Қазақстан Республикасының жинақтаушы зейнетақы қорлары Зейнетақы активтерімен жүзеге асыратын операциялардың бухгалтерлік есебін жетілдіру мақсатында Қазақстан Республикасы Ұлттық Банкінің Басқармасы ҚАУЛЫ ЕТЕДІ:

2) осы қаулы Қазақстан Республикасының Әділет министрлігінде мемлекеттік тіркеуден өткен күннен бастап он күндік мерзімде оны Қазақстан Республикасы Қаржы нарығы мен қаржы ұйымдарын реттеу және қадағалау агенттігіне, жинақтаушы зейнетақы қорларына және "Қазақстан қаржыгерлерінің қауымдастығы" заңды тұлғалардың бірлестігіне жіберсін.

Қазақстан Республикасының
Ұлттық Банкі Басқармасының
2006 жылғы 27 қазандағы
N 107 қаулысымен бекітілген
Қазақстан Республикасының жинақтаушы зейнетақы қорлары зейнетақы активтерімен жүзеге асыратын операциялардың бухгалтерлік есебін жүргізу жөніндегі нұсқаулық

1. Осы Нұсқаулық "Қазақстан Республикасының Ұлттық Банкі туралы", " Бухгалтерлiк есепке алу мен қаржылық есеп беру туралы", "Қазақстан Республикасында зейнетақымен қамсыздандыру туралы" Қазақстан Республикасының Заңдарына, Қазақстан Республикасының Ұлттық Банкі Басқармасының "Қазақстан Республикасы қаржы рыногының жекелеген субъектілеріне арналған бухгалтерлік есептің үлгі шот жоспарын бекіту туралы" 2006 жылғы 1 қыркүйектегі N 324 қаулысына (Нормативтік құқықтық актілерді мемлекеттік тіркеу тізілімінде N 2509 тіркелген), халықаралық қаржылық есептілігінің стандарттарына және Қазақстан Республикасының өзге нормативтік құқықтық актілеріне сәйкес әзірленді.

4. Зейнетақы активтерімен жүзеге асыратын операцияларды бухгалтерлік есепте көрсету үшін Нормативтік құқықтық актілерді мемлекеттік тіркеу тізілімінде N 2106 тіркелген Қазақстан Республикасы Қаржы министрінің 2002 жылғы 23 желтоқсандағы N 629 бұйрығына және Қазақстан Республикасының Ұлттық Банкі Басқармасының "Валюта айырбастаудың нарықтық бағамын айқындау тәртібін белгілеу туралы" 2002 жылғы 23 желтоқсандағы N 512 қаулысына сәйкес айқындалатын валюта айырбастаудың нарықтық бағамы (бұдан әрі - есепке алу бағамы).

6. Қордың алынған төлем құжаттары және пайдасына міндетті зейнетақы жарналары және өсімпұлдар аударылатын жеке тұлғалардың "Мемлекеттік зейнетақы төлеу орталығы" республикалық мемлекеттік қазыналық кәсіпорнынан алдыңғы жұмыс күні бойынша алынған тізімдері негізінде Қор тиісті шоттардың дебеті (бұдан әрі - Дт) және кредиті (бұдан әрі - Кт) бойынша зейнетақы жарналарының; басқа Қорлардан қабылданған жинақталған зейнетақы қаражатының аударымдары; өсімпұлдар сомасына мынадай бухгалтерлік жазбаларды жүзеге асырады:
Дт
441 61
"Ағым­да­ғы шот­та­ғы (ин­ве­сти­ци­я­лық шот) ұлт­тық ва­лю­та­да­ғы ақ­ша (зей­не­та­қы ак­тив­те­рі)"
Кт
687 61
"Же­ке зей­не­та­қы шот­та­рын­да­ғы жи­нақ­тал­ған зей­не­та­қы қа­ра­жа­ты".

Дт
441 61
"Ағым­да­ғы шот­та­ғы (ин­ве­сти­ци­я­лық шот) ұлт­тық ва­лю­та­да­ғы ақ­ша (зей­не­та­қы ак­тив­те­рі)"
Кт
671 64
"Қа­те есеп­тел­ген зей­не­та­қы со­ма­ла­рын қай­та­ру жө­нін­де­гі мін­дет­те­ме­лер".

Дт
671 64
"Қа­те есеп­тел­ген зей­не­та­қы со­ма­ла­рын қай­та­ру жө­нін­де­гі мін­дет­те­ме­лер"
Кт
441 61
"Ағым­да­ғы шот­та­ғы (ин­ве­сти­ци­я­лық шот) ұлт­тық ва­лю­та­да­ғы ақ­ша (зей­не­та­қы ак­тив­те­рі)".

инвестициялық шоттан төлемдер шотына аудару сомасына:
Дт
441 62
"Ағым­да­ғы шот­та­ғы (тө­лем­дер шо­ты) ұлт­тық ва­лю­та­да­ғы ақ­ша (зей­не­та­қы ак­тив­те­рі)",
431 62
"Ағым­да­ғы шот­та­ғы (тө­лем­дер шо­ты) ше­тел ва­лю­та­сын­да­ғы ақ­ша (зей­не­та­қы ак­тив­те­рі)"
Кт
441 61
"Ағым­да­ғы шот­та­ғы (ин­ве­сти­ци­я­лық шот) ұлт­тық ва­лю­та­да­ғы ақ­ша (зей­не­та­қы ак­тив­те­рі)",
431 61
"Ағым­да­ғы шот­та­ғы (ин­ве­сти­ци­я­лық шот) ше­тел ва­лю­та­сын­да­ғы ақ­ша (зей­не­та­қы ак­тив­те­рі)";
салымшылар (алушы) алдындағы міндеттемелер сомасына:
Дт
687 61
"Же­ке зей­не­та­қы шот­та­рын­да­ғы жи­нақ­тал­ған зей­не­та­қы қа­ра­жа­ты"
Кт
671 61
"Жи­нақ­тал­ған зей­не­та­қы қа­ра­жа­тын тө­леу жө­нін­де­гі мін­дет­те­ме­лер",
671 62
"Жи­нақ­тал­ған зей­не­та­қы қа­ра­жа­тын бас­қа жи­нақ­та­у­шы зей­не­та­қы қор­ла­ры­на ауда­ру жө­нін­де­гі мін­дет­те­ме­лер",
671 63
"Жи­нақ­тал­ған зей­не­та­қы қа­ра­жа­тын сақ­тан­ды­ру ұй­ым­да­ры­на ауда­ру жө­нін­де­гі мін­дет­те­ме­лер";
нақты төлеу кезінде:
Дт
671 61
"Жи­нақ­тал­ған зей­не­та­қы қа­ра­жа­тын тө­леу жө­нін­де­гі мін­дет­те­ме­лер",
671 62
"Жи­нақ­тал­ған зей­не­та­қы қа­ра­жа­тын бас­қа жи­нақ­та­у­шы зей­не­та­қы қор­ла­ры­на ауда­ру жө­нін­де­гі мін­дет­те­ме­лер",
671 63
"Жи­нақ­тал­ған зей­не­та­қы қа­ра­жа­тын сақ­тан­ды­ру ұй­ым­да­ры­на ауда­ру жө­нін­де­гі мін­дет­те­ме­лер"
Кт
441 62
"Ағым­да­ғы шот­та­ғы (тө­лем­дер шо­ты) ұлт­тық ва­лю­та­да­ғы ақ­ша (зей­не­та­қы ак­тив­те­рі)",
431 62
"Ағым­да­ғы шот­та­ғы (тө­лем­дер шо­ты) ше­тел ва­лю­та­сын­да­ғы ақ­ша (зей­не­та­қы ак­тив­те­рі)",
639
"Бас­қа да са­лық­тар, алым­дар және бюд­жет­ке тө­ле­не­тін мін­дет­ті тө­лем­дер".

сатып алынған бағалы қағаздардың таза құнына (олардың номиналдық құнынан аспайтын сомаға):
Дт
402 01
"Са­уда­ға ар­нал­ған ба­ға­лы қа­ға­з­дар",
402 02
"Са­ту үшін қол­да бар ба­ға­лы қа­ға­з­дар"
Кт
441 61
"Ағым­да­ғы шот­та­ғы (ин­ве­сти­ци­я­лық шот) ұлт­тық ва­лю­та­да­ғы ақ­ша (зей­не­та­қы ак­тив­те­рі)";
сыйлықақы сомасына, сондай-ақ мәміле бойынша шығындар сомасына:
Дт
402 05
"Са­тып алын­ған ба­ға­лы қа­ға­з­дар бой­ын­ша сый­лы­қа­қы"
Кт
441 61
"Ағым­да­ғы шот­та­ғы (ин­ве­сти­ци­я­лық шот) ұлт­тық ва­лю­та­да­ғы ақ­ша (зей­не­та­қы ак­тив­те­рі)";
дисконт сомасына:
Дт
402 01
"Са­уда­ға ар­нал­ған ба­ға­лы қа­ға­з­дар",
402 02
"Са­ту үшін қол­да бар ба­ға­лы қа­ға­з­дар"
Кт
402 04
"Са­тып алын­ған ба­ға­лы қа­ға­з­дар бой­ын­ша дис­конт";
алдыңғы ұстаушы есептеген сыйақы сомасына:
Дт
402 06
"Ба­ға­лы қа­ға­з­дар бой­ын­ша ал­дың­ғы ұста­у­шы­лар есеп­те­ген сый­а­қы"
Кт
441 61
"Ағым­да­ғы шот­та­ғы (ин­ве­сти­ци­я­лық шот) ұлт­тық ва­лю­та­да­ғы ақ­ша (зей­не­та­қы ак­тив­те­рі)".

Дт
332 01
"Са­тып алын­ған ба­ға­лы қа­ға­з­дар бой­ын­ша сый­а­қы тү­рін­де есеп­тел­ген кі­рі­стер"
Кт
724 01
"Са­тып алын­ған ба­ға­лы қа­ға­з­дар бой­ын­ша сый­а­қы алу­ға бай­ла­ны­сты кі­рі­стер".

сыйлықақы амортизациясының сомасына:
Дт
831 01
"Са­тып алын­ған ба­ға­лы қа­ға­з­дар бой­ын­ша сый­лы­қа­қы­ның амор­ти­за­ци­я­сы­на бай­ла­ны­сты шы­ғы­стар"
Кт
402 05
"Са­тып алын­ған ба­ға­лы қа­ға­з­дар бой­ын­ша сый­лы­қа­қы";
дисконт амортизациясының сомасына:
Дт
402 04
"Са­тып алын­ған ба­ға­лы қа­ға­з­дар бой­ын­ша дис­конт"
Кт
724 05
"Са­тып алын­ған ба­ға­лы қа­ға­з­дар бой­ын­ша дис­конт­тың амор­ти­за­ци­я­сы­на бай­ла­ны­сты кі­рі­стер".

егер бағалы қағаздардың әділ құны олардың есепке алу құнынан жоғары болса:
Дт
402 07
"Ба­ға­лы қа­ға­з­дар­дың әділ құ­нын оң тү­зе­ту"
Кт
727 03
"Са­уда­ға ар­нал­ған ба­ға­лы қа­ға­з­дар құ­ны­ның өзге­ру­і­нен іс­ке асы­рыл­ма­ған кі­рі­стер";
егер бағалы қағаздардың есепке алу құны олардың әділ құнынан жоғары болса:
Дт
845 03
"Са­уда­ға ар­нал­ған ба­ға­лы қа­ға­з­дар құ­ны­ның өзге­ру­і­нен іс­ке асы­рыл­ма­ған шы­ғы­стар"
Кт
402 08
"Ба­ға­лы қа­ға­з­дар­дың әділ құ­нын те­ріс тү­зе­ту";
бағалы қағаздардың әділ құнын есепке алынған оң немесе теріс түзету сомасына:
Дт
402 08
"Ба­ға­лы қа­ға­з­дар­дың әділ құ­нын те­ріс тү­зе­ту"
Кт
402 07
"Ба­ға­лы қа­ға­з­дар­дың әділ құ­нын оң тү­зе­ту";

есепке алу бағамы ұлғайған кезде оң бағамдық айырма сомасына:
Дт
332 01
"Са­тып алын­ған ба­ға­лы қа­ға­з­дар бой­ын­ша сый­а­қы тү­рін­де есеп­тел­ген кі­рі­стер",
402 01
"Са­уда­ға ар­нал­ған ба­ға­лы қа­ға­з­дар",
402 02
"Са­ту үшін қол­да бар ба­ға­лы қа­ға­з­дар",
402 05
"Са­тып алын­ған ба­ға­лы қа­ға­з­дар бой­ын­ша сый­лы­қа­қы",
402 06
"Ба­ға­лы қа­ға­з­дар бой­ын­ша ал­дың­ғы ұста­у­шы­лар есеп­те­ген сый­а­қы",
402 07
"Ба­ға­лы қа­ға­з­дар­дың әділ құ­нын оң тү­зе­ту"
Кт
725 01
"Ше­тел ва­лю­та­сын қай­та ба­ға­ла­удан іс­ке асы­рыл­ма­ған кі­рі­стер",
402 04
"Са­тып алын­ған ба­ға­лы қа­ға­з­дар бой­ын­ша дис­конт",
402 08
"Ба­ға­лы қа­ға­з­дар­дың әділ құ­нын те­ріс тү­зе­ту";
есепке алу бағамы азайған кезде теріс бағамдық айырма сомасына:
Дт
844 01
"Ше­тел ва­лю­та­сын қай­та ба­ға­ла­удан іс­ке асы­рыл­ма­ған шы­ғы­стар",
402 04
"Са­тып алын­ған ба­ға­лы қа­ға­з­дар бой­ын­ша дис­конт",
402 07
"Ба­ға­лы қа­ға­з­дар­дың әділ құ­нын оң тү­зе­ту"
Кт
332 01
"Са­тып алын­ған ба­ға­лы қа­ға­з­дар бой­ын­ша сый­а­қы тү­рін­де есеп­тел­ген кі­рі­стер",
402 01
"Са­уда­ға ар­нал­ған ба­ға­лы қа­ға­з­дар",
402 02
"Са­ту үшін қол­да бар ба­ға­лы қа­ға­з­дар",
402 05
"Са­тып алын­ған ба­ға­лы қа­ға­з­дар бой­ын­ша сый­лы­қа­қы",
402 06
"Ба­ға­лы қа­ға­з­дар бой­ын­ша ал­дың­ғы ұста­у­шы­лар есеп­те­ген сый­а­қы",
402 08
"Ба­ға­лы қа­ға­з­дар­дың әділ құ­нын те­ріс тү­зе­ту".

Дт
441 61
"Ағым­да­ғы шот­та­ғы (ин­ве­сти­ци­я­лық шот) ұлт­тық ва­лю­та­да­ғы ақ­ша (зей­не­та­қы ак­тив­те­рі)"
Кт
332 01
"Са­тып алын­ған ба­ға­лы қа­ға­з­дар бой­ын­ша сый­а­қы тү­рін­де есеп­тел­ген кі­рі­стер",
402 06
"Ба­ға­лы қа­ға­з­дар бой­ын­ша ал­дың­ғы ұста­у­шы­лар есеп­те­ген сый­а­қы".

16. Саудаға арналған және сату үшін қолда бар бағалы қағаздарды сату кезінде, жарияланған сыйақыны, сыйлықақының немесе дисконттың амортизациясын есептегеннен және әділ құны бойынша сатып алынған бағалы қағаздарды қайта бағалағаннан кейін осы Нұсқаулықтың 11, 12 және 13-тармақтарына сәйкес мынадай бухгалтерлік жазбалар жүзеге асырылады:
саудаға арналған және сату үшін қолда бар бағалы қағаздардың амортизацияланбаған сыйлықақысының сомасына:
Дт
402 01
"Са­уда­ға ар­нал­ған ба­ға­лы қа­ға­з­дар",
402 02
"Са­ту үшін қол­да бар ба­ға­лы қа­ға­з­дар"
Кт
402 05
"Са­тып алын­ған ба­ға­лы қа­ға­з­дар бой­ын­ша сый­лы­қа­қы";
саудаға арналған және сату үшін қолда бар бағалы қағаздардың амортизацияланбаған дисконтының сомасына:
Дт
402 04
"Са­тып алын­ған ба­ға­лы қа­ға­з­дар бой­ын­ша дис­конт"
Кт
402 01
"Са­уда­ға ар­нал­ған ба­ға­лы қа­ға­з­дар",
402 02
"Са­ту үшін қол­да бар ба­ға­лы қа­ға­з­дар";
саудаға арналған және сату үшін қолда бар бағалы қағаздарды әділ құны бойынша жинақталған оң қайта бағалау сомасына:
Дт
402 01
"Са­уда­ға ар­нал­ған ба­ға­лы қа­ға­з­дар",
402 02
"Са­ту үшін қол­да бар ба­ға­лы қа­ға­з­дар"
Кт
402 07
"Ба­ға­лы қа­ға­з­дар­дың әділ құ­нын оң тү­зе­ту";
саудаға арналған және сату үшін қолда бар бағалы қағаздарды әділ құны бойынша жинақталған теріс қайта бағалау сомасына:
Дт
402 08
"Ба­ға­лы қа­ға­з­дар­дың әділ құ­нын те­ріс тү­зе­ту"
Кт
402 01
"Са­уда­ға ар­нал­ған ба­ға­лы қа­ға­з­дар",
402 02
"Са­ту үшін қол­да бар ба­ға­лы қа­ға­з­дар";
саудаға арналған және сату үшін қолда бар бағалы қағаздарды сату бойынша жасалған мәміленің сомасына:
Дт
441 61
"Ағым­да­ғы шот­та­ғы (ин­ве­сти­ци­я­лық шот) ұлт­тық ва­лю­та­да­ғы ақ­ша (зей­не­та­қы ак­тив­те­рі)"
Кт
402 01
"Са­уда­ға ар­нал­ған ба­ға­лы қа­ға­з­дар",
402 02
"Са­ту үшін қол­да бар ба­ға­лы қа­ға­з­дар",
332 01
"Са­тып алын­ған ба­ға­лы қа­ға­з­дар бой­ын­ша сый­а­қы тү­рін­де есеп­тел­ген кі­рі­стер",
402 06
"Ба­ға­лы қа­ға­з­дар бой­ын­ша ал­дың­ғы ұста­у­шы­лар есеп­те­ген сый­а­қы";
саудаға арналған және сату үшін қолда бар бағалы қағаздарды сату бойынша жасалған мәміленің сомасы олардың есепке алу құнынан асқан жағдайда, айырма сомасына:
Дт
441 61
"Ағым­да­ғы шот­та­ғы (ин­ве­сти­ци­я­лық шот) ұлт­тық ва­лю­та­да­ғы ақ­ша (зей­не­та­қы ак­тив­те­рі)"
Кт
723
"Ин­ве­сти­ци­я­лар­ды, қар­жы ин­ве­сти­ци­я­ла­рын шы­ғын­ға жа­зу­дан кі­рі­стер";
саудаға арналған және сату үшін қолда бар бағалы қағаздардың есепке алу құнының оларды сату бойынша жасалған мәміленің сомасынан олардың асқан жағдайда, айырма сомасына:
Дт
843
"Ин­ве­сти­ци­я­лар­ды, қар­жы ин­ве­сти­ци­я­ла­рын шы­ғын­ға жа­зу­дан шы­ғы­стар"
Кт
402 01
"Са­уда­ға ар­нал­ған ба­ға­лы қа­ға­з­дар",
402 02
"Са­ту үшін қол­да бар ба­ға­лы қа­ға­з­дар".

17. Эмитент саудаға арналған және сату үшін қолда бар бағалы қағаздарды өтеу кезінде, жарияланған сыйақыны, сыйлықақының немесе дисконттың амортизациясын есептегеннен және әділ құны бойынша сатып алынған бағалы қағаздарды қайта бағалағаннан кейін осы Нұсқаулықтың 11, 12 және 13-тармақтарына сәйкес, эмитенттен түскен ақша сомасына мынадай бухгалтерлік жазбалар жүзеге асырылады:
Дт
441 61
"Ағым­да­ғы шот­та­ғы (ин­ве­сти­ци­я­лық шот) ұлт­тық ва­лю­та­да­ғы ақ­ша (зей­не­та­қы ак­тив­те­рі)"
Кт
402 01
"Са­уда­ға ар­нал­ған ба­ға­лы қа­ға­з­дар",
402 02
"Са­ту үшін қол­да бар ба­ға­лы қа­ға­з­дар",
332 01
"Са­тып алын­ған ба­ға­лы қа­ға­з­дар бой­ын­ша сый­а­қы тү­рін­де есеп­тел­ген кі­рі­стер",
402 06
"Ба­ға­лы қа­ға­з­дар бой­ын­ша ал­дың­ғы ұста­у­шы­лар есеп­те­ген сый­а­қы".

18. Саудаға арналған және сату үшін қолда бар бағалы қағаздардың баланстық (есепке алу) құны қаржылық есептілікте бағалы қағаздың әділ құн, амортизацияланбаған сыйлықақы немесе дисконт, сондай-ақ есептелген және сатып алынған сыйақы бойынша жинақталған қайта бағалау сомасына түзетілген номиналдық құны ретінде көрсетіледі.

Дт
401 01
"Са­уда­ға ар­нал­ған ба­ға­лы қа­ға­з­дар",
401 02
"Са­ту үшін қол­да бар ба­ға­лы қа­ға­з­дар"
Кт
441 61
"Ағым­да­ғы шот­та­ғы (ин­ве­сти­ци­я­лық шот) ұлт­тық ва­лю­та­да­ғы ақ­ша (зей­не­та­қы ак­тив­те­рі)".

Дт
332 01
"Са­тып алын­ған ба­ға­лы қа­ға­з­дар бой­ын­ша сый­а­қы тү­рін­де есеп­тел­ген кі­рі­стер"
Кт
724 01
"Са­тып алын­ған ба­ға­лы қа­ға­з­дар бой­ын­ша сый­а­қы алу­ға бай­ла­ны­сты кі­рі­стер".

егер акциялардың құны олардың есепке алу құнынан жоғары болса, оң түзету сомасына және құны шетел валютасымен көрсетілген акциялар бойынша есептік бағамы ұлғайған кезде оң айырма бағамының сомасына:
Дт
401 05
"Ба­ға­лы қа­ға­з­дар­дың әділ құ­нын оң тү­зе­ту"
Кт
727 03
"Са­уда­ға ар­нал­ған ба­ға­лы қа­ға­з­дар құ­ны­ның өзге­ру­і­нен іс­ке асы­рыл­ма­ған кі­рі­стер";
егер акциялардың есепке алу құны олардың әділ құнынан жоғары болса, теріс түзету сомасына және құны шетел валютасымен көрсетілген акциялар бойынша есептік бағамы азайған кезде теріс айырма бағамының сомасына:
Дт
845 03
"Са­уда­ға ар­нал­ған ба­ға­лы қа­ға­з­дар құ­ны­ның өзге­ру­і­нен іс­ке асы­рыл­ма­ған шы­ғы­стар"
Кт
401 06
"Ба­ға­лы қа­ға­з­дар­дың әділ құ­нын те­ріс тү­зе­ту";
акциялардың әділ құнын есепке алынған оң немесе теріс түзету сомасына:
Дт
401 06
"Ба­ға­лы қа­ға­з­дар­дың әділ құ­нын те­ріс тү­зе­ту"
Кт
401 05
"Ба­ға­лы қа­ға­з­дар­дың әділ құ­нын оң тү­зе­ту".

Дт
441 61
"Ағым­да­ғы шот­та­ғы (ин­ве­сти­ци­я­лық шот) ұлт­тық ва­лю­та­да­ғы ақ­ша (зей­не­та­қы ак­тив­те­рі)"
Кт
332 01
"Са­тып алын­ған ба­ға­лы қа­ға­з­дар бой­ын­ша сый­а­қы тү­рін­де есеп­тел­ген кі­рі­стер".

әділ құны бойынша жинақталған оң бағалау сомасына:
Дт
401 01
"Са­уда­ға ар­нал­ған ба­ға­лы қа­ға­з­дар",
401 02
"Са­ту үшін қол­да бар ба­ға­лы қа­ға­з­дар"
Кт
401 05
"Ба­ға­лы қа­ға­з­дар­дың әділ құ­нын оң тү­зе­ту";
әділ құны бойынша жинақталған теріс бағалау сомасына:
Дт
401 06
"Ба­ға­лы қа­ға­з­дар­дың әділ құ­нын те­ріс тү­зе­ту"
Кт
401 01
"Са­уда­ға ар­нал­ған ба­ға­лы қа­ға­з­дар",
401 02
"Са­ту үшін қол­да бар ба­ға­лы қа­ға­з­дар";
акцияларды сату бойынша жасалған мәміленің сомасына:
Дт
441 61
"Ағым­да­ғы шот­та­ғы (ин­ве­сти­ци­я­лық шот) ұлт­тық ва­лю­та­да­ғы ақ­ша (зей­не­та­қы ак­тив­те­рі)"
Кт
401 01
"Са­уда­ға ар­нал­ған ба­ға­лы қа­ға­з­дар",
401 02
"Са­ту үшін қол­да бар ба­ға­лы қа­ға­з­дар";
акцияларды сату бойынша жасалған мәміле сомасының олардың есепке алу құнынан асқан жағдайда, айырма сомасына:
Дт
441 61
"Ағым­да­ғы шот­та­ғы (ин­ве­сти­ци­я­лық шот) ұлт­тық ва­лю­та­да­ғы ақ­ша (зей­не­та­қы ак­тив­те­рі)"
Кт
723
"Ин­ве­сти­ци­я­лар­ды, қар­жы ин­ве­сти­ци­я­ла­рын шы­ғын­ға жа­зу­дан кі­рі­стер";
акциялардың есепке алу құны оларды сату бойынша жасалған мәміле сомасынан асқан жағдайда, айырма сомасына:
Дт
843
"Ин­ве­сти­ци­я­лар­ды, қар­жы ин­ве­сти­ци­я­ла­рын шы­ғын­ға жа­зу­дан шы­ғы­стар"
Кт
401 01
"Са­уда­ға ар­нал­ған ба­ға­лы қа­ға­з­дар",
401 02
"Са­ту үшін қол­да бар ба­ға­лы қа­ға­з­дар".

өтеуге дейін ұсталынатын, сатып алынған бағалы қағаздардың таза құнына (олардың номиналдық құнынан аспайтын сомаға)
Дт
402 03
"Өте­у­ге дей­ін ұста­лы­на­тын ба­ға­лы қа­ға­з­дар"
Кт
441 61
"Ағым­да­ғы шот­та­ғы (ин­ве­сти­ци­я­лық шот) ұлт­тық ва­лю­та­да­ғы ақ­ша (зей­не­та­қы ак­тив­те­рі)";
сыйлықақы сомасына, сондай-ақ мәміле бойынша шығындар сомасына:
Дт
402 05
"Са­тып алын­ған ба­ға­лы қа­ға­з­дар бой­ын­ша сый­лы­қа­қы"
Кт
441 61
"Ағым­да­ғы шот­та­ғы (ин­ве­сти­ци­я­лық шот) ұлт­тық ва­лю­та­да­ғы ақ­ша (зей­не­та­қы ак­тив­те­рі)";
дисконт сомасына:
Дт
402 03
"Өте­у­ге дей­ін ұста­лы­на­тын ба­ға­лы қа­ға­з­дар"
Кт
402 04
"Са­тып алын­ған ба­ға­лы қа­ға­з­дар бой­ын­ша дис­конт";
алдыңғы ұстаушылар есептеген сыйақы сомасына:
Дт
402 06
"Ба­ға­лы қа­ға­з­дар бой­ын­ша ал­дың­ғы ұста­у­шы­лар есеп­те­ген сый­а­қы"
Кт
441 61
"Ағым­да­ғы шот­та­ғы (ин­ве­сти­ци­я­лық шот) ұлт­тық ва­лю­та­да­ғы ақ­ша (зей­не­та­қы ак­тив­те­рі)".

Дт
332 01
"Са­тып алын­ған ба­ға­лы қа­ға­з­дар бой­ын­ша сый­а­қы тү­рін­де есеп­тел­ген кі­рі­стер"
Кт
724 01
"Са­тып алын­ған ба­ға­лы қа­ға­з­дар бой­ын­ша сый­а­қы алу­ға бай­ла­ны­сты кі­рі­стер".

Дт
831 01
"Са­тып алын­ған ба­ға­лы қа­ға­з­дар бой­ын­ша сый­лы­қа­қы­ны амор­ти­за­ци­я­ла­у­ға бай­ла­ны­сты шы­ғы­стар"
Кт
402 05
"Са­тып алын­ған ба­ға­лы қа­ға­з­дар бой­ын­ша сый­лы­қа­қы";
дисконт амортизациясының сомасына:
Дт
402 04
"Са­тып алын­ған ба­ға­лы қа­ға­з­дар бой­ын­ша дис­конт"
Кт
724 05
"Са­тып алын­ған ба­ға­лы қа­ға­з­дар бой­ын­ша дис­конт­тың амор­ти­за­ци­я­сы­на бай­ла­ны­сты кі­рі­стер".

есепке алу бағамы ұлғайған кезде оң бағамдық айырма сомасына:
Дт
332 01
"Са­тып алын­ған ба­ға­лы қа­ға­з­дар бой­ын­ша сый­а­қы тү­рін­де есеп­тел­ген кі­рі­стер",
402 03
"Өте­у­ге дей­ін ұста­лы­на­тын ба­ға­лы қа­ға­з­дар",
402 05
"Са­тып алын­ған ба­ға­лы қа­ға­з­дар бой­ын­ша сый­лы­қа­қы",
402 06
"Ба­ға­лы қа­ға­з­дар бой­ын­ша ал­дың­ғы ұста­у­шы­лар есеп­те­ген сый­а­қы",
Кт
725 01
"Ше­тел ва­лю­та­сын қай­та ба­ға­ла­удан іс­ке асы­рыл­ма­ған кі­рі­стер",
402 04
"Са­тып алын­ған ба­ға­лы қа­ға­з­дар бой­ын­ша дис­конт",
есепке алу бағамы азайған кезде теріс бағамдық айырма сомасына:
Дт
844 01
"Ше­тел ва­лю­та­сын қай­та ба­ға­ла­удан іс­ке асы­рыл­ма­ған шы­ғы­стар",
402 04
"Са­тып алын­ған ба­ға­лы қа­ға­з­дар бой­ын­ша дис­конт",
Кт
332 01
"Са­тып алын­ған ба­ға­лы қа­ға­з­дар бой­ын­ша сый­а­қы тү­рін­де есеп­тел­ген кі­рі­стер",
402 03
"Өте­у­ге дей­ін ұста­лы­на­тын ба­ға­лы қа­ға­з­дар"
402 05
"Са­тып алын­ған ба­ға­лы қа­ға­з­дар бой­ын­ша сый­лы­қа­қы",
402 06
"Ба­ға­лы қа­ға­з­дар бой­ын­ша ал­дың­ғы ұста­у­шы­лар есеп­те­ген сый­а­қы",

Дт
441 61
"Ағым­да­ғы шот­та­ғы (ин­ве­сти­ци­я­лық шот) ұлт­тық ва­лю­та­да­ғы ақ­ша (зей­не­та­қы ак­тив­те­рі)"
Кт
332 01
"Са­тып алын­ған ба­ға­лы қа­ға­з­дар бой­ын­ша сый­а­қы тү­рін­де есеп­тел­ген кі­рі­стер"
402 06
"Ба­ға­лы қа­ға­з­дар бой­ын­ша ал­дың­ғы ұста­у­шы­лар есеп­те­ген сый­а­қы",

29. Халықаралық қаржылық есептілік стандарттарының талаптарын орындаған жағдайда жүзеге асырылатын өтеуге дейін ұсталынатын бағалы қағаздарды сату кезінде осы Нұсқаулықтың 25 және 26 тармақтарына сәйкес жарияланған сыйақыны есептегеннен кейін және сыйлықақыны немесе дисконтты амортизациялағаннан кейін мынадай бухгалтерлік жазбалар жүзеге асырылады:
амортизацияланбаған сыйлықақы сомасына:
Дт
402 03
"Өте­у­ге дей­ін ұста­лы­на­тын ба­ға­лы қа­ға­з­дар"
Кт
402 05
"Са­тып алын­ған ба­ға­лы қа­ға­з­дар бой­ын­ша сый­лы­қа­қы",
амортизацияланбаған дисконт сомасына:
Дт
402 04
"Са­тып алын­ған ба­ға­лы қа­ға­з­дар бой­ын­ша дис­конт"
Кт
402 03
"Өте­у­ге дей­ін ұста­лы­на­тын ба­ға­лы қа­ға­з­дар";
өтеуге дейін ұсталынатын, сатып алынған бағалы қағаздарды сату  бойынша жасалынған мәміле сомасына:
Дт
441 61
"Ағым­да­ғы шот­та­ғы (ин­ве­сти­ци­я­лық шот) ұлт­тық ва­лю­та­да­ғы ақ­ша (зей­не­та­қы ак­тив­те­рі)"
Кт
402 03
"Өте­у­ге дей­ін ұста­лы­на­тын ба­ға­лы қа­ға­з­дар"
332 01
"Са­тып алын­ған ба­ға­лы қа­ға­з­дар бой­ын­ша сый­а­қы тү­рін­де есеп­тел­ген кі­рі­стер"
402 06
"Ба­ға­лы қа­ға­з­дар бой­ын­ша ал­дың­ғы ұста­у­шы­лар есеп­те­ген сый­а­қы",
өтеуге дейін ұсталынатын, сатып алынған бағалы қағаздарды сату  бойынша жасалынған мәміле сомасы олардың есептік құнынан асып кеткен жағдайда, айырма сомасына:
Дт
441 02
"Ағым­да­ғы шот­та­ғы ұлт­тық ва­лю­та­да­ғы ақ­ша"
Кт
723
"Ин­ве­сти­ци­я­лар­ды, қар­жы ин­ве­сти­ци­я­ла­рын шы­ғын­ға жа­зу­дан кі­рі­стер";
өтеуге дейін ұсталынатын, бағалы қағаздардың есептік құны оларды сату бойынша жасалған мәміле сомасынан асып кеткен жағдайда, айырма сомасына:
Дт
843
"Ин­ве­сти­ци­я­лар­ды, қар­жы ин­ве­сти­ци­я­ла­рын шы­ғын­ға жа­зу­дан шы­ғы­стар"
Кт
402 03
"Өте­у­ге дей­ін ұста­лы­на­тын ба­ға­лы қа­ға­з­дар"

Дт
441 61
"Ағым­да­ғы шот­та­ғы (ин­ве­сти­ци­я­лық шот) ұлт­тық ва­лю­та­да­ғы ақ­ша (зей­не­та­қы ак­тив­те­рі)"
Кт
402 03
"Өте­у­ге дей­ін ұста­лы­на­тын ба­ға­лы қа­ға­з­дар",
332 01
"Са­тып алын­ған ба­ға­лы қа­ға­з­дар бой­ын­ша сый­а­қы тү­рін­де есеп­тел­ген кі­рі­стер",
402 06
"Ба­ға­лы қа­ға­з­дар бой­ын­ша ал­дың­ғы ұста­у­шы­лар есеп­те­ген сый­а­қы",

Бағалы қағаздар бойынша құнсызданудан болған зияндарды жабуға арналған провизиялар құру кезінде мынадай бухгалтерлік жазба жүзеге асырылады:
Дт 821 16 "Бағалы қағаздар бойынша резервтерді (провизияларды)
қалыптастыру бойынша шығыстар"
Кт 31123 "Бағалы қағаздар бойынша шығындарды жабуға арналған
резервтер (провизиялар)".

Дт 311 23 "Бағалы қағаздар бойынша шығындарды жабуға арналған
резервтер (провизиялар)"
Кт 821 16 "Бағалы қағаздар бойынша резервтерді (провизияларды) қалыптастыру бойынша шығыстар".

Дт 311 23 "Бағалы қағаздар бойынша шығындарды жабуға арналған резервтер (провизиялар)"
Кт 727 09 "Басқа да кірістер".

Дт 311 23 "Бағалы қағаздар бойынша шығындарды жабуға арналған резервтер (провизиялар)"
Кт 401 02 "Сату үшін қолда бар бағалы қағаздар"
402 02 "Сату үшін қолда бар бағалы қағаздар"
402 03 "Өтеуге дейін ұсталынатын бағалы қағаздар".

Дт 441 61 "Ағымдағы шоттағы (инвестициялық шот) ұлттық
валютадағы ақша (зейнетақы активтері)"
Кт 821 16 "Бағалы қағаздар бойынша резервтерді
(провизияларды) қалыптастыру бойынша шығыстар".

Дт 441 61 "Ағымдағы шоттағы (инвестициялық шот) ұлттық
валютадағы ақша (зейнетақы активтері)"
Кт 727 09 "Басқа да кірістер".

Дт 334 11 "Басқа дебиторлық берешек"
Кт 821 16 "Бағалы қағаздар бойынша резервтерді (провизияларды) қалыптастыру бойынша шығыстар".

Дт 441 61 "Ағымдағы шоттағы (инвестициялық шот) ұлттық
валютадағы ақша (зейнетақы активтері)"
Кт 334 11 "Басқа дебиторлық берешек".

Дт
403 03
"Қы­сқа мер­зім­ді са­лым­дар",
403 04
"Ұзақ мер­зім­ді са­лым­дар",
403 05
"Шар­тты са­лым­дар"
Кт
441 61
"Ағым­да­ғы шот­та­ғы (ин­ве­сти­ци­я­лық шот) ұлт­тық ва­лю­та­да­ғы ақ­ша (зей­не­та­қы ак­тив­те­рі)".
Мәміле бойынша шығындар сомасына мынадай бухгалтерлік жазбалар жүзеге асырылады:
Дт  403 03  "Қысқа мерзімді салымдар" (төленген комиссияны
есептеуге арналған жекелеген қосалқы шот)
403 04  "Ұзақ мерзімді салымдар" (төленген комиссияны
есептеуге арналған жекелеген қосалқы шот)
403 05  "Шартты салымдар" (төленген комиссияны есептеуге
арналған жекелеген қосалқы шот)
Кт  441 61  "Ағымдағы шоттағы (инвестициялық шот) ұлттық
валютадағы ақша (зейнетақы активтері)".
Зейнетақы активтерін орналастыру күнгі тиесілі сыйақыны алу шарттарымен оларды салымдарға орналастырған жағдайда Қор салымның негізгі сомасы және алынатын сыйақы арасындағы айырма сомасына мынадай бухгалтерлік жазбаны жүзеге асырады:
Дт
403 05
"Шар­тты са­лым­дар" (же­ке­ле­ген - са­лым­ның негіз­гі со­ма­сын есеп­ке алу­ға ар­нал­ған қо­сал­қы шот­тың то­лық со­ма­сы­на)
Кт
441 61
"Ағым­да­ғы шот­та­ғы (ин­ве­сти­ци­я­лық шот) ұлт­тық ва­лю­та­да­ғы ақ­ша (зей­не­та­қы ак­тив­те­рі)".
403 05
"Шар­тты са­лым­дар" (же­ке­ле­ген - са­лым­ның негіз­гі со­ма­сын есеп­ке алу­ға ар­нал­ған қо­сал­қы шот­тың то­лық со­ма­сы­на)

Дт
332 23
"Банк­тер­де ор­на­ла­сты­ры­л­ған мер­зім­ді са­лым­дар бой­ын­ша сый­а­қы тү­рін­де есеп­тел­ген кі­рі­стер",
332 24
"Банк­тер­де ор­на­ла­сты­ры­л­ған шар­тты са­лым­дар бой­ын­ша сый­а­қы тү­рін­де есеп­тел­ген кі­рі­стер"
Кт
724 23
"Мер­зім­ді са­лым­дар бой­ын­ша сый­а­қы алу­ға бай­ла­ны­сты кі­рі­стер",
724 24
"Шар­тты са­лым­дар бой­ын­ша сый­а­қы алу­ға бай­ла­ны­сты кі­рі­стер".

Дт  724 23  Мерзімді салымдар бойынша сыйақы алуға байланысты
кірістер
724 24  "Шартты салымдар бойынша сыйақы алуға байланысты
кірістер"
Кт  403 03  "Қысқа мерзімді салымдар" (төленген комиссияны
есептеуге арналған жекелеген қосалқы шот)
403 04  "Ұзақ мерзімді салымдар" (төленген комиссияны
есептеуге арналған жекелеген қосалқы шот)
403 05  "Шартты салымдар" (төленген комиссияны есептеуге
арналған жекелеген қосалқы шот).

Дт
403 05
"Шар­тты са­лым­дар" (сый­а­қы тү­рін­де алын­ған дис­конт­ты есеп­ке алу­ға ар­нал­ған же­ке­ле­ген қо­сал­қы шот)
Кт
724 24
"Шар­тты са­лым­дар бой­ын­ша сый­а­қы алу­ға бай­ла­ны­сты кі­рі­стер".

есепке алу бағамы ұлғайған кезде оң бағамдық айырма сомасына:
Дт
332 23
"Банк­тер­де ор­на­ла­сты­ры­л­ған мер­зім­ді са­лым­дар бой­ын­ша сый­а­қы тү­рін­де есеп­тел­ген кі­рі­стер",
332 24
"Банк­тер­де ор­на­ла­сты­ры­л­ған шар­тты са­лым­дар бой­ын­ша сый­а­қы тү­рін­де есеп­тел­ген кі­рі­стер"
403 03
"Қы­сқа мер­зім­ді са­лым­дар",
403 04
"Ұзақ мер­зім­ді са­лым­дар",
403 05
"Шар­тты са­лым­дар"
Кт
725 01
"Ше­тел ва­лю­та­сын қай­та ба­ға­ла­удан іс­ке асы­рыл­ма­ған кі­рі­стер",
403 05
"Шар­тты са­лым­дар" (сый­а­қы тү­рін­де алын­ған дис­конт­ты есеп­ке алу­ға ар­нал­ған же­ке­ле­ген қо­сал­қы шот)
есепке алу бағамы азайған кезде теріс бағамдық айырма сомасына:
Дт
844 01
"Ше­тел ва­лю­та­сын қай­та ба­ға­ла­удан іс­ке асы­рыл­ма­ған шы­ғы­стар",
403 05
"Шар­тты са­лым­дар" (сый­а­қы тү­рін­де алын­ған дис­конт­ты есеп­ке алу­ға ар­нал­ған же­ке­ле­ген қо­сал­қы шот)
Кт
332 23
"Банк­тер­де ор­на­ла­сты­ры­л­ған мер­зім­ді са­лым­дар бой­ын­ша сый­а­қы тү­рін­де есеп­тел­ген кі­рі­стер",
332 24
"Банк­тер­де ор­на­ла­сты­ры­л­ған шар­тты са­лым­дар бой­ын­ша сый­а­қы тү­рін­де есеп­тел­ген кі­рі­стер"
403 03
"Қы­сқа мер­зім­ді са­лым­дар",
403 04
"Ұзақ мер­зім­ді са­лым­дар",
403 05
"Шар­тты са­лым­дар"

Дт
441 61
"Ағым­да­ғы шот­та­ғы (ин­ве­сти­ци­я­лық шот) ұлт­тық ва­лю­та­да­ғы ақ­ша (зей­не­та­қы ак­тив­те­рі)".
Кт
332 23
"Банк­тер­де ор­на­ла­сты­ры­л­ған мер­зім­ді са­лым­дар бой­ын­ша сый­а­қы тү­рін­де есеп­тел­ген кі­рі­стер",
332 24
"Банк­тер­де ор­на­ла­сты­ры­л­ған шар­тты са­лым­дар бой­ын­ша сый­а­қы тү­рін­де есеп­тел­ген кі­рі­стер"

Дт
441 61
"Ағым­да­ғы шот­та­ғы (ин­ве­сти­ци­я­лық шот) ұлт­тық ва­лю­та­да­ғы ақ­ша (зей­не­та­қы ак­тив­те­рі)".
Кт
403 03
"Қы­сқа мер­зім­ді са­лым­дар",
403 04
"Ұзақ мер­зім­ді са­лым­дар",
403 05
"Шар­тты са­лым­дар"

37-1. Қор әрбір есепті күнге халықаралық қаржылық есептілік стандарттарының талаптарына және есеп саясатына сәйкес орналастырылған салымдардың құнсыздануына арналған тест өткізеді. Орналастырылған салымдардың ықтимал құнсыздануын көрсететін белгілер болған кезде Қор құнсызданудан болған зиянды есептейді.
Орналастырылған салымдар бойынша құнсызданудан болған зияндарды жабуға арналған провизиялар құру кезінде мынадай бухгалтерлік жазба жүзеге асырылады:
Дт  821 17  "Орналастырылған салымдар бойынша резервтерді
(провизияларды) қалыптастыру бойынша шығыстар"
Кт  311 24  "Орналастырылған салымдар бойынша резервтер
(провизиялар)"

Дт  311 24  "Орналастырылған салымдар бойынша резервтер
(провизиялар)"
Кт  821 17  "Орналастырылған салымдар бойынша резервтерді
(провизияларды) қалыптастыру бойынша шығыстар".

Дт  311 24  "Орналастырылған салымдар бойынша резервтер
(провизиялар)"
Кт  727 09  "Басқа да кірістер".
Қалыптастырылған провизиялар есебінен орналастырылған салымдарды есептен шығарған кезде мынадай бухгалтерлік жазба жүзеге асырылады:
Дт  311 24  "Орналастырылған салымдар бойынша резервтер
(провизиялар)"
Кт  403 03  "Қысқа мерзімді салымдар"
403 04  "Ұзақ мерзімді салымдар"
403 05  "Шартты салымдар".

Дт  441 61  "Ағымдағы шоттағы (инвестициялық шот) ұлттық
валютадағы ақша (зейнетақы активтері)"
Кт  821 17  "Орналастырылған салымдар бойынша резервтерді
(провизияларды) қалыптастыру бойынша шығыстар".

Дт  441 61  "Ағымдағы шоттағы (инвестициялық шот) ұлттық
валютадағы ақша (зейнетақы активтері)"
Кт  727 09  "Басқа да кірістер".

Дт  334 11  "Басқа дебиторлық берешек"
Кт  821 17  "Орналастырылған салымдар бойынша резервтерді
(провизияларды) қалыптастыру бойынша шығыстар".

Дт  441 61  "Ағымдағы шоттағы (инвестициялық шот) ұлттық
валютадағы ақша (зейнетақы активтері)"
Кт  334 11  "Басқа дебиторлық берешек".

39. Бағалы қағаздарды "сату үшін қолда бар бағалы қағаздар" санатынан "өтеуге дейін ұсталынатын" санатына аудару кезінде сыйлықақының немесе дисконттың амортизациясын есептегеннен, сыйақы есептегеннен, әділ құны бойынша қайта жіктелетін бағалы қағаздарды қайта бағалағаннан кейін, сондай-ақ тиімді сыйақы ставкасын қайта есептегеннен кейін мынадай бухгалтерлік жазбалар жүзеге асырылады:
бағалы қағаздардың номиналдық құнына:
Дт
402 03
"Өте­у­ге дей­ін ұста­лы­на­тын ба­ға­лы қа­ға­з­дар"
Кт
402 02
"Са­ту үшін қол­да бар ба­ға­лы қа­ға­з­дар"
бағалы қағаздар бойынша есептелген сыйақы сомасына:
Дт
402 06
"Ба­ға­лы қа­ға­з­дар бой­ын­ша ал­дың­ғы ұста­у­шы­лар есеп­те­ген сый­а­қы" (өте­у­ге дей­ін ұста­лы­на­тын ба­ға­лы қа­ға­з­дар­дың же­ке шо­ты)
332 01
"Са­тып алын­ған ба­ға­лы қа­ға­з­дар бой­ын­ша сый­а­қы тү­рін­де есеп­тел­ген кі­рі­стер" (өте­у­ге дей­ін ұста­лы­на­тын ба­ға­лы қа­ға­з­дар­дың же­ке шо­ты)
Кт
402 06
"Ба­ға­лы қа­ға­з­дар бой­ын­ша ал­дың­ғы ұста­у­шы­лар есеп­те­ген сый­а­қы" (өте­у­ге дей­ін ұста­лы­на­тын ба­ға­лы қа­ға­з­дар­дың же­ке шо­ты)
332 01
"Са­тып алын­ған ба­ға­лы қа­ға­з­дар бой­ын­ша сый­а­қы тү­рін­де есеп­тел­ген кі­рі­стер";
амортизацияланбаған сыйлықақы сомасына:
Дт
402 05
"Са­тып алын­ған ба­ға­лы қа­ға­з­дар бой­ын­ша сый­лы­қа­қы" (өте­у­ге дей­ін ұста­лы­на­тын ба­ға­лы қа­ға­з­дар­дың же­ке шо­ты)
Кт
402 05
"Са­тып алын­ған ба­ға­лы қа­ға­з­дар бой­ын­ша сый­лы­қа­қы" (са­ту үшін қол­да бар ба­ға­лы қа­ға­з­дар­дың же­ке шо­ты);
амортизацияланбаған дисконт сомасына:
Дт
402 04
"Са­тып алын­ған ба­ға­лы қа­ға­з­дар бой­ын­ша дис­конт" (са­ту үшін қол­да бар ба­ға­лы қа­ға­з­дар­дың же­ке шо­ты)
Кт
402 04
"Са­тып алын­ған ба­ға­лы қа­ға­з­дар бой­ын­ша дис­конт" (өте­у­ге дей­ін ұста­лы­на­тын ба­ға­лы қа­ға­з­дар­дың же­ке шо­ты);
әділ құны бойынша бағалы қағаздарды оң қайта бағалау сомасына:
Дт
402 04
"Са­тып алын­ған ба­ға­лы қа­ға­з­дар бой­ын­ша дис­конт"
402 05
"Са­тып алын­ған ба­ға­лы қа­ға­з­дар бой­ын­ша сый­лы­қа­қы"
Кт
402 07
"Ба­ға­лы қа­ға­з­дар­дың әділ құ­нын оң тү­зе­ту";
әділ құны бойынша бағалы қағаздарды теріс қайта бағалау сомасына:
Дт
402 08
"Ба­ға­лы қа­ға­з­дар­дың әділ құ­нын те­ріс тү­зе­ту";
Кт
402 05
"Са­тып алын­ған ба­ға­лы қа­ға­з­дар бой­ын­ша сый­лы­қа­қы";
402 04
"Са­тып алын­ған ба­ға­лы қа­ға­з­дар бой­ын­ша дис­конт"

41. Бағалы қағаздарды "өтеуге дейін ұсталынатын" санатынан "сату үшін қолда бар бағалы қағаздар" санатына аудару кезінде сыйлықақының немесе дисконттың амортизациясын есептегеннен кейін, сыйақы есептегеннен, жіктелетін бағалы қағаздар бойынша сыйақы есептелгеннен кейін мынадай бухгалтерлік жазбалар жүзеге асырылады:
бағалы қағаздардың номиналды құнына:
Дт
402 02
"Са­ту үшін қол­да бар ба­ға­лы қа­ға­з­дар"
Кт
402 03
"Өте­у­ге дей­ін ұста­лы­на­тын ба­ға­лы қа­ға­з­дар"
бағалы қағаздар бойынша есептелген сыйақы сомасына:
Дт
402 06
"Ба­ға­лы қа­ға­з­дар бой­ын­ша ал­дың­ғы ұста­у­шы­лар есеп­те­ген сый­а­қы" (са­ту үшін қол­да бар ба­ға­лы қа­ға­з­дар­дың же­ке шо­ты),
332 01
"Са­тып алын­ған ба­ға­лы қа­ға­з­дар бой­ын­ша сый­а­қы тү­рін­де есеп­тел­ген кі­рі­стер" (са­ту үшін қол­да бар ба­ға­лы қа­ға­з­дар­дың же­ке шо­ты);
Кт
402 06
"Ба­ға­лы қа­ға­з­дар бой­ын­ша ал­дың­ғы ұста­у­шы­лар есеп­те­ген сый­а­қы" (өте­у­ге дей­ін ұста­лы­на­тын ба­ға­лы қа­ға­з­дар­дың же­ке шо­ты),
332 01
"Са­тып алын­ған ба­ға­лы қа­ға­з­дар бой­ын­ша сый­а­қы тү­рін­де есеп­тел­ген кі­рі­стер" (өте­у­ге дей­ін ұста­лы­на­тын ба­ға­лы қа­ға­з­дар­дың же­ке шо­ты);
амортизацияланбаған сыйлықақы сомасына:
Дт
402 05
"Са­тып алын­ған ба­ға­лы қа­ға­з­дар бой­ын­ша сый­лы­қа­қы" (са­ту үшін қол­да бар ба­ға­лы қа­ға­з­дар­дың же­ке шо­ты),
Кт
402 05
"Са­тып алын­ған ба­ға­лы қа­ға­з­дар бой­ын­ша сый­лы­қа­қы" (өте­у­ге дей­ін ұста­лы­на­тын ба­ға­лы қа­ға­з­дар­дың же­ке шо­ты);
амортизацияланбаған дисконт сомасына:
Дт
402 04
"Са­тып алын­ған ба­ға­лы қа­ға­з­дар бой­ын­ша дис­конт" (өте­у­ге дей­ін ұста­лы­на­тын ба­ға­лы қа­ға­з­дар­дың же­ке шо­ты),
Кт
402 04
"Са­тып алын­ған ба­ға­лы қа­ға­з­дар бой­ын­ша дис­конт" (са­ту үшін қол­да бар ба­ға­лы қа­ға­з­дар­дың же­ке шо­ты);

Дт
403 06
"Бас­қа са­лым­дар"
Кт
441 61
"Ағым­да­ғы шот­та­ғы (ин­ве­сти­ци­я­лық шот) ұлт­тық ва­лю­та­да­ғы ақ­ша (зей­не­та­қы ак­тив­те­рі)".
Мәміле бойынша шығындар сомасына мынадай бухгалтерлік жазба жүзеге асырылады:
Дт  403 06  "Басқа да салымдар" (төленген комиссияны есептеуге
арналған жекелеген қосалқы шот)
Кт  441 61  "Ағымдағы шоттағы (инвестициялық шот) ұлттық
валютадағы ақша (зейнетақы активтері)".

егер тазартылған қымбат металдардың әділ құны олардың есептік құнынан жоғары болса:
Дт
403 06
"Бас­қа са­лым­дар"
Кт
727 04
"Қым­бат ме­тал­дар­ды қай­та ба­ға­ла­удан іс­ке асы­рыл­ма­ған кі­рі­стер";
егер тазартылған қымбат металдардың есептік құны олардың әділ құнынан жоғары болса:
Дт
845 04
"Қым­бат ме­тал­дар­ды қай­та ба­ға­ла­удан іс­ке асы­рыл­ма­ған шы­ғы­стар";
Кт
403 06
"Бас­қа са­лым­дар".

тазартылған қымбат металдарды сату бойынша жасалған мәміле сомасына:
Дт
441 61
"Ағым­да­ғы шот­та­ғы (ин­ве­сти­ци­я­лық шот) ұлт­тық ва­лю­та­да­ғы ақ­ша (зей­не­та­қы ак­тив­те­рі)".
Кт
403 06
"Бас­қа са­лым­дар";
тазартылған қымбат металдарды сату бойынша жасалған мәміле сомасы олардың есептік құнынан асып кеткен жағдайда, айырма сомасына:
Дт
441 61
"Ағым­да­ғы шот­та­ғы (ин­ве­сти­ци­я­лық шот) ұлт­тық ва­лю­та­да­ғы ақ­ша (зей­не­та­қы ак­тив­те­рі)",
Кт
727 01
"Қым­бат ме­тал­дар­ды са­тып алу­дан-са­ту­дан кі­рі­стер";
тазартылған қымбат металдардың есептік құны олардың сату бойынша жасалған мәміле сомасынан асып кеткен жағдайда, айырма сомасына:
Дт
845 01
"Қым­бат ме­тал­дар­ды са­тып алу­дан-са­ту­дан шы­ғы­стар";
Кт
403 06
"Бас­қа са­лым­дар" (та­зар­ты­л­ған қым­бат ме­тал­дар­дың құ­нын есеп­ке алу­ға ар­нал­ған же­ке­ле­ген қо­сал­қы шот).

Дт
401 07
"Ба­ға­лы қа­ға­з­дар­мен "ке­рі РЕ­ПО" опе­ра­ци­я­ла­ры" (ак­ци­я­лар),
402 09
"Ба­ға­лы қа­ға­з­дар­мен "ке­рі РЕ­ПО" опе­ра­ци­я­ла­ры" (об­ли­га­ци­я­лар)
Кт
441 61
"Ағым­да­ғы шот­та­ғы (ин­ве­сти­ци­я­лық шот) ұлт­тық ва­лю­та­да­ғы ақ­ша (зей­не­та­қы ак­тив­те­рі)".
сонымен бір мезгілде:
Кі­ріс
1137
"Де­по" шо­ты" (Қор­дың зей­не­та­қы ак­тив­те­рі­нің қа­ра­жа­ты есе­бі­нен са­тып алын­ған, "ке­рі РЕ­ПО" опе­ра­ци­я­ла­ры бой­ын­ша алын­ған ба­ға­лы қа­ға­з­дар­дың но­ми­нал­ды құ­нын есеп­ке алу үшін же­ке­ле­ген қо­сал­қы шот ашу­мен)

Дт
332 02
"Ба­ға­лы қа­ға­з­дар­мен "ке­рі РЕ­ПО" опе­ра­ци­я­ла­ры бой­ын­ша сый­а­қы тү­рін­де есеп­тел­ген кі­рі­стер"
Кт
724 03
"Ба­ға­лы қа­ға­з­дар­мен "ке­рі РЕ­ПО" опе­ра­ци­я­ла­ры бой­ын­ша сый­а­қы алу­ға бай­ла­ны­сты кі­рі­стер".

Дт
441 61
"Ағым­да­ғы шот­та­ғы (ин­ве­сти­ци­я­лық шот) ұлт­тық ва­лю­та­да­ғы ақ­ша (зей­не­та­қы ак­тив­те­рі)",
Кт
332 02
"Ба­ға­лы қа­ға­з­дар­мен "ке­рі РЕ­ПО" опе­ра­ци­я­ла­ры бой­ын­ша сый­а­қы тү­рін­де есеп­тел­ген кі­рі­стер"
401 07
"Ба­ға­лы қа­ға­з­дар­мен "ке­рі РЕ­ПО" опе­ра­ци­я­ла­ры" (ак­ци­я­лар),
402 09
"Ба­ға­лы қа­ға­з­дар­мен "ке­рі РЕ­ПО" опе­ра­ци­я­ла­ры" (об­ли­га­ци­я­лар)
сонымен бір мезгілде:
Шы­ғыс
1137
"Де­по" шо­ты" (Қор­дың зей­не­та­қы ак­тив­те­рі­нің қа­ра­жа­ты есе­бі­нен са­тып алын­ған, "ке­рі РЕ­ПО" опе­ра­ци­я­ла­ры бой­ын­ша алын­ған ба­ға­лы қа­ға­з­дар­дың но­ми­нал­ды құ­нын есеп­ке алу үшін же­ке­ле­ген қо­сал­қы шот ашу­мен)

Дт
845 09
"Бас­қа да шы­ғы­стар"
Кт
684 62
"Зей­не­та­қы ак­тив­те­рі­нен есеп­тел­ген ко­мис­си­я­лық сый­а­қы".

комиссиялық сыйақының бұрын есептелген теріс мәні шегіндегі сомаға:
Дт  845 09  "Басқа да шығыстар"
Кт  334 11  "Басқа дебиторлық берешек"
комиссиялық сыйақының бұрын есептелген теріс мәнінен асатын сомаға:
Дт  845 09  "Басқа да шығыстар"
Кт  684 61  "Инвестициялық кірістен есептелген комиссиялық
сыйақылар".

бұрын есептелген, бірақ төленбеген комиссиялық сыйақы шегіндегі сомаға:
Дт  684 61  "Инвестициялық кірістен есептелген комиссиялық
сыйақылар"
Кт  845 09  "Басқа да шығыстар",
бұрын есептелген, бірақ төленбеген комиссиялық сыйақыдан асатын сомаға:
Дт  334 11  "Басқа дебиторлық берешек"
Кт  845 09  "Басқа да шығыстар".

қолдағы бар кірістер сомасына:
Дт
723
"Ин­ве­сти­ци­я­лар­ды, қар­жы ин­ве­сти­ци­я­ла­рын шы­ғын­ға жа­зу­дан кі­рі­стер";
724 01
"Са­тып алын­ған ба­ға­лы қа­ға­з­дар бой­ын­ша сый­а­қы алу­мен бай­ла­ны­сты кі­рі­стер",
724 03
"Ба­ға­лы қа­ға­з­дар­мен "ке­рі РЕ­ПО" опе­ра­ци­я­ла­ры бой­ын­ша сый­а­қы алу­ға бай­ла­ны­сты кі­рі­стер",
724 05
"Са­тып алын­ған ба­ға­лы қа­ға­з­дар бой­ын­ша дис­конт­тың амор­ти­за­ци­я­сы­на бай­ла­ны­сты кі­рі­стер",
724 23
"Мер­зім­ді са­лым­дар бой­ын­ша сый­а­қы алу­ға бай­ла­ны­сты кі­рі­стер",
724 24
"Шар­тты са­лым­дар бой­ын­ша сый­а­қы алу­ға бай­ла­ны­сты кі­рі­стер".
724 28
"Сый­а­қы алу­мен бай­ла­ны­сты бас­қа да кі­рі­стер",
725 01
"Ше­тел ва­лю­та­сын қай­та ба­ға­ла­удан іс­ке асы­рыл­ма­ған кі­рі­стер",
727 01
"Қым­бат ме­тал­дар­ды са­тып алу­дан-са­ту­дан кі­рі­стер";
727 03
"Са­уда­ға ар­нал­ған ба­ға­лы қа­ға­з­дар­дың құ­нын өзгер­ту­ден болған іс­ке асы­рыл­ма­ған кі­рі­стер",
727 04
"Қым­бат ме­тал­дар­ды қай­та ба­ға­ла­удан іс­ке асы­рыл­ма­ған кі­рі­стер";
Кт
571
"Жиын­тық кі­ріс (зи­ян)";
қолдағы бар шығыстар сомасына:
Дт
571
"Жиын­тық кі­ріс (зи­ян)";
Кт
831 01
"Са­тып алын­ған ба­ға­лы қа­ға­з­дар сый­лы­қа­қы­ны амор­ти­за­ци­я­ла­у­ға бай­ла­ны­сты шы­ғы­стар".
843
"Ин­ве­сти­ци­я­лар­ды, қар­жы ин­ве­сти­ци­я­ла­рын шы­ғын­ға жа­зу­дан шы­ғы­стар"
844 01
"Ше­тел ва­лю­та­сын қай­та ба­ға­ла­удан іс­ке асы­рыл­ма­ған шы­ғы­стар",
845 01
"Қым­бат ме­тал­дар­ды са­тып алу­дан-са­ту­дан шы­ғы­стар";
845 03
"Са­уда­ға ар­нал­ған ба­ға­лы қа­ға­з­дар­дың құ­нын өзгер­ту­ден болған іс­ке асы­рыл­ма­ған шы­ғы­стар",
845 04
"Қым­бат ме­тал­дар­ды қай­та ба­ға­ла­удан іс­ке асы­рыл­ма­ған шы­ғы­стар";
845 09
"Бас­қа да шы­ғы­стар"

"Жиынтық кіріс (зиян)" 571 шоты бойынша кредиттік қалдық сомасы болған кезде:
Дт
571
"Жиын­тық кі­ріс (зи­ян)";
Кт
687 61
"Же­ке зей­не­та­қы шот­та­ры­на жи­нақ­тал­ған зей­не­та­қы қа­ра­жа­ты".
"Жиынтық кіріс (зиян)" 571 шоты бойынша дебеттік қалдық сомасы болған кезде:
Дт
687 61
"Же­ке зей­не­та­қы шот­та­ры­на жи­нақ­тал­ған зей­не­та­қы қа­ра­жа­ты"
Кт
571
"Жиын­тық кі­ріс (зи­ян)".