Қазақстан Республикасы Орман кодексінің 80-бабының 5-тармағын іске асыру мақсатында БҰЙЫРАМЫН:

2. Қазақстан Республикасының Нормативтік құқықтық актілерінің бюллетенінде жарияланған, 2006 жылғы наурыз-сәуір, N 3-4, 207-құжат, Нормативтік құқықтық актілерді мемлекеттік тіркеу тізілімінде N 3714 нөмірмен тіркелген Қазақстан Республикасының Ауыл шаруашылығы министрлігі Орман және аңшылық шаруашылығы комитеті төрағасының 2005 жылғы 6 маусымдағы N 132 бұйрығының күші жойылды деп танылсын.

Қазақстан Республикасы
Ауыл шаруашылығы министрлігі
Орман және аңшылық шаруашылығы
комитеті төрағасының
2007 жылғы 5 наурыздағы
N 93 бұйрығымен
бекітілген
Орман тұқымдарын дайындауды, өңдеуді, сақтауды, пайдалануды және олардың сапасын бақылауды ұйымдастыру ЕРЕЖЕСІ

Орман тұқымдарын кемістігі бар екпелерден және кемістігі бар ағаштардан дайындауға тыйым салынады.

Орман тұқымдары сапасының бастапқы бағасын кесу немесе өсіру әдісімен анықтайды.

Бұл ретте өсіп тұрған ағаштардың бұталарын шабуға және кесуге, сондай-ақ сексеуілдің бұталарын сындыруға болмайды.

15. Уақытша орман тұқымы учаскелерінде (бұдан әрі - УОТУ) және кеспеағаштарда (қалыпты екпелерде) кесілген ағаштардан бүрлер мен жемістер дайындау үшін ағаш дайындау мерзімі орман тұқымдарын жинау мерзімімен ұштастырылады. Шабылған бұтақтардан бүрлер мен жемістер жинау ағаштар құлатылған жерден әрі кеткенде 50 м қашықтықта жүргізіледі.

Бұл орайда бүрлер арнайы машиналарда немесе қолмен ағаш балғалармен немесе ағаш үккіштермен ұнтақтау арқылы үгітіледі.
Сібір майқарағайының, шығыс биотасының және батыс боз аршасының бүрлері олар толық піскенге дейін жиналады, пісуі үшін кептіреді және арнайы машиналарда үгітеді. Бүрлерді арнайы машиналарда немесе қолмен ұнтақтайды.

Бүрлерден ажыратып алынған тұқымдарды тұқым тазартқыш машиналарда, қанатсыздандырғыштарда, желпігіштерде немесе торларда қанатсыздандырады және желпиді.

22. Кәдімгі қарағай мен шыршалардың тұқымын сумен қанатсыздандыруға болады. Бұл орайда қанатсыздандырылмаған тұқымдарды жылы бөлмеге (ауа температурасы 25 o С) жайманың үстіне 10 см-ге дейін қалыңдықпен шашып, 1 кг тұқымға 100 г су есебімен бүріккішпен біркелкі дымқылдайды. Күні бойы орман тұқымдарын бірнеше рет аударыстырады, содан соң желпиді.

Судың бетіне қалқып шыққан орман тұқымдарын жинап алады, суды төгіп тастайды, ал түбінде қалған толық дәнді орман тұқымдарын белгіленген дымқылдылыққа дейін кептіреді.

Ашылған бүрлерді тұқым тазалағыш машиналарда немесе қолмен үгітеді.

шырынды жеміссерігімен (қарақат, тұт және басқалар);
етті жеміссерік (сары өрік, қара өрік және басқалар);
еті құрғақ жеміссерік (пісте, жаңғақ және басқалар).

26. Еті құрғақ жеміс серігі бар құрғақ орман тұқымдары мен жемістерді жинап алғаннан кейін шіріп кетпеуі үшін оларды кеуіп құрғап қалғанша кептіреді. Бұл үшін оларды бастырманың астына немесе жақсы желдетілетін бөлмелерде жайманың үстіне немесе сөрелерде 3-4 см (қарағаштар) және 10-15 см (емен жаңғағы, жаңғақтар) қалыңдықта жайып тастайды.

29. Кептіріп алған соң құрғақ орман тұқымдарын түрлі бөтен қоспалардан (бұтақтар, жеміс тұғырлары, жапырақтар және тағы басқалар) тазартады, тұқым тазалайтын машиналарда қанатсыздандырып (қарағаштардың, сексеуілдің, шаған мен үйеңкілердің және тағы да басқалардың қанатты тұқымдары), кейіннен желпиді.

32. Аз ғана мөлшерде өңдеу кезінде шырынды жемістерден, оның ішінде жидектерден, жеміс шоғырынан, сүйекті жемістерден, шекілдеуік тұқымды ағаштар жемісінен (алма, алмұрт және басқалары) және сүйекті тұқымды ағаштар жемісінен (сары өрік, қара өрік және басқалары), сондай-ақ қына ағашының, ұшқаттың, шетеннің және итмұрынның жемісінен тұқымды ажырату қолмен кесу, оны езу және кейіннен етін ағын сумен шаю арқылы жүргізіледі.

4) шыны шөлмектерде, темір ыдыстарда, жәшіктерде және басқа да ыдыстарда сақтаулы тұқым партияларынан сүңгілермен немесе қолмен үлгі сұрыптап алу мүмкін болмаған жағдайда тұқымды тегіс жерге төгеді, араластырады, тегістейді және әр ыдыстың тұқымы төгілген жердің әр тұсынан қолмен кемінде бес үлгі сұрыптап алады.

47. Орташа үлгіні бөліп алу үшін бастапқы үлгіні тегіс жерге төгеді, араластырады, ұсақ тұқымдар үшін қалыңдығы 3 см дейін және ірі тұқымдар үшін 10 см астам шаршы түрінде тегістейді, содан соң диагоналдары бойынша 4 ұшбұрышқа бөледі. Екі қарама-қарсы орналасқан ұшбұрыштан тұқым алып тасталынады, ал қалғанын біріктіріп, келесі бөлу үшін қайтадан шаршы түрінде тегістейді. Бөлуді 2-қосымшада көрсетілген белгіленген массаның орташа үлгісін алғанға дейін жүргізеді.

48. Сұрыптап алынған орташа үлгіні алдын ала суға қайнатып дезинфекцияланған тығыз матадан тігілген таза дорбаларға салады, кендір жіппен байлап, тұқым сапасын, оның энтомологиялық зақымдануын және фитопатологиялық залалдануын анықтау үшін паспорттарын, заттаңбаларын және орташа үлгілер сұрыптау актісін қосып, 5, 6, 7-қосымшаларға сәйкес уәкілетті органның мамандандырылған ұйымдарына жөнелтеді.

Сұрыптап алынған үлгіні таза, құрғақ ыдысқа орналастырып, оны тұқым әбден толтырылғаннан кейін аузын тығынмен нығыздап жабады да, сүргіш, балауыз немесе парафин құяды. Орташа тұқым үлгісін ылғал өткізбейтін пленкадан жасалған сыйымдылығы кемінде 0,5 дм 3 қапқа салуға болады, қаптың шеттері онда барынша аз ауа қалдыра отырып, ыстық әдіспен жабылады немесе мықтап байланады, содан кейін дәл осындай екінші қапқа салынып, ауызы тығыз байлап тасталады. Заттаңбаның бір данасы ыдыстың немесе қаптың ішіне салынады, екіншісін сыртына желімдейді.

50. Қалыптастырылған партиялардан орташа тұқым үлгілерінің сұрыпталу дұрыстығына бақылау жасау мақсатында уәкілетті органның мамандандырылған ұйымы бақылау үлгілерін сұрыптап алады, оларды талдау нәтижелері бойынша тұқым дайындаушыға оң жақтағы жоғарғы бұрышында "Мемлекеттік бақылау" деген белгісі бар тұқым сапасы туралы тиісті құжат беріледі, ал бұдан бұрын берілген тұқым сапасы туралы құжаттар мемлекеттік үлгілердің сұрыпталуымен бір мезгілде алып қойылады.

52. Орман тұқымдарын сақтайтын үй-жайлар ауа сору-тарту желдеткіштерімен, ауаның салыстырмалы ылғалдылығы мен температурасын тіркеуге арналған приборлармен жабдықталады. Бұл орайда үй-жай ішіндегі ауаның салыстырмалы ылғалдылығы 70 %-дан аспауға тиіс. Үй-жай тұқым сақтайтын қажетті ыдыспен және үлгілер сұрыптауға арналған құрал-сайманмен: науалармен, дән құйғыштармен, шелектермен және тағы да басқалармен қамтамасыз етіледі.

Жабық тәсілмен тұқымды әртүрлі бітеу жабық ыдыстарда (шөлмектерде, канистрлерде, бидондарда, контейнерлерде), ашық тәсілмен (қаптарда, жәшіктерде және үйілген күйінде) сақталады.

58. Қоймаларда тез ылғал тартатын заттарды (тұз, селитра, улы химикаттар және басқалар), тез жанатын сұйық заттарды (бензин, керосин және басқалар), сондай-ақ сапасыз тұқымды, тұқым сақтауға қатысы жоқ мүлікті, материалдарды және құрал-саймандарды сақтауға, қоқыс пен тұқым қалдықтарын қалдыруға болмайды.

59. Орман тұқымдары мен көшет материалдарын пайдалану ормандарды жасанды жолмен қалпына келтіру және орман өсіру үшін тұқымдар мен көшет материалын пайдаланудың географиялық және экологиялық таралу аймағы (пайдалану шекарасы) реттелетін орман тұқымдарын аудандастырумен қатаң сәйкестілікте жүзеге асырылады.

63. Тұқымдарды себу алдында өңдеудің мынадай тәсілдері қолданылады: тұқымды стратификациялау (тұқымның өніп шығуын жеңілдету) (тұқымды тоңазыту), тұқымның сыртқы қабаттарына механикалық, жылумен және химиялық әсер ету, тұқымдарды микроэлементтермен және өсу стимуляторларымен өңдеу, дыбыспен, ультрадыбыспен және магнитпен әсер ету, тұқымдарды дәрілеу және улау.
Орман тұқымдарын тегіне байланысты себу алдында әзірлеу тәсілдерінің ерекшеліктері осы Ереженің 8-қосымшасында келтірілген.

67. Орман тұқымдарын тасымалдау (тасу) кезінде олардың бүлінуіне жол бермеу үшін орман тұқымдарын белгілі бір ылғалдылыққа дейін жеткізіп, кептіреді де, 5-6 қабат қағаз немесе мата қаптарға, ағаш жәшіктерге және басқа ыдысқа тығыздамай салады. Ыдысқа салынған орман тұқымдарының бір орнының массасы 50 килограмнан аспайды.

Орман тұқымдарын дайындауды, өңдеуді,
сақтауды, пайдалануды және олардың
сапасын бақылауды ұйымдастыру ережесіне
1-қосымша
Орман тұқымдарының күтілетін өнімін көз мөлшерімен бағалау шәкілі
(В.Г.Каппер бойынша)
Гүл­де­ну және же­міс бе­ру бал­лы
Балл­дың си­патта­ма­сы
1
2
Ек­пе­лер үшін
0
Гүл­ден­бей­ді және тұқым бер­мей­ді
1
Гүл­де­нуі неме­се өнім бе­руі өте на­шар (гү­лі, бүр­ші­гі неме­се же­мі­сі ор­ман ше­т­ін­де­гі аға­штар мен же­ке­ле­ген аға­штар­да бо­лым­сыз мөл­шер­де және ек­пе­лер­де өте аз)
2
Гүл­де­нуі және өні­мі на­шар (ер­кін тұр­ған аға­штар мен ор­ман ше­т­ін­де­гі аға­штар­да - қа­на­ғат­та­нар­лық, ал ек­пе­лер­де өте на­шар)
3
Гүл­де­нуі, өні­мі (ер­кін тұр­ған аға­штар­да және ор­ман ше­т­ін­де­гі аға­штар­да - тәу­ір, ал ор­та жас­та­ғы және піс­кен ал­қа­а­ға­штар­да қа­на­ғат­та­нар­лық)
4
Гүл­де­нуі неме­се өні­мі жақ­сы (ер­кін тұр­ған аға­штар­да және ор­ман ше­т­ін­де­гі аға­штар­да - өте жақ­сы, ал ор­та жас­та­ғы және піс­кен ал­қа­а­ға­штар­да - жақ­сы)
5
Гүл­де­нуі, өні­мі өте жақ­сы (ер­кін тұр­ған аға­штар­да және ор­ман ше­т­ін­де­гі аға­штар­да, ор­та жас­та­ғы) және піс­кен ал­қа­а­ға­штар­да - өте жақ­сы
Бұ­та­лар үшін
1
Гүл­де­нуі, же­міс бе­руі на­шар (гүл­де­рі неме­се же­мі­сте­рі бі­рен-са­ран кез­де­се­ді)
2
Гүл­де­нуі, же­міс бе­руі - ор­та­ша (гү­лі­мен же­мі­сі жар­ты­сын­да жет­кі­лік­ті)
3
Гүл­де­нуі мен же­міс бе­руі жақ­сы (бұ­та­лар­дың ба­сым көп­ші­лі­гі неме­се бә­рі жақ­сы гүл­де­ніп, же­мі бе­ре­ді).
Ескерту: Жаппай тұқым дайындау үшін пайдаланылатын селекциялық
санаты әртүрлі барлық жеміс беретін екпелерде алдын ала тексеру
бірыңғай шәкіл бойынша жүргізіледі.

Орман тұқымдарын дайындауды, өңдеуді,
сақтауды, пайдалануды және олардың
сапасын бақылауды ұйымдастыру ережесіне
2-қосымша
Орташа үлгінің массасы
р/с
N
Түр ата­уы
Бір үл­гі сұ­рып­тап алы­на­тын пар­ти­я­ның
ең ауыр мас­са­сы, кг
Ор­та­ша үл­гі мас­са­сы, г
1
2
3
4
1
Кә­дім­гі өрік
Armeniaca vulgaris Lam.
500
2500
2
Тұ­ша­құ­рай
Amorpha fruticosa
100
100
3
Кә­дім­гі қа­ра­қат
Berberis vulgaris L.
100
100
4
Сал­пын­шақ қай­ың
Betula pendula Roth (B.​verucosa Ehrh.)
75
25
5
Шы­ғыс био­та­сы
(Biota orientalis Endl)
100
150
6
Кә­дім­гі қы­на­а­ғаш
Ligustrus vulgare L.
100
200
7
Кә­дім­гі до­ла­на
Crataegus oxyacanth L.
100
300
8.
Да­ла­лық шие
Cerasus fruticosa (Pall.) G. woron
200
400
9
Кә­дім­гі шие
Cerasus vulgaris Mill.
400
500
10
Жы­л­тыр­лы те­гіс ше­гі­рін
Ulmus laevis Pall.
100
50
11
Қа­ра­ғаш
Ulmus pinnato-ramosa Dieck.
100
75
12
Үш ті­кен­ді қа­ра­ма­ла
(Gleditsia triacanthos L.)
400
500
13
Кә­дім­гі ал­мұрт
Pirus communis L.
100
150
14
Сән­тал
Cornus sanguinea L.
200
300
15
Жүз­гін
Calligonum
200
500
16
Че­ре­штат еме­ні
Quercus robur L.
5000
2500
17
Кә­дім­гі шыр­ша
Picea abies (L.) Karst.
50
50
18
Сі­бір шыр­ша­сы
Picea obovata Lebed.
50
50
19
Шрен­ка шыр­ша­сы
Picea Schrenkiana Fet. M
50
75
20
Кә­дім­гі ұш­қат
Lonicera xylosteum L.
50
50
21
Та­тар ұш­қа­ты
Lonicera tatarica L.
50
50
22
Кә­дім­гі шәң­гіш
Viburnum opulus L.
200
150
23
Са­ры қа­ра­ған
Caragana arborescens Lam.
100
200
24.
Ақ үй­ең­кі
Acer pseudoplatanus L.
300
500
25
Сүй­ір жа­пы­рақ­ты үй­ең­кі
пла­та­но­вид­ный Acer platanoides L.
300
500
26
Да­ла үй­ең­кі­сі
Acer campestre L.
200
300
27
Та­тар үй­ең­кі­сі
Acer tatarucum L.
200
300
28
Ат тал­шы­ны
Aesculus hippocastanum L.
2000
3500
29
Үл­кен жа­пы­рақ­ты жө­ке
Tilia platyphyllos Scop.
300
500
30
Кі­ші жа­пы­рақ­ты жө­ке
Tilia cordata Mill.
200
300
31
Сі­бір бал­қа­ра­ғайы
Larix sibirica Ledeb.
50
75
32
Жі­ңіш­ке жа­пы­рақ­ты жи­де
Elaeagnus angustifolia L.
200
500
33
Вир­гин ар­ша­сы
Juniperus virginiana L.
100
200
34
Қа­ра ар­ша
Juniperus communis L.
100
150
35
Шыр­ға­нақ
Hippophae ramnoides L.
100
150
36
Гре­ция жаң­ға­ғы
Огпдф­ты купшф Дю
1000
5500
37
Кә­дім­гі шаб­дал
Persica vulgaris Mill
1000
2500
38
Сі­бір са­мыр­сы­ны
Adies sibirica Ltdeb
100
100
39
Ақ инеш
Robinia pseudoacacia L.
100
150
40
Ит­ті ра­у­шан
Rosa canina L.
100
150
41
Кә­дім­гі ше­тен
Sorbus aucuparica L.
50
25
42
Ақ сек­се­уіл
Haloxulon persicum Bge.
500
50
43
Қа­ра сек­се­уіл
Haloxulon apillum
500
50
44
Жал­қын
Cotinus coggygria Scop.
75
75
45
Қа­ра­өрік
Prunus spinosa L.
400
750
46
Со­ғды қа­ра­өрі­гі
Prunus divarigata Ldb.
500
1500
47
Қа­ра­қат
Ribes aurerum pursh
30
30
48
Шы­ғыс са­ра­ңы
Salsola paletzkiana Litv.
500
100
49
Шер­кез, Рих­тер са­ра­ңы
Salsola richteri (Moq.)
500
100
50
Сі­бір са­мыр­сы­ны
Pinus sibirika Du Tour
500
1000
51
Кә­дім­гі қа­ра­ғай
Pinus silvestris L.
50
50
52
Ба­тыс ар­ша­сы
Tuja occIdentalis L.
30
25
53
Ақ тұт
Morus alba L.
30
30
54
Қа­ра­тұт
Morus nigra L.
30
25
55
Ор­ман ал­ма­сы
Malus silvestris (L.) Mill.
100
150
56
Пал­лас неме­се сі­бір ал­ма­сы
Malus pallasiana Juz.
75
50
57
Жа­сыл ша­ған
Fraxinus lanceolata Borkh.
200
300
58
Кә­дім­гі ша­ған
Flaxinus excelsior L.
200
400
59
Со­ғды ша­ға­ны
Fraxinus sogoliana Bge
200
300
Ескерту:

шағын партия деп есептеледі.

массаның тең жартысын құрайтын тұқым үлгісі сұрыптап алынады.

партиясын араластыруға болмайды және олардан бір орташа үлгі
сұрыптап алуға жол берілмейді.

ағаштарынан жиналған тұқымдар үшін орташа үлгілердің белгіленген
массасын сақтамауға болады.

Орман тұқымдарын дайындауды, өңдеуді,
сақтауды, пайдалануды және олардың
сапасын бақылауды ұйымдастыру ережесіне
3-қосымша
Қазақстандағы негізгі ағаш және бұта тұқымдыларының гүлдену, пісіп-жетілу және олардың жемістерін, бүрлерін және тұқымдарын жинау күнпарағы
р/с
N
Түр ата­у­ла­ры
Уа­қы­ты (ай­лар)
гүл­де­нуі
пі­суі
жи­на­луы
піс­кен же­міс пен бүр­дің түр-
тү­сі
1
2
3
4
5
6
Қыл­қан жа­пы­рақ­ты­лар
1
Сі­бір шыр­ша­сы
Ү-VI
ҮІ­ІІ
ҮІ­ІІ-ІХ
құ­ба
2
Шрен­ка шыр­ша­сы
Ү
ІХ
ІХ
қо­ңыр жы­л­тыр
3
Сі­бір бал­қа­ра­ғайы
IҮ-V
ҮІ­ІІ-ІХ
ҮІ­ІІ-ІХ
ашық-са­ры неме­се қо­ңыр-са­ры
4
Кә­дім­гі ар­ша
IV-V
IX
IX-X
қа­ра - көк­шіл
5
Зе­рав­шан ар­ша­сы
IV-V
IX
X
қа­ра-қош­қыл
6
Түр­кі­стан ар­ша­сы
IV-V
VII
IX
жы­л­тыр қа­ра
7
Сі­бір са­мыр­сы­ны
Ү-ҮІ
ҮІ­ІІ-ІХ
ІХ-Х
құ­ба, ашық-құ­ба
8
Сі­бір бал­қа­ра­ғайы
VI
VІ­ІІ-ІХ
ІХ
сұр-қо­ңыр
9
Кә­дім­гі қа­ра­ғай
V-VІ
ІХ-Х
Х-ІІІ
сұр, сұр-құ­ба, қа­ра-қо­ңыр, қыз­ғы­лт қо­ңыр
10
Ба­тыс бо­зар­ша­сы
ІV-V
ІХ-Х
ІХ-Х
сұр-қо­ңыр, қа­ра-қо­ңыр
Жал­пақ жа­пы­рақ­ты­лар
11
Кә­дім­гі өрік
ІІІ-ІҮ
ҮІ-ҮІ­ІІ
ҮІ-ҮІ­ІІ
қы­зыл-са­ры
12
Ақ қа­ра­ған неме­се ақ инеш
Ү-ҮІ
ІХ
IX-XII
қо­ңыр­лау-
са­ры
13
Са­ры қа­ра­ған
Ү-ҮІ
ҮІ-ҮІІ
ҮІ-ҮІІ
са­ры-құ­ба
14
Ту­ша­құ­рай
ҮІ-ҮІІ
ІХ-Х
ІХ-Х
қо­ңыр­лау
15
Сал­пын­шақ қай­ың
IҮ
ҮІІ-VIII
ҮІІ-VIII
са­ры-жа­сыл, са­ры-қо­ңыр
16
Кә­дім­гі қы­на­а­ғаш
Ү-ҮІ
ҮІ­ІІ-ІХ
ІХ-ХІ
қа­ра, жы­л­тыр
17
Кә­дім­гі до­ла­на
Ү-ҮІ
ҮІ­ІІ
ҮІ­ІІ
құ­ба-қы­зыл, са­ры
18
Кә­дім­гі аю­ба­дам
Ү
ҮІІ-ҮІ­ІІ
ҮІ­ІІ
қы­зыл, қыз­ғы­лт
-са­ры
19
Да­ла ши­е­сі
Ү
ҮІІ
ҮІІ
қы­зыл
20
Жы­л­тыр ше­гір­шін
III-ІҮ
V
V
сұр
21
Кіш­кі жа­пы­рақ­ты ше­гір­шін
III-ІҮ
ІҮ-Ү
ІҮ-Ү
құм тү­сті
22
Кә­дім­гі қа­ра­ла
Ү-ҮІ
ІХ-Х
IX-XII
қа­ра-қо­ңыр, жы­л­тыр
23
Ал­мұрт
ІҮ-Ү
ҮІ­ІІ-Х
ҮІ­ІІ-Х
көк-жа­сыл
24
Сән­тал, кө­рік­тал
ҮІ
ІХ
ІХ-Х
қа­ра
25
Емен
ІҮ-Ү
ІХ-Х
ІХ-Х
қа­ра-қо­ңыр, жы­л­тыр
26
Кә­дім­гі ұш­қат
Ү-ҮІ
ҮІ­ІІ-ІХ
ҮІ­ІІ-ІХ
қою-қы­зыл
27
Та­тар ұш­қа­ты
Ү-ҮІ
ҮІІ-ҮІ­ІІ
VІІ-VIII
ақ­шыл-
қыз­ғы­лт,
шым­қай-
қы­зыл
28
Ақ тал
ІҮ-Ү
V-VІ
V-VІ
са­ры-қо­ңыр­лау
29
Шәң­гіш
Ү-ҮІ
ІХ
ІХ
ашық-қы­зыл
30
Сәна­ғаш
ҮІ-ҮІІ
ІХ-Х
ІХ-ХІ
құ­ба
31
Сүй­ір жа­пы­рақ­ты
үй­ең­кі
ІҮ-Ү
ІХ
ІХ-Х
құ­ба-қо­ңыр
32
Да­ла үй­ең­кі­сі
ІҮ-Ү
ҮІ­ІІ-ІХ
ІХ-Х
жа­сыл-құ­ба, қо­ңыр-құ­ба
33
Та­тар үй­ең­кі­сі
Ү-ҮІ
ҮІ­ІІ-ІХ
ІХ-Х
са­ры-қы­зыл, құ­ба-қы­зыл
34
Ат тал­шы­ны
Ү-ҮІ
ІХ-Х
ІХ-Х
жа­сыл, жы­л­тыр қо­ңыр
35
Үл­кен жа­пы­рақ­ты жө­ке
ҮІ-ҮІІ
ІХ-Х
ІХ-Х
қа­ра-сұр
36
Кі­ші жа­пы­рақ­ты жө­ке
ҮІ-ҮІІ
ІХ-Х
IX-XII
құ­ба-қо­ңыр
37
Жі­ңіш­ке жа­пы­рақ­ты жө­ке
Ү-ҮІ
ІХ-Х
ІХ-Х
ақ­шыл
38
Шыр­ға­нақ
ІҮ-Ү
ҮІ­ІІ-ІХ
ІХ-Х
қы­зыл, қыз­ғы­лт са­ры құ­ба
39
Грек жаң­ға­ғы
ІҮ-Ү
ҮІ­ІІ-Х
ІХ-Х
са­ры құ­ба, ақ­шыл-қо­ңыр
40
Жа­быс­қақ қан­дыа­ғаш
ІІІ-ІҮ
Х-ХІ
Х-ХІ
қы­зыл-құ­ба
41
Кә­дім­гі шаб­дал
ІҮ
ҮІІ-ІХ
ҮІІ-ІХ
са­ры-
қыз­ғы­лт
бар­қыт
тү­сті
42
Ит­ті ра­у­шан
Ү-ҮІ
ІХ-Х
Х
қыз­ғы­лт-
са­ры, қы­зыл
43
Кә­дім­гі ше­тен
Ү-ҮІ
ҮІ­ІI-ІХ
ІХ-Х
қыз­ғы­лт-
са­ры
44
Ақ сек­се­уіл
ІІІ-ІҮ
Х
Х
ашық-са­ры, ашық
45
Қа­ра сек­се­уіл
ІІІ-ІҮ
Х
Х
сұр
46
Жал­қын
Ү-ҮІ
ҮІ-ҮІІ
ҮІ-ҮІІ
сұр-қо­ңыр.
лау
47
Ті­кен­ді қа­ра­өрік
ІІІ-ІҮ
ҮІІ-ІХ
ҮІІ-ІХ
қа­ра-көк
48
Со­ғды қа­ра­өрік
ІІІ-ІҮ
ҮІ­ІІ-ІХ
ҮІ­ІІ-ІХ
күр­гін, са­ры-жа­сыл, қы­зыл-шие
50
Са­ры қа­ра­қат
Ү
ҮІІ
ҮІІ
қа­ра-күн­гін
51
Қа­ра қа­ра­қат
Ү
ҮІІ
ҮІІ
қа­ра
52
Шы­ғыс со­ра­ңы
ҮІ-ҮІІ
Х
Х-ХІ
сұр
53
Рих­тер со­ра­ңы
ҮІ-ҮІІ
Х
Х-ХІ
сұр-кү­міс
54
Баль­зам те­ре­гі
ІҮ-Ү
ҮІ
ҮІ
жа­сыл-құ­ба
55
Ақ те­рек
ІІІ-ІҮ
Ү-ҮІ
Ү-ҮІ
ашық-жа­сыл
56
Қа­ра те­рек
ІҮ
Ү-ҮІ
Ү-ҮІ
жа­сыл
57
Ба­тыс бо­зар­ша­сы
ІҮ-Ү
ІХ-Х
ІХ-Х
ақ­шыл-са­ры
58
Ақ тұт
Ү
Ү-ҮІІ
Ү-ҮІІ
ақ, жа­сыл.
ды-ақ
59
Қа­ра­тұт
Ү
ҮІ-ҮІІ
ҮІ-ҮІІ
қа­ра-қы­зыл, қа­ра-сия
60
Жа­сыл ша­ған
ІҮ-Ү
ІХ
ІХ-Х
құ­ба
61
Кә­дім­гі ша­ған
ІҮ-Ү
ҮІ­ІІ-ІХ
ІХ-ХІ
жа­сыл-құ­ба
62
Со­ғды ша­ға­ны
ІҮ-Ү
ІХ
ІХ-Х
құ­ба
Ескерту: Күнпарақта жаппай гүлденуінің және жемістердің
(бүрлердің) пісуінің мөлшерлі мерзімдері көрсетілген, олар қолайсыз
жағдайларда кешірек басталуы мүмкін. Тұқым жинау үшін сондай-ақ
болжамды мерзімдер келтірілген. Сары қараған, қайың, терек пен
көкталдың жемістері мен сырғаларын толық піспей тұрып біраз ертелеу
жинайды, өйткені піскеннен кейін тұқымдар тез шашылып қалады.
Кәдімгі шағанның, қабыржықтың және итмұрынның жемістерін де
тұқымды себуге неғұрлым ойдағыдай әзірлеу үшін біраз піспеген
күйінде жинаған жақсы.

Орман тұқымдарын дайындауды, өңдеуді,
сақтауды, пайдалануды және олардың
сапасын бақылауды ұйымдастыру ережесіне
4-қосымша
ОРМАН ТҰҚЫМДАРЫН ЕСЕПКЕ АЛУ КІТАБЫ
Ағаш тұқымы _____________________ түр атауы
Осы тұқым пар­тия.
сы пас­пор.
ты­ның N
және тол­ты.
ры­л­ған  кү­ні
Тұқым­ның дай­ын­дал­ған же­рі (алын­ған) ор­ман тұқым ауда­ны­ның, кі­ші ауда­ны­ның ин­дек­сі, ша­ру­а­шы­лы­ғы, ор­ман­шы­лы­ғы
Тұқым мас­са­сы
Тұқым­ның се­лек­ци­я­лық са­на­ты (сор­ты, жақ­сар­ты­л­ған, жақ­сы)
Тұқым са­па­сы
Тұқым са­па­сы ту­ра­лы құ­жат­тың тол­ты­ры­л­ған кү­ні және N
Тұқым са­па­сы ту­ра­лы құ­жат­тың қол­да­ны­лу мер­зі­мі
Са­па сы­ны­бы, өн­гіш­ті­гі % (са­па­лы­ғы, өмір­шең­ді­гі)
1
2
3
4
5
6
7
кестенің жалғасы
Тұқым шы­ғы­ны, кг
Жыл ба­сы­на кон­ди­ци­я­лы тұқым­дар­дың қал­ды­ғы, кг
Тұқым­ның жұм­са­луы неме­се есеп­тен шы­ға­ры­луы ту­ра­лы құ­жат­тың N және бе­рі­л­ген кү­ні
Жұм­сал­ға­ны бар­лы­ғы оның ішін­де өт­кі­зіл­ді
Есеп­тен шы­ға­рыл­ды (кон­ди­ци­я­лы емес)
8
9
10
11
Ескерту: Орман тұқымдарын есепке алу кітабы нөмірленуге,
жіппен байлануға және тұқым дайындаушы - орман иеленушінің (орман
пайдаланушының) мөрімен куәландырылуға тиіс.

Орман тұқымдарын дайындауды, өңдеуді,
сақтауды, пайдалануды және олардың
сапасын бақылауды ұйымдастыру ережесіне
5-қосымша
Паспорт N _____
200___ж. массасы _______________________ (_____________________) кг
(жазбаша) (цифрлармен)
_________________________________________ тұқым партиясына жасалды.
(тұқымның толық қазақша және латынша түрлік атауы)
1. Осы тұқым партиясын ____________________________________________
(бағыныстылығын көрсетіп, осы партияны
____________________________________________________________________
дайындаған шаруашылықтың атауы)
2. Шаруашылықтың мекен-жайы және пошта индексі
____________________________________________________________________
____________________________________________________________________
3. Электронды поштаның адресі ______________________________________
4. Тұқымдар, жемістер, бүрлер жиналған уақыт _________________ 200_ж
(айы, жылы)
5. Тұқым, жеміс немесе бүршік жиналған орын: _______________________
____________________________________________________________________
(орман тұқымы ауданының, кіші ауданының индексі,
____________________________________________________________________
мемлекеттік орман иеленуші, орманшылық)
Орман тұқымы объектісінің санаты ___________________________________
(ОТП, ТОТУ, УОТУ, кеспеағаш және т.б.)
Сортты немесе жаңартылған тұқымдар _________________________________
(плантация немесе учаске N, орам, телім)
6. Алқаағаштардың, плантацияның, учаскенің таксациялық сипаттамасы:
орманның құрамы __________________, бонитеті ________________,
түрі жас тобы ______________________________________________________
(балауса, орта жастағы, пісіп келе жатқан, пісіп жетілген)
Селекциялық топ ____________________________________________________
Тұқымның орман өсіруге құндылылығы _________________________________
(қалыпты, жақсартылған, сортты)
Басқа мәліметтер ___________________________________________________
7. Таулы жағдайлар үшін мыналар көрсетіледі:
1) теңіз деңгейінен биіктігі _______________________________________
2) бөктері (шығыс, батыс, оңтүстік, солтүстік) _____________________
8. Тұқымдарды, жемістерді немесе бүршектерді жаппай дайындау алдында
алқаағаштарға кім және қашан алдын ала тексеру жүргізді ____________
______________________________________________________
9. Бүршіктен тұқым қандай әдіспен және қашан алынды, бүршік
кептіргіштің түрі, температурасы және т.б. _________________________
10. Қылқан жапырақтылар тұқымы қандай әдіспен және қандай механизмді
қолданып қанатсыздандырылды және тазартылды ________________________
____________________________________________________________________
11. Тұқым құрғақ және шырынды жемістерден қандай әдіспен алынды
___________________________________, тұқым қандай әдіспен тазартылды
____________________________________________________________________
12. Тұқым тазарту қашан аяқталды ___________________________________
(күні, айы, жылы)
13. Тұқым қайда сақталуда __________________________________________
____________________________________________________________________
(егжей-тегжейлі көрсетілсін: арнайы тұқым сақтағышта,
____________________________________________________________________
ыңғайландырылған, суық немесе жылы үй-жайда орларда, жертөледе,
____________________________________________________________________
кенеп жабылып және т.б.)
14. Тұқым қандай ыдыста сақталады __________________________________
(бөтелкеде, қапта, жәшікте және т.б.)
15. Тұқым қай жылдың жоспарына дайындалған _________________________
16. Тұқым қандай мақсатпен дайындалды ______________________________
(өз шаруашылығында себу үшін, өткізу
___________________________________________________________________
үшін, тәжірибелік мақсаттар үшін және т.б.)
М.О. Мемлекеттік орман иеленуші

Орман тұқымдарын дайындауды, өңдеуді
сақтауды, пайдалануды және олардың
сапасын бақылауды ұйымдастыру ережесіне
6-қосымша
Заттаңба
1. Тұқымның түрлік атауы ___________________________________________
2. Тұқымның селекциялық құндылығы __________________________________
____________________________________________________________________
(қалыпты, жақсартылған, сортты)
3. Орман тұқымы ауданы, орман өсірілетін аймақ, кіші аймақ _________
____________________________________________________________________
4. Орам, телім нөмірі ______________________________________________
5. Орман тұқымы объектісінің санаты және нөмірі ____________________
6. Шаруашылық (ұйым) атауы _________________________________________
7. Дайындау жылы мен айы ___________________________________________
8. Паспорттың нөмірі мен берілген күні _____________________________
9. Партияның бастапқы массасы __________________________________ кг.
10. Ыдыстың орын саны және түрі ____________________________________
11. Ыдыстың реттік нөмірі __________________________________________
12. Осы ыдыстағы тұқым массасы _____________________________________
(тұқымның, пайдаланылуына қарай
____________________________________________________________________
бастапқы және кейінгі)
13. Тұқымның кондициялылығы туралы куәліктің нөмірі және оның
берілген күні, _______________________________ тұқымның сапа сыныбы
__________ , қолданылу мерзімі _____________________________________
(тұқым сапасын қайта тексеру кезінде)
Тұқым сақтауға жауапты тұлғаның
лауазымы және қолы

Орман тұқымдарын дайындауды, өңдеуді,
сақтауды, пайдалануды және олардың
сапасын бақылауды ұйымдастыру ережесіне
7-қосымша
Тұқым сапасын анықтау үшін орташа үлгілер іріктеудің N ____ актісі
__________________________________________________________________
        (орман иеленушінің, орман пайдаланушының атауы)
__________________________________________________________________
                  (аудан, облыс, мекен-жайы) )
тиесілі тұқым сапасын анықтау үшін үлгілер іріктеп алу жөнінде
өкілетті мен _______________________________________________________
                        (лауазымы, тегі, аты, әкесінің аты)
200__ ж. __________   комиссия мүшелері ____________________________
        (айы, күні)
____________________________________________________________________
____________________________________________________________________
                      (әрқайсысының лауазымы,
____________________________________________________________________
                     тегі, аты, әкесінің аты)
қатысуымен және ____________________________________________________
                (орман және аңшылық шаруашылығы саласындағы
____________________________________________________________________
                        аумақтық органның өкілі)
қатысып тұруымен __________________________________________________
                                (сақтау орыны)
сақтаулы мына партиялардан тұқым қарап, орташа үлгілерді іріктеп
алдым.
р/с№N
Тұқым­ның түр­лік ата­уы
Тұқым­ның
өнім
бер­ген
жы­лы
Тұқым­ды дай­ын­дау мақ­са­ты (өз қа­же­ті, өт­кі­зу
және бас­қа­лар)
Тұқым пар­ти­я­сы­ның нө­мі­рі
Тұқым пар­ти­я­сы­ның мас­са­сы, кг
1
2
3
4
5
6
кестенің жалғасы
Ыдыс тү­рі және орын­дар.
дың әр тұқым пар­ти­я­сы бой­ын­ша нө­мі­рі
Пас­порт  нө­мі­рі және кө­шір­ме.
сі­нің бе­рі­л­ген кү­ні
Дай­ын­дау ор­ны (тұқым қай­дан және қа­шан алын­ды)
Ор­та­ша үл­гі­нің мас­са­сы, г
Тұқым­ға қан­ша рет ана­лиз жа­са­ла­ды
Тұқым са­па­сы ту­ра­лы соң­ғы құ­жат­тың нө­мі­рі және бе­рі­л­ген кү­ні
мен осы құ.
жат­ты бер­ген
ма­ман­дан­ды.
ры­л­ған ұй­ым­ның ата­уы
7
8
9
10
11
12
Үлгілер орман тұқымдарының сапасын анықтау үшін
____________________________________________________________________
     (уәкілетті органның мамандандырылған органының атауы, күні)
жіберілді.
Үлгілер іріктеу жөніндегі
уәкілетті тұлға (лауазымы)              _____________________________
                                              (Т.А.Ж., қолы)

Орман тұқымдарын дайындауды, өңдеуді,
сақтауды, пайдалануды және олардың
сапасын бақылауды ұйымдастыру ережесіне
8-қосымша
Ағаштар мен бұталардың сан алуан түрлерінің бүрлерін, жемістерін және тұқымдарын жинау, өңдеу және сақтау ерекшеліктері
р/с
N
Бүр­лер мен
же­мі­стер­ді
жи­нау
Бүр­лер мен
же­мі­стер­ді
өң­деу.
Тұқым та­за­лау
Жал­пы мас­са.
дан
бүр­лер
мен
же­міс.
тер­ден
тұқым
шы­ғы­мы,
%
Тұқым сақ­тау
Сақ­тау
тә­сіл.
де­рі
Сақ­тау
мер­зі­мі,
жыл
Тұ.
қым.
ның
оң.
тай.
лы.
ыл.
ғал.
ды.
лы­ғы
%
1
2
3
4
5
6
7
Сі­бір шыр­ша­сы, Шренк неме­се Тянь-Шань шыр­ша­сы
1
Бүр­лер­ді
олар се­лек.
ци­я­лық тұ.
қым ша­руа.
шы­лы­ғы объ­ек­ті­ле.
рін­де, сон.
дай-ақ қа.
лып­ты ал­қа.
аға­штар­да
өсіп тұр­ған
аға­штар­дан
қо­ңыр түс­ке
бо­я­л­ған
ке­зін­де
жи­най­ды,
УО­ТУ-лер­де
және кес­пе.
аға­штар­да
бүр­лер­ді
ке­сі­л­ген
аға­штар­дан
жи­на­у­ға
бо­ла­ды.
Тұқым­дар­ды
бүр­лер­ден
бүр­кеп­тір­гіш.
тер­де 30-40 о С
тем­пе­ра­ту­ра­да
бүр­лер ашы­ла
ба­с­та­ған­ға
дей­ін және
одан кей­ін
олар то­лық
ашы­л­ған­ға
дей­ін 45 о С
ас­пай­тын
тем­пе­ра­ту­ра
жағ­дай­ын­да
ала­ды.
Бүр­лер­ді күн
бүр­кеп­тір­гіш.
те­рін­де кеп.
ті­ру­ге бо­ла­ды
Алын­ған тұқым
қа­нат­сыз.
дан­дыр­ғы­штар.
да, тұқым та.
зар­ту ма­ши­на.
ла­рын­да, су­ға
шаю тә­сі­лі­мен
неме­се қол­мен
қа­нат­сыздан.
ды­ры­ла­ды, ал
со­дан соң
еле­уіш­тер­де
неме­се жел
өтіне қол­мен
жел­де­ті­ле­ді.
2-4
Бі­теу
жа­бы­ла.
тын шы.
ны шөл.
мек­тер.
де,
сиым.
ды­лы­ғы
25 л
дей­ін
ме­талл
неме­се
по­ли.
эти­лен
құ­ты.
лар­да
3-4
6-7,5
Сі­бір бал­қа­ра­ғайы
2
Бүр­лер­ді
тұқым то­лық
піс­кен­ге
дей­ін 15-20
күн қал­ған.
да негі­зі.
нен се­лек.
ци­я­лық
тұқым объ­ек
ті­ле­рін­де
және қа­лып.
ты ал­қа.
аға­штар­дан
Бүр­лер­ді қол­мен жұ.
лып ала­ды,
бүр ал­ғыш.
тар­мен тар.
ай­ды, же­ңіл
ағаш та­яқ.
тар­мен са.
ба­лай­ды.
Бүр­лер­ді
УО­ТУ-лер­де
ке­сі­л­ген
аға­штар­дан
және кес­пе.
ға­штар­да
қа­лып­ты
ал­қа­а­ғаш.
тар­дан
жи­на­у­ға
бо­ла­ды.
Тұқым­дар­ды бүр.
лер­ден бүр­кеп.
тір­ге­ш­тер­де
30-40 о С тем­пе­ра.
ту­ра­да ал­дын ала кеп­ті­рі­л­ген
бүр­лер­ден ал­ғаш.
қы бүр­лер ашы­ла
ба­с­та­ған­ға дей­ін
және одан кей­ін
олар то­лық ашыл.
ған­ға дей­ін 45 о С
ас­пай­тын тем­пе.
ра­ту­ра жағ­дай­ын.
да ала­ды.
Бүр­лер­ді күн
бүр­кеп­тір­гіш­те.
рін­де кеп­ті­ру­ге
бо­ла­ды.
Алын­ған тұқым
қа­нат­сыздан­дыр.
ғы­штар­да, тұқым
та­зар­ту ма­ши­на.
ла­рын­да, су­ға
шаю тә­сі­лі­мен
неме­се қол­мен
қа­нат­сыздан­ды­ры.
ла­ды, ал со­дан
соң еле­уіш­тер­де
неме­се жел өтіне
қол­мен жел­де­ті.
ле­ді.
4-6
Бі­теу
жа­бы­ла.
тын шы.
ны шөл.
мек­тер.
де,
сиым.
ды­лы­ғы
25 л
дей­ін
ме­талл
неме­се
по­ли.
эти­лен
құ­ты.
лар­да
4-5
8-9
Кә­дім­гі ар­ша, зе­рав­шан, түр­кі­стан және бас­қа да ар­ша­ла­ры
3
Бүр­жи­дек.
тер­ді піс.
кен­нен ке.
йін (өзіне
тән бо­я­уы
бо­ла­ды) үс.
ік ба­стал.
май тұ­рып
қол­мен жи.
най­ды
Үсік­тен ке.
йін бүр­жи.
дектер жер.
ге тү­се
ба­стай­ды.
Бүр­жи­дек­тер­ді
3-4 күн су­ға
неме­се мар­га­нец
қыш­қы­лы ка­лий­дің
0,5% ері­т­ін­ді­сі.
не са­лып қо­яды,
со­дан соң ағаш ыдыс­та ағаш оқ­та­у­лар­мен
ұн­тақ­тай­ды неме.
се ке­дір-бұ­дыр екі тақ­тай­дың
ара­сы­на са­лып,
елек­те неме­се тұқым та­зар­ту ма­ши­на­ла­рын­да үгі­те­ді. Со­дан кей­ін тұқым­ды су­мен шай­ып,
елек­тер­ге 1,5-2
см. қа­лың­дық­та
жай­ып кеп­ті­ре­ді.
8-10
бұл да
2-3
Сі­бір май­қа­ра­ғайы
4
Бүр­лер­ді
се­лек­ци­я­лық
тұқым шар.
уа­шы­лы­ғы
объ­ек­ті­ле.
рін­де және
қа­лып­ты
ал­қа­а­ғаш.
тар­да өсіп
тұр­ған ағаш
тар­дан ұшар
ба­стар­дың
оң­тү­стік
сек­тор­лар­да
олар өзіне тән түс­ке
бо­я­лып,
іші­на­ра ша.
шы­ла ба­ста.
ған кез­де
жи­най­ды.
Кес­пеа­ғаш.
тар­да бүр.
лер­ді ке­сіл
ген ағаш.
тар­дан жи.
на­у­ға бо­ла.
ды.
Бүр­лер жақ­сы
пі­су үшін олар­ды
жақ­сы жел­де­ті­ле.
тін бөл­ме­лер­ге
ша­шып қой­ып,
кү­ніне 1-2 рет
ара­ла­сты­ра­ды.
Тұқым­ды бүр­лер.
ден ма­ши­на­да
алу ұсы­ны­ла­ды.
Ма­ши­на бол­ма.
ған жағ­дай­да
ашы­л­ған бүр­лер­ді
қап­тар­да қол­мен
үгі­те­ді, тұқым­ды
қа­быр­шақ­тар­дан
және өзек­тер­ден
елек­тер­де ажы­ра.
та­ды, қа­нат­сыз.
дан­ды­ра­ды және
жел­де­те­ді.
20
Бі­теу
жа­бы­ла.
тын шы.
ны шөл.
мек­тер.
де,
сиым.
ды­лы­ғы
25 л
дей­ін
ме­талл
неме­се
по­ли.
эти­лен
құ­ты.
лар­да
2
11-12
Сі­бір са­мыр­сын қа­ра­ғайы (сі­бір са­мыр­сы­ны)
5
Бүр­лер­ді
(піс­кен)
жи­на­уды
өсіп тұр­ған
аға­штар­дан
олар­ды сыр.
ық­пен сіл­ку
неме­се бұ.
тақ­та­рын
та­яқ­пен
са­ба­лау
ар­қы­лы
жүр­гі­зе­ді.
Өнім мол
болған жыл.
да­ры бүр­ді
жер­ден қар
еріп кет­кен
нен кей­ін
де жи­най­ды.
Бүр­лер­ді ұсақ.
тай­ды және тұқым
дар­ды үгі­ту ап.
па­ра­ты бар ма­ши.
на­лар­да қо­с­па­лар
дан та­зар­та­ды.
Ма­ши­на бол­ма­ған
жағ­дай­да бүр­лер.
ді ағаш үгіт­кіш
тер­де ұсақ­тай­ды,
қи­сық та­яқ­тар­мен
ұн­тақ­тай­ды.
Тұқым­ды елек­тер
де та­зар­та­ды.
Дай­ын­дал­ған
тұқым­дар­ды 10-15
см қа­лың­дық­пен
күн кө­зін­де кеп.
ті­ре­ді. Көп тұ.
қым­ды астық
кеп­тір­ге­ш­тер­ді
кеп­ті­ру­ге бо­ла­ды
Сі­бір
са­мыр­сын
қа­ра­ғайы
Құр­ғақ,
сал­қын
үй-жай.
лар­да
жә­шік.
тер­де,
қой­ма.
лар­да,
қам­ба.
лар­да.
Шұң­қыр.
лар­да,
тран­ше.
ялар­да
құм
қа­бат.
та­рын
тө­гу
ар­қы­лы
сақ­тай.
ды.
1
2
12-16
-
Кә­дім­гі қа­ра­ғай
6
Бүр­лер­ді
ТОТБ объ­ек.
ті­ле­рін­де
және қа­лы.
ты ал­қа­а­ғаш
тар­да өсіп тұр­ған ағаш
тар­дан қыр.
күй­ек-қа­зан
да (ер­те
жи­нау) және
қа­ра­ша­дан
на­урыз­ға
дей­ін жи.
най­ды. УО­ТУ
мен үсті­міз
де­гі жы­л­ғы
кес­пеа­ғаш.
тар­да ке­сіл
ген аға­штар
дан жи­на­у­ға
бо­ла­ды.
Тұқым­ды бүр.
лер­ден бүр­кеп.
тір­гіш­тер­де
50-60 о С тем­пе.
ра­ту­ра­да ажы­ра.
тып ала­ды. Ер­те
жи­нал­ған бүр­лер
то­лық пі­суі үшін
олар­ды жақ­сы
жел­де­ті­ле­тін
жер­лер­ге 1-2 ай
қо­яды, мез­гіл-
мез­гіл ара­лас.
ты­рып тұ­ра­ды
және сақ­та­у­ға
қой­ы­л­ған соң
1-3 ай­дан ке­шік
тір­мей өң­дей­ді.
Тұқым­дар­ды ме­ха­ни­ка­лық тә.
сіл­мен неме­се су
бүр­ку ар­қы­лы
қа­нат­сыздан­ды.
ра­ды және сұ­рып.
тай­ды.
1
Бі­теу
жа­бы­ла.
тын шы.
ны шөл.
мек­тер.
де,
сиым.
ды­лы­ғы
25 л
дей­ін
ме­талл
неме­се
по­ли.
эти­лен
құ­ты.
лар­да
5-6
6-7,8
Ба­тыс бо­зар­ша­сы
7
Бүр­лер­ді
піс­кен
ке­зін­де
өсіп түр­ған
аға­штар­дан
бір­ден жи­най­ды
Бүр­лер­ді қүр­ғақ
үй-жай­да жер­ге
жай­ып бре­зент­те
неме­се сө­ре­лер­де
кеп­ті­ре­ді және
тұқым тез тү­су
үшін ара­лас.
ты­ра­ды.
4-10
бұл да
2-3
-
Кә­дім­гі өрік
8
Же­мі­сте­рін
піс­кен кез.
ін­де бұ­тақ.
та­ры­нан
қол­мен үзіп
алып неме­се
(жап­пай піс
кен кез­де)
жер­ге тө­сел
ген тө­се­ніш
тер­ге сіл­ку
ар­қы­лы жи.
най­ды.
Тұқым­ның ша­ғын
пар­ти­я­ла­рын
дай­ын­дау ке­зін
де қол­мен жи­на.
ған соң 1-2 күн
ішін­де же­мі­стер.
ді ке­сіп, сүй­ек.
те­рін же­мі­стер.
ден ажы­ра­тып
ала­ды неме­се
тұқым­ның үл­кен
пар­ти­я­сын дай­ын.
да­ған­да сүй­ек
шы­ға­ра­тын ма­ши.
на­лар пай­да­ла.
ны­ла­ды.
Сүй­ек­тер­ді 4-5
см қа­лың­дық­та
жай­ып ауа­да
неме­се 35 о С  ас­пай­тын тем­пе.
ра­ту­ра­да астық
кеп­тір­гіш­тер­де
кеп­ті­ре­ді.
10-17
Сал­қын
жер­де
та­за
қап­тар.
да, жә.
шік­тер.
де. Ең
се­нім­ді
тә­сіл
құм са.
лын­ған
жә­шік.
тер­де
сақ­тау
2
8-12
Бұ­та­лы ту­ша қу­рай
9
Же­міс бе­ре.
тін бұ­тақ.
тар­ды күз­де
және қы­ста
қол­ға қол.
ғап киіп
жи­най­ды
Же­міс бұ­тақ­та­рын
кеп­ті­ріп, елек.
тер­ден өт­кі­зіп,
та­за­лай­ды (се­бу
ашыл­ма­ған дән­мен
жүр­гі­зі­ле­ді)
60-70
Ұзақ
сақ­тау
үшін
бі­теу
жа­бы­ла.
тын шы.
ны шөл.
мек­тер­де;
ал­ғаш­қы
көк­тем.
де се­бу
үшін
-қа­ғаз
қап­тар.
да, жә.
шік­тер.
де
3-4
11-12
Сал­пын­шақ қай­ың
10
ТОТБ объ­ек.
ті­ле­рі мен
қа­лып­ты
ал­қа­а­ғаш.
тар­да сыр­ға
лар­ды өсіп
тұр­ған ағаш
тар­дан қол.
мен үзіп
неме­се се.
ка­тор­лар­мен
және бұ­тақ.
кес­кіш­тер.
мен ке­сіп,
тұқым ша­шы.
ла ба­с­та­ған
ға дей­ін
10-15 күн
қал­ған­да
жи­най­ды
(сыр­ға­лар­ды
май­ы­стыр­ған
да олар
іші­на­ра
ша­шы­ла
ба­стай­ды)
Сыр­ға­лар­ды жақ.
сы жел­де­ті­ле­тін
жер­лер­де 5 см
қа­лың­дық­та жай­ып
неме­се бұ­тақ­тар.
мен бір­ге іліп
кеп­ті­ре­ді.
Кеп­ті­рі­л­ген
сыр­ға­лар­ды
тыр­ма­мен ара­лас.
ты­ра­ды, қап­тар.
мен үгі­те­ді не.
ме­се сіл­ки­ді;
буы­л­ған сыр­ға.
лар­ды үгі­те­ді.
Жа­пы­рақ­та­рын,
бұ­тақ­та­рын,
өзек­те­рін және
бас­қа да ірі
қо­с­па­лар­ды тұқым
мен қа­бық­та­рын
елек­тен өт­кі­зу
ар­қы­лы алып тас.
тай­ды. Қай­ың
тұқы­мын 2-3 мм
дөң­ге­лек те­сік­ті
елек­тер­де та­зар.
ту­ға бо­ла­ды. Үл.
кен пар­ти­я­лар
дай­ын­дау ке­зін­де
сыр­ға­лар­ды өң­деу
ді (қа­нат­сыздан.
ды­ра оты­рып)
тұқым та­за­лай.
тын ма­ши­на­лар­да
жүр­гі­зу ұсы­ны­ла­ды.
Қа­бық­ты - 90;
қа­бық­сыз - 30-40
Бі­теу
және
жа­бық
ыдыс­та.
Хлор­лы
каль­ций
құй­ыл.
ған
осын­дай
ыдыс­та.
Жи­нал.
ған жы.
лы не.
ме­се
ке­ле­сі
көк­тем.
де се­бу
үшін -
құр­ғақ,
сал­қын
үй-жай.
да ағаш
жә­шік.
тер­де
қа­лың.
ды­ғын
4 см
қа­ғаз
са­лып сақ­тай.
ды.
1-2
7-8
Үл­пек қай­ың
11
Сыр­ға­лар­ды өсіп тұр­ған
аға­штар­дан
қол­мен үзіп
неме­се се­ка
тор­лар­мен
неме­се бұ­т­ақ­кес.
кіш­тер­мен
ке­сіп жи.
най­ды.
Піс­кен сыр
ға­лар ағаш.
та ұзақ тұ.
ра­ды, сон.
дық­тан жи.
на­у­ға асық.
па­у­ға бо­ла­ды
Бұл да сал­пын­шақ
қай­ың си­яқ­ты
Да­ур қа.
бығы - 20
үл­пек - 30-40
Бұл да
сал­пын.
шақ қа.
йың
си­яқ­ты
1-2
-
Кә­дім­гі қы­на­а­ғаш
12
Же­мі­сі піс.
кен соң қол
мен жи­най­ды
Жи­дек­тер­ді елек.
тен өт­кі­зіп, су.
мен жу­а­ды, елек.
те қа­лыңды­ғын
1,5-2 см етіп
жай­ып кеп­ті­ре­ді неме­се жи­дек­тер­ді елек­тен өт­кіз­ген соң мез­га бар тұқым­ды кеп­ті­ріп, сұ­рып­тай­ды.
Же­мі­стер­дің үл­кен
пар­ти­я­сын тұқым
та­за­лай­тын ма­ши.
на­лар­да өң­де­у­ге
бо­ла­ды, өң­де­уден
кей­ін тұқым­ды жуу
ке­рек
8-18
Бі­теу
және
жа­бық
ыдыс­та,
ағаш
жә­шік.
тер­де.
Та­за
қап­тар.
да сақ.
та­у­ға
бо­ла­ды
1-2
8-10
Кә­дім­гі до­ла­на
13
Же­мі­стер
піс­кен кез.
де­гі қа­лып.
ты тү­сіне
бо­я­ла бас.
та­ған­да ол.
ар­ды ер­те
күз­де се­бу
үшін; ұзақ
сақ­тау үшін
- то­лық піс
кен кез­де
жи­най­ды.
Се­ка­тор.
лар­дың, ұзын сы­рық.
ты кес­кіш.
тер­дің
кө­ме­гі­мен
неме­се са­ты
лар­дан жи­на
ла­ды.
Же­мі­стер же­міс
қыр­ғы­штар­да неме­се
елек­тер­де қол­мен
үгі­ті­ле­ді, ағаш
ыдыс­та қол­мен
езі­ле­ді. Үл­кен
пар­ти­я­лар өң­деу
үшін тұқым та­за.
лай­тын ма­ши­на­лар
пай­да­ла­ны­луы мүм­кін.
Тұқым­ды 2-3 см
қа­лың­дық­та жай­ып,
жу­а­ды, кеп­ті­ре­ді
және сұ­рып­тай­ды
15-20
Та­за
қап­тар.
да,
ұра­да,
жә­шік.
тер­де
2
10-12
Аю­ба­дан: кә­дім­гі, қы­зыл, қа­ра
14
Піс­кен же.
мі­сті бұ­тақ
та­рын қол.
мен үзіп
ала­ды неме.
се се­ка­тор.
мен се­бет­ке
не тө­сел­ген
тө­се­ніш­тер.
ге ке­сіп
тү­сі­ре­ді
Же­мі­стер­ді ағаш
ыдыс­тар­да неме­се
аста­у­лар­да ағаш
қа­лақ­тар­мен ара.
ла­сты­ра­ды, елек.
тер­ден өт­кі­зе­ді,
же­міс қыр­ғы­штар­да
өң­дей­ді. Тұқым­ды
су­мен жуып, шү­бе.
рек тар­ты­л­ған
ра­ма­лар­ға 1 см
қа­лың­дық­та жай­ып,
кеп­ті­ре­ді, сұ­рып.
тай­ды
Қы­зыл аю.
ба­дам - 3-5;
қа­ра - 2-6;
Бі­теу
және
жа­бық
ыдыс­та;
ағаш
жә­шік.
тер­де
2
8-10
Шие: бұ­та­лы, да­ла­лық, кә­дім­гі
15
Піс­кен жем.
іс­ті бұ­тақ.
тан үзіп,
қол­мен жи.
най­ды.
Же­міс бақ.
та­рын­да же.
міс жи­нау
ма­ши­на­сын
қол­да­ны.
ла­ды.
Сүй­ек­тер­ді же­міс.
тер­ден сүй­ек алу
ма­ши­на­ла­рын­да
неме­се же­міс
қыр­ғы­шта­рын­да
ажы­ра­тып ала­ды.
Аз мөл­шер­де дай­ын
дау ке­зін­де сүй­ек
тер қол­мен ажы­ра.
тып алы­на­ды неме­се
же­мі­сті ағаш ыдыс.
та мы­жи­ды, ал
сүй­ек­те­гі же­міс
жұм­са­ғын елек ар.
қы­лы жуып ша­я­ды.
Же­мі­сті жи­на­ған
соң 1-2 күн бойы
өң­дей­ді. Егер тұ.
қым­дар жи­нал­ған
соң бір­ден се­бу­ге
ар­нал­ма­са, олар­ды
елек­ке қа­лыңды­ғын
2-4 см жай­ып кеп.
ті­ре­ді және сұ­рып.
тай­ды. Тұқым­ның
үл­кен пар­ти­я­ла­рын
өң­деу ке­зін­де сал.
қын тә­сіл­мен ілес.
пе өнім (пю­ре,
шы­рын­дар) ала
оты­рып дай­ын­дай­ды.
Шие:
бұ­та­лы -
12-15;
кә­дім­гі
- 12-20
Та­за
қап­тар.
да, жә.
шік­тер.
де, қой
ма­лар­да
2
10-12
Ше­гір­шін: жы­л­тыр; жа­пы­рақ­ты, қа­ра­ғаш; ұсақ
жа­пы­рақ­ты, бұ­жыр жа­пы­рақ­ты
16
Же­мі­сте­рін
қа­нат­та­ры
сар­ғая бас.
та­ған күн.
нен 5-10
күн ішін­де
жи­най­ды
Же­мі­стер­ді қо­с­па.
лар­дан, ал жер бе.
ті­нен жи­на­ған­да
елек­ті пай­да­ла­нып
то­пы­рақ түй­ір­ле.
рі­нен та­зар­та­ды.
Со­дан кей­ін же­міс.
ті 3-5 см қа­лың.
дық­та жай­ып кеп.
ті­ре­ді. Қа­нат­сыз.
дан­ды­ры­л­ған тұ.
қым­ды се­бу үшін
же­мі­сті тұқым
та­зар­ту ма­ши­на.
ла­рын­да өң­де­у­ге
неме­се ұсақ ұя­лы
елек­тен өт­кі­зу
ар­қы­лы қол­мен
өң­деп, жел­дет­кіш.
тер неме­се жел
ар­қы­лы сұ­рып­та­у­ға
бо­ла­ды.
Жы­л­тыр
ше­гір­шін - 40;
жа­пы­рақ­ты - 60;
ұсақ жа.
пы­рақ­ты -
50-70;
бұ­жыр жа.
пы­рақ­ты
- 40-50
Тұқым
жи­нал.
ған соң
бір­ден
се­бі­ле.
ді.
Ке­ле­сі
жыл­дың
көк­те.
міне
дей­ін
сақ­тау
қа­жет
бол­са,
тұқым­ды
кеп­ті.
ріп,
хлор­лы
каль­ций
құй­ыл.
ған бі.
теу жә.
не  жа­бық
шөл­мек.
тер­де
сақ­тай.
ды (10
л шөл.
мек­ке
100 гр
хлор­лы
каль­ций).
-
1
7-8
сақ.
тау
үшін
4-6
Кә­дім­гі  қа­ра­ма­ла
17
Піс­кен же.
мі­стер­ді
өсіп тұр.
ған ағаш.
тар­дан жи.
най­ды
Же­мі­стер­ді күн
кө­зін­де жел­ді­ле.
тін орын­да неме­се
бүр­кеп­тір­гіш­те
30-35 о С тем­пе­ра.
ту­ра­да кеп­ті­ре­ді;
тұқым та­за­лау
ма­ши­на­сын­да
неме­се үгіт­кіш­те
не же­ңіл та­яқ­пен
бре­зент­ке са­ба­лау
ар­қы­лы қол­мен
өң­дей­ді.
Тұқым­ды қо­с­па­лар.
дан елек­те та­за.
лай­ды.
20-25
Қа­ғаз
қап­тар.
да, үл.
кен пар
ти­я­ла.
рын-жә.
шік­тер.
де, қой
ма­лар­да
4-5
11-12
Кә­дім­гі ал­мұрт
18
Же­мі­сті
әб­ден піс.
кен ке­зін­де
соң өсіп
тұр­ған ағаш
тар­дан жи.
най­ды.
Ша­ғын тұқым пар.
ти­я­ла­рын дай­ын­да.
ған­да же­мі­сті ағаш
ыдыс­та езе­ді неме.
се елек­те жо­на­ды.
Әдет­те тұқым­ды 2
рет жуып, шү­бе­рек
тар­ты­л­ған ра­ма­да
қа­лыңды­ғын 1 см
дей­ін етіп жай­ып
кеп­ті­ре­ді, сұ­рып.
тай­ды және сорт.
тай­ды. Тұқым­ды
сорт­тап алу­дың
құр­ғақ тә­сі­лін­де
қол­да­на­ды: же­мі­сті
ұсақ бө­лік­тер­ге
ке­сіп, күн кө­зіне
кеп­ті­ре­ді және
ұсақ­тал­ған мас­са­ны
үгі­тіп, елек­теп
өт­кі­зе­ді. Тұқым­ның
үл­кен пар­ти­я­ла­рын
бір мез­гіл­де шы­рын
дар неме­се пю­ре
алу­мен (ыстық
әдіспен емес) әзір­лей­ді.
0,8-1,0
Ұзақ
сақ­тау
үшін
бі­теу
және
жа­бық
шы­ны
шөл­мек.
тер­де.
Та­за
қап­тар.
да(көк.
тем­ге
дей­ін
қы­ста
сақ­тау
үшін)
сақ­тау.
ға жол
бе­рі.
ле­ді.
2-3
10
Де­рен: ақ, қою қы­зыл неме­се сән­тал
19
Же­мі­сті то.
лық піс­кен
ке­зін­де бұ.
та­дан қол.
мен үзіп алу неме­се
жер­ге сіл­кі
леу ар­қы­лы
жи­най­ды.
Же­мі­сті елек­тен
өт­кі­зе­ді неме­се
же­міс қыр­ғы­шта
өң­дей­ді. Тұқым­ды
же­міс жұм­са­ғы­нан
су­мен жуып ажы­ра.
та­ды, қа­лыңды­ғын
2-3 см етіп елек.
ке жай­ып кеп­ті.
ре­ді және сұ­рып.
тай­ды.
Ақ де­рен
- 10-15;
қою қы­зыл
- 10-25
Та­за
қап­тар.
да, жә­шік.
тер­де,
қой­ма.
лар­да
1-2
10-12
Емен: қы­зыл, жар­тас
20
Жаң­ға­ғын
жер­ге жап-
пай түс­кен
кез­де сол
бір учас­ке.
де жи­на­уды
3-5 күн­нен
кей­ін қай.
та­лап, бір.
неше рет
жи­най­ды. Ал
ды­мен ау­ру,
за­қым­дан­ған
жаң­ғақ­тар
тү­се­ті­нін
ес­ке­ру
ке­рек
Жи­нал­ған жаң­ғақ.
тар­ды 15 см дей­ін
қа­лың­дық­та жай­ып
және ағаш кү­рек.
пен ара­ла­сты­рып,
аз­дап кеп­ті­ре­ді.
Со­дан соң олар­ды
ірі және ұсақ
қо­қы­стар­дан та­зар
та­ды. Тран­ше­я­лар.
ға қы­сқы сақ­та­у­ға
сал­ған­ға дей­ін
ауа­ның са­лы­стыр.
ма­лы ылғал­ды­лы­ғы
60-70%  жер­лер­де
(жер­тө­ле­лер, ұра.
лар) сақ­тай­ды.
90-95
Қы­сқа
сақ­тау.
ды:
тран.
ше­я­лар.
да;
қар­да;
жаң.
ғақ
сақ.
тау
қой.
ма­лар
ын­да;
тип.
тік
қой­ма
лар­да
Жи­нал.
ған
жыл.
дан
кей.
ін­гі
көк.
тем.
ге дей.
ін
мүл.
дем
құр.
ғақ
мас.
са­сы.
нан
55-60
Ұш­қат: Ма­а­ка; кә­дім­гі; та­тар
21
Жи­дек­тер­ді
бұ­тақ­тар­дан
қол­мен үзіп
алу ар­қы­лы
қол­мен жи.
най­ды
Же­мі­сті елек­те,
же­міс қыр­ғы­шта,
тұқым та­за­лау
ма­ши­на­ла­рын­да
езе­ді, ағаш ыдыс.
та мы­жи­ды.
Тұқым­ды же­міс
жұм­са­ғы­нан су­мен
шаю ар­қы­лы ажы­ра.
та­ды, шү­бе­рек
тар­ты­л­ған ра­ма­да 1-1,5 см қа­лың.
дық­та жай­ып кеп.
ті­ре­ді және сұ­рып
тай­ды
3-9
Ұзақ сақ­тау
үшін
сиым­ды.
лы­ғы 25
л дей­ін
оқ­шау
ыдыс­та.
Қы­сқа мер­зім.
ді сақ.
тау ке.
зін­де
жә­шік.
тер­де және
та­за
қап­тар.
да
2
Та.
тар
ұш.
қа­ты
- 10
-12;
кә­дім­гі - 8;
Ма­а­ка -
8-10
Ақ кү­міс тал, тал
22
Сыр­ға­лар­ды
өсіп тұр­ған
аға­штар­дан
қол­мен үзу
неме­се сек.
атор­мен
ке­су ар­қы­лы
жи­най­ды.
Жи­на­у­ға ал.
ғаш­қы қор.
ап­ша­лар
ашы­лып,
мақ­та­сы
шы­ға бас.
та­ған кез­де
кі­рі­се­ді.
Дай­ын­дал­ған сыр.
ға­лар­ды құр­ғақ,
жел­ді­ті­ле­тін
жер­лер­ге 2-3 сыр.
ға­ны то­лық піс.
кен­ге дей­ін қо­яды.
Қо­рап­ша­ның ба­сым
бө­лі­гі ашы­лып,
мақ­та­сы шық­қан­да
2-3 күн­нен кей­ін
сыр­ға­лар­ды тұқым
та­зар­ту ма­ши­на­ла.
рын­да өң­дей­ді не.
ме­се те­сік­те­рі
2х2, ал со­дан
соң 1х1,5 мм ме.
талл тор­лар­дан
өт­кі­зіп  өң­деп,
бұл тә­сіл­ді 2-3
рет қай­та­лай­ды.
Тұқым­ды та­я­у­да­ғы
15-20 күн ішін­де
се­бу мүм­кін бол.
ма­ған жағ­дай­да
тұқым­ды 5-6 с
бойы бөл­ме тем.
пе­ра­ту­ра­сын­да 6-7%
ылғал­ды­лық­қа дей­ін
кеп­ті­ре­ді
2-10,
ор­та­ша
есеп­пен
4,5-5
Бі­теу
және
жа­бық
шөл­мек.
тер­де.
Хлор­лы
каль­ций
неме­се
өші­ріл.
ме­ген
әгі бар
эк­си­кат
ор­лар­да
1 жы­л­ға
дей­ін
6-7
Кә­дім­гі шәң­гім
23
То­лық піс.
кен же­міс-
тер­ді бұ­тақ
тар­ды үзіп,
қол­мен жи.
най­ды
Же­мі­стер­ді же­міс
қыр­ғы­штар­да өң.
дей­ді, елек­тен
өт­кі­зе­ді неме­се
ағаш ыдыс­та езе­ді.
Тұқы­мын (сүй­е­гін)
же­міс жұм­са­ғы­нан
су­мен шай­ып ажы.
ра­тып ала­ды, елек
тер­де 1,5-2 см
қа­лың­дық­та жай­ып,
кеп­ті­ре­ді және
сұ­рып­тай­ды
8-10
Бі­теу
және
жа­бық
шөл­мек.
тер­де,
кү­бі.
лер­де.
Уа­қыт­ша
сақ­та.
ған кез
де -
жә­шік.
тер­де
және
қап­тар.
да
2
8-10
Ағаш тә­р­із­дес қа­ра­ған және са­ры қа­ра­ған
24
Же­мі­стер­ді
олар жа­рыл.
май тұ­рып
бұ­тақ­та­рын
ұзынды­ғы
0,5 м та­яқ.
пен ұрып
тө­сел­ген
тө­се­ніш­ке
тү­сі­ре­ді
неме­се қол.
мен үзіп
жи­най­ды
Бұр­шақ­тар­ды тө­се.
ніш­ке 4-6 см
қа­лың­дық­та жай­ып,
жел­де­ті­ле­тін
жер­де кеп­ті­ре­ді
(күн кө­зін­де емес)
және бар­лық бұр­шақ
ашы­л­ған­ша тыр­ма.
мен ара­ла­сты­ра­ды.
Же­міс жа­ры­л­ған
кез­де тұқым сырт
жақ­қа ша­шы­рап кет.
пес үшін же­мі­сті
ұсақ тор­мен жа­ба­ды.
Тұқым­дар­ды қо­с­па.
лар­дан жел­дет.
кіш­те та­за­лай­ды.
15-20
Ұзақ
сақ­тау
үшін
бі­теу
және
жа­бық
ыдыс
қол­да.
ны­ла­ды.
Жә­шік.
тер­де
және
қой­ма.
лар­да.
Жи­на­ған
соң бі.
рін­ші
көк­тем.
ге дей.
ін қа.
ғаз қа.
птар­да
сақ­тау.
ға бо.
ла­ды.
3-4
11-12
Кә­дім­гі сәна­ғаш
25
Же­мі­сін
өсіп тұр.
ған аға­штар
дан әб­ден
піс­кен кез.
де қол­мен
үзіп және
се­ка­тор­мен
ке­сіп жи­най
ды
Же­мі­стер­ді аз­дап
кеп­ті­ре­ді және
тұқым алу үшін
ма­ши­на­да өң­дей­ді
неме­се елек­тен
өт­кі­зе­ді және
сұ­рып­тай­ды
22-25
Жә­шік.
тер­де,
қой­ма.
лар­да,
қап.
тар­да
2-3
-
Үй­ең­кі: ақ; да­ла­лық; сүй­ір жа­пы­рақ­ты
26
Өсіп тұр­ған
аға­штар­дан
әб­ден піс.
кен ке­зін­де
жи­на­ла­ды.
Қа­нат­та­ры
қол­мен үзі.
ле­ді неме­се
се­ка­тор­мен
және бұ­тақ
кес­кіш­тер.
мен ке­сі­ле.
ді, тө­сел.
ген тө­сен.
іш­ке неме.
се ал­дын
ала қо­қыс.
тан та­зар.
ты­л­ған алаң
ға сіл­кі­леп
жер­ге тү­сі.
ріп, же­міс.
тер­ді жи­нап
үй­е­ді.
Же­мі­стер­ді са­ға.
ғы­нан, ұсақ бұ­тақ.
тар­дан, жа­пы­рақ.
тар­дан және бас­қа
қо­с­па­лар­дан қол.
мен та­зар­та­ды не.
ме­се 5-10 см
қа­лың­дық­та жай­ып
қой­ып елек­тер­де
кеп­ті­ре­ді. Тұқым
кө­ле­мін азай­ту
мен се­бу ың­ғай­лы
бо­луы үшін же­міс.
ті тұқым та­зар­ту
ма­ши­на­ла­рын­да
неме­се ауыл ша­руа
шы­лық мо­ло­тил­ка­ла.
рын­да қа­нат­сыздан.
ды­рып, кей­ін­нен
сұ­рып­та­у­ға бо­ла­ды.
70-90
Жә­шік.
тер­де,
се­бет.
тер­де
(же­міс
қа­ба­ты
50 см
ас­па­у­ға
ти­іс),
қа­ғаз
қап­тар.
да
1
10-12
Кә­дім­гі ат тал­шын
27
Же­мі­сте­рін
олар жап­пай
тү­се ба­ста.
ған кез­де
ал­ғаш­қы
үсік­тер­ден
кей­ін жер.
ден жи­нап
ала­ды.
Қо­рап­ша­лар­ды құр.
ғақ, қоп­сы­ты­л­ған,
мүм­кін­ді­гін­ше
құ­майт то­пы­рақ­ты
жер­ге ба­стыр­ма
асты­на 8-10 см
қа­лың­дық­та жай­ып,
мез­гіл-мез­гіл
ауда­ры­сты­рып,
аз­дап кеп­ті­ре­ді.
Бар­лық қо­рап­ша­лар
ашы­лып, тұқым­дар­ды
боса­тқан­ша кеп.
ті­ре­ді
90-95
Аз­дап
дым­қыл
құм са.
лын­ған
жә­шік.
тер­де
ұра­лар.
да не.
ме­се
тран.
ше­я­лар.
да
Жи­нал
ған
жыл.
дан
кей.
ін­гі
ал.
ғаш­қы
көк.
тем­ге
дей­ін
14
Жө­ке: ірі жа­пы­рақ­ты; ұсақ жа­пы­рақ­ты
неме­се жү­рек тә­р­із­дес
28
Же­мі­сте­рін
өсіп тұр­ған
аға­штар­дан
қол­мен үзіп
неме­се бұ.
тақ­ша­лар­ды
гүл­шо­ғы­ры.
мен бір­ге
ке­сіп жи­най
ды; тө­сел.
ген тө­се­ні.
шке неме­се
қы­ста қар
үстіне
сы­рық­пен
тү­сі­ре­ді
Же­мі­стер­ді са­ға.
ғы­нан, гү­лі­нен
және та­ғы бас­қа
қо­с­па­лар­дан қап­ты
тол­тыр­май са­лып
қол­мен сіл­кіп
та­за­лай­ды, 5-10
см қа­лың­дық­та жа.
йып қой­ып кеп­ті.
ре­ді және тұқым­ды
сұ­рып­тай­ды. Күз­гі
се­бу­ді жа­ңа­дан
жи­нал­ған, кеп­тір.
іл­ме­ген тұқым.
дар­мен жүр­гі­зе­ді
ірі жа­пы.
рақ­ты - 70;
ұсақ жа.
пы­рақ­ты -50-90
Бі­теу
және
жа­бық
шы­ны
шөл­мек.
тер­де,
ме­талл
және
по­ли.
эти­лен
кү­бі.
лер­де
2-3
10-12
Жі­ңіш­ке жа­пы­рақ­ты жи­де
29
Же­мі­сте­рін
аға­штар­дан
және бұ­та.
лар­дан қол.
мен үзіп
жи­най­ды
Сүй­е­гін бө­ліп алу
үшін же­мі­сті же­міс
қыр­қы­шта неме­се
елек­те өң­дей­ді,
сүй­ек­ті су­мен
ша­я­ды, 2,5-3 см
қа­лың­дық­та жай­ып
елек­те кеп­ті­ре­ді.
Же­мі­стің үл­кен
пар­ти­я­ла­рын
сүй­ек­ті бө­ліп
алу үшін мо­ло­тил.
ка­лар­да өң­дей­ді.
30-45
Та­за
қап­тар.
да, жә.
шік­тер.
де және
қой­ма.
лар­да
3-4
12
Шыр­ға­нақ
30
Же­мі­сті күз­де тө­сел­ген тө­се­ніш­ке тү­сі­ріп
(қы­сқы дай­ын­дау ке­зін­де ка­ро­тин мен С ви­та­ми­нін
жо­ғалт­пас
үшін) неме.
се қы­ста
мұз­дап қа.
тып қал­ған
күй­ін­де  бұ­та­ғын ке­сіп жи­нап, олар­ды жа­бық ла.
шық­тар­ға
үйіп қо­яды.
Мұз­да­ты­л­ған же­міс.
ті бұ­тақ­та­ры­нан
ажы­ра­та­ды, со­дан
кей­ін сұ­рып­тап,
қо­с­па­лар­дан та­зар
та­ды. Тек тұқым­дар
(сүй­ек­тер) дай­ын.
дау ке­зін­де же­міс
тер­ді же­міс қыр.
ғы­шта өң­дей­ді,
ағаш ыдыс­та езе­ді,
елек­тен өт­кі­зіп,
кей­ін­нен су­мен
ша­я­ды.
Шы­ры­нын алу
ке­зін­де же­мі­сті
пре­спен қы­са­ды
және сүй­е­гін
жо­ға­ры­да ай­ты­л­ған
тә­сіл­мен бө­ліп
ала­ды, жуы­л­ған
тұқым­ды 1-1,5 см
қа­лың­дық­та жай­ып,
кеп­ті­ре­ді және
сұ­рып­тай­ды
10
Әдет­те
бі­теу
және
жа­бық
ыдыс­та.
Та­за қап­тар.
да, 50
см де.
йін қа.
бат­пен
ағаш жә­шік.
тер­де
сақ­тау.
ға бо.
ла­ды
2
10-14
Жа­быс­қақ қан­дыа­ғаш
31
Бүр­лер­ді
өсіп тұр­ған
аға­штар­дан
қол­мен үз.
іп, се­ка­тор
мен ке­сіп
неме­се тө.
сел­ген тө­се
ніш­ке сы­рық
пен сіл­кі.
леп жи­най­ды.
Же­мі­стер­ді
қар ері­ген.
нен кей­ін
көк­тем­де
су бе­ті­нен
де жи­най­ды
Бүр­лер­ден же­міс
ті бүр кеп­тір­гіш.
те 40-45 о С тем­пе.
ра­ту­ра­да 1-2 тәу.
лік ішін­де неме­се
жы­лы­ты­ла­тын үй-жай
да 5-6 тәу­лік бойы
бүр­лер­ді 3-5 см
қа­лың­дық­та еден­ге
неме­се еден­ге жай.
ып қой­ып, кү­ніне
2-3 рет ара­ла­сты­ра
оты­рып бө­ліп ала.
ды.
Су бе­ті­нен жи­нал
ған же­мі­стер­ді
жи­нап алын­ған соң
бір­ден се­бе­ді.
3,5-12
(қа­зан-
қа­ра­ша­да
жи­нау
ке­зін­де
шы­ғы­мы
неғұр­лым
жо­ға­ры
бо­ла­ды)
Бі­теу
және
жа­бық
шөл­мек.
тер­де
2-3
5-7
Грек жаң­ға­ғы
32
Же­мі­сін жер
ден жи­най.
ды. Же­міс.
тің тү­су­ін
тез­де­ту
үшін бұ­тақ.
тар­ды ұшын.
да іл­гі­ші
бар ұзын
сы­рық­пен
сіл­ки­ді.
Же­мі­стер­ді же­міс
жұм­са­ғы­нан жаң­ғақ
та­за­лай­тын ма­ши­на.
лар­да неме­се қол.
мен та­зар­та­ды.
Қо­с­па­лар­дан то­лық
та­зар­ту үшін жаң.
ғақ­ты кү­бі­лер­де,
бөш­ке­лер­де, үл­кен
ағаш ыдыс­тар­да
су­мен ша­я­ды және
5-6 см қа­лың­дық­та
елек­ке жай­ып қой­ып
не би­ік­ті­гі 1 м
және ені 0,8 м
дей­ін сыр­ғы­ма­лы
екі қақ­пақ­ты
то­қы­л­ған қо­рап­тар.
да ба­стыр­ма астын.
да неме­се са­рай­да
3-5 күн бойы
кеп­ті­ре­ді
70-80
Сал­қын
үй-жай.
лар­да
жә­шік.
тер­де
неме­се
кө­ле­мі
бой­ын­ша
1:3
про­пор.
ци­яда
та­за
құм
қо­спа­сы
мен
тран­шея
лар­да
1
11-12
Көк­те­рек
33
Сыр­ға­лар­ды
ке­сі­л­ген
неме­се өсіп
тұр­ған ағаш
тар­дан олар
ды үзіп жи.
най­ды.
Тұқым бір.
неше күн
ішін­де сыр.
тқа шы­ға­ды.
Жи­на­у­ға
ал­ғаш­қы қор
ап­ша­лар жа.
ры­лып ашы­ла
ба­с­та­ған
кез­де кі­рі.
се­ді.
Же­мі­стер­ді
өсіп тұр­ған
аға­штар­дан
пі­су­іне қа.
рай бұ­тақ.
тар­дан үзіп,
қол­мен
жи­най­ды.
Тұқым­ның пі­суі
үшін сыр­ға­лар­ды
құр­ғақ, жел­де­ті.
ле­тін үй-жай­лар­да
сө­ре­лер­де, еден­ге
тө­сел­ген бре­зент.
ке, фа­нер тақ­тай.
ша­лар­ға 2-4 см
қа­лың­дық­та жай­ып,
мез­гіл-мез­гіл
ара­ла­сты­рып оты.
ра­ды. Қо­рап­ша­лар.
дың ба­сым бө­лі­гі
ашы­ла­тын 1-2 күн.
нен соң тұқым­ды
бө­ліп алып, сыр.
ға­лар­ды те­сік­те­рі
1-1,5х1-1,5 мм
елек­тен өт­кі­зе­ді,
одан көк­те­ректің
тұқы­мы өту­ге ти­іс.
Бұ­дан кей­ін мақ.
та­лы қо­рап­ша.
лар­дың ұсақ­тал­ған
бө­лік­те­рін 3-4 с
бойы қай­та кеп­ті.
ріп, елек­тен
өт­кі­зе­ді.
Же­мі­стер­ді өң­деу ор­ны­на жә­шік­тер.
мен және се­бет.
тер­мен әке­ле­ді.
Сүй­ек­те­рін жи­нал.
ған­нан кей­ін 1-2
күн ішін­де же­міс.
тер­ді қол­мен ке­сіп
ажы­ра­тып ала­ды,
су­ға ша­я­ды, 5 см
жуық қа­лың­дық­пен
елек­тер­де кеп­ті.
ре­ді және сұ­рып.
тай­ды.
10-35
Жи­на­лып,
та­зар.
ты­л­ған
нан
кей­ін
бір­ден
се­біл.
ме­ген
тұқым.
дар сал
қын үй-
жай­лар.
да сақ.
та­ла­ды:
а) бі­теу
және
жа­бық
шөл­мек.
тер­де;
б) хлор­лы
каль.
цийі
неме­се
өші­ріл.
ме­ген
әгі бар
эк­си­кат
ор­лар­да
Та­за
қап­тар.
да, жә.
шік­тер.
де және
қой­ма.
лар­да
-
-
1 ж. дей­ін
1-2
5-6
5-6
10-12
Ра­у­шан: ті­кен­ді; қо­қыр; ит
34
Же­мі­стер­ді
бұ­та­лар бұ.
тақ­та­ры­нан
қол­мен үзіп
жи­най­ды
Же­мі­стер­ді же­міс
қыр­ғы­штар­да неме­се
тұқым та­за­лай­тын
ма­ши­на­лар­да өң­дей.
ді. Ша­ғын пар­тия.
лар­ды елек­тен
өт­кі­зе­ді, ағаш
кү­бі­лер­де езе­ді.
Тұқым­ды жұм­са­ғы­нан
су­мен ша­я­ды, 1,5-2
см қа­лың­дық­та
жай­ып, елек­те кеп.
ті­ре­ді және сұ­рып.
тай­ды
Ра­у­шан:
ит - 10-15;
ті­кен­ді -10;
қо­қыр - 5-15
Та­за
қап­тар.
да, жә.
шік­тер.
де және
қой­ма.
лар­да
2
10-12
Кә­дім­гі ме­тен
35
Же­мі­сі бар
бұ­тақ­тар­ды
өсіп тұр­ған
аға­штар­дан
қол­мен үзіп
ала­ды, әб.
ден піс­кен
ке­зін­де тө.
сел­ген тө­се
ніш­ке се­ка.
тор­мен не.
ме­се бұ­тақ.
кес­кі­шпен
ке­сіп тү­сі.
ре­ді.
Жи­нал­ған же­міс.
тер­ді қо­с­па­лар­дан
та­зар­та­ды және
тұқым та­за­лау
ма­ши­на­ла­рын­да,
же­міс қыр­ғы­шта
өң­дей­ді неме­се
елек­тен қол­мен
өт­кі­зе­ді. Ет­тарт.
қы­штар­ды пай­да.
ла­ну­ға бо­ла­ды.
Тұқым­ды же­міс
жұм­са­ғы­нан су­мен
шай­ып та­зар­та­ды,
шү­бе­рек тар­ты­л­ған
ра­ма­ға қа­лыңды­ғын
0,5-1 см етіп
жай­ып кеп­ті­ре­ді
және сұ­рып­тай­ды
3
Ыдыс­тың
негіз­гі
тү­рі
бі­теу
және
жа­бық
шөл­мек.
тер,
құ­ты­лар.
Та­за
қап­тар.
да сақ.
та­у­ға
бо­ла­ды
2
9-10
Сек­се­уіл: ақ, құм­ды, қа­ра
36
Же­мі­сті олар қо­ңыр түс­ке боя.
ла­са­лы­сы­мен
және жел­ді
ауа рай­ын­да
ша­шы­лып қал
мауы үшін
ай­тар­лық­тай
шұ­ғыл түр­де
жи­най­ды.
Қа­нат­та­рын
тө­се­ніш­ке
неме­се
се­бет­тер­ге
қол­мен
тү­сі­ре­ді.
Тұқым­ды тө­се­ніш­те
күн кө­зін­де 1-2
күн бойы 6-7%
ылғал­дық­қа дей­ін
10 см қа­лың­дық­та
жай­ып кеп­ті­ре­ді
және са­ғат сай­ын
ауда­ры­сты­рып оты.
ра­ды. Түн­ге қа­рай
же­мі­сті бре­зент.
пен жа­уып қо­яды.
46
Жақ­сы
жел­де.
ті­ле­тін
қой­ма.
лар­да­ғы
сө­ре­лер
де 50см
ас­пай.
тын қа.
бат­пен
сақ­тап,
ап­та­сы.
на 1-2
рет ау.
да­рыс.
ты­рып
оты­ра­ды
Көк.
тем­ге
се­бу.
ге
дей­ін
6-7
Жал­қын
37
Же­мі­сін пі.
се са­лы­сы.
мен қы­сқа
мер­зім
ішін­де
сы­пыр­ғыш.
тар­ды сіл.
кі­леп неме.
се олар­ды
үзіп тө­сел.
ген тө­се.
ніш­ке лақ.
ты­рып жи.
най­ды.
Сы­пыр­ғы­шта­ры
бре­зент­ке жай­ып
аз­дап кеп­ті­ре­ді
және ауы­л­ша­руа.
шы­лық ұн­тақ­та­ғы­шта
ұн­тақ­тай­ды, ша­ғын
мөл­шер­де дай­ын.
да­ған­да қол­мен
өң­дей­ді.
Тұқым­ды сұ­рып.
тай­ды. Бос тұқым
көп мөл­шер­де
болған жағ­дай­да
олар­ды су­мен ша­я­ды, ал то­лық
дән­ді тұқым­ды
кеп­ті­ре­ді.
15-45
Бі­теу
және
жа­бық
шөл­мек.
тер­де
2
10
Қа­ра өрік: үй; ал­ша; ті­кен­ді; терн
38
Же­мі­сті пі.
су­іне қа­рай
бұ­тақ­тар­дан үзіп қол­мен
жи­най­ды
Сүй­ек­ті же­мі­стен
сүй­ек шы­ға­ра­тын
ма­ши­на­мен ажы­ра.
та­ды. Ша­ғын мөл.
шер­де болған кез.
де же­мі­сті қол­мен
өң­дей­ді неме­се
же­міс қыр­ғы­шта
өң­дей­ді, ағаш
ыдыс­та езе­ді.
Со­дан кей­ін
сүй­ек­ті су­мен
ша­я­ды, 3-5 см
қа­лың­дық­та жай­ып
кеп­ті­ре­ді және
сұ­рып­тай­ды.
Тұқым­ның үл­кен
пар­ти­я­ла­рын же­міс.
ті өң­деу ке­зін­де
іле­с­пе өнім -
пю­ре, шы­рын­дар
алып (ыстық
әдіспен емес)
дай­ын­дай­ды.
үй өрі­гі - 5-10;
ті­кен­ді
өрік - 8-15;
ал­ша өрік
- 8-10
Сал­қын
жер­де
та­за
қап­тар.
да, жә.
шік­тер.
де, қой
ма­лар­да
1-2
2
2
11
10-12
9-10
Қа­ра­қат: қы­зыл; қа­ра
39
Жи­дек­ті
бұ­тақ­тар­дан
қол­мен үзіп
неме­се тө.
сел­ген
тө­се­ніш­ке
сіл­ку ар­қы.
лы жи­най­ды.
Жи­дек­тер­ді ағаш
ыдыс­та өң­дей­ді
неме­се елек­тен
өт­кі­зе­ді. Тұқым­ды
ағаш ыдыс­та су­мен
шай­ып, қал­қып
шық­қан жұм­са­ғы
мен бос тұқым­ды
алып та­стай­ды.
Же­мі­сті шы­рын алу
үшін пай­да­лан­ған
кез­де жи­дек­ті
пре­спен қы­сып,
алын­ған сөл­ді
су­мен ара­ла­сты­ра.
ды және тұқым­ды
су­мен ша­я­ды. Жуып
шай­ы­л­ған тұқым­ды
шү­бе­рек тар­ты­л­ған
ра­ма­ға 0,5-1 см
қа­лың­дық­та жай­ып
кеп­ті­ре­ді және
сұ­рып­тай­ды
Қа­ра­қат:
қы­зыл -
3-6;
қа­ра -
2-4
Негіз­гі
ыдыс
тү­рі -
бі­теу
және
жа­бық
шы­ны
шөл­мек.
тер.
Та­за
қап­тар.
да сақ.
та­у­ға
бо­ла­ды
2
10-14
Со­рақ: Па­лец­кий; қа­ра-чер­кез; Рих­тер, геок чер­кез (Рих­тер чер­кез)
40
Қа­нат­ты
же­мі­стер­ді
тө­сел­ген
тө­се­ніш­ке
сіл­ку ар­қы.
лы қол­мен
жи­най­ды.
Же­міс жи­нау
үшін бұ­тақ.
тар­ды сын.
ды­ру­ға тый.
ым са­лы­на.
ды.
Же­мі­стер­ді 2-4
күн бойы жел­де.
ті­ле­тін, қа­раң­ғы
жер­де қа­лыңды­ғын
10 см дей­ін етіп
жай­ып, са­ғат сай­ын
ара­ла­сты­ра оты­рып
кеп­ті­ре­ді, түн­ге
қа­рай же­мі­сті
бре­зент­пен жа­уып
қо­яды. Құр­ға­тыл.
ған же­мі­сті елек.
тен өт­кі­зіп, қос.
па­лар­дан та­зар­та.
ды және сұ­рып­тай­ды
Құр­ғақ,
жақ­сы
жел­де.
ті­ле­тін
үй-жай.
лар­да
сө­ре.
лер­де
50 см
дей­ін
қа­лың.
дық­пен
жай­ып,
ап­та.
сы­на
1-2 рет
ауда.
ры­сты.
ра­ды
Жи­нал.
ған
жыл­дан
кей­ін.
гі
көк.
тем­ге
дей­ін
6-7
Те­рек: ақ неме­се кү­міс; қа­ра
41
Сыр­ға­лар­ды
өсіп тұр­ған
аға­штар­дан
қол­мен үзіп
ала­ды.
жи­най­ды.
Жи­на­у­ға қо.
рап­ша­лар
ашы­лып,
ауа­да бі.
рін­ші ұш.
па­лар пай­да
бо­ла бас.
та­ған кез­де
кі­рі­се­ді.
Сыр­ға­лар то­лық пі.
су үшін олар­ды
құр­ғақ жел­де­ті­ле.
тін үй-жай­да
бре­зент­ке неме­се
фа­нер тақ­тай­ша­лар.
дың бе­тіне 2-3
сыр­ға қа­бат­пен
жа­я­ды. 2-3 күн­нен
кей­ін қо­рап­ша­лар.
дың көп­ші­лік бө.
лі­гі ашы­лып, ұш.
па­лар бө­ле
ба­с­та­ған кез­де
сыр­ға­лар­ды тұқым
алу үшін тұқым
та­за­лай­тын ма­ши­на.
лар­да неме­се
(ма­ши­на­лар бол­ма.
ған кез­де) те­сі­гі
2х2 мм те­мір
елек­тер­де қол­мен
үгі­те­ді. Ақ те­рек.
тің сыр­ға­ла­рын
елек­те 1 рет, қа­ра
те­ректің сыр­ға­ла.
рын - бі­рін­ші
өң­де­уден кей­ін
бір күн бойы ауа­да
кеп­ті­ріп, екін­ші
рет өң­дей­ді.
ақ те­рек
- 4-11;
қа­ра
те­рек -
3,5-12
Тұқым­ды
жи­на.
ған­нан
кей­ін
се­бу
мүм­кін
бол­ма.
са, оны
хлор­лы
каль­ций
неме­се
өші­рі.
лме­ген
әгі бар
эк­си.
ка­тор.
лар­да
7-8 %
ылғал.
ды­лық­қа
дей­ін
кеп­ті.
ріп,
бі­теу
және
жа­бық
шөл­мек.
тер­де
сақ­тай.
ды
-
1 ж
дей­ін
7-8
Жа­пон хе­но­ме­ле­сі неме­се жа­пон ай­ва­сы
42
Же­мі­сін әб.
ден піс­кен
ке­зін­де
бұ­тақ­та­ры.
нан қол­мен
үзіп жи­най.
ды
Же­мі­сін же­міс қыр.
ғы­шта ұсақ­тай­ды
неме­се қол­мен
елек­те үгі­те­ді.
Тұқы­мын жұм­са­ғы.
нан жуып шай­ып,
1,5-2 см қа­лың.
дық­пен жай­ып,
елек­те кеп­ті­ре­ді
және сұ­рып­тай­ды.
0,7
Бі­теу
және
жа­бық
шөл­мек.
тер­де
2
11
Тұт аға­шы; ақ, қа­ра тұт, шо­втун
43
Же­міс шо­ғы.
ры тө­сел.
ген тө­се.
ніш­ке бір.
үй­лі неме.
се ата­лық.
пен қа­тар
өсіп тұр­ған
ана­лық
аға­штан
сіл­кіп
тү­сі­ре­ді.
Же­міс бір
мез­гіл­де
піс­пей­тін.
дік­тен
же­міс
жи­на­уды бір
аға­штан
бір­не­ше рет
жүр­гі­зе­ді.
Же­міс шо­ғы­рын
жи­нал­ған кү­ні
өң­дей­ді. Тұқы­мын
алу үшін же­мі­сті
пре­спен қы­са­ды
(шы­ры­нын пай­да­ла.
нып) неме­се
жар­ты­лай тол­ты­рыл.
ған қап­тар­да қол.
мен езіп, елек­тен
өт­кі­зе­ді. Елек­тен
өт­кен тұқым­ды
бір­не­ше рет су­мен
жуып ша­я­ды және
шү­бе­рек тар­ты­л­ған
ра­ма­ға 0,5 см
қа­лың­дық­пен
жай­ып, әр­бір
3-4 с сай­ын ара.
ла­сты­рып кө­лең­ке.
де (ба­стыр­ма
астын­да) кеп­ті­ре.
ді. Тұқым­дар
су­сы­ма­лы болған
кез­де олар­дың
қа­лыңды­ғын 2-3 см
дей­ін кө­бей­те­ді.
Кеп­ті­ру­ді үл­гі.
лер­ді әр­бір 2-3
күн сай­ын өл­шеп,
тұ­рақ­ты мас­са­ға
дей­ін жүр­гі­зе­ді,
со­дан соң тұқым­ды
сұ­рып­тай­ды.
2,5
Сал­қын
жер­де
бі­теу
және
жа­бық
шы­ны
шөл­мек.
тер­де
3
8-10
Ал­ма: үй неме­се мә­де­ни; ор­ман; пал­лас; сі­бір; қы­тай; жи­дек­ті
44
Же­мі­сін
әб­ден піс.
кен ке­зін­де
өсіп тұр­ған
аға­штар­дан
іл­ме­гі бар
ұзын сы­рық.
пен сіл­кіп
жи­най­ды.
Іле­с­пе өнім­ді
пай­да­лан­бай
тұқым дай­ын­дау
ке­зін­де же­мі­сті
же­міс ұн­тақ­та­ғыш.
тар­да, же­міс қыр.
ғы­штар­да ұсақ­тай.
ды, ма­ши­на бол­ма.
ған кез­де елек­те
жо­на­ды неме­се ағаш
ыдыс­та езе­ді.
Ұсақ­тал­ған мас­са.
дан тұқым­ды су­мен
жуып ша­я­ды, шү­бе.
рек тар­ты­л­ған
ра­ма­да 1 см
қа­лың­дық­пен жай­ып
кеп­ті­ре­ді және
сұ­рып­тай­ды. Тұқым.
ның ша­ғын пар­тия.
ла­рын дай­ын­дау
ке­зін­де сон­дай-ақ
өң­де­удің құр­ғақ
тә­сі­лін қол­да­на­ды.
Тұқым­ның үл­кен
пар­ти­я­ла­рын
же­мі­стен пю­ре
неме­се шы­рын алу
ар­қы­лы (ыстық
әдіспен емес)
дай­ын­дай­ды.
Ал­ма:
үй -
0,2-0,6;
ор­ман -
0,4-1,0;
сі­бір
-2,5-5,0;
жи­дек­ті -
1-4
Сал­қын
жер­де;
бі­теу
және
жа­бық
шы­ны
шөл­мек.
тер­де.
Олар­да
да
хлор­лы
каль­ций
бо­ла­ды
2
3
8-10
Ша­ған: үшір, неме­се жа­сыл; кә­дім­гі пен­силь­ван, со­ғды
45
Же­мі­сте­рін
өсіп тұр­ған
аға­штар­дан
қол­мен үзіп
алып неме­се
се­ка­тор.
лар­мен,
бұ­т­ақ­кес.
кіш­тер­мен
ке­сіп жи.
най­ды; тө.
сел­ген тө.
се­ніш­ке
неме­се қо.
қы­стан
та­за­лан­ған
алаң­қай­ға
сіл­кіп
жи­нап, үйіп
қо­яды. Күз.
гі неме­се
көк­тем­гі
се­бу үшін
тұқым­ды
сәл піс­пей
тұр­ған
күй­ін­де
(қа­нат­та­ры
қо­ңыр түс­ке
бо­я­ла бас.
та­ған­да)
жи­на­ған
жақ­сы
Же­мі­стер­ді са­ға­ғы.
нан, ұсақ бұ­тақ.
тан, жа­пы­рақ­тан
және бас­қа қо­с­па.
лар­дан қол­мен
та­за­лай­ды, қа­лың.
ды­ғын 5-10 см
етіп жай­ып кеп­ті.
ре­ді. Тұқым­ның
кө­ле­мін азай­ту
үшін және се­бу­ге
ың­ғай­лы бо­лу үшін
же­мі­сті тұқым
та­за­лай­тын ма­ши­на.
лар­да неме­се
ауы­л­ша­ру­а­шы­лық
ұн­тақ­та­ғы­шта
қа­нат­сыздан­ды­рып,
тұқым­ды қо­с­па­лар.
дан сұ­рып­тай­ды.
Ша­ған:
кә­дім­гі -
75-85;
со­ғды -
75-80;
мань­чжур
- 80;
пен­силь.
ван және
жа­сыл -
65-95
50 см
ас­пай.
тын
же­міс
қа­ба.
ты­мен
жә­шік.
тер­де,
се­бет.
тер­де,
қа­ғаз
қап­шық.
тар­да.
2
10-12

Орман тұқымдарын дайындауды, өңдеуді,
сақтауды, пайдалануды және олардың
сапасын бақылауды ұйымдастыру ережесіне
9-қосымша
Тегіне байланысты тұқымдарды себу алдында өңдеуді өткізу ерекшеліктері
р/
с
N
Те­гі
Тұқым­ды се­бу­ге дай­ын­дау
тә­сіл­де­рі
Тұқым­дар­дың өсу қу­а­тын және олар­дың жер­де­гі өн­гіш­ті­гін ын­та­лан­ды­ру­ға әзір­леу әді­сте­рі
күз­гі
көк­тем­гі
1
2
3
4
5
1
Кә­дім­гі өрік
Тұ­рақ­ты аяз­дар-
ға екі ай
қал­ған­да се­біл.
се стра­ти­фи­ка.
ци­я­лан­бай­ды.
Күз ая­ғын­да
се­біл­се жи­нал.
ған сәт­тен
ба­стап жаз­ғы
тран­ше­я­лар­да
неме­се үй-жай-
лар­да құм
са­лын­ған жә­шік-
тер­де стра­ти­фи-
ка­ци­я­лай­ды
3-5 о С
тем­пе­ра­ту­ра­да
дым­қыл құм
са­лын­ған жә-
шік­тер­де
90-100 күн
бойы неме­се
қы­ста то­ңа­зы-
май­тын тран-
ше­я­лар­да
стра­ти­фи­ка-
ци­я­лай­ды
Тұқым­ды
тем­пе­ра­ту­ра­сы
35 о С су­ға
жі­бі­те­ді,
үшін­ші тәу.
лік­те тем­пер.
ату­ра­сы
16-18 о С
су құ­я­ды.
Со­дан кей­ін
тем­пе­ра­ту­ра­сы
30-35 о С
үй-жай­лар­да
құм са­лын­ған
жә­шік­тер­де
стра­ти­фи­ка.
ци­я­лай­ды.
Қо­с­па­ны кү­ні.
не 2-3 рет
ауда­ры­сты­рып
тұ­ра­ды. 12-
15-ші кү­ні
өсіп-өне
ба­стай­ды.
2
Би­ік ай­лант
Дай­ын­да­май­ды
2-3 күн бойы
су­ға жі­бі­те­ді
3
Бұ­та­лы амор­фа
Дай­ын­да­май­ды
24 са­ғат бойы
су­ға жі­бі­те­ді
4
Қа­ра же­мі­сті аро­ния
Дай­ын­да­май­ды
Мар­га­нец қыш.
қы­лы ка­лий
ері­т­ін­ді­сін­де
(0,5 %) 2
са­ғат бойы
жі­бі­те­ді,
со­дан кей­ін
60 күн
стра­ти­фи­ка.
ци­я­лай­ды
5
Қо­тыр қай­ың
Ер­те жа­з­да
се­біл­се ал­дын
ала тұқым­ды
жа­быс­қақ күй­ге
дей­ін жі­бі­тіп
ала­ды, күз
ая­ғын­да және
қы­ста се­біл­се
дай­ын­дал­май­ды
Ал­дын ала
іші­на­ра жа.
быс­қақ күй­ге
дей­ін жі­бі­тіп
ала­ды (2-3
тәу­лік) неме.
се құр­ғақ
күй­ін­де
се­бе­ді
Ал­дын ала
жі­бі­ті­л­ген
тұқым­ды 2
тәу­лік бойы
қар­ға ау­на.
тып, то­ңа­зы.
тып ала­ды.
Қар­ға ау­на­ту
ұз­ақ­тығы -
30 күн. Тем.
пе­ра­ту­ра­сы
тө­мен (0 о С-қа
жуық) үй
ішін­де құм
са­лын­ған
жә­шік­тер­де
30 күн стра.
ти­фи­ка­ция.
лай­ды және
ТМТД-мен
неме­се фен­ти.
урам­мен дә­рі.
лей­ді.
Тұқым­ды 6
са­ғат бойы
0,005 %
кү­кірт қыш­қы.
лы ко­бальт
ері­т­ін­ді­сі.
мен (COSO 4 )
неме­се 0.001
% мо­либ­ден
ері­т­ін­ді­сі­мен
(NH 4 ) 2  MoO 4
өң­дей­ді. Мар.
га­нец қыш­қы.
лы ка­лий­дің
0,5 % ері­тін.
ді­сі­мен 2
са­ғат дә­рі.
лей­ді
6
Түк­ті қай­ың
Қа­жет емес
Ал­дын ала 2
тәу­лік бойы
жі­бі­тіп ала­ды
неме­се құр­ғақ
күй­ін­де
се­бе­ді
Қар­ға ау­на­тып
ала­ды неме­се
тө­мен тем­пе.
ра­ту­ра­да
(0 о С-қа жуық)
ал­дын ала
жі­бі­ті­л­ген
тұқым­ды құм
са­лын­ған
жә­шік­тер­де
30 күн бойы
стра­ти­фи­ка.
ци­я­лай­ды.
Ал­ды­на­ла
жі­бі­ті­л­ген
тұқым­ды
бре­зент­ке
үйіп, жа­быс.
қақ күй­ге
дей­ін жет­кі.
зе­ді. ТМТД-
мен неме­се
фен­ти­урам­мен
дә­рі­лей­ді.
7
Шы­ғыс био­та­сы
Тәу­лік бойы
жі­бі­тіп ала­ды
Тәу­лік бойы
жі­бі­тіп ала­ды
8
Кә­дім­гі
қы­на­а­ғаш
Қыр­күй­ек­тен
ке­шік­тір­мей
се­біл­се дай­ын.
да­май­ды;
неғұр­лым кеш
се­біл­се 30 күн
стра­ти­фи­ка­ция.
лай­ды
80-90 күн
бойы 0-5 о С
тем­пе­ра­ту­ра­да
құм са­лын­ған
жә­шік­тер­де
стра­ти­фи­ка.
ци­я­лай­ды
Тұқым­ды 50 о С
тем­пе­ра­ту­ра.
да­ғы су­да 2
тәу­лік бойы
жі­бі­те­ді
9
Ті­кен­ді (кә­дім.
гі) до­ла­на
Сеп­пей­ді
12-24 са­ғат
бойы 45 %
кү­кірт қыш­қы.
лы ері­т­ін­ді.
сін­де жі­бі­те.
ді, жуып-шая.
ды және тем.
пе­ра­ту­ра­сы
20-25 о С үй
-жай­лар­да
180-240 күн
стра­ти­фи­ка.
ци­я­лай­ды
10
Ал­қы­зыл до­ла­на
Сеп­пей­ді
Жи­нап ал­ған.
нан кей­ін
бір­ден 5-10 о С
тем­пе­ра­ту­ра­да
160-260 күн
бойы үне­мі
ылғал­дан­ды­ра
және ара­лас.
ты­ра оты­рып
стра­ти­фи­ка.
ци­я­лай­ды
11
Бір ана­лық
до­ла­на
Жи­на­ған соң 1
жыл ішін­де
стра­ти­фи­ка.
ци­я­лап, ке­ле­сі
күз­де се­бе­ді.
Стра­ти­фи­ка­ция
ал­дын­да 3-4
күн жі­бі­те­ді
Сеп­пей­ді
12
Кә­дім­гі шие
және да­ла ши­е­сі
Жи­нал­ған сәт­тен
ба­стап се­бу­ге
дей­ін жа­ңа
жи­нал­ған, кеп.
ті­ріл­ме­ген
тұқым­дар­ды
жаз­ғы тран­шея.
лар­да неме­се
сал­қын үй
ішін­де стра­ти.
фи­ка­ци­я­лай­ды
Жи­на­ған сәт­тен
ба­стап 180 күн
ішін­де (да­ла
ши­е­сі үшін -
120-180 күн)
үй-жай­да неме.
се то­ңа­зы­май.
тын тран­шея.
лар­да стра­ти.
фи­ка­ци­я­лай­ды
13
Жы­л­тыр ше­гір­шін
Жи­на­ған­нан
кей­ін бір­ден
құр­ғақ күй­ін­де
се­бе­ді неме­се
2 са­ғат су­ға
жі­бі­тіп, кеп­ті.
ріп ала­ды
14
Үш ті­ке­нек­ті
(кә­дім­гі)
қа­ра­ма­ла
Тұқым­ды жи­на­ған
сәт­тен ба­стап
се­бу­ге дей­ін
жаз­ғы тран­шея.
лар­да неме­се
құм са­лын­ған
жә­шік­тер­де
стра­ти­фи­ка­ция.
лай­ды. Құр­ғақ
тұқым­ды ер­те
көк­тем­де се­бу­ге
бо­ла­ды
Тұқым­ға тым
ыстық су (90 о
С) құ­я­ды,
со­дан соң
сал­қын­да­ған
су­да 10 са­ғат
қал­ды­ра­ды. Су
мен тұқым­ның
ара­қа­ты­на­сы
3:1. Іс­ін­бе.
ген тұқым­ды
қай­та өң­дей­ді.
Ыстық су
құ­ю­ды кү­кірт
қыш­қы­лы­ның
кон­цен­тра­ты.
мен 2 са­ғат
өң­де­умен
ал­ма­сты­ру­ға
бо­ла­ды
15
Кә­дім­гі ал­мұрт
Аяз­ға 1,5 ай
қал­ған­да се­бер
бол­са дай­ын­да.
май­ды, ке­ші­рек
се­бе­тін бол­са
жи­на­ған сәт­тен
ба­стап жаз­ға
тран­ше­я­лар­да
стра­ти­фи­ка­ция.
лай­ды
Ал­дын ала 2
тәу­лік жі­бі.
ті­л­ген тұқым­ды
қы­ста то­ңа­зы.
май­тын тран.
ше­я­лар­да неме.
се үй-жай­да
0-5 о С тем­пе­ра.
ту­ра­да стра­ти.
фи­ка­ци­я­лай­ды.
Стра­ти­фи­ка­ция
мер­зі­мі - құм.
да 90 күн,
шым­те­зек
ұн­та­ғын­да 75
күн
Стра­ти­фи­ка.
ци­я­лан­ба­ған
тұқым­ды
гиб­бе­рел­лин.
нің 0,002 %
ері­т­ін­ді­сін­де
3 тәу­лік бойы
жі­бі­те­ді,
со­дан кей­ін
дым­қыл құм­мен
ара­ла­сты­ра­ды.
Тұқым 6-7
күн­нен кей­ін
өсіп-өне­ді.
ТМТД-мен
неме­се фен.
те­урам­мен
дә­рі­лей­ді
16
Ақ де­рен және
ал­қы­зыл де­рен
(сви­ди­на)
Жи­на­удан се­бу­ге
дей­ін бір­ден
жаз­ғы тран­шея.
лар­да стра­ти.
фи­ка­ци­я­лай­ды.
Жи­на­ған соң
дай­ын­дық­сыз
бір­ден се­бу­ге
бо­ла­ды.
Үй-жай­лар­да
құм са­лын­ған
жә­шік­тер­де
180 күн бойы
неме­се жи­на.
ған соң бір.
ден жаз­ғы,
со­дан кей­ін
қы­сқы то­ңа­зы.
май­тын тран.
ше­я­лар­да
240-270 күн
бойы стра­ти.
фи­ка­ци­я­лай­ды
Тұқым­ды 15
күн бойы
қар­ға ау­на­тып
ала­ды, со­дан
кей­ін оны
үй-жай­лар­да
90 күн бойы
5-6 о С тем­пе.
ра­ту­ра­да
стра­ти­фи­ка.
ци­я­лай­ды
17
Өте әде­мі емен
Дай­ын­да­май­ды
Қы­ста тран.
ше­я­лар­да
неме­се құм
са­лын­ған
жә­шік­тер­де
сақ­тал­ған соң
дай­ын­дық­ты
қа­жет ет­пей­ді
18
Кә­дім­гі шыр­ша
және сі­бір
шыр­ша­сы
Дай­ын­да­май­ды
9-12 са­ғат
су­ға жі­бі­те­ді
Жі­бі­ті­л­ген
тұқым­ды се­бу
ал­дын­да 60-90
күн бойы
қар­ға ау­на­тып
ала­ды. Мар­га.
нец қыш­қы­лы
ка­лий­дің
0,5 % ері­тін.
ді­сін­де 2
са­ғат жі­бі­те.
ді ТМТД-мен,
фен­ти­урам­мен,
БМК-мен
неме­се
фун­да­золмен
дә­рі­лей­ді.
Мы­на­дай
мик­ро­эле­мент.
тер­дің су
ері­т­ін­ді­ле.
рін­де 12-18
са­ғат жі­бі­те.
ді: кү­кірт
қыш­қы­лы
ко­бальт
(0,03 %),
кү­кірт
қыш­қы­лы мыс
(0,03 %)
неме­се мар­га.
нец қыш­қы­лы
ка­лий­дің, бор
қыш­қы­лы­ның,
кү­кірт қыш­қы.
лы мыстың,
мы­ры­штың
және ко­ба.
льт­тің
(0,002 %-тен)
қо­спа­сы
19
Шренк (тянь-
шань) шыр­ша­сы
Сеп­пей­ді
Ал­дын ала
бір тәу­лік
су­ға жі­бі­тіл.
ген тұқым
қар­ға ау­на­ты.
ла­ды. Қар­ға
ау­на­ту мер­зі.
мі 1-1,5 ай.
Қар­ға ау­нат.
қан­нан кей­ін
0,5% KMnO 4
ері­т­ін­ді­сін.
де 30 ми­нут
дә­рі­лей­ді
Тұқым­ды
тем­пе­ра­ту­ра.
сы 35-40 0 С
су­ға са­лып,
24 са­ғат
ұстай­ды.
Со­дан соң оны
0,5 % KMnO 4 ері­т­ін­ді­сін.
де 30 ми­нут
дә­рі­леп,
кө­лең­ке­де
әб­ден кеп­ті.
ріп алып
се­бе­ді.
20
Кә­дім­гі ұш­қат
Дай­ын­да­уды
қа­жет ет­пей­ді
Қы­сқы то­ңа­зы.
май­тын тран.
ше­я­лар­да
неме­се үй-жай.
лар­да 2-5 0 С
тем­пе­ра­ту­ра­да
60-90 күн
стра­ти­фи­ка.
ци­я­лай­ды
21
Та­тар ұш­қа­ты
Дай­ын­да­уды
қа­жет ет­пей­ді
Қы­сқы суық
тран­ше­я­лар­да
неме­се үй-жай.
лар­да 2-5 0 С
тем­пе­ра­ту­ра­да
50-60 күн
стра­ти­фи­ка.
ци­я­лай­ды
Се­бу ал­дын­да
ша­ғын қап­тар.
ға са­лып 1,5
ай бойы қар
үстіне қой­ып
қо­яды неме­се
5-8 0 С тем­пе.
ра­ту­ра­да
ап­та­сы­на
2 рет ылғал.
дан­ды­ра және
ара­ла­сты­ра
оты­рып ағаш
үгін­ді­ле­рін­де
стра­ти­фи­ка.
ци­я­лай­ды.
18-20 күн­нен
кей­ін тұқым
өне­ді
22
Кә­дім­гі шәң­гіш
Жа­ңа жи­нал­ған
тұқым­дар­ды
жаз­ғы тран­шея.
лар­да стра­ти­фи.
ка­ци­я­ла­ған­да
өс­кін­дер бір
жыл­дан кей­ін
пай­да бо­ла­ды.
Жи­на­ған соң
ал­ды­мен жаз.
ғы, одан
кей­ін қы­ста
то­ңа­зы­май­тын
тран­ше­я­лар­да
неме­се ал­ды.
мен үй-жай­лар.
да 15-18 0 С
тем­пе­ра­ту­ра.
да, со­дан
соң қы­ста
5 0 С дей­ін
тө­мен тем­пе.
ра­ту­ра­да
стра­ти­фи­ка.
ци­я­лай­ды
23
Ағаш тә­р­із­дес
қа­ра­ған (са­ры
қа­ра­ған)
Дай­ын­да­уды
қа­жет ет­пей­ді
Бөл­ме тем­пе­ра.
ту­ра­сын­да­ғы
су­да 5 са­ғат
жі­бі­те­ді
45 күн бойы
қар­ға ау­на­та.
ды неме­се
0 0 С мұз­да 30
күн бойы
ұстай­ды
24
Кә­дім­гі ат
тал­шын
Дай­ын­да­уды
қа­жет ет­пей­ді
Қы­сқы то­ңа­зы.
май­тын тран.
ше­я­лар­да
сақ­тау ке­зін.
де дай­ын­дай­ды
Сақ­та­удан
кей­ін жы­лы
жер­де бір­не­ше
күн ұстап,
өн­ген­ше,
ара­ла­сты­рып
және ылғал.
дан­ды­рып
тұ­ра­ды
25
Жал­ған сүй­ір
жа­пы­рақ­ты
үй­ең­кі (явор,
ақ үй­ең­кі)
Ер­те күз­де
се­бу­ді дай­ын.
дық­сыз жүр­гі­зе.
ді, ал кеш
се­бі­ле­т­ін­де­рін
жи­нал­ған сәт­тен
се­бу­ге дей­ін
жаз­ғы тран­шея.
лар­да стра­ти.
фи­ка­ци­я­лай­ды
Ал­ды­мен үй -
жай­да 0-3 0 С
тем­пе­ра­ту­ра­да
45 күн стра­ти.
фи­ка­ци­я­лай­ды,
со­дан кей­ін
45 күн бойы
қар астын­да
ұстай­ды.
Тұқым­ды 3
тәу­лік бойы
жі­бі­те­ді, со­дан соң
ал­ды­мен 5-10 0
С тем­пе­ра­ту.
ра­да үй-жай­да
60 күн, одан
кей­ін 0 0 С-та
60 күн
стра­ти­фи­ка.
ци­я­лай­ды
Қар­да 45-60
күн стра­ти.
фи­ка­ци­я­лай­ды.
Мо­либ­ден
ам­мо­ний­дің
3 % ері­тін.
ді­сін­де 24
са­ғат жі­бі­те.
ді, со­дан
соң 8 күн
бойы кү­ніне
3 рет 4
ми­нут­қа жы­лы
су­ға (35-38 0
С) және суық
су­ға (0 0 С)
са­ла­ды
26
Сүй­ір жа­пы­рақ.
ты үй­ең­кі
(пла­тан тә­різ.
ді үй­ең­кі)
Ер­те күз­де
се­бу­ді дай­ын.
дық­сыз жүр­гі­зе.
ді, ал кеш
се­бі­ле­т­ін­де­рін
жи­нал­ған сәт­тен
се­бу­ге дей­ін
жаз­ғы тран­шея.
лар­да стра­ти­фи.
ка­ци­я­лай­ды
Үй-жай­лар­да
неме­се қы­сқы
то­ңа­зы­май­тын
тран­ше­я­лар­да
стра­ти­фи­ка­ция
лай­ды.
Стра­ти­фи­ка.
ци­я­лау мер­зі­мі
45-60 күн.
Қар ара­ла­сты.
ра оты­рып
45-60 күн
стра­ти­фи­ка.
ци­я­лай­ды.
Тұқым­ға жы­лы
(40 0 С) су
құй­ып, бре.
зент­пен жау.
ып, 3 тәу­лік
ұстай­ды.
Со­дан кей­ін
30 0 С жуық
тем­пе­ра.
ту­ра­да­ғы
үй-жай­лар­да
құм са­лын­ған
жә­шік­тер­де
ұстап, күн
сай­ын ара­лас.
ты­рып және
ылғал­дан­ды.
рып тұ­ра­ды.
Тұқым­дар 7-ші
кү­ні өне­ді.
ТМТД-мен
неме­се
фен­ти­урам­мен
дә­рі­лей­ді
27
Да­ла үй­ең­кі­сі
Жи­нал­ған­нан
кей­ін жаз­ғы
тран­ше­я­лар­да
се­бу­ге дей­ін
ке­мін­де 45 күн
стра­ти­фи­ка­ция.
лай­ды
Жи­на­ған­нан
кей­ін ал­ды­мен
жаз­ғы, со­дан
кей­ін қы­сқы
то­ңа­зы­май­тын
тран­ше­я­лар­да
150-180 күн
стра­ти­фи­ка.
ци­я­лай­ды
Тұқым­ды 3
күн жі­бі­тіп,
ал­ды­мен үй-
жай­лар­да
10-15 0 С
тем­пе­ра­ту­ра.
да 60 күн,
со­дан кей­ін
0 0 С тем­пе­ра.
ту­ра­да 30-60
күн стра­ти­фи.
ка­ци­я­лай­ды
28
Кү­міс үй­ең­кі
Сеп­пей­ді
Жи­на­ған соң
дай­ын­дық­сыз
бір­ден се­бі.
ле­ді (ма­мыр.
дың ая­ғы -
мау­сым­ның
ба­сы)
Құр­ғақ ауа
рай­ын­да
ек­пе­лер­ді
су­а­ру
мін­дет­ті
29
Та­тар үй­ең­кі­сі
(үй­ең­кі емес,
қа­ра үй­ең­кі)
Жи­нал­ған­нан
се­бу­ге дей­ін
жаз­ғы тран­шея.
лар­да стра­ти.
фик­ци­я­лай­ды
Күз­ден ба­стап
қы­сқы то­ңа­зы.
май­тын тран­шея
лар­да стра­ти.
фи­ка­ци­я­лай­ды
Тұқым­ды құм
са­лын­ған
жә­шік­тер­де
0-3 0 С тем­пе­ра
ту­ра­да әр­бір
2-3 күн сай­ын
ылғал­дан­ды­ра
және ара­лас.
ты­ра оты­рып
стра­фи­ка­ция.
лай­ды. 30
күн­нен соң
ылғал­дан­ды.
ру­ды тоқ­та­та.
ды, тем­пе­ра.
ту­ра­ны 0 0 С
дей­ін тө­мен.
де­те­ді. 2-ші
кү­ні тұқым­ды
қай­та ылғал.
дан­ды­рып,
тем­пе­ра­ту­ра.
ны  5 0 С
дей­ін кө­те­ре.
ді. Бұ­дан
кей­ін тұқым
18-20-шы
кү­ні өне­ді.
Дай­ын­дық­тың
жал­пы ұз­ақ­ты
ғы 50 күн
30
Ша­ған жа­пы­рақ.
ты үй­ең­кі
Дай­ын­да­уды қа­жет ет­пей­ді
Үй-жай ішін­де
30 күн стра­ти
фи­ка­ци­я­лай­ды
неме­се 1 ай
қар астын­да
ұстай­ды
31
Ірі жа­пы­рақ­ты
жө­ке
Тұқым­ды жи­нал.
ған­нан ба­стап
жаз­ғы тран­шея.
лар­да неме­се
құм са­лын­ған
жә­шік­тер­де 90
күн бойы
стра­ти­фи­ка­ция.
лай­ды
Ал­ды­мен жаз­ғы
тран­ше­я­лар­да
неме­се үй-жай.
лар­да, ал
со­дан кей­ін
0-5 0 С тем­пе.
ра­ту­ра­да қыс.
қы то­ңа­зы­май.
тын тран­шея.
лар­да стра­ти.
фи­ка­ци­я­лай­ды.
Стра­ти­фи­ка­ция
ұз­ақ­тығы -
180 күн­ге
дей­ін
32
Ұсақ жа­пы­рақ­ты
жө­ке
Тұқым­ды жи­на.
ған­нан соң
се­бу­ге дей­ін
жаз­ғы тран­шея.
лар­да стра­ти­фи.
ка­ци­я­лай­ды
Тұқым­ды
жаз­ғы, со­дан
соң қы­сқы
то­ңа­зы­май.
тын тран­шея.
лар­да стра­ти.
фи­ка­ци­я­лай­ды
Тұқым­ды
ауық-ауық
ауы­сты­ры­лып
тұ­ра­тын су­да
10 күн
жі­бі­те­ді,
со­дан соң 30
күн 15-25 0 С
тем­пе­ра­ту­ра.
да және 90-
120 күн 0 0 С
тем­пе­ра­ту­ра.
да стра­ти­фи.
ка­ци­я­лай­ды
33
Сі­бір бал­қа­ра.
ғайы
Дай­ын­да­уды
қа­жет ет­пей­ді
9-12 са­ғат
су­ға жі­бі­те­ді
және 1-1,5 ай
қар­ға ау­на­та.
ды;
КМnO 4  0,5%
ері­т­ін­ді­сін­де
30 ми­нут
дә­рі­лей­ді
Тұқым­ды 3
тәу­лік мар­га.
нец қыш­қы­лы
ка­лий­дің
0,004 % ері.
тін­ді­сін­де
+26 0 С тем­пе.
ра­ту­ра­да
жі­бі­те­ді,
со­дан кей­ін
дә­ке дор­ба.
лар­ға са­лып,
дым­қыл ағаш
үгін­ді­ле­рі­мен
(1,5-2 см
қа­бат­пен)
кө­міп, 2
тәу­лік ұстай.
ды. Тұқым­ды
24 са­ғат бром
ка­лий­і­нің
0,5 % ері­тін.
ді­сін­де
неме­се 0,05 %
кол­хи­цин
ері­т­ін­ді­сін.
де жі­бі­те­ді.
Тұқым­ды се­бу.
ге 30 са­ғат
қал­ған­да
әл­сіз әк
ері­т­ін­ді­сін.
де (10 л су­ға
200-250 гр әк) жі­бі­те­ді.
34
Жі­ңіш­ке
жа­пы­рақ­ты жи­де
Ер­те күз­де
сеп­кен­де
жи­на­удан кей­ін
дай­ын­да­май­ды;
кеш се­біл­се,
жи­нал­ған кез­ден
ба­стап сеп­кен­ге
дей­ін жаз­ғы
тран­ше­я­лар­да
стра­ти­фи.
ка­ци­я­лай­ды
Ал­дын ала 4
тәу­лік жі­бі.
ті­л­ген тұқым.
ды қы­сқы
то­ңа­зы­май­тын
тран­ше­я­лар­да
неме­се 16-
20 0 С тем­пе.
ра­ту­ра­да үй-
жай­лар ішін­де
стра­ти­фи­ка.
ци­я­лай­ды.
Стра­ти­фи­ка.
ци­я­лау ұзақ.
тығы - 90-
120 күн
Тұқым­ға ыстық
су (50-60 0 С
құй­ып, бір
тәу­лік жі­бі.
те­ді. Со­дан
кей­ін тем­пе.
ра­ту­ра­сы
16-20 0 С үй-
жай­да құм
са­лын­ған
жә­шік­тер­де
стра­ти­фи­ка.
ци­я­лай­ды.
15-20-шы
кү­ні өне
ба­стай­ды.
35
Кә­дім­гі ба­дам
Дай­ын­да­уды
қа­жет ет­пей­ді
Үй-жай­лар­да
неме­се
тран­ше­я­лар­да
30-60 күн
стра­ти­фи­ка.
ци­я­лай­ды
36
Вир­ги­ния ар­ша­сы
То­пы­рақ­тың
қа­туы­на 1,5-2
ай қал­ған­да
се­бі­ле­тін бол.
са, дай­ын­да­уды
қа­жет ет­пей­ді
Үй-жай ішін­де
20-30 0 С
тем­пе­ра­ту­ра­да
30 күн, 15 0 С
тем­пе­ра­ту­ра­да
120 күн
стра­ти­фи­ка.
ци­я­лай­ды
Тұқым­ды
30-50 мин
мөл­шер­де
кү­кірт
қыш­қы­лы
кон­цен­тра­ты.
мен өң­дей­ді,
су­мен ша­я­ды,
со­дан кей­ін
0-5 0 С тем­пе.
ра­ту­ра­да
90-120 күн
стра­ти­фи­ка.
ци­я­лай­ды
37
Кә­дім­гі ар­ша
То­пы­рақ­тың
қа­туы­на 1,5-2
ай қал­ған­да
се­бі­ле­тін
бол­са, дай­ын.
да­уды қа­жет
ет­пей­ді
Үй-жай ішін­де
20-30 0 С
тем­пе­ра­ту­ра­да
30 күн, 15 0 С
тем­пе­ра­ту­ра­да
120 күн
стра­ти­фи­ка.
ци­я­лай­ды
38
Түр­кі­стан
ар­ша­сы
Жа­ңа жи­нал­ған
тұқым­ды дай­ын.
да­май сол
күй­ін­де та­мыз
айы ішін­де
се­бе­ді
Өт­кен жы­л­ғы
те­рең ты­ныш.
тық­та­ғы тұ.
қым­ды жа­з­да
шіл­де­де -
та­мы­здың бас
ке­зін­де
се­бе­ді.
39
Жар­ты шар
тә­р­із­ді ар­ша
Бұл да
қыр­күй­ек­тің
бі­рін­ші жар­ты.
сын­да се­бі­ле­ді
Бұл да со­лай
40
Шыр­ға­нақ
То­пы­рақ қат­пай
тұ­рып 1 ай­дан
ке­шік­тір­мей
се­біл­се, дай­ын.
да­уды қа­жет
ет­пей­ді
Үй-жай­да
0-5 0 С
тем­пе­ра­ту­ра­да
құм са­лын­ған
жә­шік­тер­де
90 күн
стра­ти­фи­ка.
ци­я­ла­на­ды
3 тәу­лік
су­да жі­бі­тіп
алып, үй-жай.
да 30 күн
стра­ти­фи.
ка­ци­я­лай­ды
41
Грек жаң­ға­ғы
Дай­ын­да­май­ды
Үй-жай­да
құм­да 0-5 0 С
тем­пе­ра­ту­ра­да
30-45 күн
стра­ти­фи­ка.
ци­я­лай­ды
Тұқым­ды
көк­тем­де
се­бу­ге 5-7
күн қал­ған­да
қап­қа са­лын.
ған күй­ін­де
тау өзе­ні­нің
ағын суы­на
ма­ла­ды.
42
Кә­дім­гі шаб­дал
Дай­ын­да­уды
қа­жет ет­пей­ді
Үй-жай­да 0-5 0 С
тем­пе­ра­ту­ра­да
100-120 күн
стра­ти­фи­ка.
ци­я­лай­ды
43
Сі­бір са­мыр­сы­ны
Дай­ын­да­уды
қа­жет ет­пей­ді
Ал­дын-ала
жі­бі­ті­л­ген
тұқым­ды 30
күн 0-5 0 С
тем­пе­ра­ту­ра­да
құм са­лын­ған
жә­шік­тер­де
стра­ти­фи­ка.
ци­я­лай­ды
Ал­дын-ала
жі­бі­ті­л­ген
тұқым­ды 30
күн қар­ға
ау­на­та­ды
44
Жал­ған қа­ра­ған
(ақ қа­ра­ған)
Сеп­пей­ді
Тұқым­ды
стра­ти­фи­ка.
ци­я­лай­ды
неме­се тем­пе.
ра­ту­ра­сы
80-85 0 С су
құй­ып, ал­ғаш.
қы 15-20 мин
ара­ла­сты­рып,
суы­ған­ша
қал­ды­ра­ды.
Қа­жет бол­са
іс­ін­бе­ген
тұқым­дар­ды
елек­тен өт­кі.
зіп алып,
олар­ды өң­деу.
ді қай­та­лай­ды
45
Тю­рин­ген
үл­бі­ре­гі
Ша­ла піс­кен
же­мі­стер тұқы.
мын сеп­кен­де
дай­ын­да­уды
қа­жет ет­пей­ді
Ша­ла піс­кен
же­мі­стер
тұқы­мын үй-
жай­да 0-5 0 С
тем­пе­ра­ту­ра­да
құм са­лын­ған
жә­шік­тер­де
210-240 күн
стра­ти­фи­ка.
ци­я­лай­ды
46
Кә­дім­гі ше­тен
Жи­нап ал­ған­нан
ба­стап сеп­кен­ге
дей­ін жаз­ғы
тран­ше­я­лар­да
неме­се үй-жай­да
стра­ти­фи­ка­ция.
лай­ды
Тем­пе­ра­ту­ра­сы
0-5 0 С үй-жай­да
дым­қыл құм­да
90-120 күн
стра­ти­фи.
ка­ци­я­лай­ды,
со­дан кей­ін
қар­мен кө­ме­ді
Стра­ти­фи­ка.
ци­я­ның жал­пы
ұз­ақ­тығы -
150-180 күн
Стра­ти­фи­ка.
ци­я­лан­ба­ған
тұқым­ды
гиб­бе­рел­лин.
нің 0,002 %
ері­т­ін­ді­сін­де
3 тәу­лік
жі­бі­те­ді,
со­дан кей­ін
дым­қыл құм­мен
ара­ла­сты­ра­ды.
7 күн­нен
кей­ін өне­ді
47
Ақ сек­се­уіл,
және қа­ра
сек­се­уіл
Қы­ста сеп­кен­де
дай­ын­да­уды
қа­жет ет­пей­ді
Дай­ын­да­уды
қа­жет ет­пей­ді
48
Кә­дім­гі ма­мыр
гүл
Дай­ын­да­уды
қа­жет ет­пей­ді
Үй-жай­да 0-5 0 С
тем­пе­ра­ту­ра­да
құм са­лын­ған
жә­шік­тер­де
45 күн
стра­ти­фи­ка.
ци­я­лай­ды
10-15 са­ғат
су­да жі­бі­те.
ді, со­дан
кей­ін дым­қыл
ағаш үгін­ді.
сін­де неме­се
шым­те­зек­те
2-8 күн
ұстай­ды
49
Үй қа­ра­өрі­гі
Жаз­ғы тран­шея.
лар­да 90 күн
стра­ти­фи­ка­ция.
лай­ды
Қы­сқы то­ңа­зы.
май­тын тран.
ше­я­лар­да
ке­мін­де 150
күн стра­ти­фи.
ка­ци­я­лай­ды
50
Ті­кен­ді
қа­ра­өрік
(шо­мырт)
Ер­те жа­з­да,
та­мы­зда се­бі.
ле­тін бол­са
дай­ын­да­уды
қа­жет ет­пей­ді,
кеш се­бі­ле­тін
бол­са жи­нал­ған.
нан ба­стап
се­бу­ге дей­ін
(2 ай бойы)
жаз­ғы тран­шея.
лар­да, өт­кен
жыл­дың тұқы­мын
- 80 күн
стра­ти­фи­ка­ция.
лай­ды
Жи­на­ла са­лы.
сы­мен үй-жай­да
150-180 күн
неме­се қы­сқы
то­ңа­зы­май­тын
тран­ше­я­лар­да
180-210 күн
стра­ти­фи­ка.
ци­я­лай­ды
51
Ал­хо­ры өрік
(ал­ша)
Жи­на­ла са­лы­сы.
мен се­бу­ге
дей­ін жаз­ғы
тран­ше­я­лар­да
стра­ти­фи­ка­ция.
лай­ды. Өт­кен
жы­л­ғы тұқым­ды
60-90 күн
стра­ти­фи­ка­ция.
лай­ды
Жи­на­ла са­лы.
сы­мен жаз­ғы
тран­ше­я­лар­да
стра­ти­фи­ка.
ци­я­лай­ды, ал
со­дан кей­ін
қы­сқы то­ңа­зы.
май­тын тран.
ше­я­лар­да
120-170 күн
неме­се тем­пе.
ра­ту­ра­сы 3-5 0 С
үй-жай­да 150
күн стра­ти­фи.
ка­ци­я­лай­ды
52
Қы­зыл кү­рең
қа­ра­қат
Жаз­ғы тран­шея.
лар­да 45-60
күн стра­ти­фи­ка.
ци­я­лай­ды
Үй-жай­да
90-120 күн
стра­ти­фи­ка.
ци­я­лай­ды
Тұқым­ды бас.
тап­қы тем­пе.
ра­ту­ра­сы 50 0 С
су­да 24 са­ғат
жі­бі­те­ді.
Со­дан кей­ін
12-15 0 С
тем­пе­ра­ту­ра­да
күн сай­ын
ара­ла­сты­рып,
ылғал­дан­ды­рып
30 күн
стра­ти­фи­ка.
ци­я­лай­ды.
Ауы­спа­лы
тем­пе­ра­ту­ра­да
(жы­лы және
суық) стра­ти.
фи­ка­ци­я­ла.
ған­да тұқым­ды
30 күн
дай­ын­дай­ды.
53
Қа­ра қа­ра­қат
Жаз­ғы тран­шея.
лар­да 45-60
күн стра­ти­фи­ка.
ци­я­лай­ды
Үй-жай­да
90-120 күн
стра­ти­фи­ка.
ци­я­лай­ды
54
Сі­бір са­мыр­сын.
қа­ра­ғайы
Дай­ын­да­май­ды,
тек мар­га­нец
қыш­қы­лы ка­лий.
дің 0,5 %
ері­т­ін­ді­сін­де
жі­бі­те­ді
Тұқым­ды
ал­дын-ала 3
тәу­лік жі­бі.
те­ді, дым­қыл
құм­мен, ағаш
үгін­ді­сі­мен
неме­се шым­те.
зек ұн­та­ғы.
мен ара­ла­сты.
рып, жә­шік.
тер­мен қар
асты­на неме­се
сал­қын 0 0 С
үй-жай­ға се­бу.
ге дей­ін 2-3
ай қой­ып қо­яды. Қы­сқы
то­ңа­зы­май­тын
тран­ше­я­лар­да
сақ­та­ған­да
да дай­ын­да­ла.
ды
Құм­мен
ара­ла­сты­рыл.
ған тұқым­ды
(2:1)қа­лың.
ды­ғы 20 см,
50% дей­ін то.
лық ылғал сақ
та­ған­ша су.
лап, 30-40 0 С
тем­пе­ра­ту­ра­да
12 са­ғат
бүр­кеп­тір.
гіш­ке қо­яды,
со­дан кей­ін
қар­ға кө­ме­ді.
Бұ­дан кей­ін
қай­та су­лап,
бүр кеп­тір.
гіш­тер­ге
қо­яды, со­дан
соң қар асты.
на қо­яды. Екі
мәр­те өң­деу.
ден өт­кен
тұқым­ды
10-11 күн
стра­ти­фи­ка.
ци­я­лай­ды.
ТМТД неме­се
фен­ти­урам­мен
дә­рі­лей­ді.
55
Қы­рым қа­ра­ғайы
Се­біл­мей­ді
Тұқым­ды 9-12
са­ғат су­ға
жі­бі­те­ді
56
Кә­дім­гі қа­ра­ғай
Дай­ын­да­уды
қа­жет ет­пей­ді
Тұқым­ды 9-12
са­ғат су­ға
жі­бі­те­ді.
Дор­ба­лар­ға
са­лын­ған құр.
ғақ неме­се
жі­бі­ті­л­ген
тұқым­ды 1-2
ай қар­ға
қо­яды.
Тұқым­ды жі­бі.
тіп, өн­ген­ше
ылғал­ды
күй­ін­де
ұстай­ды және
1-2 ай­ға қар
асты­на шы­ға.
рып қо­яды.
Ми­ко­риз
құ­рай­тын май.
құ­лақ са­ңы.
ра­у­құ­ла­ғы­ның
та­за да­қы­лы.
мен тұқым
ми­ко­ри­за­ция.
сын жүр­гі­зе.
ді. 24 са­ғат
0,02 % дей­ін
кү­кірт қыш­қы.
лы мы­рыш,
кү­кірт қыш­қы.
лы мар­га­нец
(0,1 % және
одан тө­мен),
бор қыш­қы­лы
(0,025%) және
ге­те­ро­аук­син
(0,01 % және
одан тө­мен)
ері­т­ін­ді­сін­де
жі­бі­те­ді.
Жи­і­лі­гі
22,5к­Гц және
қу­а­ты 15 Вт
уль­т­ра-
ды­быспен 10
ми­нут өң­дей­ді.
57
Ақ те­рек
Дай­ын­да­уды
қа­жет ет­пей­ді
(жи­нал­ған соң
бір­ден се­бі­ле­ді)
58
Қа­ра те­рек
Дай­ын­да­уды
қа­жет ет­пей­ді
(жи­нал­ған соң
бір­ден
се­бі­ле­ді)
59
Ба­тыс боз
ар­ша­сы
Дай­ын­да­уды
қа­жет ет­пей­ді.
Жі­бі­ті­л­ген
тұқым­ды бір
ай бойы қар­ға
ау­на­та­ды
60
На­ғыз пі­сте
Се­біл­мей­ді.
Тұқым­ды 12-15
са­ғат жы­лы
су­да (40 0 С)
жі­бі­тіп, құм
са­лын­ған
жә­шік­тер­де
(1:3) неме­се
тран­ше­я­лар­да
30-40 күн
стра­ти­фи­ка.
ци­я­лай­ды
Тұқым­ды 12-15
са­ғат жы­лы
су­да (40 0 С)
жі­бі­тіп,
қап­пен жы­лы
жер­ге іліп
қо­яды және
өне ба­с­та­ған.
ша 9-12 күн
ан­да-сан­да
су­лап тұ­ра­ды
61
Кә­дім­гі мой­ыл
Дай­ын­да­уды
қа­жет ет­пей­ді.
Үй-жай­да
0-5 0 С тем­пе.
ра­ту­ра­да
150-180 күн
стра­ти­фи­ка.
ци­я­лай­ды
62
Жа­байы ор­ман
ал­ма­сы
Су­да 2 тәу­лік
жі­бі­те­ді,
со­дан кей­ін
0-5 0 С тем­пе.
ра­ту­ра­да құм.
да, шым­те­зек.
те неме­се
ағаш үгін­ді.
сін­де 75-105
күн стра­ти­фи.
ка­ци­я­лай­ды
Стра­ти­фи­ка.
ци­я­лан­ба­ған
тұқым­ды гиб.
берллин­нің
0,002 %
ері­т­ін­ді­сін­де
3 тәу­лік
жі­бі­те­ді,
со­дан кей­ін
дым­қыл құм­мен
ара­ла­сты­ра.
ды. Тұқым
6-7-ші кү­ні
өне­ді.
63
Кә­дім­гі ша­ған
Он­ша то­лы­спа.
ған тұқым­ды
жаз­ғы тран­шея.
лар­да мау­сым
ай­ы­нан се­бу­ге
дей­ін стра­ти­фи.
ка­ци­я­лай­ды
Үй-жай­да
ал­ды­мен
18-20 0 С тем.
пе­ра­ту­ра­да
2-3 ай, со­дан
кей­ін 5-11 0 С
тем­пе­ра­ту­ра­да
стра­ти­фи­ка.
ци­я­лай­ды.
Стра­ти­фи­ка.
ци­я­ла­удың
жал­пы ұз­ақ­ты.
ғы 180-200
күн (ша­ла
піс­кен
тұқым­дар)