қа­ру мен іш­кі ба­қы­лау жүй­е­ле­рін жақ­сар­ту мақ­са­тын­да функ­ци­я­лар­ды жү­зе­ге асы­ра­тын банк бө­лім­ше­ле­ріне іш­кі ауди­тор­лық тек­се­ру жүр­гі­зе­ді.
Іш­кі ба­қы­лау жө­нін­де­гі банк са­я­са­ты мы­на­лар­ды:
банк қам­ты­л­ған бар­лық тәу­е­кел­дер­ді;
іш­кі ба­қы­ла­уды жүр­гі­зу ауқы­мын және жи­і­лі­гін;
іш­кі ба­қы­ла­уды жүр­гіз­ген кез­де ай­да­ла­ны­ла­тын рей­тинг жүй­е­сін;
банк­ке іш­кі ба­қы­лау жүр­гі­зу жос­па­рын жа­са­у­ға қой­ы­ла­тын та­лап­тар­ды ай­қын­дай­ды;
іш­кі ба­қы­лау қыз­ме­ті аудит са­я­сат­та­ры­на сәй­кес функ­ци­я­ла­ры банк опе­ра­ци­я­ла­рын жүр­гі­зу­ді көз­дей­тін банк­тің бар­лық бө­лім­ше­ле­ріне тұ­рақ­ты іш­кі тек­се­ру жүр­гі­зе­ді;
іш­кі ба­қы­лау қыз­ме­ті­нің қыз­мет­кер­ле­рін­де тек­се­ру жүр­гі­зі­ле­тін банк бө­лім­ше­ле­рі­нің қыз­ме­ті ту­ра­лы жұ­мыс тә­жі­ри­бе­сі мен қа­жет­ті бі­лім бар;
банк­тің іш­кі са­я­са­ты тек­се­рі­ле­тін бө­лім­ше қыз­ме­тіне бай­ла­ны­сты бар­лық қа­жет­ті, оның ішін­де ком­мер­ци­я­лық, өзге неме­се құ­пи­я­лы­лық ре­жи­мі бар құ­жат­тар­ға іш­кі ба­қы­лау қыз­ме­ті­нің қол жет­кі­зу құқы­ғын көз­дей­ді;
іш­кі ба­қы­лау жө­нін­де­гі банк­тің іш­кі ба­қы­лау са­я­са­ты бас­шы қыз­мет­кер­лер­ден неме­се банк­тің бас­қа бө­лім­ше­ле­рі­нен ат­қа­рым­дық мін­дет­тер­ді орын­дау тәу­ел­сіз­ді­гі және іш­кі ба­қы­лау қыз­ме­ті­нің ди­рек­тор­лар ке­ңе­сіне есеп бе­ру­ін бел­гі­лей­ді;
іш­кі ба­қы­лау қыз­ме­ті банк­тің сырт­қы ауди­то­ры­мен бір­ле­сіп банк­тің іш­кі ба­қы­лау жүй­е­сін­де­гі кем­ші­лік­тер­ді тал­қы­лау үшін бір­лес­кен кез­де­су­лер жүр­гі­зе­ді;
іш­кі ба­қы­лау қыз­ме­ті жа­ңа өнім­дер­ді неме­се қыз­мет­ті ен­гі­зу ту­ра­лы мә­се­ле­лер­ді тал­қы­ла­у­ға қа­ты­са­ды.
Бас­қар­ма әр­бір тек­се­ру нәти­же­ле­рі бой­ын­ша іш­кі ба­қы­лау қыз­ме­ті­нің есе­бін тал­дай­ды және анық­тал­ған кем­ші­лік­тер­ді жою бой­ын­ша сәй­кес ша­ра­лар­ды қа­был­дау жө­нін­де­гі ұсы­ны­стар­ды ди­рек­тор­лар ке­ңе­сіне бе­ре­ді.
іш­кі ба­қы­лау са­я­са­ты әр­бір тек­се­ру­дің нәти­же­ле­рін банк­тің ди­рек­тор­лар ке­ңе­сі мен бас­қар­ма­сы­на іш­кі ба­қы­лау қыз­ме­ті­нің бе­ру­і­нің оң­тай­лы мер­зім­де­рін көз­дей­ді;
іш­кі ба­қы­лау қыз­ме­ті­нің өкі­лет­тікте­рі орын­да­луы бө­лім­ше­лер үшін мін­дет­ті бо­лып та­бы­ла­тын жүр­гі­зі­л­ген тек­се­ру нәти­же­ле­рі бой­ын­ша ұсы­ны­стар­ды дай­ын­да­уды көз­дей­ді, бұл рет­те олар­ды жү­зе­ге асы­ру­дың тә­сіл­де­рі мен шар­тта­рын банк бө­лім­ше­ле­рі ті­ке­лей ай­қын­дай­ды;
іш­кі ба­қы­лау қыз­ме­ті банк бө­лім­ше­ле­рі­нің өт­кіз­ген және жос­пар­ла­ған іш­кі ба­қы­лау нәти­же­ле­рі бой­ын­ша ал­дын ала қа­был­дан­ған іс-ша­ра­лар­ға олар­дың оң­тай­лы орын­да­луы үшін мо­ни­то­ринг­ті жү­зе­ге асы­ра­ды.
Іш­кі аудит банк­тің мен­шік­ті ка­пи­та­лы дең­гей­і­нің тәу­е­кел­мен ара­қа­ты­на­сы үшін банк­тің және ка­пи­тал­ға қа­ты­сты іш­кі са­я­сат­ты сақ­тау мо­ни­то­рин­гі үшін бел­гі­лен­ген әдіспен әзір­лен­ген тәу­е­кел­дер­ді бас­қа­ру жүй­е­сіне тәу­ел­сіз тек­се­ру­ді жү­зе­ге асы­ра­ды.
Банк мен­шік­ті ка­пи­тал­ды ба­ға­лау рә­сім­де­рін тек­се­ру­ге жа­у­ап­ты тұл­ға­ны неме­се де­пар­та­мент­ті ай­қын­дай­ды.
Банк­те банк­те­гі іш­кі аудит қыз­ме­ті­нің мәр­те­бе­сі мен өкі­лет­тікте­рін көз­дей­тін іш­кі аудит қыз­ме­ті ту­ра­лы ере­же бар.
Іш­кі аудит қыз­ме­ті ту­ра­лы ере­же мы­на­лар­ды:
іш­кі аудит қыз­ме­ті жұ­мысы­ның мақ­са­ты мен са­ла­сын;
ұй­ым­да­ғы іш­кі аудит қыз­ме­ті­нің мәр­те­бе­сін, оның өкі­лет­тікте­рін, мін­дет­те­рін және бас­қа қыз­мет­тер­мен қа­ты­на­сын;
іш­кі аудит қыз­ме­ті­нің есеп бе­ру­ін бел­гі­лей­ді.
Іш­кі аудит қыз­ме­ті ту­ра­лы ере­же­ні ди­рек­тор­лар ке­ңе­сі бе­кі­те­ді. Іш­кі аудит қыз­ме­ті ту­ра­лы ере­же­де бас­шы­лық ба­ста­ма құқы­ғын бе­ре­ді және іш­кі аудит қыз­мет­ке­рі­нің банк­тің кез кел­ген қыз­мет­ке­ріне ті­ке­лей қол жет­кі­зу­іне, банк­тің кез кел­ген қыз­ме­тін неме­се кез кел­ген бө­лім­ше­сін тек­се­ру­ге, со­ны­мен қа­тар бас­қа­ру ақ­па­ра­ты мен олар­дың өз мін­дет­те­рін орын­да­уы­на қа­ты­сы бо­луы мүм­кін бар­лық кон­суль­та­ци­я­лық және ше­шім қа­был­дай­тын ор­ган­дар­дың хат­та­ма­ла­рын қо­са оты­рып, банк­тің кез кел­ген жа­з­ба­сы­на, до­сье­сіне неме­се де­ректе­ріне қол жет­кі­зу­іне рұқ­сат бе­рі­ле­ді.
Іш­кі аудит қыз­ме­ті ту­ра­лы ере­же­де іш­кі аудит қыз­ме­ті кон­суль­та­ци­я­лық қыз­мет көр­се­ту­ге неме­се бас­қа ар­найы тап­сыр­ма­лар­ды орын­да­у­ға тар­ты­луы мүм­кін жағ­дай­лар көз­де­ле­ді.
Іш­кі аудит­ке аудит жос­па­ры, қол жет­кі­зер­лік ақ­па­рат­ты тек­се­ру мен ба­ға­лау, нәти­же­лер­ді ха­бар­лау және ұсы­ным­дар­дың орын­да­луы мен про­бле­ма­лар­дың ше­ші­лу­ін қа­да­ға­лау жа­та­ды.
Іш­кі аудит­ке со­ны­мен қа­тар:
мақ­са­ты - бу­хе­сеп жүй­е­сі­нің және ақ­па­рат­тар мен со­лар­дың негі­зін­де жа­сал­ған қар­жы­лық есеп­тер­дің се­нім­ді­лі­гін ба­ға­лау бо­ла­тын қар­жы ауди­ті;
мақ­са­ты - заң­дар­дың, ша­ғын заң ак­ті­ле­рі­нің, әді­сте­ме­лер мен рә­сім­дер­дің сақ­та­луын қам­та­ма­сыз ету үшін жа­сал­ған жүй­е­лер­дің са­па­сы мен сәй­кест­і­гін ба­ға­лау бо­ла­тын сақ­тау ауди­ті;
мақ­са­ты - бас­қа жүй­е­лер мен рә­сім­дер­дің са­па­сы мен сәй­кест­і­гін ба­ға­лау, ұй­ым­дық құ­ры­лым­ды тал­дау және жүк­тел­ген мін­дет­тер­ді орын­дау үшін жет­кі­лік­ті­лік­ті ба­ға­лау бо­ла­тын опе­ра­ци­я­лық аудит;
мақ­са­ты - банк­тің ал­ға қой­ған мақ­са­ты шең­бе­рін­де тәу­е­кел мен ба­қы­ла­у­ға ме­недж­мент көз­қа­ра­сы­ның са­па­сын ба­ға­лау бо­ла­тын ме­недж­мент ауди­ті жа­та­ды.
Іш­кі аудит қыз­ме­ті­нің бас­шы­лы­ғы бар­лық тап­сы­ры­л­ған мін­дет­тер­ді орын­дау жос­па­рын дай­ын­дай­ды. Аудит жос­па­ры­на іш­кі аудит бой­ын­ша жос­пар­лан­ған жұ­мыстың кесте­сі мен мер­зім­ді­лі­гі жа­та­ды. Аудит жос­па­ры тәу­е­кел­дер­ге ба­қы­лау жа­са­удың әді­сте­ме­лік ба­ға­сы­на негіз­дел­ген. Тәу­е­кел­дер­ді бас­қа­ру­ды ба­ға­ла­уда іш­кі ауди­тор­дың банк­тің негіз­гі қыз­ме­ті мен оған бай­ла­ны­сты тәу­е­кел­дер­ді қа­был­да­уы құ­жат­тан­ды­ры­ла­ды.
Іш­кі аудит қыз­ме­ті­нің бас­шы­лы­ғы тәу­е­кел­дер­ді ба­ға­лау әді­сте­ме­сі­нің прин­ципте­рін жа­з­ба­ша бел­гі­лей­ді және қыз­мет­тің жа­ңа ба­ғыт­та­рын есеп­ке ала оты­рып, іш­кі ба­қы­лау жүй­е­сін­де­гі неме­се жұ­мыс про­це­сін­де­гі өзге­рі­стер­ді көр­се­ту үшін олар­ды тұ­рақ­ты түр­де жа­ңар­тып оты­ра­ды.
Тәу­е­кел­дер­ді тал­дау ке­зін­де қыз­мет­тің ба­ғыт­та­ры мен банк­тің бө­лім­ше­ле­рі, сон­дай-ақ іш­кі ба­қы­лау жүй­е­сі тек­се­рі­ле­ді. Тәу­е­кел­дер­ді тал­дау нәти­же­ле­рі­нің негі­зін­де қыз­мет­тің әр­бір тү­ріне тән тәу­е­кел­дер дә­ре­же­сін ес­ке­ре оты­рып бір­не­ше жы­л­ға аудит жос­па­ры дай­ын­да­ла­ды. Жос­пар­да кү­ті­ле­тін әзір­ле­ме­лер мен ин­но­ва­ци­я­лар ес­ке­рі­ле­ді, әдет­те қыз­мет­тің жа­ңа түр­ле­рі ке­зін­де тәу­е­кел­дің ба­рын­ша жо­ға­ры дә­ре­же­сі және ақы­л­ға қо­ным­ды мер­зім­де аудит­ті қам­ту ни­е­ті қыз­мет пен бө­лім­ше түр­ле­рі­нен ма­ңы­зды.
Аудит жос­па­ры­на ар­найы тек­се­ру­лер, қо­ры­тын­ды шы­ға­ру мен оқы­ту си­яқ­ты бас­қа мін­дет­тер­ді орын­да­у­ға ар­нал­ған уа­қыт жа­та­ды. Бұл жос­пар­ға штат­ты то­лық­ты­ру мен бас­қа қа­жет­ті­лік­тер­ге ар­нал­ған қа­жет­ті ре­сур­стар атап көр­се­ті­л­ген бө­лім де кі­ре­ді.
Аудит жос­па­рын іш­кі аудит қыз­ме­ті жа­сай­ды және ди­рек­тор­лар ке­ңе­сі бе­кі­те­ді.
Аудит­тің әр­бір мін­де­тін орын­дау үшін аудит­тің бағ­дар­ла­ма­сын дай­ын­дау қа­жет. Аудит бағ­дар­ла­ма­сын­да аудит­ті жүр­гі­зу мақ­са­ты ба­ян­да­ла­ды. Аудит­тің мін­дет­тер­ді орын­да­уы­ның бар­лық рә­сім­де­рі қо­ры­тынды­да­ғы ба­ға­ла­у­ға ак­цен­ті бар жүр­гі­зі­л­ген тек­се­ру­лер­дің нәти­же­ле­рі көр­се­ті­л­ген сәй­кес жұ­мыс құ­жат­та­ры­мен ре­сім­де­ле­ді. Әр­бір тап­сыр­ма бой­ын­ша жа­з­ба­ша ауди­тор­лық қо­ры­тын­ды дай­ын­да­ла­ды. Ауди­тор­лық қо­ры­тынды­да аудит­тің мақ­са­ты мен ауқы­мы ба­ян­да­ла­ды. Он­да сон­дай-ақ тұ­жы­рым­дар мен ұсы­ным­дар бар. Банк бас­шы­лы­ғы іш­кі аудит қыз­ме­ті­нің ұсы­ным­да­рын уақ­ты­лы орын­да­уды қам­та­ма­сыз ету ке­рек.
Іш­кі аудит қыз­ме­ті оның ұсы­ным­да­рын орын­да­уды қа­да­ға­лай­ды және жар­ты жыл­да ке­мін­де бір рет кор­по­ра­тив­тік бас­қа­ру ме­ха­низ­міне бай­ла­ны­сты банк бас­шы­лы­ғы­на, ди­рек­тор­лар ке­ңе­сіне есеп дай­ын­дай­ды.
Іш­кі аудит қыз­ме­ті­нің бас­шы­сы іш­кі аудит­тің прин­ципте­рін іш­кі аудит қыз­ме­ті­нің сақ­та­уын қам­та­ма­сыз ету­ге жа­у­ап­ты бо­ла­ды.
Іш­кі аудит қыз­ме­ті­нің бас­шы­сы іш­кі аудит­тің се­нім­ді стан­дарт­та­ры­ның сақ­та­луын қам­та­ма­сыз ете­ді. Со­ның ішін­де, іш­кі аудит қыз­ме­ті­нің бас­шы­сы аудит жос­па­рын, іш­кі аудит қыз­ме­ті жұ­мысы­ның бағ­дар­ла­ма­сын, әді­сте­ме­ле­рі мен рә­сім­де­рін әзір­ле­уді қам­та­ма­сыз ете­ді. Іш­кі аудит қыз­ме­ті­нің бас­шы­сы қыз­мет­кер­лер­дің кә­сі­би құ­зы­рет­ті­лі­гі мен олар­ды оқы­ту­ды және қа­жет­ті ре­сур­стар­дың бо­луын қам­та­ма­сыз ете­ді. Іш­кі аудит қыз­ме­ті ди­рек­тор­лар ке­ңе­сі­нің ал­дын­да үне­мі есеп бе­ре­ді және іш­кі ба­қы­лау жүй­е­сі­нің ти­ім­ді­лі­гі және іш­кі аудит қыз­ме­ті­нің мақ­са­ты­на же­туі жө­нін­де оған ке­ңес бе­ре­ді, оның ішін­де бас­шы­лық­қа және/неме­се ди­рек­тор­лар ке­ңе­сіне аудит жос­па­ры­ның орын­да­лу ба­ры­сы ту­ра­лы ақ­па­рат бе­ре­ді.
Ди­рек­тор­лар ке­ңе­сі іш­кі аудит қыз­ме­ті­нің ұй­ым­да­сты­ры­луын (қыз­мет­кер­лер­ге қа­ты­сты тә­р­із­ді, бас­қа қа­ты­на­стар­да да), аудит жос­па­рын, іс­тел­ген жұ­мыс ту­ра­лы есеп­тер­ді, іш­кі аудит қыз­ме­ті ұсы­ным­да­ры­ның қы­сқа­ша маз­мұ­ны мен олар­дың орын­да­луы­мен бо­ла­тын іс жағ­дай­ын қа­рас­ты­ра­ды.
Банк іш­кі аудит қыз­ме­ті­нің анық­та­ған жөн­сіз­дік­те­рін жою жө­нін­де­гі ша­ра­лар­ды қа­был­да­у­ға ба­қы­лау (қай­та­дан тек­се­ру жүр­гі­зу­ді қо­са оты­рып); ұсы­ным­дар­ды орын­дау және анық­тал­ған жөн­сіз­дік­тер­ді жою жө­нін­де­гі қа­был­дан­ған ша­ра­лар ту­ра­лы ақ­па­рат­ты іш­кі аудит қыз­ме­ті­нің жар­ты жыл­да ке­мін­де бір рет ди­рек­тор­лар ке­ңе­сіне, ат­қа­ру­шы ор­ган­ға бе­ру тәр­ті­бін бел­гі­лей­ді.
Банк­тің ди­рек­тор­лар ке­ңе­сі банк ком­пла­енс-тәу­е­ке­лін бас­қа­ру­ды қам­та­ма­сыз ету­ге жа­у­ап бе­ре­ді. Ди­рек­тор­лар ке­ңе­сі ком­пла­енс-тәу­е­ке­лін тұ­рақ­ты бас­қа­ру­дың тұ­рақ­ты және ти­ім­ді жұ­мыс іс­те­уін бел­гі­лей­тін құ­жат­ты қо­сқан­да­ғы ком­пла­енс бас­қа­ру са­я­са­тын ма­құл­да­ды.
Ди­рек­тор­лар ке­ңе­сі неме­се ди­рек­тор­лар ке­ңе­сі­нің жа­нын­да­ғы ко­ми­тет­тер бір жыл­дан кем емес мер­зім ара­лы­ғын­да ком­пла­енс-тәу­е­ке­лін бас­қа­ру­дың ти­ім­ді­лі­гіне ба­ға бе­ре­ді.
Банк­тің ди­рек­тор­лар ке­ңе­сі банк ком­пла­енс-тәу­е­ке­лін бас­қа­ру­дың ти­іс­ті са­я­са­ты­ның бо­луы­на жа­у­ап бе­ре­ді.
Банк­тің ди­рек­тор­лар ке­ңе­сі ком­пла­енс қыз­ме­ті мә­се­ле­ле­рін ти­ім­ді ше­шу­ді банк бас­қар­ма­сы ар­қы­лы қам­та­ма­сыз ете оты­рып, жа­у­ап бе­ре­ді. Ди­рек­тор­лар ке­ңе­сі осы өкі­лет­тіктер­ді ди­рек­тор­лар ке­ңе­сі­нің жа­нын­да­ғы ти­іс­ті ко­ми­тет­ке бе­ре ала­ды.
Банк бас­қар­ма­сы ком­пла­енс-тәу­е­ке­лін ти­ім­ді бас­қа­ру­ға жа­у­ап бе­ре­ді.
Банк бас­қар­ма­сы ком­пла­енс-тәу­е­кел­ді бас­қа­ру са­я­са­ты­ның іс­ке асуы­на және ком­пла­енс-тәу­е­кел­ді бас­қа­ру са­я­са­ты­ның сақ­та­луын қам­та­ма­сыз ету­ге және ди­рек­тор­лар ке­ңе­сіне ком­пла­енс-тәу­е­кел­ді бас­қа­ру­дың ти­ім­ді­лі­гі ту­ра­лы есеп ұсы­ну­ға жа­у­ап­ты бо­ла­ды.
Банк бас­қар­ма­сы ком­пла­енс-тәу­е­кел­ді бас­қа­ру­дың негіз­гі прин­ципте­рін бас­қар­ма­ның және банк қыз­мет­кер­ле­рі­нің сақ­тау қа­жет­ті­гі көр­се­ті­л­ген ком­пла­енс-тәу­е­кел­ді­лік­ті бас­қа­ру са­я­са­тын әзір­ле­у­ге жа­у­ап бе­ре­ді.
Бас­қар­ма ком­пла­енс-тәу­е­ке­лін бас­қа­ру са­я­са­тын сақ­та­уды қам­та­ма­сыз ете­ді және ком­пла­енс-тәу­е­ке­лі анық­тал­ған жағ­дай­да тү­зе­ту және тәр­тіп­тік ша­ра­лар қа­был­дай­ды.
Банк бас­қар­ма­сы ком­пла­енс-қыз­ме­ті­мен бір­ле­сіп:
жыл сай­ын ком­пла­енс-тәу­е­ке­лі­нің пай­да бо­луы про­бле­ма­ла­рын бі­ре­гей­лен­ді­ре­ді және ба­ға­лай­ды және олар­ды жою жө­нін­де­гі іс-ша­ра­лар Жос­па­рын бе­кі­те­ді. Іс-ша­ра­лар Жос­па­рын­да ком­пла­енс-тәу­е­ке­лін бас­қа­ру­дың кем­ші­лік­те­рі, ком­пла­енс-тәу­е­ке­лін ти­ім­ді бас­қа­ру үшін іш­кі са­я­сат­ты және рә­сім­дер­ді қай­та өң­деу қа­жет­ті­лі­гі көр­се­ті­ле­ді;
жыл сай­ын ком­пла­енс-тәу­е­ке­лін бас­қа­ру­дың ти­ім­ді­лі­гі ту­ра­лы ди­рек­тор­лар ке­ңе­сін ха­бар­дар ете­ді;
Қа­зақ­стан Рес­пуб­ли­ка­сы­ның заң­на­ма­лық та­лап­та­рын сақ­та­мау нәти­же­сін­де іс­кер бе­дел­ді жо­ғал­ту­ға неме­се шы­ғын­дар­ға алып ке­луі мүм­кін кез-кел­ген опе­ра­ци­я­лар ту­ра­лы ди­рек­тор­лар ке­ңе­сін де­реу ха­бар­дар ете­ді.
Ком­пла­енс қыз­ме­ті банк­те­гі ком­пла­енс-тәу­е­кел­ді бас­қа­ру­да тәу­ел­сіз бо­лып та­бы­ла­ды.
Ком­пла­енс қыз­ме­ті­нің ком­пла­енс-тәу­е­кел­ді бас­қа­ру    жө­нін­де­гі өзіне жүк­тел­ген өкі­лет­тіктер ая­сын­да ком­пла­енс-тәу­е­кел­ді бас­қа­ру бой­ын­ша жұ­мысты жү­зе­ге асы­ру­ға қа­жет­ті кез-кел­ген ақ­па­рат­ты алу рұқ­са­ты бар;
ком­пла­енс қыз­ме­ті­нің банк ая­сын­да ре­сми мәр­те­бе­сі, ала­тын ти­іс­ті ор­ны, өкі­лет­ті­гі мен тәу­ел­сіз­ді­гі бар және өзі­нің қыз­ме­тін банк­тің ди­рек­тор­лар ке­ңе­сі­мен жұ­мыс жос­па­рын әзір­леу және бе­кі­ту ар­қы­лы жү­зе­ге асы­ра­ды.
Ком­пла­енс-ба­қы­ла­у­шы­ны қыз­мет­ке ди­рек­тор­лар ке­ңе­сі та­ғай­ын­дай­ды.
Ком­пла­енс қыз­ме­ті ту­ра­лы ере­же со­ны­мен бір­ге мы­на­лар­ды көз­дей­ді:
ком­пла­енс-ба­қы­ла­у­шы­ның банк­тің ди­рек­тор­лар ке­ңе­сіне есеп­ті­лі­гін;
ком­пла­енс қа­ты­су­шы­ла­ры­ның ком­пла­енс-тәу­е­кел­ді бас­қа­ру бө­лі­гін­де ком­пла­енс-ба­қы­ла­у­шы­ға есеп­ті­лі­гін;
ком­пла­енс-ба­қы­ла­у­шы­ның және ком­пла­енс қа­ты­су­шы­ла­ры­ның мін­дет­те­рі мен өкі­лет­ті­лі­гін;
ком­пла­енс-ба­қы­ла­у­шы­ның және ком­пла­енс қа­ты­су­шы­ла­ры­ның ком­пла­енс-тәу­е­кел­ді бас­қа­ру бө­лі­гі бой­ын­ша олар­ға жүк­тел­ген жұ­мыстар бө­лі­гін­де­гі тәу­ел­сіз­ді­гі;
ком­пла­енс қыз­ме­ті­нің банк­тің бас­қа бө­лім­ше­ле­рі­мен және іш­кі аудит қыз­ме­ті­мен өза­ра
қа­рым-қа­ты­на­сы;
ком­пла­енс-тәу­е­ке­лін бас­қа­ру са­я­са­тын бұ­зу мүм­кін­ді­гін анық­тау және тек­се­ру жүр­гі­зу құқы­ғы және осы мін­дет­ті орын­дау үшін іш­кі және сырт­қы ма­ман­дар­ды қам­ту;
тек­се­ру­ле­рі­нің нәти­же­ле­рін банк бас­қар­ма­сы­на ашық көр­се­ту және ашу құқы­ғы және қа­жет болған­да банк­тің ди­рек­тор­лар ке­ңе­сіне біл­ді­ру құқы­ғы.
Ком­пла­енс қыз­ме­ті банк­тің кез-кел­ген бө­лім­ше­сі­мен өз же­ке ұсы­ны­сы бой­ын­ша ын­ты­мақ­та­стық ор­на­ту­ға және өз мін­дет­те­рін орын­дау үшін қа­жет­ті кез-кел­ген файл­дар мен есеп­тер­ді алу­ға құқы­лы.
Ком­пла­енс қыз­ме­ті­нің мін­дет­те­рін ти­ім­ді орын­дау үшін жет­кі­лік­ті ре­сур­ста­ры бар.
Ком­пла­енс қыз­ме­ті үшін қа­жет ре­сур­стар жет­кі­лік­ті және ком­пла­енс-тәу­е­кел­ді ти­ім­ді бас­қа­ру үшін сәй­кес бо­лу ке­рек.
Ком­пла­енс - ба­қы­ла­у­шы мен ком­пла­енс қа­ты­су­шы­ла­ры­ның ти­іс­ті бі­лік­ті­лі­гі, жұ­мыс тә­жі­ри­бе­сі, өз мін­дет­те­ме­ле­рін орын­дау үшін кә­сі­би және же­ке қа­си­е­ті бо­лу ке­рек.
Ком­пла­енс - ба­қы­ла­у­шы мен ком­пла­енс қа­ты­су­шы­ла­ры Қа­зақ­стан Рес­пуб­ли­ка­сы­ның заң­на­ма­ла­рын, банк­тің іш­кі ере­же­ле­рі мен рә­сім­де­рін бі­луі ке­рек.
Ком­пла­енс - ба­қы­ла­у­шы мен ком­пла­енс қа­ты­су­шы­ла­ры­ның кә­сі­би дағ­ды­ла­ры банк та­ра­пы­нан тұ­рақ­ты және жүй­е­лі оқы­ту­мен кө­тер­ме­ле­ніп оты­ра­ды.
Ком­пла­енс қыз­ме­ті­нің функ­ци­я­сы мен өкі­лет­ті­лі­гі банк­те туын­дай­тын ком­пла­енс-тәу­е­кел­ді бас­қа­ру­ға ба­ғыт­тал­ған.
Ком­пла­енс қыз­ме­ті өз мақ­сат­та­ры­на же­ту үшін мы­на­дай функ­ци­я­лар­ды орын­дай­ды:
банк қыз­ме­ті­нің, сон­дай-ақ оның қыз­мет­кер­ле­рі­нің қар­жы ры­но­гын­да­ғы іс-қи­мы­лы қар­жы ры­но­гы мен қар­жы­лық ұй­ым­дар­ды мем­ле­кет­тік рет­теу ту­ра­лы Қа­зақ­стан Рес­пуб­ли­ка­сы­ның заң­на­ма­сы­на және қар­жы ры­но­гын­да­ғы кә­сі­би қыз­мет стан­дарт­та­ры­на сәй­кес ке­лу­іне ба­қы­лау жа­са­уды жү­зе­ге асы­ра­ды;
банк қыз­мет­кер­ле­рі­нің банк­тің іш­кі құ­жат­та­ры­мен, банк­тің қар­жы ры­но­гын­да­ғы қыз­ме­ті мә­се­ле­ле­рі бой­ын­ша бас­қа­ру ор­ган­да­ры­ның ше­шім­де­рі­мен бел­гі­лен­ген қар­жы ры­но­гын­да­ғы қыз­мет­ті, қар­жы ры­но­гын­да­ғы опе­ра­ци­я­лар­ды (мәмі­ле­лер­ді) жүр­гі­зу стан­дарт­та­рын жү­зе­ге асы­ру ере­же­ле­рін сақ­та­уы­на ба­қы­лау жа­са­уды жү­зе­ге асы­ра­ды;
дер­бес неме­се банк­тің бас­қа бө­лім­ше­ле­рі­мен және ла­у­а­зым ие­ле­рі­мен бір­ле­се оты­рып, банк қыз­мет­кер­ле­рі­нің қар­жы ры­но­гын­да­ғы банк­тің қыз­ме­тін рет­тей­тін Қа­зақ­стан Рес­пуб­ли­ка­сы­ның қар­жы ры­но­гы мен қар­жы­лық ұй­ым­дар­ды мем­ле­кет­тік рет­теу ту­ра­лы заң­на­ма­ла­ры­на және қар­жы ры­но­гын­да­ғы кә­сі­би қыз­мет стан­дарт­та­ры­на сәй­кес ке­лу­ін, банк­тің іш­кі құ­жат­та­рын бұ­зу фак­ті­ле­рін зерт­тей­ді;
дер­бес неме­се банк­тің бас­қа бө­лім­ше­ле­рі және ла­у­а­зым ие­ле­рі­мен бір­ле­се оты­рып, кли­ент­тер мен контр­аген­дер­дің мәмі­ле­лер (опе­ра­ци­я­лар) бой­ын­ша банк­тің неме­се же­ке­ле­ген қыз­мет­кер­ле­рі­нің олар­дың қар­жы ры­но­гын­да­ғы банк қыз­ме­ті жө­нін­де­гі қыз­мет­тік мін­дет­те­рін орын­дау ке­зін­де­гі іс-қи­мы­лы­на ша­ғым­да­рын тек­се­ре­ді;
дер­бес неме­се банк­тің бас­қа бө­лім­ше­ле­рі­мен және ла­у­а­зым ие­ле­рі­мен бір­ле­се оты­рып, қыз­мет­те­рі қар­жы ры­но­гын­да­ғы опе­ра­ци­я­лар­мен (мәмі­ле­лер­мен) бай­ла­ны­сты банк­тің же­ке­ле­ген қыз­мет­кер­ле­рі және бө­лім­ше­ле­рі­нің жұ­мысын­да анық­тал­ған тәр­тіп­сіз­дік­тер және кем­ші­лік­тер­ді жою жө­нін­де­гі ұсы­ным­дар­ды, сон­дай-ақ атал­ған бө­лім­ше­лер­де­гі жұ­мысты оң­тай­лан­ды­ру бой­ын­ша ұсы­ным­дар­ды әзір­лей­ді және бас­шы­лық­қа ұсы­на­ды;
қыз­мет­кер­лер­дің қыз­мет­тік мін­дет­те­рі­нің тіз­бе­сін ес­ке­ре оты­рып, қар­жы ры­но­гын­да­ғы банк қыз­ме­тін рет­тей­тін, банк­тің іш­кі құ­жат­та­ры­ның та­лап­та­ры­мен банк­тің бар­лық қыз­мет­кер­ле­рін та­ны­сты­ру бой­ын­ша банк­те­гі жұ­мыстар­ды ұй­ым­да­сты­ру­ды ба­қы­лай­ды;
нақ­ты опе­ра­ци­я­лар­дың (мәмі­ле­лер­дің) неме­се олар­дың бө­лік­те­рі­нің Қа­зақ­стан Рес­пуб­ли­ка­сы­ның қар­жы ры­но­гы мен қар­жы­лық ұй­ым­дар­ды мем­ле­кет­тік рет­теу ту­ра­лы заң­на­ма­ла­ры­на және қар­жы ры­но­гын­да­ғы кә­сі­би қыз­мет стан­дарт­та­ры­на сәй­кес ке­лу­іне қа­ты­сты сұ­ра­ту­лар бой­ын­ша ке­ңе­стер бе­ре­ді;
ком­пла­енс-тәу­е­кел­дің мо­ни­то­рин­гі жү­зе­ге асы­ры­ла­ды. Мо­ни­то­ринг нәти­же­ле­рі ком­пла­енс-тәу­е­кел­ді бас­қа­ру­дың іш­кі рә­сім­де­рі­мен сәй­кес есеп тү­рін­де ұсы­ны­ла­ды;
туын­дай­тын про­бле­ма­лар­ды ше­шу­де өза­ра іс-қи­мыл жа­сау қа­жет­ті­лі­гіне, ком­пла­енс-тәу­е­кел­дің туын­да­уы­на бай­ла­ны­сты про­бле­ма­лар бой­ын­ша қыз­мет­кер­лер­ді оқы­ту­ды жү­зе­ге асы­ра­ды;
іш­кі са­я­сат пен рә­сім­дер­ді бе­кі­ту ар­қы­лы ком­пла­енс-тәу­е­кел ту­ра­лы банк қыз­мет­кер­ле­рі үшін іш­кі бас­шы­лық­ты әзір­лей­ді. Ком­пла­енс қыз­ме­ті­нің ағым­да­ғы есеп бе­ру тәр­ті­бі банк­тің іш­кі құ­жат­та­ры­мен бел­гі­ле­не­ді.
Ком­пла­енс-ба­қы­ла­у­шы банк Бас­қар­ма­сын ха­бар­дар ете­ді:
қыз­мет­кер­лер­дің Қа­зақ­стан Рес­пуб­ли­ка­сы­ның қар­жы ры­но­гы мен қар­жы­лық ұй­ым­дар­ды мем­ле­кет­тік рет­теу ту­ра­лы заң­на­ма­ла­рын және қар­жы ры­но­гын­да­ғы кә­сі­би қыз­мет стан­дарт­та­рын, банк­тің қар­жы ры­но­гын­да­ғы қыз­ме­тін рет­тей­тін банк­тің іш­кі құ­жат­та­рын бұ­зу ту­ра­лы анық­тал­ған жағ­дай­лар жай­лы;
банк­тің тек­се­ру­ші бө­лім­ше­ле­рі­нің бас­шы­ла­ры­ның жол бе­рі­л­ген тәр­тіп бұ­зу­лар­ды жою және олар­дың қо­ры­тындысы ту­ра­лы не осын­дай қа­был­дан­ған ша­ра­ла­ры ту­ра­лы;
жыл сай­ын ком­пла­енс-тәу­е­кел­ді ба­қы­лау ту­ра­лы банк­тің Ди­рек­тор­лар ке­ңе­сіне есеп бе­ре­ді.
Ком­пла­енс-ба­қы­ла­у­шы және ком­пла­енс қа­ты­су­шы­ла­ры өз функ­ци­я­ла­рын жү­зе­ге асы­ру ке­зін­де:
әр­бір тек­се­ру фак­ті­сіне то­лық құ­жат­та­ма жа­са­уды қам­та­ма­сыз ету­ді және тек­се­ру ба­ры­сын­да қа­рал­ған бар­лық мә­се­ле­лер­ді көр­се­те­тін тек­се­ру нәти­же­ле­рі бой­ын­ша қо­ры­тын­ды­лар­ды, анық­тал­ған жөн­сіз­дік­тер мен қа­те­лер­ді, олар­ды жою жө­нін­де­гі ұсы­ным­дар­ды ре­сім­де­уді қам­та­ма­сыз ету­ді;
ба­қы­лау ба­ры­сын­да­ғы ат­қа­ры­л­ған жұ­мыстың және жүр­гі­зі­ле­тін тек­се­ру­дің ба­ры­сы­на, сон­дай-ақ олар­дың нәти­же­ле­рі­нің дұ­ры­стығ­ы­на се­ну­ге мүм­кін­дік бе­ре­тін құ­жат­тар­дың бо­луын қам­та­ма­сыз ету­ді (не құ­жат­тың сақ­та­лы­нып тұр­ған же­рі ту­ра­лы ақ­па­рат);
ти­іс­ті бө­лім­ше­лер­ден алын­ған құ­жат­тар­дың сақ­та­луын және қай­та­ры­луын қам­та­ма­сыз ету­ді;
алын­ған ақ­па­рат­тың құ­пи­я­лы­лы­ғын сақ­та­уды;
кем­ші­лік­тер­ді жою үшін ша­ра­лар қол­да­ну­ға, сон­дай-ақ же­ке­ле­ген қыз­мет­кер­лер­дің жұ­мыста­ры­на тал­дау жа­сау мақ­са­ты­мен тек­се­ру­лер­дің қо­ры­тындысы бой­ын­ша банк бас­шы­лы­ғы­на және банк­тің сәй­кес бө­лім­ше­ле­ріне қо­ры­тын­ды ұсы­ну­ға.
Екiншi деңгейдегi банктерде
тәуекелдердi басқару және
iшкi бақылау жүйелерiнiң
болуына қойылатын талаптар
туралы нұсқаулыққа 3-қосымша
Банктік заем операцияларын жүргiзуге қойылатын талаптар
Та­лап­тың ата­уы
Та­лап­тар­дың кри­те­рий­ле­рі
Банк­тің кре­дит­тік тәу­е­кел­ді ба­қы­лау жө­нін­де­гі са­я­са­ты бар.
Бас­қар­ма ба­лан­стық және ба­лан­стан тыс опе­ра­ци­я­лар бой­ын­ша банк­тің және оның ен­ші­лес ұй­ым­да­ры­ның кре­дит­тік тәу­е­кел­ге ұшы­рау мо­ни­то­рин­гін жү­зе­ге асы­ра­ды;
ди­рек­тор­лар ке­ңе­сі кре­дит­тер са­па­сын ба­ға­лау рә­сім­де­рін бел­гі­лей­ді;
ди­рек­тор­лар ке­ңе­сі және бас­қар­ма про­ви­зи­я­лар­ды қа­лып­та­сты­ру және жік­тел­ген ак­тив­тер­ді есеп­тен шы­ға­ру рә­сім­де­рін бел­гі­ле­ді;
бас­қар­ма ай­ы­на ке­мін­де бір рет ба­лан­стық және ба­лан­стан тыс мін­дет­те­ме­лер бой­ын­ша банк ак­тив­те­рі­нің са­па­сы­на және кре­дит тәу­е­ке­лі­нің дең­гей­іне тал­дау жүр­гі­зе­ді, банк­тік қар­жы жағ­дай­ы­на кре­дит­тік тәу­е­кел­дің әсер ету дә­ре­же­сін ай­қын­дай­ды.
Ди­рек­тор­лар ке­ңе­сі кре­дит­те­умен бай­ла­ны­сты банк қыз­мет­кер­ле­рі мүд­де­ле­рі­нің қай­шы­лы­ғы­ның тәу­е­ке­лін шек­тей­тін рә­сім­дер бел­гі­ле­ді.
Банк­тің кре­дит бө­лім­ше­сі­нің қыз­мет­кер­ле­рі мүд­де­лер қай­шы­лы­ғы тәу­е­ке­лін шек­тей­тін рә­сім­дер­ді сақ­тау ар­қы­лы функ­ци­о­нал­дық мін­дет­те­рін жү­зе­ге асы­ра­ды;
іш­кі аудит қыз­ме­ті жы­лы­на ке­мін­де бір рет кре­дит бө­лім­ше­сі қыз­мет­кер­ле­рі­нің мүд­де­лер қай­шы­лы­ғы тәу­е­ке­лін шек­тей­тін са­я­сат­ты және рә­сім­дер­ді сақ­та­уы­на тек­се­ру жүр­гі­зе­ді.
Ди­рек­тор­лар ке­ңе­сі ба­қы­лау са­я­са­ты­ның және кре­дит тәу­е­ке­лі­нің мо­ни­то­рин­гін, оның ішін­де шо­ғыр­лан­ды­ры­л­ған негіз­де бе­кіт­ті.
Тәу­е­кел­дер­ді бас­қа­ру бө­лім­ше­сі тоқ­са­ны­на ке­мін­де бір рет банк­тің кре­дит тәу­е­ке­лін шо­ғыр­лан­ды­ру­ды анық­тау мақ­са­тын­да және шо­ғыр­лан­ды­ры­л­ған негіз­де, оның ішін­де за­ем­шы­лар, эко­но­ми­ка са­ла­ла­рын­да, ел/ай­мақ бө­лі­гін­де есеп­ті ке­зең ішін­де жүр­гі­зі­л­ген банк­тік за­ем опе­ра­ци­я­ла­ры­ның мо­ни­то­рин­гін жүр­гі­зе­ді;
тәу­е­кел­дер­ді бас­қа­ру бө­лім­ше­сі мо­ни­то­ринг жүр­гі­зе­ді және тоқ­са­ны­на ке­мін­де бір рет бас­қар­ма­ға және жар­ты жыл­да ке­мін­де бір рет - ди­рек­тор­лар ке­ңе­сіне банк­тің кре­дит тәу­е­ке­лі, оның ішін­де шо­ғыр­лан­ды­ры­л­ған негіз­де за­ем­шы­лар, эко­но­ми­ка са­ла­ла­ры, ел/ай­мақ бө­лі­гі бой­ын­ша мә­лі­мет­тер­ді ұсы­на­ды;
ди­рек­тор­лар ке­ңе­сі қы­сқа мер­зім­ді, ор­та мер­зім­ді және ұзақ мер­зім­ді ке­зең­дер­ге кре­дит тәу­е­ке­лін өл­шеу мен бо­лжам­ды ба­ға­лау рә­сім­де­рін бе­кі­те­ді;
кре­дит тәу­е­ке­лін өл­шеу және бо­лжам­ды ба­ға­лау рә­сім­де­рі мы­на­дай па­ра­метр­лер кі­ре­тін кре­дит тәу­е­ке­лі­нің үл­гі­ле­рін пай­да­ла­ну­ды көз­дей­ді:
кре­дит тәу­е­ке­лі ба­стал­ған кез­де­гі шы­ғыс (зи­ян) дең­гейі, кре­дит тәу­е­ке­лі­нің дә­ре­же­сі бой­ын­ша ак­тив­тер­ді бө­лу, кре­дит тәу­е­ке­лі­нің дә­ре­же­сі бой­ын­ша ак­тив­тер­ді бө­лу­дің өзге­ру бо­лжа­мы, әр түр­лі ак­тив­тер­дің кре­дит тәу­е­ке­лі­нің өза­ра бай­ла­ны­сы, кре­дит тәу­е­ке­ліне бай­ла­ны­сты қа­был­дан­ған мін­дет­те­ме­лер бой­ын­ша тәу­е­кел­дің ық­ти­мал мөл­ше­рі­нің бо­лжа­мы, кре­дит тәу­е­ке­лі­нің дә­ре­же­сі бой­ын­ша банк­тің кре­дит тәу­е­ке­лі­мен бай­ла­ны­сты са­ла­лар мен ел­дер­ді бө­лу, кре­дит тәу­е­ке­лі үл­гі­ле­рі­нің жо­ға­ры­да көр­се­ті­л­ген па­ра­метр­ле­рі бой­ын­ша есеп­тер­ді дай­ын­дау;
бас­қар­ма жа­ңа банк қыз­мет­те­рін банк­тің ұсы­нуы­на неме­се эко­но­ми­ка­ның жа­ңа сек­тор­ла­ры не ай­мақ­та­ры­на банк қыз­ме­тін көр­се­ту­ге бай­ла­ны­сты кре­дит тәу­е­кел­де­ріне тал­дау жүр­гі­зе­ді.
Ди­рек­тор­лар ке­ңе­сі са­ра­лау (кре­дит тәу­е­кел­де­рі­нің дең­гейі бой­ын­ша бө­лу) са­я­са­тын, ал бас­қар­ма банк рей­тин­гі­ле­рі (дең­гей­ле­рі) негі­зін­де кре­дит­тер­ді са­ра­лау рә­сім­де­рін бе­кіт­ті.
Кре­дит тәу­е­ке­лін са­ра­лау са­я­са­ты, оның ішін­де:
сан­дық және са­па­лық фак­тор­лар негі­зін­де кор­по­ра­тив­тік рей­тин­гі­ні ие­ле­ну­дің ке­зең­ді­лі­гі;
за­ем­шы­лар­дың рей­тин­гін ес­ке­ре оты­рып, за­ем бой­ын­ша кре­дит­тік ли­мит­тер­ді және сый­а­қы мөл­шер­ле­ме­ле­рін бел­гі­леу;
рей­тинг бой­ын­ша шы­ғын­дар мо­ни­то­рин­гі­нің ке­зең­ді­лі­гі;
рей­тин­гі­нің ең тө­мен­гі рұқ­сат еті­л­ген дең­гей­іне за­ем­шы­ның сәй­кес ке­луі ке­зін­де за­ем бе­ру ту­ра­лы ше­шім қа­был­дау.
Ди­рек­тор­лар ке­ңе­сі са­ра­лау про­це­сі­нің (рей­тинг­тік ба­ға­лар­дың) шы­най­ы­лы­ғын тек­се­ру мақ­са­тын­да, оның ішін­де кре­дит бе­ру, про­ви­зи­я­лар­ды (ре­зерв­тер­ді) қа­лып­та­сты­ру­дың кре­дит­тік тал­дау функ­ци­я­сы­ның тәу­ел­сіз­ді­гін көз­дей­тін іш­кі кре­дит­тік тал­да­уды жүр­гі­зу са­я­са­тын бел­гі­ле­ді.
Іш­кі кре­дит­тік тал­дау са­я­са­ты:
за­ем­дар­ды, қо­сым­ша шо­ғыр­лан­ды­ры­л­ған негіз­де са­ра­лау (дең­гей­ле­рі бой­ын­ша бө­лу) шы­най­лы­лы­ғын ке­зең-ке­зең­мен тек­се­ру­ді;
про­ви­зи­я­лар­дың (ре­зерв­тер­дің) банк­тің іш­кі құ­жат­та­ры­мен, уәкі­лет­ті ор­ган­ның нор­ма­тив­тік құқық­тық ак­ті­ле­рі­мен сәй­кес қа­лып­та­суы­ның шы­най­лы­лы­ғын ке­зең-ке­зең­мен тек­се­ру­ді;
туын­ды құ­рал­дар­мен, фор­вард­тық ва­лю­та­лық мәмі­ле­лер­мен, қар­жы мін­дет­те­ме­ле­рі­мен бай­ла­ны­сты банк­тің ба­лан­стан тыс опе­ра­ци­я­ла­рын са­ра­лау (дең­гей­лер бой­ын­ша бө­лу) шы­най­ы­лы­ғын ке­зең-ке­зең­мен тек­се­ру­ді көз­дей­ді.
Бас­қар­ма іш­кі кре­дит­тік тал­да­удың рә­сім­де­рін бе­кіт­ті.
Іш­кі кре­дит тал­да­уы­ның рә­сім­де­рі мы­на­лар­ды көз­дей­ді:
банк­тің кре­дит порт­фе­лі кө­ле­мі­нің елу бір про­цен­ті­нен кем емес жыл сай­ын­ғы тек­се­ру­ді;
іш­кі кре­дит тал­да­уы­ның нәти­же­ле­рін тек­се­ру­ге жа­у­ап бе­ре­тін және іш­кі тал­да­уды жү­зе­ге асы­ра­тын бө­лім­ше және банк қыз­мет­кер­ле­рін;
кре­дит­тік тал­да­уды жүр­гі­зу бой­ын­ша функ­ци­я­лар­ды жү­зе­ге асы­ра­тын тұ­лға­лар­ға бі­лік­ті­лік та­лап­та­рын.
Кре­дит­тік тал­дау рә­сім­де­рі ди­рек­тор­лар ке­ңе­сі­нің және бас­қар­ма­ның кре­дит­тік тал­дау нәти­же­ле­рі ту­ра­лы есеп­тер­ді ұсы­ну­дың ке­зең­ді­лі­гін бел­гі­лей­ді.
Іш­кі кре­дит­тік тал­дау рә­сім­де­рі:
ди­рек­тор­лар ке­ңе­сіне және бас­қар­ма­ға кре­дит­тік тал­дау жүр­гі­зу нәти­же­ле­рі ту­ра­лы есеп­тер­ді ке­зең ке­зең­мен ұсы­ну­ды;
кре­дит­тік тал­дау нәти­же­ле­рі ту­ра­лы есеп­те көр­се­ті­л­ген ны­сан­дар­ды және қо­сым­ша мә­лі­мет­тер­ді;
есеп­тер­ді қа­рау нәти­же­ле­рі бой­ын­ша ди­рек­тор­лар ке­ңе­сі неме­се бас­қар­ма қа­был­да­ған ше­шім­дер­ді банк бө­лім­ше­ле­рі­нің орын­да­уын ба­қы­лау тәр­ті­бін ай­қын­дай­ды;
Бас­қар­ма за­ем­дар бе­ру бой­ын­ша ше­шім қа­был­да­у­ға уәкі­лет­ті банк­тің бас­шы қыз­мет­кер­ле­рі ту­ра­лы ере­же­ні бе­кіт­ті.
Іш­кі аудит қыз­ме­ті за­ем бе­ру ту­ра­лы ше­шім қа­был­дай­тын банк­тің бас­шы қыз­мет­кер­ле­рі­нің банк­тің іш­кі ере­же­ле­рін­де ай­қын­дал­ған ла­у­а­зым­дық өкі­лет­тікте­ріне сәй­кест­і­гін тек­се­ре­ді;
за­ем бе­ру ту­ра­лы ше­шім қа­был­да­у­ға уәкі­лет­ті банк­тің бас­шы қыз­мет­кер­ле­рі ту­ра­лы ере­же за­ем бе­ру ту­ра­лы ше­шім қа­был­дай­тын өкі­лет­ті тұл­ға­ға бі­лік­ті­лік және кә­сі­би та­лап­тар­ды ай­қын­дай­ды;
Ди­рек­тор­лар ке­ңе­сі кре­дит­теу бой­ын­ша, оның ішін­де банк за­е­мы шар­тта­рын­да мін­дет­ті көр­се­ті­лу­ге жа­та­тын та­лап­тар­ды қа­рас­ты­ра­тын құ­жат­тар­ды жүр­гі­зу жө­нін­де­гі са­я­сат­ты бе­кіт­ті.
Кре­дит­теу бой­ын­ша құ­жат­тар­ды жүр­гі­зу са­я­са­ты: банк за­е­мы шар­тта­рын­да мін­дет­ті көр­се­ті­лу­ге, оның ішін­де за­ем­шы­ға за­ем бой­ын­ша мін­дет­те­ме­ле­рін уақ­ты­лы және то­лық орын­дау мүм­кін­ді­гіне жа­ғым­сыз әсер ете­тін қар­жы ере­же­сі және өзге де мә­лі­мет­тер ту­ра­лы ақ­па­рат­ты за­ем­шы­ға ашу­ға жа­та­тын та­лап­тар­ды;
Қа­зақ­стан Рес­пуб­ли­ка­сы­ның ре­зи­дент еме­сте­рін кре­дит­теу ке­зін­де - ше­тел мем­ле­кет­те­рі­нің заң­на­ма­ла­ры­на құқық­тық са­рап­тау жүр­гі­зу­ді ай­қын­дай­ды.
Тәу­е­кел­дер­ді бас­қа­ру бө­лім­ше­сі за­ем­шы­ның кре­дит қа­бі­лет­ті­лі­гін ти­ім­ді ба­ға­ла­у­ға тал­дау жүр­гі­зе­ді;
Ди­рек­тор­лар ке­ңе­сі  мы­на­дай кри­те­рий­лер­ді бе­кі­те­ді:
за­ем­шы­ның есеп са­я­са­ты­ның қол­да­ны­лып жүр­ген есеп және есеп бе­ру стан­дарт­та­ры­на, за­ем­шы­лар­дың қар­жы есеп­те­рі­нің шы­най­лы­лы­ғы­на сәй­кест­і­гін ба­ға­лау;
за­ем­шы­ның бас және ен­ші­лес ұй­ым­да­ры­ның қар­жы жағ­дай­ын ба­ға­ла­удың дұ­ры­стығ­ын ба­ға­лау;
за­ем­шы­ның бе­де­лі мен іс­кер­лік бет-бей­не­сін ба­ға­лау;
за­ем­шы­ның тех­но­ло­ги­я­лық өн­ді­ріс са­ла­сы­ның жағ­дай­ын және ти­ім­ді­лі­гін ба­ға­лау;
за­ем­шы­ның за­ем құ­рал­да­рын  пай­да­ла­нуын тек­се­ру;
мы­на­дай фак­тор­лар­ды ес­ке­ре оты­рып, за­ем­шы­ның за­ем­ды өте­уі­нің де­рек көз­де­рін тек­се­ру:
өн­ді­рі­стік пер­спек­ти­ва­ла­ры, са­ту ди­на­ми­ка­сы, қы­сқа мер­зім­ді ак­тив­те­рі­нің са­па­сы, бо­рыш­қа қыз­мет көр­се­ту­ге қой­ы­ла­тын та­лап­тар­мен са­лы­стыр­ған­да бо­ры­шты өте­у­ге бө­лі­нуі мүм­кін кі­рі­стің со­ма­сы;
за­ем­шы­ның биз­нес-жос­па­ры­ның ти­ім­ді­лі­гін ба­ға­лау.
Ди­рек­тор­лар ке­ңе­сі за­ем­шы­ның өн­ді­рі­стік қыз­мет көр­сет­кіш­те­рін банк­тің тек­се­ру­ін қа­рас­ты­ра­тын за­ем­шы­лар мо­ни­то­рин­гі­нің са­я­са­тын, ал бас­қар­ма оның рә­сім­де­рін бе­кіт­ті.
За­ем­шы мо­ни­то­рин­гі­нің са­я­са­ты мен рә­сім­де­рі банк­тің:
заң­ды тұ­лға­лар­дың-за­ем­шы­лар­дың, оның ішін­де жы­л­жы­май­тын мү­лік­ке бе­рі­л­ген за­ем­дар бой­ын­ша қар­жы­лық тал­дау жүр­гі­зу;
қар­жы есеп­те­рін­де­гі де­ректер­ді жи­нау және тал­дау негі­зін­де за­ем­шы­ның қар­жы жағ­дай­ын­да­ғы өзге­рі­стер­ді қа­да­ға­лау;
қар­жы­лық тал­дау ар­қы­лы за­ем қа­ра­жат­та­рын пай­да­ла­ну ти­ім­ді­лі­гін тек­се­ру;
ба­лан­стық және ба­лан­стан тыс опе­ра­ци­я­лар­ды қо­са ал­ған­да, банк­тің мен­шік­ті ка­пи­та­лы­нан бес про­цент аса­тын со­ма­ның тәу­е­кел­де­рін тек­се­ру;
оның негіз­гі және ен­ші­лес ұй­ым­да­рын ес­ке­ре оты­рып, за­ем­шы­ның шо­ғыр­лан­ды­ры­л­ған кре­дит тәу­е­ке­лін ба­қы­лау тәр­ті­бін ай­қын­дай­ды.
Ди­рек­тор­лар ке­ңе­сі қар­жы­лық жағ­дайы тұ­рақ­сыз за­ем­шы­лар­дың мо­ни­то­ринг са­я­са­тын бе­кіт­ті.
Қар­жы жағ­дайы қа­на­ғат­та­нар­лық­сыз за­ем­шы­лар­дың мо­ни­то­ринг са­я­са­ты:
"қар­жы жағ­дайы қа­на­ғат­та­нар­лық­сыз за­ем­шы" ұғы­мын, оның ішін­де ак­тив­тер­ді жік­теу бой­ын­ша уәкі­лет­ті ор­ган­ның нор­ма­тив­тік құқық­тық ак­ті­ле­рін­де көз­дел­ген қар­жы ере­же­ле­рін ба­ға­лау кри­те­ри­ле­ріне сәй­кес ке­ле­тін ұғым­ды;
қар­жы жағ­дайы қа­на­ғат­та­нар­лық­сыз за­ем­шы­ға бе­рі­л­ген за­ем­дар­ды ба­қы­лау әді­сте­рін;
за­ем­да­ры жо­ға­ры тәу­е­кел­мен күм­ән­ді және үміт­сіз бо­лып жік­тел­ген за­ем­шы­лар ту­ра­лы банк фи­ли­а­лы­на ақ­па­рат бе­ру тәр­ті­бі жо­ға­ры тәу­е­кел­мен күм­ән­ді және үміт­сіз за­ем­дар­ды өн­ді­ріп алу әді­сте­рін;
за­ем­да­ры жо­ға­ры тәу­е­кел­мен күм­ән­ды және үміт­сіз бо­лып жік­тел­ген қар­жы жағ­дайы қа­на­ғат­та­нар­лық­сыз за­ем­шы­лар­дың қар­жы­лық және өн­ді­рі­стік қыз­ме­ті­нің көр­сет­кіш­те­рін тәу­ел­сіз са­рап­шы­лар мен ауди­тор тар­ту ар­қы­лы ай сай­ын қа­да­ға­лау тәр­ті­бін; за­ем­да­ры жо­ға­ры тәу­е­кел­мен күм­ән­ды және үміт­сіз за­ем­дар­дың құ­ры­лы­мын қай­та құ­ру жос­па­рын әзір­леу жө­нін­де­гі ша­ра­лар­ды ай­қын­дай­ды.
Ди­рек­тор­лар ке­ңе­сі бе­рі­л­ген қам­та­ма­сыз ету­дің жет­кі­лік­ті­лі­гін ба­ға­лау са­я­са­тын бе­кіт­ті.
Тәу­е­кел­дер­ді бас­қа­ру бө­лім­ше­сі:
қам­та­ма­сыз ету­дің жет­кі­лік­ті­лі­гін есеп­теу жө­нін­де­гі ере­же­ні (мы­са­лы, кре­дит құ­ны­ның ке­піл құ­ны­на ко­эф­фи­ци­ен­ті, ке­піл­ді қай­та ба­ға­лау);
за­ем­шы­ның өн­ді­рі­стік қыз­ме­ті көр­се­ті­кіш­те­рі­нің өзге­ру­ін, қам­та­ма­сыз ету­дің сақ­та­луын, оның ішін­де тө­тен­ше жағ­дай­лар­ға ұшы­рам­пазды­ғын ес­ке­ре оты­рып қам­та­ма­сыз ету­дің жет­кі­лік­ті­лі­гін ба­ға­ла­удың шұ­ғыл әді­сте­рін;
ке­піл за­тын тек­се­ру­дің ке­зең­ді­лі­гін;
ке­піл тү­рін­де бе­рі­л­ген, атап ай­тқан­да кре­дит­тік же­лі­лер, ак­кре­ди­тив­тер және ке­піл­дік­тер бой­ын­ша жы­л­жы­май­тын мү­лік са­тып алу­ға заң­ды тұ­лға­лар­ға бе­рі­л­ген за­ем­дар бой­ын­ша жы­л­жы­май­тын мү­лік­ті ке­піл ре­т­ін­де қай­та ба­ға­ла­удың ке­зең­ді­лі­гін;
өте­ген­ге дей­ін ке­піл ре­т­ін­де ұста­ла­тын ба­ға­лы қа­ға­з­дар­дың құ­нын қай­та ба­ға­ла­удың ке­зең­ді­лі­гін;
га­рант­тың қар­жы жағ­дай­ын ба­ға­ла­удың ке­зең­ді­лі­гі мен  әді­сте­рі.
Ди­рек­тор­лар ке­ңе­сі ре­зи­дент­те­рі банк­тің за­ем­шы­ла­ры бо­лып та­бы­ла­тын әр­бір ел­де­гі аху­ал ту­ра­лы ақ­па­рат­ты жи­нау және өң­деу са­я­са­тын бе­кіт­ті.
Ел­дің тәу­е­ке­лін ба­ға­лау са­я­са­ты:
ха­лы­қа­ра­лық рей­тинг агент­тікте­рі­нің тәу­ел­сіз рей­тин­гін ес­ке­ре оты­рып, ел­дің тәу­е­ке­лін ба­ға­лау әді­сте­рін;
әр­бір ел­де­гі са­я­си және эко­но­ми­ка­лық аху­ал ту­ра­лы сырт­қы де­рек көз­де­рі­нен алын­ған  ақ­па­рат­ты жи­на­удың ке­зең­ді­лі­гін;
банк­тің ел­дің мен­шік­ті рей­тин­гін бел­гі­леу әді­сте­рін, олар­ды же­дел тү­зе­ту мүм­кін­ді­гін;
ел­дер бой­ын­ша кре­дит­тік ли­мит­тер­ді бел­гі­леу әді­сте­рін және олар­ды қай­та қа­ра­удың ке­зең­ді­лі­гін ай­қын­дай­ды.
Екiншi деңгейдегi банктерде
тәуекелдердi басқару және
iшкi бақылау жүйелерiнiң
болуына қойылатын талаптар
туралы нұсқаулыққа 4-қосымша
Жеке тұлғаларға берілген ипотекалық тұрғын үй заемдарын және жылжымайтын мүлікпен қамтамасыз етілген немесе жылжымайтын мүлік құрылысы мақсатында ұсынылатын ипотекалық заемдарды ұсыну кезінде тәуекелдерді басқару жүйесіне қойылатын талаптар
Та­лап­тың ата­уы
Та­лап­тар­дың кри­те­рий­ле­рі
Же­ке тұ­лға­лар­ға бе­рі­л­ген ипо­те­ка­лық тұр­ғын үй за­ем­да­ры және жы­л­жы­май­тын мү­лік­пен қам­та­ма­сыз еті­л­ген ипо­те­ка­лық за­ем­дар­ды неме­се жы­л­жы­май­тын мү­лік құ­ры­лы­сы мақ­са­тын­да (бұ­дан әрі - жы­л­жы­май­тын мү­лік­пен бай­ла­ны­сты за­ем­дар) ұсы­ны­ла­тын, сый­а­қы мөл­шер­ле­ме­сі және бас­қа ерекше та­лап­тар­дан, кре­дит мөл­ше­рі­нен бай­ла­ны­сты тәу­е­кел дең­гей­ін ай­қын­дай­тын іш­кі кре­дит­тік са­я­сат­ты әзір­лей­ді.
Банк­тің жы­л­жы­май­тын мү­лік­пен бай­ла­ны­сты за­ем­дар бой­ын­ша кре­дит­тік са­я­са­ты мы­на­лар­ды көз­дей­ді:
кре­дит­те­удің гео­гра­фи­я­лық ай­мақ­та­ры;
банк­тің несие порт­фе­лі­нің әр та­рап­та­нуы;
жы­л­жы­май­тын мү­лік­пен бай­ла­ны­сты за­ем­дар­ға - түр­ле­рі және ге­о­ра­фи­я­лық ай­мақ­та­ры бой­ын­ша ли­мит­тер (мы­са­лы, одан да тәу­е­ке­лі көп за­ем­дар­ға ли­мит­тер);
за­ем­дар­дың түр­ле­рі бой­ын­ша ере­же мен шар­ттар;
за­ем­дар­ды бе­ру тәр­ті­бі және бе­кі­ту;
құ­жат­та­ма­ны қо­са ал­ған­да, за­ем­дар­ды бас­қа­ру, бе­ру, ке­пі­л­ге ба­қы­лау, за­ем­ды қай­та­ру және тал­дау тәр­ті­бі;
жы­л­жы­май­тын мү­лік құ­нын ба­ға­ла­удың ре­сми емес және ре­сми бағ­дар­ла­ма­сы;
банк бас­шы­сы­ның мін­де­ті несие порт­фе­лін ба­қы­лау және ди­рек­тор­лар ке­ңе­сіне есеп­ті уақ­ты­лы және то­лық ұсы­нуын қам­та­ма­сыз ету;
Тә­жі­ри­бе­лік-құ­ры­л­ғы­лық және құ­ры­лыс жо­ба­ла­ры бой­ын­ша және құ­ры­лы­сы аяқ­тал­ған ком­мер­ци­я­лық объ­ек­ті­нің кре­дит­тік са­я­са­ты сон­дай-ақ мы­на­лар­ды көз­дей­ді:
тех­ни­ка­лық-эко­но­ми­ка­лық негіз­де­ме­лер­ді және се­зім­тал­дық және тәу­е­кел­ді тал­да­уды жүр­гізу­ге та­лап (мы­са­лы, бо­лжал­да­на­тын кі­рі­стер­дің эко­но­ми­ка­лық ауы­спа­лы ша­ма­лар­дың өзге­рі­сте­ріне се­зім­тал­ды­ғы, оның ішін­де мөл­шер­ле­ме сый­а­қы­ла­ры, бос қал­ған үй-жай­лар­дың неме­се пай­да­ла­ны­ла­тын шы­ғы­стар­дың про­цен­ті);
ин­ве­сти­ци­я­лар­дың ба­стап­қы кө­ле­міне ең аз та­лап­тар, мен­шік­ті ка­пи­тал­дың за­ем­шы­сы­мен тех­ни­ка­лық маз­мұ­ны (мы­са­лы, ауырт­па­лық түспе­ген мү­лік­тің неме­се оның ин­ве­сти­ци­я­сы­ның бо­луы);
мен­шік­ті ка­пи­тал бой­ын­ша ең аз та­лап­тар, ақ­ша қа­ра­жат­та­ры­ның қоз­ға­лы­сы мен за­ем­шы­ның неме­се ба­за­лық ак­тив бе­ре­ше­гі­нің қыз­ме­тін қам­ту дең­гейі;
қо­лай­лы стан­дарт­тар және амор­ти­за­ци­я­лан­ба­ған кре­дит­тер бой­ын­ша ли­мит­тер;
кі­ріс алып ке­ле­тін мү­лік­ті жал­ға алу­дан және са­ту­ға бе­ру­ден ал­дың­ғы та­лап­тар;
кі­рі­сті емес ак­тив­тер­мен бай­ла­ны­сты кре­дит­тер бой­ын­ша са­лын­ған үй­дің құ­ры­лым­дық бір­лі­гі­нің бі­ре­уін пай­да­ла­ну­ға бе­ру­ге, са­ту­дан бұ­рын­ғы та­лап­тар және ең аз та­лап­тар;
кре­дит­тік ке­лі­сім­дер бой­ын­ша ең аз та­лап­тар;
Кре­дит­тік са­я­сат бо­рыш­қа қыз­мет көр­се­ту­ді қам­ту»ко­эф­фи­цен­ті­нің ең аз мөл­ше­рін бел­гі­лей­ді - қан­ша­ма рет та­за опе­ра­ци­я­лық кі­ріс жыл сай­ын­ғы бо­рыш­қа қыз­мет көр­се­ту­дің со­ма­сын жа­ба­ды.
Бо­рыш­қа қыз­мет көр­се­ту­дің қам­ту ко­эф­фи­ци­ен­ті ипо­те­ка бой­ын­ша тө­лем­ге та­за опе­ра­ци­я­лық кі­рі­стің қа­ты­на­сы ре­т­ін­де есеп­те­ле­ді.
Банк жы­л­жы­май­тын мү­лік ры­н­ок­та­рын­да­ғы жағ­дай­ды кре­дит­тік ше­шім­дер үшін ма­ңы­зы бар ры­нок та­лап­та­ры­ның өзге­ру­іне шұ­ғыл әре­кет ету мақ­са­тын­да тал­дай­ды.
Ры­н­ок­тық сұ­ра­ныс және ұсы­ныс фак­тор­ла­ры­на ес­ке­рі­лу­ге ти­іс мы­на­лар (өзге­лер­дің ор­та­сын­да) жа­та­ды:
ха­лық­тың са­ны және жұ­мыспен қам­ты­лу ди­на­ми­ка­сын қо­са ал­ған­да­ғы   де­мо­гра­фи­я­лық көр­сет­кіш­тер;
ай­м­ақ­қа бө­лу та­лап­та­ры;
бос қал­ған үй-жай­лар­дың, құ­ры­лы­стың және аб­сорб­ци­и­дің ағым­да­ғы және бо­лжал­да­на­тын про­цент­те­рі;
жал­ға алу тө­ле­мі­нің мөл­шер­ле­ме­сі және үй-жай­дың жал­ға бе­рі­ле­тін бө­лі­гін қо­са ал­ған­да­ғы са­ту ба­ға­ла­ры;
жо­ба­лар­дың әр түр­лі түр­ле­рі үшін ағым­да­ғы және бо­лжал­да­на­тын пай­да­ла­ну шы­ғы­ста­ры;
кре­дит­теу са­ла­сын­да­ғы эко­но­ми­ка­лық көр­сет­кіш­тер, оның ішін­де үр­діс және әр та­рап­та­ну;
ба­ға­лау үр­ді­сі, оның ішін­де дис­конт және кі­рі­сті ка­пи­тал­дан­ды­ру ба­ры­сын­да сый­а­қы­ның ті­ке­лей мөл­шер­ле­ме­сі;
Жы­л­жы­май­тын мү­лік­пен бай­ла­ны­сты за­ем­дар кре­дит­тің бар­лық ти­іс­ті фак­тор­ла­рын, оның ішін­де мы­на­лар­ды көр­се­те­ді:
са­лын­ған мү­лік құ­ны;
за­ем­шы­ның жал­пы кре­дит­тік қа­бі­лет­ті­лі­гі;
бо­ры­шты өте­удің қай­та­ла­ма көз­де­рі­нің бо­луы;
кре­дит са­па­сын жақ­сар­та­тын қо­сым­ша ке­піл­дің неме­се қа­ра­жат­тың бо­луы (мы­са­лы, ке­піл­дік неме­се ипо­те­ка­ны сақ­тан­ды­ру).
Заң­ды тұ­лға­лар­ға бе­рі­л­ген жы­л­жы­май­тын мү­лік­ке бай­ла­ны­сты за­ем­дар кре­дит­тің мы­на­дай фак­тор­ла­рын көр­се­те­ді:
за­ем­шы­ның өн­ді­рі­стік кү­шін неме­се бо­рыш­қа ба­ра­бар қыз­мет көр­се­ту үшін ба­за­лық ак­тив кі­рі­сін;
жы­л­жы­май­тын мү­лік­ке ин­ве­сти­ци­я­лан­ған ак­ци­я­лар кө­ле­мі
Мү­лік­пен бай­ла­ны­сты за­ем­дар бой­ын­ша кре­дит­тік са­я­сат банк­тің бас­шы­сы үшін қо­лай­лы тәу­е­кел дең­гей­ін көр­се­те­ді және кре­дит­тік фак­тор­ды ба­ға­лау үшін банк­тің кре­дит­тік қыз­мет­кер­ле­ріне мүм­кін­дік бе­ре­тін стан­дарт­тар­ды көз­дей­ді.
Стан­дарт­тар мы­на­дай сәт­тер­ді қам­ти­ды:
мү­лік­тің тү­ріне қа­рай кре­дит­тің ең көп мөл­ше­рі;
мү­лік­тің тү­ріне қа­рай кре­дит­ті өте­удің ең көп мер­зі­мі;
кре­дит­ті бір­т­ін­деп өтеу кесте­ле­рі;
ипо­те­ка­лық кре­дит­тер­дің әр түр­лі түр­ле­рі үшін сый­а­қы мөл­шер­ле­ме­сін бел­гі­леу құ­ры­лы­мы;
мү­лік­тің тү­ріне қа­рай кре­дит со­ма­сын мү­лік­тің құ­ны­на бө­лу ке­рек» ко­эф­фи­ци­ент ли­мит­те­рі.
Банк жы­л­жы­май­тын мү­лік порт­фе­лі бой­ын­ша кре­дит­ті бас­қа­ру тәр­ті­бін бел­гі­лей­ді.
Кре­дит­тің жы­л­жы­май­тын мү­лік порт­фе­лі бой­ын­ша бас­қа­ру тәр­ті­бі мы­на­лар­ды құ­рай­ды:
за­ем­шы ұсын­ған ақ­па­рат­ты тек­се­ру жө­нін­де­гі та­лап­тар­ды қо­са оты­рып, қар­жы­лық есеп бе­ру­дің түр­ле­рі мен ке­зең­ді­лі­гі;
ке­піл­ді ба­ға­ла­удың түр­ле­рі мен ке­зең­ді­лі­гі (құн­ды ба­ға­ла­удың ре­сми және бас­қа түр­ле­рі);
кре­дит­тік мәмі­ле­ні жа­бу және кре­дит бой­ын­ша қа­ра­жат­тар­ды ауда­ру;
тө­леу тәр­ті­бі, оның ішін­де сый­а­қы;
де­по­зит­ке са­лын­ған ақ­ша со­ма­сын шар­тты бас­қа­ру;
ке­пі­л­ге са­лын­ған мү­лік­ті бас­қа­ру;
кре­дит­ті өте­ме­ген жағ­дай­да іс-әре­кет тәр­ті­бі.
ке­пі­л­ге са­лын­ған жы­л­жы­май­тын мү­лік­ті сот/сот­тан тыс тәр­тіп­те са­ту рә­сім­де­рін өт­кі­зу мер­зі­мі.
Банк құ­ры­лыс жо­ба­сы­ның та­бысты аяқ­та­лу мүм­кін­ді­гін ба­ға­ла­уды жү­зе­ге асы­ра­ды.
Банк әзір­ле­у­ші­нің қа­бі­лет­ті­лі­гін көр­се­ті­л­ген құн­дар мен мер­зім­дер ше­гін­де жо­ба құ­ры­лы­сын аяқ­та­уы­на қа­рай ба­ға­лай­ды. Банк құ­ры­лы­сы­ның жо­ба­сын та­бысты аяқ­тау ық­ти­мал­ды­ғын ба­ға­лау ба­ры­сын­да мы­на­дай тәу­е­кел­дер­ді ес­ке­ре­ді:
жо­ба­ның ке­лі­сі­л­ген мер­зім­дер­де аяқ­тал­мауы қар­жы­лық ай­ып­пұл­ға әкеп со­ға­ды;
жа­уын-ша­шын­ды ауа райы, ма­те­ри­ал­дық неме­се ең­бек ре­сур­ста­ры­ның же­тіс­пе­уі неме­се нор­ма­тив­тік та­лап­тар­дан тө­мен жұ­мыстың қа­был­да­у­шы ко­мис­си­ядан өту үшін қай­та жа­са­лы­нуы про­цент­тік шы­ғы­стар­дың ар­туы­на және жо­ба­ның жал­пы құ­ны­ның ба­стап­қы бюд­жет­пен са­лы­стыр­ған­да өсу­іне, құ­ры­лы­стың аяқ­та­луын ке­шік­ті­ру­ге алып ке­луі мүм­кін;
құ­ры­лыс ба­ры­сын­да жет­кі­зу­ші­лер мен қо­сал­қы мер­ді­гер­лер жо­ба­ның ба­сын­да­ғы ке­лі­сі­л­ген неме­се қар­жы бө­лін­ген тө­лем­мен са­лы­стыр­ған­да одан да жо­ға­ры ақы­ны та­лап ете ба­стай­ды;
бас жет­кі­зу­ші­нің неме­се қо­сал­қы мер­ді­гер­дің ара­сын­да­ғы ең­бек да­у­ла­ры неме­се та­у­ар­ды жет­кі­зу мен қыз­мет­тер­ді ұсы­ну­ға қа­бі­лет­сіз­ді­гі;
са­лы­нып біт­кен құ­ры­лы­сты неме­се са­лы­нып жа­тқан үй­ді бұ­зу, сақ­тан­ды­рыл­ма­ған қир­ау;
за­ем­шы­ның жал­пы қар­жы­лық мүм­кін­ді­гіне және оның әзір­леу мен абат­тан­ды­ру са­ла­сын­да­ғы тә­жі­ри­бе­сі, за­ем­шы­ның шын мәнін­де бюд­жет ая­сын­да және құ­ры­лыс жос­пар­ла­ры­на сәй­кес жо­ба­ны аяқ­тай ала­тынды­ғын анық­та­уы қа­жет.
за­ем­шы­ның әзір­леу және абат­тан­ды­ру са­ла­сын­да­ғы тә­жі­ри­бе­сін ба­ға­лау;
бар­лық қа­ты­су­шы та­рап­тар­дың си­па­ты, жұ­мыс тә­жі­ри­бе­сі және қар­жы­лық жағ­дайы;
құ­ры­лыс объ­ек­ті­сі­нің сме­та­лық құ­ны­ның өсу­іне алып ке­ле­тін құ­ры­лыс ба­ры­сын­да пай­да­ла­ны­ла­тын құ­ры­лыс және өзге ма­те­ри­ал­дар­дың қым­бат­та­уы;
жы­л­жы­май­тын мү­лік объ­ек­ті­сі­нің, оның құ­ры­лы­сы­ның аяқ­та­лу және оны пай­да­ла­ну­ға бе­ру ке­зең­де­рін­де құқық бел­гі­лей­тін (құқық ку­әлан­ды­ра­тын) құ­жат­тар­ды уәкі­лет­ті мем­ле­кет­тік ор­ган­да­рын­да (жер ре­сур­ста­рын бас­қа­ру жө­нін­де­гі жер­гі­лік­ті ат­қа­ру­шы би­лік, сәу­лет пен қа­ла құ­ры­лы­сы ор­ган­да­рын­да және т.б.) ре­сім­де­уді ке­шік­ті­ру;
аяқ­тал­ған құ­ры­лы­сты неме­се са­лы­нып жа­тқан үй­ді қай­та жос­пар­лау, қай­та құ­ру.
Банк­тің құ­ры­лы­сты қар­жы­лан­ды­ру жо­ба­сы бой­ын­ша кре­дит­тік до­сье­сін­де мы­на­дай құ­жат­та­ма бо­луы ке­рек:
за­ем­шы­ның жо­ба­ны жа­са­у­ға қа­жет тә­жі­ри­бе­сі мен қар­жы­лық мүм­кін­ді­гі­нің бар­лы­ғын дәлел­дей­тін за­ем­шы ту­ра­лы қар­жы ақ­па­ра­ты;
Кре­ди­тор мен за­ем­шы­ның құқық­та­ры мен мін­дет­те­рі көр­се­ті­л­ген, құ­ры­лы­сқа кре­дит бе­ру ту­ра­лы ке­лі­сім, қа­ра­жат­ты бө­лу та­ла­бы мен тө­лем тө­лен­беу оқи­ға­сы;
банк­тің ке­пі­л­ге са­лын­ған мү­лік­ті өн­ді­ріп алуы­на негіз ре­т­ін­де не банк мен­ші­гіне ай­на­лы­сқа тү­су үшін заң­на­ма­да көз­дел­ген жағ­дай­лар­да мү­лік­тер­дің ипо­те­ка­сы ту­ра­лы тір­кел­ген шарт;
жер­ге мен­шік құқы­ғын (пай­да­ла­ну­ды), сон­дай-ақ қар­жы­лан­ды­ры­л­ған ғи­ма­рат­қа (банк­ке құ­ры­лыс объ­ек­ті­сі­нің жер учас­ке­сі­мен (пай­да­ла­ну тәр­ті­бін) ке­пі­л­ге бе­ру ба­ры­сын­да­ғы)) құқы­ғын рас­тай­тын құқық бел­гі­лей­тін және өзге құ­жат­тар­дың заң­на­ма­ға сәй­кест­і­гіне заң­ды қо­ры­тындысы;
сақ­тан­ды­ру по­ли­сте­рі мен сақ­тан­ды­ру жар­на­ла­рын тө­леу, құ­ры­лыс­шы­ның то­лық неме­се еле­улі сақ­тан­ды­ру өтем­де­рін ала­тынды­ғын ку­әлан­ды­ру­дың ай­ға­ғы,
оның ішін­де мы­на жағ­дай­лар­да:
құ­ры­лыс­шы­ның ерекше тәу­е­кел­де­рі, жа­у­ап­кер­ші­лік­те­рі, өрт және ти­ісін­ше, су тас­қы­ны­нан сақ­та­ну жағ­дай­ла­рын­да;
мен­шік­тің ағым­да­ғы жай-күй­і­нің және оның құ­ры­лы­сты аяқ­тау ке­зін­де­гі, сон­дай-ақ үй-жай­дың бос еме­сті­гі­нің тұ­рақ­ты дең­гей­іне же­ту ке­зін­де­гі ры­н­ок­тық құ­нын көр­се­те­тін ба­ға­лау қыз­ме­тін неме­се өзге ба­ға­ны жү­зе­ге асы­ру­ға ли­цен­зи­я­сы бар ма­ман­дар­дың ти­ісін­ше ба­ға­сы;
жо­ба­лау жос­пар­ла­ры, са­лы­нып жа­тқан құ­ры­лы­стың жос­па­рын көр­се­те­тін тех­ни­ко-эко­но­ми­ка­лық негіз­де­ме және құ­ры­лыс бюд­же­ті,
жо­ба­ның шы­ғын­да­ры, мар­ке­тинг жос­па­ры және ин­ве­сти­ци­я­лар­дың үле­сте­рі;
мен­шік­тер­ді, жа­на­ма құ­ры­лы­стар­ды тек­се­ру және жер қыр­ты­сы бой­ын­ша қо­ры­тын­ды.
Банк­тер жы­л­жы­май­тын мү­лік­пен бай­ла­ны­сты за­ем­дар бой­ын­ша тәу­ел­сіз ба­ға­ла­у­шы­ны тар­ту­мен қа­тар қам­та­ма­сыз ету ба­ға­ла­рын жү­зе­ге асы­ра­ды.
Жы­л­жы­май­тын мү­лік­пен бай­ла­ны­сты за­ем­дар бой­ын­ша қам­та­ма­сыз ету­ді ба­ға­лау ба­ры­сын­да банк­тер пай­да­ла­ны­ла­тын кри­те­рий­лер кре­дит­тік са­я­сат­ты ай­қын­дай­тын банк­тер­дің іш­кі құ­жа­ты­мен рет­те­ле­ді.
Жы­л­жы­май­тын мү­лік­пен бай­ла­ны­сты за­ем­дар бой­ын­ша қам­та­ма­сыз ету­ді ба­ға­ла­у­ға қа­ты­сты банк­тің іш­кі құ­жат­та­ры­ның маз­мұ­ны мы­на­дай:
жы­л­жы­май­тын мү­лік­пен бай­ла­ны­сты за­ем­дар бой­ын­ша қам­та­ма­сыз ету­ді ба­ға­ла­уды жү­зе­ге асы­ра­тын ба­ға­ла­у­шы­лар­дың кри­те­ри­и­ле­рі және ірік­теу рә­сім­де­рі;
ба­ға­ла­у­шы­ның тәу­ел­сіз­ді­гін қам­та­ма­сыз ету рә­сім­де­рі;
ти­ісін­ше ба­ға­ла­уды жү­зе­ге асы­ру рә­сім­де­рі;
ба­ға­лау маз­мұ­ны­ның кри­те­ри­и­ле­рі;
Ба­ға­лау:
ба­ға­ла­удың жал­пы қа­был­дан­ған стан­дарт­та­ры­на сәй­кес ке­ле­ді.
Ба­ға­ла­уды қам­та­ма­сыз ету объ­ек­ті­сіне қар­жы­лық мүд­де­сі жоқ ба­ға­ла­у­шы жүр­гі­зе­ді;
жа­з­ба­ша ны­сан­да рә­сім­де­ле­ді және жы­л­жы­май­тын мү­лік­пен бай­ла­ны­сты за­ем­ды бе­ру ту­ра­лы ше­шім­ге сәй­кес негіз­дел­ген тал­да­уы бар;
егер, қам­та­ма­сыз ету са­лы­нып жа­тқан неме­се қай­та құ­ры­лу жағ­дай­ын­да­ғы ғи­ма­рат тү­рін­де ұсы­ны­л­ған неме­се жал­ға алу шар­ты­ның ры­н­ок­тық емес шар­ты­на сәй­кес іші­на­ра жал­ға бе­рі­л­ген және са­тыл­ма­ған алаң­да­ры болған жағ­дай­да тұ­жы­рым­дар­мен тал­да­уды және есеп­ті қо­са ен­гі­зе­ді;
ба­ға­лау қыз­ме­тін жү­зе­ге асы­ру­ға ли­цен­зи­я­сы бар ба­ға­ла­у­шы­лар жү­зе­ге асы­ра­ды.
Банк­тер жыл сай­ын жы­л­жы­май­тын мү­лік­пен бай­ла­ны­сты қары­здар бой­ын­ша қам­та­ма­сыз ету­ді қай­та ба­ға­лай­ды
Қам­та­ма­сыз ету­ді қай­та ба­ға­лау тәу­ел­сіз ба­ға­ла­у­шы­ны тар­та оты­рып, қам­та­ма­сыз ету құ­ны рес­пуб­ли­ка­лық бюд­жет ту­ра­лы за­ң­мен ти­іс­ті қар­жы жы­лы­на бел­гі­лен­ген ай­лық есеп­тік көр­сет­кіш­тің 100 000 (жүз мың есе­лен­ген) мөл­ше­рі­нен аса­тын ба­ла­ма­лы со­ма бо­ла­тын жы­л­жы­май­тын мү­лік­пен бай­ла­ны­сты қары­здар бой­ын­ша жү­зе­ге асы­ры­ла­ды.
Бі­рың­ғай кре­дит­тер порт­фе­ліне ен­гі­зі­л­ген қары­здар, сон­дай-ақ уәкі­лет­ті ор­ган бел­гі­ле­ген ак­тив­тер­ді, шар­тты мін­дет­те­ме­лер­ді жік­теу және олар­ға қар­сы про­ви­зи­я­лар (ре­зерв­тер) құ­ру тәр­ті­біне сәй­кес 100% (жүз пай­ыз) дең­гей­де ре­зерв­тер (про­ви­зи­я­лар) мөл­ше­рі қа­лып­та­сты­ры­л­ған қары­здар бой­ын­ша қай­та ба­ға­лау та­лап етіл­мей­ді.
Банк қай­та ба­ға­лау қо­ры­тын­ды­ла­ры бой­ын­ша кре­дит­тің жік­те­лу­ін және ол бой­ын­ша ар­найы ре­зерв­тер мөл­ше­рін қай­та қа­рай­ды. Қай­та ба­ға­лау мы­на жағ­дай­лар­да жүр­гі­зіл­мей­ді:
тұр­ғын үй­ді жөн­деу;
қарыз шар­ты­ның та­лап­та­рын қай­та қа­рау, сон­дай-ақ жы­л­жы­май­тын мү­лік­пен бай­ла­ны­сты қарыз бой­ын­ша жа­ңа неме­се қо­сым­ша қам­та­ма­сыз ету­ді ұсы­ну, бұл банк шы­ғы­ны­ның тәу­е­ке­лін азай­туы мүм­кін;
Банк­тер жы­л­жы­май­тын мү­лік­пен бай­ла­ны­сты қары­здар бой­ын­ша қам­та­ма­сыз ету­ді қай­та ба­ға­ла­уда пай­да­ла­на­тын кри­те­рий­лер кре­дит­тік са­я­сат­ты ай­қын­дай­тын банк­тер­дің іш­кі құ­жат­та­ры­мен рет­те­ле­ді.
Екiншi деңгейдегi банктерде тәуекелдердi
басқару және iшкi бақылау жүйелерiнiң
болуына қойылатын талаптар туралы
нұсқаулыққа 4-1-қосымша
Өтімділік тәуекелін басқаруға қойылатын талаптар
Та­лап­тың ата­уы
Та­лап кри­те­рий­ле­рі
Бас­қар­ма тәу­е­кел­дің бел­гі­лен­ген шек­ті дең­гей­іне сәй­кес өтім­ді­лік тәу­е­ке­лін бас­қа­ру­ға және банк­тің жет­кі­лік­ті өтім­ді­лік­ті қол­да­уы­на ке­піл­дік бе­ру­ге мүм­кін­дік бе­ре­тін стра­те­гия мен ти­іс­ті рә­сім­дер­ді әзір­лей­ді, Ди­рек­тор­лар ке­ңе­сі бе­кі­те­ді.
Бас­қар­ма тұ­рақ­ты тал­дау жүр­гі­зе­ді және Ди­рек­тор­лар ке­ңе­сіне тоқ­са­ны­на кем де­ген­де бір рет банк­тің өтім­ді­лі­гі бой­ын­ша ағым­да­ғы жағ­дай ту­ра­лы ақ­па­рат­ты ха­бар­лай­ды.
Өтім­ді­лік тәу­е­ке­лін бас­қа­ру стра­те­ги­я­сы банк қыз­ме­ті­нің ауқы­мы­на өл­шем­дес және:
биз­нес қыз­ме­ті­нің ба­ғыт­та­рын ес­ке­ре­ді;
өтім­ді­лік­те­гі мұқ­таж­дық­та­рын, банк үшін ға­на, не бү­кіл на­рық үшін, не екі жағ­дай да ба­стал­ған кез­де тән бо­луы мүм­кін өтім­ді­лік­тің жет­кі­лік­сіз­ді­гі ке­зең­де­рін­де өтім­ді­лік үшін сал­да­рын ес­ке­ре­ді;
Ди­рек­тор­лар ке­ңе­сі стра­те­ги­я­ны:
Бас­қар­ма­ның ба­қы­лау жа­са­удың бас­шы­лық­та­рын, іш­кі ере­же­ле­рін, рә­сім­де­рін, ме­ха­низмде­рін әзір­ле­уі ар­қы­лы іс­ке асы­ру­ды қам­та­ма­сыз ете­ді;
Бас­қар­ма мү­ше­ле­рі­нің және банк­тің ти­іс­ті қыз­мет­кер­ле­рі­нің қа­жет­ті жұ­мыс тә­жі­ри­бе­сі­нің, банк­те­гі өтім­ді­лік тәу­е­ке­лі­нің бар­лық де­реккөз­де­рін өл­ше­у­ге, мо­ни­то­ринг және ба­қы­лау жа­са­у­ға ар­нал­ған про­цес­стер мен жүй­е­нің бо­луы­на ке­піл­дік бе­ре­ді;
банк­тің өтім­ді­лік по­зи­ци­я­сы ту­ра­лы есеп­те­рін қа­рай­ды.
Бас­қар­ма:
ен­ші­лес ұй­ым­дар­ды ес­ке­ру­мен өтім­ді­лік тәу­е­ке­лін бас­қа­ру­ға және өтім­ді­лік по­зи­ци­я­ла­ры­ның мо­ни­то­рин­гіне ар­нал­ған ба­қы­лау жа­са­удың құ­ры­лы­мын, мін­дет­те­рі мен ме­ха­низмде­рін анық­тай­тын өтім­ді­лік­ті бас­қа­ру са­я­са­тын әзір­лей­ді;
өтім­ді­лік про­бле­ма­ла­рын ше­шу үшін қа­жет ақ­ша қа­ра­жа­тын ауда­рым жа­са­у­ға нор­ма­тив­тік құқық­тық және опе­ра­ци­я­лық шек­те­улер­ді ес­ке­ре­ді;
егер банк, банк кон­гло­ме­ра­ты­ның бас ұй­ы­мы бо­лып та­бы­ла­тын жағ­дай­да банк кон­гло­ме­ра­ты бой­ын­ша өтім­ді­лік тәу­е­ке­лі­нің мо­ни­то­рин­гін жү­зе­ге асы­ра­ды;
кон­гло­ме­рат­тың өтім­ді ак­тив­тер­ге де­ген бар­лық ірі мұқ­таж­дық­та­рын анық­тау, мо­ни­то­ринг жа­сау және шұ­ғыл ден қою рә­сім­де­рін әзір­лей­ді және бар бо­луын қам­та­ма­сыз ете­ді және қа­жет болған кез­де олар ту­ра­лы Ди­рек­тор­лар ке­ңе­сіне ха­бар­лай­ды;
өтім­ді­лік­пен стрес­стік жағ­дай­лар­ды ту­ды­руы мүм­кін на­рық­та­ғы ағым­дық үр­ді­стер­ді және ық­ти­мал оқи­ға­лар­ды ба­қы­лап оты­ра­ды;
нақ­ты рә­сім­дер­ді, са­я­сат­тар­ды және ли­мит­тер­ді бел­гі­лей­ді, Ди­рек­тор­лар ке­ңе­сіне са­я­сат­тар­ды (ли­мит­тер­ді) бұз­ған жағ­дай­лар­ды жою үшін қа­был­дау қа­жет ша­ра­лар ту­ра­лы ха­бар­лай­ды;
жүр­гі­зі­ле­тін стресс-те­стер­дің, кез­дей­соқ жағ­дай­лар туын­да­ған жағ­дай­лар­ға ар­на­ла­ған жос­пар­дың, сон­дай-ақ өтім­ді­лік ре­зер­ві­нің банк қыз­ме­ті­нің ауқы­мы­на сәй­кест­і­гін қам­та­ма­сыз ете­ді;
банк­тің мүд­де­лі бө­лім­ше­ле­рі­нің қыз­мет­кер­ле­ріне өтім­ді­лік тәу­е­ке­лін бас­қа­ру стра­те­ги­я­сын, стра­те­ги­я­ны іс­ке асы­ру үшін қа­жет негіз­гі іш­кі ере­же­лер­ді, сон­дай-ақ өтім­ді­лік тәу­е­ке­лін бас­қа­ру құ­ры­лы­мын мә­лі­мет үшін жет­кі­зе­ді;
Ди­рек­тор­лар ке­ңе­сіне, сон­дай-ақ уәкі­лет­ті ор­ган­ға өтім­ді­лік­тің ағым­дық неме­се ық­ти­мал про­бле­ма­ла­ры ту­ра­лы уақ­ты­лы ха­бар­лай­ды. Банк іш­кі құ­жат­тар­ға сәй­кес мұн­дай про­бле­ма­лар­ға оның ішін­де (олар­мен шек­тел­мей) мы­на­лар­ды жат­қы­за­ды: қар­жы­лан­ды­ру ал­шақ­тығ­ын шо­ғыр­лан­ды­ру, мөл­ше­рін ұл­ғай­ту, өтім­ді­лік­тің ба­ла­ма­лы де­реккөз­де­рін қы­сқар­ту, бел­гі­лен­ген ли­мит­тер­ді жүй­е­лі бұ­зу, ауырт­па­лық са­лын­ба­ған, жо­ға­ры өтім­ді ак­тив­тер ре­зерв­те­рін неме­се бо­ла­шақ про­бле­ма­лар­дың де­реккөз­де­рі бо­луы мүм­кін сырт­қы на­рық­тар­да­ғы жағ­дай­лар­дың өзге­рі­сте­рін ед­әу­ір қы­сқар­ту, мер­зі­мі­нен бұ­рын өтеу. Ди­рек­тор­лар ке­ңе­сі Бас­қар­ма­ның осы про­бле­ма­лар­ды ше­шу үшін ти­іс­ті ша­ра­лар­ды орын­да­уы­на ба­қы­лау жа­са­уды қам­та­ма­сыз ете­ді;
банк­те банк­те­гі өтім­ді­лік тәу­е­ке­лін бас­қа­ру про­це­сі­нің ти­ім­ді­лі­гіне ке­піл­дік бе­ре­тін ба­қы­лау жа­са­уды бір­дей іш­кі ме­ха­низмдер­дің бо­луын қам­та­ма­сыз ете­ді.
Ди­рек­тор­лар ке­ңе­сі қар­жы­лан­ды­ру­дың де­реккөз­де­рі мен мер­зім­де­рін ти­ім­ді әр­та­рап­тан­ды­ру­ды қам­та­ма­сыз ете­тін қар­жы­лан­ды­ру стра­те­ги­я­сы бар іш­кі құ­жат­ты бе­кіт­ті.
Бас­қар­ма банк­тің ка­пи­тал­ды бар­лық де­реккөз­дер­ден тез жұ­мыл­ды­ру қа­бі­ле­тін өл­шей­ді, банк­тің ка­пи­тал­ды жұ­мыл­ды­ру қа­бі­ле­тіне ық­пал ете­тін негіз­гі фак­тор­лар­ды анық­тай­ды.
Қар­жы­лан­ды­ру стра­те­ги­я­сы мы­на­лар­ды:
қол­да бар қар­жы­лан­ды­ру де­реккөз­де­рін қы­сқа, ор­та­ша және ұзақ мер­зім­ді пер­спек­ти­ва­да әр­та­рап­тан­ды­ру­ды. Әр­та­рап­тан­ды­ру ба­ғыт­та­ры қар­жы­лан­ды­ру­дың ор­та­ша және ұзақ мер­зім­ді жос­пар­ла­ры­на кір­гі­зі­л­ген және бюд­жет­ті жа­сау және биз­не­сті жос­пар­лау жө­нін­де­гі іс-ша­ра­лар­мен ке­лі­сі­л­ген;
қар­жы­лан­ды­ру­дың бір нақ­ты де­реккө­зі бой­ын­ша шо­ғыр­лан­ды­ру­ды шек­теу жө­нін­де­гі ша­ра­лар­ды;
бір де­реккө­зі­нен қар­жы­лан­ды­ру­ға мей­лін­ше аз тәу­ел­ді­лік­ті қам­та­ма­сыз ету мақ­са­тын­да кө­тер­ме қар­жы­лан­ды­ру де­реккөз­де­рін әр­та­рап­тан­ды­ру жө­нін­де­гі ша­ра­лар­ды көз­дей­ді.
Бас­қар­ма өтім­ді ак­тив­тер­ді тар­ту де­реккөз­де­ріне (іш­кі және сырт­қы де­реккөз­дер) әр­та­рап­тан­ды­ру және олар тар­ты­ла­тын опе­ра­ци­я­лар түр­ле­рі бой­ын­ша мо­ни­то­ринг­ті;
банк ак­тив­те­рі­нің және қар­жы­лан­ды­ру де­реккөз­де­рі­нің құ­ра­мы­на, ерекше­лік­те­ріне және әр­та­рап­тан­ды­ры­луы­на тал­дау жа­са­уды жүй­е­лі түр­де жүр­гі­зе­ді;
бан­ка­ра­лық неме­се қор на­рық­та­рын­да­ғы іш­кі неме­се сырт­қы жағ­дай­лар­ды ес­ке­ре оты­рып, қар­жы­лан­ды­ру стра­те­ги­я­сын жүй­е­лі түр­де қай­та қа­рай­ды.
Ди­рек­тор­лар ке­ңе­сі өтім­ді­лік тәу­е­ке­лін бас­қа­ру­дың бір­дей құ­ры­лы­мы­ның бо­луы үшін жа­у­ап­кер­ші­лік ат­қа­ра­ды.
Ди­рек­тор­лар ке­ңе­сі өтім­ді­лік тәу­е­ке­лін бас­қа­ру са­я­са­ты маз­мұн­ды іш­кі құ­жат­ты бе­кіт­ті.
Ө тім­ді­лік тәу­е­ке­лін бас­қа­ру са­я­са­ты өтім­ді­лік тәу­е­ке­лін бас­қа­ру жө­нін­де­гі жұ­мысты ұй­ым­да­сты­ру­ға қой­ы­ла­тын та­лап­тар жүй­е­сін, оның ішін­де:
өтім­ді­лік тәу­е­ке­лін бас­қа­ру үшін жа­у­ап­ты бө­лім­ше­ні;
банк­тің ор­ган­да­ры мен бө­лім­ше­ле­рі ара­сын­да өтім­ді­лік тәу­е­ке­лін бас­қа­ру жө­нін­де­гі өкі­лет­тіктер мен жа­у­ап­кер­ші­лік­ті бө­лу­ді;
өтім­ді­лік­тің ар­тық­тығ­ын (тап­шы­лы­ғын) және өтім­ді­лік ар­тық­тығ­ы­ның (тап­шы­лы­ғы­ның) шек­ті рұқ­сат еті­л­ген мән­де­рін бел­гі­ле­уді қо­сқан­да банк­тің өтім­ді қа­ра­жат­қа де­ген мұқ­тажды­ғын бел­гі­леу рә­сім­де­рін;
банк қыз­ме­ті­нің ауқы­мы­на сәй­кес ке­ле­тін өтім­ді­лік ре­зер­він оңай са­ты­ла­тын ак­тив­тер тү­рін­де қол­дау жө­нін­де­гі та­лап­ты;
өтім­ді­лік тәу­е­ке­лін бас­қа­ру тұр­ғы­сы­нан ак­тив­тер мен мін­дет­те­ме­лер­ді бас­қа­ру­ды ұй­ым­да­сты­ру­ға қой­ы­ла­тын та­лап­ты;
өтім­ді­лік­тің қы­сқа мер­зім­ді және ұзақ мер­зім­ді бо­лжа­мын жа­сау тәр­ті­бін;
на­рық­тың жай-күй­і­мен, не мін­дет­те­ме­лер­ді орын­да­у­мен бай­ла­ны­сты банк­тің қо­сым­ша өтім­ді­лік­ке де­ген мұқ­тажды­ғы­на әсер ете­тін өзге жағ­дай­лар­мен бай­ла­ны­сты оқи­ға­лар­дың банк үшін жа­ғым­сыз да­муы­ның сце­на­рий­ле­рін пай­да­ла­ну­мен өтім­ді­лік­тің жай-күй­іне тал­дау жүр­гі­зу тәр­ті­бін;
банк­тің өтім­ді­лі­гін қал­пы­на кел­ті­ру рә­сім­де­рін, оның ішін­де өтім­ді ак­тив­тер­ді жұ­мыл­ды­ру жө­нін­де­гі ше­шім­дер­ді қа­был­дау, өтім­ді­лік­тің тап­шы­лы­ғы туын­да­ған жағ­дай­ға қо­сым­ша ре­сур­стар­ды тар­ту рә­сім­де­рін;
же­ке және шо­ғыр­лан­ды­ры­л­ған негіз­де банк­те­гі өтім­ді­лік­тің жай-күйі ту­ра­лы ақ­па­рат­ты жи­нау және тал­дау үшін ақ­па­рат­тық жүй­е­нің мін­дет­ті түр­де бо­луын бел­гі­лей­тін ере­же­лер­ді;
банк­тің өтім­ді­лік тәу­е­ке­лін бас­қа­ру үшін жа­у­ап­ты бө­лім­ше­ле­рі бе­ре­тін есеп­ті­лік тіз­бе­сін;
ак­тив­тер­дің және мін­дет­те­ме­лер­дің құ­ры­лы­мы мен өтеу мер­зім­де­рі, қар­жы­лан­ды­ру де­рек көз­де­рі­нің әр­түр­лі­лі­гі мен тұ­рақ­ты­лы­ғы, түр­лі ва­лю­та­лар­да­ғы өтім­ді­лік­ті бас­қа­ру әді­сте­рі си­яқ­ты өтім­ді­лік­ті бас­қа­ру жө­нін­де­гі іш­кі ере­же­лер мен рә­сім­дер­ді рет­тей­ді ;
өтім­ді­лік тәу­е­ке­лі дең­гей­і­нің түр­лі сан­дық және са­па­лық көр­сет­кіш­те­рін бел­гі­лей­ді.
Ди­рек­тор­лар ке­ңе­сі биз­нес-стра­те­ги­я­ға және банк­тің қар­жы жүй­е­сін­де­гі ро­ліне сәй­кес ке­ле­тін, өтім­ді­лік тәу­е­ке­лі­нің рұқ­сат еті­л­ген дең­гей­ін бел­гі­ле­ді.
Ди­рек­тор­лар ке­ңе­сі банк­тің өтім­ді­лік тәу­е­ке­лі­нің рұқ­сат еті­л­ген дең­гей­ін бел­гі­лей­ді.
Банк­тің өтім­ді­лік тәу­е­ке­лі­нің рұқ­сат еті­л­ген дең­гей­ін анық­тау рә­сім­де­рі тө­тен­ше қар­жы­лан­ды­ру­дың де­рек көз­де­рін із­де­сті­ру қа­бі­ле­тін көр­се­те­ді;
банк­ке өз өтім­ді­лі­гі­мен бас­қа­ру және өтім­ді­лік дағ­да­ры­сы ке­зе­ңін­де өтім­ді­лік тәу­е­ке­лін бас­қа­ра алу жағ­дай­ын­да бо­лу мүм­кін­ді­гін бе­ре­ді;
сан­дық және/неме­се са­па­лық тә­сіл­дер­мен кө­рі­не­ді.
Банк­тің Ди­рек­тор­лар ке­ңе­сі­мен ауқым­мен, жү­зе­ге асы­ры­ла­тын қыз­мет­ке, көр­се­ті­ле­тін қыз­мет­тер­дің гео­гра­фи­я­лық қам­ты­луы­на, банк өнім­де­рі­нің си­па­ты­на сәй­кес өтім­ді­лік тәу­е­ке­лін бас­қа­ру­ға ар­нал­ған ли­мит­тер бе­кі­тіл­ді.
Бас­қар­ма ли­мит­тер­ді және про­бле­ма­ны Ди­рек­тор­лар ке­ңе­сі­нің на­за­ры­на жет­кі­зу­дің ти­іс­ті рә­сім­де­рін жүй­е­лі түр­де қай­та қа­рай­ды.
Банк­тің іш­кі құ­жат­та­ры­мен:
банк­тің түр­лі биз­нес ба­ғыт­та­ры ара­сын­да­ғы күн сай­ын­ғы өтім­ді­лік­ті со­ло және шо­ғыр­лан­ды­ры­л­ған негіз­де бас­қа­ру­ға ар­нал­ған ли­мит­тер;
бел­гі­лен­ген қар­жы бө­лу­дің неме­се банк­тің бас­қа мін­дет­те­ме­ле­рі­нің орын­да­луы нәти­же­сін­де жы­лы­ста­удың есеп­тік кө­ле­мі бар, әр түр­лі уа­қыт мер­зім­де­рі ішін­де­гі қол­ма-қол ақ­ша ағы­ны­ның ке­ліп тү­су­і­нің ке­лі­сі­л­ген мер­зім­де­рін­де­гі ку­му­ля­тив­ті ал­шақ­тық­тың (мә­се­лен, мін­дет­те­ме­лер­дің жал­пы со­ма­сы­ның үлес сал­ма­ғы тү­рін­де­гі қар­жы­лан­ды­ру­ға де­ген ку­му­ля­тив­ті нет­то-мұқ­таж­дық) мөл­ше­ріне шек­те­улер бел­гі­лен­ген.
Ли­мит­тер схе­ма­сын­да өз қыз­ме­тін жал­пы на­рық­тық стрес­стер, тек банк­ке ға­на тән неме­се екі жағ­дай­да­ғы стрес­стер ке­зең­де­рін­де жал­ға­сты­ру мүм­кін­ді­гін қам­та­ма­сыз ете­тін ша­ра­лар бо­ла­ды.
же­тін­ші жол алы­нып та­стал­ды
Ди­рек­тор­лар ке­ңе­сі­мен ке­піл ре­т­ін­де пай­да­ла­ны­луы мүм­кін банк­тің ак­тив­те­рін бас­қа­ру жө­нін­де­гі са­я­са­ты бар іш­кі құ­жат бе­кі­тіл­ді.
Өтім­ді ак­тив­тер­ді алу үшін ке­піл ре­т­ін­де пай­да­ла­ны­луы мүм­кін банк­тің ак­тив­те­рін бас­қа­ру жө­нін­де­гі са­я­сат, оның ішін­де:
банк­тің ке­піл ре­т­ін­де пай­да­ла­ны­луы мүм­кін ак­тив­тер­ге де­ген мұқ­таж­дық­та­рын анық­тау және ба­ға­ла­уды;
банк­тің ке­піл ре­т­ін­де пай­да­ла­ны­луы мүм­кін ак­тив­те­рін пай­да­ла­ну негі­зін­де жа­тқан құқық­тық және опе­ра­ци­я­лық про­бле­ма­лар­ды ше­шу­ді;
банк­тің ке­піл ре­т­ін­де пай­да­ла­ны­луы мүм­кін ак­тив­те­рін кон­сер­ва­тив­ті анық­та­уды және олар­дың қар­жы­лан­ды­ру­ға де­ген күт­пе­ген мұқ­таж­дық ба­стал­ған кез­де кез кел­ген уа­қыт­та қол же­тім­ді бо­луы ти­іс ер­кін (ауырт­па­лық са­лын­ба­ған) дең­гей­ін анық­та­уды рет­тей­ді.
Банк­тің бө­лім­ше­сі:
Ке­пі­л­ге са­лын­ған ак­тив­те­рін қо­сқан­да, банк­тің ке­піл ре­т­ін­де пай­да­ла­ны­луы мүм­кін ак­тив­те­рі бой­ын­ша олар­ды қа­жет­ті қам­та­ма­сыз ету­дің және ке­пі­л­ге са­лу­ға бо­ла­тын, ауырт­па­лық са­лын­ба­ған ак­тив­тер­дің мөл­ше­рі­мен ара­қа­ты­на­сын бел­гі­лей оты­рып, бар­лық по­зи­ци­я­лар­ды есеп­тей­ді;
банк­тің ие­лі­гін­де бар, заң­ды тұ­лға­лар­дың және банк өз қыз­ме­тін жү­зе­ге асы­ра­тын юрис­дик­ци­я­лар­дың бө­лі­гін­де ке­піл ре­т­ін­де пай­да­ла­ны­луы мүм­кін ак­тив­те­рі­нің кө­ле­мін ба­қы­лап оты­ра­ды;
ак­тив­тер­дің әр­бір ірі сы­ны­бын банк­тің ке­піл ре­т­ін­де және көр­се­ті­л­ген ак­тив­тер­дің қам­та­ма­сыз еті­л­ген ак­тив­тер на­рық­та­рын­да негіз­гі контр­агент­тер және ақ­ша қа­ра­жа­тын жет­кі­зу­ші­лер үшін жа­рам­ды­лық­пен пай­да­ла­ны­луы мүм­кін ак­тив­те­рі ре­т­ін­де пай­да­ла­ны­лу мүм­кін­ді­гін ба­ға­лай­ды;
нақ­ты банк­тер бой­ын­ша, ба­ға­лар се­зім­тал­ды­ғы­ның, стрес­стер жағ­дай­ын­да ке­піл бой­ын­ша та­лап­тар­дың шо­ғыр­ла­нуын ес­ке­ре оты­рып, банк­тің ке­піл ре­т­ін­де пай­да­ла­ны­луы мүм­кін ак­тив­те­рі­нің де­рек көз­де­рін әр­та­рап­тан­ды­ру бой­ын­ша бағ­дар­лар­ды бел­гі­лей­ді;
на­рық­та­ғы стрес­стің түр­лі сце­на­рий­ле­рі ке­зін­де же­ке сек­тор­дың контр­агент­те­рі­нен қа­ра­жат тар­ту мүм­кін­ді­гін ба­ға­лай­ды;
ұзақ мер­зім­ді құ­ры­лым­дық, қы­сқа мер­зім­ді және бір күн­дік фак­тор­лар­ды қо­сқан­да, банк­тің ке­піл ре­т­ін­де пай­да­ла­ны­луы мүм­кін ак­тив­те­ріне де­ген мұқ­таж­дық­тар­дың кең ауқы­мын қа­на­ғат­тан­ды­ру мүм­кін­ді­гін ба­ға­лай­ды. Банк­те қарыз алу­ға де­ген жос­пар­лан­ған және күт­пе­ген мұқ­таж­дық­тар­ды қа­на­ғат­тан­ды­ру, сон­дай-ақ банк­тің қар­жы­лан­ды­ру про­фи­ліне қа­рай түр­лі уа­қыт бө­лік­те­рін­де­гі мар­жа жө­нін­де­гі та­лап­тар­дың ық­ти­мал кө­те­рі­лу­ін қам­та­ма­сыз ету­ге дай­ын бо­лу үшін ке­піл ре­т­ін­де пай­да­ла­ны­луы мүм­кін ак­тив­тер­дің жет­кі­лік­ті кө­ле­мі бар;
ке­лі­сім-шар­тта ай­ты­л­ған банк­тің ке­піл ре­т­ін­де пай­да­ла­ны­ла­тын қо­сым­ша ак­тив­те­рін бе­ру­ге қой­ы­ла­тын та­лап­тар­дың, банк­тің кре­дит­тік рей­тин­гі­нің неме­се оның қар­жы­лық жай-күй­і­нің өзге­ру­і­нің, сон­дай-ақ, оның ішін­де ба­лан­стан тыс мін­дет­те­ме­лер­мен бай­ла­ны­сты, мін­дет­те­ме­лер­ді мер­зі­мі­нен бұ­рын өте­у­ге, өтім­ді­лік­тің бел­гі­лі бір кө­ле­міне де­ген мұқ­таж­дық­қа алып ке­луі мүм­кін бас­қа да оқи­ға­лар­дың пай­да бо­лу мүм­кін­ді­гін ес­ке­ре­ді.
Ақ­па­рат­тық жүй­е­лер кез­дей­соқ жағ­дай­лар үшін банк­тің ке­піл ре­т­ін­де пай­да­ла­ны­луы мүм­кін ауырт­па­лық са­лын­ба­ған ак­тив­те­рі­нің жет­кі­лік­ті­лі­гін, та­лап еті­ле­тін тү­рі мен са­па­сын ба­ға­ла­у­ға мүм­кін­дік бе­ре­ді.
Банк­тің өтім­ді­лік тәу­е­ке­лін бас­қа­ру жө­нін­де­гі іш­кі са­я­са­ты оның ішін­де өтім­ді­лік­тің же­тіс­пе­у­ші­лі­гі­мен про­бле­ма­лар пай­да болған жағ­дай­да ауырт­па­лық са­лын­ба­ған жо­ға­ры са­па­лы өтім­ді ак­тив­тер­дің ре­зерв­ті қо­рын қол­да­уды көз­дей­ді.
Өтім­ді­лік­ті бас­қа­ру са­я­са­ты:
стресс жағ­дай­ла­рын­да қо­сым­ша өтім­ді­лік­ті тар­ту үшін пай­да­ла­ну­ға бо­ла­тын ауырт­па­лық са­лын­ба­ған, өтім­ді ак­тив­тер ре­зерв­те­рі­нің мөл­ше­рін;
ре­зерв­тер­ді қа­лып­та­сты­ру ке­зін­де, оның ішін­де қол­ма-қол ақ­ша ағы­ны­ның сәй­кес­сіз­дік ша­ма­сы ту­ра­лы жо­ра­мал­дар­ды, стрес­стік оқи­ға­лар­ды, стресс жағ­дай­ла­рын­да банк­тің ке­піл ре­т­ін­де пай­да­ла­нуы мүм­кін ак­тив­тер құ­нын (яғ­ни, ак­тив­тер­ді са­тқан неме­се олар­ды қар­жы­лан­ды­ру­дың қам­та­ма­сыз еті­л­ген түр­ле­рі бой­ын­ша ке­піл ре­т­ін­де пай­да­лан­ған жағ­дай­да банк­тің алуы мүм­кін қол­ма-қол ақ­ша­ның есеп­тік кө­ле­мі) ес­ке­ре­ді;
өзін өте күр­де­лі стресс сце­на­рий­ле­рі­нен қа­уіп­сіз­ден­ді­ру үшін қол­ма-қол ақ­ша және жо­ға­ры са­па­лы мем­ле­кет­тік об­ли­га­ци­я­лар неме­се осы­ған ұқсас құ­рал­дар си­яқ­ты ре­зерв­тер­ді (мей­лін­ше се­нім­ді өтім­ді ак­тив­тер­ді) қа­лып­та­сты­ру­дың де­рек көз­де­рін;
банк­тің өтім­ді ак­тив­тер­дің қа­жет мөл­ше­рін қа­лып­та­сты­ру қа­бі­ле­тіне әсер ете­тін ақ­па­рат­қа мо­ни­то­ринг және тал­дау жа­сау рә­сім­де­рін анық­тай­ды;
Бас­қар­ма стресс сце­на­рий­ле­рі ба­стал­ған кез­де қа­ра­жат тар­ту үшін са­ту­ға неме­се ке­пі­л­ге са­лу­ға бо­ла­тын ауырт­па­лық са­лын­ба­ған, өтім­ді ак­тив­тер ре­зерв­те­рі­нің ди­на­ми­ка­сы­на тал­дау жүр­гі­зе­ді.
Бас­қар­ма­мен өтім­ді­лік тәу­е­ке­лін анық­тау, өл­шеу, мо­ни­то­ринг және ба­қы­лау жа­сау рә­сім­де­рі бе­кі­тіл­ді. Рә­сім­дер­ге уа­қыт бө­лік­те­рі­нің ти­іс­ті ауқы­мы ішін­де ак­тив­ті, пас­сив­ті және ба­лан­стан тыс бап­тар­дан алын­ған қол­ма-қол ақ­ша ағы­нын жан-жақ­ты бо­лжа­удың се­нім­ді схе­ма­сы кі­ре­ді.
Банк­тің өтім­ді­лік тәу­е­ке­лін анық­тау, өл­шеу, мо­ни­то­ринг және ба­қы­лау жа­са­удың іш­кі рә­сім­де­рін­де:
өтім­ді­лік­ке де­ген күт­пе­ген (шар­тты) мұқ­таж­дық­тар­дың де­рек көз­де­рін анық­тау;
мін­дет­те­ме­лер­ді мер­зі­мі­нен бұ­рын өте­у­ге, оның ішін­де ба­лан­стан тыс мін­дет­те­ме­лер­мен бай­ла­ны­сты, өтім­ді­лік­тің бел­гі­лі бір кө­ле­міне де­ген мұқ­таж­дық­қа алып ке­луі мүм­кін оқи­ға­лар­дың бо­луын анық­тау неме­се ба­ста­луын бо­лжау;
егер банк, банк кон­гло­ме­ра­ты­ның бас ұй­ы­мы бо­лып та­бы­л­ған жағ­дай­да бар­лық ен­ші­лес ұй­ым­дар­ға тән өтім­ді­лік тәу­е­ке­лін бел­гі­леу және анық­тау;
әр­бір ірі ба­лан­стық және ба­лан­стан тыс бап­ты, оның ішін­де банк­тің қар­жы­лан­ды­ру де­рек көз­де­рін­де және оның осы қор­лар­ды пай­да­ла­нуын­да кө­рі­нуі мүм­кін, "ор­на­ты­л­ған" оп­ци­он­дар­дың және бас­қа шар­тты мін­дет­те­ме­лер­дің әсе­рін ба­ға­лау;
банк­тің қар­жы­лан­ды­ру тәу­е­ке­ліне ду­шар бо­луы мен на­рық­тың өтім­ді­лік тәу­е­ке­лі ара­сын­да­ғы өза­ра қа­рым-қа­ты­на­стар­ға тал­дау жа­сау;
өтім­ді­лік тәу­е­ке­лі­нің және банк ду­шар бо­ла­тын тәу­е­кел­дің бас­қа түр­ле­рі ара­сын­да­ғы өза­ра бай­ла­ны­сқа тал­дау жа­сау;
өтім­ді­лік тәу­е­ке­лін, оның ішін­де түр­лі фак­тор­лар­ды, атап ай­тқан­да: өтім­ді­лік­ке де­ген мұқ­таж­дық­тың және бір күн ішіне қар­жы­лан­ды­ру қа­бі­ле­ті­нің өзге­ру­іне де­ген әл­сіз­дік­ті; өтім­ді­лік­ке де­ген күн сай­ын­ғы мұқ­таж­дық­ты және бір жы­л­ға дей­ін­гі қы­сқа және ор­та мер­зім­ді уа­қыт ке­зең­де­рін­де қар­жы­лан­ды­ру қа­бі­ле­тін; бір жыл­дан астам мер­зім­ге өтім­ді­лік­ке де­ген ұзақ мер­зім­ді мұқ­таж­дық­ты; банк­тің қор­лар­ды жұ­мыл­ды­ру­дың іш­кі қа­бі­ле­тіне кү­ш­ті сал­мақ са­луы мүм­кін оқи­ға­лар­ға, іс-әре­кет­тер­ге және стра­те­ги­я­лар­ға де­ген әл­сіз­дік­ті ес­ке­ре­тін бас­қа­ру әді­сте­рі.
Өтім­ді­лік­ті өл­шеу әді­сте­рі ке­зең­ді түр­де, бі­рақ ке­мін­де ай­ы­на бір рет:
Банк­тің ақ­ша қа­ра­жа­ты­ның тү­сі­міне ба­ға­лау (ақ­ша қа­ра­жа­ты­ның жы­лы­ста­уы­мен са­лы­стыр­ған­да);
түр­лі уа­қыт мер­зім­де­рін­де (3 ай, 6 ай, 1 жыл және 3 жыл), оның ішін­де түр­лі стресс сце­на­рий­ле­рін ес­ке­ре оты­рып, ак­тив­тер, мін­дет­те­ме­лер, ба­лан­стан тыс мін­дет­те­ме­лер және туын­ды қар­жы құ­рал­да­ры бой­ын­ша ақ­ша қа­ра­жа­ты­ның бо­ла­шақ ағы­нын өл­ше­уді және бо­лжам жа­са­уды жүр­гі­зу­ді көз­дей­ді.
Банк­те өтім­ді­лік тәу­е­ке­лі­нің сан­дық көр­сет­кіш­те­рін өл­шеу және тал­дау жө­нін­де­гі құ­рал­дар бар.
Іш­кі рә­сім­дер банк­тің ба­ланс құ­ры­лы­мын, бо­ла­шақ қар­жы ағы­нын ба­ға­лау және ба­лан­стан тыс тәу­е­кел­дер­ді ес­ке­ре оты­рып, өтім­ді­лік по­зи­ци­я­сын бо­лжау үшін пай­да­ла­на­тын, мы­на­лар­ды:
қар­жы­лан­ды­ру­дың әдет­те­гі де­рек көз­де­ріне қа­ты­сты бо­лжа­на­тын қа­ра­жат жы­лы­ста­уы нәти­же­сін­де пай­да бо­луы мүм­кін мұқ­таж­дық­тар­ды;
өз ке­зе­гін­де түр­лі уа­қыт бө­лік­те­рін­де­гі ал­шақ­тық­тар ша­ма­сы бой­ын­ша өтім­ді­лік тәу­е­ке­лі­нің ли­мит­те­рін, сон­дай-ақ ер­те­рек ал­дын алу ин­ди­ка­тор­ла­рын анық­тау үшін негіз бо­лып та­бы­ла­тын түр­лі уа­қыт мер­зім­де­рін­де қар­жы­лан­ды­ру­дың тап­шы­лы­ғын;
бір­не­ше ба­ла­ма­лы сце­на­рий ая­сын­да бел­гі­лі бір уа­қыт ішін­де қар­жы ағы­нын бо­лжа­уды;
ақ­ша қа­ра­жа­ты­ның қоз­ға­лы­сы ту­ра­лы есеп­тер­ді тал­да­уды;
ак­тив­тер­дің, мін­дет­те­ме­лер­дің және ба­лан­стан тыс бап­тар­дың бо­ла­шақ әре­ке­ті ту­ра­лы жо­ра­мал­ға (әле­ует­ті сце­на­рий­лер­ге) сүй­е­не­тін "ақ­ша ағы­ны­ның сәй­кест­і­гін" неме­се "өтім­ді­лік тап­шы­лы­ғын" тал­да­уды;
жуыр­да­ғы 6 ай­да шар­тты мін­дет­те­ме­лер­дің бір бө­лі­гін не бар­лы­ғын мер­зі­мі­нен бұ­рын өтеу мүм­кін­ді­гін ес­ке­ре оты­рып, банк­тің ак­тив­те­рін және мін­дет­те­ме­ле­рін гэп-тал­да­уды;
бел­гі­лі уа­қыт ара­лық­та­рын­да­ғы ку­му­ля­тив­ті та­за ар­ты­лу­ды неме­се өтім­ді­лік­тің же­тіс­пе­у­ші­лі­гін есеп­те­уді;
банк өтім­ді­лік­тің әле­ует­ті тәу­е­ке­лін анық­тау ке­зін­де пай­да­ла­на­тын жо­ра­мал­дар тіз­бе­сін (әле­ует­ті сце­на­рий­лер), оның ішін­де сол неме­се бас­қа ак­тив­тер мен мін­дет­те­ме­лер­ді өтеу ық­ти­мал­ды­ғын; тұ­рақ­сыз қар­жы ағы­ны бар та­лап ету­ге дей­ін­гі де­по­зит­тер­дің, ак­тив­тер­дің, мін­дет­те­ме­лер­дің және ба­лан­стан тыс бап­тар­дың мер­зім­де­рін; өтім­ді­лік­пен қа­уырт­ты­лық ке­зең­де­рін­де қа­ра­жат­тың ба­ла­ма­лы де­рек көз­де­рі­нің бо­луын анық­та­у­ға мүм­кін­дік бе­ре­тін көр­сет­кіш­тер­ді көз­дей­ді.
Пай­да­ла­ны­ла­тын жо­ра­мал­дар (әле­ует­ті сце­на­рий­лер) ба­ста­луы­ның жо­ға­ры дә­ре­же­лі ық­ти­мал­ды­ғы бар әле­ует­ті ық­ти­мал жағ­дай­лар­ға жа­қын­да­ты­л­ған, қи­сын­ды, негіз­дел­ген бо­лып та­бы­ла­ды, банк­тің жү­зе­ге асы­ра­тын қыз­ме­ті­нің ауқы­мы­на сәй­кес ке­ле­ді.
Таң­да­лып алын­ған жо­ра­мал­дар тіз­бе­сі (әле­ует­ті сце­на­рий­лер) құ­жат­тал­ған, банк­тің Ди­рек­тор­лар ке­ңе­сі­мен ке­зең­ді түр­де, бі­рақ ке­мін­де жы­лы­на бір рет қай­та қа­ра­ла­ды және бе­кі­ті­ле­ді.
Банк­тің іш­кі құ­жат­та­рын­да ақ­ша қа­ра­жа­ты­ның бо­ла­шақ ағы­нын (ба­лан­стың бел­сен­ді бө­лі­гі­нен тү­сім­ді және банк­тің өзіне қа­был­да­ған мін­дет­те­ме­ле­рін орын­да­уы бой­ын­ша шы­ғы­стар­ды) анық­та­у­ға мүм­кін­дік бе­ре­тін өтім­ді­лік тәу­е­ке­лін бас­қа­ру рә­сім­де­рі көз­дел­ген.
Ақ­ша қа­ра­жа­ты­ның бо­ла­шақ ағы­нын бо­лжау рә­сі­мі:
банк қыз­ме­ті­нің күр­де­лі­лі­гін, өнім­дер­ді және на­рық­тар­ды көр­се­те­тін, оның өтім­ді­лік­ке (қы­сқа және ұзақ мер­зім­ді) де­ген бо­ла­шақ мұқ­таж­дық­та­ры­на қа­ты­сты нақ­ты жо­ра­мал­дар­ды қа­был­да­уды;
ке­піл ре­т­ін­де пай­да­ла­ны­луы мүм­кін ак­тив­тер­дің, олар­ды стресс жағ­дай­ла­рын­да ор­нын тол­ты­ру де­рек кө­зі ре­т­ін­де пай­да­ла­ну үшін са­па­сын тал­да­уды;
қар­жы­лан­ды­ру де­рек көз­де­рін өтеу мер­зім­де­рін тең бө­лу және қа­ра­жат­ты пай­да­ла­ну мақ­са­тын­да шы­ға­тын ағы­н­мен үй­ле­сті­ру­мен бо­ла­шақ ақ­ша ағы­ны тү­сі­мі­нің мер­зім­де­рін рет­те­уді;
банк­тің мін­дет­те­ме­ле­рі­нен туын­дай­тын ақ­ша ағы­нын ба­ға­лау ке­зін­де стрес­стік жағ­дай­лар жағ­дай­ын­да қар­жы­лан­ды­ру де­рек көз­де­рі­нің қоз­ға­лы­сын ба­ға­ла­уды жүр­гі­зу­ді көз­дей­ді.
Банк­тің өтім­ді­лік тәу­е­ке­лін анық­тау, өл­шеу, мо­ни­то­ринг және ба­қы­лау жа­сау жө­нін­де­гі іш­кі рә­сім­де­рі оның ішін­де ба­лан­стан тыс және бас­қа шар­тты мін­дет­те­ме­лер­мен бай­ла­ны­сты әле­ует­ті қар­жы ағы­нын ес­ке­ре­ді.
Іш­кі рә­сім­дер:
мін­дет­те­ме­лер­ді мер­зі­мі­нен бұ­рын орын­да­удың банк үшін ық­ти­мал сал­да­ры бо­лжа­мы­ның бо­луын, мін­дет­те­ме­лер­дің си­па­тын және контр­агент­тің кре­дит қа­бі­лет­ті­лі­гін қа­ра­уды, сон­дай-ақ са­ла­лар және гео­гра­фи­я­лық сек­тор­лар бой­ын­ша әле­ует­ті тәу­е­кел­ді;
стресс ке­зең­де­рін­де ба­ста­луы мүм­кін, банк­тің ба­лан­стан тыс мін­дет­те­ме­ле­рі­нен пай­да бо­ла­тын өтім­ді­лік тәу­е­кел­де­рін бас­қа­ру­ды (ар­найы қар­жы ком­па­ни­я­ла­ры, қар­жы де­ри­ва­тив­те­рі, сон­дай-ақ қар­жы­лық мін­дет­те­ме­лер);
мін­дет­те­ме­лер­дің түр­ле­рі бой­ын­ша бө­лу­де және бі­рік­ті­рі­л­ген негіз­де банк­тің өз мін­дет­те­ме­ле­рін, оның ішін­де шар­тты мін­дет­те­ме­ле­рін орын­да­уы­мен бай­ла­ны­сты қар­жы­лық қа­ра­жат ағы­ны­ның бо­лжа­мын. Банк­тің ие­лі­гін­де кез кел­ген шар­тты мін­дет­те­ме­лер ба­стал­ған кез­де, оның ішін­де за­ем­шы­ның (эми­тент­тің) бел­гі­лі бір іс-әре­кет­тер­ді жа­са­уы­на неме­се бел­гі­лі бір іс-әре­кет­тер­ден қа­лыс қа­луы­на алып ке­ле­тін шар­тты мін­дет­те­ме­лер (бұ­дан әрі – ко­ве­нант­тар) бұ­зы­л­ған кез­де қа­был­дан­ған мін­дет­те­ме­лер­ді орын­дау үшін өтім­ді­лік­тің жет­кі­лік­ті, се­нім­ді де­рек көз­де­рі бар;
туын­ды қар­жы құ­рал­да­ры, оның ішін­де банк­тің кре­дит­тік рей­тин­гі неме­се оның кре­дит қа­бі­лет­ті­лі­гі на­шар­ла­ған не ба­за­лық ак­тив­тің ба­ға­сы тө­мен­де­ген жағ­дай­да контр­агент­тер­дің қо­сым­ша ке­піл­ді та­лап ету ық­ти­мал­ды­ғы бой­ын­ша ке­лі­сім-шар­ттар­ды қай­та ба­ға­ла­у­мен, орын­да­у­мен неме­се жа­қын­дап қал­ған мер­зі­мі­мен бай­ла­ны­сты қар­жы ағы­ны­ның бо­лжа­мын;
банк­тің шар­тты мін­дет­те­ме­ле­рі­нің бір бө­лі­гін не бар­лы­ғын мер­зі­мі­нен бұ­рын өте­уді ес­ке­ре оты­рып, шар­тты мін­дет­те­ме­лер бой­ын­ша ап­та сай­ын­ғы стресс-те­сті­ле­уді жүр­гі­зу­ді көз­дей­ді.
Ак­тив­тер мен мін­дет­те­ме­лер­ді бас­қа­ру бө­лім­ше­сі және (неме­се) ти­іс­ті функ­ци­я­ла­ры мен өкі­лет­тікте­рі бар өзге ал­қа­лық ор­ган на­рық­та тұ­рақ­ты ақ­ша тар­ту қа­жет­ті­лі­гі, мүм­кін­ді­гі болған жағ­дай­да қам­та­ма­сыз ету үшін ақ­ша ағы­ны гра­фи­гі­нің және мін­дет­те­ме­лер­ді өтеу гра­фи­гі­нің кө­ме­гі­мен қа­жет­ті ақ­ша ша­ма­сын ба­қы­лай­ды.
Ак­тив­тер мен мін­дет­те­ме­лер­ді бас­қа­ру бө­лім­ше­сі және (неме­се) ти­іс­ті функ­ци­я­ла­ры мен өкі­лет­тікте­рі бар өзге ал­қа­лық ор­ган:
ап­та сай­ын ақ­ша ағы­ны­ның гра­фи­гін жа­сай­ды және та­яу ара­да­ғы он жұ­мыс кү­ніне қол­ма-қол ақ­ша бой­ын­ша гэп-по­зи­ци­я­ға мо­ни­то­ринг жүр­гі­зе­ді;
есеп ай­ы­ры­су кү­ніне сәй­кес ап­та сай­ын ак­тив­тер мен мін­дет­те­ме­лер­ді өтеу мер­зім­де­рі­нің гра­фи­гін жа­сай­ды және күн сай­ын­ғы, ап­та сай­ын­ғы және ай сай­ын­ғы негіз­де қол­ма-қол ақ­ша бой­ын­ша гэп-по­зи­ци­я­ға мо­ни­то­ринг жүр­гі­зе­ді;
әр­бір ва­лю­та бой­ын­ша ұлт­тық ва­лю­та­ға неме­се бас­қа ше­тел ва­лю­та­сы­на ай­ыр­ба­ста­у­сыз қол­ма-қол ақ­ша бой­ын­ша гэп-по­зи­ци­я­ны мо­ни­то­ринг жа­са­уды және бас­қа­ру­ды ап­та сай­ын жү­зе­ге асы­ра­ды;
банк банк­тің ба­лан­стан тыс мін­дет­те­ме­ле­рін өте­удің бо­лжам­ды кө­ле­мін ес­ке­ру­мен өтім­ді­лік­ке ба­қы­лау жа­са­уды жү­зе­ге асы­ра­ды.
Ак­тив­тер мен мін­дет­те­ме­лер­ді бас­қа­ру бө­лім­ше­сі және (неме­се) ти­іс­ті функ­ци­я­ла­ры мен өкі­лет­тікте­рі бар өзге ал­қа­лық ор­ган ли­мит­тер бел­гі­леу ар­қы­лы қол­ма-қол ақ­ша бой­ын­ша гэп-по­зи­ци­я­ны ба­қы­лай­ды.
Банк­тің бас­қар­ма­сы неме­се ти­іс­ті функ­ци­я­ла­ры мен өкі­лет­тікте­рі бар бас­қа ал­қа­лық ор­га­ны ка­пи­тал на­ры­ғын­да­ғы, оның ішін­де банк ара­лық на­рық­та­ғы өтім­ді ак­тив­тер­ді жұ­мыл­ды­ру мүм­кін­ді­гін ес­ке­ре оты­рып, қол­ма-қол ақ­ша бой­ын­ша гэп-по­зи­ци­я­ға ли­мит­тер бел­гі­лей­ді.
Ак­тив­тер мен мін­дет­те­ме­лер­ді бас­қа­ру бө­лім­ше­сі банк­тің өтім­ді ак­тив­тер­ді жұ­мыл­ды­ру қа­бі­ле­ті­нің өзге­ру­ін ес­ке­ру­мен ке­зең­ді түр­де, бі­рақ тоқ­сан­да ке­мін­де бір рет қол­ма-қол ақ­ша­ның гэп-по­зи­ци­я­ла­ры бой­ын­ша ли­мит­тер­ге шо­лу жүр­гі­зе­ді.
Бас­қар­ма мін­дет­те­ме­лер­ді мер­зі­мі­нен бұ­рын өте­у­ге және банк­тің оның ар­найы мақ­сат­та­ғы ен­ші­лес ұй­ым­да­ры­мен шар­ттық және шар­ттық емес қа­ты­на­ста­ры­мен бай­ла­ны­сты пай­да бо­ла­тын өтім­ді­лік­тің бел­гі­лі бір кө­ле­міне де­ген мұқ­таж­дық­тар­ға алып ке­луі мүм­кін оқи­ға­лар­дың ба­ста­лу ық­ти­мал­ды­ғы­на және өтім­ді­лік тәу­е­ке­ліне мо­ни­то­ринг жа­са­уды жү­зе­ге асы­ра­ды.
Бас­қар­ма се­кью­ри­ти­лен­ді­ру неме­се сырт­қы қар­жы­лан­ды­ру мақ­сат­та­ры үшін құ­ры­л­ған ар­найы қар­жы ком­па­ни­я­ла­ры бой­ын­ша өтім­дік по­зи­ци­я­ла­рын ке­зең­ді түр­де, бі­рақ тоқ­сан­да ке­мін­де бір рет ба­қы­лап оты­ра­ды;
стресс-те­сті­леу ке­зін­де­гі өтім­ді­лік бо­лжа­мын қо­сқан­да өтім­ді­лік­ке және гэп-тал­да­у­ға өзін­дік бо­лжам жа­сау ая­сын­да ар­найы мақ­сат­та­ғы ұй­ым­дар­дың тү­сі­мі (өтеу мер­зі­мі жа­қын­да­ған ак­тив­тер) мен (өтеу мер­зі­мі жа­қын­да­ған мін­дет­те­ме­лер) жы­лы­ста­уын ай сай­ын ба­қы­лап оты­ра­ды;
ар­найы мақ­сат­та­ғы ұй­ым­да өтім­ді­лік­тің қа­жет­ті дең­гейі бол­мауы­ның (бол­ма­ған жағ­дай­да) банк­тің өтім­ді­лі­гіне ық­па­лы­на тал­дау жа­сай­ды;
ар­найы мақ­сат­та­ғы ен­ші­лес ұй­ым­да­рын өтім­ді­лік­пен то­лық­ты­ру­ға ақ­ша жы­лы­ста­уды ес­ке­ру­мен өзі­нің өтім­ді­лік по­зи­ци­я­сын ба­ға­лай­ды;
се­кью­ри­ти­лен­ді­ру мақ­сат­та­ры үшін құ­ры­л­ған ар­найы қар­жы ком­па­ни­я­сы ак­тив­тер­ді қар­жы­лан­ды­ру­дың де­рек кө­зі ре­т­ін­де пай­да­лан­ған кез­де банк мін­дет­те­ме­ле­рі­нің кө­ле­мін ұл­ғай­та­тын жағ­дай­лар­дың ба­ста­луы­мен бай­ла­ны­сты өтім­ді­лік­ке де­ген мұқ­таж­дық­тар­ға тал­дау жа­сай­ды.
Бас­қар­ма өтім­ді­лік­тің ше­тел ва­лю­та­сы­на де­ген жиын­тық мұқ­таж­дық­та­рын ба­ға­лай­ды және ва­лю­та­лар сәй­кес­сіз­ді­гі­нің рұқ­сат еті­л­ген шек­те­рін анық­тай­ды.
Бас­қар­ма стресс жағ­дай­ла­рын­да­ғы ық­ти­мал шек­те­улер­ді, оның ішін­де:
іш­кі на­рық­та­ғы ва­лю­та­лық ре­зерв­ті құ­рал­дар­ға қол жет­кі­зу­ді (жа­сал­ған шар­ттар, "РЕ­ПО" на­рық­тық мәмі­ле­ле­рі­нің және СВОП опе­ра­ци­я­ла­ры­ның бо­луы);
өтім­ді­лік­тің ар­тығ­ын бір ва­лю­та­дан бас­қа­сы­на ауда­ру мүм­кін­ді­гін (ше­тел ва­лю­та­сын­да­ғы өтім­ді қар­жы құ­рал­да­ры) қа­рас­ты­ра оты­рып, өзі бел­сен­ді қыз­мет­ті жү­зе­ге асы­ра­тын ва­лю­та­лар­дың әр­бір тү­рі үшін өзі­нің стра­те­ги­я­сы­на же­ке­ле­ген тал­дау жа­са­уды жүр­гі­зе­ді.
Банк­тің өтім­ді­лік тәу­е­ке­лін бас­қа­ру жө­нін­де­гі іш­кі рә­сім­де­рі оның ішін­де:
ше­тел ва­лю­та­сын­да­ғы ак­тив­тер мен мін­дет­те­ме­лер ара­сын­да­ғы ал­шақ­тық­тар­ды;
жа­сал­ған хеджир­леу опе­ра­ци­я­ла­ры­мен және СВОП опе­ра­ци­я­ла­ры­мен бай­ла­ны­сты тәу­е­кел­дер­ді на­зар­ға ала­ды.
Банк­пен өтім­ді­лік тәу­е­ке­лі­нің пай­да бо­луын ер­те­рек ал­дын алу­дың көр­сет­кіш­те­рі әзір­лен­ді.
Банк­тің өтім­ді­лік тәу­е­ке­лін бас­қа­ру жө­нін­де­гі іш­кі са­я­са­ты ми­ни­мум ре­т­ін­де мы­на­лар кі­ре­тін ер­те­рек ал­дын алу­дың көр­сет­кіш­те­рін (са­па­лық неме­се сан­дық) көз­дей­ді:
әле­ует­ті құ­был­ма­лы мін­дет­те­ме­лер­дің есе­бі­нен қар­жы­лан­ды­ры­ла­тын қы­сқа мер­зім­ді ак­тив­тер­ді қо­с­па­ған­да, ак­тив­тер­дің тез өсуі;
ак­тив­тер неме­се мін­дет­те­ме­лер бой­ын­ша өсе­тін шо­ғыр­ла­ну;
ва­лю­та­ның ту­ра кел­ме­уле­рі­нің ұл­ға­юы;
ак­тив­тер мен мін­дет­те­ме­лер өтел­ген­ге дей­ін ор­та­ша мөл­шер­лен­ген ал­шақ­тық­тың ұл­ға­юы;
бір нақ­ты өнім­дік сызық бой­ын­ша жа­ғым­сыз үр­ді­стер неме­се жо­ға­ры тәу­е­кел (мә­се­лен, мер­зі­мі өт­кен тө­лем­дер­дің ұл­ғай­ма­лы кө­ле­мі);
банк кі­рі­сте­рі­нің, ак­тив­тер са­па­сы­ның ед­әу­ір на­шар­ла­уы;
кре­дит­тік рей­тинг­тің тө­мен­де­уі;
қарыз алу жө­нін­де­гі спред­тің неме­се кре­дит­тік де­фолт свопта­ры жө­нін­де­гі спред­тің ұл­ға­юы;
кө­тер­ме неме­се бөл­шек қар­жы­лан­ды­ру­дың өсе­тін құ­ны;
бөл­шек де­по­зит­тер­дің үде­у­ші жы­лы­ста­уы;
ұзақ мер­зім­ді қар­жы­лан­ды­ру­ға қол жет­кі­зу­дің қиын­да­уы;
қы­сқа мер­зім­ді мін­дет­те­ме­лер­ді ор­на­ла­сты­ру­мен қиын­дық­тар.
Банк­тің іш­кі құ­жат­та­ры­мен кей­бір өнім­дер­де­гі ор­на­ты­л­ған іс­ке қо­су ме­ха­низмде­рі­нің жа­қын­дап ке­ле жа­тқан бұ­зу­шы­лық­та­ры ту­ра­лы неме­се шар­тты тәу­е­кел­дер­дің ба­ста­лу ық­ти­мал­ды­ғы ту­ра­лы бел­гі бе­ре­тін ер­те­рек ал­дын алу­дың көр­сет­кіш­те­рі бел­гі­лен­ген, бұл банк­ті осы өнім­ге өтім­ді­лік­пен қо­сым­ша қол­да­уды ұсы­ну­ға неме­се ак­тив­тер­ді ба­лан­сқа ауда­ру­ға мәж­бүр ете­тін еді.
Банк­тің бас­қар­ма­сы өтім­ді­лік­ті ауы­сты­ру үшін заң­дық, рет­те­уіш және биз­нес шек­те­улер­ді ес­ке­ру­мен банк­тің, сон­дай-ақ оның ен­ші­лес ұй­ым­да­ры­ның биз­нес ба­ғыт­та­ры­ның және ва­лю­та­ла­ры­ның әле­ует­ті өтім­ді­лік тәу­е­ке­лі мен қар­жы­лық мұқ­таж­дық­та­рын ба­қы­лап оты­ра­ды және қа­да­ға­лай­ды.
Өтім­ді­лік тәу­е­ке­лін бас­қа­ру са­я­са­ты:
шо­ғыр­лан­ды­ры­л­ған негіз­де­гі өтім­ді­лік тәу­е­ке­лі ту­ра­лы кө­рі­ніс алу үшін ақ­па­рат жи­нау про­це­сте­рін қо­сқан­да, же­ке­ле­ген банк, сон­дай-ақ ен­ші­лес, оның ішін­де ше­тел­дік ұй­ым­дар ес­ке­рі­л­ген дең­гей­ін­де өтім­ді­лік тәу­е­ке­ліне мо­ни­то­ринг және ба­қы­лау жа­са­уды, банк­тің және оның ен­ші­лес ұй­ым­да­ры­ның ара­сын­да өтім­ді­лік­ті тап­сы­ру шек­те­уле­рін анық­тау рә­сім­де­рін жүр­гі­зу­ді;
банк жұ­мыс іс­тей­тін әр­бір ел бой­ын­ша, өтім­ді­лік тәу­е­ке­лін бас­қа­ру­ға әсер ете­тін құқық­тық және рет­те­уіш ре­жим­дер­дің қа­жет­ті бі­лім­де­рі­нің бо­луын;
ен­ші­лес ұй­ым­дар­ды, қа­ра­жат­ты осы­лай ауы­сты­ру қан­ша­лық­ты за­ң­мен рұқ­сат еті­л­ге­нін ес­ке­ру­мен өтім­ді­лік­ті және іле­с­пе ре­сур­стар­ды ор­на­ла­сты­ру үшін жұ­мыс рә­сім­де­рі­нің бо­луын;
өтім­ді­лік­тің топ іші­лік тәу­е­ке­ліне іш­кі ли­мит­тер­ді, банк­тің ен­ші­лес ұй­ым­да­ры дең­гей­ін­де­гі ли­мит­тер­ді бел­гі­ле­уді;
қа­ра­жат­тың және ке­піл­дің орын ауы­сты­руы­на қа­ты­сты жо­ра­мал­дар­ды (әле­ует­ті сце­на­рий­лер­ді) көз­дей­ді. Банк­тің жо­ра­мал­да­рын­да өтім­ді­лік­тің және ке­піл­дің ти­ім­ді қоз­ға­лы­сы үшін рет­те­уіш, құқық­тық, бух­гал­тер­лік, кре­дит­тік, са­лық­тық және іш­кі шек­те­улер, қа­ра­жат­ты және ке­піл­ді топ мү­ше­ле­рі­нің ара­сын­да ауда­рым жа­сау үшін қа­жет опе­ра­ци­я­лық ша­ра­лар, сон­дай-ақ осы ша­ра­лар ая­сын­да осын­дай ауда­рым жа­са­уды жүр­гі­зу үшін қа­жет уа­қыт то­лы­ғы­мен ес­ке­рі­ле­ді.
Бас­қар­ма ка­пи­тал на­ры­ғы­на қол жет­кі­зу­ді бел­сен­ді бас­қа­ру­ды, ти­іс­ті қыз­мет­кер­лер та­ра­бы­нан оған мо­ни­то­ринг және тек­се­ру жа­са­луын қам­та­ма­сыз ете­ді.
Бас­қар­ма бе­кі­ті­л­ген қар­жы­лан­ды­ру стра­те­ги­я­сы­на сәй­кес ка­пи­тал­дың на­рық­тар­ға бел­сен­ді қа­ты­суын қол­дай­ды;
қы­сқа және ұзақ мер­зім­ді қар­жы­лан­ды­ру на­рық­та­ры­на қол жет­кі­зу мүм­кін­ді­гін қа­рас­ты­ра­ды;
оның стресс ке­зең­де­рі уа­қы­тын­да өтім­ді­лік же­тіс­пе­у­ші­лі­гі­нің про­бле­ма­ла­рын ше­шу қа­бі­ле­тін кө­те­ре­тін қар­жы­лан­ды­ру­дың ба­ла­ма­лы де­рек көз­де­рін анық­тай­ды.
Банк­тің іш­кі рә­сім­де­рі­мен өтім­ді­лік же­тіс­пе­у­ші­лі­гі жағ­дай­ын­да банк­тің оның ішін­де мы­на­лар бо­лып та­бы­ла­тын қар­жы­лан­ды­ру­дың ық­ти­мал де­рек көз­де­рі бел­гі­лен­ген:
ак­ци­о­нер­лер қа­ра­жа­ты;
де­по­зит­тер­дің өсуі;
мін­дет­те­ме­лер­ді өтеу мер­зім­де­рі­нің ұл­ға­юы;
қы­сқа және ұзақ мер­зім­ді бо­ры­штық құ­рал­дар­дың эмис­си­я­ла­ры;
қа­ра­жат­ты топ ішін­де ауда­рым жа­сау;
ен­ші­лес ком­па­ни­я­лар­ды са­ту;
ак­тив­тер­ді се­кью­ри­ти­лен­ді­ру;
са­ту неме­се ауырт­па­лық са­лын­ба­ған жо­ға­ры өтім­ді ак­тив­тер­мен ре­по опе­ра­ци­я­сы;
са­лын­ған қа­ра­жат­ты иге­ру;
Қа­зақ­стан Рес­пуб­ли­ка­сы­ның Ұлт­тық Бан­кі­нен қарыз алу.
Бас­қар­ма банк­ті қы­сқа, ор­та­ша және ұзақ мер­зім­ді пер­спек­ти­ва­да өтім­ді­лік­пен қам­та­ма­сыз ету мақ­са­тын­да олар­дың ти­ім­ді­лі­гін ба­ға­лай оты­рып, қа­ра­жат тар­ту­дың өз нұс­қа­ла­ры­на жүй­е­лі түр­де тал­дау жа­сай­ды және те­сті­лей­ді.
Банк­тің бас­қар­ма­сы әдет­те­гі, сон­дай-ақ стресс жағ­дай­ла­ры ке­зін­де тө­лем жа­сау және есеп ай­ы­ры­су мін­дет­те­ме­ле­рі­нің уақ­ты­лы орын­да­луын қам­та­ма­сыз ету үшін өтім­ді­лік­тің күн сай­ын­ғы по­зи­ци­я­ла­рын және тәу­е­кел­дер­ді бел­сен­ді бас­қа­ра­ды, осы­лай­ша тө­лем жа­сау және есеп ай­ы­ры­су жүй­е­ле­рі­нің үз­дік­сіз қыз­мет ат­қа­руы­на мүм­кін­дік бе­ре­ді.
Банк­тің күн сай­ын­ғы өтім­ді­лік­ті бас­қа­ру жө­нін­де­гі стра­те­ги­я­сы­на тіп­ті бол­ма­са төрт опе­ра­ци­я­лық эле­мент кі­ре­ді:
бі­рін­ші­ден, олар­ды кү­ті­ле­тін іс-әре­кет­тер­мен және қол­да бар ре­сур­стар­мен қа­ты­на­сты­ра оты­рып, өтім­ді­лік­тің күн­дік по­зи­ци­я­ла­рын ба­қы­лап оты­ру, қо­сым­ша күн­дік өтім­ді­лік­ті тар­ту­ға неме­се ма­ңы­зды тө­лем­дер­ді жүр­гі­зу үшін өтім­ді­лік­ті жы­лы­ста­уды шек­те­у­ге мүм­кін­дік бе­ре­тін негіз­гі по­зи­ци­я­лар­ға бір күн ішін­де мо­ни­то­ринг­ті жү­зе­ге асы­ру;
екін­ші­ден, өзі­нің күн­дік мақ­сат­та­ры­на же­ту үшін күн­дік қор­лар­дың жет­кі­лік­ті кө­ле­мін са­тып алу;
үшін­ші­ден, күн­дік за­ем қа­ра­жа­тын (қор­лар­ды) алу қа­жет­ті­лі­гі жағ­дай­ын­да ке­піл ре­т­ін­де пай­да­ла­ны­луы мүм­кін банк­тің ак­тив­те­рін бас­қа­ру. Банк­те күн­дік мақ­сат­тар­ға же­ту үшін қа­жет бо­ла­тын күн­дік өтім­ді­лік­тің кө­ле­мін тар­ту үшін пай­да­ла­ну­ға бо­ла­тын жет­кі­лік­ті ке­піл бар;
төр­тін­ші­ден, күн­дік өтім­ді­лік ағы­ны күт­пе­ген кез­де бұ­зы­л­ған жағ­дай­да үзі­ліс­сіз қыз­мет­ті қам­та­ма­сыз ету жө­нін­де­гі рә­сім­дер­дің, ша­ра­лар­дың бо­луы.
Банк банк­ке тән түр­лі қы­сқа мер­зім­ді және ұзақ мер­зім­ді стресс-сце­на­рий­лер бой­ын­ша стресс-те­сті­ле­уді ке­зең­ді түр­де, бі­рақ ай­ы­на ке­мін­де бір рет жүр­гі­зе­ді.
Бас­қар­ма стресс-тест нәти­же­ле­рін өзі­нің өтім­ді­лік тәу­е­ке­лін бас­қа­ру жө­нін­де­гі са­я­са­ты мен по­зи­ци­я­ла­рын тү­зе­ту, сон­дай-ақ оқыс жағ­дай­лар­да­ғы іс-әре­кет­те­рі­нің ти­ім­ді жос­пар­ла­рын әзір­леу үшін пай­да­ла­на­ды.
Бас­қар­ма ық­ти­мал өтім­ді­лік тәу­е­ке­ліне ду­шар бо­лу­ды анық­тау және сан­дық тұр­ғы­да өл­шеу үшін жүй­е­лі түр­де стресс-те­сті­ле­удің жүр­гі­зі­лу­ін және сце­на­рий­лер­ге тал­дау жа­са­луын қам­та­ма­сыз ете­ді;
Бас­қар­ма ке­зең­ді түр­де, бі­рақ тоқ­са­ны­на ке­мін­де бір рет Ди­рек­тор­лар ке­ңе­сіне стресс-те­сті­ле­удің нәти­же­ле­рі ту­ра­лы ха­бар­лай­ды және тал­қы­лау қо­ры­тын­ды­ла­ры бой­ын­ша алын­ған нәти­же­лер­ді банк­тің әле­ует­ті тәу­е­кел­де­рін шек­теу, сон­дай-ақ өтім­ді­лік ре­зерв­те­рін құ­ру мақ­са­тын­да сал­дар­ды жою неме­се бә­сең­де­ту жө­нін­де­гі ша­ра­лар­ды қа­был­дау үшін пай­да­ла­на­ды.
Стресс-те­сті­ле­удің нәти­же­ле­рі банк­тің оқыс жағ­дай­лар­да­ғы іс-әре­кет­те­рі­нің жос­па­рын жа­са­уда және өтім­ді­лік же­тіс­пе­у­ші­лі­гі жағ­дай­ын­да жұ­мыс стра­те­ги­я­сы мен так­ти­ка­сын анық­та­уда пай­да­ла­ны­ла­ды.
Стресс-те­сті­ле­удің нәти­же­ле­рі жан-жақ­ты тал­да­нуы және іш­кі ли­мит­тер бел­гі­леу ке­зін­де на­зар­ға алы­нуы ти­іс.
Бас­қар­ма егер банк, банк кон­гло­ме­ра­ты­ның бас ұй­ы­мы бо­лып та­бы­л­ған жағ­дай­да ке­зең­ді түр­де, бі­рақ тоқ­са­ны­на ке­мін­де бір рет стресс-сце­на­рий­лер­дің өтім­ді­лік­тің жал­пы топ­тық по­зи­ци­я­сы­на, сон­дай-ақ кон­гло­ме­рат­қа мү­ше же­ке­ле­ген ұй­ым­дар­дың өтім­ді­лік по­зи­ци­я­сы­на әсе­ріне және қыз­мет­тің ба­ғыт­та­ры­на тал­дау жа­са­уды жүр­гі­зе­ді.
Банк­тің іш­кі құ­жат­та­ры­мен ед­әу­ір өтім­ді­лік тәу­е­ке­ліне ду­шар бо­ла­тын, банк кон­гло­ме­ра­ты­ның құ­ра­мы­на кі­ре­тін ұй­ым­дар үшін қо­сым­ша стресс-те­сті­леу жүр­гі­зу көз­дел­ген. Банк те­сті­леу ба­ры­сын­да сце­на­рий­лер­дің әр түр­лі уа­қыт бө­лік­те­рін­де­гі, оның ішін­де күн­дік ауқым­да­ғы сал­да­рын қа­рас­ты­ра­ды.
Те­сті­ле­удің дә­ре­же­сі мен жи­і­лі­гі банк­тің ша­ма­сы­на және оның ал­дын­да тұр­ған әле­ует­ті өтім­ді­лік тәу­е­кел­де­ріне, сон­дай-ақ банк­тің Қа­зақ­стан Рес­пуб­ли­ка­сы­ның қар­жы жүй­е­сін­де­гі қа­ты­сты сал­ма­ғы­на өл­шем­дес.
Банк стресс-сце­на­рий­лер­ді жа­сау ке­зін­де биз­не­стің си­па­тын, жү­зе­ге асы­ры­ла­тын қыз­мет­тің өтім­ді­лік тәу­е­ке­ліне ду­шар бо­луын ес­ке­ре­ді.
Бас­қар­ма түр­лі стресс-сце­на­рий­лер­дің жо­ба­ла­рын қа­рай­ды.
Банк стресс-те­сті­леу жүр­гі­зу ке­зін­де қы­сқа мер­зім­ді және ұзақ мер­зім­ді стресс-сце­на­рий­лер­ді, сон­дай-ақ же­ке алын­ған банк­ке және жал­пы ал­ған­да бү­кіл на­рық­қа тән стресс-сце­на­рий­лер­ді, оның ішін­де:
ти­іс­ті оқи­ға­лар ба­стал­ған жағ­дай­да банк­тің шар­тты мін­дет­те­ме­ле­рін ес­ке­ру­мен мін­дет­те­ме­лер­ді мер­зі­мі­нен бұ­рын өте­уді, оның ішін­де ко­ве­нант­тың бұ­зы­луын;
на­рық­та бір мез­гіл­де өтім­ді­лік же­тіс­пе­у­ші­лі­гін;
қам­та­ма­сыз еті­л­ген және қам­та­ма­сыз етіл­ме­ген қар­жы­лан­ды­ру­ға қол жет­кі­зу­ді шек­те­уді;
ай­ыр­ба­ста­ла­тын ва­лю­та­лар­ды шек­те­уді на­зар­ға ала­ды;
на­рық­тың өтім­ді­лі­гін қы­сқар­ту­дың және қар­жы­лан­ды­ру өтім­ді­лі­гі­нің тап­шы­лы­ғы ара­сын­да­ғы бай­ла­ны­сты;
банк­тің өтім­ді­лі­гіне әсер­дің, тәу­е­кел­дер­дің бас­қа түр­ле­рі бой­ын­ша (кре­дит­тік, опе­ра­ци­я­лық, на­рық­тық және бас­қа­лар) стресс-те­сті­ле­удің нәти­же­ле­рін ес­ке­ре­ді.
Банк стресс-те­сті­леу үшін жо­ра­мал­дар­ды бел­гі­леу ке­зін­де кон­сер­ва­тив­ті-қа­лып­ты тә­сіл дай­ын­да­ды.
Банк сце­на­рий­дің тү­ріне қа­рай мы­на­дай тіз­бе кі­ре­тін бір­қа­тар жо­ра­мал­дар­ды қа­рас­ты­ра­ды:
ак­тив­тер на­ры­ғы­ның өтім­сіз­ді­гі;
бөл­шек қар­жы­лан­ды­ру­дың жы­лы­ста­уы;
кө­тер­ме қар­жы­лан­ды­ру­дың қам­та­ма­сыз еті­л­ген және қам­та­ма­сыз етіл­ме­ген де­рек көз­де­рі­нің қол же­тім­ді­лі­гі (сіз­ді­гі);
қо­сым­ша мар­жа­ны бел­гі­леу та­лап­та­ры және ке­піл жө­нін­де­гі та­лап­тар;
қар­жы­лан­ды­ру­дың мер­зім­де­рі;
үшін­ші тұ­лға­лар­ға неме­се ен­ші­лес ұй­ым­дар­ға бе­рі­л­ген кре­дит­тік же­лі­лер бой­ын­ша шар­тты та­лап­тар;
ба­лан­стан тыс құ­рал­дар мен опе­ра­ци­я­лар бой­ын­ша мін­дет­те­ме­лер­дің ор­нын тол­ты­ра­тын өтім­ді­лік;
банк­ке бе­рі­л­ген кре­дит­тік же­лі­лер­дің бо­луы;
ва­лю­та­лар ай­ыр­ба­ста­лы­мы және ва­лю­та­лық на­рық­тар­ға қол жет­кі­зу;
Ұлт­тық Банк­тің кре­дит­тік қа­ра­жа­ты­на қол жет­кі­зу;
ак­тив­тер­дің бо­ла­шақ өсу дең­гейі.
Банк ке­зең­ді түр­де, бі­рақ жы­лы­на ке­мін­де бір рет тест жүр­гі­зі­ле­тін сце­на­рий­лер­дің си­па­ты мен ма­ңы­зды­лы­ғы­ның банк жү­зе­ге асы­ра­тын қыз­ме­тіне сәй­кест­і­гін қам­та­ма­сыз ету үшін сце­на­рий­лер­дің жо­ба­ла­рын қай­та қа­рай­ды.
Банк сце­на­рий­лер­ді қай­та қа­рау ке­зін­де на­рық жағ­дай­ы­ның өзге­ру­ін; банк қыз­ме­ті си­па­ты­ның, ауқы­мы­ның өзге­ру­ін; стресс жағ­дай­ла­рын­да­ғы қыз­мет­тің нақ­ты тә­жі­ри­бе­сін ес­ке­ре­ді.
Банк өтім­ді­лік­тің про­фи­ліне ед­әу­ір әсер етуі мүм­кін фак­тор­лар­ды анық­тау және тал­дау үшін стресс-те­сті­леу нәти­же­ле­рі­нің бел­гі­лі негіз­гі жо­ра­мал­дар­ға де­ген се­зім­тал­ды­ғы­на тал­дау жүр­гі­зуі мүм­кін.
Бас­қар­ма стресс-те­сті­ле­уде қол­да­ны­ла­тын сце­на­рий­лер мен жо­ра­мал­дар­ды, сон­дай-ақ стресс-те­сті­леу нәти­же­ле­рін қа­рай­ды. Банк­тің сце­на­рий­лер мен іле­с­пе жо­ра­мал­дар­ды таң­да­уы құ­жат­тал­ған және стресс-те­сті­леу нәти­же­ле­рі­мен қа­тар қа­рал­ған.
Бас­қар­ма кез­дей­соқ жағ­дай­лар туын­да­ған жағ­дай­ға ар­нал­ған жос­па­рын­да қар­жы­лан­ды­ру­дың іле­с­пе ық­ти­мал тап­шы­лы­ғын ба­ға­ла­у­ға және жос­пар­ла­у­ға стресс-те­сті­леу нәти­же­ле­рін қа­лай кір­гі­зу­ді ше­ше­ді.
Бас­шы­лық (Ди­рек­тор­лар ке­ңе­сі­мен ке­ңе­се оты­рып) банк жол бе­ре­тін өтім­ді­лік тәу­е­ке­лі­нің рұқ­сат еті­л­ген дең­гей­і­нен қар­жы­лан­ды­ру­дың бо­лжан­ған тап­шы­лы­ғы қан­дай дә­ре­же­де жо­ға­ры (неме­се қар­жы­лан­ды­ру­дың бо­лжан­ған тап­шы­лы­ғы тө­мен) бол­са, сол дә­ре­же­де: өзі­нің өтім­ді­лік по­зи­ци­я­сын тү­зе­уді неме­се кез­дей­соқ жағ­дай­лар туын­да­ған жағ­дай­ға ар­нал­ған жос­па­рын қол­да­уды ше­ше­ді.
Бас­қар­ма өтім­ді­лік тәу­е­ке­лін бас­қа­ру­дың се­нім­ді құ­ры­лы­мы­ның қыз­мет ат­қа­руын қам­та­ма­сыз ете­ді.
Бас­қар­ма өтім­ді­лік тәу­е­ке­лін бас­қа­ру бой­ын­ша оған жүк­тел­ген функ­ци­я­лар­ды орын­дау мақ­са­тын­да, оның ішін­де:
Ди­рек­тор­лар ке­ңе­сі бе­кіт­кен өтім­ді­лік тәу­е­ке­лін бас­қа­ру жө­нін­де­гі са­я­сат­қа сәй­кес қа­жет­ті рә­сім­дер­дің орын­да­луын қам­та­ма­сыз ете­ді;
Банк­тің өтім­ді­лік жө­нін­де­гі күн сай­ын­ғы мін­дет­те­ме­ле­рін, оның ішін­де банк­тің ішін­де­гі не жал­пы на­рық­та­ғы про­бле­ма­лар­дан туын­да­ған өтім­ді­лік­тің же­тіс­пеу ке­зе­ңін­де орын­да­уын қам­та­ма­сыз ете­ді;
банк­тің ба­лан­стық және ба­лан­стан тыс опе­ра­ци­я­ла­ры­ның мер­зім­ді­лі­гі­мен, оның ак­тив­те­рі мен мін­дет­те­ме­ле­рі­нің өтім­ді­лі­гі­мен өл­шем­дес өтім­ді­лік­тің жет­кі­лік­ті ре­зер­він қол­да­уды (ауырт­па­лық са­лын­ба­ған ак­тив­тер тү­рін­де) қам­та­ма­сыз ете­ді. Ак­тив­тер мен мін­дет­те­ме­лер­ді бас­қа­ру бө­лім­ше­сі олар­ды бе­рі­л­ген займ­дар­ды қам­та­ма­сыз ету ре­т­ін­де ке­пі­л­ге тез бе­ру үшін өтім­ді ак­тив­тер­дің қа­жет­ті дең­гей­ін анық­тай­ды және қол­дай­ды;
ак­тив­тер­дің са­ты­луы және банк үшін өтім­ді­лік­пен қа­уырт­ты­лық ке­зең­де­рін­де қар­жы­лан­ды­ру де­рек көз­де­рі­нің қол же­тім­ді­лі­гі ту­ра­лы жет­кі­лік­ті дә­ре­же­де қа­лып­ты жо­ра­мал­дар­ды қол­да­на­ды.
жиыр­ма се­гі­зін­ші жол алы­нып та­стал­ды
Ди­рек­тор­лар ке­ңе­сін және Бас­қар­ма­ны банк­тің өтім­ді­лік бой­ын­ша по­зи­ци­я­сы ту­ра­лы уақ­ты­лы ақ­па­рат­пен қам­та­ма­сыз ету үшін банк­тің іш­кі құ­жат­та­ры­мен ти­іс­ті бас­қа­ру­шы­лық ақ­па­рат­тық жүй­е­ні құ­ру көз­дел­ген. Бас­қа­ру­шы­лық ақ­па­рат­тық жүйе банк­тің, сон­дай-ақ банк­тің ен­ші­лес ұй­ым­да­ры бө­лі­гін­де өтім­дік по­зи­ци­я­ла­рын есеп­те­у­ге мүм­кін­дік бе­ре­ді.
Бас­қа­ру­шы­лық ақ­па­рат­тық жүйе:
шар­тты тәу­е­кел­дер­ді, сон­дай-ақ мін­дет­те­ме­лер­ді мер­зі­мі­нен бұ­рын өте­у­ге және өтім­ді­лік­тің бел­гі­лі кө­ле­міне де­ген мұқ­таж­дық­қа алып ке­луі мүм­кін оқи­ға­лар­дың пай­да бо­луы­мен бай­ла­ны­сты, оның ішін­де ба­лан­стан тыс бап­тар­мен бай­ла­ны­сты тәу­е­кел­дер­ді қо­сқан­да, өтім­ді­лік тәу­е­ке­лі­нің бар­лық де­рек көз­де­рін;
бір опе­ра­ци­я­лық күн­ге, күн сай­ын­ғы (мей­лін­ше қы­сқа уа­қыт бө­лік­те­рі үшін), одан кей­ін одан ұза­ғы­рақ уа­қыт ке­зең­де­рі­нің бір­қа­та­ры да бой­ын­ша өтім­ді­лік по­зи­ци­я­ла­рын;
стресс жағ­дай­ла­рын қам­ти­тын түр­лі сце­на­рий­лер­ді;
жүйе, заң­дық ке­дер­гі­лер, уа­қыт ай­мақ­та­ры және ва­лю­та­лар тұр­ғы­сы­нан ал­ған­да ұй­ым­дар­да­ғы өзге­ше­лік­тер­ді на­зар­ға ала оты­рып, өтім­ді­лік тәу­е­ке­лін бас­қа­ру үшін, оның ішін­де шо­ғыр­лан­ды­ры­л­ған негіз­де қа­жет­ті ақ­па­рат­ты ес­ке­ре­ді.
Банк Ди­рек­тор­лар ке­ңе­сіне, Бас­қар­ма­ға және (неме­се) ти­іс­ті функ­ци­я­ла­ры мен өкі­лет­тікте­рі бар бас­қа ал­қа­лық ор­ган­дар­ға есеп бе­ру­дің ауқы­мын, ны­са­нын және ке­зең­ді­лі­гін анық­тай­тын есеп бе­ру­ші­лік кри­те­рий­лер­дің тіз­бе­сін әзір­ле­ді.
Ди­рек­тор­лар ке­ңе­сі ке­зең­ді түр­де, бі­рақ тоқ­са­ны­на ке­мін­де бір рет өтім­ді­лік­тің ағым­да­ғы әле­ует­ті тәу­е­кел­де­рін бел­гі­лен­ген ли­мит­тер­мен са­лы­стыр­ған­да­ғы тәу­е­кел дең­гейі ту­ра­лы есеп бе­ру­лер­ді ала­ды.
Бас­қар­ма Ди­рек­тор­лар ке­ңе­сіне өтім­ді­лік тәу­е­ке­лі ли­мит­те­рі­нің бұ­зу­шы­лық­та­ры ту­ра­лы ха­бар­лай­ды және тү­зе­ту ша­ра­ла­рын қа­был­дай­ды.
Ди­рек­тор­лар ке­ңе­сі функ­ци­я­ла­ры жа­ғы­нан тәу­ел­сіз, ти­ісін­ше оқы­ты­л­ған және құ­зы­рет­ті қыз­мет­кер­лер­дің өтім­ді­лік тәу­е­ке­лін бас­қа­ру жүй­е­сіне іш­кі ба­қы­лау жа­сау жө­нін­де­гі жұ­мысты жүр­гі­зу­ін қам­та­ма­сыз ете­ді.
Іш­кі аудит қыз­ме­ті қыз­мет­кер­ле­рі­нің банк­те­гі өтім­ді­лік тәу­е­ке­лін бас­қа­ру жүй­е­сі­нің ти­ім­ді­лі­гін ба­ға­лау үшін қа­жет тә­жі­ри­бе­сі және ма­шық­та­ры бар. Іш­кі аудит қыз­ме­ті банк бө­лім­ше­ле­рі­нің өтім­ді­лік тәу­е­ке­лін бас­қа­ру­дың ке­лі­сі­л­ген құ­ры­лы­мын іс­ке асы­руын және ти­ім­ді­лі­гін жүй­е­лі түр­де қа­рай­ды.
Екiншi деңгейдегi банктерде
тәуекелдердi басқару және
iшкi бақылау жүйелерiнiң
болуына қойылатын талаптар
туралы нұсқаулыққа 5-қосымша
Қаржы құралдарымен операциялар жүргiзуге қойылатын талаптар
Та­лап­тың ата­уы
Та­лап­тар­дың кри­те­рий­ле­рі
Ди­рек­тор­лар ке­ңе­сі қар­жы құ­рал­да­рын са­тып алу/са­ту және ба­ға тәу­е­ке­лі бой­ын­ша опе­ра­ци­я­лар­ды бас­қа­ру­дың іш­кі са­я­са­тын бе­кіт­ті.
Қар­жы құ­рал­да­рын са­тып алу/са­ту бой­ын­ша опе­ра­ци­я­лар­ды бас­қа­ру­дың іш­кі са­я­са­ты:
банк ак­тив­те­рі­нің (мін­дет­те­ме­ле­рі­нің) құ­ры­лы­мы­на бай­ла­ны­сты про­цент­тік тәу­е­кел­ді ай­қын­дай­ды;
банк ак­тив­те­рі­нің (мін­дет­те­ме­ле­рі­нің) құ­ры­лы­мы­на бай­ла­ны­сты ва­лю­та тәу­е­ке­лін ай­қын­дай­ды;
туын­ды қар­жы құ­рал­да­ры­ның опе­ра­ци­я­ла­ры­на тән тәу­е­кел­дер­ді ай­қын­дау,
ба­ға тәу­е­ке­лі­нің ли­мит­те­рін бел­гі­леу әді­сте­рін, ры­нок тәу­е­ке­лі бой­ын­ша мен­шік­ті ка­пи­тал­дың жет­кі­лік­ті­лі­гін;
банк­тің ры­н­ок­тық тәу­е­ке­лін өл­шеу ке­зін­де пай­да­ла­ны­ла­тын үл­гі­лер­ді;
тәу­е­кел­дер­ді бас­қа­ру бө­лім­ше­сі­нің ди­рек­тор­лар ке­ңе­сіне және бас­қар­ма­ға  ры­нок тәу­е­ке­лі бой­ын­ша банк по­зи­ци­я­ла­ры ту­ра­лы есеп­ті ұсы­нуы­ның ке­зең­ді­лі­гін рет­тей­ді.
Ди­рек­тор­лар ке­ңе­сі функ­ци­о­нал­дық, атап ай­тқан­да мәмі­ле­ні жү­зе­ге асы­ра­тын фронт-офис пен көр­се­ті­л­ген опе­ра­ци­я­лар­ды есеп­те көр­се­ту­мен ай­на­лы­са­тын бэк-офис ара­сын­да­ғы мін­дет­те­рін бө­лу­ге негіз­дел­ген фронт-және бэк офи­стер үшін қо­сар­лан­ған ба­қы­лау са­я­са­тын бе­кіт­ті.
Қо­сар­лан­ған ба­қы­лау жүй­е­сі:
фронт- және бэк-офи­стер­ді бө­лу­ді; бэк-офи­стің фронт-офи­стің опе­ра­ци­я­ла­ры­ның жай-күй­ін уақ­ты­лы тек­се­ру мүм­кін­ді­гін;
қо­сар­лан­ған ба­қы­лау жүй­е­сі қа­ты­су­шы­лар ара­сын­да­ғы ық­ти­мал ке­лі­сім­дер­ді шек­теу ша­ра­ла­рын;
тәу­е­кел­дер мо­ни­то­рин­гі мен ка­сто­ди­ан қыз­ме­тін жү­зе­ге асы­ра­тын фронт пен бэк-офи­стер­де және бө­лім­ше­лер­де­гі қыз­мет­тік мін­дет­тер­ді бір ға­на тұл­ға­ның қа­тар орын­да­уы­на тый­ым са­лу­ды қа­рас­ты­ра­ды.
Бас­қар­ма банк опе­ра­ци­я­ла­ры­ның қа­уіп­сіз­ді­гін қам­та­ма­сыз ету бой­ын­ша рә­сім­дер­ді бе­кіт­ті.
Іш­кі аудит қыз­ме­ті мен­шік­ті ка­пи­тал­дың және банк кі­рі­сте­рі­нің мөл­ше­ріне тең­бе-тең бол­май­тын кі­рі­стер­мен ай­ла-әре­кет жа­сау және тәу­е­кел­ді қа­был­дау жағ­дай­ла­рын анық­тау және бол­дыр­мау мақ­са­тын­да банк опе­ра­ци­я­ла­рын тек­се­ре­ді.
Банк­тің ав­то­мат­тан­ды­ры­л­ған жүй­е­сі бар (қар­жы құ­рал­да­ры­ның порт­фе­лін бас­қа­ру, опе­ра­ци­я­лар­ды қам­та­ма­сыз ету, шот­тар­ды өң­деу және есеп­тер­ді жүр­гі­зу, тәу­е­кел­дер­ді бас­қа­ру).
Банк­тің қар­жы құ­рал­да­рын са­тып алу/са­ту бой­ын­ша опе­ра­ци­я­ла­рын қам­та­ма­сыз ете­тін тех­ни­ка­лық жүй­е­сі бар;
банк­тің тәу­е­кел­дер­ді бас­қа­ру­ға қа­жет­ті ақ­па­рат­ты жи­нау жө­нін­де­гі жүй­е­сі бар;
банк­тің ақ­ша және қар­жы құ­рал­да­ры бой­ын­ша есеп­те­улер жүр­гізу­ге ар­нал­ған тех­ни­ка­лық жүй­е­сі бар;
іш­кі аудит қыз­ме­ті және сырт­қы ауди­тор­лар тәу­е­кел­дер­ді бас­қа­ру бө­лім­ше­сін­де бух­гал­тер­лік есеп және есеп бе­ру­ді жүр­гізу­ге жа­у­ап бе­ре­тін банк бө­лім­ше­сі ұсын­ған мә­лі­мет­тер­дің нақ­ты­лы­ғын тек­се­ре­ді.
Банк­тің шо­ғыр­лан­ды­ры­л­ған негіз­де, нақ­ты уа­қыт ре­жи­мін­де тәу­е­кел­ді ба­қы­лап оты­ру­ға мүм­кін­дік­ті қам­та­ма­сыз ете­тін қар­жы құ­рал­да­ры­мен опе­ра­ци­я­лар бой­ын­ша тәу­е­кел­дер­ді бас­қа­ру жүй­е­сі бар.
Банк бас­қа ры­н­ок­тық опе­ра­ци­я­лар­дан бө­лек са­уда опе­ра­ци­я­ла­ры­на өң­деу жүр­гі­зе­ді;
банк ен­ші­лес ұй­ым­дар­ды ес­ке­ре оты­рып, оның ішін­де шо­ғыр­лан­ды­ры­л­ған негіз­де ба­ға тәу­е­ке­ліне ұшы­ра­ған ба­лан­стық және ба­лан­стан тыс опе­ра­ци­я­лар бой­ын­ша кі­рі­стер/шы­ғы­стар­ды және тәу­е­кел­дер­ді ба­қы­лай­ды;
банк мер­зім­дік бир­жа­лық по­зи­ци­я­лар­ды қай­та ба­ға­лау негі­зін­де кі­рі­стер/шы­ғы­стар­ға күн сай­ын­ғы ба­ға­ла­уды жүр­гі­зе­ді.
Банк қар­жы құ­рал­да­ры­на ағым­да­ғы ры­н­ок­тық ба­ға­ны ес­ке­ре оты­рып, әлу­ет­ті ры­н­ок­тық тәу­е­кел­ді және кі­рі­стер/шы­ғы­стар­ды ке­зең-ке­зең­мен ба­ға­лай­ды.
Банк қар­жы құ­рал­да­ры порт­фе­лі­нен банк­тің ма­те­ма­ти­ка­лық мо­дель­де­рі­мен ай­қын­дал­ған ағым­да­ғы ры­н­ок­тық ба­ға­лар неме­се есеп­теу ба­ға­сы жоқ қар­жы құ­рал­да­рын шы­ға­рып та­стай­ды.
банк әр опе­ра­ци­я­лық күн ішін­де қар­жы құ­рал­да­ры­мен жа­сал­ған опе­ра­ци­я­лар­дан түс­кен кі­рі­стер/шы­ғы­стар­ға жүй­е­лі ба­ға­лау жүр­гі­зе­ді;
тәу­е­кел­дер­ді бас­қа­ру бө­лім­ше­сі қар­жы құ­рал­да­ры бой­ын­ша банк ай­қын­да­ған әділ құн­ның дұ­ры­стығ­ы­на мо­ни­то­ринг жүр­гі­зе­ді;
банк­тің ди­рек­тор­лар ке­ңе­сі тәу­е­кел­ді ес­ке­ре оты­рып, қар­жы құ­ра­лы­ның құ­нын ай­қын­дау рә­сім­де­рін бе­кіт­ті;
тәу­е­кел­ді ба­ға­лау мо­де­лі және ағым­да­ғы ба­ға­лар­ды ры­н­ок­тық ба­ға­лар­ға кел­ті­ру негі­зін­де қар­жы құ­рал­да­ры­ның құ­ны­на ба­ға­лау жүр­гі­зе­ді, оның ішін­де стресс-те­стинг­тер­ді (stress-testing) және бэк-те­стинг­тер­ді (back-testing) жү­зе­ге асы­ра­ды;
банк қар­жы құ­рал­да­ры­мен опе­ра­ци­я­лар жа­са­у­ға ше­шім қа­был­да­ған кез­де тәу­е­кел­ді және жүй­е­лі стресс- те­стинг­тер­ді (stress-testing) ба­ға­лау нәти­же­ле­рін пай­да­ла­на­ды.
Ди­рек­тор­лар ке­ңе­сі қар­жы құ­рал­да­ры­мен опе­ра­ци­я­лар бой­ын­ша жиын­тық ли­мит­ті, бас­қар­ма - же­ке­ле­ген қар­жы құ­рал­да­ры бой­ын­ша ли­мит­тер­ді, сон­дай-ақ "stор - loss" ере­же­сі бой­ын­ша ха­лы­қа­ра­лық прак­ти­ка­да қа­был­дан­ған ли­мит­тер­ді бел­гі­лей­ді.
Ди­рек­тор­лар ке­ңе­сі
ке­зең-ке­зең­мен жиын­тық ли­мит­ті және "stор - loss" ли­мит­те­рін бел­гі­леу ере­же­ле­рін ай­қын­дай­ды; қар­жы құ­рал­да­рын са­тып алу/са­ту бой­ын­ша опе­ра­ци­я­лар­ды жү­зе­ге  асы­ра­тын банк бө­лім­ше­сі банк­тің бас­қар­ма­сы­на қар­жы құ­рал­да­ры бой­ын­ша банк по­зи­ци­я­сын ұсы­на­ды;
ди­рек­тор­лар ке­ңе­сі қар­жы құ­рал­да­ры бой­ын­ша ли­мит­тер­ді және "stор - loss" ли­мит­те­рін бел­гі­леу ере­же­сін  ай­қын­дау рә­сім­де­рін бел­гі­лей­ді.
Бас­қар­ма әр­бір қар­жы құ­рал­да­ры бой­ын­ша тәу­е­кел­дер­ді бас­қа­ру рә­сім­де­рін бе­кіт­ті.
Бас­қар­ма неме­се ти­іс­ті функ­ци­я­ла­ры және өкі­лет­тікте­рі бар бас­қа ал­қа­лы ор­ган ше­тел ва­лю­та­ла­ры­ның әр­бір түр­ле­рі мен бар­лық ва­лю­та­лар бой­ын­ша спот, фор­вард, своп опе­ра­ци­я­ла­ры­ның ха­лы­қа­ра­лық прак­ти­ка­сын­да қа­был­дан­ған по­зи­ци­я­лар бой­ын­ша ли­мит­тер­ді бел­гі­лей­ді;
ак­тив­тер­ді және мін­дет­те­ме­лер­ді бас­қа­ру бө­лім­ше­сі спот және фор­вард опе­ра­ци­я­ла­рын өтеу мер­зім­де­рін бас­қа­ру үшін ак­тив­тер мен мін­дет­те­ме­лер­ді өтеу мер­зім­де­рі­нің күн сай­ын­ғы кесте­сін пай­да­ла­на­ды;
бас­қар­ма неме­се ти­іс­ті функ­ци­я­ла­ры және өкі­лет­тікте­рі бар бас­қа ал­қа­лы ор­ган қар­жы құ­рал­да­ры үшін "stор - loss" ли­мит­те­рі­нің диа­па­зо­нын бел­гі­лей­ді;
іш­кі аудит қыз­ме­ті "stор - loss" ли­мит­те­рін ай­қын­дау ере­же­ле­рін банк­тің дұ­рыс қол­да­нуын тек­се­ре­ді.
Ди­рек­тор­лар ке­ңе­сі ба­ға тәу­е­ке­лі, оның ішін­де қар­жы құ­рал­да­ры­на ры­нок пен қар­жы ры­но­гы өтім­ді­лі­гі­нің мөл­ше­рін ес­ке­ре оты­рып бө­лу  бой­ын­ша по­зи­ци­я­ны ай­қын­дау жө­нін­де­гі ше­шім­дер­ді қа­был­дау са­я­са­тын бе­кіт­ті.
Тәу­е­кел­дер­ді бас­қа­ру бө­лім­ше­сі қар­жы құ­рал­да­ры бой­ын­ша ли­мит­тер­дің тең­бе- тең­ді­гіне, яғ­ни қар­жы құ­рал­да­ры­ның ры­но­гы мен қар­жы құ­рал­да­ры өтім­ді­лі­гі­нің ауқы­мы мен ди­на­ми­ка­сы­на сәй­кес тал­дау жүр­гі­зе­ді;
Ди­рек­тор­лар ке­ңе­сі ин­ве­сти­ци­я­лық са­я­сат­ты бе­кіт­ті, ол:
ин­ве­сти­ци­я­лау мақ­са­тын, ин­ве­сти­ци­я­лау опе­ра­ци­я­ла­рын, сон­дай-ақ ин­ве­сти­ци­я­ла­удың жос­пар­ла­ры мен ли­мит­те­рін бе­кі­ту жө­нін­де­гі өкі­лет­тіктер­ді;
құ­пия ақ­па­рат­ты пай­да­ла­ну ар­қы­лы жүр­гі­зі­ле­тін опе­ра­ци­я­лар­ға рұқ­сат бер­меу мақ­са­тын­да кре­дит­теу функ­ци­я­ла­ры­нан ин­ве­сти­ци­я­лық опе­ра­ци­я­лар жүр­гі­зу функ­ци­я­ла­рын бө­лу рә­сім­де­рін;
қар­жы құ­рал­да­ры­ның түр­ле­рі, ин­ве­сти­ци­я­лық қыз­мет мақ­сат­та­ры бой­ын­ша ин­ве­сти­ци­я­лық кри­те­рий­лер­ді ай­қын­дай­ды.
Тәу­е­кел­дер­ді бас­қа­ру бө­лім­ше­сі тоқ­са­ны­на ке­мін­де бір рет нәти­же­ле­рі бас­қар­ма­ға тоқ­са­ны­на ке­мін­де бір рет, ди­рек­тор­лар ке­ңе­сіне жар­ты жыл­да ке­мін­де бір рет нәти­же­ле­рі ке­зең-ке­зең­мен ұсы­ны­ла­тын, ин­ве­сти­ци­я­лар­дың кө­ле­мін тал­дай­ды.
Бас­қар­ма банк­тің ин­ве­сти­ци­я­лық опе­ра­ци­я­ла­ры­ның күн­де­лік­ті мо­ни­то­рин­гі­нің рә­сім­де­рін бе­кіт­ті;
ин­ве­сти­ци­я­лар порт­фе­лі бой­ын­ша кі­рі­стер/шы­ғы­стар ту­ра­лы есеп­пен бір­ге мо­ни­то­ринг нәти­же­ле­рі бас­қар­ма­ға тоқ­сан сай­ын және ди­рек­тор­лар ке­ңе­сіне  ай сай­ын ұсы­ны­ла­ды;
тәу­е­кел­дер­ді бас­қа­ру бө­лім­ше­сі қар­жы құ­рал­да­ры­ның, эми­тент­тің тү­рі, ай­на­лыс мер­зім­де­рі, ва­лю­та түр­ле­рі және ин­ве­сти­ци­я­лау мақ­сат­та­ры бой­ын­ша банк­тің ин­ве­сти­ци­я­лық порт­фе­ліне мо­ни­то­ринг­ті жү­зе­ге асы­ра­ды.
Бас­қар­ма ин­ве­сти­ци­я­лар порт­фе­лін құ­ры­лым­дау рә­сім­де­рін ор­та және ұзақ мер­зім­ді пер­спек­ти­ва­да ин­ве­сти­ци­я­лық ти­ім­ді­лік­тің тұ­рақ­ты көр­сет­кіш­те­рін ұстап тұ­ра­тын­дай етіп бе­кіт­ті;
Құ­ры­лым­дау рә­сім­де­рі:
ай­ы­на ке­мін­де бір рет ры­н­ок­тық құ­ны бой­ын­ша ин­ве­сти­ци­я­лар порт­фе­ліне қай­та ба­ға­лау жүр­гі­зу­ді;
жар­ты жыл­да ке­мін­де бір рет әр­бір есеп­ті ке­зең үшін қа­ра­жат­тар­ды, кі­рі­стер­ді/шы­ғы­стар­ды тар­ту құ­нын ес­ке­ре оты­рып, ин­ве­сти­ци­я­лар­дың қар­жы нәти­же­ле­ріне ба­ға­лау жүр­гі­зу­ді қа­рас­ты­ра­ды.
Ди­рек­тор­лар ке­ңе­сі қар­жы құ­рал­да­рын са­тып алу/са­ту­дан болған ша­ма­дан тыс шы­ғы­стар­ды ес­кер­ту және көр­се­ті­л­ген са­я­сат­ты банк­тің сақ­та­уын ба­қы­ла­уды жү­зе­ге асы­ру жө­нін­де­гі са­я­сат­ты бе­кіт­ті.
Банк олар­дың ры­н­ок­тық құ­ны­ның ди­на­ми­ка­сын ес­ке­ре оты­рып, қар­жы құ­рал­да­ры­мен жа­сал­ған опе­ра­ци­я­лар­дан болған кі­рі­стер­дің/шы­ғы­стар­дың өзге­рі­сте­ріне тал­дау жүр­гі­зе­ді.
Ак­тив­тер мен мін­дет­те­ме­лер­ді бас­қа­ру жө­нін­де­гі бө­лім­ше және/неме­се ти­ісін­ше функ­ци­я­ла­ры мен өкі­лет­тікте­рі бар ал­қа­лы ор­ган тәу­е­ке­лі­нің, про­цент тәу­е­ке­лі­нің және ва­лю­та тәу­е­ке­лі­нің мо­ни­то­рин­гін жү­зе­ге асы­ра­ды.
Ак­тив­тер мен мін­дет­те­ме­лер­ді бас­қа­ру жө­нін­де­гі бө­лім­ше және/неме­се ти­ісін­ше функ­ци­я­ла­ры мен өкі­лет­тікте­рі бар ал­қа­лы ор­ган:
ак­тив­тер­ді және мін­дет­те­ме­лер­ді бас­қа­ру мә­се­ле­ле­рін қа­рай­ды;
тәу­е­кел­дер­ді бас­қа­ру бө­лім­ше­сі­мен    өза­ра іс-әре­кет жа­сай­ды;
ба­лан­стық және ба­лан­стан тыс опе­ра­ци­я­лар бой­ын­ша про­цент және ва­лю­та тәу­е­кел­де­рін ап­та сай­ын ба­қы­лай­ды;
про­цент және ва­лю­та тәу­е­кел­де­рі, са­тып алу/са­ту опе­ра­ци­я­ла­ры­ның түр­ле­рі және ди­на­ми­ка­сы бой­ын­ша банк­тің по­зи­ци­я­сы ту­ра­лы бас­қар­ма­ға ай сай­ын, ди­рек­тор­лар ке­ңе­сіне тоқ­сан сай­ын ақ­па­рат бе­ре­ді;
бе­рі­ле­тін за­ем­дер және тар­ты­ла­тын де­по­зит­тер бой­ын­ша сый­а­қы мөл­шер­ле­ме­ле­рін бел­гі­леу жө­нін­де ұсы­ны­стар бе­ре­ді.
Ак­тив­тер мен мін­дет­те­ме­лер­ді бас­қа­ру бө­лім­ше­сі шо­ғыр­лан­ды­ры­л­ған негіз­де про­цент және ва­лю­та тәу­е­кел­де­рі­нің мо­ни­то­рин­гін жү­зе­ге асы­ра­ды.
Ак­тив­тер­ді және мін­дет­те­ме­лер­ді бас­қа­ру бө­лім­ше­сі тоқ­са­ны­на ке­мін­де бір рет ен­ші­лес ұй­ым­дар­да ақ­ша­ны бас­қа­ру­дың мо­ни­то­рин­гін жүр­гі­зе­ді және шо­ғыр­лан­ды­ры­л­ған негіз­де банк­тің және ен­ші­лес ұй­ым­дар­дың ак­тив­те­рі мен мін­дет­те­ме­ле­рін бас­қа­ру­ды жү­зе­ге асы­ра­ды;
Ди­рек­тор­лар ке­ңе­сі тәу­е­кел­дер­ді ба­ға­лау са­я­са­тын, оның ішін­де бо­лжал­да­на­тын тәу­е­кел­дер бой­ын­ша қар­жы құ­рал­да­рын ба­ға­ла­удың ха­лы­қа­ра­лық прак­ти­ка­сын әді­сте­ме­лер­ді пай­да­ла­на оты­рып бе­кіт­ті. (VАR-әді­сі)
Ак­тив­тер мен мін­дет­те­ме­лер­ді бас­қа­ру бө­лім­ше­сі және/неме­се ти­ісін­ше функ­ци­я­ла­ры мен өкі­лет­тікте­рі бар ал­қа­лы ор­ган өтеу мер­зім­де­рі бой­ын­ша сый­а­қы­ның мөл­шер­ле­ме­сі­нің дең­гей­ін ай­қын­дай­ды.
Ак­тив­тер мен мін­дет­те­ме­лер­ді бас­қа­ру бө­лім­ше­сі­нің бас­қа­ру бө­лім­ше­сі­нің про­цент тәу­е­кел­де­рін ба­ға­лау үшін де­ректер­ді жи­нау мен тал­дау жүй­е­сі бар.
Ак­тив­тер мен мін­дет­те­ме­лер­ді бас­қа­ру бө­лім­ше­сі және/неме­се ти­ісін­ше функ­ци­я­ла­ры мен өкі­лет­тікте­рі бар ал­қа­лы ор­ган про­цент тәу­е­ке­лі­нің, про­цент тәу­е­ке­лі­нің негіз­гі көз­де­ріне мо­ни­то­рин­гін жү­зе­ге асы­ра­ды (өтеу мер­зім­де­рі­нің ерекше­лі­гі, за­ем ка­пи­та­лы ры­но­гы­ның став­ка­ла­ры, кі­рік­тір­ме оп­ци­он­дар);
ди­рек­тор­лар ке­ңе­сі ва­лю­та ба­ғам­да­ры­ның өзге­ру­іне тал­дау жа­са­у­ға сәй­кес ва­лю­та­лар по­зи­ци­я­ла­ры бой­ын­ша ше­шім­дер қа­был­дау са­я­са­тын бе­кіт­ті.
Ак­тив­тер мен мін­дет­те­ме­лер­ді бас­қа­ру бө­лім­ше­сі және тәу­е­кел­дер­ді бас­қа­ру бө­лім­ше­сі банк­тің ка­пи­та­лы мен кі­рі­сте­рі­мен са­лы­стыр­ған­да тәу­е­кел­дер сан­дық қа­ты­на­ста ша­ма­дан тыс болған жағ­дай­лар­да тәу­е­кел­дің тө­мен­де­уі бой­ын­ша ша­ра­лар­ды қа­был­дай­ды.
Тәу­е­кел­дер­ді бас­қа­ру бө­лім­ше­сі:
әр түр­лі тал­да­ма әді­стер­ді пай­да­ла­ну ар­қы­лы тәу­е­кел­дер­ді ке­шен­ді бас­қа­ру­ды;
про­цент­тік се­зім­тал­дық­ты ба­ға­ла­уды, тәу­е­кел құ­нын (неме­се тәу­е­кел кі­рі­сте­рі) ба­ға­лау жүр­гі­зе­тін гэп­ті тал­да­уды, мо­дель­ді тал­да­уды үне­мі жүр­гі­зе­ді;
нәти­же­ле­рі тәу­е­кел­дер­ді қа­был­дау және тәу­е­кел­дер­ге ба­қы­лау са­ла­ла­рын­да стра­те­ги­я­лық ше­шім­дер қа­был­да­уда пай­да­ла­ны­ла­тын стресс-те­стинг­ті;
ке­зең-ке­зең­мен  қай­та­ла­на­тын кі­рі­стер/шы­ғы­стар си­яқ­ты кө­лем­дер­де­гі өзге­рі­стер тұр­ғы­сы­нан про­цент тәу­е­ке­лі тал­да­на­ды және ба­қы­ла­на­ды;
бас­қар­ма:
туын­ды қар­жы құ­рал­да­ры неме­се бас­қа ры­н­ок­тық опе­ра­ци­я­лар­дың кө­ме­гі­мен про­цент тәу­е­ке­лін хеджир­леу рә­сім­де­рін бе­кіт­ті;
тәу­е­кел­дер бой­ын­ша мен­шік­ті ка­пи­тал­дың тең­бе-тең­ді­гін ес­ке­ре оты­рып, гэп және про­цент тәу­е­ке­лі­нің мөл­ше­рі бой­ын­ша ли­мит­тер­ді бел­гі­лей­ді.
Ак­тив­тер мен мін­дет­те­ме­лер­ді бас­қа­ру бө­лім­ше­сі және/неме­се ти­ісін­ше функ­ци­я­ла­ры мен өкі­лет­тікте­рі бар ал­қа­лы ор­ган Бас­қар­ма бе­кіт­кен әді­стер­ді пай­да­ла­на оты­рып ва­лю­та тәу­е­ке­лі­нің дең­гей­ін ба­ға­лай­ды және тал­дай­ды.
Ак­тив­тер мен мін­дет­те­ме­лер­ді бас­қа­ру бө­лім­ше­сі және/неме­се ти­ісін­ше функ­ци­я­ла­ры мен өкі­лет­тікте­рі бар ал­қа­лы ор­ган:
ва­лю­та ба­ғам­да­ры­ның өзге­ру­ін тал­дау үшін қо­сым­ша жүй­е­ге ие; ва­лю­та ба­ғам­да­ры­ның өзге­рі­сте­ріне се­зім­тал­дық­ты ай­қын­дау үшін тәу­е­кел­ден ва­лю­та құ­рал­да­ры­ның құ­ны­на ба­ға­лау жүр­гі­зе­тін ашық ва­лю­та­лық по­зи­ци­я­лар мен мо­дель­дер­ді үне­мі тал­дай­ды.
Ди­рек­тор­лар ке­ңе­сі ва­лю­та тәу­е­ке­лі­нің сан­дық қа­ты­на­ста мен­шік­ті ка­пи­тал мен банк кі­рі­сте­рі­нің мөл­ше­рі­нен асып тү­се­тін жағ­дай­ла­рын­да тәу­е­кел­дің тө­мен­де­уі жө­нін­де­гі са­я­сат­ты бе­кіт­ті.
Тәу­е­кел­дер­ді бас­қа­ру бө­лім­ше­сі жар­ты жыл­да ке­мін­де бір рет стресс-те­стинг жүр­гі­зе­ді және тәу­е­кел­ді қа­был­дау және тәу­е­кел­ге ба­қы­лау ке­зін­де стра­те­ги­я­лық ше­шім­дер қа­был­да­уда олар­дың нәти­же­ле­рін пай­да­ла­на­ды;
банк ак­тив­тер­ді және мін­дет­те­ме­лер­ді бас­қа­ру са­я­са­ты­на сәй­кес туын­ды құ­рал­дар­мен неме­се бас­қа ры­н­ок­тық опе­ра­ци­я­лар­мен мәмі­ле­лер­дің кө­ме­гі ар­қы­лы ва­лю­та тәу­е­ке­лін тең­бе-тең және уақ­ты­лы хеджир­леу рә­сім­де­рін пай­да­ла­на­ды;
ди­рек­тор­лар ке­ңе­сі ашық ва­лю­та по­зи­ци­я­ла­ры бой­ын­ша ли­мит­тер­ді және ва­лю­та­лық нет­то-по­зи­ци­я­лар­ды бел­гі­лей­ді.
Екiншi деңгейдегi банктерде
тәуекелдердi басқару және
iшкi бақылау жүйелерiнiң
болуына қойылатын талаптар
туралы нұсқаулыққа 6-қосымша
Банктiң операциялық қызметiнің, ақпарат жүйесiнiң және басқару ақпараты жүйелерiнiң жұмыс iстеуiн қамтамасыз етуге қойылатын талаптар
Та­лап­тың ата­уы
Та­лап­тар­дың кри­те­рий­ле­рі
Ди­рек­тор­лар ке­ңе­сі банк­те опе­ра­ци­я­лық тәу­е­кел­ді бас­қа­ру са­я­са­тын ре­гла­мент­тей­тін және мы­на­лар:
банк­ке тән опе­ра­ци­я­лық тәу­е­кел­ді анық­тау;
опе­ра­ци­я­лық тәу­е­кел­ді анық­та­у­ға, ба­ға­ла­у­ға, мо­ни­то­ринг жүр­гізу­ге және ба­қы­ла­у­ға (тө­мен­де­ту­ге) банк­тің тә­сі­лі;
банк­тің биз­нес стра­те­ги­я­сы­на сәй­кес ке­ле­тін опе­ра­ци­я­лық тәу­е­кел­дің рұқ­сат еті­л­ген дең­гейі бо­ла­тын іш­кі құ­жат­ты бе­кі­те­ді және мер­зім­ді түр­де қай­та қа­рай­ды.
Банк Бас­қар­ма­сы:
әлу­ет­ті опе­ра­ци­я­лық тәу­е­кел­дер­ді сәй­кестен­ді­ру­ге және ба­ға­ла­у­ға мүм­кін­дік бе­ре­тін тәу­е­кел­дер­ді бас­қа­ру­дың ти­ім­ді жүй­е­сін ұй­ым­да­сты­ру­ға;
опе­ра­ци­я­лық тәу­е­кел­дер­ді бас­қа­ру бой­ын­ша са­я­сат­ты, іш­кі ере­же­лер­ді және бар­лық ма­ңы­зды өнім­дер, опе­ра­ци­я­лар және про­цес­стер бой­ын­ша опе­ра­ци­я­лық тәу­е­кел­дер­ді бас­қа­ру рә­сім­де­рін әзір­ле­у­ге және же­тіл­ді­ру­ге;
банк бө­лім­ше­ле­рі­нің банк­тің ди­рек­тор­лар ке­ңе­сі бе­кіт­кен опе­ра­ци­я­лық тәу­е­кел­дер­ді бас­қа­ру са­я­са­тын сақ­та­уын қам­та­ма­сыз ету­ге жа­у­ап­ты.
Бас­қар­ма:
мүд­де­лер тар­ты­сын бол­дыр­мау үшін опе­ра­ци­я­лық тәу­е­кел­дер­ді бас­қа­ру­ға жа­у­ап­ты бө­лім­ше­лер­дің, биз­нес бө­лім­ше­ле­рі­нің және өзге мүд­де­лі бө­лім­ше­лер­дің ара­сын­да мін­дет­те­ме­лер мен есеп­ті­лік жүй­е­сін бө­лу­ді;
опе­ра­ци­я­лық тәу­е­кел­ді бас­қа­ру­ға жа­у­ап бе­ре­тін қыз­мет­кер­лер­дің кре­дит­тік, на­рық­тық және бас­қа тәу­е­кел­дер­ді бас­қа­ру­ға жа­у­ап­ты қыз­мет­кер­лер­мен, сон­дай-ақ сырт­қы қыз­мет­тер­ді (сақ­тан­ды­ру шар­ты, аут­сор­синг (жұ­мыстар­ды орын­да­у­ға үшін­ші тұ­лға­лар­ды тар­ту­ға)) са­тып алу­ға жа­у­ап бе­ре­тін ұй­ым­ның қыз­мет­кер­ле­рі­мен өза­ра іс-әре­кет жа­са­уды қол­да­уын;
банк­тің опе­ра­ци­я­лық тәу­е­кел­ді бас­қа­ру са­я­са­тын ма­ңы­зды опе­ра­ци­я­лық тәу­е­кел­дер­ге ұшы­ра­ған банк­тің мүд­де­лі бө­лім­ше­ле­ріне мә­лі­мет үшін жет­кі­зу­ді қам­та­ма­сыз ете­ді.
Бас­қар­ма опе­ра­ци­я­лық тәу­е­кел дең­гейі ту­ра­лы есеп­ті қа­рай­ды, өз құ­зы­ре­ті шең­бе­рін­де тү­зе­ту ша­ра­ла­рын қа­был­дай­ды және Ди­рек­тор­лар ке­ңе­сіне банк­те­гі опе­ра­ци­я­лық дең­гейі ту­ра­лы есеп­ті ұсы­на­ды.
Бас­қар­ма банк қыз­ме­тін көр­се­ту және олар­дың бух­гал­тер­лік есе­бі­нің опе­ра­ци­я­лық тех­ни­ка­сы бой­ын­ша рә­сім­дер­ді бе­кіт­ті.
Іш­кі рә­сім­дер рет­тей­ді:
банк­тің өн­ді­рі­стік қыз­ме­тіне бас­шы­лық­ты қам­та­ма­сыз ете­тін бө­лім­ше­ні;
банк опе­ра­ци­я­ла­рын жүр­гі­зу­дің тех­ни­ка­лық тәр­ті­бін банк опе­ра­ци­я­сы­ның бух­гал­тер­лік есе­бін банк опе­ра­ци­я­сы­на қо­сар­лан­ған ба­қы­ла­уды және олар­дың есе­бін рет­тей­ді.
Банк­те қол­ма-қол ақ­ша­мен жұ­мыс жө­нін­де­гі ақ­па­рат жүй­е­сі бар.
Банк кас­са­да­ғы ақ­ша­ны сейф­те (қой­ма­да) сақ­та­ла­тын жур­нал жа­з­ба­ла­ры­мен са­лы­сты­рып тек­се­ру­ді жү­зе­ге асы­ра­ды;
банк кас­са­да­ғы қол­ма-қол ақ­ша­ның ар­тық (кем шы­ғу) жағ­дай­ын тек­се­ре­ді;
банк бан­ко­мат­тар­дың қол­ма-қол ақ­ша­мен қам­та­ма­сыз ету­іне жа­у­ап бе­ре­тін қыз­мет­кер­лер­дің жұ­мысы­на ба­қы­лау жа­са­уды жү­зе­ге асы­ра­ды.
Бас­қар­ма қа­был­дан­ған және  бе­рі­л­ген де­по­зит­тер­ді, де­би­тор­лық және кре­ди­тор­лық бе­ре­шек­ті есеп­ке алу­дың дұ­рыс жүр­гі­зіл­меу және шы­найы көр­се­тіл­меу мүм­кін­ді­гін шек­тей­тін рә­сім­дер­ді бел­гі­ле­ді.
Іш­кі аудит қыз­ме­ті де­по­зит­тер­ді қа­был­дау/ор­на­ла­сты­ру, де­би­тор­лық/кре­ди­тор­лық бе­ре­шек бой­ын­ша опе­ра­ци­я­лар­ды жүр­гі­зу­дің тех­ни­ка­лық опе­ра­ци­я­сын олар­дың сақ­та­уын ба­ға­лау мақ­са­тын­да жар­ты жыл­да ке­мін­де бір рет бө­лім­ше­лер­ге тек­се­ру жүр­гі­зе­ді.
Банк­тің де­ректер­ді элек­трон­дық өң­деу жүй­е­сін жос­пар­лау, әзір­леу және жұ­мыс іс­те­уі бой­ын­ша іш­кі ере­же­ле­рі мен нұс­қа­улық­та­ры бар.
Банк­тің де­ректер­ді элек­трон­дық өң­деу жүй­е­сін жос­пар­лау, әзір­леу және жұ­мыс іс­те­уіне қа­ты­сты ере­же­ле­рі мен нұс­қа­улық­та­ры бар.
Банк бас­қар­ма­сы элек­трон­дық өң­деу жүй­е­сін іш­кі ба­қы­лау рә­сім­де­рін бе­кіт­ті.
Элек­трон­дық өң­деу жүй­е­сін ба­қы­ла­уды жү­зе­ге асы­ра­тын және де­ректер­ді өң­деу мә­се­ле­ле­ріне жа­у­ап бе­ре­тін банк қыз­мет­ке­рі­нің жұ­мыс са­ла­сы­на сәй­кес бі­лік­ті­лі­гі және тә­жі­ри­бе­сі бо­ла­ды.
тек­се­ру­лер­ді іш­кі аудит қыз­ме­ті бас­қар­ма бе­кіт­кен тек­се­ру жос­пар­ла­ры­на сәй­кес жүр­гі­зе­ді;
іш­кі аудит қыз­ме­ті жүр­гі­зі­л­ген тек­се­ру­лер­дің нәти­же­ле­рі ту­ра­лы бас­қар­ма мен ди­рек­тор­лар ке­ңе­сіне үне­мі ха­бар­лай­ды.
Бас­қар­ма рұқ­сат­сыз кі­ру­ді бол­дыр­мау жө­нін­де­гі са­я­сат­ты бе­кіт­ті.
Ақ­па­рат­тық қам­та­ма­сыз ету бө­лім­ше­сі­нің ав­то­мат­тан­ды­ры­л­ған банк жүй­е­сіне кі­ру және шы­ғу ке­зін­де кі­ру дең­гей­ін тек­се­ру жүй­е­сі бар;
бас­қар­ма ма­ңы­зды кі­лт­тер­ді, оның ішін­де де­ректер­дің ақ­па­рат ба­за­ла­ры­на элек­трон­дық кі­лт­тер­ді ба­қы­лау жө­нін­де­гі рә­сім­дер­ді және ақ­па­рат­тық қам­та­ма­сыз ету бө­лім­ше­сі­нің жа­у­ап­кер­ші­лі­гін бе­кіт­ті.
Бас­қар­ма тө­тен­ше жағ­дай­лар­да де­ректер ба­за­сы­ның ақ­па­рат­тық жүй­е­сін сақ­та­уды қам­та­ма­сыз ету бой­ын­ша, жос­пар­лы іс-ша­ра­лар­ды орын­дау рә­сім­де­рін бе­кіт­ті.
Рә­сім­дер:
дай­ын­да­у­шы жаб­дық­тар­дың мы­на­дай тех­ни­ка­лық қыз­мет көр­се­ту­ле­рін қам­та­ма­сыз ете­тін сер­ти­фи­кат­тал­ған бағ­дар­ла­ма­лық қам­та­ма­сыз ету­дің; өрт қа­уіп­сіз­ді­гі­нің, сей­смо­ло­ги­я­лық ор­нық­ты­лық­тың та­лап­та­ры­на жа­у­ап бе­ре­тін де­ректер­дің ақ­па­рат ба­за­сы­ның тех­ни­ка­лық ке­шен­де­ріне ар­нал­ған оқ­шау үй-жай­лар­дың;
ав­то­ном­ды электр қу­а­ты­ның;
ре­зерв­те­гі ком­пью­тер­лер мен же­лі­лік ком­му­ни­ка­ци­я­лар­дың мін­дет­ті түр­де бо­луын қа­рас­ты­ра­ды;
банк үне­мі де­ректер­дің жүй­е­лік-ма­ңы­зды бағ­дар­ла­ма­лық файл­да­ры мен файл­дар­дың ре­зерв­тік кө­шір­ме­ле­рін қа­лып­та­сты­ра­ды.
Бас­қар­ма тө­тен­ше жағ­дай­лар­да өкі­лет­тіктер мен жа­у­ап­кер­ші­лік­тер­ді бе­ру рә­сім­де­рін бе­кіт­ті.
Тө­тен­ше жағ­дай­лар ком­пью­тер­лік ор­та­лық­тар мен фи­ли­ал­дар үшін жүйе жұ­мысын­да тө­тен­ше ір­кі­лі­стер болған жағ­дай­да­ғы ере­же­лер мен нұс­қа­улық­тар­ды қа­рас­ты­ра­ды.
Ақ­па­рат­тық қам­та­ма­сыз ету бө­лім­ше­сі мә­се­ле­лер­дің қай­та­дан пай­да бо­луын бол­дыр­мау мақ­са­тын­да қа­уіп­сіз­дік ша­ра­ла­рын әзір­леу жө­нін­де ке­зек күт­тір­мей­тін ша­ра­лар­дың қол­да­ны­ла­ты­нын ес­ке­ре оты­рып, нақ­ты жүй­е­лік про­бле­ма­лар­ға есеп жүр­гі­зе­ді.
Ақ­па­рат­тық қам­та­ма­сыз ету бө­лім­ше­сі тех­ни­ка­лық про­бле­ма­лар есе­бі­нің па­рақ­та­рын тол­ты­ра­ды және олар бой­ын­ша есеп жүр­гі­зе­ді;
ақ­па­рат­тық қам­та­ма­сыз ету бө­лім­ше­сі про­бле­ма­лар­дың туу се­беп­те­рін ба­қы­лай­ды, олар ту­ра­лы ақ­па­рат жүй­е­сін дай­ын­да­у­шы­лар­ға ха­бар­лай­ды және олар­дың қай­та­ла­нуын бол­дыр­мау үшін тү­зе­ту ша­ра­ла­рын қа­был­дай­ды;
ақ­па­рат­тық қам­та­ма­сыз ету бө­лім­ше­сі осын­дай про­бле­ма­лар­дың си­па­тын үне­мі тал­дай­ды;
ақ­па­рат­тық қам­та­ма­сыз ету бө­лім­ше­сі жүй­е­лік про­бле­ма­лар сал­да­ры­нан пай­да болған нақ­ты алын­ған за­лал бой­ын­ша де­ректер­ді жи­нақ­та­уды және есеп­ке алу­ды жүр­гі­зе­ді және олар­дың қай­та туын­да­мауы­ның ал­дын алу ша­ра­ла­рын қа­был­дай­ды.
Бас­қар­ма құ­пия ақ­па­рат­тың жа­рия бо­луын және ақ­па­рат де­ректе­рі­нің бұр­ма­ла­нуын бол­дыр­мау жө­нін­де­гі рә­сім­дер­ді бе­кіт­ті.
Рә­сім­дер:
рұқ­са­ты шек­те­улі ақ­па­рат де­ректе­рі­нің тіз­бе­сін;
рұқ­сат алу тәр­ті­бі;
ақ­па­рат де­ректе­ріне рұқ­сат­ты ба­қы­лау тәр­ті­бі;
ақ­па­рат де­ректе­ріне рұқ­са­ты бар тұ­лға­лар­дың тіз­бе­сі.
Бас­қар­ма жаб­дық­тар­ды үне­мі тек­се­ру ар­қы­лы ір­кі­лі­стер­ді бол­дыр­мау және жұ­мыс ту­ра­лы есеп­тер­ді тек­се­ру жө­нін­де­гі рә­сім­дер­ді бе­кіт­ті.
Ақ­па­рат­тық қам­та­ма­сыз ету бө­лім­ше­сі тоқ­са­ны­на ке­мін­де бір рет де­ректер­дің ав­то­мат­тан­ды­ры­л­ған ба­за­сы­ның жұ­мыс іс­те­уін қам­та­ма­сыз ете­тін тех­ни­ка­лық ке­шен­дер­ді тек­се­ре­ді;
ақ­па­рат­тық қам­та­ма­сыз ету бө­лім­ше­сі тоқ­са­ны­на бір рет тех­ни­ка­лық ке­шен­дер­дің жағ­дайы ту­ра­лы ақ­па­рат­ты бас­қар­ма­ға ұсы­на­ды.
Бас­қар­ма де­ректер­дің ав­то­мат­тан­ды­ры­л­ған ба­за­сын бас­қа­ру­дың тер­ми­нал­да­рын рұқ­сат­сыз пай­да­ла­ну­ды бол­дыр­мау жө­нін­де рә­сім­дер­ді бе­кіт­ті.
Ақ­па­рат­тық қам­та­ма­сыз ету бө­лім­ше­сі де­ректер­дің ав­то­мат­тан­ды­ры­л­ған ба­за­сын бас­қа­ру тер­ми­нал­да­рын пай­да­ла­ну­дың мо­ни­то­рин­гін жүр­гі­зе­ді және сәй­кестен­ді­ре­ді, оның ішін­де олар жүр­гіз­ген опе­ра­ци­я­лар­дың тү­рі мен кө­ле­мі­нің пай­да­ла­ну­шы­ның функ­ци­о­нал­дық мін­дет­те­ріне сәй­кест­і­гін ба­қы­лай­ды.
Банк жа­ңа банк­тік қыз­мет­тер­ді ұсы­ну­ға неме­се жа­ңа ақ­па­рат тех­но­ло­ги­я­сын пай­да­ла­ну­ға бай­ла­ны­сты тәу­е­кел­дер­ді ба­ға­лай­ды.
Банк­те пай­да­ла­ну­шы­ның же­ке ба­сын сәй­кестен­ді­ру­ге мүм­кін­дік бе­ре­тін жүйе бар;
банк­те Ин­тер­нет ком­му­ни­ка­ци­я­ла­ры бой­ын­ша қа­ра­жат­ты ауда­ру жө­нін­де­гі қыз­мет­тер­ді ұсын­ған кез­де­гі қа­уіп­сіз­дік­тің ке­шен­ді ша­ра­ла­ры бар.
Банк Бас­қар­ма­сы:
бар­лық ма­ңы­зды банк өнім­де­ріне, опе­ра­ци­я­лар­ға, про­цес­стер­ге және жүй­е­лер­ге тән опе­ра­ци­я­лық тәу­е­кел­ді сәй­кестен­ді­ру және ба­ға­лау рә­сі­мін;
жа­ңа өнім­дер­ді, опе­ра­ци­я­лар­ды, про­цес­стер­ді және жүй­е­лер­ді ен­гіз­ген кез­де олар­ға тән опе­ра­ци­я­лық тәу­е­кел­дер­ді ба­ға­ла­удың ти­іс­ті рә­сім­де­рін жүр­гі­зу­ді қам­та­ма­сыз ете­ді
Банк­тің опе­ра­ци­я­лық тәу­е­кел­дер­ді анық­тау бой­ын­ша іш­кі рә­сім­де­рі банк мақ­са­ты­на же­ту­ін­де жа­ғым­сыз әсер етуі мүм­кін іш­кі фак­тор­лар­ды (қыз­мет­тің құ­ры­лы­мы, кө­ле­мі, ре­сур­стар­дың са­па­сы, ұй­ым­да­сты­ру­шы­лық өзге­рі­стер, кадр­лар­дың тұ­рақ­та­мауы) сон­дай-ақ сырт­қы фак­тор­лар­ды (банк сек­то­рын­да­ғы өзге­рі­стер, тех­но­ло­ги­я­лар) ес­ке­ре­ді және опе­ра­ци­я­лық тәу­е­кел­ді анық­тау және ба­ға­лау үшін мы­на­дай құ­рал­дар­ды пай­да­ла­ну­ды көз­дей­ді, бі­рақ олар­мен шек­тел­мей­ді:
өзін-өзі ба­ға­лау неме­се тәу­е­кел­ді ба­ға­лау. Банк өзі­нің опе­ра­ци­я­лық және өзге қыз­ме­тін, әлу­ет­ті опе­ра­ци­я­лық тәу­е­кел­ге ұшы­ра­ғы­штық тіз­бе­сіне са­лы­сты­ра оты­рып ба­ға­лай­ды. Банк ба­қы­лау мә­се­ле­ле­рі­нің тіз­бе­сін және (неме­се) опе­ра­ци­я­лық тәу­е­кел­дер­ді бас­қа­ру­да­ғы кү­ш­ті және әл­сіз жақ­та­рын анық­тау үшін жұ­мыс кез­де­су­лер өт­кі­зу­ді пай­да­ла­на­ды;
Түр­лі биз­нес және ұй­ым­дық бө­лім­ше­ле­рі неме­се биз­нес про­цес­стер тәу­е­кел­дің түр­ле­рі бой­ын­ша көр­се­ті­л­ген гра­фи­ка­лық неме­се мәт­ін­дік си­патта­ма ре­т­ін­де­гі тәу­е­кел кар­та­сы. Тәу­е­кел кар­та­сы банк­ке про­бле­ма­лық са­ла­лар­ды және тәу­е­кел­дер­ді бас­қа­ру бой­ын­ша одан кей­ін­гі қа­да­мы­ның ба­сым­ды­лы­ғын анық­та­у­ға мүм­кін­дік бе­ре­ді;
тәу­е­кел ин­ди­ка­то­ры – банк­тің тәу­е­кел­дер­ге ұшы­рау дә­ре­же­сі ту­ра­лы көр­се­ті­ле­тін, кө­бі­не­се қар­жы­лық бо­ла­тын сан­дық көр­сет­кіш­тер. Тәу­е­кел ин­ди­ка­то­ры тұ­рақ­ты түр­де қай­та қа­ра­ла­ды және опе­ра­ци­я­лық тәу­е­кел­ді бас­қа­ру­да­ғы кем­ші­лік­те­рін көр­се­те ала­тын өзге­рі­сте­рі ту­ра­лы ес­кер­те­ді. Банк осын­дай ин­ди­ка­тор­лар­ға жүр­гі­зіл­ме­ген неме­се аяқ­тал­ма­ған опе­ра­ци­я­лар­дың неме­се мәмі­ле­лер­дің са­нын, олар­дың жи­і­лі­гі және (неме­се) кө­ле­мі­нің өсуі үне­мі кадр­лар­дың ал­ма­сты­руы (тұ­рақ­та­мауы), қа­те­лер мен жаң­сақ­тық­тың жи­і­лі­гі және (неме­се) ма­ңы­зды­лы­ғы, ақ­па­рат­тық-тех­но­ло­ги­я­лық жүй­е­сі­нің тұ­ру уа­қы­тын (ұз­ақ­тығ­ын) жат­қы­за­ды. Банк­те әр ин­ди­ка­тор үшін ма­ңы­зды опе­ра­ци­я­лық тәу­е­кел­дер­ді анық­та­уды қам­та­ма­сыз ету үшін ли­мит­тер бел­гі­лен­ді;
өл­шем.Банк­те банк­тің опе­ра­ци­я­лық тәу­е­кел­ге ұшы­ра­ғы­штығ­ын ти­ісін­ше ба­ға­ла­у­ға, сон­дай-ақ опе­ра­ци­я­лық тәу­е­кел­ді ба­қы­лау (тө­мен­де­ту) үшін ти­іс­ті ша­ра­лар әзір­ле­у­ге мүм­кін­дік бе­ре­тін, шы­ғын­дар бой­ын­ша де­ректер ба­за­сын құ­ру­ды қам­та­ма­сыз ете­тін рә­сім­де­рі бар іш­кі құ­жат бо­ла­ды.
Опе­ра­ци­я­лық тәу­е­кел­ді өл­шеу бой­ын­ша банк­тің рә­сім­де­рін­де жүй­е­лі мо­ни­то­рин­гі және жи­і­лі­гін, ма­ңы­зды­лы­ғын және шы­ғын­дар­дың нақ­ты оқи­ға­ла­ры ту­ра­лы өзге жет­кі­лік­ті ақ­па­ра­тын тір­кеу көз­де­ле­ді.
Бас­қар­ма шы­ғын­дар бой­ын­ша ти­іс­ті де­ректер ба­за­сын­да­ғы зи­ян­дар ту­ра­лы ақ­па­рат­ты жи­нау рә­сім­де­рін ре­гла­мент­тей­тін іш­кі құ­жат­ты бе­кіт­ті.
Банк­тің шы­ғын­дар бой­ын­ша ти­іс­ті де­ректер ба­за­сын­да зи­ян­дар ту­ра­лы ақ­па­рат­ты жи­нау рә­сім­де­рін ре­гла­мент­тей­тін іш­кі құ­жа­ты:
қыз­мет­тің ба­ғы­ты бө­лі­гін­де шы­ғын­дар­дың түр­ле­рі мен мөл­ше­рі ту­ра­лы мә­лі­мет­те­рі көр­се­ті­ле­тін опе­ра­ци­я­лық шы­ғын­да­ры, банк­тік опе­ра­ци­я­ла­рын және олар­дың пай­да бо­лу мен анық­та­удың өзге оқи­ға­ла­ры ту­ра­лы де­ректер ба­за­сын жүр­гі­зу тәр­ті­бін;
опе­ра­ци­я­лық шы­ғын­дар ту­ра­лы ақ­па­рат­ты ұсы­ну ны­са­ны және ен­гі­зі­ле­тін ақ­па­рат­тың маз­мұ­ны­на қой­ы­ла­тын та­лап­тар­ды;
опе­ра­ци­я­лық шы­ғын­дар бой­ын­ша сырт­қы де­ректер ба­за­сын пай­да­ла­ну­ды көз­дей­ді. Опе­ра­ци­я­лық шы­ғын­дар­дың оқи­ға­ла­ры ту­ра­лы сырт­қы де­ректер шы­ғын­дар со­ма­сы ту­ра­лы ақ­па­рат­ты, шы­ғын­дар пай­да болған биз­нес-про­цес­сі, шы­ғын­дар­ға ұшы­ра­ған се­беп­тер мен жағ­дай­лар ту­ра­лы ақ­па­рат­ты және банк­те опе­ра­ци­я­лық тәу­е­кел­ді ба­ға­лау үшін қа­жет­ті өзге ақ­па­рат­ты қам­ти­ды.
Бас­қар­ма опе­ра­ци­я­лық тәу­е­кел про­фи­ліне және банк­тің опе­ра­ци­я­лық тәу­е­кел­ді ал­дын ала бас­қа­ру үшін ірі шы­ғын­дар­ға (за­лал­дар­ға) ұшы­ра­уы­на жиі мо­ни­то­ринг­ті жү­зе­ге асы­ра­ды.
Опе­ра­ци­я­лық тәу­е­кел­ді бас­қа­ру бой­ын­ша есеп:
іш­кі қар­жы және опе­ра­ци­я­лық де­ректер­ді;
опе­ра­ци­я­лық тәу­е­кел­дер бой­ын­ша бел­гі­лен­ген та­лап­тар­ды (ли­мит­тер­ді) сақ­тау бой­ын­ша де­ректер­ді;
банк­тен тыс жер­ле­рін­де бо­ла­тын және ашық қол жет­кі­зу­де (есеп­тер, бас­па­сөз-ре­л­из­дер және өзге­ле­рі) бо­ла­тын опе­ра­ци­я­лық тәу­е­кел­дер­дің оқи­ға­ла­ры ту­ра­лы де­ректер­ді;
тәу­е­кел ин­ди­ка­тор­лар­дың мо­ни­то­рин­гі нәти­же­ле­рін;
олар­ды жою бой­ын­ша уа­қы­ты­лы тү­зе­ту ша­ра­лар­ды қа­был­дау үшін анық­тал­ған про­бле­ма­лар­ды қам­ти­ды.
Банк Бас­қар­ма­сы:
жиі, бі­рақ тоқ­са­ны­на ке­мін­де бір рет банк­тің ти­іс­ті бө­лім­ше­ле­рі­нен есеп­тер ала­ды (опе­ра­ци­я­лық тәу­е­кел­ді бас­қа­ру бой­ын­ша бө­лім­ше­сі не іш­кі аудит қыз­ме­ті);
іш­кі есеп­тер жүй­е­сі­нің ти­ім­ді­лі­гін ба­ға­лау үшін іш­кі де­рек көз­де­рі (ауди­тор­лар, қа­да­ға­лау ор­ган­дар) дай­ын­да­ған есеп­тер­ді пай­да­ла­на­ды.
Ди­рек­тор­лар ке­ңе­сі мер­зім­ді бі­рақ жар­ты жыл­да ке­мін­де бір рет банк­тің опе­ра­ци­я­лық тәу­е­кел­ге ұшы­ра­ғы­штық дең­гей­ін ба­ға­ла­у­ға мүм­кін­дік бе­ре­тін қа­жет­ті ақ­па­рат ала­ды.
Банк Бас­қар­ма­сы опе­ра­ци­я­лық тәу­е­кел­ді ба­ға­ла­уды мы­на­дай:
жа­ңа өнім­ді ен­гі­зу (биз­нес-про­це­сті);
бар өнім­дер­ге ма­ңы­зды өзге­рі­стер ен­гі­зу (биз­нес-про­це­стер);
ма­ңы­зды ұй­ым­да­сты­ру өзге­рі­стер ен­гі­зу ке­зең­дер­де қа­рай­ды.
Банк­тің уәкі­лет­ті ор­га­ны өнім­ді (биз­нес-про­цес­сті), бар өнім­дер­ге (биз­нес-про­цес­стер­ге) ма­ңы­зды өзге­рі­стер­ді бе­кі­ту ту­ра­лы және опе­ра­ци­я­лық тәу­е­кел ту­ра­лы ұсы­ны­л­ған ба­ға­ла­уды на­зар­ға ала оты­рып, ма­ңы­зды ұй­ым­да­сты­ру өзге­рі­стер­ді бе­кі­ту ту­ра­лы ше­шім қа­был­дай­ды.
Банк­тің ди­рек­тор­лар ке­ңе­сі жар­ты жыл­да ке­мін­де бір рет опе­ра­ци­я­лық тәу­е­кел­дің банк­ке әсер ету дә­ре­же­сін тал­да­у­ға мүм­кін­дік бе­ре­тін бас­қа­ру­шы­лық есеп­ті­лік­ті ала­ды.
Ди­рек­тор­лар ке­ңе­сі мы­на­дай бас­қа­ру­шы­лық есеп­ті­лік­ті тал­дай­ды:
өт­кен жы­л­ғы сон­дай ке­зең­мен са­лы­стыр­ған­да тәу­е­кел объ­ек­ті­ле­рі (қыз­мет ба­ғыт­та­ры) бой­ын­ша бөл­ген­де зи­я­ны ту­ра­лы;
өт­кен жы­л­ғы сон­дай ке­зең­мен са­лы­стыр­ған­да опе­ра­ци­я­лық тәу­е­кел­дің се­беп­те­рін, оқи­ға­лар түр­ле­рін, сал­да­рын бөл­ген­де зи­я­ны ту­ра­лы.
Банк аут­сор­синг - бөгде ұй­ым­дар­ды және тұ­лға­лар­ды банк­ке қа­жет­ті жұ­мысты орын­да­у­ға тар­туы­мен бай­ла­ны­сты тәу­е­кел­дер­ді бас­қа­руын көр­се­те­тін іш­кі ере­же­ле­рін әзір­ле­ді.
Аут­сор­синг­ке бай­ла­ны­сты тәу­е­кел­дер­ді бас­қа­руын көр­се­те­тін іш­кі ере­же­лер­ге мы­на­лар:
аут­сор­синг шар­ты­на (ке­лі­сі­міне) қой­ы­ла­тын та­лап­тар, оның ішін­де мен­шік құқы­ғы, де­ректер­дің құ­пи­я­лы­лы­ғы, құқық­тар­ды тоқ­та­ту мә­се­ле­ле­рі, да­у­лы мә­се­ле­лер­ді ше­шу бой­ын­ша та­лап­тар;
аут­сор­синг­ке бай­ла­ны­сты тәу­е­кел­дер­ді бас­қа­ру және мо­ни­то­ринг жүр­гі­зу, оның ішін­де қыз­мет көр­се­ту­ді жет­кі­зу­ші­нің қар­жы­лық жай-күй­і­нің рә­сім­де­рі;
банк пен қыз­мет көр­се­ту­дің сырт­қы жет­кі­зу­ші­лер ара­сын­да­ғы құқық­тар­ды, мін­дет­те­ме­лер­ді және жа­у­ап­кер­ші­лік­ті бө­лу жа­та­ды
Ди­рек­тор­лар ке­ңе­сі іш­кі аудит қыз­ме­ті­нің опе­ра­ци­я­лық тәу­е­кел­ді бас­қа­ру са­я­са­тын ти­ім­ді және жан-жақ­ты жүр­гі­зу­ді қам­та­ма­сыз ете­ді.
Іш­кі аудит қыз­ме­ті жы­лы­на ке­мін­де бір рет банк бө­лім­ше­ле­рі­мен опе­ра­ци­я­лық тәу­е­кел­ді бас­қа­ру­дың ке­лі­сі­л­ген құ­ры­лым­ның іс­ке асы­ры­луын және ти­ім­ді­лі­гін қа­рай­ды.
Екiншi деңгейдегi банктерде
тәуекелдердi басқару және
iшкi бақылау жүйелерiнiң
болуына қойылатын талаптар
туралы нұсқаулыққа 7-қосымша
Нұсқаулық талаптарының базалық критерииі
Тәу­е­кел­дер­ді және іш­кі ба­қы­ла­уды бас­қа­ру жүй­е­ле­рін ұй­ым­да­сты­ру
Ди­рек­тор­лар ке­ңе­сі банк­те­гі мүд­де­лер қай­шы­лы­ғын рет­теу жө­нін­де­гі са­я­сат­ты бе­кіт­ті.
Ди­рек­тор­лар ке­ңе­сі банк­пен ерекше қа­ты­на­стар­мен бай­ла­ны­сты тұ­лға­лар­мен банк опе­ра­ци­я­ла­ры­ның мо­ни­то­рин­гі бой­ын­ша са­я­сат­ты жүр­гі­зе­ді.
Іш­кі аудит қыз­ме­ті банк­тің іш­кі ере­же­лер мен рә­сім­дер­ді сақ­та­уын ба­қы­ла­уды, іш­кі және сырт­қы ауди­тор­лар­дың есеп­тер­ді орын­да­уын, уәкі­лет­ті ор­ган­ның ық­пал ету ша­ра­ла­ры мен өзге де та­лап­та­рын жү­зе­ге асы­ра­ды.
Банк­тік за­ем опе­ра­ци­я­ла­ры­ның та­лап­та­рын бел­гі­лей­тін және бе­кі­те­тін кре­дит ко­ми­те­ті за­ем­дар­дың са­па­сын қа­да­ға­лай­ды және банк­тің мен­шік­ті ка­пи­та­лы­ның бес про­цен­ті­нен аса­тын за­ем­дар­ды бе­ру­ге ал­дын ала рұқ­сат бе­ре­ді.
Ак­тив­тер­ді және мін­дет­те­ме­лер­ді бас­қа­ру жө­нін­де­гі ко­ми­тет қарыз алу ере­же­ле­рі мен рә­сім­де­рін, қар­жы құ­рал­да­рын са­тып алу/са­ту опе­ра­ци­я­ла­рын жүр­гі­зу­ді, ин­ве­сти­ци­я­лау мен банк­тік ке­піл­дік­тер бе­ру­ді бел­гі­лей­ді және бе­кі­те­ді, сон­дай-ақ ак­тив­тер­ді әр та­рап­тан­ды­ру, ти­ім­ді­лік, өтім­ді­лік және ка­пи­тал­дың жет­кі­лік­ті­лі­гі бой­ын­ша бағ­дар­ды ай­қын­дай­ды.
Ди­рек­тор­лар ке­ңе­сі ай сай­ын мы­на­дай есеп­тер­ді тал­дай­ды:
жиын­тық ба­ланс және өт­кен жыл­да­ғы ке­зең­мен са­лы­стыр­ған­да­ғы банк­тің кі­рі­сте­рі мен шы­ғы­ста­ры ту­ра­лы есеп және қыз­мет­тің жос­пар­лан­ған көр­сет­кіш­те­рі;
ин­ве­сти­ци­я­лар ту­ра­лы:
қар­жы құ­рал­да­рын түр­ле­ріне қа­рай топ­та­сты­ра оты­рып және ба­лан­стық құ­нын, ры­н­ок­тық құ­нын, кі­рі­сті­лі­гін және са­тып алу мен са­ту­дың жал­пы со­ма­сын көр­се­те оты­рып жа­сал­ған есеп­тер;
олар­ға қар­сы қа­лып­тас­қан про­ви­зи­я­лар­дың кө­ле­міне жік­тел­ген кре­дит­тер­дің ди­на­ми­ка­сы ту­ра­лы есеп­тер;
банк­тер­мен ерекше қа­ты­на­стар­мен бай­ла­ны­сты тұ­лға­лар ал­ған жа­ңа за­ем­дар ту­ра­лы есеп.
Ди­рек­тор­лар ке­ңе­сі тоқ­сан сай­ын мы­на­дай есеп­тер­ге тал­дау жа­сай­ды:
про­цент тәу­е­ке­лі бой­ын­ша банк по­зи­ци­я­сы­на қы­сқа­ша тал­дау;
ва­лю­та­лар­дың ай­ыр­бас ба­ға­мы­ның ауыт­қу тәу­е­ке­ліне банк­тің ұшы­ра­уы­на қы­сқа­ша тал­дау,
банк­тің мен­шік­ті ка­пи­тал­ға ағым­да­ғы және бо­лжал­да­на­тын мұқ­тажды­ғы­на қы­сқа­ша тал­дау.
Ди­рек­тор­лар ке­ңе­сі уәкі­лет­ті ор­ган­ның ық­пал ету ша­ра­ла­рын және өзге де та­лап­та­рын орын­да­мауы­ның се­беп­те­рін, оның ішін­де банк қыз­ме­т­ін­де­гі кем­ші­лік­тер­ді жою жө­нін­де­гі іс-ша­ра­лар жос­па­рын тү­сін­ді­ре оты­рып ба­қы­лау жүр­гі­зе­ді.
Ди­рек­тор­лар ке­ңе­сі банк­тің бас­шы қыз­мет­кер­ле­рі­нің функ­ци­о­нал­дық мін­дет­те­рі бой­ын­ша жыл сай­ын­ғы есеп­тер­ді тал­дай­ды.
Ди­рек­тор­лар ке­ңе­сі ди­рек­тор­лар ке­ңе­сі мү­ше­ле­рін, бас­шы қыз­мет­кер­лер­ді, банк­тің ірі қа­ты­су­шы­сы бо­лып та­бы­ла­тын тұ­лға­лар­ды және банк­пен ерекше қа­ты­на­стар­мен бай­ла­ны­сты өзге де тұ­лға­лар­ды кре­дит бе­ру жағ­дай­ын банк­тің бас­қа за­ем­шы­ла­ры­на қыз­мет көр­се­ту­мен, оның ішін­де же­ңіл­дік жағ­дай­лар бе­ру фак­ті­ле­рін тек­се­ру мақ­са­тын­да са­лы­сты­ра­ды.
Банк­пен ерекше қа­ты­на­стар­мен бай­ла­ны­сты тұ­лға­лар ті­зі­лі­мін ай сай­ын қол қо­яды.
Ди­рек­тор­лар ке­ңе­сі жыл сай­ын банк­тің ағым­да­ғы қар­жы жы­лы­на жос­пар­лан­ған мақ­сат­та­ры­на же­ту­ге ар­нал­ған қыз­мет­те­рін тал­дай­ды.
Ди­рек­тор­лар ке­ңе­сі өзі­нің өкі­лет­ті­лі­гі ше­гін­де ағым­да­ғы жыл­дың мақ­сат­ты көр­сет­кіш­те­ріне банк қыз­ме­ті­нің нәти­же­ле­рі сәй­кес кел­ме­ген жағ­дай­да банк бас­қар­ма­сы­ның мү­ше­ле­ріне ша­ра­лар қол­да­на ала­ды.
Банк­тің ұй­ым­дық-функ­ци­о­нал­дық құ­ры­лы­мы­ның схе­ма­сы, оның ішін­де:
банк бө­лім­ше­сі­нің неме­се банк жүр­гі­зе­тін опе­ра­ци­я­лар­ға бай­ла­ны­сты негіз­гі тәу­е­кел­дер­ді тәу­ел­сіз ба­ға­лау мен тал­да­у­ға жа­у­ап бе­ре­тін тәу­е­кел­дер­ді бас­қа­ру жө­нін­де­гі тұл­ға­ның өкі­лет­ті­гі мен мін­дет­те­рін;
олар­дың функ­ци­о­нал­дық мін­дет­те­ріне сәй­кес ке­ле­тін банк бас­қар­ма­сы ор­ган­да­ры­ның құ­ры­лы­мын;
банк­тің әр­бір бас­шы қыз­мет­ке­рі­нің ла­у­а­зым­дық мін­дет­те­рі мен өкі­лет­тікте­рін рет­тей­ді.
Есеп­ті жыл ішін­де банк­тің бас­шы қыз­мет­ке­рі­нің (бас­қар­ма мү­ше­ле­рі­нен бас­қа) қыз­ме­тін ба­ға­лау тәр­ті­бін, оның ішін­де банк қыз­ме­ті­нің мақ­сат­ты көр­сет­кіш­те­рін банк орын­да­ма­ға­ны үшін ша­ра қол­да­ну­ды және жа­у­ап­кер­ші­лік­ке тар­ты­лу­ды рет­тей­ді.
Жыл­дық бюд­жет­тер мен стра­те­ги­я­лық жос­пар­лар жа­са­уды бас­қар­ма ағым­да­ғы және бо­ла­шақ­та­ғы бә­се­ке­лік, эко­но­ми­ка­лық ор­та мен нор­ма­тив­тік құқық­тық ба­за­ны, банк ка­пи­та­лы­ның қо­сым­ша қа­жет­ті мөл­ше­рін және банк ка­пи­та­лын қар­жы­лан­ды­ру­дың жа­ңа ұзақ мер­зім­ді де­рек көз­де­ріне қол жет­кі­зу­ді ес­ке­ре оты­рып жүр­гі­зе­ді.
Тәу­е­кел­дер­ді бас­қа­ру са­я­са­ты мы­на­лар­ды көз­дей­ді:
Банк­тің бас­шы қыз­мет­кер­ле­рі­нің өкі­лет­ті­лі­гі мен функ­цо­нал­дық мін­дет­те­рін рет­тей­тін ере­же, оның ішін­де банк опе­ра­ци­я­ла­ры­ның дұ­ры­стығ­ы­на қо­сар­лы ба­қы­ла­уды қам­та­ма­сыз ету­ді көз­дей­тін және олар­мен бай­ла­ны­сты тәу­е­кел­ді ба­қы­ла­уды;
Іш­кі аудит қыз­ме­ті банк қыз­ме­тін бас­қа­ру жө­нін­де­гі өкі­лет­тіктер­ді және функ­ци­я­лар­ды шо­ғыр­лан­ды­ру бой­ын­ша бас­шы қыз­мет­кер­лер­ге тек­се­ру жүр­гі­зе­ді.
Тәу­е­кел­дер­ді және іш­кі ба­қы­ла­уды бас­қа­ру жө­нін­де­гі са­я­сат ди­рек­тор­лар ке­ңе­сі­нің мү­ше­ле­рін, бас­қар­ма­ны және банк­тің бас­шы қыз­мет­кер­ле­рі­нің тәу­е­кел­дер­ді бас­қа­ру жө­нін­де­гі өкі­лет­тіктер­ді және функ­ци­о­нал­дық мін­дет­те­рін ай­қын­дай­ды.
Банк­тің ди­рек­тор­лар ке­ңе­сіне және бас­қар­ма­ға ұсы­ны­ла­тын бас­қа­ру ақ­па­ра­ты­ның тіз­бе­сі ди­рек­тор­лар ке­ңе­сі мен бас­қар­ма­ның тәу­е­кел­дер­ді бас­қа­ру жө­нін­де­гі өз функ­ци­о­нал­дық мін­дет­те­рін ти­ісін­ше орын­да­уы үшін жет­кі­лік­ті бо­луы ке­рек.
Тәу­е­кел­дер­ді бас­қа­ру жө­нін­де­гі бө­лім­ше­нің қыз­мет­кер­ле­рі бі­лік­ті­лік та­лап­та­ры­на сәй­кес ке­ле­ді, оның ішін­де тәу­е­кел­дер­ді бас­қа­ру бой­ын­ша функ­ци­о­нал­дық мін­дет­тер­ді жү­зе­ге асы­ру үшін ти­іс­ті бі­лік­ті­лі­гі­нің бо­луын қа­рас­ты­ра­ды.
Тәу­е­кел­дер­ді бас­қа­ру жө­нін­де­гі банк бө­лім­ше­сі­нің және іш­кі аудит қыз­ме­ті қыз­мет­кер­ле­рі­нің функ­ци­о­нал­дық мін­дет­те­рі олар жүр­гі­зе­тін опе­ра­ци­я­лар­ға сәй­кес ке­ле­ді.
Іш­кі ба­қы­лау жө­нін­де­гі банк­тің са­я­са­ты:
банк ұшы­ра­ған бар­лық тәу­е­кел­дер­ді;
іш­кі ба­қы­лау жүр­гі­зу­дің ауқы­мы мен жи­і­лі­гін;
іш­кі ба­қы­лау жүр­гі­зу ке­зін­де пай­да­ла­ны­ла­тын рей­тинг­тік жүй­е­ні;
банк­тің іш­кі ба­қы­лау жүр­гі­зу жос­па­рын жа­са­у­ға қой­ы­ла­тын та­лап­тар­ды;
Іш­кі аудит қыз­ме­ті аудит са­я­са­ты­на сәй­кес функ­ци­я­ла­ры банк­тік опе­ра­ци­я­лар­ды жүр­гі­зу­ді қа­рас­ты­ра­тын банк­тің бар­лық бө­лім­ше­ле­ріне үне­мі іш­кі тек­се­ру жүр­гі­зе­ді.
Іш­кі аудит қыз­ме­ті­нің қыз­мет­кер­ле­рі тек­се­ру жүр­гі­зі­ле­тін банк бө­лім­ше­ле­рі­нің қыз­ме­ті ту­ра­лы жұ­мыс тә­жі­ри­бе­сі мен қа­жет­ті бі­лім­де­рі бар.
Банк­тің іш­кі са­я­са­ты тек­се­рі­ле­тін бө­лім­ше­нің қыз­ме­тіне бай­ла­ны­сты бар­лық қа­жет­ті құ­жат­тар­ға, оның ішін­де ком­мер­ци­я­лық, өзге де неме­се құ­пи­я­лық ре­жи­мі бар құ­жат­тар­ға қол жет­кізу­ге іш­кі аудит қыз­ме­ті­нің құқы­ғын қа­рас­ты­ра­ды.
Іш­кі ба­қы­лау жө­нін­де­гі банк­тің іш­кі са­я­са­ты бас­шы қыз­мет­кер­лер­дің неме­се банк­тің бас­қа бө­лім­ше­ле­рі­нің функ­ци­о­нал­дық мін­дет­те­рін орын­да­уда­ғы тәу­ел­сіз­ді­гі және іш­кі аудит қыз­ме­ті­нің ди­рек­тор­лар ке­ңе­сіне есеп бе­руі бел­гі­ле­не­ді.
Іш­кі аудит қыз­ме­ті банк­тің сырт­қы ауди­то­ры­мен бір­ле­сіп банк­тің іш­кі ба­қы­лау жүй­е­сін­де­гі кем­ші­лік­тер­ді тал­қы­лау үшін бір­лес­кен кез­де­су­лер өт­кі­зе­ді.
Іш­кі аудит қыз­ме­ті жа­ңа өнім­дер­ді неме­се қыз­мет көр­се­ту­лер­ді ен­ді­ру ту­ра­лы мә­се­ле­лер­ді тал­қы­ла­у­ға қа­ты­са­ды.
Іш­кі ба­қы­лау са­я­са­ты ди­рек­тор­лар ке­ңе­сі мен банк бас­қар­ма­сы­на іш­кі аудит қыз­ме­ті­нің әр­бір тек­се­ру­і­нің нәти­же­ле­рін ұсы­нуы­ның оң­тай­лы мер­зім­де­рін қа­рас­ты­ра­ды.
Іш­кі аудит қыз­ме­ті­нің өкі­лет­тікте­рі бө­лім­ше­лер үшін орын­да­луы мін­дет­ті бо­лып та­бы­ла­тын жүр­гі­зі­л­ген тек­се­ру­лер­дің нәти­же­ле­рі бой­ын­ша ұсы­ны­стар дай­ын­да­уды қа­рас­ты­ра­ды, со­ны­мен бір­ге олар­ды жү­зе­ге асы­ру­дың тә­сіл­де­рі мен шар­тта­рын ті­ке­лей банк бө­лім­ше­ле­рі ай­қын­дай­ды.
Іш­кі аудит қыз­ме­ті олар­ды оң­тай­лы орын­дау мақ­са­тын­да, іш­кі ба­қы­лау нәти­же­ле­рі бой­ын­ша қа­был­дан­ған, банк бө­лім­ше­ле­рі жүр­гі­зе­тін және жос­пар­лай­тын іс-ша­ра­лар­дың мо­ни­то­рин­гін жү­зе­ге асы­ра­ды.
Іш­кі са­я­сат­пен банк­тің кі­рі­сін (шы­ғы­сын), оның ішін­де банк­тік қыз­мет көр­се­ту­лер­дің ди­на­ми­ка­сын­да, сол бө­лі­гін­де, түр­ле­рін­де, банк­тің ай­мақ­тық және функ­ци­о­нал­дық бө­лім­ше­ле­рі бой­ын­ша ай сай­ын, сон­дай-ақ шо­ғыр­лан­дыр­ған негіз­де тоқ­сан сай­ын ба­қы­лап оты­ра­тын банк бө­лім­ше­сі бел­гі­лен­ді.
Іш­кі са­я­сат­пен ди­рек­тор­лар ке­ңе­сі бел­гі­ле­ген жиын­тық ли­мит­тер ше­гін­де бө­лім­ше­нің қыз­ме­тіне бай­ла­ны­сты кі­рі­стер­ді (шы­ғы­стар­ды) бас­қа­ру жө­нін­де­гі банк бө­лім­ше­сі­нің өкі­лет­ті­гі қа­рас­ты­ры­л­ған.
Бас­қар­ма жа­ңа банк­тік қыз­мет­ті жос­пар­лы түр­де көр­се­ту­ге бай­ла­ны­сты мен­шік­ті ка­пи­тал мен әлу­ет­ті тәу­е­кел­дер­дің ди­на­ми­ка­сы­на тал­дау жа­сай­ды.
Бас­қар­ма ди­рек­тор­лар ке­ңе­сі бел­гі­ле­ген тәу­е­кел­дер­дің жиын­тық ли­мит­те­рі ше­гін­де қар­жы опе­ра­ци­я­ла­рын жү­зе­ге асы­ра­тын банк бө­лім­ше­ле­рі­нің әр­қай­сысы үшін тәу­е­кел ли­ми­тін ай­қын­дай­ды.
Бас­қар­ма тар­ты­ла­тын де­по­зит­тер мен бе­рі­ле­тін кре­дит­тер бой­ын­ша сый­а­қы мөл­шер­ле­ме­ле­рін бел­гі­леу жө­нін­де­гі са­я­сат­ты бе­кіт­ті.
Сый­а­қы мөл­шер­ле­ме­ле­рін бел­гі­леу жө­нін­де­гі, оның ішін­де сый­а­қы мөл­шер­ле­ме­ле­рін бел­гі­леу рә­сім­де­рін рет­тей­тін са­я­сат.
Тәу­е­кел­дер­ді бас­қа­ру бө­лім­ше­сі ен­ші­лес ұй­ым­дар мен банк хол­динг­те­рі­нің қар­жы қыз­ме­тіне мо­ни­то­ринг­ті жү­зе­ге асы­ра­ды.
Тәу­е­кел­дер­ді бас­қа­ру бө­лім­ше­сі­нің банк­тер­дің банк хол­динг­те­рі­мен жа­са­ла­тын опе­ра­ци­я­ла­рын тек­се­ру жө­нін­де өкі­лет­тікте­рі бар.
Ди­рек­тор­лар ке­ңе­сі банк хол­динг­те­рі­мен жа­са­ла­тын мәмі­ле­лер­дің шар­тта­ры­на қой­ы­ла­тын та­лап­тар­ды бел­гі­лей­ді.
Бас­қар­ма банк хол­дин­гі бо­лып та­бы­ла­тын тұ­лға­лар ұшы­рай­тын тәу­е­кел­дер ту­ра­лы, сон­дай-ақ банк хол­динг­те­рі қа­был­да­ған, банк­тің қыз­ме­тіне әсер етуі мүм­кін тәу­е­кел­дер ту­ра­лы мә­лі­мет­тер­ді тал­дай­ды.
Банк бө­лім­ше­ле­рі өз қыз­ме­ті­нің Қа­зақ­стан Рес­пуб­ли­ка­сы­ның заң­на­ма­ла­ры­на, банк­тің іш­кі ере­же­ле­рі және құ­жат­та­ры­на сәй­кес ке­лу­іне ба­ға­лау жа­сай­ды.
Іш­кі аудит қыз­ме­ті банк қыз­ме­ті­нің жа­ңа түр­ле­рін ен­ді­ру ке­зін­де банк қыз­ме­тін рет­тей­тін нор­ма­тив­тік құқық­тық ак­ті­лер­ді сақ­та­у­ға бай­ла­ны­сты банк­тік қо­сым­ша тәу­е­кел­де­рі­нің пай­да бо­лу мүм­кін­ді­гіне ба­ға­лау жүр­гі­зе­ді.
алы­нып та­стал­ды <*>
алы­нып та­стал­ды <*>
Ди­рек­тор­лар ке­ңе­сі бас­қар­ма­ның ди­рек­тор­лар ке­ңе­сі мен банк ак­ци­о­нер­ле­ріне банк­тің қар­жы көр­сет­кіш­те­рін ба­ға­лау мүм­кін­ді­гін қам­та­ма­сыз ете­тін қар­жы және бас­қа­ру есе­бін ұсы­ну ны­сан­да­ры мен мер­зім­де­рін бе­кіт­ті.
Ди­рек­тор­лар ке­ңе­сі іш­кі ба­қы­ла­уды және тәу­е­кел­дер­ді бас­қа­ру­ды жақ­сар­ту жө­нін­де­гі сырт­қы ауди­тор­лар­дың қо­ры­тын­ды­ла­рын тал­дай­ды.
Есеп және есеп бе­ру жө­нін­де­гі банк са­я­са­ты, со­ны­мен бір­ге банк ауди­тін тек­се­ру ба­ры­сын­да мы­на­дай мә­се­ле­лер­ді қа­рас­ты­ра­ды:
күн сай­ын­ғы ба­лан­стар­ды өң­де­удің дұ­ры­стығы;
банк­тің есеп са­я­са­ты­ның қар­жы есе­бі­нің ха­лы­қа­ра­лық стан­дарт­та­ры­на сәй­кест­і­гі;
қар­жы есеп­те­рі­мен бух­гал­тер­лік негіз­сіз ай­ла-әре­кет жа­сау фак­ті­ле­рі­нің бо­луы;
жік­тел­ген ак­тив­тер және шар­тты мін­дет­те­ме­лер бой­ын­ша про­ви­зи­я­лар (ре­зерв­тер) қа­лып­та­сты­ру­дың дұ­ры­стығы;
банк­тің есеп са­я­са­тын­да бел­гі­лен­ген та­лап­тар­ға есеп және есеп бе­ру­ді жа­сау әді­сте­рі­нің сәй­кест­і­гі;
жыл­дық есеп­те­гі банк­тің және оның ен­ші­лес ұй­ым­да­ры­ның құ­ры­лы­мы мен тәу­е­кел­дер мөл­ше­рін ашу­дың то­лық­тығы мен дұ­ры­стығы.
Тәу­е­кел­дер­ді бас­қа­ру бө­лім­ше­сі мен­шік­ті ка­пи­тал­дың жет­кі­лік­ті­лі­гіне, мы­на­дай фак­тор­лар­дың ти­ім­ді­лі­гі мен өтім­ді­лі­гіне әсер­ді бо­лжай­ды:
мұ­най­ға ба­ға­ның тө­мен­де­уі;
Қа­зақ­стан Рес­пуб­ли­ка­сы­ның тәу­ел­сіз бо­рыш рей­тин­гі­нің үш ай­да бір дең­гей­ге және бір жыл­да екі дең­гей­ге тө­мен­де­уі;
ше­тел банк­те­рі мөл­шер­ле­ме­ле­рін кө­тер­ді және Қа­зақ­стан Рес­пуб­ли­ка­сы­ның банк­те­ріне бе­ре­тін за­ем­дар бой­ын­ша мер­зім­дер­ді қы­сқарт­ты;
тең­ге­нің құн­сызда­нуы.
Тәу­е­кел­дер­ді бас­қа­ру бө­лім­ше­сі:
банк­тің ба­лан­стық және ба­лан­стан тыс есеп­тер­ге, сон­дай-ақ эко­но­ми­ка­лық жағ­дай­лар­дың өзге­ру­іне се­зім­тал кі­рі­стер және шы­ғы­стар шот­та­ры­на;
банк­тің ба­лан­стық және ба­лан­стан тыс есеп­тер­ге, сон­дай-ақ банк хол­дин­гі бо­лып та­бы­ла­тын ен­ші­лес ұй­ым­дар мен тұ­лға­лар­дың кі­рі­стер және шы­ғы­стар шо­ты­на;
банк ал­ған син­ди­кат­тал­ған за­ем­дар және өзге де сырт­қы за­ем­дар­ды мөл­шер­ле­ме­ле­рін арт­ты­ру және өтеу мер­зім­де­рін азай­ту­ға;
заң­ды және же­ке тұ­лға­лар­дың де­по­зит­тер кө­ле­мі­нің ық­ти­мал тө­мен­де­уіне;
өтім­ді­лік­тің тө­мен­де­уі, қар­жы құ­рал­да­ры­на ба­ға­ның өзге­ру­іне; мұ­най газ сек­то­ры­ның және оның ин­фра­құ­ры­лы­мы­ның субъ­ек­ті­ле­ріне бе­рі­л­ген за­ем­дар­ды қай­тар­мау дең­гей­іне;
ше­тел ва­лю­та­сын­да бе­рі­л­ген за­ем­дар­ды қай­тар­мау дең­гей­іне үне­мі тал­дау жүр­гі­зе­ді.
Банк­тік за­ем опе­ра­ци­я­ла­рын жүр­гі­зу
Бас­қар­ма ба­лан­стық және ба­лан­стан тыс опе­ра­ци­я­лар бой­ын­ша банк­тің және оның ен­ші­лес ұй­ым­да­ры­ның кре­дит­тік тәу­е­кел­ге ұшы­ра­уы­на мо­ни­то­ринг­ті жү­зе­ге асы­ра­ды.
Ди­рек­тор­лар ке­ңе­сі кре­дит­тер са­па­сын ба­ға­лау рә­сім­де­рі бел­гі­ле­ді.
Ди­рек­тор­лар ке­ңе­сі және бас­қар­ма про­ви­зи­я­лар­ды қа­лып­та­сты­ру және жік­тел­ген ак­тив­тер­ді есеп­тен шы­ға­ру рә­сім­де­рін бел­гі­ле­ді.
Бас­қар­ма ай­ы­на ке­мін­де бір рет ба­лан­стық және ба­лан­стан тыс мін­дет­те­ме­лер бой­ын­ша банк ак­тив­те­рі­нің са­па­сы­на және кре­дит тәу­е­ке­лі­нің дең­гей­іне тал­дау жүр­гі­зе­ді, банк­тік қар­жы жағ­дай­ы­на кре­дит­тік тәу­е­кел­дің әсер ету дә­ре­же­сін ай­қын­дай­ды.
Банк­тің кре­дит бө­лім­ше­сі­нің қыз­мет­кер­ле­рі мүд­де­лер қай­шы­лы­ғы тәу­е­ке­лін шек­тей­тін рә­сім­дер­ді сақ­тау ар­қы­лы функ­ци­о­нал­дық мін­дет­те­рін жү­зе­ге асы­ра­ды.
Іш­кі аудит қыз­ме­ті жы­лы­на ке­мін­де бір рет кре­дит бө­лім­ше­сі қыз­мет­кер­ле­рі­нің мүд­де­лер қай­шы­лы­ғы тәу­е­ке­лін шек­тей­тін са­я­сат­ты және рә­сім­дер­ді сақ­та­уы­на тек­се­ру жүр­гі­зе­ді.
Бас­қар­ма жа­ңа банк қыз­мет­те­рін банк­тің ұсы­нуы­на неме­се эко­но­ми­ка­ның жа­ңа сек­тор­ла­ры не ай­мақ­та­ры­на банк қыз­ме­тін көр­се­ту­ге бай­ла­ны­сты кре­дит тәу­е­кел­де­ріне тал­дау жүр­гі­зе­ді.
Іш­кі аудит қыз­ме­ті за­ем бе­ру ту­ра­лы ше­шім қа­был­дай­тын банк­тің бас­шы қыз­мет­кер­ле­рі­нің банк­тің іш­кі ере­же­ле­рін­де ай­қын­дал­ған ла­у­а­зым­дық өкі­лет­тікте­ріне сәй­кест­і­гін тек­се­ре­ді.
За­ем бе­ру ту­ра­лы ше­шім қа­был­да­у­ға уәкі­лет­ті банк­тің бас­шы қыз­мет­кер­ле­рі ту­ра­лы ере­же за­ем бе­ру ту­ра­лы ше­шім қа­был­дай­тын өкі­лет­ті тұл­ға­ға бі­лік­ті және кә­сі­би та­лап­тар­ды ай­қын­дай­ды.
Кре­дит­теу бой­ын­ша құ­жат­тар­ды жүр­гі­зу са­я­са­ты:
банк за­е­мы шар­тта­рын­да мін­дет­ті көр­се­ті­лу­ге, оның ішін­де за­ем­шы­ға за­ем бой­ын­ша мін­дет­те­ме­ле­рін уақ­ты­лы және то­лық орын­дау мүм­кін­ді­гіне жа­ғым­сыз әсер етуі мүм­кін қар­жы ере­же­сі және өзге де мә­лі­мет­тер ту­ра­лы ақ­па­рат­ты за­ем­шы­ның ашуы­на жа­та­тын та­лап­тар­ды;
Қа­зақ­стан Рес­пуб­ли­ка­сы­ның ре­зи­дент еме­сте­рін кре­дит­теу ке­зін­де - ше­тел мем­ле­кет­те­рі­нің заң­на­ма­ла­ры­на құқық­тық са­рап­тау жүр­гі­зу­ді ай­қын­дай­ды.
Ди­рек­тор­лар ке­ңе­сі мы­на­дай кри­те­рий­лер­ді бе­кі­те­ді:
за­ем­шы­ның есеп са­я­са­ты­ның қол­да­ны­лып жүр­ген есеп және есеп бе­ру стан­дарт­та­ры­на, за­ем­шы­лар­дың қар­жы­лық есеп­те­рі­нің шы­най­ы­лы­ғы­на сәй­кест­і­гін ба­ға­лау;
за­ем­шы­ның бас және ен­ші­лес ұй­ым­да­ры­ның қар­жы жағ­дай­ын ба­ға­ла­удың дұ­ры­стығ­ын ба­ға­лау;
за­ем­шы­ның бе­де­лі мен іс­кер­лік бет-бей­не­сін ба­ға­лау;
за­ем­шы­ның тех­но­ло­ги­я­лық өн­ді­ріс са­ла­сы­ның жағ­дай­ын және ти­ім­ді­лі­гін ба­ға­лау;
за­ем­шы­ның за­ем құ­рал­да­рын пай­да­ла­нуын тек­се­ру.
Мы­на­дай фак­тор­лар­ды ес­ке­ре оты­рып, за­ем­шы­ның за­ем­ды өтей­тін де­рек көз­де­рін тек­се­ру:
өн­ді­рі­стік пер­спек­ти­ва­ла­ры, са­ту ди­на­ми­ка­сы, қы­сқа мер­зім­ді ак­тив­те­рі­нің са­па­сы,
бо­рыш­қа қыз­мет көр­се­ту­ге қой­ы­ла­тын та­лап­тар­мен са­лы­стыр­ған­да бо­ры­шты өте­у­ге бө­лі­нуі мүм­кін кі­рі­стің со­ма­сы;
за­ем­шы­ның биз­нес-жос­па­ры­ның ти­ім­ді­лі­гін ба­ға­лау;
За­ем­шы мо­ни­то­рин­гі­нің са­я­са­ты мен рә­сім­де­рі банк­тің:
заң­ды тұ­лға­лар­дың, оның ішін­де жы­л­жы­май­тын мү­лік­ке бе­рі­л­ген за­ем­дар бой­ын­ша за­ем­шы­лар­ға қар­жы­лық тал­дау жүр­гі­зу;
қар­жы есеп­те­рін­де­гі де­ректер­ді жи­нау және тал­дау негі­зін­де за­ем­шы­ның қар­жы жағ­дай­ын­да­ғы өзге­рі­стер­ді қа­да­ға­лау;
қар­жы­лық тал­дау ар­қы­лы за­ем қа­ра­жат­та­рын пай­да­ла­ну ти­ім­ді­лі­гін тек­се­ру;
ба­лан­стық және ба­лан­стан тыс опе­ра­ци­я­лар­ды қо­са ал­ған­да, банк­тің мен­шік­ті ка­пи­та­лы­нан бес про­цент аса­тын со­ма­ның тәу­е­кел­де­рін тек­се­ру; оның бас және ен­ші­лес ұй­ым­да­рын ес­ке­ре оты­рып, за­ем­шы­ның шо­ғыр­лан­ды­ры­л­ған кре­дит тәу­е­ке­лін тек­се­ру тәр­ті­бін ай­қын­дай­ды.
Қар­жы жағ­дайы қа­на­ғат­та­нар­лық­сыз за­ем­шы­лар­дың мо­ни­то­ринг са­я­са­ты:
"қар­жы жағ­дайы қа­на­ғат­та­нар­лық­сыз за­ем­шы" ұғы­мын, оның ішін­де ак­тив­тер­ді жік­теу бой­ын­ша уәкі­лет­ті ор­ган­ның нор­ма­тив­тік құқық­тық ак­ті­ле­рін­де көз­дел­ген қар­жы ере­же­ле­рін ба­ға­лау кри­те­ри­ле­ріне сәй­кес ке­ле­тін ұғым­ды;
қар­жы жағ­дайы қа­на­ғат­та­нар­лық­сыз за­ем­шы­ға бе­рі­л­ген за­ем­дар­ды ба­қы­лау әді­сте­рін;
жо­ға­ры тәу­е­кел­мен күм­ән­ді және үміт­сіз за­ем­дар­ды өн­ді­ріп алу әді­сте­рін;
за­ем­да­ры жо­ға­ры тәу­е­кел­мен күм­ән­ді және үміт­сіз бо­лып жік­тел­ген, за­ем­шы­лар ту­ра­лы банк фи­ли­ал­да­рын ақ­па­рат­тан­ды­ру тәр­ті­бі;
тәу­ел­сіз экс­перт­тер­ді неме­се ауди­тор­лар­ды тар­ту ар­қы­лы, қар­жы жағ­дайы қа­на­ғат­та­нар­лық­сыз за­ем­шы­ның қар­жы­лық және өн­ді­рі­стік қыз­ме­ті­нің көр­сет­кіш­те­рін ай сай­ын қа­да­ға­лау тәр­ті­бі,
за­ем­да­ры жо­ға­ры тәу­е­кел­мен күм­ән­ді және үміт­сіз бо­лып құ­ры­лым­дал­ған жос­пар­ды әзір­леу жө­нін­де­гі ша­ра­лар.
Тәу­е­кел­дер­ді бас­қа­ру бө­лім­ше­сі:
қам­та­ма­сыз ету­дің жет­кі­лік­ті­лі­гін есеп­теу жө­нін­де­гі ере­же­ні (мы­са­лы, кре­дит құ­ны­ның ке­піл құ­ны­на ко­эф­фи­ци­ен­ті, ке­піл­ді қай­та ба­ға­лау);
за­ем­шы­ның өн­ді­рі­стік қыз­ме­ті көр­сет­кіш­те­рі­нің өзге­ру­ін, қам­та­ма­сыз ету­дің сақ­та­луын, оның ішін­де тө­тен­ше жағ­дай­лар­ға ұшы­рам­пазды­ғын ес­ке­ре оты­рып қам­та­ма­сыз ету­дің жет­кі­лік­ті­лі­гін ба­ға­ла­удың шұ­ғыл әді­сте­рін;
ке­піл за­тын тек­се­ру­дің ке­зең­ді­лі­гін;
ке­піл тү­рін­де бе­рі­л­ген, атап ай­тқан­да кре­дит­тік же­лі­лер, ак­кре­ди­тив­тер және ке­піл­дік­тер бой­ын­ша жы­л­жы­май­тын мү­лік са­тып алу­ға заң­ды тұ­лға­лар­ға бе­рі­л­ген за­ем­дар бой­ын­ша жы­л­жы­май­тын мү­лік­ті қай­та ба­ға­ла­удың ке­зең­ді­лі­гін;
өте­ген­ге дей­ін ке­піл ре­т­ін­де ұста­ла­тын ба­ға­лы қа­ға­з­дар­дың құ­нын қай­та ба­ға­ла­удың ке­зең­ді­лі­гін;
га­рант­тың қар­жы жағ­дай­ын ба­ға­ла­удың ке­зең­ді­лі­гін және әді­сте­рін ай­қын­дай­тын қам­та­ма­сыз ету­дің жет­кі­лік­ті­лі­гін ба­ға­лау рә­сім­де­рі­нің ти­ім­ді­лі­гін ке­зең-ке­зең­мен тал­дай­ды;
Қар­жы құ­рал­да­ры­мен опе­ра­ци­я­лар жүр­гi­зу
Қо­сар­лан­ған ба­қы­лау жүй­е­сі:
фронт- және бэк-офи­стер­ді бө­лу­ді;
бэк-офи­стің фронт-офис опе­ра­ци­я­ла­ры­ның жағ­дай­ын уақ­ты­лы тек­се­ру мүм­кін­ді­гін;
қо­сар­лан­ған ба­қы­лау жүй­е­сі қа­ты­су­шы­ла­ры ара­сын­да­ғы ық­ти­мал ке­лі­сім­дер­ді шек­теу ша­ра­ла­рын;
тәу­е­кел­дер мо­ни­то­рин­гі мен ка­сто­ди­ан қыз­ме­тін жү­зе­ге асы­ра­тын фронт- және бэк-офи­стер­де және бө­лім­ше­лер­де бір тұл­ға­ның ұқсас қыз­мет­тік мін­дет­тер­ді бір мез­гіл­де орын­да­уы­на тый­ым са­лу­ды қа­рас­ты­ра­ды.
Іш­кі аудит қыз­ме­ті мен­шік­ті ка­пи­тал­дың және банк кі­рі­сте­рі­нің мөл­ше­ріне тең­бе-тең бол­май­тын кі­рі­стер­мен ай­ла-әре­кет жа­сау және тәу­е­кел­ді қа­был­дау жағ­дай­ла­рын анық­тау және бол­дыр­мау мақ­са­тын­да банк опе­ра­ци­я­ла­рын тек­се­ре­ді.
Банк­тің қар­жы құ­рал­да­рын са­тып алу/са­ту бой­ын­ша опе­ра­ци­я­ла­рын қам­та­ма­сыз ете­тін тех­ни­ка­лық жүй­е­сі бар.
Банк­тің ақ­ша және қар­жы құ­рал­да­ры бой­ын­ша есеп­тер жүр­гізу­ге ар­нал­ған тех­ни­ка­лық жүй­е­сі бар.
Банк­тің тәу­е­кел­дер­ді бас­қа­ру­ға қа­жет­ті ақ­па­рат­ты жи­нау жө­нін­де­гі жүй­е­сі бар.
Іш­кі аудит қыз­ме­ті және сырт­қы ауди­тор­лар тәу­е­кел­дер­ді бас­қа­ру бө­лім­ше­сін­де бух­гал­тер­лік есеп және есеп бе­ру­ді жүр­гізу­ге жа­у­ап бе­ре­тін банк­тің бө­лім­ше­сі ұсын­ған мә­лі­мет­тер­дің нақ­ты­лы­ғын тек­се­ре­ді.
Тәу­е­кел­дер­ді бас­қа­ру бө­лім­ше­сі қар­жы құ­рал­да­ры бой­ын­ша банк ай­қын­да­ған әділ құн­ның дұ­ры­стығ­ы­на мо­ни­то­ринг жүр­гі­зе­ді.
Ди­рек­тор­лар ке­ңе­сі ке­зең-ке­зең­мен жиын­тық ли­мит­ті және "stор - loss" ли­мит­те­рін бел­гі­леу ере­же­ле­рін ай­қын­дай­ды.
Қар­жы құ­рал­да­рын са­тып алу/са­ту бой­ын­ша опе­ра­ци­я­лар­ды жү­зе­ге асы­ра­тын банк бө­лім­ше­сі банк­тің бас­қар­ма­сы­на қар­жы құ­рал­да­ры бой­ын­ша банк по­зи­ци­я­сын ұсы­на­ды.
Ди­рек­тор­лар ке­ңе­сі қар­жы құ­рал­да­ры бой­ын­ша ли­мит­тер­ді және "stор - loss" ли­мит­те­рін бел­гі­леу ере­же­ле­рін ай­қын­дау рә­сім­де­рін бел­гі­лей­ді.
Бас­қар­ма неме­се ти­іс­ті функ­ци­я­ла­ры және өкі­лет­тікте­рі бар бас­қа ал­қа­лы ор­ган ше­тел ва­лю­та­ла­ры­ның әр­бір түр­ле­рі және бар­лық ва­лю­та­лар бой­ын­ша спот, фор­вард, своп опе­ра­ци­я­ла­ры­ның ха­лы­қа­ра­лық прак­ти­ка­сын­да қа­был­дан­ған по­зи­ци­я­лар бой­ын­ша ли­мит­тер­ді бел­гі­лей­ді.
Ак­тив­тер мен мін­дет­те­ме­лер­ді бас­қа­ру бө­лім­ше­сі спот және фор­вард опе­ра­ци­я­ла­рын өтеу мер­зім­де­рін бас­қа­ру үшін ак­тив­тер мен мін­дет­те­ме­лер­ді өтеу мер­зім­де­рі­нің күн сай­ын­ғы кесте­сін пай­да­ла­на­ды.
Ди­рек­тор­лар ке­ңе­сі ин­ве­сти­ци­я­лық са­я­сат­ты бе­кіт­ті, ол: ин­ве­сти­ци­я­лау мақ­са­тын, ин­ве­сти­ци­я­лау опе­ра­ци­я­ла­рын, сон­дай-ақ ин­ве­сти­ци­я­ла­удың жос­пар­ла­ры мен ли­мит­те­рін бе­кі­ту жө­нін­де­гі өкі­лет­тіктер­ді;
құ­пия ақ­па­рат­ты пай­да­ла­ну ар­қы­лы жүр­гі­зі­ле­тін опе­ра­ци­я­лар­ға рұқ­сат бер­меу мақ­са­тын­да кре­дит­теу функ­ци­я­ла­ры­нан ин­ве­сти­ци­я­лық опе­ра­ци­я­лар жүр­гі­зу функ­ци­я­ла­рын бө­лу рә­сім­де­рін;
қар­жы құ­рал­да­ры­ның түр­ле­рі, ин­ве­сти­ци­я­лық қыз­мет мақ­сат­та­ры бой­ын­ша ин­ве­сти­ци­я­лық кри­те­рий­лер­ді ай­қын­дай­ды.
Бас­қар­ма банк­тің ин­ве­сти­ци­я­лық опе­ра­ци­я­ла­ры­ның күн­де­лік­ті мо­ни­то­рин­гі­нің рә­сім­де­рін бе­кіт­ті.
Ин­ве­сти­ци­я­лар порт­фе­лі бой­ын­ша кі­рі­стер/шы­ғы­стар ту­ра­лы есеп­пен бір­ге мо­ни­то­ринг нәти­же­ле­рі бас­қар­ма мен ди­рек­тор­лар ке­ңе­сіне ай сай­ын ұсы­ны­ла­ды.
Тәу­е­кел­дер­ді бас­қа­ру бө­лім­ше­сі қар­жы құ­рал­да­ры­ның, эми­тент­тің тү­рі, ай­на­лыс мер­зім­де­рі, ва­лю­та түр­ле­рі және ин­ве­сти­ци­я­лау мақ­сат­та­ры бой­ын­ша банк­тің ин­ве­сти­ци­я­лық порт­фе­ліне мо­ни­то­ринг­ті жү­зе­ге асы­ра­ды.
Құ­ры­лым­дау рә­сім­де­рі:
ай­ы­на ке­мін­де бір рет ры­н­ок­тық құ­ны бой­ын­ша ин­ве­сти­ци­я­лар порт­фе­ліне қай­та ба­ға­лау жүр­гі­зу­ді;
жар­ты жыл­да ке­мін­де бір рет әр­бір есеп­ті ке­зең үшін қа­ра­жат­тар­ды, кі­рі­стер­ді/шы­ғы­стар­ды тар­ту құ­нын ес­ке­ре оты­рып, ин­ве­сти­ци­я­лар­дың қар­жы нәти­же­ле­ріне ба­ға­лау жүр­гі­зу­ді қа­рас­ты­ра­ды.
Банк олар­дың ры­н­ок­тық құ­ны­ның ди­на­ми­ка­сын ес­ке­ре оты­рып, қар­жы құ­рал­да­ры­мен жа­сал­ған опе­ра­ци­я­лар­дан болған кі­рі­стер­дің/шы­ғы­стар­дың өзге­рі­сте­ріне тал­дау жүр­гі­зе­ді.
Ак­тив­тер­ді және мін­дет­те­ме­лер­ді бас­қа­ру жө­нін­де­гі бө­лім­ше және/неме­се ти­ісін­ше функ­ци­я­ла­ры мен өкі­лет­тікте­рі бар ал­қа­лы ор­ган:
ак­тив­тер­ді және мін­дет­те­ме­лер­ді бас­қа­ру мә­се­ле­ле­рін қа­рай­ды;
тәу­е­кел­дер­ді бас­қа­ру, бас­қа­ру бө­лім­ше­сі­мен өза­ра іс-әре­кет жа­сай­ды;
ба­лан­стық және ба­лан­стан тыс опе­ра­ци­я­лар бой­ын­ша өтім­ді­лік тәу­е­ке­лін, про­цент тәу­е­ке­лін және ва­лю­та тәу­е­ке­лін ап­та сай­ын ба­қы­лай­ды;
өтім­ді­лік тәу­е­ке­лі, про­цент және ва­лю­та тәу­е­кел­де­рі, са­тып алу/са­ту опе­ра­ци­я­ла­ры­ның түр­ле­рі және ди­на­ми­ка­сы бой­ын­ша банк­тің по­зи­ци­я­сы ту­ра­лы бас­қар­ма­ға ап­та сай­ын, ди­рек­тор­лар ке­ңе­сіне ай сай­ын ақ­па­рат бе­ре­ді;
бе­рі­ле­тін за­ем­дер және тар­ты­ла­тын де­по­зит­тер бой­ын­ша сый­а­қы мөл­шер­ле­ме­сін бел­гі­леу жө­нін­де ұсы­ны­стар бе­ре­ді.
Ти­іс­ті функ­ци­я­ла­ры және өкі­лет­тікте­рі бар Бас­қар­ма неме­се бас­қа ал­қа­лы ор­ган банк­тің қа­жет­ті өтім­ді ак­тив­тер мөл­ше­рін қа­лып­та­сты­ру қа­бі­лет­ті­лі­гіне ық­пал ете­тін ақ­па­рат­тар­ды ала­ды және тал­дай­ды.
Ак­тив­тер­ді және мін­дет­те­ме­лер­ді бас­қа­ру бө­лім­ше­ле­рі және/неме­се ал­қа­лы ор­ган ти­іс­ті функ­ци­я­ла­ры және өкі­лет­тікте­ріне сәй­кес олар­ды бе­рі­ле­тін займ­дар­ды қам­та­ма­сыз ету ре­т­ін­де тез ке­піл­дік­ке бе­ру үшін қа­жет­ті өтім­ді ак­тив­тер­дің дең­гей­ін ай­қын­дай­ды және қол­дай­ды.
Ак­тив­тер мен мін­дет­те­ме­лер­ді бас­қа­ру бө­лім­ше­сі өтім­ді ак­тив­тер­ді, оның ішін­де спот, фор­вард және своп опе­ра­ци­я­ла­рын қа­был­дан­ған ха­лы­қа­ра­лық прак­ти­ка­да жүр­гі­зу нәти­же­сін­де ұлт­тық және ше­тел ва­лю­та­ла­рын тар­ту­дың де­рек көз­де­ріне тұ­рақ­ты түр­де мо­ни­то­ринг жүр­гі­зе­ді.
Ак­тив­тер мен мін­дет­те­ме­лер­ді бас­қа­ру бө­лім­ше­сі және/неме­се ти­іс­ті функ­ци­я­ла­ры мен өкі­лет­тікте­рі бар ал­қа­лы ор­ган:
күн сай­ын тұ­рақ­ты түр­де ақ­ша ағы­ны­ның кесте­сін жа­сай­ды және та­я­у­да­ғы он жұ­мыс кү­ніне қол­ма-қол ақ­ша бой­ын­ша гэп-по­зи­ци­я­ның мо­ни­то­рин­гін жүр­гі­зе­ді;
үне­мі (мы­са­лы, ап­та сай­ын) есеп ай­ы­ры­су кү­ніне сәй­кес, ак­тив­тер мен мін­дет­те­ме­лер­ді өтеу мер­зім­де­рі­нің кесте­сін жа­сай­ды және күн сай­ын­ғы, ап­та сай­ын­ғы және ай сай­ын­ғы негіз­де қол­ма-қол ақ­ша бой­ын­ша гэп-по­зи­ци­я­сы­на мо­ни­то­ринг жүр­гі­зе­ді;
мо­ни­то­ринг­ті және әр­бір ва­лю­та бой­ын­ша ұлт­тық ва­лю­та­ға неме­се бас­қа ше­тел ва­лю­та­сы­на ай­ыр­ба­ста­май қол­ма-қол ақ­ша жө­нін­де­гі гэп-по­зи­ци­я­ны бас­қа­ру­ды жү­зе­ге асы­ра­ды.
Банк ба­лан­стан тыс банк опе­ра­ци­я­ла­рын өте­удің бо­лжан­ған кө­ле­мін ес­ке­ре оты­рып өтім­ді­лік­ке ба­қы­ла­уды жү­зе­ге асы­ра­ды.
Бас­қар­ма неме­се ти­іс­ті функ­ци­я­ла­ры және өкі­лет­тікте­рі бар бас­қа ал­қа­лы ор­ган бас­қа банк­тер­ден өтім­ді ак­тив­тер­ді жи­нақ­тау мүм­кін­ді­гін ес­ке­ре оты­рып, қол­ма-қол ақ­ша бой­ын­ша гэп-по­зи­ци­я­ның ли­мит­те­рін бел­гі­лей­ді.
Ак­тив­тер мен мін­дет­те­ме­лер­ді бас­қа­ру бө­лім­ше­сі банк­тің өтім­ді ак­тив­тер­ді жи­нақ­тау қа­бі­ле­ті­нің өзге­ру­ін ес­ке­ре оты­рып, қол­ма-қол ақ­ша­ның гэп-по­зи­ци­я­ла­ры бой­ын­ша ли­мит­тер­ге үне­мі шо­лу жүр­гі­зе­ді.
Банк күн­де­лік­ті банк опе­ра­ци­я­ла­рын әр­бір жұ­мыс кү­ні жи­нақ­та­лу­ға ти­іс ақ­ша­ның қа­жет­ті со­ма­сы өтім­ді ак­тив­тер­ді тар­ту­дың күн­де­лік­ті со­ма­сы­нан аз ға­на аса­тын банк опе­ра­ци­я­ла­рын жү­зе­ге асы­ра­ды.
Банк үне­мі өтім­ді ак­тив­тер­дің де­рек көз­де­рін (іш­кі және сырт­қы де­рек көз­де­рі) тар­ту­дың және олар тар­ты­л­ған негіз­де опе­ра­ци­я­лар түр­ле­рін түр­лен­ді­ру­дің мо­ни­то­рин­гін жүр­гі­зе­ді.
Банк үне­мі ше­тел ва­лю­та­сын­да­ғы мін­дет­те­ме­лер­ді өте­у­ге қа­жет­ті ше­тел ва­лю­та­сын­да­ғы өтім­ді ак­тив­тер­ді қа­лып­та­сты­ру мүм­кін­ді­гіне мо­ни­то­ринг жүр­гі­зе­ді.
Ак­тив­тер мен мін­дет­те­ме­лер­ді бас­қа­ру бө­лім­ше­сі­нің және/неме­се ти­іс­ті функ­ци­я­ла­ры мен өкі­лет­тікте­рі бар ал­қа­лы ор­ган­ның:
ва­лю­та­лық ба­ғам­дар­дың өзге­рі­сте­рін тал­дау үшін қо­сым­ша жүй­е­сі бар;
ва­лю­та ба­ғам­да­ры­ның өзге­ру­іне се­зім­тал­дық­ты ай­қын­дау үшін, тәу­е­кел­дің ва­лю­та­лық құ­рал­да­ры­ның құ­ны­на ба­ға­лау жүр­гі­зі­ле­тін ашық ва­лю­та­лық по­зи­ци­я­ны неме­се мо­дел­дер­ді үне­мі тал­дай­ды.
Банк­тiң опе­ра­ци­я­лық қыз­метiне, ақ­па­рат жүй­есiнiң және бас­қа­ру ақ­па­ра­ты жүй­е­лерiнiң жұ­мыс iсте­уiне қам­та­ма­сыз ету
Іш­кі рә­сім­дер рет­тей­ді:
банк­тің өн­ді­рі­стік қыз­ме­тіне бас­шы­лық­ты қам­та­ма­сыз ете­тін бө­лім­ше­ні;
банк опе­ра­ци­я­ла­рын жүр­гі­зу­дің тех­ни­ка­лық тәр­ті­бін;
банк опе­ра­ци­я­сы­ның бух­гал­тер­лік есе­бін;
банк опе­ра­ци­я­сы­на қо­сар­лан­ған ба­қы­ла­уды және олар­дың есе­бін рет­тей­ді.
Банк кас­са­да­ғы ақ­ша­ны сейф­те (қой­ма­да) сақ­та­ла­тын жур­нал жа­з­ба­ла­ры­мен са­лы­сты­рып тек­се­ру­ді жү­зе­ге асы­ра­ды.
Банк кас­са­да­ғы қол­ма-қол ақ­ша­ның ар­тық (кем шы­ғу) жағ­дай­ын тек­се­ре­ді.
Банк бан­ко­мат­тар­дың қол­ма-қол ақ­ша­мен қам­та­ма­сыз ету­іне жа­у­ап бе­ре­тін қыз­мет­кер­лер­дің жұ­мысы­на ба­қы­лау жа­са­уды жү­зе­ге асы­ра­ды.
Іш­кі аудит қыз­ме­ті де­по­зит­тер­ді қа­был­дау/ор­на­ла­сты­ру, де­би­тор­лық/кре­ди­тор­лық бе­ре­шек бой­ын­ша опе­ра­ци­я­лар­ды жүр­гі­зу­дің тех­ни­ка­лық опе­ра­ци­я­сын олар­дың сақ­та­уын ба­ға­лау мақ­са­тын­да жар­ты жыл­да ке­мін­де бір рет бө­лім­ше­лер­ге тек­се­ру жүр­гі­зе­ді.
Банк­тің де­ректер­ді элек­трон­дық өң­деу жүй­е­сін жос­пар­лау, әзір­леу және жұ­мыс іс­те­уіне қа­ты­сты ере­же­ле­рі мен нұс­қа­улық­та­ры бар.
Элек­трон­дық өң­деу жүй­е­сін ба­қы­ла­уды жү­зе­ге асы­ра­тын және де­ректер­ді өң­деу мә­се­ле­ле­ріне жа­у­ап бе­ре­тін банк қыз­мет­ке­рі­нің жұ­мыс са­ла­сы­на сәй­кес бі­лік­ті­лі­гі және тә­жі­ри­бе­сі бо­ла­ды.
Тек­се­ру­лер­ді іш­кі аудит қыз­ме­ті бас­қар­ма бе­кіт­кен тек­се­ру жос­пар­ла­ры­на сәй­кес жүр­гі­зе­ді.
Іш­кі аудит қыз­ме­ті жүр­гі­зі­л­ген тек­се­ру­лер­дің нәти­же­ле­рі ту­ра­лы бас­қар­ма мен ди­рек­тор­лар ке­ңе­сіне үне­мі ха­бар­лай­ды.
Ақ­па­рат­тық қам­та­ма­сыз ету бө­лім­ше­сі­нің ав­то­мат­тан­ды­ры­л­ған банк жүй­е­сіне кі­ру және шы­ғу ке­зін­де рұқ­сат алу дең­гей­ін тек­се­ру жүй­е­сі бар.
Бас­қар­ма ма­ңы­зды кі­лт­тер­ді, оның ішін­де де­ректер­дің ақ­па­рат ба­за­ла­ры­на элек­трон­дық кі­лт­тер­ді ба­қы­лау жө­нін­де­гі рә­сім­дер­ді және ақ­па­рат­тық қам­та­ма­сыз ету бө­лім­ше­сі­нің жа­у­ап­кер­ші­лі­гін бе­кіт­ті.
Рә­сім­дер:
Дай­ын­да­у­шы жаб­дық­тар­дың мы­на­дай тех­ни­ка­лық қыз­мет көр­се­ту­ле­рін қам­та­ма­сыз ете­тін сер­ти­фи­кат­тал­ған бағ­дар­ла­ма­лық қам­та­ма­сыз ету­дің;
өрт қа­уіп­сіз­ді­гі­нің, сей­смо­ло­ги­я­лық ор­нық­ты­лық­тың та­лап­та­ры­на жа­у­ап бе­ре­тін де­ректер­дің ақ­па­рат ба­за­сы­ның тех­ни­ка­лық ке­шен­де­ріне ар­нал­ған оқ­шау үй-жай­лар­дың;
ав­то­ном­ды электр қу­а­ты­ның;
ре­зерв­те­гі ком­пью­тер­лер мен же­лі­лік ком­му­ни­ка­ци­я­лар­дың мін­дет­ті түр­де бо­луын қа­рас­ты­ра­ды.
Банк үне­мі де­ректер­дің жүй­е­лік-ма­ңы­зды бағ­дар­ла­ма­лық файл­дар мен файл­дар­дың ре­зерв­тік кө­шір­ме­ле­рін қа­лып­та­сты­ра­ды.
Тө­тен­ше жағ­дай­лар ком­пью­тер­лік ор­та­лық­тар және фи­ли­ал­дар үшін жүйе жұ­мысын­да тө­тен­ше ір­кі­лі­стер болған жағ­дай­да­ғы ере­же­лер мен нұс­қа­улық­тар­ды қа­рас­ты­ра­ды.
Ақ­па­рат­тық қам­та­ма­сыз ету бө­лім­ше­сі тех­ни­ка­лық про­бле­ма­лар есе­бі­нің па­рақ­та­рын тол­ты­ра­ды және олар бой­ын­ша есеп жүр­гі­зі­ле­ді.
Ақ­па­рат­тық қам­та­ма­сыз ету бө­лім­ше­сі про­бле­ма­лар­дың туу се­беп­те­рін ба­қы­лай­ды, олар ту­ра­лы ақ­па­рат жүй­е­сін дай­ын­да­у­шы­лар­ға ха­бар­лай­ды және олар­дың қай­та­ла­нуын бол­дыр­мау үшін тү­зе­ту ша­ра­ла­рын қа­был­дай­ды.
Ақ­па­рат­тық қам­та­ма­сыз ету бө­лім­ше­сі осын­дай про­бле­ма­лар­дың си­па­тын үне­мі тал­дай­ды.
Рә­сім­дер:
рұқ­са­ты шек­те­улі ақ­па­рат де­ректе­рі­нің тіз­бе­сін;
рұқ­сат алу тәр­ті­бі;
ақ­па­рат де­ректе­ріне рұқ­сат­ты ба­қы­лау тәр­ті­бі;
ақ­па­рат де­ректе­ріне рұқ­са­ты бар тұ­лға­лар­дың тіз­бе­сі.
Ақ­па­рат­тық қам­та­ма­сыз ету бө­лім­ше­сі тоқ­са­ны­на ке­мін­де бір рет де­ректер­дің ав­то­мат­тан­ды­ры­л­ған ба­за­сы­ның жұ­мыс іс­те­уін қам­та­ма­сыз ете­тін тех­ни­ка­лық ке­шен­дер­ді тек­се­ре­ді.
Ақ­па­рат­тық қам­та­ма­сыз ету бө­лім­ше­сі тоқ­са­ны­на бір рет тех­ни­ка­лық ке­шен­дер­дің жағ­дайы ту­ра­лы ақ­па­рат­ты бас­қар­ма­ға ұсы­на­ды.
Ақ­па­рат­тық қам­та­ма­сыз ету бө­лім­ше­сі де­ректер­дің ав­то­мат­тан­ды­ры­л­ған ба­за­сын бас­қа­ру тер­ми­нал­да­рын пай­да­ла­ну­дың мо­ни­то­рин­гін жүр­гі­зе­ді және сәй­кестен­ді­ре­ді, оның ішін­де олар жүр­гіз­ген опе­ра­ци­я­лар­дың тү­рі мен кө­ле­мі­нің пай­да­ла­ну­шы­ның функ­ци­о­нал­дық мін­дет­те­ріне сәй­кест­і­гін ба­қы­лай­ды.
Банк­те пай­да­ла­ну­шы­ның же­ке ба­сын сәй­кестен­ді­ру­ге мүм­кін­дік бе­ре­тін жүйе бар.
Банк­те Ин­тер­нет ком­му­ни­ка­ци­я­ла­ры бой­ын­ша қа­ра­жат­ты ауда­ру жө­нін­де­гі қыз­мет­тер­ді ұсын­ған кез­де­гі қа­уіп­сіз­дік­тің ке­шен­ді ша­ра­ла­ры бар.
Ақ­па­рат­тық қам­та­ма­сыз ету бө­лім­ше­сі жүй­е­лік про­бле­ма­лар сал­да­ры­нан пай­да болған нақ­ты алын­ған за­лал бой­ын­ша де­ректер­ді жи­нақ­та­уды және есеп­ке алу­ды жүр­гі­зе­ді және олар­дың қай­та туын­да­мауы­ның ал­дын алу ша­ра­ла­рын қа­был­дай­ды.
Екiншi деңгейдегi банктерде
тәуекелдердi басқару және
iшкi бақылау жүйелерiнiң
болуына қойылатын талаптар
туралы нұсқаулыққа 8-қосымша
Нұсқаулықтың талаптарына қосымша критерийлер
Тәу­е­кел­дер­ді және іш­кі ба­қы­ла­уды бас­қа­ру жүй­е­сін ұй­ым­да­сты­ру
Ди­рек­тор­лар ке­ңе­сі банк қыз­ме­ті­нің стра­те­ги­я­сын бе­кі­те­ді.
Банк­тің кор­по­ра­тив­тік стра­те­ги­я­сын­да банк қыз­ме­ті­нің қы­сқа мер­зім­ді және ұзақ мер­зім­ді мақ­сат­та­ры ай­қын­дал­ған. Қыз­мет­тер­дің қы­сқа мер­зім­ді және ұзақ мер­зім­ді мақ­сат­та­ры­ның мер­зім­де­рін банк же­ке ай­қын­дай­ды.
Банк­тер­дің қы­сқа мер­зім­ді және ұзақ мер­зім­ді стра­те­ги­я­сы жа­сал­ған және банк қыз­ме­тіне бұ­рын жа­ғым­сыз әсер ет­кен фак­тор­лар­ды алып та­стау мақ­са­тын­да үне­мі же­тіл­ді­рі­ліп оты­ра­ды.
Ди­рек­тор­лар ке­ңе­сі тәу­е­кел­дер­мен (кре­дит тәу­е­ке­лі, про­цент тәу­е­ке­лі, өтім­ді­лік­ті жо­ғал­ту тәу­е­ке­лі, ва­лю­та тәу­е­ке­лі) бай­ла­ны­сты және банк­тің стра­те­ги­я­сы­на, са­я­са­ты­на және рә­сім­де­ріне қай­шы ке­ле­тін неме­се банк­пен ерекше қа­ты­на­стар­мен бай­ла­ны­сты тұ­лға­лар үшін же­ңіл­дік жағ­дай­ла­рын ту­ғы­за­тын банк бас­қар­ма­сы жүр­гі­зе­тін банк опе­ра­ци­я­ла­ры­ның мо­ни­то­рин­гі жө­нін­де­гі са­я­сат­ты бе­кі­те­ді.
алы­нып та­стал­ды; <*>
Тәу­е­кел­дер­ді бас­қа­ру функ­ци­я­сын жү­зе­ге асы­ра­тын банк бө­лім­ше­сі әлем­дік та­у­ар және қар­жы ры­н­ок­та­ры­на те­ріс ди­на­ми­ка жағ­дай­ын­да мен­шік­ті ка­пи­тал­дың, кі­рі­сті­лік­тің және өтім­ді­лік­тің жет­кі­лік­ті­лі­гін ба­ға­лау әді­сте­ме­сін пай­да­ла­на­ды.
Бас­қар­ма әлу­ет­ті және ық­ти­мал тәу­е­кел­ді біл­ді­ре­тін іш­кі және сырт­қы эко­но­ми­ка­лық фак­тор­лар­ды сәй­кестен­ді­ре­ді және тал­дай­ды, олар­дың банк­тің қар­жы көр­сет­кіш­те­ріне әсе­рі­нің дә­ре­же­сін ба­ға­лай­ды.
Ди­рек­тор­лар ке­ңе­сі бе­кіт­кен жиын­тық ли­мит­тер­дің бө­лі­гін­де, бас­қар­ма банк опе­ра­ци­я­ла­ры­ның же­ке­ле­ген түр­ле­рі бой­ын­ша тәу­е­кел­дер­дің рұқ­сат еті­ле­тін мөл­ше­ріне ли­мит­тер­ді ай­қын­дай­ды, банк­тің атал­ған ли­мит­тер­ді сақ­та­уы­ның ти­ім­ді ба­қы­лау ша­ра­ла­рын қол­да­на­ды.
Бас­қар­ма олар­дың ай сай­ын­ғы есе­бі негі­зін­де тәу­е­кел­дер­дің түр­ле­рі бой­ын­ша жиын­тық ли­мит­тер­ді сақ­та­уын ба­қы­лай­ды.
Бас­қар­ма банк бө­лім­ше­ле­рі­нің ық­ти­мал және әлу­ет­ті тәу­е­кел­дер­ді бас­қа­ру­да­ғы са­я­сат­ты сақ­та­уын ба­қы­лай­ды, банк бө­лім­ше­ле­рі­нің олар үшін бел­гі­лен­ген ли­мит­тер ше­гін­де тәу­е­кел­дер мөл­ше­рін сақ­та­уы­на мо­ни­то­ринг­ті жү­зе­ге асы­ра­ды.
Бас­қар­ма олар жүр­гіз­ген опе­ра­ци­я­лар­дың түр­ле­рі бой­ын­ша тәу­е­кел­дер­ді бө­лу, яғ­ни мен­шік­ті ка­пи­тал мен тө­лем қа­бі­лет­ті­гін сақ­тау мақ­са­тын­да олар­ға бай­ла­ны­сты тәу­е­кел­ді ес­ке­ре оты­рып, банк опе­ра­ци­я­ла­ры­ның құ­ры­лы­мын және кө­ле­мін қа­лып­та­сты­ру са­я­са­тын қол­да­на­ды және оны банк­тің жа­у­ап­ты бө­лім­ше­ле­рі­нің орын­да­уын ба­қы­лай­ды.
Банк­те түр­лен­ді­ру са­я­са­тын іс­ке асы­ру­ды қам­та­ма­сыз ете­тін ұй­ым­дық-функ­ци­о­нал­дық және опе­ра­ци­я­лық құ­ры­лы­мы бар;
Банк­тің ағым­да­ғы қар­жы жағ­дайы ту­ра­лы ақ­па­рат фор­мат­та­ры және олар қа­был­да­ған тәу­е­кел­дер бас­қа­ру есе­бі­нің бел­гі­лі бір ны­сан­да­ры тү­рін­де стан­дарт­тал­ған, оның ішін­де кре­дит, про­цент тәу­е­кел­де­рі, өтім­ді­лік­ті жо­ғал­ту тәу­е­ке­лі, ва­лю­та тәу­е­ке­лі, ел­дің (транс­ферт) тәу­е­кел­де­рін сәй­кестен­ді­ре­ді және өл­шей­ді, сон­дай-ақ тәу­е­кел­дер­ге тап бо­лу дә­ре­же­сі, бел­гі­лен­ген ли­мит­тер ше­гін­де олар­дың сақ­та­луы ай­қын­да­ла­ды.
Бө­лім­ше қа­был­да­на­тын тәу­е­кел­ді ес­ке­ре оты­рып, банк­тің кү­ті­ліп отыр­ған кі­рі­сте­ріне ба­ға­лау (есеп­теу) жүр­гі­зе­ді.
Ди­рек­тор­лар ке­ңе­сі бе­кіт­кен тәу­е­кел­дер­ді бас­қа­ру жө­нін­де­гі са­я­сат қар­жы көр­сет­кіш­те­рі­нің шо­ғыр­лан­ды­ры­л­ған негіз­де қа­был­дан­ған тәу­е­кел­дер мо­ни­то­рин­гі­нің рә­сім­де­рін ай­қын­дай­ды.
Ди­рек­тор­лар ке­ңе­сі ай­қын­да­ған банк тәу­е­ке­лі­нің жиын­тық ли­мит­те­рі ше­гін­де ен­ші­лес ұй­ым­дар үшін тәу­е­кел­дер ли­мит­те­рін Ди­рек­тор­лар ке­ңе­сі рас­тай­ды.
Тұ­ты­ну кре­ди­тін алу­ға өті­нім­дер­ді өң­де­у­ге тір­кеу про­це­сін ав­то­мат­тан­ды­ру.
Соң­ғы 5 жы­л­ға тұ­ты­ну кре­дит­те­рі бой­ын­ша та­ри­хи де­ректер ба­за­сы­ның бо­луы.
Тұ­ты­ну кре­дит­тер­ді ұсы­ну, бе­кі­ту рә­сі­мі және мо­ни­то­ринг та­лап­та­рын ай­қын­дай­тын іш­кі са­я­сат­тың бо­луы.
За­ем­шы­лар­дың іш­кі ав­то­мат­тан­ды­ры­л­ған ма­те­ма­ти­ка­лық неме­се ско­ринг ба­ға­ла­удың ста­ти­сти­ка­лық мо­де­льі­нің және рей­тинг­тік жүй­е­сі­нің бо­луы.
Пай­да­ла­на­тын ско­ринг мо­де­льі­нің са­па­сын жыл сай­ын тек­се­ру.
Са­я­сат мы­на­дай тәр­тіп­тер­ді ай­қын­дай­ды:
са­па­лық және сан­дық сип­пат­та­рын­да негіз­дел­ген кре­дит­тік ско­ринг ар­қы­лы за­ем­шы­ның кре­дит қа­бі­лет­ті­лі­гін ба­ға­лау, оның ішін­де:
за­ем­шы­ның тұ­рақ­ты және жет­кі­лік­ті кі­рі­стің бо­луы;
жұ­мыс оры­ны және ла­у­а­зы­мы;
ағым­да­ғы кә­сі­бі бой­ын­ша жұ­мыс ұз­ақ­тығы;
- ке­піл есе­бін­де қо­лай­лы жы­л­жы­май­тын мү­лік­тің бо­луы;
- несие бе­ре­шек­тің бо­луы, оның ішін­де бас­қа банк­тер ал­дын­да;
- банк­тер кре­дит­те­рі бой­ын­ша тө­лем тәр­ті­бі;
- кре­дит та­рихы­ның бо­луы;
за­ем­шы­ның іш­кі кре­дит рей­тин­гін бел­гі­леу;
за­ем­шы ұсын­ған де­ректер­дің дұ­ры­стығ­ын ай­қын­дау;
тұ­ты­ну кре­дит­тер­дің мо­ни­то­рин­гі және топ­та­сты­ру;
тұ­ты­ну кре­дит­тер бой­ын­ша про­ви­зи­я­лар­ды қа­лып­та­сты­ру.
Іш­кі ба­қы­лау
Банк­тің Ди­рек­тор­лар ке­ңе­сі бір­дей және ти­ім­ді іш­кі ба­қы­лау жүй­е­сін құ­руы­на және жұ­мыс іс­те­уіне жа­у­ап бе­ре­ді.
Ди­рек­тор­лар ке­ңе­сі мү­ше­ле­рі­нің банк қыз­ме­ті және оған бай­ла­ны­сты тәу­е­кел­дер са­ла­сын­да қа­жет­ті бі­лім мен тә­жі­ри­бе­сі бар.
Банк бас­шы­лы­ғы, құ­ры­лым­дық бө­лім­ше­лер бас­шы­ла­ры іш­кі ба­қы­лау жүй­е­сін бір­дей жұ­мыс іс­те­уіне жа­у­ап бе­ре­ді.
Бас­шы­лық:
Қа­жет­ті тә­жі­ри­бе­сі және тех­ни­ка­лық мүм­кін­дік­те­рі бар жо­ға­ры бі­лік­ті қыз­мет­кер­лер іш­кі ба­қы­лау жө­нін­де­гі жұ­мысты орын­да­уды қам­та­ма­сыз ете­тін ша­ра­лар қол­дай­ды.
Ди­рек­тор­лар ке­ңе­сі:
1) банк бас­шы­ла­ры­мен іш­кі ба­қы­лау жүй­е­сі­нің ти­ім­ді­лі­гін ке­зең ке­зең­мен тал­қы­лай­ды;
2) бас­шы­лық, іш­кі аудит және іш­кі ауди­тор­лар қыз­ме­ті жа­са­ған іш­кі ба­қы­лау ба­ға­сын уа­қы­тын­да қа­рай­ды;
3) іш­кі ба­қы­лау жүй­е­сі же­тіс­пе­у­ші­лі­гі се­бе­бі­нен ауди­тор­лар және қа­да­ға­лау ор­ган­да­ры ай­тқан ұсы­ным­дар мен ес­кер­ту­лер­ді бас­шы же­дел орын­да­уды қам­та­ма­сыз ете­тін ке­зең ке­зең­мен ша­ра­лар жүр­гі­зе­ді;
4) банк стар­те­ги­я­сы­ның және тәу­е­кел ли­мит­те­рі­нің бір­дей­лі­гін ке­зең ке­зең­мен тек­се­ре­ді.
Бас­шы­лық Ди­рек­тор­лар ке­ңе­сі­нің нұс­қа­у­ла­рын орын­да­у­ға, оның ішін­де стра­те­гия мен са­я­сат­ты іс­ке асы­ру­ды және іш­кі ба­қы­лау жүй­е­сі­нің ти­ім­ді­лі­гін құ­ру­ға жа­у­ап бе­ре­ді.
Банк­тің іш­кі ере­же­сін­де өкі­лет­тік са­ла­сы, есеп бе­ру және бар­лық банк шең­бе­рін­де ақ­па­рат­пен ал­ма­су­дың ти­ім­ді жүй­е­ле­рін нақ­ты көр­се­те оты­рып ұй­ым­дық құ­ры­лы­мы си­паттал­ған.
Бас­шы­лық нақ­ты ере­же­лер­ді және іш­кі ба­қы­лау са­ла­сын­да­ғы рә­сім­дер­ді әзір­ле­у­ге өкі­лет­тікті ти­іс­ті бө­лім­ше­ле­рі­нің бас­шы­ла­ры­на бе­ре­ді.
Бас­шы­лық ти­іс­ті ере­же­лер мен рә­сім­дер­ді әзір­ле­уді және орын­да­уды ба­қы­лай­ды.
Банк бас­шы­лы­ғы қа­жет­ті тә­жі­ри­бе­сі және тех­ни­ка­лық мүм­кін­дік­те­рі бар жо­ға­ры бі­лік­ті қыз­мет­кер­лер іш­кі ба­қы­лау жө­нін­де­гі жұ­мысты орын­да­уды қам­та­ма­сыз ете­тін ша­ра­лар қол­дай­ды.
Опе­ра­ци­я­лық рә­сім­дер банк­тің бар­лық мүд­де­лі қыз­мет­кер­ле­ріне алуы­на қо­лай­лы нақ­ты жа­сал­ған іш­кі құ­жат­тар­да си­паттал­ған.
Банк қыз­мет­кер­ле­рі өз мін­дет­те­ме­ле­рін ти­ім­ді орын­дай­ды және кез кел­ген опе­ра­ци­я­лық про­бле­ма­лар, кә­сі­би эти­ка­сын сақ­та­мау жағ­дай­лар неме­се бас­қа рә­сім­дер­ді бұ­зу не асы­ра пай­да­ла­ну ти­іс­ті дең­гей­де бас­шы­лық­қа ха­бар­лай­ды.
Ал­ға қой­ы­л­ған мақ­сат­тар­ға же­ту­ге ық­пал ете­тін тәу­е­кел­дер­ді бас­шы­лық­тың тұ­рақ­ты түр­де ба­ға­ла­уы.
Жа­ңа неме­се оған дей­ін­гі ба­қы­ла­уда бол­ма­ған тәу­е­кел­дер­ді ти­ім­ді қа­да­ға­лау мақ­са­тын­да іш­кі ба­қы­лау жүй­е­сін қай­та қа­рау.
Жа­ңа қар­жы құ­рал­да­рын және қар­жы ры­но­гын­да пай­да бо­ла­тын ры­н­ок­тық опе­ра­ци­я­лар­ды ба­ға­лау және осы қыз­мет­ке бай­ла­ны­сты тәу­е­кел­дер­ді тал­дау.
Тәу­е­кел­ді ба­ға­лау банк­тің ал­ға қой­ы­л­ған мақ­сат­тар­ға же­ту­іне те­ріс ық­пал етуі мүм­кін іш­кі фак­тор­лар­ды (мә­се­лен, ұй­ым­дық құ­ры­лым­ның күр­де­лі­лі­гін, банк қыз­ме­ті­нің си­па­тын, қыз­мет­кер­лер­дің бі­лік­ті­лік дең­гей­ін, ұй­ым­дық өзге­рі­стер­ді және кадр­лар­дың тұ­рақ­та­мауын) және сырт­қы фак­тор­лар­ды (эко­но­ми­ка­лық жағ­дай­лар мен банк са­ла­сын­да­ғы жай-күй­ді, тех­но­ло­ги­я­лық жа­ңа­лық­ты) анық­тай­ды және қа­рас­ты­ра­ды.
Ба­қы­ла­удың жү­зе­ге асы­ры­луы банк­тің бар­лық қыз­мет­кер­ле­ріне, оған қо­са бас­шы­лық­қа және кли­ент­тер­мен жұ­мыс іс­тей­тін қыз­мет­кер­лер­ге та­ра­ты­ла­ды.
Тұ­рақ­ты негіз­де банк бас­шы­лы­ғы банк қыз­ме­ті­нің бар­лық ас­пек­ті­ле­ріне банк­тің іш­кі құ­жат­тар­дың сәй­кест­і­гі ту­ра­лы рас­та­уды, іш­кі құ­жат­тар­дың ма­ғы­на­сы бір­дей бо­лып қа­лу ту­ра­лы ақ­па­рат­ты ала­ды.
Бір­не­ше қыз­мет­кер­дің ара­сын­да мы­на­лар:
ақ­ша­ны санк­ци­я­лы тө­леу және оны нақ­ты тө­леу;
олар­да кли­ент­тер­дің опе­ра­ци­я­ла­ры кө­рі­не­тін шот­тар­ды және банк­тің мен­шік­ті опе­ра­ци­я­ла­ры кө­рі­не­тін шот­тар­ды жүр­гі­зу;
"банк" порт­фе­лі мен "ди­лер" порт­фе­ліне қа­ты­сты опе­ра­ци­я­лар­ды жүр­гі­зу;
мар­ке­тинг опе­ра­ци­я­ла­рын сол кли­ент­тер­мен бір мез­гіл­де жа­са­ған кез­де олар­дың по­зи­ци­я­ла­ры ту­ра­лы ақ­па­рат­ты кли­ент­тер­ге фор­маль­ды түр­де бе­ру;
за­ем­ды бер­ген кез­де кре­дит құ­жат­та­ма­сы­ның бір­дей­лі­гін ба­ға­лау және за­ем­ды бер­ген­нен кей­ін­гі за­ем­шы мо­ни­то­рин­гі;
бас­қа фак­тор­лар­мен жұм­сар­тыл­ма­ған мүд­де­лер­дің ма­ңы­зды да­уы­ның туын­да­уын бо­лжай­тын бас­қа са­ла­лар жө­нін­де­гі өкі­лет­тіктер­ді бө­лу.
Мүд­де­лер­дің әлу­ет­ті да­уы­ның са­ла­ла­ры анық­та­ла­ды, ба­рын­ша азай­ты­ла­ды және тәу­ел­сіз үшін­ші тұл­ға олар­дың тұ­рақ­ты мо­ни­то­рин­гін жү­зе­ге асы­ра­ды.
Бір­дей ақ­па­рат­тың бо­луы және оның ти­ім­ді бе­рі­луі.
Ақ­па­рат­тың мы­на­дай са­па­ла­ры бар: іс­ке жа­та­ды, се­нім­ді, уақ­ты­лы, алу­ға қо­лай­лы және ре­сім­ді­ле­ді.
Ақ­па­рат өзіне іш­кі қар­жы және опе­ра­ци­я­лық де­ректер­ді, Қа­зақ­стан Рес­пуб­ли­ка­сы заң­на­ма­ның бел­гі­лен­ген та­лап­та­рын және нор­ма­тив­тік құқық­тық ак­ті­ле­рін сақ­тау жө­нін­де­гі де­ректер­ді, сон­дай-ақ сырт­қы ры­н­ок­тан ке­ліп тү­се­тін мә­лі­мет­тер­ді, ше­шім­ді қа­был­да­у­ға қа­ты­сы бар оқи­ға­лар­ды және жағ­дай­лар­ды ен­гі­зе­ді.
Іш­кі ақ­па­рат есеп жа­з­ба­ла­рын сақ­тай­тын бел­гі­лен­ген тәр­тіп­ке сүй­е­не­тін есеп про­це­сі­нің бөл­ше­гі бо­лып та­бы­ла­ды.
Іш­кі ре­зерв­тік рә­сім­де­рін және функ­ци­я­лар­ды қа­лып­та­сты­ру рә­сім­де­рін әзір­леу, әзір­леу ере­же­сін және про­грам­ма­лар­ды са­тып алу, қыз­мет көр­се­ту (ба­қы­ла­уды өзгер­ту) рә­сім­де­рін және нақ­ты/ой­ша кі­ру қа­уіп­сіз­ді­гін ба­қы­лау.
Про­грам­ма­лық қам­та­ма­сыз ету­ге ба­қы­лау про­грам­ма қо­сым­ша­ла­рын­да ком­пью­тер­лік қа­дам­да­ры және опе­ра­ци­я­лар­ды өң­де­уді және банк қыз­ме­ті­нің бас­қа түр­ле­рін ба­қы­лай­тын қол­дан жа­са­ла­тын рә­сім­де­рі бо­лып та­бы­ла­ды.
Банк­тен тыс жер­лер­де ор­на­лас­қан іш­кі про­вай­дер қыз­мет көр­се­ту­ді қол­дау банк қыз­ме­тіне ар­нал­ған ши­е­ле­ні­сті жүй­е­сін қал­пы­на кел­ті­ру­ді қо­са оты­рып қай­та­лау құ­ры­л­ғы­лар пай­да­ла­нуы­мен күт­пе­ген жағ­дай­лар­да іс-әре­кет жос­па­рын әзір­леу.
Күт­пе­ген жағ­дай­лар туын­да­ған кез­де банк опе­ра­ци­я­ла­ры­ның орын­да­луы үшін оны қал­пы­на кел­ті­ру бағ­дар­ла­ма­сын ке­зең ке­зең­мен те­сті­леу.
Банк бас­шы­лы­ғы ақ­па­рат бе­ру­дің ти­ім­ді жүй­е­сін (опе­ра­ци­я­лық са­я­сат­ты және банк қыз­ме­ті­нің рә­сім­де­рін ай­қын­дай­тын құ­жат­тар­ды, банк­тің нақ­ты опе­ра­ци­я­лық қыз­ме­ті жө­нін­де­гі ақ­па­рат­ты) құ­ра­ды.
Жо­ға­ры, тө­мен және көл­де­нең ақ­па­рат­тың бір­дей ағы­мын қам­та­ма­сыз ете­тін банк­тің ұй­ым­дық құ­ры­лы­мын құ­ру.
Жо­ға­ры­дан тө­мен­ге ке­ліп тү­се­тін ақ­па­рат Ди­рек­тор­лар ке­ңе­сіне және бас­шы­лық­қа қыз­мет ба­ры­сын­да қа­был­дан­ған тәу­е­кел­дер ту­ра­лы және банк­тің ағым­да­ғы жағ­дайы ту­ра­лы қа­жет­ті мә­лі­мет­тер­мен қам­та­ма­сыз ете­ді.
Тө­мен­ге жі­бе­рі­ле­тін ақ­па­рат банк мақ­са­тын, оның стра­те­ги­я­сын, бел­гі­лен­ген тәр­тіп­тер­ді және рә­сім­дер­ді ор­та мен кі­ші буын бас­шы­лы­ғы­на және қа­тар­да­ғы қыз­мет­кер­лер­ге ха­бар­ла­уды қам­та­ма­сыз ете­ді.
Банк опе­ра­ци­я­ла­рын жү­зе­ге асы­ра­тын бө­лім­дер­ді, қар­жы ба­қы­лау және іш­кі аудит­ті қо­са оты­рып әр­түр­лі бө­лім­ше­лер­дің қыз­мет­кер­ле­рі іш­кі ба­қы­ла­удың ти­ім­ді­лік мо­ни­то­рин­гін жү­зе­ге асы­ра­ды.
Банк бас­шы­лы­ғы мо­ни­то­ринг­тің нақ­ты ас­пек­ті­ле­ріне жа­у­ап бе­ре­тін қыз­мет­кер­лер­дің мін­дет­те­ме­ле­рін та­ра­та­ды.
Мо­ни­то­ринг іш­кі ба­қы­ла­удың бар­лық про­це­сін мер­зім­дік ба­ға­ла­уды ен­гі­зе­ді.
Банк­тің әр­түр­лі опе­ра­ци­я­лар мо­ни­то­рин­гі­нің ке­зең­ді­лі­гі олар­мен бай­ла­ны­сты ке­зең­ді­лік­тің және банк қыз­ме­ті­нің жағ­дай­ла­рын­да бо­ла­тын өзге­рі­стер си­па­ты­ның тәу­е­кел­де­рін негіз­ге ала оты­рып ай­қын­да­ла­ды.
алы­нып та­стал­ды; <*>
алы­нып та­стал­ды; <*>
Іш­кі аудит қыз­ме­ті іш­кі ба­қы­лау жүй­е­сі­нің тұ­рақ­ты мо­ни­то­рин­гі­нің бөл­ше­гі бо­лып та­бы­ла­ды және бел­гі­лен­ген ере­же мен рә­сім­де­рі­нің бір­дей­лік тәу­ел­сіз ба­ға­ла­уды, сон­дай-ақ оны сақ­та­уды қам­та­ма­сыз ете­ді.
Іш­кі аудит қыз­ме­ті банк­тің күн­де­лік­ті жұ­мысы­нан тәу­ел­сіз және банк­тің, оның фи­ли­ал­да­ры мен ен­ші­лес құ­ры­лым­да­рын қо­са оты­рып жүр­гі­зе­тін опе­ра­ци­я­лар­дың бар­лық түр­ле­ріне қол жет­кі­зе­ді.
Іш­кі ба­қы­лау жүй­е­сін­де­гі кем­ші­лік­тер ту­ра­лы және тәу­е­кел­дер­ді ти­ім­сіз ба­қы­лау ту­ра­лы ақ­па­рат ти­іс­ті тұл­ға­ға (тұ­лға­лар­ға) ай­қын­дал­ға­ны­на қа­рай де­реу ха­бар­ла­на­ды, күр­де­лі мә­се­ле­лер Ди­рек­тор­лар ке­ңе­сіне ха­бар­ла­на­ды.
Ти­іс­ті бас­шы­лар же­тіс­пе­у­ші­лік­тер­ді уақ­ты­лы тү­зе­ту­ді қам­та­ма­сыз ете­ді.
Іш­кі аудит қыз­ме­ті кей­ін­гі тек­се­рі­сті жүр­гі­зе­ді және мо­ни­то­ринг­тің бас­қа түр­ле­рін жү­зе­ге асы­ра­ды және Ди­рек­тор­лар ке­ңе­сіне бар­лық тү­зе­тіл­ме­ген же­тіс­пе­у­ші­лік­тер ту­ра­лы де­реу ха­бар­лай­ды.
Банк­тің Ди­рек­тор­лар ке­ңе­сі іш­кі ба­қы­ла­удың же­тіс­пе­у­ші­лік­те­рін және олар­ды жою үшін қа­был­дан­ған ша­ра­лар­ды қа­да­ға­лау жүй­е­сін құ­ра­ды.
Ди­рек­тор­лар ке­ңе­сі іш­кі ба­қы­лау жүй­е­сі анық­та­ған бар­лық про­бле­ма­лар­ды жи­нақ­тай­тын есеп­тер­ді ке­зең ке­зең­мен ала­ды.
Ди­рек­тор­лар ке­ңе­сі биз­не­сті рет­ті жүр­гі­зу­ді қам­та­ма­сыз ету үшін іш­кі ба­қы­лау жүй­е­сін (бел­гі­лі мақ­сат­тар­ға сі­л­те­ме жа­сай оты­рып) тұ­рақ­ты түр­де тек­се­ре­ді.
Ди­рек­тор­лар ке­ңе­сі тәу­е­кел­дер­ді бас­қа­ру жүй­е­сі­нің бо­луын жүй­е­лі түр­де тек­се­ре­ді.
Ди­рек­тор­лар ке­ңе­сі анық­тау рә­сім­де­рі­нің бо­луын және қой­ы­л­ған мақ­сат­та­ры­ның же­ті­сті­гі ке­зін­де банк тәу­е­кел­дер­ге тап бо­ла­тын бір­дей ба­қы­ла­у­ын; тұ­та­стығ­ын, қар­жы­лық ақ­па­рат­тың және бас­қа­ру ақ­па­рат­тың се­нім­ді­лі­гі мен уақ­ты­лы­ғын те­сті­леу; заң­дар­ды және нор­ма­тив­тік құқық­тық ак­ті­лер­ді, қа­да­ға­лау са­я­сат пен іш­кі жос­пар­лар­ды, әді­сте­ме­лер­ді және рә­сім­дер­ді сақ­тау мо­ни­то­рин­гін қам­та­ма­сыз ете­ді.
Бас­шы­лық жа­у­ап­кер­ші­лік­ті, өкі­лет­тікті және есеп бе­ру қа­ты­на­сын та­ра­туы­мен және бе­рі­л­ген өкі­лет­тіктер­ді ти­ім­ді жү­зе­ге асы­ру­ды қам­та­ма­сыз ету­і­мен ұй­ым­дық құ­ры­лы­мын қол­дай­ды.
Бас­шы­лық тәу­е­кел­дер­ді бас­қа­ру рә­сім­де­рін әзір­ле­у­ге жа­у­ап бе­ре­ді.
Бас­шы­лық іш­кі ба­қы­ла­удың ти­іс­ті әді­сте­ме­сін бел­гі­лей­ді және іш­кі ба­қы­лау жүй­е­сі­нің бір­дей­лі­гі мен ти­ім­ді­лі­гін қа­да­ға­лай­ды.
Іш­кі аудит қыз­ме­ті­нің негіз­гі мін­дет­те­ме­ле­рі мы­на­лар бо­лып та­бы­ла­ды:
Іш­кі ба­қы­лау жүй­е­сі­нің бір­дей­лі­гі мен ти­ім­ді­лі­гін тек­се­ру және ба­ға­лау;
Тәу­е­кел­дер­ді бас­қа­ру және тәу­е­кел­дер­ді ба­ға­лау ме­то­до­ло­гия рә­сім­де­рі­нің қол­да­нуы мен ти­ім­ді­лі­гін тек­се­ру;
элек­трон­дық ақ­па­рат жүй­е­сін және элек­трон­дық банк қыз­мет көр­се­ту­ді қо­сқан­да ме­недж­мент және қар­жы­лық ақ­па­рат жүй­е­сін тек­се­ру;
бух­гал­тер­лік есеп және қар­жы­лық есеп­те­рі жа­з­ба­ла­ры­ның дәл­ді­гі мен дұ­ры­стығ­ын тек­се­ру;
ак­тив­тер­ді сақ­тау құ­рал­да­рын тек­се­ру;
банк жүй­е­сін оның тәу­е­ке­лін ба­ға­ла­у­ы­на бай­ла­ны­сты оның ка­пи­та­лын ба­ға­лау бой­ын­ша тек­се­ру;
опе­ра­ци­я­лар­дың ти­ім­ді­лі­гін тек­се­ру;
тран­зак­ция си­яқ­ты іш­кі ба­қы­ла­удың нақ­ты рә­сім­де­рін жұ­мыс іс­те­уін те­сті­леу;
құқық­тық және рет­теу та­лап­та­рын, әді­сте­ме­лер мен рә­сім­дер­ді жүр­гі­зу және тәр­тіп ко­дек­с­те­рін сақ­та­уды қам­та­ма­сыз ету үшін та­ғай­ын­дал­ған жүй­е­лер­ді тек­се­ру;
қар­жы­лық есеп бе­ру­дің дұ­ры­стығы мен уақ­ты­лы­ғын те­сті­леу;
ар­найы тек­се­ру­лер­ді жү­зе­ге асы­ру.
Бас­шы­лық ал­ғаш­қы са­ты­да­ғы тәу­е­кел­дер­ге бай­ла­ны­сты анық­та­уды қам­та­ма­сыз ету үшін жа­ңа әзір­ле­ме­лер, өнім­дер мен опе­ра­ци­я­лық өзге­рі­стер ту­ра­лы іш­кі аудит қыз­ме­тін тұ­рақ­ты және то­лық ақ­па­рат­пен қам­та­ма­сыз ете­ді.
Іш­кі аудит­ті штат қыз­мет­кер­ле­рі бар іш­кі аудит қыз­ме­ті жү­зе­ге асы­ра­ды.
Іш­кі аудит қыз­ме­ті бар­лық де­пар­та­мент­тер­де, банк бө­лім­ше­ле­рін­де және қыз­мет­те­рін­де өз ер­кі­мен қыз­мет­ті жү­зе­ге асы­ра­ды.
Іш­кі аудит қыз­ме­ті­нің алын­ған де­ректер және ба­ға­лау ту­ра­лы ба­ян­да­у­ға және осы ақ­па­рат­ты банк ішін­де жа­ри­я­ла­у­ға құқы­ғы бар.
Іш­кі аудит қыз­ме­ті Ди­рек­тор­лар ке­ңе­сі­нің ті­ке­лей ба­қы­ла­у­ын­да іс-әре­кет ете­ді.
Іш­кі аудит қыз­ме­ті бас­шы­сы­ның ті­ке­лей өкі­лет­ті­гі бар және өз ер­кі­мен Ди­рек­тор­лар ке­ңе­сі­мен, Ди­рек­тор­лар ке­ңе­сі­нің тө­ра­ға­сы­мен неме­се қа­жет болған жағ­дай­да - әр­бір банк оның іш­кі аудит қыз­ме­ті ту­ра­лы ере­же­сін­де ай­қын­дал­ған сырт­қы ауди­тор­ла­ры­мен бай­ла­ны­ста бо­ла­ды. Бұл ха­бар­дар Қа­зақ­стан Рес­пуб­ли­ка­сы­ның заң­да­ры­на және банк­тің іш­кі құ­жат­та­ры­на қай­шы ке­ле­тін банк бас­шы­сы­ның ше­шім қа­был­да­уы­на қа­ты­сты бо­луы мүм­кін.
Іш­кі аудит қыз­ме­ті тәу­ел­сіз тек­се­рі­лу­ге ти­іс. Бұл тек­се­ру тәу­ел­сіз жақ іш­кі ауди­тор си­яқ­ты жү­зе­ге асы­ра­ды.
Объ­ек­тив­ті­лік және бей­та­рап­ты­лық, іш­кі аудит қыз­ме­ті мүд­де­ле­рі­нің да­у­ла­рын бол­дыр­мау­ға ты­ры­са­ты­нын біл­ді­ре­ді.
Іш­кі аудит қыз­ме­ті­нің қыз­мет­кер­ле­рін ке­зең ке­зең­мен ал­ма­сты­ру қа­жет.
Банк ішін­де жи­нал­ған ауди­тор­лар­ға аудит қыз­ме­ті­мен неме­се осы банк­те соң­ғы он екі ай ішін­де жү­зе­ге асы­ры­л­ған функ­ци­я­лар­мен ай­на­лы­су­ға қа­жет емес.
Бей­та­рап­ты­лық іш­кі аудит қыз­ме­ті банк опе­ра­ци­я­ла­ры­на неме­се таң­да­уы­на тар­тыл­мауды және іш­кі ба­қы­лау бой­ын­ша ша­ра­лар­ды жү­зе­ге асы­ру­ды та­лап ете­ді.
Бас­шы­лық іш­кі ба­қы­лау прин­циптер­ді сақ­та­у­ға қа­ты­сты нақ­ты мә­се­ле­лер бой­ын­ша іш­кі аудит қыз­ме­ті­нің пі­кі­рін сұ­ра­туы мүм­кін.
Ти­ім­ді­лік­тің же­ті­сті­гі мақ­са­тын­да бас­шы­лық қай­та ұй­ым­да­сты­ру мә­се­ле­ле­рін, қыз­мет­тің ма­ңы­зды мә­се­ле­ле­рін қа­рау, жа­ңа бө­лім­ше­лер­ді құр­ған оның ішін­де тәу­е­кел­дер­ді ба­қы­лау жүй­е­сін, ақ­па­рат­тар­ды неме­се ақ­па­рат­тық тех­но­ло­ги­я­лар­ды бас­қа­ру жүй­е­сін құ­ру және қай­та ұй­ым­да­сты­ру кез­де пі­кір сұ­ра­туы мүм­кін.
Де­ген­мен, бұл ша­ра­лар­ды әзір­леу және іс­ке асы­руы бас­шы­лық­тың жа­у­ап­кер­ші­лі­гі­нің соң­ғы са­ла­сы бо­лып қа­ла­ды: кон­суль­та­тив­тік функ­ция негіз­гі мін­дет­тер­ді неме­се іш­кі аудит қыз­ме­ті­нің жа­у­ап­кер­ші­лі­гін және тәу­ел­сіз­ді­гін орын­да­у­ға ке­дер­гі бол­май­тын қо­сым­ша мін­дет бо­лып та­бы­ла­ды.
Іш­кі аудит қыз­ме­ті­нің кей­ін­гі қо­ры­тын­ды­ла­рын­да іш­кі ба­қы­ла­уды жақ­сар­ту жө­нін­де­гі же­тіс­пе­у­ші­лік­тер мен кем­ші­лік­тер­ге және ұсы­ны­стар­ға қа­ты­сты ұсы­ным­да­ры бар.
Әр­бір іш­кі ауди­тор­дың кә­сі­би құ­зы­ре­ті, сон­дай-ақ оның ын­та­лан­ды­руы және үз­дік­сіз оқы­туы іш­кі аудит қыз­ме­ті­нің жұ­мыс ти­ім­ді­лі­гін арт­ты­ру үшін қа­жет­ті та­лап­та­ры бо­лып та­бы­ла­ды.
Кә­сі­би құ­зы­ре­ті ауди­тор­дың ат­қа­ру рө­лі­нің си­па­тын және ақ­па­рат­ты жи­на­у­ға, тал­да­у­ға, ба­ға­лау мен бай­ла­ны­ста бо­лу қа­бі­ле­тін ес­ке­ру­і­мен ба­ға­ла­на­ды.
Іш­кі аудит қыз­ме­ті бө­лім­дер­дің және ен­ші­лес кә­сі­по­рын­да­ры­ның қыз­ме­тін, сон­дай-ақ сырт­қы мер­ді­гер­лік­тер­ді тар­туы­мен қыз­ме­тін қо­са оты­рып банк бө­лім­ше­ле­рін тек­се­ре­ді.
Іш­кі аудит және іш­кі ба­қы­лау мен тәу­е­кел­дер­ді бас­қа­ру жүй­е­сі­нің бір­дей­лі­гі мен ти­ім­ді­лі­гін тек­се­ру және ба­ға­лау ен­гі­зе­ді.
Іш­кі аудит қыз­ме­ті мы­на­лар­ды ба­ға­лай­ды:
банк­тің са­я­сат­ты сақ­тау және тәу­е­кел­ді ба­қы­лау;
қар­жы­лық және бас­қа­ру ақ­па­рат­тың се­нім­ді­лі­гі мен уақ­ты­лы­ғы (тұ­та­стығ­ын, дәл­ді­гін және то­лық­тығ­ын қо­са оты­рып);
элек­трон­ды ақ­па­рат­тық жүй­е­сі жұ­мысы­ның үз­дік­сіз­ді­гі мен се­нім­ді­лі­гі;
кадр­лар бө­лі­мі­нің жұ­мыс іс­те­уі;
Қа­зақ­стан Рес­пуб­ли­ка­сы­ның заң­на­ма нор­ма­ла­ры­ның және ұй­ым­дық құ­ры­лы­мы және банк­тер­ді бас­қа­ру ту­ра­лы уәкі­лет­ті ор­ган­ның әді­сте­ме­сін, прин­ципте­рін, ере­же­ле­рі мен нұс­қа­у­ла­рын қо­са оты­рып банк­тің банк опе­ра­ци­я­ла­ры­на қа­ты­сты іш­кі ере­же­ле­рі­нің бо­луы.
Банк мен­шік ка­пи­та­лын ба­ға­лау рә­сім­де­рін тек­се­ру үшін жа­у­ап­ты тұл­ға­ны неме­се де­пар­та­мент­ті ай­қын­дай­ды.
Іш­кі аудит қыз­ме­ті ту­ра­лы ере­же мы­на­лар­ды бел­гі­лей­ді:
іш­кі аудит қыз­ме­ті қыз­мет­те­рі­нің мақ­са­ты мен са­ла­сын;
ұй­ым­да­ғы іш­кі аудит қыз­ме­ті­нің мәр­те­бе­сін, оның өкі­лет­ті­гін, бас­қа қыз­мет­тер­мен мін­дет­те­рі мен қа­ты­на­ста­рын;
іш­кі аудит қыз­ме­ті­нің есеп бе­ру­ші­лі­гін.
Іш­кі аудит қыз­ме­ті ту­ра­лы ере­же­сін Ди­рек­тор­лар ке­ңе­сі бе­кі­те­ді.
Іш­кі аудит қыз­ме­ті ту­ра­лы ере­же­сін­де бас­шы­лық ба­ста­ма құқы­ғын ұсы­на­ды және іш­кі аудит қыз­ме­ті­нің қыз­мет­ке­ріне банк­тің кез кел­ген қыз­мет­ке­ріне ті­ке­лей кі­ру­ге, кез кел­ген қыз­мет­ті неме­се банк­тің кез кел­ген бө­лім­ше­ні тек­се­ру­ге, сон­дай-ақ бас­қа­ру ақ­па­рат­ты және өз мін­дет­те­ме­ле­рін орын­да­у­ға жа­та­тын ор­ган­дар­дың бар­лық кон­суль­та­тив­тік және қа­был­да­на­тын ше­шім­дер­дің хат­та­ма­ла­рын қо­са оты­рып кез кел­ген жа­з­ба­лар­ды, до­сье­ні неме­се банк­тің де­ректе­рін алу­ға рұқ­сат бе­рі­ле­ді.
Іш­кі аудит қыз­ме­ті ту­ра­лы ере­же­сін­де іш­кі аудит қыз­ме­ті кон­суль­та­ци­я­лық қыз­мет көр­се­ту­лер­ге неме­се бас­қа ар­найы тап­сыр­ма­лар­ды орын­да­у­ға тар­ты­луы мүм­кін та­лап­тар­ды көз­дей­ді.
Іш­кі аудит­ке со­ны­мен қа­тар:
мақ­са­ты - бу­хе­сеп жүй­е­сі­нің және ақ­па­рат­тар мен со­лар­дың негі­зін­де жа­сал­ған қар­жы­лық есеп­тер­дің се­нім­ді­лі­гін ба­ға­лау бо­ла­тын қар­жы ауди­ті;
мақ­са­ты - заң­дар­дың, ша­ғын заң ак­ті­ле­рі­нің, әді­сте­ме­лер мен рә­сім­дер­дің сақ­та­луын қам­та­ма­сыз ету үшін жа­сал­ған жүй­е­лер­дің са­па­сы мен сәй­кест­і­гін ба­ға­лау бо­ла­тын сақ­тау ауди­ті;
мақ­са­ты - бас­қа жүй­е­лер мен рә­сім­дер­дің са­па­сы мен сәй­кест­і­гін ба­ға­лау, ұй­ым­дық құ­ры­лым­ды тал­дау және жүк­тел­ген мін­дет­тер­ді орын­дау үшін жет­кі­лік­ті­лік­ті ба­ға­лау бо­ла­тын опе­ра­ци­я­лық аудит;
мақ­са­ты - банк­тің ал­ға қой­ған мақ­са­ты шең­бе­рін­де тәу­е­кел мен ба­қы­ла­у­ға ме­недж­мент көз­қа­ра­сы­ның са­па­сын ба­ға­лау бо­ла­тын ме­недж­мент ауди­ті жа­та­ды.
Іш­кі аудит қыз­ме­ті­нің бас­шы­лы­ғы бар­лық тап­сы­ры­л­ған мін­дет­тер­ді орын­дау жос­па­рын дай­ын­дай­ды.
Аудит жос­па­ры­на іш­кі аудит бой­ын­ша жос­пар­лан­ған жұ­мыстың кесте­сі мен мер­зім­ді­лі­гі жа­та­ды.
Аудит жос­па­ры тәу­е­кел­дер­ге ба­қы­лау жа­са­удың әді­сте­ме­лік ба­ға­сы­на негіз­дел­ген.
Тәу­е­кел­дер­ді бас­қа­ру­ды ба­ға­ла­уда іш­кі ауди­тор­дың банк­тің негіз­гі қыз­ме­ті мен оған бай­ла­ны­сты тәу­е­кел­дер­ді қа­был­да­уы құ­жат­тан­ды­ры­ла­ды.
Іш­кі аудит қыз­ме­ті­нің бас­шы­лы­ғы тәу­е­кел­дер­ді ба­ға­лау әді­сте­ме­сі­нің прин­ципте­рін жа­з­ба­ша бел­гі­лей­ді және қыз­мет­тің жа­ңа ба­ғыт­та­рын есеп­ке ала оты­рып, іш­кі ба­қы­лау жүй­е­сін­де­гі неме­се жұ­мыс про­це­сін­де­гі өзге­рі­стер­ді көр­се­ту үшін олар­ды тұ­рақ­ты түр­де жа­ңар­тып оты­ра­ды.
Тәу­е­кел­дер­ді тал­дау ке­зін­де қыз­мет­тің ба­ғыт­та­ры мен банк­тің бө­лім­ше­ле­рі, сон­дай-ақ іш­кі ба­қы­лау жүй­е­сі тек­се­рі­ле­ді.
Тәу­е­кел­дер­ді тал­дау нәти­же­ле­рі­нің негі­зін­де қыз­мет­тің әр­бір тү­ріне тән тәу­е­кел­дер дә­ре­же­сін ес­ке­ре оты­рып бір­не­ше жы­л­ға аудит жос­па­ры дай­ын­да­ла­ды.
Жос­пар­да кү­ті­ле­тін әзір­ле­ме­лер мен ин­но­ва­ци­я­лар ес­ке­рі­ле­ді, әдет­те қыз­мет­тің жа­ңа түр­ле­рі ке­зін­де тәу­е­кел­дің ба­рын­ша жо­ға­ры дә­ре­же­сі және ақы­л­ға қо­ным­ды мер­зім­де аудит­ті қам­ту ни­е­ті қыз­мет пен бө­лім­ше түр­ле­рі­нен ма­ңы­зды.
Аудит жос­па­ры­на ар­найы тек­се­ру­лер, қо­ры­тын­ды шы­ға­ру мен оқы­ту си­яқ­ты бас­қа мін­дет­тер­ді орын­да­у­ға ар­нал­ған уа­қыт жа­та­ды. Бұл жос­пар­ға штат­ты то­лық­ты­ру мен бас­қа қа­жет­ті­лік­тер­ге ар­нал­ған қа­жет­ті ре­сур­стар атап көр­се­ті­л­ген бө­лім де кі­ре­ді.
Аудит жос­па­рын іш­кі аудит қыз­ме­ті жа­сай­ды және Ди­рек­тор­лар ке­ңе­сі бе­кі­те­ді.
Аудит­тің әр­бір мін­де­тін орын­дау үшін аудит бағ­дар­ла­ма­сын дай­ын­дау қа­жет. Аудит бағ­дар­ла­ма­сын­да аудит­ті жүр­гі­зу мақ­сат­та­ры жа­зы­ла­ды.
Аудит­тің мін­дет­тер­ді орын­да­уы­ның бар­лық рә­сім­де­рі қо­ры­тынды­да­ғы ба­ға­ла­у­ға ак­цен­ті бар жүр­гі­зі­л­ген тек­се­ру­лер­дің нәти­же­ле­рі көр­се­ті­л­ген сәй­кес жұ­мыс құ­жат­та­ры­мен ре­сім­де­ле­ді.
Әр­бір тап­сыр­ма бой­ын­ша жа­з­ба­ша ауди­тор­лық қо­ры­тын­ды дай­ын­да­ла­ды.
Ауди­тор­лық қо­ры­тынды­да аудит­тің мақ­са­ты мен ауқы­мы ба­ян­да­ла­ды. Он­да сон­дай-ақ тұ­жы­рым­дар мен ұсы­ным­дар бар.
Банк бас­шы­лы­ғы іш­кі аудит қыз­ме­ті­нің ұсы­ным­да­рын уақ­ты­лы орын­да­уды қам­та­ма­сыз ету ке­рек.
Іш­кі аудит қыз­ме­ті оның ұсы­ным­да­ры­ның орын­да­луын қа­да­ға­лай­ды және кор­по­ра­тив­тік те­ті­гіне бай­ла­ны­сты банк бас­шы­лы­ғы­на, Ди­рек­тор­лар ке­ңе­сіне жар­ты жыл­да ке­мін­де бір рет есеп дай­ын­дай­ды.
Іш­кі аудит қыз­ме­ті­нің бас­шы­сы іш­кі аудит стан­дарт­та­ры­ның сақ­та­луын қам­та­ма­сыз ете­ді.
Атап ай­тқан­да, іш­кі аудит қыз­ме­ті­нің бас­шы­сы аудит жос­па­рын, іш­кі аудит қыз­ме­ті жұ­мысы­ның бағ­дар­ла­ма­сын, әді­сте­ме­ле­рі мен рә­сім­де­рін әзір­ле­уді қам­та­ма­сыз ете­ді.
Іш­кі аудит қыз­ме­ті­нің бас­шы­сы қыз­мет­кер­лер­дің кә­сі­би құ­зы­рет­ті­лі­гі мен олар­ды оқы­ту­ды және қа­жет­ті ре­сур­стар­дың бо­луын қам­та­ма­сыз ете­ді.
Іш­кі аудит қыз­ме­ті ди­рек­тор­лар ке­ңе­сі­нің ал­дын­да үне­мі есеп бе­ре­ді және іш­кі ба­қы­лау жүй­е­сі­нің ти­ім­ді­лі­гі және іш­кі аудит қыз­ме­ті­нің мақ­са­ты­на же­туі жө­нін­де оған ке­ңес бе­ре­ді, оның ішін­де бас­шы­лық­қа және/неме­се ди­рек­тор­лар ке­ңе­сіне аудит жос­па­ры­ның орын­да­лу ба­ры­сы ту­ра­лы ақ­па­рат бе­ре­ді.
Ди­рек­тор­лар ке­ңе­сі іш­кі аудит қыз­ме­ті­нің ұй­ым­да­сты­ры­луын (қыз­мет­кер­лер­ге қа­ты­сты тә­р­із­ді, бас­қа қа­ты­на­стар­да да), аудит жос­па­рын, іс­тел­ген жұ­мыс ту­ра­лы есеп­тер­ді, іш­кі аудит қыз­ме­ті ұсы­ным­да­ры­ның қы­сқа­ша маз­мұ­ны мен олар­дың орын­да­луы­мен бо­ла­тын іс жағ­дай­ын қа­рас­ты­ра­ды.
Банк іш­кі аудит қыз­ме­ті­нің анық­та­ған жөн­сіз­дік­те­рін жою жө­нін­де­гі ша­ра­лар­ды қа­был­да­у­ға ба­қы­лау (қай­та­дан тек­се­ру жүр­гі­зу­ді қо­са оты­рып); ұсы­ным­дар­ды орын­дау және анық­тал­ған жөн­сіз­дік­тер­ді жою жө­нін­де­гі қа­был­дан­ған ша­ра­лар ту­ра­лы ақ­па­рат­ты іш­кі аудит қыз­ме­ті­нің жар­ты жыл­да ке­мін­де бір рет ди­рек­тор­лар ке­ңе­сіне, ат­қа­ру­шы ор­ган­ға бе­ру тәр­ті­бін бел­гі­лей­ді.
Банк­тің ди­рек­тор­лар ке­ңе­сі банк ком­пла­енс-тәу­е­ке­лін бас­қа­ру­дың ти­іс­ті са­я­са­ты­ның бо­луы­на жа­у­ап бе­ре­ді.
Банк­тің ди­рек­тор­лар ке­ңе­сі ком­пла­енс қыз­ме­ті мә­се­ле­ле­рін ти­ім­ді ше­шу­ді банк Бас­қар­ма­сы ар­қы­лы қам­та­ма­сыз ете оты­рып, жа­у­ап бе­ре­ді. Ди­рек­тор­лар ке­ңе­сі осы өкі­лет­тіктер­ді ди­рек­тор­лар ке­ңе­сі­нің жа­нын­да­ғы ти­іс­ті ко­ми­тет­ке бе­ре ала­ды.
Банк бас­қар­ма­сы ком­пла­енс-тәу­е­кел­ді бас­қа­ру са­я­са­ты­ның іс­ке асуы­на және ком­пла­енс-тәу­е­кел­ді бас­қа­ру са­я­са­ты­ның сақ­та­луын қам­та­ма­сыз ету­ге және Ди­рек­тор­лар ке­ңе­сіне ком­пла­енс-тәу­е­кел­ді бас­қа­ру­дың ти­ім­ді­лі­гі ту­ра­лы есеп ұсы­ну­ға жа­у­ап­ты бо­ла­ды.
Банк бас­қар­ма­сы ком­пла­енс-тәу­е­кел­ді бас­қа­ру­дың негіз­гі прин­ципте­рін бас­қар­ма­ның және банк қыз­мет­кер­ле­рі­нің сақ­тау қа­жет­ті­гі көр­се­ті­л­ген ком­пла­енс-тәу­е­кел­ді­лік­ті бас­қа­ру са­я­са­тын әзір­ле­у­ге жа­у­ап бе­ре­ді.
Бас­қар­ма ком­пла­енс-тәу­е­ке­лін бас­қа­ру са­я­са­тын сақ­та­уды қам­та­ма­сыз ете­ді және ком­пла­енс-тәу­е­ке­лі анық­тал­ған жағ­дай­да тү­зе­ту және тәр­тіп­тік ша­ра­лар қа­был­дай­ды.
Банк бас­қар­ма­сы ком­пла­енс-қыз­ме­ті­мен бір­ле­сіп:
жыл сай­ын ком­пла­енс-тәу­е­ке­лі­нің пай­да бо­луы про­бле­ма­ла­рын бі­ре­гей­лен­ді­ре­ді және ба­ға­лай­ды және олар­ды жою жө­нін­де­гі іс-ша­ра­лар Жос­па­рын бе­кі­те­ді. Іс-ша­ра­лар Жос­па­рын­да ком­пла­енс-тәу­е­ке­лін бас­қа­ру­дың кем­ші­лік­те­рі, ком­пла­енс-тәу­е­ке­лін ти­ім­ді бас­қа­ру үшін іш­кі са­я­сат­ты және рә­сім­дер­ді қай­та өң­деу қа­жет­ті­лі­гі көр­се­ті­ле­ді;
жыл сай­ын ком­пла­енс - тәу­е­ке­лін бас­қа­ру­дың ти­ім­ді­лі­гі ту­ра­лы ди­рек­тор­лар ке­ңе­сін ха­бар­дар ете­ді;
Қа­зақ­стан Рес­пуб­ли­ка­сы­ның заң­на­ма­лық та­лап­та­рын сақ­та­мау нәти­же­сін­де іс­кер бе­дел­ді жо­ғал­ту­ға неме­се шы­ғын­дар­ға алып ке­луі мүм­кін кез-кел­ген опе­ра­ци­я­лар ту­ра­лы ди­рек­тор­лар ке­ңе­сін де­реу ха­бар­дар ете­ді.
Ком­пла­енс қыз­ме­ті­нің ком­пла­енс-тәу­е­кел­ді бас­қа­ру жө­нін­де­гі өзіне жүк­тел­ген өкі­лет­тіктер ая­сын­да ком­пла­енс-тәу­е­кел­ді бас­қа­ру бой­ын­ша жұ­мысты жү­зе­ге асы­ру­ға қа­жет­ті кез-кел­ген ақ­па­рат­ты алу рұқ­са­ты бар;
банк ше­гін­де ре­сми мәр­те­бе­сі, ти­іс­ті жағ­дайы, өкі­лет­ті­гі және тәу­ел­сіз­ді­гі бар.
Ком­пла­енс-ба­қы­ла­у­шы­ны қыз­мет­ке ди­рек­тор­лар ке­ңе­сі та­ғай­ын­дай­ды.
Ком­пла­енс қыз­ме­ті ту­ра­лы ере­же со­ны­мен бір­ге мы­на­лар­ды көз­дей­ді:
ком­пла­енс-ба­қы­ла­у­шы­ның банк­тің ди­рек­тор­лар ке­ңе­сіне есеп­ті­лі­гін;
ком­пла­енс қа­ты­су­шы­ла­ры­ның ком­пла­енс-тәу­е­кел­ді бас­қа­ру бө­лі­гін­де ком­пла­енс-ба­қы­ла­у­шы­ға есеп­ті­лі­гін;
ком­пла­енс-ба­қы­ла­у­шы­ның және ком­пла­енс қа­ты­су­шы­ла­ры­ның мін­дет­те­рі мен өкі­лет­ті­лі­гін;
ком­пла­енс-ба­қы­ла­у­шы­ның және ком­пла­енс қа­ты­су­шы­ла­ры­ның ком­пла­енс-тәу­е­кел­ді бас­қа­ру бө­лі­гі бой­ын­ша олар­ға жүк­тел­ген жұ­мыстар бө­лі­гін­де­гі тәу­ел­сіз­ді­гі;
ком­пла­енс қыз­ме­ті­нің банк­тің бас­қа бө­лім­ше­ле­рі­мен және іш­кі аудит қыз­ме­ті­мен өза­ра қа­рым-қа­ты­на­сы;
ком­пла­енс-тәу­е­ке­лін бас­қа­ру са­я­са­тын бұ­зу мүм­кін­ді­гін анық­тау және тек­се­ру жүр­гі­зу құқы­ғы және осы мін­дет­ті орын­дау үшін іш­кі және сырт­қы ма­ман­дар­ды қам­ту;
тек­се­ру­ле­рі­нің нәти­же­ле­рін банк бас­қар­ма­сы­на ашық көр­се­ту және ашу құқы­ғы және қа­жет болған­да банк­тің ди­рек­тор­лар ке­ңе­сіне біл­ді­ру құқы­ғы.
Ком­пла­енс қыз­ме­ті банк­тің кез-кел­ген бө­лім­ше­сі­мен өз же­ке ұсы­ны­сы бой­ын­ша ын­ты­мақ­та­стық ор­на­ту­ға және өз мін­дет­те­рін орын­дау үшін қа­жет­ті кез-кел­ген файл­дар мен есеп­тер­ді алу­ға құқы­лы.
Ком­пла­енс қыз­ме­ті үшін қа­жет ре­сур­стар жет­кі­лік­ті және ком­пла­енс-тәу­е­кел­ді ти­ім­ді бас­қа­ру үшін сәй­кес бо­лу ке­рек.
Ком­пла­енс-ба­қы­ла­у­шы мен ком­пла­енс қа­ты­су­шы­ла­ры­ның ти­іс­ті бі­лік­ті­лі­гі, жұ­мыс тә­жі­ри­бе­сі, өз мін­дет­те­ме­ле­рін орын­дау үшін кә­сі­би және же­ке қа­си­е­ті бо­лу ке­рек.
Ком­пла­енс-ба­қы­ла­у­шы мен ком­пла­енс қа­ты­су­шы­ла­ры Қа­зақ­стан Рес­пуб­ли­ка­сы­ның заң­на­ма­ла­рын, банк­тің іш­кі ере­же­ле­рі мен рә­сім­де­рін бі­луі ке­рек.
Ком­пла­енс-ба­қы­ла­у­шы мен ком­пла­енс қа­ты­су­шы­ла­ры­ның кә­сі­би дағ­ды­ла­ры банк та­ра­пы­нан тұ­рақ­ты және жүй­е­лі оқы­ту­мен кө­тер­ме­ле­ніп оты­ра­ды.
Ком­пла­енс қыз­ме­ті өз мақ­сат­та­ры­на же­ту үшін мы­на­дай функ­ци­я­лар­ды орын­дай­ды:
банк қыз­ме­ті­нің, сон­дай-ақ оның қыз­мет­кер­ле­рі­нің қар­жы ры­но­гын­да­ғы іс-қи­мы­лы қар­жы ры­но­гы мен қар­жы­лық ұй­ым­дар­ды мем­ле­кет­тік рет­теу ту­ра­лы Қа­зақ­стан Рес­пуб­ли­ка­сы­ның заң­на­ма­сы­на және қар­жы ры­но­гын­да­ғы кә­сі­би қыз­мет стан­дарт­та­ры­на сәй­кес ке­лу­іне ба­қы­лау жа­са­уды жү­зе­ге асы­ра­ды;
банк қыз­мет­кер­ле­рі­нің банк­тің іш­кі құ­жат­та­ры­мен, банк­тің қар­жы ры­но­гын­да­ғы қыз­ме­ті мә­се­ле­ле­рі бой­ын­ша бас­қа­ру ор­ган­да­ры­ның ше­шім­де­рі­мен бел­гі­лен­ген қар­жы ры­но­гын­да­ғы қыз­мет­ті, қар­жы ры­но­гын­да­ғы опе­ра­ци­я­лар­ды (мәмі­ле­лер­ді) жүр­гі­зу стан­дарт­та­рын жү­зе­ге асы­ру ере­же­ле­рін сақ­та­уы­на ба­қы­лау жа­са­уды жү­зе­ге асы­ра­ды;
дер­бес неме­се банк­тің бас­қа бө­лім­ше­ле­рі­мен және ла­у­а­зым ие­ле­рі­мен бір­ле­се оты­рып, банк қыз­мет­кер­ле­рі­нің қар­жы ры­но­гын­да­ғы банк­тің қыз­ме­тін рет­тей­тін Қа­зақ­стан Рес­пуб­ли­ка­сы­ның қар­жы ры­но­гы мен қар­жы­лық ұй­ым­дар­ды мем­ле­кет­тік рет­теу ту­ра­лы заң­на­ма­ла­ры­на және қар­жы ры­но­гын­да­ғы кә­сі­би қыз­мет стан­дарт­та­ры­на сәй­кес ке­лу­ін, банк­тің іш­кі құ­жат­та­рын бұ­зу фак­ті­ле­рін зерт­тей­ді;
дер­бес неме­се банк­тің бас­қа бө­лім­ше­ле­рі және ла­у­а­зым ие­ле­рі­мен бір­ле­се оты­рып, кли­ент­тер мен контр­аген­дер­дің мәмі­ле­лер (опе­ра­ци­я­лар) бой­ын­ша банк­тің неме­се же­ке­ле­ген қыз­мет­кер­ле­рі­нің олар­дың қар­жы ры­но­гын­да­ғы банк қыз­ме­ті жө­нін­де­гі қыз­мет­тік мін­дет­те­рін орын­дау ке­зін­де­гі іс-қи­мы­лы­на ша­ғым­да­рын тек­се­ре­ді;
дер­бес неме­се банк­тің бас­қа бө­лім­ше­ле­рі­мен және ла­у­а­зым ие­ле­рі­мен бір­ле­се оты­рып, қыз­мет­те­рі қар­жы ры­но­гын­да­ғы опе­ра­ци­я­лар­мен (мәмі­ле­лер­мен) бай­ла­ны­сты банк­тің же­ке­ле­ген қыз­мет­кер­ле­рі және бө­лім­ше­ле­рі­нің жұ­мысын­да анық­тал­ған тәр­тіп­сіз­дік­тер және кем­ші­лік­тер­ді жою жө­нін­де­гі ұсы­ным­дар­ды, сон­дай-ақ атал­ған бө­лім­ше­лер­де­гі жұ­мысты оң­тай­лан­ды­ру бой­ын­ша ұсы­ным­дар­ды әзір­лей­ді және бас­шы­лық­қа ұсы­на­ды;
қыз­мет­кер­лер­дің қыз­мет­тік мін­дет­те­рі­нің тіз­бе­сін ес­ке­ре оты­рып, қар­жы ры­но­гын­да­ғы банк қыз­ме­тін рет­тей­тін, банк­тің іш­кі құ­жат­та­ры­ның та­лап­та­ры­мен банк­тің бар­лық қыз­мет­кер­ле­рін та­ны­сты­ру бой­ын­ша банк­те­гі жұ­мыстар­ды ұй­ым­да­сты­ру­ды ба­қы­лай­ды;
нақ­ты опе­ра­ци­я­лар­дың (мәмі­ле­лер­дің) неме­се олар­дың бө­лік­те­рі­нің Қа­зақ­стан Рес­пуб­ли­ка­сы­ның қар­жы ры­но­гы мен қар­жы­лық ұй­ым­дар­ды мем­ле­кет­тік рет­теу ту­ра­лы заң­на­ма­ла­ры­на және қар­жы ры­но­гын­да­ғы кә­сі­би қыз­мет стан­дарт­та­ры­на сәй­кес ке­лу­іне қа­ты­сты сұ­ра­ту­лар бой­ын­ша ке­ңе­стер бе­ре­ді;
ком­пла­енс-тәу­е­кел­дің мо­ни­то­рин­гі жү­зе­ге асы­ры­ла­ды. Мо­ни­то­ринг нәти­же­ле­рі ком­пла­енс-тәу­е­кел­ді бас­қа­ру­дың іш­кі рә­сім­де­рі­мен сәй­кес есеп тү­рін­де ұсы­ны­ла­ды;
туын­дай­тын про­бле­ма­лар­ды ше­шу­де өза­ра іс-қи­мыл жа­сау қа­жет­ті­лі­гіне, ком­пла­енс-тәу­е­кел­дің туын­да­уы­на бай­ла­ны­сты про­бле­ма­лар бой­ын­ша қыз­мет­кер­лер­ді оқы­ту­ды жү­зе­ге асы­ра­ды;
іш­кі са­я­сат пен рә­сім­дер­ді бе­кі­ту ар­қы­лы ком­пла­енс-тәу­е­кел ту­ра­лы банк қыз­мет­кер­ле­рі үшін іш­кі бас­шы­лық­ты әзір­лей­ді. Ком­пла­енс қыз­ме­ті­нің ағым­да­ғы есеп бе­ру тәр­ті­бі банк­тің іш­кі құ­жат­та­ры­мен бел­гі­ле­не­ді.
Ком­пла­енс-ба­қы­ла­у­шы банк бас­қар­ма­сын ха­бар­дар ете­ді:
қыз­мет­кер­лер­дің Қа­зақ­стан Рес­пуб­ли­ка­сы­ның қар­жы ры­но­гы мен қар­жы­лық ұй­ым­дар­ды мем­ле­кет­тік рет­теу ту­ра­лы заң­на­ма­ла­рын және қар­жы ры­но­гын­да­ғы кә­сі­би қыз­мет стан­дарт­та­рын, банк­тің қар­жы ры­но­гын­да­ғы қыз­ме­тін рет­тей­тін банк­тің іш­кі құ­жат­та­рын бұ­зу ту­ра­лы анық­тал­ған жағ­дай­лар жай­лы;
банк­тің тек­се­ру­ші бө­лім­ше­ле­рі­нің бас­шы­ла­ры­ның жол бе­рі­л­ген тәр­тіп бұ­зу­лар­ды жою және олар­дың қо­ры­тындысы ту­ра­лы не осын­дай қа­был­дан­ған ша­ра­ла­ры ту­ра­лы;
жыл сай­ын ком­пла­енс-тәу­е­кел­ді ба­қы­лау ту­ра­лы банк­тің Ди­рек­тор­лар ке­ңе­сіне есеп бе­ре­ді.
Ком­пла­енс-ба­қы­ла­у­шы және ком­пла­енс қа­ты­су­шы­ла­ры өз функ­ци­я­ла­рын жү­зе­ге асы­ру ке­зін­де:
әр­бір тек­се­ру фак­ті­сіне то­лық құ­жат­та­ма жа­са­уды қам­та­ма­сыз ету­ді және тек­се­ру ба­ры­сын­да қа­рал­ған бар­лық мә­се­ле­лер­ді көр­се­те­тін тек­се­ру нәти­же­ле­рі бой­ын­ша қо­ры­тын­ды­лар­ды, анық­тал­ған жөн­сіз­дік­тер мен қа­те­лер­ді, олар­ды жою жө­нін­де­гі ұсы­ным­дар­ды ре­сім­де­уді қам­та­ма­сыз ету­ді;
ба­қы­лау ба­ры­сын­да­ғы ат­қа­ры­л­ған жұ­мыстың және жүр­гі­зі­ле­тін тек­се­ру­дің ба­ры­сы­на, сон­дай-ақ олар­дың нәти­же­ле­рі­нің дұ­ры­стығ­ы­на се­ну­ге мүм­кін­дік бе­ре­тін құ­жат­тар­дың бо­луын қам­та­ма­сыз ету­ді (не құ­жат­тың сақ­та­лы­нып тұр­ған же­рі ту­ра­лы ақ­па­рат);
ти­іс­ті бө­лім­ше­лер­ден алын­ған құ­жат­тар­дың сақ­та­луын және қай­та­ры­луын қам­та­ма­сыз ету­ді;
алын­ған ақ­па­рат­тың құ­пи­я­лы­лы­ғын сақ­та­уды;
кем­ші­лік­тер­ді жою үшін ша­ра­лар қол­да­ну­ға, сон­дай-ақ же­ке­ле­ген қыз­мет­кер­лер­дің жұ­мыста­ры­на тал­дау жа­сау мақ­са­ты­мен тек­се­ру­лер­дің қо­ры­тындысы бой­ын­ша банк бас­шы­лы­ғы­на және банк­тің сәй­кес бө­лім­ше­ле­ріне қо­ры­тын­ды ұсы­ну­ға.
Банк­тік за­ем опе­ра­ци­я­ла­рын жүр­гі­зу
Тәу­е­кел­дер­ді бас­қа­ру бө­лім­ше­сі банк­тің кре­дит тәу­е­кел­де­рін шо­ғыр­лан­ды­ру­ды ай­қын­дау мақ­са­тын­да және шо­ғыр­лан­ды­ры­л­ған негіз­де оның ішін­де за­ем­шы­лар, эко­но­ми­ка са­ла­ла­ры, ел/ай­мақ­тар бөл­ше­гін­де есеп ке­зе­ңі ішін­де жүр­гі­зі­л­ген банк­тік за­ем опе­ра­ци­я­лар мо­ни­то­рин­гін тоқ­сан­да ке­мін­де бір рет жүр­гі­зе­ді.
Тәу­е­кел­дер­ді бас­қа­ру бө­лім­ше­сі мо­ни­то­ринг жүр­гі­зе­ді және банк­тің кре­дит тәу­е­ке­лі жө­нін­де­гі мә­лі­мет­тер­ді, оның ішін­де за­ем­шы­лар, эко­но­ми­ка са­ла­ла­ры, ел/ай­мақ­тар бөл­ше­гін­де­гі шо­ғыр­лан­ды­ры­л­ған негіз­де тоқ­сан­да ке­мін­де бір рет бас­қар­ма­ға және жар­ты­жыл­да ке­мін­де бір рет Ди­рек­тор­лар ке­ңе­сіне ұсы­на­ды.
Ди­рек­тор­лар ке­ңе­сі қы­сқа мер­зім­ді, ор­та мер­зім­ді және ұзақ мер­зім­ді ке­зе­ңіне кре­дит тәу­е­ке­лін өл­шеу және бо­лжам­ды ба­ға­лау рә­сім­де­рін бе­кіт­ті.
Кре­дит тәу­е­ке­лін өл­шеу және бо­лжам­ды ба­ға­лау рә­сім­де­рі, оның ішін­де мы­на­дай па­ра­метр­лер­ді ен­гі­зе­тін кре­дит тәу­е­кел мо­де­льін пай­да­ла­ну­ды көз­дей­ді: кре­дит тәу­е­ке­лі туын­да­ған кез­де шы­ғыс (шы­ғын) дең­гейі, кре­дит тәу­е­ке­лі­нің са­ты бой­ын­ша ак­тив­тер­ді та­ра­ту, кре­дит тәу­е­ке­лі­нің дең­гейі бой­ын­ша ак­тив­тер­ді та­ра­ту өзге­ру бо­лжа­мы, әр­түр­лі ак­тив­тер кре­дит тәу­е­кел­де­рі­нің өза­ра бай­ла­ны­сы, кре­дит тәу­е­ке­ліне бай­ла­ны­сты қа­был­дан­ған мін­дет­те­ме­ле­рі бой­ын­ша тәу­е­кел­дің ық­ти­мал мөл­ше­рі­нің бо­лжа­мы, кре­дит тәу­е­ке­лі­нің са­ты бой­ын­ша банк­тің кре­дит тәу­е­ке­ліне бай­ла­ны­сты са­ла­лар­ды және ел­дер­ді бө­лу, жо­ға­ры­да көр­се­ті­л­ген кре­дит­тік тәу­е­кел мо­де­лі­нің па­ра­метр­ле­рі бой­ын­ша есеп­тер дай­ын­дау.
Кре­дит тәу­е­ке­лі­нің ран­жир­леу са­я­са­ты, оның ішін­де мы­на­лар­ды көз­дей­ді:
Сан­дық және са­па­лық фак­тор­лар негіз­де кор­по­ра­тив­тік рей­тинг­тер­ді ием­де­ну ке­зең­ді­лі­гі;
за­ем­шы­лар рей­тинг­те­рін ес­ке­ре оты­рып кре­дит ли­мит­те­рін және за­ем­дар бой­ын­ша сый­а­қы став­ка­ла­рын бел­гі­леу;
рей­тинг­тер бой­ын­ша шы­ғын­дар мо­ни­то­рин­гі­нің ке­зең­ді­лі­гі;
за­ем­шы­ның рей­тинг­тің рұқ­сат еті­ле­тін ең тө­мен­гі дең­гей­іне сәй­кес болған кез­де.
Іш­кі кре­дит тал­да­уы­ның са­я­са­ты, оның ішін­де мы­на­лар­ды көз­дей­ді:
шо­ғыр­лан­ды­ры­л­ған негіз­де қо­сым­ша за­ем­дар­ды (дең­гей бой­ын­ша бө­лу) ран­жир­леу дұ­ры­стығ­ын ке­зең ке­зең­мен тек­се­ру;
банк­тің іш­кі құ­жат­та­ры­на, уәкі­лет­ті ор­ган­ның нор­ма­тив­тік құқық­тық ак­ті­ле­ріне сәй­кес про­ви­зи­я­лар­ды (ре­зерв­тер­ді) қа­лып­та­сты­ру дұ­ры­стығ­ын ке­зең ке­зең­мен тек­се­ру;
туын­ды құ­рал­да­ры­на, фор­вард ва­лю­та мәмі­ле­лер­ге, қар­жы мін­дет­те­ме­лер­ге бай­ла­ны­сты банк­тің ба­лан­стан тыс опе­ра­ци­я­ла­рын (дең­гей бой­ын­ша бө­лу) ран­жир­леу дұ­ры­стығ­ын ке­зең ке­зең­мен тек­се­ру.
Іш­кі кре­дит­тік тал­дау рә­сі­мі мы­на­лар­ды көз­дей­ді:
банк­тің кре­дит порт­фе­лі­нің кө­ле­мі елу бір про­цент­тен кем емес жыл сай­ын­ғы тек­се­ру­ді;
іш­кі тал­да­уды жү­зе­ге асы­ра­тын және іш­кі кре­дит­тік тал­дау нәти­же­сін тек­се­ру­ге жа­у­ап бе­ре­тін банк­тің бө­лім­ше­ле­рі мен қыз­мет­кер­ле­рін;
кре­дит­тік тал­дау жүр­гі­зу бой­ын­ша функ­ци­я­лар­ды жү­зе­ге асы­ра­тын тұ­лға­лар­ға қой­ы­ла­тын бі­лік­ті­лік та­лап­тар.
Кре­дит­тік тал­дау рә­сі­мі мы­на­лар­ды ай­қын­дай­ды:
кре­дит­тік тал­дау жүр­гі­зу нәти­же­сі ту­ра­лы есеп­тер­ді Ди­рек­тор­лар ке­ңе­сіне және бас­қар­ма­ға ұсы­ну ке­зең­ді­лі­гін;
кре­дит­тік тал­дау жүр­гі­зу нәти­же­сі ту­ра­лы есеп­те көр­се­ті­ле­тін ны­са­ны мен қо­сым­ша мә­лі­мет­те­рін;
банк­тің бө­лім­ше­ле­рі­нің есеп­тер­ді қа­рау нәти­же­ле­рі бой­ын­ша Ди­рек­тор­лар ке­ңе­сі неме­се бас­қар­ма қа­был­да­ған ше­шім­дер­ді орын­дау үшін ба­қы­лау тәр­ті­бі.
Сақ­тан­ды­ру тәу­е­ке­лін ба­ға­лау са­я­са­ты мы­на­лар­ды ай­қын­дай­ды:
оның ішін­де ха­лы­қа­ра­лық рей­тинг агент­ті­гі­нің тәу­ел­ді рей­тинг­те­рін ес­ке­ре оты­рып, сақ­тан­ды­ру тәу­е­ке­лін ба­ға­лау әді­сте­рін;
әр­бір ел­де­гі са­я­си және эко­но­ми­ка­лық жағ­дай ту­ра­лы сырт­қы көз­де­рі­нен ақ­па­рат­ты жи­нау ке­зең­ді­лі­гін;
банк­тің мен­шік­ті ел­дік рей­тинг­те­рін бел­гі­леу әді­сте­рі, олар­ды же­дел тү­зе­ту мүм­кін­ді­гін;
ел­дер бой­ын­ша кре­дит­тік ли­мит­тер­ді бел­гі­леу әді­сте­рі және олар­ды қай­та қа­рау ке­зең­ді­лі­гін.
Же­ке тұ­лға­лар­ға бе­рі­л­ген ипо­те­ка­лық тұр­ғын үй за­ем­да­рын және жы­л­жы­май­тын мү­лік­пен қам­сыздан­ды­ры­л­ған неме­се жы­л­жы­май­тын мү­лік құ­ры­лы­сы мақ­са­тын­да ұсы­ны­ла­тын ипо­те­ка­лық за­ем­дар­ды ұсы­ну
Жы­л­жы­май­тын мү­лік­ке бай­ла­ны­сты за­ем­дар бой­ын­ша банк­тің кре­дит са­я­са­ты мы­на­лар­ды көз­дей­ді:
кре­дит бе­ру­дің гео­гра­фи­я­лық ай­мақ­та­рын
банк­тің несие порт­фе­лін әр­та­рап­тан­ды­ру­ды
түр­ле­рі және гео­гра­фи­я­лық ай­мақ­та­ры бой­ын­ша - жы­л­жы­май­тын мү­лік­ке бай­ла­ны­сты за­ем­дар­ға ли­мит­тер­ді (мы­са­лы, ең жо­ға­ры тәу­е­кел­ді за­ем­дар­ға ли­мит­тер)
за­ем­дар­дың түр­ле­рі бой­ын­ша ере­же­лер мен та­лап­та­рын
за­ем­дар­ды бе­ру және бе­кі­ту тәр­ті­бін
за­ем­дар­ды бас­қа­ру оның ішін­де құ­жа­та­ма­ны, бе­ру­ді, ке­пі­л­ге ба­қы­ла­уды, за­ем­ды қай­та­ру және тал­дау тәр­ті­бін
жы­л­жы­май­тын құ­ны­ның ре­сми емес және ре­сми ба­ға­лау бағ­дар­ла­ма­сын
банк бас­шы­лы­ғы­ның мін­де­ті несие порт­фе­лін ба­қы­лау және Ди­рек­тор­лар ке­ңе­сіне есеп­тер­ді уақ­ты­лы және то­лық ұсы­ну­ды қам­та­ма­сыз ету­ін.
Тә­жі­ри­бе­лік-құ­ры­л­ғы мен құ­ры­лыс жо­ба­сы және аяқ­тал­ған ком­мер­ци­я­лық объ­ек­ті­лер бой­ын­ша кре­дит са­я­са­ты мы­на­лар­ды көз­дей­ді:
Тех­ни­ка­лық-эко­но­ми­ка­лық негіз­де­ме­лер­ді жүр­гізу­ге және се­зім­тал­дық пен тәу­е­кел­ді тал­да­у­ға қой­ы­ла­тын та­лап­тар­ды (мы­са­лы, эко­но­ми­ка­лық өзгер­ме­лі ша­ма­сын өзге­ру­іне бо­лжа­на­тын кі­рі­стер­дің се­зім­тал­ды­ғы, оның ішін­де сый­а­қы став­ка­ла­ры, бос үй-жай­лар неме­се пай­да­ла­ну шы­ғы­стар про­цен­ті);
Ин­ве­сти­ци­я­ның ба­стап­қы кө­ле­міне қой­ы­ла­тын ең тө­мен­гі та­лап­тар­ды, за­ем­шы­ның мен­шік ка­пи­та­лын тех­ни­ка­лық ұста­уын (мы­са­лы, қол­да бар ақ­ша неме­се ин­ве­сти­ци­я­лар, ауырт­па­лық түспей­тін мү­лік);
Мен­шік ка­пи­тал, ақ­ша қа­ра­жа­ты­ның қоз­ға­лы­сы және за­ем­шы­ның бо­ры­шы­на неме­се ба­за­лық ак­тив­ке қыз­мет көр­се­ту қам­ту дә­ре­же­сі бой­ын­ша қой­ы­ла­тын ең тө­мен­гі та­лап­тар;
қо­лай­лы стан­дарт­тар­ды және амор­ти­за­ци­я­лан­ба­ған кре­дит­тер бой­ын­ша ли­мит­тер­ді;
кі­ріс тү­се­тін жал­дау ал­дын­да­ғы және са­ту ал­дын­да­ғы мү­лік­ке қой­ы­ла­тын та­лап­тар­ды;
са­ту ал­дын­да­ғы қой­ы­ла­тын та­лап­тар­ды және кі­ріс емес ак­тив­тер­ге бай­ла­ны­сты кре­дит­тер бой­ын­ша са­лын­ған үй­дің бір құ­ры­лы­мын пай­да­ла­нуы­на жі­бе­ру­ге қой­ы­ла­тын ең тө­мен­гі та­лап­тар­ды;
кре­дит­тік ке­лі­сім бой­ын­ша ең тө­мен­гі та­лап­тар­ды.
Ес­ке­ру­ге қа­жет­ті сұ­ра­ту мен ұсы­ным­дар ры­н­ок­тық фак­тор­ла­ры­на (бас­қа­лар ара­сы­нан) мы­на­лар жа­та­ды:
ха­лық са­ны және жұ­мыспен қам­ту ди­на­ми­ка­сын қо­сқан­да де­мо­гра­фи­я­лық көр­сет­кіш­тер;
ай­мақ­тан­ды­ру­ға қой­ы­ла­тын та­лап­тар;
бос үй-жай­лар­дың, құ­ры­лы­стың және аб­сорб­ция жыл­дамды­ғы­ның ағым­да­ғы және бо­лжам жа­са­ла­тын про­цент­те­рі;
ағым­да­ғы және бо­лжам жа­са­ла­тын жал­дау шар­тта­ры, үй­дің бөл­ше­гін жал­да­у­ға бе­ру­ді қо­сқан­да жал­дау ақы­сы­ның және са­ту ба­ға­сы­ның став­ка­ла­ры;
жо­ба­лар­дың әр­түр­лі түр­лер үшін ағым­да­ғы және бо­лжам жа­са­ла­тын пай­да­ла­ну шы­ғы­ста­ры;
эко­но­ми­ка­лық көр­сет­кіш­тер, оның ішін­де кре­дит­теу шең­бе­рін­де­гі үр­ді­сі мен әр­та­рап­тан­ды­ру;
ба­ға­лау үр­ді­сі, оның ішін­де дис­конт және ка­пи­тал­дан­ды­ры­л­ған кі­ріс ке­зін­де сый­а­қы­ның ті­ке­лей став­ка­ла­ры.
Жы­л­жы­май­тын мү­лік­ке бай­ла­ны­сты за­ем­дар кре­дит­тің бар­лық сәй­кес фак­тор­ла­рын көр­се­те­ді:
са­лын­ған мү­лік­тің құ­ны;
за­ем­шы­ның жал­пы кре­дит­тік қа­бі­лет­ті­лі­гін;
бо­ры­шты өте­удің қай­та­ла­ма де­рек көз­де­рі­нің бо­луы;
кре­дит са­па­сын жақ­сар­та­тын қо­сым­ша ке­піл­дің неме­се қа­ра­жат­тың бо­луы (мы­са­лы, ке­піл­дік неме­се ипо­те­ка­ны сақ­тан­ды­ру).
Заң­ды тұ­лға­лар­ға бе­рі­л­ген жы­л­жы­май­тын мү­лік­ке бай­ла­ны­сты за­ем­дар сон­дай-ақ кре­дит­тің мы­на­дай фак­тор­ла­рын көр­се­те­ді:
за­ем­шы­ның өн­ді­рі­стік кү­шін неме­се бо­рыш­қа ба­ра­бар қыз­мет көр­се­ту үшін ба­за­лық ак­тив кі­рі­сі;
жы­л­жы­май­тын мү­лік­ке ин­ве­сти­ци­я­лан­ған ак­ци­я­лар кө­ле­мі
Стан­дарт­тар мы­на­дай сәт­тер­ді қам­ти­ды:
Мү­лік­тің тү­ріне бай­ла­ны­сты кре­дит­тер­дің ең жо­ға­ры мөл­ше­рін;
Мү­лік­тің тү­ріне бай­ла­ны­сты кре­дит­ті өте­удің ең ұзақ мер­зі­мін;
Кре­дит­ті бір­т­ін­деп өтеу кесте­сін;
Ипо­те­ка­лық кре­дит­тер­дің әр­түр­лі түр­лер үшін сый­а­қы став­ка­ла­рын бел­гі­леу құ­ры­лы­мын;
Мү­лік­тің тү­ріне бай­ла­ны­сты "кре­дит со­ма­сын мү­лік құ­ны­на бө­лу" ко­эф­фи­ци­ент­тің ли­мит­те­рі.
Жы­л­жы­май­тын мү­лік порт­фе­лі бой­ын­ша кре­дит­тік бас­қа­ру тәр­ті­бі­нің құ­ра­мын­да мы­на­лар бар:
за­ем­шы бер­ген ақ­па­рат­ты тек­се­ру жө­нін­де­гі та­лап­тар­ды қо­сқан­да­ғы қар­жы­лық есеп­тер­дің түр­ле­рі және мер­зім­ді­лі­гі;
ке­піл­ді ба­ға­лау түр­ле­рі және мер­зім­ді­лі­гі (құн­ды ба­ға­ла­удың ре­сми және бас­қа түр­ле­рі);
кре­дит­тік мәмі­ле­ні жа­бу және кре­дит бой­ын­ша қа­ра­жат­қа ауда­рым жа­сау;
тө­лем жа­сау, оның ішін­де сый­а­қы тө­ле­мін жа­сау тәр­ті­бі;
шар­тты де­по­нир­лен­ген ақ­ша со­ма­сын бас­қа­ру;
ке­піл мү­лік­ті бас­қа­ру;
кре­дит өтел­ме­ген жағ­дай­да­ғы іс-қи­мыл тәр­ті­бі;
сот тәр­ті­бі­мен/сот­тан тыс­қа­ры тәр­тіп­пен ке­пі­л­ге қой­ы­л­ған мү­лік­ті са­ту рә­сім­де­рін жүр­гі­зу мер­зім­де­рі
Банк әзір­ле­у­ші­нің құ­ры­лыс жо­ба­сын атал­ған құн мен мер­зім ше­гін­де аяқ­тау қа­бі­ле­тіне ба­ға бе­ре­ді. Банк құ­ры­лыс жо­ба­сы­ның сәт­ті аяқ­та­лу мүм­кін­ді­гін ба­ға­лау ке­зін­де мы­на­дай тәу­е­кел­дер­ді ес­ке­ре­ді:
жо­ба­ны көр­се­ті­л­ген мер­зім­де аяқ­та­мау қар­жы­лық ай­ып­пұл­дар­ға әке­ліп со­ға­ды;
ауа ауа­рай­ы­ның қо­лай­сызды­ғы, ма­те­ри­ал­дық неме­се ең­бек ре­сур­ста­ры­ның же­тіс­пе­уі неме­се қа­был­дау ко­мис­си­я­сын өт­кі­зу ке­зін­де қай­та жа­са­ла­тын нор­ма­тив­тік та­лап­тар дең­гей­і­нен тө­мен жұ­мыс құ­ры­лы­стың аяқ­та­луы­на ке­дер­гі жа­са­уы, про­цент­тік шы­ғы­стар­дың өсу­іне әке­луі және ба­стап­қы бюд­жет­те­гі­мен са­лы­стыр­ған­да жо­ба­ның жал­пы құ­ны­ның өсу­іне алып ке­луі мүм­кін;
құ­ры­лыс жұ­мысы ба­ры­сын­да жет­кі­зу­ші­лер және қо­сал­қы мер­ді­гер­лер ке­лі­сі­л­ген неме­се жо­ба­ның ба­сын­да­ғы бө­лін­ген қар­жы­мен са­лы­стыр­ған­да мей­лін­ше жо­ға­ры тө­лем жа­са­уды та­лап ете ба­стай­ды;
ең­бек да­у­ла­ры неме­се бас жет­кі­зу­ші­нің неме­се қо­сал­қы мер­ді­гер­дің та­у­ар­лар­ды жет­кі­зу және қыз­мет көр­се­ту қа­бі­лет­сіз­дік­те­рі;
сақ­тан­ды­рыл­ма­ған бұ­зы­лу­лар, аяқ­тал­ған құ­ры­лы­сты неме­се тұр­ғы­зы­лып жа­тқан үй­лер­ді бұ­зу;
за­ем­шы­ның жал­пы қар­жы­лық әлу­ет­ті­лі­гі және әзір­леу және кө­рік­тен­ді­ру са­ла­сын­да­ғы оның тә­жі­ри­бе­сі, яғ­ни за­ем­шы­ның шын мәнін­де жо­ба­ны бюд­жет ая­сын­да және құ­ры­лыс жос­па­ры бой­ын­ша аяқ­тай ала­тын-ал­май­тынды­ғын анық­тау;
за­ем­шы­ның әзір­леу және кө­рік­тен­ді­ру са­ла­сын­да­ғы тә­жі­ри­бе­сін ба­ға­лау;
бар­лық қа­ты­су­шы та­рап­тар­дың си­патта­ма­сы, жұ­мыс тә­жі­ри­бе­сі және қар­жы­лық жағ­дайы;
құ­ры­лыс объ­ек­ті­сі­нің сме­та­лық құ­ны­ның өсу­іне ық­пал ете­тін құ­ры­лыс ба­ры­сын­да пай­да­ла­ны­лып отыр­ған құ­ры­лыс және өзге де ма­те­ри­ал­дар­дың қым­бат­та­уы;
құ­ры­лы­стың аяқ­та­лу са­ты­сын­да­ғы және пай­да­ла­ну­ға бе­рі­лу сәт­ін­де­гі жы­л­жы­май­тын мү­лік объ­ек­ті­сіне уәкі­лет­ті мем­ле­кет­тік ор­ган­дар­да­ғы (жер­гі­лік­ті ат­қа­ру­шы би­лік, сәу­лет және қа­ла құ­ры­лы­сы, жер ре­сур­ста­рын бас­қа­ру жө­нін­де­гі және бас­қа ор­ган­дар) құқық бел­гі­лей­тін (құқық­тық ку­әлан­ды­ра­тын) құ­жат­тар­ды ре­сім­де­уде­гі ке­шік­ті­ру­лер;
аяқ­тал­ған құ­ры­лы­сты және са­лы­нып жа­тқан үй­лер­ді қай­та жо­ба­лау, қай­та құ­ру.
Банк­тің құ­ры­лы­сты қар­жы­лан­ды­ру жо­ба­сы бой­ын­ша кре­дит­тік до­сье­сін­де мы­на­дай құ­жат­тар бо­луы ти­іс:
жо­ба­ны аяқ­тау үшін қа­жет­ті тә­жі­ри­бе­нің және қар­жы­лық әлу­ет­ті­лік­тің за­ем­шы­да бо­луы­на негіз бо­ла­тын қар­жы­лық ақ­па­рат;
кре­ди­тор мен за­ем­шы­ның құқық­та­ры мен мін­дет­те­рі, қа­ра­жат бө­лу шар­тта­ры және тө­лем жа­са­мау жағ­дай­ла­ры ай­ты­л­ған құ­ры­лы­сқа кре­дит бе­ру жө­нін­де­гі ке­лі­сім;
банк­тің ке­пі­л­ге алын­ған мү­лік­ке ша­ра қол­да­ну жө­нін­де­гі сұ­ра­туы­на негіз­де­ме ре­т­ін­де не заң­на­ма­да көз­дел­ген жағ­дай­да банк мен­ші­гіне сұ­ра­ту жа­сау үшін жа­сал­ған мү­лік ипо­те­ка­сы ту­ра­лы тір­кел­ген шарт;
жер­ге, сон­дай-ақ қар­жы­лан­ды­рып отыр­ған үй­ге (банк­ке құ­ры­лыс объ­ек­ті­сін жер учас­ке­сі­мен бір­ге (пай­да­ла­ну құқы­ғы) ке­пі­л­ге бер­ген кез­де) мен­шік­тік құқық­ты (пай­да­ла­ну) рас­тай­тын құқық­тық бел­гі­ле­у­ші және бас­қа құ­жат­тар­дың заң­на­ма­ға сәй­кес ке­лу мән­ді­лі­гіне жа­сал­ған заң­ды қо­ры­тын­ды;
құ­ры­лыс­шы­ның то­лық және жү­зе­ге аса­тын­дай сақ­тан­ды­ры­луы, оның ішін­де өрт, құ­ры­лыс­шы­ның ай­рық­ша тәу­е­кел­де­рі жағ­дай­ын­да­ғы жа­у­ап­кер­ші­лік­тер және ти­іс­ті жағ­дай­лар­да су тас­қы­ны­нан сақ­тан­ды­ры­ла­тынды­ғы­на ку­ә­лік ре­т­ін­де­гі сақ­тан­ды­ру по­ли­сте­рі және сақ­тан­ды­ру жар­на­ла­ры­ның тө­лен­ген­ді­гі­нің дәлел­де­рі;
ба­ға бе­ру қыз­ме­тін жү­зе­ге асы­ру­ға ли­цен­зи­я­сы бар ма­ман­дар­дың ти­іс­ті ба­ға­сы неме­се оның ағым­да­ғы жай-күйі бой­ын­ша және құ­ры­лы­сты аяқ­тау ба­ры­сын­да, сон­дай-ақ үй-жай­ды тұ­рақ­ты ие­ле­ну­ге қол жет­кіз­ген кез­де­гі мен­шік­тің ры­н­ок­тық құ­нын көр­се­те­тін өзге де ба­ға­сы;
қо­сым­ша құ­ры­лыс жос­пар­ла­рын, жо­ба шы­ғын­да­рын, мар­ке­тинг және ин­ве­сти­ция үле­сі­нің жос­пар­ла­рын көр­се­те­тін жо­ба­лық жос­пар­лар, тех­ни­ко-эко­но­ми­ка­лық негіз­де­ме­лер және құ­ры­лыс бюд­же­ті;
мен­шік­ті, жа­на­ма құ­ры­лы­стар­ды ин­спек­ци­я­лау және то­пы­рақ­тың үстің­гі қа­ба­ты ту­ра­лы қо­ры­тын­ды­лар.
Жы­л­жы­май­тын мү­лік­ке бай­ла­ны­сты за­ем­дар бой­ын­ша қам­та­ма­сыз ету­ге ба­ға бе­ру ке­зін­де банк­тер пай­да­ла­на­тын кри­те­рий­лер­ге банк­тің кре­дит­тік са­я­са­тын анық­тай­тын іш­кі құ­жат­та­ры­ның ре­ті алы­на­ды.
Жы­л­жы­май­тын мү­лік­ке бай­ла­ны­сты за­ем­дар бой­ын­ша қам­та­ма­сыз ету­ге ба­ға бе­ру­ге қа­ты­сты іш­кі құ­жат­тар­да мы­на­лар бо­ла­ды:
жы­л­жы­май­тын мү­лік­ке бай­ла­ны­сты за­ем­дар бой­ын­ша қам­та­ма­сыз ету­ге ба­ға бе­ру­ді жү­зе­ге асы­ра­тын ба­ға­ла­у­шы­лар­ды ірік­теу жө­нін­де­гі кри­те­рий­лер және рә­сім­дер;
ба­ға­ла­у­шы­ның тәу­ел­сіз­ді­гін қам­та­ма­сыз ету рә­сім­де­рі;
ти­іс­ті ба­ға бе­ру­ді жү­зе­ге асы­ру рә­сім­де­рі;
ба­ға маз­мұ­ны­ның кри­те­рий­ле­рі.
Ба­ға бе­ру:
ба­ға бе­ру­дің жал­пы­ға бір­дей стан­дарт­та­ры­на сәй­кес ке­ле­ді;
ба­ға бе­ру­ді қарм­та­ма­сыз ету объ­ек­ті­сіне қар­жы­лық жа­ғы­нан мүд­де­лі емес ба­ға бе­ру­ші жүр­гі­зе­ді;
жа­з­ба­ша ны­сан­да ре­сім­де­ле­ді және негіз­ді тал­дау жа­са­ла­ды, со­ның негі­зін­де жы­л­жы­май­тын мү­лік­ке бай­ла­ны­сты за­ем­ды бе­ру жө­нін­де ше­шім қа­был­да­на­ды;
егер қам­та­ма­сыз ету құ­ры­лыс жү­ріп жа­тқан неме­се қай­та құ­ры­лып жа­тқан үй тү­рін­де ұсы­ныл­са неме­се жал­дау шар­ты­ның ры­н­ок­тық емес шар­тта­ры­на сәй­кес бір бө­лі­гі жал­ға бе­рі­л­ген бол­са және са­тыл­ма­ған алаң­да­ры болған жағ­дай­да тал­дау мен есеп­ке осы ту­ра­лы тұ­жы­рым­дар ен­гі­зі­ле­ді;
ба­ға бе­ру қыз­ме­тін ли­цен­зи­я­сы бар ба­ға­ла­у­шы­лар жү­зе­ге асы­ра­ды.
Қам­та­ма­сыз ету­ді қай­та ба­ға­лау тәу­ел­сіз ба­ға­ла­у­шы­ны тар­та оты­рып, қам­та­ма­сыз ету құ­ны рес­пуб­ли­ка­лық бюд­жет ту­ра­лы за­ң­мен ти­іс­ті қар­жы жы­лы­на бел­гі­лен­ген ай­лық есеп­тік көр­сет­кіш­тің 100 000 (жүз мың есе­лен­ген) мөл­ше­рі­нен аса­тын ба­ла­ма­лы со­ма бо­ла­тын жы­л­жы­май­тын мү­лік­пен бай­ла­ны­сты қары­здар бой­ын­ша жү­зе­ге асы­ры­ла­ды.
Бі­рың­ғай кре­дит­тер порт­фе­ліне ен­гі­зі­л­ген қары­здар, сон­дай-ақ уәкі­лет­ті ор­ган бел­гі­ле­ген ак­тив­тер­ді, шар­тты мін­дет­те­ме­лер­ді жік­теу және олар­ға қар­сы про­ви­зи­я­лар (ре­зерв­тер) құ­ру тәр­ті­біне сәй­кес 100% (жүз пай­ыз) дең­гей­де ре­зерв­тер (про­ви­зи­я­лар) мөл­ше­рі қа­лып­та­сты­ры­л­ған қары­здар бой­ын­ша қай­та ба­ға­лау та­лап етіл­мей­ді.
Банк қай­та ба­ға­лау қо­ры­тындысы бой­ын­ша кре­дит­тің жік­те­лу­ін және ол бой­ын­ша про­ви­зия мөл­ше­рін қай­та қа­рай­ды.
Қай­та ба­ға­лау мы­на жағ­дай­лар­да жа­сал­май­ды:
үй­ді жөн­деу ке­зін­де
за­ем шар­ты­ның та­лап­та­рын қай­та қа­рау, сон­дай-ақ банк­тің жо­ғал­ту тәу­е­ке­лін азай­та­тын жы­л­жы­май­тын мү­лік­ке бай­ла­ны­сты за­ем бой­ын­ша жа­ңа неме­се қо­сым­ша қам­та­ма­сыз ету­ді ұсы­ну.
Жы­л­жы­май­тын мү­лік­ке бай­ла­ны­сты за­ем­дар бой­ын­ша қам­та­ма­сыз ету­ді қай­та ба­ға­лау ке­зін­де банк­тер пай­да­ла­на­тын кри­те­рий­лер банк­тің кре­дит­тік са­я­са­тын анық­тай­тын іш­кі құ­жат­та­ры­мен рет­те­ліп оты­ра­ды.
Қар­жы құ­рал­да­ры­мен опе­ра­ци­я­лар жүр­гі­зу
Қар­жы құ­рал­да­рын са­тып алу/са­ту опе­ра­ци­я­ла­рын бас­қа­ру жө­нін­де­гі іш­кі са­я­са­ты бы­лай­ша рет­те­ле­ді:
банк­тің ак­тив­тер (мін­дет­те­ме­лер) құ­ры­лы­мы­на бай­ла­ны­сты про­цент­тік тәу­е­кел­ді анық­тау;
банк­тің ак­тив­тер (мін­дет­те­ме­лер) құ­ры­лы­мы­на бай­ла­ны­сты ва­лю­та­лық тәу­е­кел­ді анық­тау;
туын­ды қар­жы құ­рал­да­ры­мен опе­ра­ци­я­лар­ға ти­е­сі­лі тәу­е­кел­дер­ді анық­тау;
ба­ға тәу­е­ке­лі ли­мит­те­рін, ры­н­ок­тық тәу­е­кел бой­ын­ша мен­шік­ті ка­пи­тал жет­кі­лік­ті­лі­гін бел­гі­леу әді­сте­рі;
банк­тің ры­н­ок­тық тәу­е­ке­ліне өл­шем жа­сау ке­зін­де­гі пай­да­ла­ны­ла­тын мо­дел­дер;
тәу­е­кел­дер­ді бас­қа­ру бө­лім­ше­сі­нің Ди­рек­тор­лар ке­ңе­сіне және Бас­қар­ма­ға ры­н­ок­тық тәу­е­кел бой­ын­ша банк­тің по­зи­ци­я­сы ту­ра­лы есе­бін бе­ру ке­зең­ді­лі­гі.
Банк бас­қа ры­н­ок­тық опе­ра­ци­я­лар­дан же­ке­ше са­уда опе­ра­ци­я­ла­ры­на өң­деу жа­сай­ды.
Банк ба­ға жө­нін­де­гі тәу­е­кел­ге ду­шар болған, со­ны­мен бір­ге ен­ші­лес ұй­ым­дар­ды ес­ке­ре оты­рып, шо­ғыр­лан­ды­ры­л­ған негіз­де ба­лан­стық және ба­лан­стан тыс опе­ра­ци­я­лар бой­ын­ша тәу­е­кел­дер­ді және кі­рі­стер­ді/шы­ғы­стар­ды қа­да­ға­лай­ды.
Банк шұ­ғыл бир­жа­лық опе­ра­ци­я­лар­ды қай­та ба­ға­лау негі­зін­де кі­рі­стер­ге/шы­ғы­стар­ға күн сай­ын ба­ға бе­ре­ді.
Банк ағым­да­ғы ры­н­ок­тық ба­ға­сы жоқ неме­се банк­тің ма­те­ма­ти­ка­лық мо­дел­де­рі­мен анық­тал­ған есеп ай­ы­ры­су ба­ға­сы жоқ қар­жы құ­рал­да­рын қар­жы құ­рал­да­ры порт­фе­лі­нен алып та­стай­ды.
Банк тұ­рақ­ты түр­де әр­бір опе­ра­ци­я­лық күн ішін­де қар­жы құ­рал­да­ры­мен опе­ра­ци­я­лар­дан түс­кен кі­рі­стер­ге/шы­ғы­стар­ға ба­ға бе­ре­ді.
Банк­тің Ди­рек­тор­лар ке­ңе­сі тәу­е­кел­ді ес­ке­ре оты­рып, қар­жы құ­ра­лы­ның құ­нын анық­тау рә­сім­де­рін бе­кіт­ті.
Банк қар­жы құ­ра­лы­ның құ­нын ба­ға­ла­уды тәу­е­кел­ді ба­ға­лау мо­де­лін және ағым­да­ғы ба­ға­лар­ды ры­н­ок­тық ету негі­зін­де жүр­гі­зе­ді, со­ны­мен бір­ге стресс-те­стер (stress-testing) және бэк-те­стер (back-testing) өт­кі­зе­ді.
Банк қар­жы құ­рал­да­ры­мен опе­ра­ци­я­лар жа­са­у­ға ше­шім­дер қа­был­дау ке­зін­де тәу­е­кел­ді ба­ға­ла­удың және тұ­рақ­ты стресс-те­сттер­дің (stress-testing) қо­ры­тындыс­ын пай­да­ла­на­ды.
Бас­қар­ма неме­се ти­іс­ті функ­ци­я­ла­ры және өкі­лет­тікте­рі бар ал­қа­лы ор­ган қар­жы құ­рал­да­ры үшін «stop-loss» ли­мит­те­рі­нің диа­па­зо­нын бел­гі­лей­ді.
Іш­кі аудит қыз­ме­ті stop-loss ли­мит­те­рін бел­гі­леу ере­же­ле­рі­нің дұ­рыс қол­да­ны­луын тек­се­ре­ді.
Тәу­е­кел­дер­ді бас­қа­ру бө­лім­ше­сі қар­жы құ­рал­да­ры ры­но­гы­ның ау­ма­ғы мен сер­пін­ді­лі­гіне және қар­жы құ­ра­лы­ның өтім­ді­лі­гіне сәй­кес ли­мит­тер­дің қар­жы құ­рал­да­ры бой­ын­ша те­пе-тең­ді­гіне тал­дау жа­сай­ды.
Ак­тив­тер­ді және мін­дет­те­ме­лер­ді бас­қа­ру бө­лім­ше­сі тоқ­сан сай­ын бір рет­тен кем емес дең­гей­де ен­ші­лес ұй­ым­дар­да ақ­ша­ны бас­қа­ру және банк­тің ен­ші­лес ұй­ым­да­рын­да­ғы ак­тив­те­рін және мін­дет­те­ме­ле­рін бас­қа­ру мо­ни­то­рин­гін шо­ғыр­лан­ды­ры­л­ған негіз­де жүр­гі­зе­ді.
Ак­тив­тер­ді және мін­дет­те­ме­лер­ді бас­қа­ру бө­лім­ше­сі және/неме­се ти­іс­ті функ­ци­я­сы және өкі­лет­ті­гі бар ал­қа­лы ор­ган тұ­рақ­ты түр­де тоқ­са­ны­на бір рет­тен кем емес өтеу мер­зі­мі бой­ын­ша сый­а­қы мөл­шер­ле­ме­сі­нің дең­гей­ін анық­тай­ды.
Сый­а­қы мөл­шер­ле­ме­сі­нің дең­гей­ле­рі тәу­е­ке­лі жо­ға­ры күм­ән­ді және үміт­сіз ак­тив­тер үле­сі, мен­шік­ті ка­пи­тал мен про­ви­зи­я­лар мөл­ше­рі, мер­зім­сіз де­по­зит­тер үле­сі си­яқ­ты фак­тор­лар­дың әсе­рін ес­ке­ре оты­рып жа­са­ла­ды.
Ак­тив­тер­ді және мін­дет­те­ме­лер­ді бас­қа­ру бө­лім­ше­сі және/неме­се ти­іс­ті функ­ци­я­сы және өкі­лет­ті­гі бар ал­қа­лы ор­ган про­цент­тік тәу­е­кел мо­ни­то­рин­гін, про­цент­тік тәу­е­кел көз­де­рін (ай­ыр­ма­шы­лық өтеу мер­зі­мін­де, за­ем­дық ка­пи­тал ры­но­гы­ның мөл­шер­ле­ме­сін­де, қа­тар­ға қо­сы­л­ған оп­ци­он­дар­да) жү­зе­ге асы­ра­ды.
Ди­рек­тор­лар ке­ңе­сі ва­лю­та­лық ба­ғам­дар­дың өзге­ру­іне жа­сал­ған тал­да­у­ға сәй­кес ва­лю­та­лық по­зи­ци­я­лар бой­ын­ша ше­шім­дер қа­был­дау жө­нін­де­гі са­я­сат­ты бе­кіт­ті.
Тәу­е­кел­дер­ді бас­қа­ру бө­лім­ше­сі мы­на­лар­ды жү­зе­ге асы­ра­ды:
әр­түр­лі тал­да­ма­лық әді­сте­ме­лер­ді пай­да­ла­на оты­рып тәу­е­кел­дер­ді ке­шен­ді түр­де бас­қа­ру­ды;
тәу­е­кел құ­ны­на (неме­се тәу­е­кел­дік кі­рі­стер­ге) ба­ға бе­рі­ле­тін гэп тал­дау, мо­дел­дер­ді тал­дау тұ­рақ­ты түр­де жа­са­лып оты­ра­тын про­цент­тік се­зім­тал­дық­ты ба­ға­лау;
нәти­же­сі тәу­е­кел­ді қа­был­дау ай­ма­ғын­да стра­те­ги­я­лық ше­шім­дер қа­был­да­у­ға және тәу­е­кел­дер­ді ба­қы­ла­у­ға қол­да­ны­ла­тын стресс-тес­тлеу;
про­цент­тік тәу­е­кел ке­зең-ке­зе­ңі­мен қай­та­ла­нып оты­ра­тын кі­рі­стер­дің (шы­ғы­стар­дың) ау­ма­ғын­да­ғы өзге­рі­стер тұр­ғы­сы­нан тал­да­на­ды және ба­қы­ла­у­ға алы­на­ды.
Бас­қар­ма:
туын­ды құ­рал­дар­дың неме­се бас­қа ры­н­ок­тық опе­ра­ци­я­лар­дың кө­ме­гі­мен про­цент­тік тәу­е­кел­ді хеджир­леу рә­сі­мін бе­кіт­ті;
гэп бой­ын­ша ли­мит­ті және тәу­е­кел­дер бой­ын­ша мен­шік­ті ка­пи­тал­дың те­пе-тең­ді­гін ес­ке­ріп, про­цент­тік тәу­е­кел мөл­ше­рін бел­гі­лей­ді.
Тәу­е­кел­дер­ді бас­қа­ру бө­лім­ше­сі жы­лы­на бір рет стресс-тес­тлеу өт­кі­зе­ді және оның нәти­же­сін тәу­е­кел­ді қа­был­дау ке­зін­де стра­те­ги­я­лық ше­шім­дер кө­ру­ге және тәу­е­кел­дер­ді ба­қы­ла­у­ға пай­да­ла­на­ды.
Банк туын­ды құ­рал­дар­дың мәмі­ле­ле­рі­нің неме­се бас­қа ры­н­ок­тық опе­ра­ци­я­лар­дың кө­ме­гі­мен ак­тив­тер­ді және мін­дет­те­ме­лер­ді бас­қа­ру са­я­са­ты­на сәй­кес ва­лю­та­лық тәу­е­кел­ді те­пе-тең және уақ­ты­лы хеджир­леу рә­сім­де­рін пай­да­ла­на­ды;
Ди­рек­тор­лар ке­ңе­сі ашық ва­лю­та­лық по­зи­ци­я­лар бой­ын­ша ли­мит­тер­ді және ва­лю­та­лық нет­то-по­зи­ция ли­мит­те­рін анық­тай­ды.
Екінші деңгейдегі банктерде
тәуекелдерді басқару және ішкі
бақылау жүйелерінің болуына
қойылатын талаптар туралы
нұсқаулыққа 9-қосымша
«____________________________________» «_____» жылғы банктің атауы
Тәуекелдерді басқару және ішкі бақылау жүйесінің болуына нұсқаулық талаптарының критерийлерін орындау жөніндегі есебі
№
Нұс­қа­улық­тың ти­іс­ті жол­дың ата­уы
Іш­кі құ­жат­тар­дың тіз­бе­сі (құ­жат­тың де­ректе­ме­ле­рі және осы құ­жат­ты бе­кіт­кен ор­ган)
Та­лап кри­те­рий­ін орын­дау бой­ын­ша өт­кі­зі­л­ген про­це­ду­ра­лар­дың тіз­бе­сі
Банк­тің Нұс­қа­улық та­ла­бы­ның кри­те­рий­іне сәй­кес ке­лу­і­нің ба­ға­сы
Банк ес­кер­туі
Та­лап­тар
Та­лап­тар­дың кри­те­рий­ле­рі
1
2
3
4
5
6
Нұсқаулық талаптарына сәйкес келуінің бағасы: _______________
Банктің бірінші басшысы (не оның орнындағы тұлға)
________________ ______________
қолы             күні
Тәуекелдерді басқару бөлімшесінің басшысы
________________ ______________
қолы             күні
Ішкі аудит қызметінің басшысы
________________ ______________
қолы             күні
Комплаенс-офис басшысы
________________ ______________
қолы             күні
Кестені толтырудың түсініктемесі:
Нұсқаулық талаптарына сәйкес келуін бағалау: сәйкес келеді, ішін ара сәйкес келеді, сәйкес келмейді критерийлерінің үш баллды жүйесі бойынша жүзеге асырылуы тиіс.

6. 6-бағаннан басқа барлық бағандарды толтыру міндетті болып табылады.
Екiншi деңгейдегi банктерде
тәуекелдердi басқару және iшкi
бақылау жүйелерiнiң болуына
қойылатын талаптар туралы
нұсқаулыққа 10-қосымша
Кредиттік тәуекел мониторингінің матрицасы
1-кесте. Жылжымайтын мүлік түріндегі кепілдік қамтамасыз ету құнының несиелік портфельге қатынасы
Нақ­ты көр­сет­кіш­тер
Стресс-тест:
bottom up фор­ма­тын­да­ғы стресс-те­сті­леу әді­сте­ме­сі бой­ын­ша Қа­зақ­стан Рес­пуб­ли­ка­сы­ның Ұлт­тық Бан­кі мен уәкі­лет­ті ор­ган­ның ұсы­ным­да­ры
Банк бас­қар­ма­сы­ның пі­кі­рі бой­ын­ша банк­тің қар­жы­лық ұрақ­ты­лы­ғы­на әсер ету ық­ти­мал­ды­ғы (фак­тор­лар/жағ­дай­лар) мен дә­ре­же­сі
Жа­ғым­сыз үр­ді­стер­ді жою үшін қа­был­дан­ған ша­ра­лар (банк­тің іш­кі құ­жат­та­рын­да бел­гі­лен­ген ли­мит­тен асып кет­кен жағ­дай­да тол­ты­ры­ла­ды)
Ком­мен­та­рий­лер
Есеп­ті тоқ­сан, пай­ы­з­бен
Ал­дың­ғы тоқ­сан, пай­ы­з­бен
Банк­тің іш­кі құ­жат­та­рын­да бел­гі­лен­ген ли­мит
1
2
3
4
5
6
7
2-кесте. Жіктелген активтер (банкаралық заемдарды қоспағанда) және жұмыс істемейтін кредиттер

Нақ­ты көр­сет­кіш­тер
Стресс-тест:
Ке­ле­сі тоқ­сан­да тө­лем­де­рі 90(тоқ­сан) күн­нен аса мер­зі­мі өт­кен кре­дит­тер­дің үле­сі 20 (жиыр­ма) пай­ыз­ға өсуі. Жік­тел­ген ак­тив­тер бой­ын­ша про­ви­зи­я­лар­дың мөл­ше­рі (тең­ге­мен)
Банк бас­қар­ма­сы­ның пі­кі­рі бой­ын­ша банк­тің қар­жы­лық ұрақ­ты­лы­ғы­на әсер ету ық­ти­мал­ды­ғы (фак­тор­лар/жағ­дай­лар) мен дә­ре­же­сі
Жа­ғым­сыз үр­ді­стер­ді жою үшін қа­был­дан­ған ша­ра­лар (банк­тің іш­кі құ­жат­та­рын­да бел­гі­лен­ген ли­мит­тен асып кет­кен жағ­дай­да тол­ты­ры­ла­ды)
Ком­мен­та­рий­лер
Есеп­ті тоқ­сан, пай­ы­з­бен
Ал­дың­ғы тоқ­сан, пай­ы­з­бен
Банк­тің іш­кі құ­жат­та­рын­да бел­гі­лен­ген ли­мит
1
2
3
4
5
6
7

Нақ­ты көр­сет­кіш­тер
Банк бас­қар­ма­сы­ның пі­кі­рі бой­ын­ша банк­тің қар­жы­лық тұ­рақ­ты­лы­ғы­на әсер ету ық­ти­мал­ды­ғы (фак­тор­лар/жағ­дай­лар) мен дә­ре­же­сі
Банк бас­қар­ма­сы­ның ба­ға­ла­уы бой­ын­ша ке­ле­сі тоқ­сан­да­ғы ко­эф­фи­ци­ент­тің ба­ға­лық мәні. Ба­ға­ла­удың құ­бы­луын ре­зерв­тер­дің өзге­ру­і­мен және кре­дит­тік порт­фель­де­гі өзге­рі­стер­мен си­паттау
Ком­мен­та­рий­лер
Есеп­ті тоқ­сан, пай­ы­з­бен
Ал­дың­ғы тоқ­сан, пай­ы­з­бен
Банк­тің іш­кі құ­жат­та­рын­да бел­гі­лен­ген ли­мит
1
2
3
4
5
6

Нақ­ты көр­сет­кіш­тер
Банк бас­қар­ма­сы­ның пі­кі­рі бой­ын­ша банк­тің қар­жы­лық тұ­рақ­ты­лы­ғы­на әсер ету ық­ти­мал­ды­ғы (фак­тор­лар/жағ­дай­лар) мен дә­ре­же­сі
Банк бас­қар­ма­сы­ның ба­ға­ла­уы бой­ын­ша ке­ле­сі тоқ­сан­да­ғы ко­эф­фи­ци­ент­тің ба­ға­лық мәні. Ба­ға­ла­удың құ­бы­луын ре­зерв­тер­дің өзге­ру­і­мен және кре­дит­тік порт­фель­де­гі өзге­рі­стер­мен си­паттау
Ком­мен­та­рий­лер
Есеп­ті тоқ­сан, пай­ы­з­бен
Ал­дың­ғы тоқ­сан, пай­ы­з­бен
Банк­тің іш­кі құ­жат­та­рын­да бел­гі­лен­ген ли­мит
1
2
3
4
5
6

Есеп­ті тоқ­сан, пай­ы­з­бен
Ал­дың­ғы тоқ­сан, пай­ы­з­бен
Банк­тің іш­кі құ­жат­та­рын­да бел­гі­лен­ген ли­мит
Мер­зі­мі өт­кен қай­та құ­ры­лым­дал­ған кре­дит­тер­дің жал­пы со­ма­сы (тең­ге­мен)
Ке­ле­сі есеп­ті тоқ­сан­да­ғы өсуі неме­се тө­мен­де­уі ту­ра­лы банк­тің бо­лжа­мы. На­зар­ға алын­ған фак­тор­лар
Банк бас­қар­ма­сы­ның ба­ға­лау бой­ын­ша ке­ле­сі тоқ­сан­да­ғы ко­эф­фи­ци­ент­тің ба­ға­лық мәні. Ба­ға­ның құ­бы­луын қай­та құ­ры­лым­дал­ған кре­дит­тер­де­гі өзге­рі­стер­мен си­паттау
Ком­мен­та­рий­лер
1
2
3
4
5
6
7

5. Бланктік кредиттердің несиелік портфельге қатынасы
Есеп­ті тоқ­сан,  пай­ы­з­бен
Ал­дың­ғы тоқ­сан, пай­ы­з­бен
Банк­тің іш­кі құ­жат­та­рын­да бел­гі­лен­ген ли­мит
Мер­зі­мі 90 (тоқ­сан­нан ) астам күн­ге өт­кен бланк­тік кре­дит­тер­дің үле­сі
Бе­сін­ші са­нат­та­ғы күм­ән­ді және үміт­сіз деп жік­тел­ген бланк­тік кре­дит­тер­дің үле­сі
Банк бас­қар­ма­сы­ның ке­ле­сі тоқ­сан­да­ғы бланк­тік кре­дит­тер­дің неси­е­лік порт­фель­ге қа­ты­на­сын ба­ға­ла­уы
Ко­эф­фи­ци­ент­тің өсуі неме­се тө­мен­де­уі­нің се­беп­те­рі
1
2
3
4
5
6
7
Қабылданған шешімдердің матрицасы
№
Бұ­зу­шы­лық
Бұ­зу­шы­лық­тың туын­да­уы­на әкел­ген се­беп­тер
Бұ­зу­шы­лық­ты жо­ю­ға жа­у­ап­ты бө­лім­ше­лер, тұ­лға­лар
Анық­тал­ған бұ­зу­шы­лық­ты жою бой­ын­ша қа­был­дан­ған ша­ра­лар жө­нін­де ди­рек­тор­лар ке­ңе­сі­нің және (неме­се) бас­қар­ма­ның ше­ші­мі
Банк­ке ке­рі әсе­рі
Стресс-те­сті­лер­дің қо­ры­тындысы бой­ын­ша жос­пар­ла­на­тын ша­ра­лар жө­нін­де­гі ди­рек­тор­лар ке­ңе­сі­нің және(неме­се) бас­қар­ма­ның ше­ші­мі
Бұ­зу­шы­лық­ты жою мер­зі­мі
Қай­та қа­рал­ған мер­зім­дер
Бұ­зу­шы­лық­ты жою кү­ні
Ес­кер­ту
1
2
3
4
5
6
7
8
9
10
11
Кредиттік тәуекелді бағалау матрицасы
Тө­мен
Ор­та­ша
Жо­ға­ры
Кре­дит­тік порт­фель­дің өсу қар­қы­ны жер­гі­лік­ті, ай­мақ­тық және (неме­се) рес­пуб­ли­ка­лық дең­гей­де­гі эко­но­ми­ка­лық және де­мо­гра­фи­я­лық үр­ді­стер­мен, сон­дай-ақ бә­се­ке­ле­стік дең­гей­і­мен қам­та­ма­сыз еті­ле­ді. Өсуі жос­пар­лан­ды.
Кре­дит­тік порт­фель­дің өсу қар­қы­ны жер­гі­лік­ті, ай­мақ­тық және (неме­се) рес­пуб­ли­ка­лық дең­гей­де­гі эко­но­ми­ка­лық және де­мо­гра­фи­я­лық үр­ді­стер­ден, сон­дай-ақ бә­се­ке­ле­стік дең­гей­ден аса­ды. Бел­гі­лі дә­ре­же­де өсуі жос­пар­лан­ба­ған неме­се жос­пар­лан­ған дең­гей­ден асып ке­те­ді.
Кре­дит­тік порт­фель­дің өсу қар­қы­ны жер­гі­лік­ті, ай­мақ­тық және (неме­се) рес­пуб­ли­ка­лық дең­гей­де­гі эко­но­ми­ка­лық және де­мо­гра­фи­я­лық үр­ді­стер­ден, сон­дай-ақ бә­се­ке­ле­стік дең­гей­ден еле­улі дә­ре­же­де аса­ды. Өсуі жос­пар­лан­ба­ған неме­се жос­пар­лан­ған дең­гей­лер ден асып ке­те­ді. Өсуі жа­ңа өнім­дер неме­се қа­ла сыр­тын­да­ғы за­ем­шы­лар бой­ын­ша бай­қа­луы мүм­кін.
Банк кі­рі­сте­рі­нің үл­кен бө­лі­гі кре­дит­тер бой­ын­ша пай­ыз­ға және опе­ра­ци­я­лар бой­ын­ша ко­мис­си­я­лық ақы­лар­ға бай­ла­ны­сты бо­ла­ды, бі­рақ кре­дит­тік порт­фель ше­гін­де­гі кі­рі­стер көз­де­рі әр­та­рап­тан­ды­ры­л­ған.
Банк кі­рі­сте­рі­нің үл­кен бө­лі­гі кре­дит­тер бой­ын­ша пай­ыз­ға және опе­ра­ци­я­лар бой­ын­ша ко­мис­си­я­лық ақы­лар­ға бай­ла­ны­сты бо­ла­ды, бі­рақ кре­дит­тік порт­фель ше­гін­де­гі кі­рі­стер көз­де­рі әр­та­рап­тан­ды­рыл­ма­ған.
Банк кре­дит­тер бой­ын­ша пай­ыз­ға және опе­ра­ци­я­лар бой­ын­ша ко­мис­си­я­лық ақы­лар­ға еле­улі дә­ре­же­де тәу­ел­ді бо­ла­ды.
Банк кі­рі­сті­лік әле­уе­тіне қа­рай, бұ­дан жо­ға­ры тәу­е­ке­лі бар кре­дит­тік өнім­дер­ді көз­де­уі мүм­кін. Кре­дит­тік кі­рі­стер цик­л­дық тренд­тер үшін өте әл­сіз.
Жік­тел­ген кре­дит­тер мен шар­тты мін­дет­те­ме­лер бой­ын­ша ре­зерв­тер мөл­ше­рі­нің жік­тел­ген кре­дит­тер мен неси­е­лік порт­фель­ге қа­ты­на­сы еле­улі бо­лып та­бы­ла­ды.
Жік­тел­ген кре­дит­тер мен шар­тты мін­дет­те­ме­лер бой­ын­ша ре­зерв­тер мөл­ше­рі­нің жік­тел­ген кре­дит­тер мен неси­е­лік порт­фель­ге қа­ты­на­сы ор­та­ша бо­лып та­бы­ла­ды.
Жік­тел­ген кре­дит­тер мен шар­тты мін­дет­те­ме­лер бой­ын­ша ре­зерв­тер мөл­ше­рі­нің жік­тел­ген кре­дит­тер мен неси­е­лік порт­фель­ге қа­ты­на­сы еле­у­сіз бо­лып та­бы­ла­ды.
Пай­ы­здық став­ка­лар тәу­е­кел­ге сәй­кес бел­гі­ле­не­ді, сый­а­қы­лар тең­десті­рі­л­ген.
Кре­дит­тер бой­ын­ша пай­ы­здар тәу­е­кел дә­ре­же­сіне сәй­кес бел­гі­ле­не­ді, бұл рет­те тәу­е­кел ара­сын­да еле­у­сіз сәй­кес­сіз­дік­тер орын ала­ды.
Кре­дит­тер бой­ын­ша пай­ы­здық став­ка­лар бел­гі­лен­ген кез­де тәу­е­кел ес­ке­ріл­мей­ді.
Кре­дит­теу са­я­са­ты ке­пі­л­ге қой­ы­ла­тын кон­сер­ва­тив­ті та­лап­тар­ды қам­ти­ды. Ке­піл­дік­ті ба­ға­лау уақ­ты­лы жүр­гі­зі­ле­ді және жет­кі­лік­ті бо­лып та­бы­ла­ды.
Кре­дит­теу са­я­са­ты ке­пі­л­ге құп­та­у­ға бо­ла­тын та­лап­тар­ды қам­ти­ды. Банк қол­да­на­тын тә­жі­ри­бе осы са­я­сат­тар­дан ор­та­ша ауыт­қу­лар­ға әке­ле­ді. Ке­піл­дік­тің ба­ға­ла­уы жет­кі­лік­сіз бо­лып та­бы­ла­ды неме­се ба­ра­бар емес қор­ғауын көр­се­те­ді.
Ке­піл­дік­ке же­ңіл­де­ті­л­ген та­лап­тар қой­ы­ла­ды, егер са­я­сат кон­сер­ва­тив­ті та­лап­тар­ды қам­ти­тын бол­са, еле­улі ауыт­қу­лар орын ала­ды. Кре­дит бой­ын­ша қам­та­ма­сыз ету жет­кі­лік­сіз бо­лып та­бы­ла­ды, ке­піл­дік­ті ба­ға­лау си­рек жүр­гі­зі­ле­ді неме­се ба­ра­бар емес қор­ғауын көр­се­те­ді.
Кре­дит­тер және (неме­се) ке­піл­дік қам­та­ма­сыз ету жө­нін­де­гі құ­жат­та­ма­да­ғы ауыт­қу­лар азын-аулақ бо­ла­ды  және шы­ғын­дар пай­да бо­лу тәу­е­ке­ліне ба­рын­ша аз әсе­рін тигі­зе­ді.
Кре­дит­тер және (неме­се) ке­піл­дік қам­та­ма­сыз ету жө­нін­де­гі құ­жат­та­ма­да­ғы ауыт­қу­лар дең­гейі ор­та­ша бо­ла­ды, бі­рақ ауыт­қу­лар уақ­ты­лы тү­зе­ті­ле­ді де, әдет­те­гідей банк еле­улі шы­ғын­дар пай­да бо­лу тәу­е­ке­ліне ұшы­ра­май­ды.
Кре­дит­тер және (неме­се) ке­піл­дік қам­та­ма­сыз ету жө­нін­де­гі құ­жат­та­ма­да­ғы ауыт­қу­лар дең­гейі еле­улі бо­ла­ды. Са­я­сат­тан ауыт­қу­лар уақ­ты­лы жой­ыл­май­ды, ал банк жо­ға­ры шы­ғын­дар пай­да бо­лу тәу­е­ке­ліне ұшы­ра­уы мүм­кін.
Банк порт­фе­лі жет­кі­лік­ті дә­ре­же­де әр­та­рап­тан­ды­ры­л­ған және оның ірі шо­ғыр­ла­нуы жоқ. Шо­ғыр­лан­ды­ры­л­ған та­лап­тар­дың әдет­те­гідей өза­ра бай­ла­ны­сы жоқ. Шо­ғыр­ла­ну­лар іш­кі ли­мит­тер­ге сәй­кес ке­ле­ді.
Банк порт­фе­лі­нің азын-аулақ шо­ғыр­ла­нуы бар, бұл рет­те шо­ғыр­ла­ну­лар­дың өза­ра бай­ла­ны­сы жоқ. Шо­ғыр­ла­нуы нор­ма­лар­ға сәй­кес ке­ле­ді, бі­рақ ли­мит­тер­ге жа­қын­да­уы мүм­кін.
Банк порт­фе­лін­де­гі шо­ғыр­ла­ну еле­улі бо­лып та­бы­ла­ды. Осы та­лап­тар бір бі­рі­мен бай­ла­ны­сты бо­луы мүм­кін неме­се порт­фель­де ор­та­ша шо­ғыр­ла­ну бо­луы мүм­кін. Шо­ғыр­ла­ну дең­гейі іш­кі ли­мит­тер­ден аса­ды.
Неси­е­лік порт­фель­ге қа­ты­сты тап­қан және өн­ді­ріп алын­ба­ған пай­ы­здар азын-аулақ.
Неси­е­лік порт­фель­ге қа­ты­сты тап­қан және өн­ді­ріп алын­ба­ған пай­ы­здар ор­та­ша.
Неси­е­лік порт­фель­ге қа­ты­сты тап­қан және өн­ді­ріп алын­ба­ған пай­ы­здар еле­улі.
Про­бле­ма­лық және үміт­сіз кре­дит­тер­ді про­ви­зи­я­лар­мен (ре­зерв­тер­мен) жа­бу дең­гейі жо­ға­ры. Про­ви­зи­я­лар бой­ын­ша шы­ғы­стар тұ­рақ­ты.
Про­бле­ма­лық және үміт­сіз кре­дит­тер­ді про­ви­зи­я­лар­мен (ре­зерв­тер­мен) жа­бу дең­гейі ор­та­ша, бі­рақ про­ви­зи­я­лар бой­ын­ша шы­ғы­стар­ды ұл­ғай­ту қа­жет бо­луы мүм­кін.
Про­бле­ма­лық және үміт­сіз кре­дит­тер­ді про­ви­зи­я­лар­мен (ре­зерв­тер­мен) жа­бу дең­гейі тө­мен. Кре­дит­тер бой­ын­ша шы­ғын­дар­ды жа­бу үшін жет­кі­лік­ті дең­гей­ін қам­та­ма­сыз ету үшін ар­найы про­ви­зи­я­лар құ­ру қа­жет бо­луы мүм­кін.
Тоқ­сан­да­ғы және бір жы­л­ғы кі­рі­стер кре­дит­тік шы­ғын­дар­дан (үміт­сіз кре­дит­тер­ден) көп ар­тық.
Кі­рі­стер есе­бі­нен та­за кре­дит­тік шы­ғын­дар­ды (үміт­сіз кре­дит­тер­ді) жа­бу ор­та­ша бо­лып та­бы­ла­ды. Жыл сай­ын­ғы кі­рі­стер те­пе-тең жа­бу­ды қам­та­ма­сыз ете­ді, бі­рақ тоқ­сан­дық жа­бу ша­ма­лы ши­е­ле­ні­су­ші­лік­ті көр­се­те­ді.
Кі­рі­стер есе­бі­нен та­за кре­дит­тік шы­ғын­дар­ды (үміт­сіз кре­дит­тер­ді) жа­бу тө­мен бо­лып та­бы­ла­ды. Тоқ­сан­дық және жыл­дық кі­рі­стер ба­рын­ша аз неме­се ба­ра­бар емес жа­бу­ды қам­та­ма­сыз ете­ді.
Банк­тің неси­е­лік порт­фе­лін­де мер­зі­мі өт­кен бе­ре­шек 90 (тоқ­сан) күн­ді құ­рай­тын кре­дит­тер­дің дең­гейі тө­мен, үр­ді­сі тұ­рақ­ты.
Банк­тің неси­е­лік порт­фе­лін­де мер­зі­мі өт­кен бе­ре­шек 90 (тоқ­сан) күн­ді құ­рай­тын кре­дит­тер­дің дең­гейі ор­та­ша, үр­ді­сі тұ­рақ­ты неме­се ша­ма­лы өсіп ке­ле­ді.
Банк­тің неси­е­лік порт­фе­лін­де мер­зі­мі өт­кен бе­ре­шек 90 (тоқ­сан) күн­ді құ­рай­тын кре­дит­тер­дің дең­гейі жо­ға­ры неме­се ор­та­ша, бұл рет­те үр­ді­сі тез өсіп ке­ле­ді. Дең­гейі банк­пен бел­гі­лен­ген ли­мит­тен аса­ды.
Банк­тің неси­е­лік порт­фе­лін­де­гі жұ­мыс іс­те­мей­тін кре­дит­тер­дің дең­гейі тө­мен, үр­ді­сі тұ­рақ­ты.
Банк­тің неси­е­лік порт­фе­лін­де­гі жұ­мыс іс­те­мей­тін кре­дит­тер­дің дең­гейі ор­та­ша, үр­ді­сі тұ­рақ­ты неме­се ша­ма­лы өсіп ке­ле­ді.
Банк­тің неси­е­лік порт­фе­лін­де­гі жұ­мыс іс­те­мей­тін кре­дит­тер­дің дең­гейі жо­ға­ры неме­се ор­та­ша, үр­ді­сі тез өсіп ке­ле­ді.
Жік­тел­ген кре­дит­тер кре­дит­тер­дің және ка­пи­тал­дың тө­мен пай­ы­зын құ­рай­ды және са­нат­тар­дың ең на­ша­ры­на (күм­ән­ді неме­се үміт­сіз) қай­та жік­тел­мей­ді.
Жік­тел­ген кре­дит­тер кре­дит­тер­дің және ка­пи­тал­дың ор­та­ша пай­ы­зын құ­рай­ды және са­нат­тар­дың ең на­ша­ры­на (күм­ән­ді неме­се үміт­сіз) қай­та жік­тел­мей­ді.
Жік­тел­ген кре­дит­тер кре­дит­тер­дің және ка­пи­тал­дың жо­ға­ры пай­ы­зын неме­се кре­дит­тер­дің және ка­пи­тал­дың ор­та­ша пай­ы­зын құ­рай­ды, бұл рет­те үр­ді­стер тез кө­те­рі­ле­ді неме­се кре­дит­тер са­нат­тар­дың ең на­ша­ры­на (күм­ән­ді неме­се үміт­сіз) қай­та жік­те­ле­ді.
Үміт­сіз кре­дит­тер мөл­ше­рі­нің неси­е­лік порт­фель­ге ара қа­ты­на­сы тө­мен бо­лып та­бы­ла­ды.
Үміт­сіз кре­дит­тер мөл­ше­рі­нің неси­е­лік порт­фель­ге ара қа­ты­на­сы ор­та­ша бо­лып та­бы­ла­ды.
Үміт­сіз кре­дит­тер мөл­ше­рі­нің неси­е­лік порт­фель­ге ара қа­ты­на­сы жо­ға­ры бо­лып та­бы­ла­ды.
Банк­тің кре­дит­тер­ді қай­та жік­теу (мер­зі­мі бой­ын­ша, мер­зі­мін ұзар­ту, қай­та қар­жы­лан­ды­ру) тә­жі­ри­бе­сі көр­се­ті­л­ген про­бле­ма­лық кре­дит­тер­дің, мер­зі­мі өт­кен кре­дит­тер­дің, жұ­мыс іс­те­мей­тін кре­дит­тер­дің және шы­ғын­дар көр­сет­кіш­те­рі­нің нақ­ты­лы­лы­ғы мен транс­па­рент­ті­гі алаң­да­ту­шы­лық­ты ту­ғы­з­бай­ды не ша­ма­лы ға­на алаң­да­та­ды.
Банк­тің кре­дит­тер­ді қай­та жік­теу (мер­зі­мі бой­ын­ша, мер­зі­мін ұзар­ту, қай­та қар­жы­лан­ды­ру) тә­жі­ри­бе­сі көр­се­ті­л­ген про­бле­ма­лық кре­дит­тер­дің, мер­зі­мі өт­кен кре­дит­тер­дің, жұ­мыс іс­те­мей­тін кре­дит­тер­дің және шы­ғын­дар көр­сет­кіш­те­рі­нің нақ­ты­лы­лы­ғы мен транс­па­рент­ті­гіне қа­ты­сты  ша­ма­лы алаң­да­ту­шы­лық­ты ту­ғы­за­ды.
Банк­тің кре­дит­тер­ді қай­та жік­теу (мер­зі­мі бой­ын­ша, мер­зі­мін ұзар­ту, қай­та қар­жы­лан­ды­ру) тә­жі­ри­бе­сі көр­се­ті­л­ген про­бле­ма­лық кре­дит­тер­дің, мер­зі­мі өт­кен кре­дит­тер­дің, жұ­мыс іс­те­мей­тін кре­дит­тер­дің және шы­ғын­дар көр­сет­кіш­те­рі­нің нақ­ты­лы­лы­ғы мен транс­па­рент­ті­гіне қа­ты­сты  еле­улі алаң­да­ту­шы­лық­ты ту­ғы­за­ды.
Кредиттік тәуекелді бақылау матрицасы
Про­цес­сті ұй­ым­да­сты­ру эле­мент­те­рі
Кү­ш­ті
Қа­был­да­у­ға бо­ла­тын
Әл­сіз
Кре­дит­тік тәу­е­кел­ді бас­қа­ру са­ла­сын­да­ғы стра­те­ги­я­ны, са­я­сат­ты және іш­кі құ­жат­тар­ды әзір­леу (қай­та өң­деу)
Стра­те­ги­я­лық және (неме­се) биз­нес-жос­пар­лар банк­тің тәу­е­кел­ге кон­сер­ва­тив­ті тә­бе­тіне сәй­кес кел­ті­рі­ле­ді және кре­дит­тер­дің са­па­сы бой­ын­ша ба­ғыт­тар­дың, өсу мақ­сат­та­ры­ның және кі­рі­сті­лі­гі­нің ара­сын­да ти­іс­ті ба­лан­сты қам­та­ма­сыз ете­ді. Жа­ңа өнім­дер мен ба­ста­ма­лар­ды ен­гі­зу про­цес­сте­рі олар ен­гі­зі­л­ген­ге дей­ін пы­сық­тал­ған, те­сті­лен­ген және бе­кі­ті­л­ген.
Стра­те­ги­я­лық және (неме­се) биз­нес–жос­пар­лар банк­тің тәу­е­кел­дер­ге ор­та­ша тә­бе­тіне сәй­кес кел­ті­рі­ле­ді. Кі­ріс алу­ға ұм­ты­лу ша­ма­лы жо­ға­ры тәу­е­ке­лі бар мәмі­ле­лер­ге әке­луі мүм­кін. Жал­пы кре­дит­тер са­па­сы бой­ын­ша ба­ғыт­тар­дың, өсу мақ­сат­та­ры­ның және кі­рі­сті­лі­гі­нің ара­сын­да ти­іс­ті ба­лан­сы бар. Жа­ңа өнім­дер мен ба­ста­ма­лар жет­кі­лік­ті те­сті­ле­у­сіз ен­гі­зі­луі мүм­кін, бі­рақ тәу­е­кел­дер жақ­сы сәй­кесте­не­ді.
Стра­те­ги­я­лық және (неме­се) биз­нес-жос­пар­лар тәу­е­кел­дер­дің шек­тен тыс дең­гей­ле­рін қа­был­да­у­ға ық­пал ете­ді. Қыз­ме­тін жос­пар­лған кез­де кі­рі­стер­ге ұм­ты­лу ба­сым бо­ла­ды. Банк ал­дын ала жет­кі­лік­ті са­рап­та­ма жа­са­ма­стан жа­ңа өнім­дер­мен және ба­ста­ма­лар­мен ай­на­лы­са­ды.
Кре­дит­тік са­я­сат
Кре­дит­тік са­я­сат банк­тің кре­дит­теу са­ла­сын­да­ғы стра­те­ги­я­ны, қа­был­да­у­ға бо­ла­тын тәу­е­кел­дер­ді дең­гей­ін, сон­дай-ақ кре­дит­тер­ді бе­ру және ма­құл­дау және тәу­е­кел­дер­ді таң­дау ста­дарт­та­рын анық­тай­ды.
Са­я­сат­та­ры негі­зін­де ба­ра­бар ке­ле­ді. Кей­бір ба­ғыт­тар­да са­я­сат­тың және рә­сім­де­рі­нің же­тіл­ді­ру қа­жет бо­луы мүм­кін, бі­рақ жал­пы­ла­ма же­тіл­ді­ру сы­ни бо­лып та­был­май­ды
Са­я­сат­та­рын­да кей­бір кем­ші­лік­тер бар және бір неме­се бір­не­ше ба­ғыт­та же­тіл­ді­ру­ді та­лап ете­ді.
Порт­фель­ге, тәу­е­кел­ге тө­зім­ді­лік­ке, сон­дай-ақ кре­дит­тер­ді бе­ру/ма­құл­дау са­я­са­ты­на және тәу­е­кел­дер­ді таң­да­у­ға қа­ты­сты мін­дет­тер­ді ба­ра­бар орын­дау үшін са­я­сат­та­ры жет­кі­лік­ті дә­ре­же нақ­ты бо­лып та­был­май­ды.
Ди­рек­тор­лар ке­ңе­сі мен Бас­қар­ма
Бас­қар­ма кре­дит­тік тәу­е­кел­ді, оның ішін­де банк­тің ба­лан­стан тыс бап­та­ры бой­ын­ша тәу­е­кел­дер­ді шұ­ғыл анық­тай­ды және ба­қы­лай­ды.
Банк­тің ди­рек­тор­лар ке­ңе­сі мен Бас­қар­ма­сы тәу­е­кел­ді бас­қа­ру­ға бел­сен­ді қа­ты­са­ды және ті­сті іш­кі са­я­сат­тар­дың және про­це­ду­ра­лар­дың бо­луын қам­та­ма­сыз ете­ді, ди­рек­тор­лар ке­ңе­сі олар­ды тү­сі­ніп, тал­дай­ды және бе­кі­те­ді.
Жал­пы ди­рек­тор­лар ке­ңе­сі мен бас­қар­ма кре­дит­тік тәу­е­кел­дің мо­ни­то­рин­гі мен ба­қы­ла­уды ба­ра­бар жүр­гі­зе­ді, ти­іс­ті са­я­сат­тар мен про­це­ду­ра­лар­ды бе­кі­те­ді.
Бас­қар­ма ти­ім­ді жұ­мыс іс­тей­ді, әре­кет ете­ді және кре­дит­тік тәу­е­кел­дер­ді, оның ішін­де ба­лан­стан тыс бап­тар бой­ын­ша туын­дай­тын тәу­е­кел­дер­ді анық­тай­ды. Ди­рек­тор­лар ке­ңе­сі мен бас­қар­ма қыз­ме­т­ін­де кре­дит­тік тәу­е­кел­ді бас­қа­ру­ға қа­ты­сты кей­бір кем­ші­лік­тер бай­қа­ла­ды, бұл про­бле­ма­лар мой­ын­да­ла­ды және ше­ші­ле­ді.
Ди­рек­тор­лар ке­ңе­сі мен бас­қар­ма кре­дит­тік тәу­е­кел­ді, оның ішін­де банк­тің ба­лан­стан тыс бап­та­ры бой­ын­ша туын­дай­тын тәу­е­кел­дер­ді бас­қа­ру­дың қа­на­ғат­та­нар­лық про­це­сі­нің бо­луын қам­та­ма­сыз ет­пей­ді. Кре­дит­тік тәу­е­кел­ді бас­қа­ру са­я­са­ты мен про­це­ду­ра­ла­ры ба­ра­бар бо­лып та­был­май­ды, банк бас­қар­ма­сы бұл кем­ші­лік­тер­ді жо­ю­ға қа­бі­лет­ті­лі­гін та­ныт­пай­ды.
Кре­дит­тік ко­ми­тет
Бас­қар­ма банк­тің қыз­ме­тін ти­ім­ді бас­қа­ра­ды. Кре­дит­тік ко­ми­тет­тің мү­ше­ле­рі, кре­дит­тік офи­цер­лер­дің қа­был­да­на­тын тәу­е­кел­дер­ді ти­ім­ді бас­қа­ру үшін жет­кі­лік­ті бі­лі­мі бар. Жа­у­ап­кер­ші­лік және есеп бе­ру са­ла­сы бө­лін­ген, бұ­зу­шы­лық­тар болған жағ­дай­да тү­зе­ту ша­ра­ла­ры қа­был­да­на­ды.
Бас­қар­ма қа­был­да­на­тын тәу­е­кел­ді ба­ра­бар бас­қа­ра­ды, бі­рақ бір неме­се бір­не­ше ба­ғыт­та жақ­сар­ту­ға же­ту­ге бо­ла­ды. Кре­дит­тік ко­ми­тет мү­ше­ле­рі­нің, кре­дит­тік офи­цер­лер­дің жал­пы қа­был­да­на­тын тәу­е­кел­дер­ді ти­ім­ді бас­қа­ру үшін қа­жет­ті бі­лім­де­рі бар, бі­рақ бір неме­се бір­не­ше ба­ғыт бой­ын­ша қо­сым­ша бі­лім қа­жет бо­луы мүм­кін.
Мін­дет­тер мен есеп бе­ру­ге қа­ты­сты нақ­ты­лау та­лап еті­луі мүм­кін. Жал­пы бұ­зу­шы­лық­тар болған жағ­дай­да тү­зе­ту ша­ра­ла­ры қа­был­да­на­ды.
Бас­қар­ма банк қыз­ме­тін ба­ра­бар бас­қар­май­ды. Кре­дит­тік ко­ми­тет мү­ше­ле­рі­нің, кре­дит­тік офи­цер­лер­дің қа­был­да­на­тын тәу­е­кел­дер­ді ти­ім­ді бас­қа­ру үшін бі­лі­мі және (неме­се) тә­жі­ри­бе­сі жет­кі­лік­сіз. Жа­у­ап­кер­ші­лік пен есеп бе­ру же­лі­сі нақ­ты емес бо­луы мүм­кін. Се­беп­тер­ді, про­бле­ма­лар­ды ше­шу үшін тү­зе­ту ша­ра­ла­ры жет­кі­лік­сіз бо­лып та­бы­ла­ды.
Банк­те­гі кре­дит­тік тәу­е­кел­ді ба­ға­лау, мо­ни­то­ринг жүр­гі­зу және ба­қы­лау са­ла­сын­да­ғы банк­тің про­це­ду­ра­ла­ры
Са­я­сат­та және іле­спе­лі іш­кі құ­жат­тар­да си­паттал­ған қол­да­ны­ла­тын кре­дит­тік тәу­е­кел­ді бас­қа­ру әді­сте­ме­ле­рі­нің және про­цес­сте­рі­нің ба­ра­бар­лы­ғы­на тұ­рақ­ты негіз­де тал­дау жүр­гі­зі­ле­ді. Бас­қар­ма банк­тің кре­дит­тік порт­фе­лі са­па­сын­да­ғы жа­ғым­сыз үр­ді­стер­ді, оның ішін­де на­рық­тық жағ­дай­лар­дың өзге­руі сал­да­ры­нан бо­лып тұ­ра­тын жа­ғым­сыз үр­ді­стер­ді анық­тай­ды және шұ­ғыл әре­кет ете­ді.
Бас­қар­ма банк­тің кре­дит­тік қыз­ме­т­ін­де­гі кез кел­ген еле­улі ауыт­қу­лар ту­ра­лы ақ­па­рат­ты ди­рек­тор­лар ке­ңе­сіне уақ­ты­лы және жет­кі­лік­ті етіп ұсы­на­ды.
Анық­тал­ған ауыт­қу­ды жою үшін қа­был­да­на­тын іс-ша­ра­лар ти­ім­ді бо­лып та­бы­ла­ды және осы ауыт­қу­дың банк­тің қар­жы­лық тұ­рақ­ты­лы­ғы­на ке­рі әсе­рін тө­мен­де­ту­ге ба­ғыт­тал­ған.
Бас­қар­ма­ның кре­дит­тік порт­фель­дің са­па­сын­да­ғы жа­ғым­сыз үр­ді­сте­рін анық­тау және бел­гі­лер­ге, оның ішін­де на­рық­тық жағ­дай­лар­дың өзге­руі сал­да­ры­нан туын­да­ған бел­гі­лер­ге ба­ра­бар әре­кет ету үшін ба­ра­бар жүй­е­сі бар.
Ди­рек­тор­лар ке­ңе­сіне бе­рі­ле­тін кез кел­ген еле­улі ауыт­қу­лар жө­нін­де­гі ақ­па­рат банк­тің қар­жы­лық тұ­рақ­ты­лы­ғын қол­дау үшін қа­на­ғат­та­нар­лық және ти­ім­ді бо­лып та­бы­ла­ды. Анық­тал­ған ауыт­қу­ды жою үшін қа­был­да­на­тын іс-ша­ра­лар ба­ра­бар бо­лып та­бы­ла­ды, бі­рақ кей­бір же­тіл­ді­ру­ді және ди­рек­тор­лар ке­ңе­сі мен бас­қар­ма­ның та­ра­пы­нан ба­қы­ла­уды та­лап ете­тін жақ­та­ры бар.
Бас­қар­ма кре­дит­тік порт­фель са­па­сын­да пай­да болған жа­ғым­сыз үр­ді­стер­ге ба­ра­бар әр­кет ет­пей­ді. Ди­рек­тор­лар ке­ңе­сі кре­дит­тік порт­фель са­па­сын­да­ғы жа­ғым­сыз үр­ді­стер­ге мо­ни­то­ринг жүр­гі­зу­ді және ба­ра­бар ба­қы­ла­уды жү­зе­ге асы­ру­ға мүм­кін­дік бе­ре­тін жет­кі­лік­ті ақ­па­рат­ты ал­май­ды. Анық­тал­ған ауыт­қу­ды жою үшін қа­был­да­на­тын іс-ша­ра­лар ти­ім­сіз бо­лып та­бы­ла­ды, ди­рек­тор­лар ке­ңе­сі мен бас­қар­ма про­бле­ма­лар­ды ше­шу­де қа­бі­лет­сіз­ді­гін та­ныт­ты.
Кре­дит­тер­ді бе­ру және ма­құл­дау са­я­са­ты
Банк же­ке де, жиын­тығ­ын­да порт­фель дең­гей­ін­де де кре­дит­тер­ді бе­ру және ма­құл­дау са­я­са­ты­нан еле­улі ауыт­қу­ла­рын ти­ім­ді анық­тап, қа­да­ға­лай­ды және ол ту­ра­лы есеп бе­ре­ді.
Бел­гі­лен­ген са­я­сат­тар мен про­це­ду­ра­лар­дан ша­ма­лы ға­на ауыт­қу­лар бай­қа­ла­ды.
Банк әр­бір за­ем бой­ын­ша же­ке кре­дит­тер­ді бе­ру және ма­құл­дау са­са­ты­нан еле­улі ауыт­қу­лар­ды анық­тай­ды, қа­да­ға­лай­ды және олар ту­ра­лы есеп бе­ре­ді.
Кем­ші­лік­тер ара­сын­да тұ­рақ­ты ауыт­қу­лар неме­се бел­гі­лен­ген са­я­сат пен про­це­ду­ра­лар­ды орын­да­у­ға қа­бі­лет­сіз бо­луы мүм­кін, со­ның сал­да­ры­нан банк үшін жа­ғы­мысыз сал­да­рын туын­да­туы мүм­кін.
Банк са­я­сат­тан еле­улі ауыт­қу­ла­рын рас­тай­ды, бі­рақ олар бой­ын­ша же­ке негіз­де неме­се жиын­тығ­ын­да порт­фель дең­гей­ін­де есеп бер­мей­ді, және (неме­се) олар­дың порт­фель са­па­сы­на ық­па­лын тал­да­май­ды
Кре­дит­тік тал­дау
Кре­дит­ті тал­дау кре­дит­ті бе­ру сәтіне де, оны бе­кіт­кен­нен кей­ін де ег­жей-тег­жей­лі және уақ­ты­лы бо­лып та­бы­ла­ды.
Кре­дитт­тік тал­дау ти­ісін­ше негіз­гі тәу­е­кел­дер­ді анық­тап, ың­ғай­лы мер­зім­де жүр­гі­зі­ле­ді.
Бі­рақ кре­дит­тер­ді бе­кіт­кен­нен кей­ін тәу­е­кел­дер­ді ба­ға­лау жө­нін­де­гі жұ­мысты кү­шей­ту­ді та­лап ете­ді.
Кре­дит­тік тал­дау жет­кі­лік­сіз, негіз­гі тәу­е­кел­дер ба­ра­бар есеп­ке алын­бай­ды. Кре­дит­тік де­ректер уақ­ты­лы тек­се­ріл­мей­ді.
Кре­дит­тік тәу­е­кел­ді ба­ға­лау ке­зін­де пай­да­ла­ны­ла­тын мо­дель­дер.
Тәу­е­кел­дер­ді ба­ға­ла­удың, сон­дай-ақ про­бле­ма­лық кре­дит­тер­ді анық­та­удың іш­кі мо­дель­де­рі нақ­ты және уақ­ты­лы бо­лып та­бы­ла­ды. Іш­кі мо­дель­дер кре­дит­тік тәу­е­кел­ді, про­бле­ма­лық тәу­е­кел­дер бой­ын­ша да, рей­тинг ал­ған кре­дит­тер бой­ын­ша да са­па­сы бой­ын­ша бө­ле­ді.
Қол­да­ны­ла­тын мо­дель ха­лы­қа­ра­лық тә­жі­ри­бе­ні, жа­ңа­дан анық­тал­ған заң­ды­лық­ты ес­ке­ре оты­рып, үне­мі же­тіл­ді­рі­ле­ді.
Банк ли­мит­тер­ді за­ем­шы­лар­дың іш­кі рей­тин­гі­ле­рін ес­ке­ре оты­рып, ке­зең ке­зе­ңі­мен қай­та қа­рай­ды. Банк­пен жүр­гі­зі­ле­тін опе­ра­ци­я­лар­ға бел­гі­лен­ген ли­мит­тер­ді және шек­те­улер­ді ба­қы­лау про­це­ду­ра­ла­ры нақ­ты бел­гі­лен­ген.
Тәу­е­кел­дер­ді ба­ға­ла­удың, сон­дай-ақ про­бле­ма­лық кре­дит­тер­ді анық­та­удың іш­кі мо­дель­де­рі ба­ра­бар бо­лып та­бы­ла­ды. Бір неме­се бір­не­ше ба­ғы­ты жақ­сар­ту­ды та­лап ете­ді, де­ген­мен, іш­кі мо­дель­дер про­бле­ма­лық кре­дит­тер­ді және са­па­сы­ның на­шар­ла­уы бай­қа­ла­тын кре­дит­тер­ді ба­ра­бар анық­тай­ды. Ер­те­рек ал­дын алу­ды қам­та­ма­сыз ету үшін рей­тинг бө­лу ая­сын ке­ңей­ту: тәу­е­кел­дер­ді ба­ға­лау негі­зін­де ба­ға бел­гі­леу неме­се ка­пи­тал­ды бө­лу қа­жет бо­луы мүм­кін. Мо­дель на­рық­тық жағ­дай­ға және банк­тің жағ­дай­ы­на ба­ра­бар ке­лу­іне жүй­е­лі қай­та қа­ра­ла­ды және қа­жет болған жағ­дай­да тү­зе­ті­ле­ді.
Банк­пен жүр­гі­зі­ле­тін опе­ра­ци­я­лар­ға ли­мит­тер мен шек­те­улер­ді қай­та қа­рау жүй­е­лі түр­де жү­зе­ге асы­ры­ла­ды.
Тәу­е­кел­дер­ді ба­ға­лау, сон­дай-ақ про­бле­ма­лық кре­дит­тер­ді анық­та­удың іш­кі мо­дель­де­рі жет­кі­лік­сіз бо­лып та­бы­ла­ды және же­тіл­ді­ру­ді та­лап ете­ді. Про­бле­ма­лық кре­дит­тер ба­ра­бар анық­тал­мауы мүм­кін, тәу­е­кел­ді көр­се­ту­де бұр­ма­ла­ну мүм­кін­ді­гі бар. Ер­те­рек ал­дын алу (кре­дит­тер бой­ын­ша став­ка­лар­ды бел­гі­леу, кре­дит­тер бой­ын­ша про­ви­зи­я­лар­ды (ре­зерв­тер­ді) құ­ру, ка­пи­тал­ды бө­лу) мақ­са­ты неме­се өзге мақ­сат үшін рей­тин­гі бар кре­дит­тер бой­ын­ша тәу­е­кел­ді бө­лу үшін рей­тинг­тер­ді бө­лі­сті­ру жет­кі­лік­сіз. Бұл мо­дель­дер қа­жет­ті­лі­гіне қа­рай қол­да­ны­ла­ды.
Бас­қа­ру және іш­кі ба­қы­лау үшін қол­да­ны­ла­тын ақ­па­рат.
Бас­қа­ру ақ­па­рат жүй­е­сі кре­дит­тік порт­фель жө­нін­де ба­ра және уақ­ты­лы ақ­па­рат­ты бе­ре­ді. Ди­рек­тор­лар ке­ңе­сі және бас­қар­ма банк­те­гі кре­дит­тік тәу­е­кел­дің кес­кі­нін тал­дау және тү­сі­ну үшін ти­іс­ті есеп­ті­лік­ті ала­ды. Бас­қа­ру ақ­па­рат жүй­е­сі ауыт­қу­лар жө­нін­де­гі есеп­ті­лік­ті жа­сау бой­ын­ша жұ­мысты же­ңіл­де­те­ді.
Бас­қа­ру ақ­па­рат жүй­е­сі бір неме­се бір­не­ше ба­ғыт­та ша­ма­лы же­тіл­ді­ру­ді қа­жет етуі мүм­кін, бі­рақ ди­рек­тор­лар ке­ңе­сі мен бас­қар­ма жал­пы банк­те­гі кре­дит­тік тәу­е­ке­лі­нің кес­кі­нін тал­дау және тү­сі­ну үшін ти­іс­ті есеп­ті­лік­ті ала­ды.
Бас­қа­ру ақ­па­рат жүй­е­сі ауыт­қу­лар жө­нін­де­гі есеп­ті­лік­ті жа­сау бой­ын­ша жұ­мысты же­ңіл­де­те­ді, ал оның ин­фра­құ­ры­лы­мы ар­найы (стан­дарт­ты емес) сұ­ра­ту­лар­ды уақ­ты­лы қам­та­ма­сыз ету­ге мүм­кін­дік бе­ре­ді.
Бас­қа­ру ақ­па­рат жүй­е­сі­нің на­зар ауда­ру­ды та­лап ете­тін кем­ші­лік­те­рі бар. Ұсы­ны­ла­тын ақ­па­рат­тың ба­ра­бар­лы­ғы және (неме­се) уақ­ты­лы­лы­ғы жет­кі­лік­сіз бо­луы мүм­кін. Порт­фель­дік тәу­е­кел ту­ра­лы ақ­па­рат то­лық бол­мауы мүм­кін. Нәти­же­сі ре­т­ін­де, ди­рек­тор­лар ке­ңе­сі мен бас­қар­ма банк­те­гі кре­дит­тік тәу­е­ке­лі­нің кес­кі­нін тал­дау және тү­сі­ну үшін ти­іс­ті және жет­кі­лік­ті ақ­па­рат­ты ал­мауы мүм­кін. Ауыт­қу­лар ту­ра­лы есеп­ті­лік же­тіл­ді­ру­ді қа­жет ете­ді. Бас­қа­ру ақ­па­рат жүй­е­сі ар­найы (стан­дарт­ты емес) сұ­ра­ту­лар­ды уақ­ты­лы қам­та­ма­сыз ет­пеу мүм­кін.
Порт­фель­ді әр­та­рап­тан­ды­ру
Әр­та­рап­тан­ды­ру­ды бас­қа­ру бел­сен­ді және ти­ім­ді. Шо­ғыр­лан­ды­ру бой­ын­ша ли­мит­тер қа­был­да­у­ға бо­ла­тын дең­гей­лер­де бел­гі­ле­не­ді. Банк тәу­е­кел­дер­дің шо­ғыр­ла­нуын анық­тай­ды және олар бой­ын­ша бой­ын­ша есеп­ті­лік­ті бе­ре­ді және тәу­е­кел­ді шек­теу, қы­сқар­ту неме­се өзге­ше тө­мен­де­ту бой­ын­ша ша­ра­лар қа­был­дай­ды.
Әр­та­рап­тан­ды­ру­ды бас­қа­ру же­тіл­ді­ру­ді қа­жет етуі мүм­кін, бі­рақ ба­ра­бар бо­лып та­бы­ла­ды. Тәу­е­кел­дер­дің шо­ғыр­ла­нуы анық­та­лып, есеп­тер­де көр­се­ті­ле­ді, бі­рақ ли­мит­тер­ге неме­се өзге шек­ті мән­де­ріне жет­пе­уі мүм­кін. Бас­қар­ма же­ке­ле­ген за­ем­дар дең­гей­ін­де шо­ғыр­ла­ну­ды шек­теу неме­се тө­мен­де­ту бой­ын­ша ша­ра­лар қа­был­дай­ды, бі­рақ порт­фель дең­гей­ін­де шар­лар бол­мауы мүм­кін.
Әр­та­рап­тан­ды­ру­ды бас­қа­ру бел­сен­ді емес неме­се жоқ. Банк, тәу­е­кел­дер­дің шо­ғыр­ла­нуын анық­та­мауы мүм­кін, неме­се олар­ды анық­тай­ды, бі­рақ ба­ра­бар емес ша­ра­лар­ды қа­был­дай­ды неме­се тәу­е­кел­ді шек­теу неме­се тө­мен­де­ту бой­ын­ша ша­ра­лар­ды қа­был­да­май­ды. Бас­қар­ма тәу­е­кел­дер­дің ара­сын­да­ғы бай­ла­ны­сты тү­сін­бей­ді. Шо­ғыр­ла­ну ли­мит­те­рі, олар бар болған жағ­дай­да бұ­зы­ла­ды не олар­ды өсі­ру жа­ғы­на қай­та қа­ра­ла­ды.
Күт­пе­ген жағ­дай­лар туын­да­ған­да­ғы іс-әре­кет жос­па­ры
Күт­пе­ген жағ­дай­лар туын­да­ған­да­ғы іс-әре­кет жос­па­ры әзір­лен­ген және ти­ім­ді бо­лып та­бы­ла­ды. Жос­пар­да дағ­да­ры­сты бас­қа­ру­дың ақы­л­ға сый­ым­ды бо­лжам­дар­ды, сце­на­рий­лер­ді және жос­пар­ла­уды қам­ти­ды, сон­дай-ақ банк­тің қо­сым­ша ре­сур­стар­ға қа­жет­ті­лі­гін ес­ке­ре­ді.
Күт­пе­ген жағ­дай­лар туын­да­ған­да­ғы іс-әре­кет жос­па­ры ба­ра­бар бо­лып та­бы­ла­ды. Ағым­да­ғы жағ­дай­ға сәй­кес ке­ле­ді, қа­жет­ті мә­се­ле­лер­ді ше­шу про­це­ду­ра­ла­рын ре­гла­мент­тей­ді және жағ­дай­дың сце­на­рий­ін тал­да­уды қо­са ал­ған­да бө­лік­те­рі­нің ба­ра­бар дең­гей­ін қам­ти­ды. Жос­пар кей­бір ба­ғыт­тар бой­ын­ша же­тіл­ді­ру­ді та­лап етуі мүм­кін.
Күт­пе­ген жағ­дай­лар туын­да­ған­да­ғы іс-әре­кет жос­па­ры ба­ра­бар емес неме­се жоқ. Жос­пар бо­луы мүм­кін, бі­рақ банк­тің қо­сым­шар ре­сур­стар­ға қа­жет­ті­лі­гін ес­кер­меу мүм­кін, осы­ған бай­ла­ны­сты ба­ра­бар емес бо­лып та­бы­ла­ды. Жос­пар­да дағ­да­рыс жағ­дай­ын­да қа­ра­жат­тың мақ­сат­қа лай­ық­ты пай­да­ла­нуы неме­се оның бо­луы ес­ке­ріл­ме­уі мүм­кін.
Іш­кі аудит қыз­ме­ті
Іш­кі аудит қыз­ме­ті ке­зең ке­зе­ңі­мен кре­дит­тік тәу­е­кел­ді бас­қа­ру про­це­сте­рі­нің, олар­дың кре­дит­тік са­я­сат­тар­ға және про­це­ду­ра­лар­ға сәй­кес ке­лу­ін қам­та­ма­сыз ету мақ­са­тын­да іш­кі тек­се­ру­ін жүр­гі­зе­ді, кре­дит­тік бас­қа­ру, іш­кі кре­дит­тік рей­тинг жүй­е­сі­нің нақ­ты­лы­лы­ғын, сон­дай-ақ кре­дит­тер­дің мо­ни­то­рин­гі тәр­ті­бін анық­тау про­це­сін ба­ға­лай­ды.
Тек­се­ру қо­ры­тын­ды­ла­ры кре­дит­тік тәу­е­кел­ді бас­қа­ру про­цес­сін­де, іш­кі ере­же мен про­це­ду­ра­лар­да осал жер­ле­рін анық­тау үшін, сон­дай-ақ са­я­сат­тар­дан, про­це­ду­ра­лар­дан және ли­мит­тер­ден ауыт­қу­лар мен ерекше­лік­тер­ді анық­тау үшін қол­да­ны­ла­ды.
Іш­кі аудит қыз­ме­ті ке­зең ке­зе­ңі­мен және ішін ара кре­дит­тік тәу­е­кел­ді бас­қа­ру жө­нін­де­гі са­я­сат­та си­паттал­ған про­цес­стер­дің іш­кі тек­се­ру­ле­рін жүр­гі­зе­ді.
Тек­се­ру қо­ры­тын­ды­ла­ры кре­дит­тік тәу­е­кел­ді бас­қа­ру про­цес­сін­де, іш­кі ере­же мен про­це­ду­ра­лар­да осал жер­ле­рін анық­тау үшін, сон­дай-ақ са­я­сат­тар­дан, про­це­ду­ра­лар­дан және ли­мит­тер­ден ауыт­қу­лар мен ерекше­лік­тер­ді анық­тау үшін қол­да­ны­ла­ды.
Іш­кі аудит қыз­ме­ті банк опе­ра­ци­я­ла­рын жүр­гіз­ген кез­де қол­да­ны­с­та­ғы Қа­зақ­стан Рес­пуб­ли­ка­сы заң­на­ма­сы­ның та­лап­та­рын, оның ішін­де уәкі­лет­ті ор­ган­ның нор­ма­тив­тік құқық­тық ак­ті­ле­рі­нің, оның ішін­де кре­дит­тік тәу­е­кел­дер­ді бас­қа­ру са­ла­сын­да­ғы нор­ма­тив­тік құқық­тық ак­ті­лер­дің та­лап­та­рын сақ­та­уды фор­маль­ді түр­де тек­се­ре­ді. Банк­те­гі кре­дит­тік тәу­е­кел­ді бас­қа­ру жүй­е­сіне қа­ты­спай­ды.
Жалпы қорытындылары:
Кре­дит­тік тәу­е­кел­ді ба­қы­лау са­па­сын ба­ға­лау
Кре­дит­тік тәу­е­кел­ді ба­ға­лау дең­гейі
Тө­мен
Ор­та­ша
Жо­ға­ры
Жиын­тық кре­дит­тік тәу­е­кел
Кү­ш­ті
Тө­мен
Тө­мен
Ор­та­ша
Қа­был­да­у­ға бо­ла­тын
Тө­мен
Ор­та­ша
Жо­ға­ры
Әл­сіз
Ор­та­ша
Жо­ға­ры
Жо­ға­ры
Төмен – Директорлар кеңесі мен басқарма кредиттік тәуекелдерді, оның ішінде банктің баланстан тыс баптары бойынша туындайтын тәуекелдерді шұғыл анықтайды және бақылайды. Директорлар кеңесі мен басқарма тәуекелдерді басқаруға белсенді қатысады және тиісті ішкі ережелердің болуын қамтамасыз етеді. Саясаттар мен процедуралардың талаптарына тәуекелдердің мониторингі процедураларымен, есептермен және талдау жасау және болып жатқан өзгерістерге уақтылы және тиісінше әрекет ету үшін қажетті барлық ақпаратты беретін ақпараттық басқару жүйелерімен қолдау көрсетіледі. Банк қызметкерлері Қазақстан Республикасының заңнамасы, ішкі ережелер мен процедуралардың талаптарын сақтайды, функционалдық міндеттерін қызметтік нұсқаулықтарына сәйкес жүргізеді. Ішкі бақылау жүйесі барабар болып табылады және банктің мөлшері мен қызметіне сәйкес келеді. Белгіленген ішкі ережелер мен процедуралардан кейбір ауытқулар байқалады, бірақ олар елеулі емес. Кредиттік тәуекелді басқару тәуекелдерді анықтау, қадағалау және бақылау үшін толығымен тиімді болып саналады. Банк қызметіндегі жағымсыз үрдістерді төмендетуге бағытталған іс-шаралар жеткілікті болып табылады.
Орташа – банктегі кредиттік тәуекелді басқару тиімді болып табылады, бірақ онда елеусіз кемшіліктер байқалады. Ол стратегияны орындау барысында пайда болуы мүмкін тәуекелді оңтайлы басқаруға және шұғыл әрекет етуге қабілетін көрсетеді. Банкте кредиттік тәуекелді басқаруда кейбір кемшіліктер анықталған болса да, бұл кемшіліктер уақтылы анықталып, түзетіледі. Жалпы директорлар кеңесі мен басқарма тарапынан бақылау, ішкі ережелер мен тәуекелдің мониторингі және бақылау процедуралары, есептілік пен басқару ақпарат жүйесі банктің тұрақты жұмысын қолдау үшін қанағаттанарлық және тиімді болып табылады. Жалпы тәуекелдер жеткілікті дәрежедегі, банктің тәуекел-менеджменті тарапынан қосымша бақылауды талап етпейтін бақылауда болады. Ішкі бақылау жүйесі кейбір кемшіліктерін көрсетеді, бірақ олардың барлығы бөлімшенің дұрыс жұмыс істеу барысында түзетіледі. Ішкі аудит қызметінің қызметкерлері оларды жақсарту бойынша ұсынымдар жасау мүмкін, бірақ байқалған кемшіліктер бөлімшенің сенімді де тұрақты жұмысына елеулі ықпалын тигізбейді. Банк қызметіндегі жағымсыз үрдістерін төмендетуге бағытталған іс-шаралар барабар болып табылады.
Жоғары – банкте әлеуетті кредиттік тәуекелді анықтауға, қадағалауға, мониторинг жүргізуге және бақылауға мүмкіндік беретін кредиттік тәуекелді тиімді басқару процедурасы жоқ. Тәуекелдерді басқару элементтері толығымен жеткіліксіз болып саналады, және директорлар кеңесі мен басқарма осы кемшіліктерді түзетуге қабілеттілігін танытпайды. Банктің нақты қызметкерлерінің және басқарманың біліктілігі күмән туғызады. Ішкі саясаттар мен процедураларының бұзушылығы жүйелі байқалады. Ішкі бақылау жүйесі соншалықты әлсіз болуы мүмкін, ол банктің қаржылық тұрақтылығына кері әсерін тигізеді. Бухагалтерлік есептіліктің, қаржылық есептердің шынайылығына, егер дереу түзету шараларын қолданбаса пайда болуы мүмкін шығындарға шұғыл алаңдаушылықты таныту қажет. Кредиттік тәуекелді басқару процедураларындағы және ішкі бақылау жүйесіндегі кемшіліктер банктің тәуекел-менджементі тарапынан дереу және егжей-тегжейлі назар салуды талап етеді. Банк қызметіндегі жағымсыз үрдістерді төмендетуге бағытталған іс-шаралар барабар емес болып табылады.
Бірінші басшы (не оның орнындағы тұлға) ______________________________________ _________ ________
(тегі, аты, бар болса - әкесiнiң аты)   (қолы)    (күні)
Тәуекелдерді басқару бөлімшесінің басшысы
_____________________________________ _________ ________
(тегі, аты, бар болса - әкесiнiң аты)  (қолы)    (күні)
Орындаушы:_________________________ _________
(лауазымы, тегі және аты)  (қолы).
Екiншi деңгейдегi банктерде
тәуекелдердi басқару және iшкi
бақылау жүйелерiнiң болуына
қойылатын талаптар туралы
нұсқаулыққа 11-қосымша
Өтімділік тәуекелі мониторингінің матрицасы
1-кесте. Активтердің құрылымы (теңгемен)
Ата­уы
Есеп­тік тоқ­сан
Жал­пы ак­тив­тер­ден үлес, пай­ы­з­бен
Ал­дың­ғы тоқ­сан
Жал­пы ак­тив­тер­ден үлес, пай­ы­з­бен
Банк­тің құ­жат­та­рын­да бел­гі­лен­ген ли­мит­тер
Ак­тив­тер бар­лы­ғы
х
Қол­ма-қол ақ­ша
х
Қа­зақ­стан Рес­пуб­ли­ка­сы­ның Ұлт­тық Бан­кін­де­гі қа­ра­жат
Банк­тер­ге және банк опе­ра­ци­я­ла­ры­ның же­ке­ле­ген түр­ле­рін жү­зе­ге асы­ра­тын ұй­ым­дар­ға бе­рі­л­ген за­ем­дар
Ба­ға­лы қа­ға­з­дар­ға ин­ве­сти­ци­я­лар
«РЕ­ПО» опе­ра­ци­я­ла­ры
Бай­ла­ны­сты заң­ды тұ­лға­лар­ға ин­ве­сти­ци­я­лар
Кли­ент­тер­ге за­ем­дар
Жы­л­жы­май­тын мү­лік­ке ин­ве­сти­ци­я­лар (банк ғи­ма­рат­та­ры)
Өзге ак­тив­тер
2-кесте. Коэффициенттерді талдау:

1. Есебі Қазақстан Республикасы Қаржы нарығын және қаржы ұйымдарын реттеу мен қадағалау агенттігі Басқармасының «Екiншi деңгейдегi банктер үшiн пруденциалдық нормативтер есеп айырысуларының нормативтiк мәнi мен әдiстемесi туралы нұсқаулықты бекiту туралы» 2005 жылғы 30 қыркүйектегі N 358 қаулысына (Нормативтік құқықтық актілерді мемлекеттік тіркеу тізілімінде № 3924 тіркелген) сәйкес белгіленетін он ірі депозиттердің/өтімді активтердің салым сомасының қатынасы
Нақ­ты көр­сет­кіш­тер
Банк­тің ба­ға­сы
Есеп­ті тоқ­сан, пай­ы­з­бен
Ал­дын­ғы тоқ­сан, пай­ы­з­бен
Банк­тің іш­кі құ­жат­та­рын­да бел­гі­лен­ген ли­мит­тер, пай­ы­з­бен
Банк бас­қар­ма­сы­ның бір ай­дын со­ңын­да­ғы 10 (он) ірі де­по­зит­тер­дің қал­ды­ғын ба­ға­ла­уы (тең­ге­мен). Өсу­і­нің неме­се қы­сқа­руы­ның се­бе­бі
Банк бас­қар­ма­сы­ның үш ай­дын со­ңын­да­ғы 10 (он) ірі де­по­зит­тер­дің қал­ды­ғын ба­ға­ла­уы (тең­ге­мен). Өсу­і­нің неме­се қы­сқа­руы­ның се­бе­бі
1
2
3
4
5
Көр­сет­кіш­тер
Есеп­тік тоқ­сан, пай­ы­з­бен
Ал­дын­да­ғы тоқ­сан, пай­ы­з­бен
Банк­тің іш­кі құ­жат­та­рын­да бел­гі­лен­ген ли­мит­тер
Өтім­ді ак­тив­тер­дің қа­ты­на­сы/ бар­лық ак­тив­тер
Өтім­ді ак­тив­тер­дің қа­ты­на­сы/де­по­зит­тер­дің жиын­тығы
Кре­дит­тер­дің қа­ты­на­сы/де­по­зит­тер
Ке­піл ре­т­ін­де қол­да­ны­ла­тын банк ак­тив­те­рі (ауырт­па­лық са­лын­ған)/ бар­лық ак­тив­тер
3-кесте. Міндеттемелер құрылымын талдау (қаражат көзі), мың теңге:
Ата­уы
Есеп­тік тоқ­сан
Жал­пы мін­дет­те­ме­лер­де­гі үлес, пай­ы­з­бен
Ал­дын­ғы тоқ­сан
Жал­пы мін­дет­те­ме­лер­де­гі үлес, пай­ы­з­бен
Банк­тің іш­кі құ­жат­та­рын­да бел­гі­лен­ген ли­мит­тер
Де­по­зит­тер бар­лы­ғы
х
Ағым­да­ғы шот­тар
Мер­зім­ді са­лым­дар
Та­лап еті­л­ген­ге дей­ін­гі са­лым­дар
Жер­гі­лік­ті бан­ка­ра­лық на­рық­та­ғы қарыз алу­лар
Ше­тел­дік қары­здар
Банк­тің мен­шік­ті ба­ға­лы қа­ға­з­да­ры
Бай­ла­ны­сты тұ­лға­лар­дан алын­ған за­ем­дар
Рет­тел­ген бо­рыш
4-кесте. Қаржыландыру көздері, мың теңге:
Ата­уы
7 күн
30 күн
60 күн
90 күн
180 күн
Астам
Ақ­ша қа­ра­жа­ты
Ағым­да­ғы шот­тар
Де­по­зит­тер
Ауырт­па­лық са­лын­ба­ған ба­ға­лы қа­ға­з­дар
Өтеу кесте­сіне сәй­кес кре­дит­тер бой­ын­ша тө­лем­дер
Ак­тив­тер­ді са­ту (се­кью­ри­ти­лен­ді­ру, «РЕ­ПО» опе­ра­ци­я­ла­ры және бас­қа­лар)
Банк­пен ай­рық­ша қа­ты­на­ста­ғы тұ­лға­лар­дан алын­ған қар­жы­лан­ды­ру көз­де­рі
Атал­ған қар­жы­лан­ды­ру көз­де­рі­нен алын­ған со­ма­ның бар­лы­ғы
5-кесте. Міндеттемелер бойынша төлемдер (қаражатты қолдану), мың теңге:
Ата­уы
7 күн
30 күн
60 күн
90 күн
180 күн
Астам
Де­по­зит­тер­дің/алып алу­дың мер­зі­мі өтуі
Өзге бо­ры­штың мер­зі­мі өтуі
Банк­пен ай­рық­ша қа­ты­на­ста­ғы тұ­лға­лар­ға тө­лем­дер
Ба­лан­стан тыс мін­дет­те­ме­лер
Кре­дит­тер­ді бе­ру бой­ын­ша мін­дет­те­ме­лер
Кре­дит­тік же­лі­лер
Туын­ды қар­жы құ­рал­да­ры
Тө­лем­дер­дің бар­лы­ғы
Қолданылған қаражаттың мөлшері өтімділікті қажет етуді қамтамасыз ету бойынша кез келген уақыт кезеңінде қаражат көзінен асқан жағдайда, банктің іс-әрекеті.
Күтпеген жағдайлар туындағандағы іс-әрекет жоспарының негізгі сәттері.
Банкте өтімділікке әсер ететін валюталық тәуекел бар болған жағдайда, 5-кестенің нысаны бойынша шетел валютасындағы қаражаттың көздері мен оны қолдану жөніндегі ақпаратты беру.
Қабылданған шешімдердің матрицасы
№
Бұ­зу­шы­лық
Бұ­зу­шы­лық­тың  бо­луы­на әкел­ген се­беп­тер
Бұ­зу­шы­лық­ты жо­ю­ға жа­у­ап­ты бө­лім­ше­лер, тұ­лға­лар
Анық­тал­ған бұ­зу­шы­лық­ты жою бой­ын­ша қа­был­дан­ған ша­ра­лар жө­нін­де ди­рек­тор­лар ке­ңе­сі­нің және (неме­се) бас­қар­ма­ның ше­ші­мі
Банк­ке жа­ғым­сыз әсе­рі
Стресс-те­сті­лер­дің қо­ры­тындысы бой­ын­ша жос­пар­ла­на­тын ша­ра­лар жө­нін­де ди­рек­тор­лар ке­ңе­сі­нің және(неме­се) бас­қар­ма­ның ше­ші­мі
Бұ­зу­шы­лық­ты жою мер­зі­мі
Қай­та қа­рал­ған мер­зім­дер
Бұ­зу­шы­лық­ты жой­ған кү­ні
Ес­кер­ту
1
2
3
4
5
6
7
8
9
10
11
Өтімділік тәуекелін бағалау матрицасы
Тө­мен
Ор­та­ша
Жо­ға­ры
Қар­жы­лан­ды­ру көз­де­рі шек­те­улі емес және бә­се­ке­ле­стікке қа­бі­лет­ті ар­тық­шы­лық­ты бе­ре­ді.
Ти­ім­ді өтім­ді­лік мүм­кін­ді­гін бе­ре­тін жет­кі­лік­ті қар­жы­лан­ды­ру көз­де­рі бар.
Қар­жы­лан­ды­ру көз­де­рі мен мін­дет­те­ме­лер дең­гейі ұзақ мер­зім­ді өтім­ді­лік­ті бас­қа­ру­да ағым­да­ғы және ке­ле­шек­те­гі қиын­дық­тар­ды көр­се­те­ді.
Қар­жы­лан­ды­ру көз­де­рі әр­та­рап­тан­ды­ры­л­ған. Кө­тер­мен қар­жы­лан­ды­ру көз­де­ріне неме­се бас­қа се­зім­тал қар­жы­лан­ды­ру көз­де­ріне тәу­ел­ді емес неме­се ша­ма­лы ға­на тәу­ел­ді­лі­гі бар.
Жал­пы қар­жы­лан­ды­ру көз­де­рі әр­та­рап­тан­ды­ры­л­ған, бі­рақ қар­жы­лан­ды­ру көз­дер са­ны­ның азды­ғы бай­қа­ла­ды. Еле­улі шо­ғыр­ла­ну жоқ. Кө­тер­ме қар­жы­лан­ды­ру көз­де­рі­нен ор­та­ша тәу­ел­ді­лі­гі бар.
За­ем­дар бір­не­ше көз­де, жал­пы ин­ве­сти­ци­я­лық мақ­сат­та­ры бар көз­дер­де шо­ғыр­ла­нуы мүм­кін кө­тер­ме қар­жы­лан­ды­ру көз­де­ріне еле­улі тәу­ел­ді­лі­гі бай­қа­ла­ды.
Өтім­ді­лік­ті ак­тив­тер­ді са­ту және (неме­се) се­кью­ри­ти­за­ция ар­қы­лы кө­те­ру қа­бі­ле­ті жо­ға­ры, және банк­тің осы на­рық­тар­ға қол же­тім­ді­лі­гі бой­ын­ша тұ­рақ­ты бе­де­лі бар.
Банк­тің өтім­ді­лік­ті ак­тив­тер­ді са­ту және (неме­се) се­кью­ри­ти­за­ция ар­қы­лы кө­те­ру әле­ует­ті қа­бі­ле­ті бар, бі­рақ осы на­рық­тар­ға қол же­тім­ді­лі­гі бой­ын­ша тә­жі­ри­бе­сі аз.
Банк өтім­ді­лік­ті ак­тив­тер­ді са­ту және (неме­се) се­кью­ри­ти­за­ция ар­қы­лы кө­те­ру бой­ын­ша тө­мен қа­бі­ле­тін неме­се әле­уе­тін та­ны­та­ды.
Осы на­рық­тар­ға қол же­тім­ді­лі­гі бой­ын­ша тә­жі­ри­бе­сі жоқ неме­се тө­мен бе­де­лі осы мәмі­ле­нің жа­са­луы­на күм­ән ту­ғы­за­ды.
Ен­гі­зі­л­ген оп­ци­он­дар бой­ын­ша кө­тер­ме мін­дет­те­ме­лер­дің кө­ле­мі аз.
Кей­бір кө­тер­ме қор­лар­дың ен­гі­зі­л­ген оп­ци­он­да­ры бар, бі­рақ олар­дың әле­ует­ті ық­па­лы ша­ма­лы.
Кө­тер­ме қор­лар­дың ма­те­ри­ал­дық кө­лем­де­рі­нің ен­гі­зі­л­ген оп­ци­он­да­ры бар. Олар­дың әле­ует­ті эф­фек­ті­сі зор
На­рық­та­ғы жағ­дай өзгер­ген кез­де банк қар­жы­лын­ды­ру қиын­шы­лық­та­ры­на ұшы­ра­май­ды.
На­рық­та­ғы жағ­дай өзгер­ген кез­де банк қар­жы­лын­ды­ру қиын­шы­лық­та­ры­на аса тәу­ел­ді бол­май­ды.
Банк­тің өтім­ді­лік құ­ры­лы­мы на­рық­та­ғы жағ­дай­дың өзге­ру­іне бай­ла­ны­сты бо­ла­ты­нын көр­се­те­ді.
Бас ұй­ым­ның (ірі қа­ты­су­шы­лар­дың) қол­да­уы кү­ш­ті.
Бас ұй­ым­ның (ірі қа­ты­су­шы­лар­дың) қол­да­уы ба­ра­бар.
Бас ұй­ым­ның (ірі қа­ты­су­шы­лар­дың) қол­да­уы жет­кі­лік­сіз неме­се жоқ.
Өтім­ді­лік тәу­е­ке­лі­нің құ­ры­лы­мы­на бай­ла­ны­сты ка­пи­тал­ды жо­ғал­ту тәу­е­ке­лі ша­ма­лы.
Өтім­ді­лік тәу­е­ке­лі­нің құ­ры­лы­мы­на бай­ла­ны­сты ка­пи­тал­ды жо­ғал­ту тәу­е­ке­лі бас­қа­ру­ға ке­ле­ді.
Мін­дет­те­ме­лер­дің жо­ға­ры құ­ны­на неме­се ак­тив­тер­дің жос­пар­сыз тө­мен­де­уіне бай­ла­ны­сты әле­ует­ті ка­пи­тал­ды (пай­да­ны) жо­ғал­ту тәу­е­ке­лі еле­улі бо­луы мүм­кін.
Өтімділік тәуекелін бақылау матрицасы
Про­цес­сті ұй­ым­да­сты­ру эле­мент­те­рі
Кү­ш­ті
Қа­был­да­у­ға бо­ла­тын
Әл­сіз
Өтім­ді­лік­ті бас­қа­ру са­ла­сын­да­ғы стра­те­ги­я­ны, са­я­сат­ты және іш­кі құ­жат­тар­ды әзір­леу (қай­та өң­деу)
Іш­кі құ­жат­тар­да си­паттал­ған өтім­ді­лік­ті бас­қа­ру про­цес­сте­рін оң­тай­лан­ды­руы тұ­рақ­ты негіз­де (банк­тің сырт­қы және іш­кі ор­та­сы­ның өзге­ру­іне қа­рай) жүр­гі­зі­ле­ді. Про­цес­сі банк­тің стра­те­ги­я­сын, биз­нес–жос­па­рын, тәу­е­кел­дер мен бас­қа тех­но­ло­ги­я­лық про­цес­стер­ді бас­қа­ру бой­ын­ша са­я­сат­ты әзір­ле­умен бай­ла­ны­сты бо­ла­ды.
Ке­зең­дік негіз­де жүр­гі­зі­ле­ді, банк өтім­ді­лі­гін бас­қа­ру­дың ерекше­лі­гін ес­ке­ре­тін іш­кі құ­жат­тар­ды әзір­ле­уді қам­ти­ды. Өтім­ді­лік дең­гей­ін бас­қа­ру және ба­қы­лау са­ла­сын­да­ғы са­я­сат оны іс­ке асы­ру­дың әді­сте­ме­лік қам­та­ма­сыз ету­ін біл­ді­ре­тін стан­дарт­тар­ды және нұс­қа­улық­тар­ды қам­ти­тын іш­кі құ­жат­тар­мен қам­та­ма­сыз еті­л­ген.
Уа­қыт уа­қы­ты­мен жүр­гі­зі­ле­ді және өтім­ді­лік дең­гей­ін бас­қа­ру және ба­қы­лау про­це­ду­ра­ла­рын си­паттай­тын іш­кі құ­жат­тар­дың әзір­ле­уі мен бе­кі­ту­ін қам­ти­ды.
Ди­рек­тор­лар ке­ңе­сі мен Бас­қар­ма
Бас­қар­ма өтім­ді­лік тәу­е­ке­лін шұ­ғыл анық­тап, ба­қы­ла­у­ға ала­ды. Ди­рек­тор­лар ке­ңе­сі мен банк бас­қар­ма­сы тәу­е­кел­дің бас­қа­руы­на бел­сен­ді қа­ты­са­ды және ти­іс­ті іш­кі са­я­сат­тар­дың және про­це­ду­ра­лар­дың бо­луын қам­та­ма­сыз ете­ді, ди­рек­тор­лар ке­ңе­сі олар­ды тү­сі­не­ді, тал­дай­ды және бе­кі­те­ді.
Ди­рек­тор­лар ке­ңе­сі және бас­қар­ма өтім­ді­лік тәу­е­ке­лі­нің бар­лық ас­пек­ті­ле­рін тү­сі­не­ді. Бас­қар­ма на­рық­тық өзге­рі­стер­ді анық­тай­ды және шұ­ғыл әре­кет ете­ді.
Жал­пы Ди­рек­тор­лар ке­ңе­сі мен бас­қар­ма өтім­ді­лік тәу­е­ке­лі­нің мо­ни­то­рин­гін және ба­қы­ла­у­ын ба­ра­бар жү­зе­ге асы­ра­ды, ти­іс­ті са­я­сат­тар мен про­це­ду­ра­лар­ды бе­кі­те­ді. Бас­қар­ма ти­ім­ді жұ­мыс іс­тей­ді, өтім­ді­лік тәу­е­ке­лін анық­тай­ды және әре­кет ете­ді.
Ди­рек­тор­лар ке­ңе­сі­нің және бас­қар­ма­ның өтім­ді­лік тәу­е­ке­лін бас­қа­ру­ға қа­ты­сты жұ­мысын­да кей­бір кем­ші­лік­тер бай­қа­ла­ды, бұл про­бе­ма­лар мой­ын­да­ла­ды және ше­ші­ле­ді.
Ди­рек­тор­лар ке­ңе­сі мен бас­қар­ма өтім­ді­лік тәу­е­ке­лі­нің негіз­гі ас­пек­ті­ле­рін ақы­л­ға сый­ым­ды тү­сі­ніп, на­рық­тық өзге­рі­стер­ге ба­ра­бар әре­кет ете­ді.
Ди­рек­тор­лар ке­ңе­сі мен бас­қар­ма өтім­ді­лік тәу­е­ке­лін бас­қа­ру­дың қа­на­ғат­та­нар­лық про­цес­сі­нің бо­луын қам­та­ма­сыз ет­пей­ді. Өтім­ді­лік тәу­е­ке­лін бас­қа­ру са­я­сат­та­ры мен про­це­ду­ра­ла­ры ба­ра­бар емес, банк бас­қар­ма­сы бұл кем­ші­лік­тер­ді жо­ю­ға қа­бі­ле­тін та­ныт­пай­ды. Ди­рек­тор­лар ке­ңе­сі мен бас­қар­ма өтім­ді­лік тәу­е­ке­лі­нің негіз­гі ас­пек­ті­ле­рін то­лы­ғы­мен тү­сін­бей­ді неме­се еле­ме­у­ге ты­ры­са­ды. Бас­қар­ма на­рық­тық өзге­рі­стер­ді ал­дын ала бо­лжа­май­ды және оған қар­сы уақ­ты­лы және қа­жет­ті ша­ра­лар­ды қа­был­да­май­ды.
Өтім­ді­лік тәу­е­ке­лін бас­қа­ру са­я­са­ты
Ди­рек­тор­лар ке­ңе­сі­мен ма­құл­дан­ған са­я­сат өтім­ді­лік тәу­е­ке­лін бас­қа­ру про­це­ду­ра­ла­рын, жа­у­ап­кер­ші­лік­ті және есеп бе­ру­ін бө­лі­сті­ру­ді ти­ім­ді ре­гла­мент­тей­ді. Ди­рек­тор­лар ке­ңе­сі банк­тің өтім­ді­лік тәу­е­ке­ліне ұшы­ра­ғы­штығ­ы­на қа­ты­сты уақ­ты­лы және жет­кі­лік­ті ақ­па­рат­ты ала­ды. Анық­тал­ған ауыт­қу­ды жою үшін қа­был­да­на­тын іс-ша­ра­лар ти­ім­ді бо­лып та­бы­ла­ды және осы ауыт­қу­дың банк­тің қар­жы­лық тұ­рақ­ты­лы­ғы­на ке­рі ық­па­лын тө­мен­де­ту­ге ба­ғыт­тал­ған.
Ди­рек­тор­лар ке­ңе­сі­мен ма­құл­дан­ған са­я­сат өтім­ді­лік тәу­е­ке­лін бас­қа­ру про­це­ду­ра­ла­рын, жа­у­ап­кер­ші­лік­ті және есеп бе­ру­ін бө­лі­сті­ру­ді ба­ра­бар ре­гла­мент­тей­ді. Аз­да­ған кем­ші­лік­тер бо­луы мүм­кін. Ди­рек­тор­лар ке­ңе­сіне ұсы­ны­ла­тын кез кел­ген еле­улі ауыт­қу­лар жө­нін­де­гі ақ­па­рат банк­тің қар­жы­лық тұ­рақ­ты­лы­ғын қол­дау үшін қа­на­ғат­та­нар­лық және ти­ім­ді бо­лып та­бы­ла­ды.
Анық­тал­ған ауыт­қу­ды жою үшін қа­был­да­на­тын іс-ша­ра­лар ба­ра­бар бо­лып та­бы­ла­ды, бі­рақ же­тіл­ді­ру­ді және ди­рек­тор­лар ке­ңе­сі мен бас­қар­ма та­ра­пы­нан ба­қы­ла­уды та­лап ете­тін кей­бір ба­ғыт­та­ры бар.
Ди­рек­тор­лар ке­ңе­сі­мен ма­құл­дан­ған са­я­сат ба­ра­бар емес неме­се құ­зыр­лы емес. Са­я­сат­тың бір неме­се екі ма­ңы­зды па­ра­мет­ры бой­ын­ша кем­ші­лі­гі бар. Ди­рек­тор­лар ке­ңе­сі банк­тің өтім­ді­лік тәу­е­ке­ліне ұшы­ра­ғы­штығ­ы­на мо­ни­то­ринг жүр­гізу­ге және ба­ра­бар ба­қы­ла­уды жү­зе­ге асы­ру­ға мүм­кін­дік бе­ре­тін жет­кі­лік­ті ақ­па­рат ал­май­ды. Анық­тал­ған ауыт­қу­ды жою үшін қа­был­да­на­тын іс-ша­ра­лар ти­ім­сіз бо­лып та­бы­ла­ды, ди­рек­тор­лар ке­ңе­сі мен бас­қар­ма өзі­нің про­бле­ма­лар­ды ше­шу қа­бі­лет­ті­лі­гін та­ныт­пай­ды.
Өтім­ді­лік тәу­е­ке­лін ба­ға­лау, мо­ни­то­ринг жүр­гі­зу және ба­қы­лау про­це­сін ре­гла­мент­тей­тін іш­кі құ­жат­тар
Өтім­ді­лік тәу­е­ке­лін анық­та­ған­да, мо­ни­то­ринг жүр­гіз­ген­де және ба­қы­ла­у­ға ал­ған­да өтім­ді­лік тәу­е­ке­лін бас­қа­ру про­цес­сі ти­ім­ді бо­лып та­бы­ла­ды.
Са­я­са­ты ұзақ уа­қыт бой­ын­ша ти­ім­ді жұ­мыс тә­жі­ри­бе­сі­мен са­ла­у­ат­ты мә­де­ни­е­тін та­ны­та­ды.
Жал­пы өтім­ді­лік тәу­е­ке­лін анық­та­ған­да, мо­ни­то­ринг жүр­гіз­ген­де және ба­қы­ла­у­ға ал­ған­да өтім­ді­лік тәу­е­ке­лін бас­қа­ру про­цес­сі ти­ім­ді бо­лып та­бы­ла­ды.
Қа­был­дан­ған тәу­е­кел­дің күр­де­лі­лі­гіне бай­ла­ны­сты еле­у­сіз кем­ші­лік­тер­дің тү­зе­ті­луі оңай.
Өтім­ді­лік тәу­е­ке­лін анық­та­ған­да, мо­ни­то­ринг жүр­гіз­ген­де және ба­қы­ла­у­ға ал­ған­да өтім­ді­лік тәу­е­ке­лін бас­қа­ру про­цес­сі ти­ім­сіз бо­лып та­бы­ла­ды.
Күт­пе­ген жағ­дай­лар туын­да­ған­да­ғы іс-әре­кет жос­па­ры
Күт­пе­ген жағ­дай­лар туын­да­ған­да­ғы іс-әре­кет жос­па­ры әзір­лен­ген және ти­ім­ді. Жос­пар­да дағ­да­ры­сты бас­қа­ру­дың ақы­л­ға сый­ым­ды бо­лжам­дар­ды, сце­на­рий­лер­ді және жос­пар­ла­уды қам­ти­ды, сон­дай-ақ банк­тің қо­сым­ша ре­сур­стар­ға қа­жет­ті­лі­гін ес­ке­ре­ді.
Күт­пе­ген жағ­дай­лар туын­да­ған­да­ғы іс-әре­кет жос­па­ры ба­ра­бар бо­лып та­бы­ла­ды. Ағым­да­ғы жағ­дай­ға сәй­кес ке­ле­ді, қа­жет­ті мә­се­ле­лер­ді ше­шу про­це­ду­ра­ла­рын ре­гла­мент­тей­ді және жағ­дай­дың сце­на­рий­ін тал­да­уды қо­са ал­ған­да бө­лік­те­рі­нің ба­ра­бар дең­гей­ін қам­ти­ды. Жос­пар кей­бір ба­ғыт­тар бой­ын­ша же­тіл­ді­ру­ді та­лап етуі мүм­кін.
Күт­пе­ген жағ­дай­лар туын­да­ған­да­ғы іс-әре­кет жос­па­ры ба­ра­бар емес, өйт­ке­ні банк­тің қо­сым­шар ре­сур­стар­ға қа­жет­ті­лі­гін ес­кер­мей­ді неме­се бол­мауы мүм­кін. Жос­пар­да дағ­да­рыс жағ­дай­ын­да қа­ра­жат­тың мақ­сат­қа лай­ық­ты пай­да­ла­нуы неме­се оның бо­луы ес­ке­ріл­ме­уі мүм­кін.
Бас­қа­ру және іш­кі ба­қы­лау үшін қол­да­ны­ла­тын ақ­па­рат
Бас­қа­ру ақ­па­рат жүй­е­сі өтім­ді­лік тәу­е­ке­ліне ұшы­ра­ғы­штығы ту­ра­лы уақ­ты­лы және ба­ра­бар ақ­па­рат­ты бе­ре­ді.
Ди­рек­тор­лар ке­ңе­сі және бас­қар­ма банк­те­гі өтім­ді­лік тәу­е­ке­лі­нің кес­кі­нін тал­дау және тү­сі­ну үшін ти­іс­ті есеп­ті­лік­ті ала­ды.
Бас­қа­ру ақ­па­рат жүй­е­сі бір неме­се бір­не­ше ба­ғыт­та ша­ма­лы же­тіл­ді­ру­ді қа­жет ете­ді, бі­рақ ди­рек­тор­лар ке­ңе­сі мен бас­қар­ма жал­пы банк­те­гі өтім­ді­лік тәу­е­ке­лі­нің кес­кі­нін тал­дау және тү­сі­ну үшін ти­іс­ті есеп­ті­лік­ті ала­ды. Бас­қа­ру ақ­па­рат жүй­е­сі тәу­е­кел­дің шо­ғыр­ла­ну нүк­те­сі мен өсу­ін ба­ра­бар бел­гі­лей­ді және уақ­ты­лы, нақ­ты­лы және ти­ім­ді ақ­па­рат­ты ұсы­на­ды.
Бас­қа­ру ақ­па­рат жүй­е­сі­нің на­зар са­лу­ды та­лап ете­тін кем­ші­лік­те­рі бар. Ұсы­ны­ла­тын ақ­па­рат­тың ба­ра­бар­лы­ғы және (неме­се) уақ­ты­лы­лы­ғы жет­кі­лік­сіз бо­луы мүм­кін. Өтім­ді­лік тәу­е­ке­ліне ұшы­ра­ғы­штығы ту­ра­лы ақ­па­рат то­лық бол­мауы мүм­кін. Со­ның сал­да­ры ре­т­ін­де, ди­рек­тор­лар ке­ңе­сі мен бас­қар­ма банк­те­гі өтім­ді­лік тәу­е­ке­лі­нің кес­кі­нін тал­дау және тү­сі­ну үшін ти­іс­ті неме­се жет­кі­лік­ті ақ­па­рат­ты ал­мауы мүм­кін.
Өтім­ді­лік­тің жағ­дай­ын ба­ға­лау және жос­пар­лау үшін қол­да­ны­ла­тын ақ­па­рат
Банк ба­лан­сын­да көр­се­ті­ле­тін банк опе­ра­ци­я­ла­ры­на іле­сіп жү­ре­тін өтім­ді­лік тәу­е­ке­лін өл­ше­у­ге мүм­кін­дік бе­ре­тін ақ­па­рат­ты жүй­е­лер мен ана­ли­ти­ка­лық про­це­ду­ра­лар­ды пай­да­ла­на­ды.
Бас­қа­ру ақ­па­рат жүй­е­сі банк­тің та­лап­та­ры мен мін­дет­те­ме­ле­рі бой­ын­ша то­лық ақ­па­рат­ты ұсы­на­ды, та­ри­хи де­ректер­ді қам­ти­ды.
Қа­жет­ті ақ­па­рат ақ­па­рат­тық ба­за­лар­да сақ­та­ла­ды, бо­жам­дау про­це­сіне қа­ты­са­тын қыз­мет­кер­лер­ге қа­жет­ті кө­лем­де қол же­тім­ді бо­ла­ды.
Бұл рет­те банк та­ри­хи де­ректер­ді өте­удің және та­лап ету­дің нақ­ты мер­зім­де­рін анық­тау үшін пай­да­ла­на­ды.
Банк­те ық­ти­мал шы­ғын­ға жа­зу­лар­дың және күн ішін­де ақ­ша қа­ра­жа­ты­ның тү­сім­де­рі­нің ста­ти­сти­ка­лық ба­ға­ла­у­ын бас­қа фак­тор­лар­ды ес­ке­ре оты­рып, жүр­гі­зу үшін та­ри­хи де­ректер­дің жет­кі­лік­ті кө­ле­мі бар.
Же­ке­ле­ген қыз­мет­кер­лер­ге қол же­тім­ді, банк өтім­ді­лі­гі­нің дең­гей­ін си­паттай­тын көр­сет­кіш­тер­ді есеп­теу үшін тек нақ­ты ақ­па­рат қа­на пай­да­ла­ны­ла­ды.
Ақ­па­рат­тың жа­ңар­ты­луы банк­тің іш­кі құ­жат­та­ры­мен ре­гла­мент­тел­ме­ген.
Банк­те­гі өтім­ді­лік тәу­е­ке­лі бас­қа­ру­дың әр ке­зе­ңін­де­гі қыз­мет­ті ав­то­мат­тан­ды­ру дең­гейі
Ақ­па­рат­тық тех­но­ло­ги­я­лар биз­нес-про­цес­стер­ге ен­гі­зі­л­ген, банк жұ­мысы­ның са­па­сы мен ти­ім­ді­лі­гін арт­ты­ру­ға мүм­кін­дік бе­ре оты­рып, олар­ды то­лы­ғы­мен ав­то­мат­тан­дыр­ған
Ақ­па­рат­тық жүй­е­лер өтім­ді­лік тәу­е­ке­лін бас­қа­ру­дың бар­лық про­це­ду­ра­ла­рын жү­зе­ге асы­ру үшін қа­жет­ті нақ­ты­лау дең­гей­і­мен шы­найы ақ­па­рат­ты қам­ти­ды.
Кли­ент­тер­дің шот­та­ры­на(н) қа­ра­жат­тың алы­нуы­ның (ке­ліп тү­су­і­нің) бо­лжам­ды мән­де­рін алу, ак­тив­тер­ді өтеу және та­лап ету­дің нақ­ты мер­зім­де­рін анық­тау үшін ма­те­ма­ти­ка­лық және ста­ти­сти­ка­лық мо­дель­дер­ді құ­ру­ға мүм­кін­дік бе­ре­тін бағ­дар­ла­ма­лық өнім­дер­ді қол­да­на­ды.
Ақ­па­рат­тық жүй­е­лер банк­тің ак­тив­те­рі мен мін­дет­те­ме­ле­рі ту­ра­лы та­ри­хи де­ректер­дің кө­лем­ді мұ­ра­ға­тын сақ­тай­ды.
Жұ­мыс стан­дарт­ты офи­стік Microsoft қо­сым­ша­ла­ры ар­қы­лы жүр­гі­зі­ле­ді. Жа­сал­ған опе­ра­ци­я­лар­дың есе­бін жүр­гі­зу жүй­е­сі бар.
Іш­кі аудит қыз­ме­ті
Іш­кі аудит қыз­ме­ті­нің қыз­мет­кер­ле­рі­нің банк­те­гі өтім­ді­лік тәу­е­ке­лін бас­қа­ру жүй­е­сі­нің ти­ім­ді­лі­гін ба­ға­лау үшін қа­жет­ті тә­жі­ри­бе­сі мен дағ­ды­ла­ры бар. Іш­кі аудит қыз­ме­ті банк бө­лім­ше­ле­рі­нің іс­ке асы­руын және өтім­ді­лік тәу­е­ке­лін бас­қа­ру­дың үй­ле­сім­ді құ­ры­лы­мы­ның ти­ім­ді­лі­гін жүй­е­лі негіз­де қа­рай­ды.
Іш­кі аудит қыз­ме­ті банк бө­лім­ше­ле­рі­нің іс­ке асы­руын және өтім­ді­лік тәу­е­ке­лін бас­қа­ру­дың үй­ле­сім­ді құ­ры­лы­мы­ның ти­ім­ді­лі­гін жүй­е­лі негіз­де қа­рай­ды.
Аз­да­ған кем­ші­лік­тер оның нәти­же­ле­рі­нің ти­ім­ді­лі­гіне және се­нім­ді­лі­гіне әсер ет­пей­ді.
Іш­кі аудит қыз­ме­ті өз қыз­ме­ті­нің ба­ры­сын­да банк бө­лім­ше­ле­рі­нің іс­ке асы­руын және өтім­ді­лік тәу­е­ке­лін бас­қа­ру­дың үй­ле­сім­ді құ­ры­лы­мы­ның ти­ім­ді­лі­гін қа­ра­май­ды.
Жалпы қорытындылар:
Өтім­ді­лік тәу­е­ке­лін ба­қы­лау са­па­сын ба­ға­лау
Өтім­ді­лік тәу­е­ке­лін ба­ға­лау дең­гейі
Тө­мен
Ор­та­ша
Жо­ға­ры
Жиын­тық өтім­ді­лік тәу­е­ке­лі
Кү­ш­ті
Тө­мен
Тө­мен
Ор­та­ша
Қа­был­да­у­ға бо­ла­тын
Тө­мен
Ор­та­ша
Жо­ға­ры
Әл­сіз
Ор­та­ша
Жо­ға­ры
Жо­ға­ры
Төмен – Директорлар кеңесі мен басқарма өтімділік тәуекелін шұғыл анықтайды және бақылауға алады. Директорлар кеңесі мен басқарма тәуекелдерді басқаруға белсенді қатысады және тиісті ішкі ережелердің болуын қамтамасыз етеді. Саясаттар мен процедуралардың талаптарына тәуекелдердің мониторингі процедураларымен, есептермен және талдау жасау және болып жатқан өзгерістерге уақтылы және тиісінше әрекет ету үшін қажетті барлық ақпаратты беретін ақпараттық басқару жүйелерімен қолдау көрсетіледі. Банк қызметкерлері Қазақстан Республикасының заңнамасы, ішкі ережелер мен процедуралардың талаптарын сақтайды, функционалдық міндеттерін қызметтік нұсқаулықтарына сәйкес жүргізеді. Ішкі бақылау жүйесі барабар болып табылады және банктің мөлшері мен қызметіне сәйкес келеді. Белгіленген ішкі ережелер мен процедуралардан кейбір ауытқулар байқалады, бірақ олар елеулі емес. Өтімділік тәуекелін басқару тәуекелдерді анықтау, қадағалау және бақылау үшін толығымен тиімді болып саналады. Банк қызметіндегі жағымсыз үрдістерді төмендетуге бағытталған іс-шаралар жеткілікті болып табылады.
Орташа – банктегі өтімділік тәуекелін басқару тиімді болып табылады, бірақ онда елеусіз кемшіліктер байқалады. Өтімділік тәуекелін басқару стратегияны орындау барысында пайда болуы мүмкін тәуекелді оңтайлы басқаруға және шұғыл әрекет етуге қабілетін көрсетеді. Банкте өтімділік тәуекелін басқаруда кейбір кемшіліктер анықталған болса да, бұл кемшіліктер уақтылы анықталып, түзетіледі. Жалпы директорлар кеңесі мен басқарма тарапынан бақылау, ішкі ережелер мен тәуекелдің мониторингі және бақылау процедуралары, есептілік пен басқару ақпарат жүйесі банктің тұрақты жұмысын қолдау үшін қанағаттанарлық және тиімді болып табылады. Жалпы тәуекелдер жеткілікті дәрежедегі, банктің тәуекел-менеджменті тарапынан қосымша бақылауды талап етпейтін бақылауда болады. Ішкі бақылау жүйесі кейбір кемшіліктерін көрсетеді, бірақ олардың барлығы бөлімшенің дұрыс жұмыс істеу барысында түзетіледі. Ішкі аудит қызметінің қызметкерлері оларды жақсарту бойынша ұсынымдар жасау мүмкін, бірақ байқалған кемшіліктер бөлімшенің сенімді де тұрақты жұмысына елеулі ықпалын тигізбейді. Банк қызметіндегі жағымсыз үрдістерін төмендетуге бағытталған іс-шаралар барабар болып табылады.
Жоғары – банкте әлеуетті өтімділік тәуекелін анықтауға, қадағалауға, мониторинг жүргізуге және бақылауға мүмкіндік беретін өтімділік тәуекелін тиімді басқару процедурасы жоқ. Тәуекелдерді басқару элементтері толығымен жеткіліксіз болып саналады, және директорлар кеңесі мен басқарма осы кемшіліктерді түзетуге қабілеттілігін танытпайды. Банктің нақты қызметкерлерінің және басқарманың біліктілігі күмән туғызады. Ішкі саясаттар мен процедураларының жүйелі бұзушылығы байқалады. Ішкі бақылау жүйесі соншалықты әлсіз болуы мүмкін, ол банктің қаржылық тұрақтылығына кері әсерін тигізеді. Бухгалтерлік есептіліктің, қаржылық есептердің шынайылығына, егер дереу түзету шараларын қолданбаса пайда болуы мүмкін шығындарға шұғыл алаңдаушылықты таныту қажет. Өтімділік тәуекелін басқару процедураларындағы және ішкі бақылау жүйесіндегі кемшіліктер банктің тәуекел-менеджменті тарапынан дереу және егжей-тегжейлі назар салуды талап етеді. Банк қызметіндегі жағымсыз үрдістерді төмендетуге бағытталған іс-шаралар барабар емес болып табылады.
Бірінші басшы (не оның орнындағы тұлға) ______________________________________ _________ ________
(тегі, аты, бар болса - әкесiнiң аты)   (қолы)    (күні)
Тәуекелдерді басқару бөлімшесінің басшысы
______________________________________ _________ ________
(тегі, аты, бар болса - әкесiнiң аты)   (қолы)    (күні)
Орындаушы:_________________________ _________
(лауазымы, тегі және аты)  (қолы).