Қазақстан Республикасының 2007 жылғы 9 қаңтардағы Экологиялық Кодексіне және "Техникалық реттеу туралы" Қазақстан Республикасының 2004 жылғы 9 қарашадағы Заңына сәйкес Қазақстан Республикасының Үкіметі ҚАУЛЫ ЕТЕДІ :

Қазақстан Республикасы
Үкіметінің
2007 жылғы 14 желтоқсандағы
N 1232 қаулысымен
бекітілген
" Жылу электр станцияларының қазандық қондырғыларында отынның алуан түрлерін жағу кезінде қоршаған ортаға эмиссияларға қойылатын талаптар" техникалық регламенті

1. Осы "Жылу электр станцияларының қазандық қондырғыларында отынның алуан түрлерін жағу кезінде қоршаған ортаға эмиссияларға қойылатын талаптар" техникалық регламенті (бұдан әрі - Техникалық регламент) Қазақстан Республикасының 2007 жылғы 9 қаңтардағы Экологиялық кодексіне , "Техникалық реттеу туралы" Қазақстан Республикасының 2004 жылғы 9 қарашадағы Заңына сәйкес әзірленді және жылу электр станцияларының (бұдан әрі - ЖЭС) қазандық қондырғыларында отынның алуан түрлерін жағу кезінде қоршаған ортаға эмиссияларға қойылатын талаптарды, сондай-ақ отын жанғаннан кейін қалдықтарды орналастыруға қойылатын талаптарды белгілейді.

2. Техникалық регламент жобалық жылу қуаты 80 МВт тең немесе одан асатын, қатты қыздырылған будың 9,8-дан 25,0-ке дейінгі МПа абсолютті қысымына өнімділігі сағатына 160-тан 3950 тоннаға дейін болатын, пайдаланатын отын түріне (қатты, сұйық, газ түрінде) қарамастан Қазақстан Республикасының аумағында жұмыс істейтін және іске қосылған, оның аумағына әкелінетін және жаңғыртылатын ЖЭС қазандық қондырғыларына қолданылады.

3. Техникалық регламентті қолдану мақсаттары үшін қоршаған ортаға шығатын эмиссияларға қойылатын талаптар қолданылатын қазандық қондырғыларын сәйкестендіру өнеркәсіптік қауіпсіздік саласындағы уәкілетті орган бекіткен қазандық қондырғыларын қауіпсіз пайдалану ережесіне сәйкес қазандық қондырғыларын жасаушының ілеспе құжаттамасының негізінде жүзеге асырылады. Жағатын отын түріне қарай қазандық қондырғылары:

4. Осы техникалық регламенттің талаптары маневрлік энергия блоктары үшін жоғарғы маневрлік (үдемелі және жартылай үдемелі) қазандық қондырғыларға, құрамына газ турбиналары, магнитті гидродинамикалық қазандық қондырғылар, энергия-технологиялық қазандық қондырғылар кіретін энергия блоктарына арналған қазандық қондырғыларға, қайнама қабатының оттығымен жабдықталған қазандықтары және кәдеге жаратушы қазандықтары, сондай-ақ арнайы типтің қазандықтары бар қазандық қондырғыларға қолданылмайды.

4) қазандық - отынды жағудан жылу энергиясының есебінен қысыммен буды алу үшін немесе суды қайнату үшін бір тұтас кешенге конструктивті біріктірілген құрылғы. Қазандыққа мыналар толықтай немесе ішінара кіруі мүмкін: пештің оттығы, бу қыздырғыш, экономайзер, ауа жылытқыш, каркас, қалап тастау, жылу оқшаулау, қаптау;

5) көмекші жабдық - тарту-үрлеу машиналары, қызу бетін тазалау құрылғысы, қазандық қондырғы шегінде отын бергіш пен отын дайындағыш, қож алу және күл алу жабдығы, күл ұстағыш және газ-ауа өткізгіш қазандығы кірмейтін басқа да газ тазарту құрылғылары, су, бу және отын өткізгіш құбыры, арқаулық, гарнитура, автоматика, бақылау және қорғау аспаптары мен құрылғылары, сондай-ақ қазанға жататын су дайындау жабдығы мен түтін мұржасы;

6) эмиссиялардың техникалық үлестік нормативтері - жылу-энергетикалық қазандық қондырғылар үшін белгіленетін электр немесе жылу энергиясының қазандық қондырғылары шығарған бірлікке арналған есептегі қоршаған ортаға шығарылған ластаушы заттардың шығарындыларының және төгінділерінің барынша рұқсат етілген мәнін көрсететін эмиссиялардың нормативтері;

7. Қазандық пен қазандық қондырғыларда пайдаланылатын қосалқы жабдық оларды сәйкестендіруді қамтамасыз ететін және олардың осы әрі қолданыстағы техникалық регламенттер мен үйлестірілген нормативтік құжаттарға, монтаждың схемасын, пайдалану және техникалық қызмет көрсету жөніндегі нұсқаулықты қамтитын өндірушінің ілеспе құжаттарына сәйкестігін куәландыратын құжаттары болуы тиіс.

түтін газдарының сапасын бақылау жүйелерімен және (немесе) аспаптарымен жарақтандыру 2012 жылғы 31 желтоқсанға дейін аяқталсын;

тұтынылатын отын түріне қарай қазандыққа арналған нормативтік жылу жүктемесі әзірленуі;
жүктеме есебі (ауысымдық, тәуліктік, айлық, жылдық) жүргізілуі;
қазандықтың техникалық жай-күйін тұрақты бақылау, жоспарлы жөндеу (күрделі, ағымдағы) және кезеңдік техникалық куәландыру, бірақ кемінде әрбір бес жылдан кейін жүргізілуі;
қазандықта қазандықтарды қауіпсіз пайдалану ережесінің талаптарына сәйкес атаулы деректері бар тақтайшалар бекітілуі;
қазандыққа арналған техникалық құжаттаманың жиыны (нұсқаулықтар, монтаж схемасы, сызбалар) сақталуы, егер пайдалану уақытында қазандық жаңғыртылған немесе қайта жаңартылған болса оларға уақтылы өзгеріс енгізілуі;
ЖЭС жобасында көзделген отын түрлерін пайдалану, отынды сақтау шарттары оның қасиетін сақтауды қамтамасыз етуі тиіс;
қазандыққа, отынды дайындауды және беруді электр станцияларын пайдаланудың техникалық ережелеріне сәйкес қамтамасыз етуі;
егер пайдаланылған газдар атмосфералық ауаға түтін мұржасы арқылы бөлінетін болса, түтін мұржасының биіктігін қоршаған ортаның жағдайын нашарлатпайтындай етіп есептеуді қамтамасыз етуі. Бұл ретте есептеу электр станциясының барынша көп электр жүктемесі және ең суық айдың орташа температурасы кезіндегі жылу жүктемесі кезінде отын шығысы бойынша жүргізілуі тиіс. Бес және одан да көп турбиналар орнатқан жағдайда жазғы режим кезінде есептеу олардың бірін жөндеуге тоқтататынын ескере отырып жүргізіледі;
атқаратын лауазымға қойылатын талаптар көлемінде қазандық қондырғыларын пайдалануға беруді, жөндеуді және оларға техникалық қызмет көрсетуді жүзеге асыратын персоналды арнайы даярлау жүргізу;
Өндірістік экологиялық бақылау бағдарламасының болуы және эмиссиялардың мониторингін жүзеге асыруы;
белгіленген тәртіппен зертхана аккредиттеген отынның алуан түрлерін жағу кезінде қоршаған ортаға эмиссияларға өлшеу жүргізуі тиіс.

12. Негізгі шикізатты және өндіріс қалдықтарын қоймалау орындарындағы радиация деңгейі денсаулық сақтау саласындағы уәкілетті орган белгілеген радиациялық қауіпсіздік нормаларынан аспауы тиіс. Мүмкін болатын радиациялық қауіпті аймақтарда қызмет көрсететін персонал жеке қорғау және дозиметрия құралдарымен жарақтандырылуы тиіс.

14. Қазандық қондырғыларынан атмосфералық ауаға эмиссиялардың техникалық үлестік нормативтері қатты, сұйық және газ түріндегі отынды бөлек және аралас пайдаланатын жұмыс істеп тұрған, жаңадан іске қосылатын және қайта жаңартылатын қазандық қондырғылар үшін атмосфералық ауаға қатты бөліктерді, күкірт және азот оксидтерін шығарудың шекті мәнін белгілейді.

Атмосфералық ауаға осы техникалық регламентке 2, 2-1, 3-қосымшалардың 2 және 3-кестелерінде көрсетілген күкірт және азот оксидтері эмиссияларының техникалық үлестік нормативтері М100 маркалы және/немесе сапасы жоғары мазутты жағу кезінде жарамды.

қатты қож алғышы бар қазандықтар үшін - қалыпты жағдай кезінде (температура 0 о С, қысым 101,3 кПа) - 400 мг/м 3 ;
сұйық қож алғышы бар қазандықтар үшін - қалыпты жағдай кезінде (температура 0 о С, қысым 101,3 кПа) - 300 мг/м 3 аспауы тиіс;
ауаның артық коэффициентінің мәні үшін 1,4 мәнінен айырмасы бар зиянды ластаушы заттардың шоғырлануы осы техникалық регламентке 4-қосымшаға сәйкес айқындалады.

Атмосфералық ауаға қатты заттар эмиссияларының техникалық үлестік нормативтері осы техникалық регламентке 2, 2-1, 3-қосымшалардың 1-кестесі бойынша отынның келтірілген күлді болуы шегінде көрсетілген мәндерді интерполяциялау жолымен қабылданады, оның үстіне эмиссиялардың үлкен техникалық үлестік нормативтері келтірілген күлді болудың басым мәндеріне жатады.

21. Тәулік ішінде эмиссиялардың техникалық үлестік нормативтерінің орташа мәні нормативтік мәннен аспаған және 30-минуттық асып кетудің жиынтық ұзақтығы қазандық қондырғының жыл ішіндегі жалпы жұмыс уақытының кемінде 3%-ын құраған жағдайда қазандықтың 30 минут ішіндегі эмиссиялардың техникалық үлестік нормативтерінің екі есеге асып кетуіне рұқсат етіледі.

Ағынды сулар төгінділерінің шекті рұқсат етілетін нормативтері әрбір төгінділердің көзі мен тұтастай алғанда, ЖЭС-на арналған есептер негізінде айқындалуы тиіс.

25. Жекелеген бастау көздер бойынша шекті рұқсат етілетін төгінділердің нормативтері эмиссиялардың техникалық үлестік нормативтеріне тең белгіленеді не қоршаған ортаны қорғау саласындағы уәкілетті орган бекіткен әдістеме бойынша қоршаған ортаға эмиссиялардың нормативтері негізінде есептеу жолымен айқындалады.

26. Ағынды сулардың шектік рұқсат етілетін төгіндісі республиканың ауыл шаруашылығы алқаптарын суландыру мен тыңайту үшін оларды және олардың тұнбасын пайдалану мүмкіндігін қамтамасыз етуі және осы техникалық регламентпен үйлестірілген нормативтік құжаттарға жатқызылған ағынды суларды пайдалануға қойылатын санитарлық-эпидемиологиялық талаптарға сәйкес болуы тиіс.
Шекті рұқсат етілетін төгінділерді белгілеу мынадай жолмен:

Шекті рұқсат етілетін төгінділердің нақты шамасын қоршаған ортаны қорғау және халықтың санитарлық-эпидемиологиялық саулығы саласындағы уәкілетті органдардың келісімі бойынша ЖЭС белгілейді және нормативтік құжаттармен, яғни халықтың санитарлық-эпидемиологиялық саулығы саласындағы уәкілетті орган бекіткен санитарлық-эпимдемиологиялық ережелер мен нормаларға сәйкес айқындалатын ластаушы заттардың шекті рұқсат етілетін шоғырлануына, сондай-ақ оның орналасқан орнына қарай әрбір нақты ЖЭС үшін жасалған есептерге сәйкес болуы тиіс.

Күл-қож үйінділерін мұндай алаңдарда орналастыру амалсыз болатын жағдайларды қоспағанда, жақын маңдағы елді мекендердің, өнеркәсіптік кәсіпорындардың, темір жол магистралдарының, автомобиль магистраль жолдарының, мұнай-газ құбырларының, ауыл шаруашылығы объектілерінің жоспарлы белгілерінен асатын толтыру белгісі бар алаңқайларында оларды орналастыруға жол берілмейді. Бұл жағдайда сыртқы гидро-қож-күл алу жүйесі жобасында көрсетілген объектілерді қорғауды қамтамасыз ететін шаралар электр станцияларын техникалық пайдалану ережелеріне, сондай-ақ құрылыс нормалары мен ережелеріне сәйкес көзделуі тиіс.

32. Нақты экологиялық географиялық ауданның шегінде өндіріс қалдықтарын орналастырудың экологиялық нормативтерін және уытты өнеркәсіп қалдықтарын орналастырудың шекті санын есептеу осы техникалық регламентпен үйлестірілген қоршаған ортаны қорғау саласындағы уәкілетті орган бекіткен әдістемеге сәйкес жүзеге асырылады.

1) 2013 жылғы 1 қаңтардан бастап жұмыс істеп тұрған ЖЭС-те қайта жаңартылатын және жаңадан іске қосылатын қазандық қондырғылар үшін осы Техникалық регламентке 2-қосымшаның 1-3-кестелерінде көрсетілген қатты бөлшектер, күкірт пен азот оксидтерінің атмосфераға эмиссияларының техникалық үлестік нормативтері қолданылатын болады;

ЖЭС қазандық қондырғыларын қайта жаңарту қажеттігі туралы шешімді және оны өткізу мерзімдерін электр энергетикасы саласындағы уәкілетті орган мен кәсіпорындардың меншік иесі бекітеді.

Техникалық регламентке
1-қосымша
Осы техникалық регламенттің талаптары қолданылатын өнімдердің тізбесі*
СЭҚ  ТН ко­ды
По­зи­ция ата­уы
1
2
8402
Бу қа­зан­да­ры неме­се бас­қа да бу өн­ді­ре­тін қа­зан-
дар (тө­мен­гі қы­сым­да­ғы бу өн­ді­ру­ге де қа­бі­лет­ті
ор­та­лық жы­лы­ту жүй­е­сі­нің су қа­зан­да­ры­нан бас­қа);
бу қы­здыр­ғы­шы бар су қа­зан­да­ры: бу қа­зан­да­ры не-
ме­се бас­қа да бу өн­ді­ре­тін қа­зан­дар
8402 11 000
өн­дір­гіш­ті­гі са­ға­ты­на 45 т астам су тү­тікті қа­зан­дар
8402 12 000
өн­дір­гіш­ті­гі са­ға­ты­на 45 т ас­пай­тын су тү­тікті қа­зан­дар
8402 20 000
бу қы­здыр­ғы­шы бар қа­зан­дар
8403
8402 та­у­ар по­зи­ци­я­сы­ның қа­зан­да­ры­нан бас­қа, ор­та­лық жы­лы­ту жүй­е­сі­нің қа­зан­да­ры:
8403 10
қа­зан­дар:
8403 10 100 0
шой­ын­нан құй­ы­л­ған
8403 10 900 0
өзге­ле­рі
8403 90
бө­лік­те­рі:
8403 90 100 0
шой­ын­нан құй­ы­л­ған
8403 90 900 0
өзге­ле­рі
8404
8402 неме­се 8403 та­у­ар по­зи­ци­я­сы­ның қа­зан­да­ры­мен бір­ге пай­да­ла­ну­ға ар­нал­ған қо­сал­қы жаб­дық­тар
(мы­са­лы, эко­но­май­зер­лер, буқы­здыр­ғы­штар, күйе ке­тір­гіш­тер, газ ре­ку­пе­ра­тор­ла­ры) бу-су неме­се бас­қа да бу-кү­ш­тік қон­дыр­ғы­лар­ға ар­нал­ған кон­ден­са­тор­лар
8404 10 000 0
8402 неме­се 8403 та­у­ар по­зи­ци­я­сы­ның қа­зан­да­ры­мен бір­ге пай­да­ла­ну­ға ар­нал­ған қо­сал­қы жаб­дық­тар
8404 20 000 0
бу-су неме­се бас­қа да бу-кү­ш­тік қон­дыр­ғы­лар­ға ар­нал­ған кон­ден­са­тор­лар
8404 90 000 0
бө­лік­те­рі
8405
Газ ге­не­ра­тор­ла­ры неме­се та­за­лау қон­дыр­ғы­ла­ры
бар неме­се олар­сыз су га­зы ге­не­ра­тор­ла­ры аце­ти-
лен­дік газ ге­не­ра­тор­ла­ры және та­за­лау қон­дыр­ғы­ла-
ры бар неме­се олар­сыз ұқсас газ ге­не­ра­тор­ла­ры:
8405 10 000 0
газ ге­не­ра­тор­ла­ры неме­се та­за­лау қон­дыр­ғы­ла­ры бар неме­се олар­сыз су га­зы ге­не­ра­тор­ла­ры; аце­ти-
лен­дік газ ге­не­ра­тор­ла­ры және та­за­лау қон­дыр­ғы­ла-
ры бар неме­се олар­сыз ұқсас газ ге­не­ра­тор­ла­ры
8405 90 000 0
бө­лік­те­рі
8406
Су буы тур­би­на­ла­ры және буы тур­би­на­ла­ры:
8406 81
қу­а­ты 40 МВт астам:
8406 81 100 0
электр энер­ги­я­сын өн­ді­ру­ге ар­нал­ған су буы
тру­би­на­ла­ры
8406 81 900 0
өзге­ле­рі
8406 82
қу­а­ты 40М­Вт ас­пай­тын:
электр энер­ги­я­сын өн­ді­ру­ге ар­нал­ған су буы тру­би­на­ла­ры, ку­а­ты:
8406 82 110 0
10 МВт ас­пай­тын
8406 82 190 0
10 МВт астам
8406 82 900 0
өзге­ле­рі
8406 90
бө­лік­те­рі:
8406 90 100 0
ста­тор қа­лақ­ша­ла­ры, ро­тор­лар және олар­дың қа­лақ­ша­ла­ры
8406 90 900 0
өзге­ле­рі
* Өнім кодтары "Сыртқы экономикалық қызметтің тауар номенклатурасының" жіктеуішіне сәйкес көрсетілген.

Техникалық регламентке
2-қосымша
1-кесте
Қатты отынның барлық түріне арналған жұмыс істеп тұрған ЖЭС-тегі қайта жаңартылатын және 2013 жылғы 1 қаңтардан бастап жаңадан іске қосылатын қазандық қондырғылары үшін атмосфераға шығарылатын қатты бөліктер эмиссияларының техникалық үлестік нормативтері
Қа­зан­дар-
дың жы­лу қу­а­ты (Q, МВт (қа­за-
нның бу өнім­ді­лі­гі
D, т/с)
Күл­дің кел­ті­рі­л­ген
құ­ра­мы А,% х пр кг/МДж
Жы­лу энер-
ги­я­сы­ның
бір­лі­гіне
қат­ты бө­лі-
ктер­дің жа-
ппай шы­ға-
рындысы,
г/МДж
Қат­ты бө­лі-
ктер­дің
жап­пай шы-
ға­рындысы,
кг/т.у.т
Аль­фа=
1,4мг/м3*
ке­зін­де тү-
тін га­з­да-
рын­да­ғы бө-
лік­тер­дің
жап­пай
шо­ғыр­ла­нуы
1
2
3
4
5
299 дей­ін (420 дей­ін)
0,6 кем
0,6 - 2,5
2,5 астам
0,06
0,06 - 0,20
0,20
1,76
1,76 - 5,86
5,86
670
670 - 870
870
300 және одан астам (420 және одан астам)
0,6 кем
0,6 - 2,5
2,5 астам
0,04
0,04 - 0,16
0,16
1,18
1,18 - 4,70
4,70
100
100 - 400
400
1180 және одан көп (1650 және одан көп)
0,6 - 2,5
2,5-тен астам
0,16 - 0,24
0,24
4,70 - 7,05
7,05
400 - 600
600
* Қалыпты жағдайлар кезінде (температура 0 о С, қысым 101,3 кПа).
2-кесте
Отынның қатты сұйық және газ түрлеріне арналған жұмыс істеп тұрған ЖЭС-тегі қайта жаңартылатын және 2013 жылғы 1 қаңтардан бастап жаңадан іске қосылатын қазандық қондырғылары үшін күкірт оксидтерінің атмосфераға эмиссиялардың техникалық үлестік нормативтері
Қа­зан­дар-
дың жы­лу
ку­а­ты (Q, МВт (қа­за-
нның бу
өнім­ді­лі­гі
D, т/с)
Кү­кірт­тің
кел­ті­рі­л­ген
құ­ра­мы S, % х пр
кг/МДж
Жы­лу энер-
ги­я­сы­ның
бір­лі­гіне
SОх жап­пай
шы­ға­рын­ды-
сы, г/МДж
Sох жап­пай
шы­ға­рын­ды-
сы, кг/т.у.т
Аль­фа =
1,4мг/м3*
ке­зін­де тү-
тін га­з­да-
рын­да­ғы SОх
жап­пай шо­ғыр­ла­нуы
1
2
3
4
5
299 дей­ін (420 дей­ін)
0,045 және одан кем
0,045 астам
0,875
1,5
25,7
44,0
2000
3400
300 және одан көп
(420 және одан көп)
0,045 және одан кем
0,045 астам
0,875
1,3
25,7
38,0
2000
3000
* Құрғақ газға есептелген қалыпты жағдайлар кезінде (температура
0 0 С, қысым 101,3 кПа)
3-кесте
Отынның қатты, сұйық және газ тәріздес түрлеріне арналған жұмыс істеп тұрған ЖЭС-тегі қайта жаңартылатын және 2013 жылғы 1 қаңтардан бастап іске қосылатын қазандық қондырғылары үшін азот оксидтерінің атмосфераға эмиссияларының техникалық үлестік нормативтері
Қа­зан­дық­тар­дың жы­лу қу­а­ты Q, МВт (қа­зан­дық­тың бу өнім­ді­лі­гі D, т/с)
Отын тү­рі
Жы­лу энер­ги­я­сы­ның бір бір­лі­гіне NOx жап­пай шы­ға­рындысы,г/МДж
NOx жап­пай шы­ға­рындысы кг/т.у.т
Аль­фа=1,4 мг/м3* ке­зін­де тү­тін га­з­да­рын­да­ғы NOx жап­пай шо­ғыр­ла­нуы
1
2
3
4
5
299-ға дей­ін
(420-ға дей­ін)
газ
0,088
2,58
255
ма­зут
0,103
3,02
290
қо­ңыр кө­мір:
қат­ты күл алу
0,188
5,47
500
сұй­ық күл алу
0,206
6,05
550
тас кө­мір:
қат­ты күл алу
0,208
6,10
570
сұй­ық күл алу
0,256
7,49
700
300 және одан көп
(420 және одан көп)
газ
0,100
2,93
290
ма­зут
0,124
3,64
350
қо­ңыр кө­мір:
қат­ты күл алу
0,214
6,27
570
сұй­ық күл алу
-
-
-
тас кө­мір:
қат­ты күл алу
0,237
6,96
650
сұй­ық күл алу
0,292
8,56
800
* Қалыпты жағдайлар кезінде (температура 0оС, қысым 101,3 кПа) құрғақ газдарға есептелген.

Техникалық регламентке
2-1-қосымша
1-кесте
Қатты отынның барлық түрлеріне арналған қайта жаңартылғанға дейін ЖЭС-тің жұмыс істеп тұрған, қазандық қондырғылары үшін қатты бөлшектердің атмосфераға эмиссияларының техникалық үлестік нормативтері
Қа­зан­дық­тар­дың жы­лу қу­а­ты Q, МВт (қа­зан­дық­тың бу өнім­ді­лі­гі D, т/с)
Күл­дің кел­ті­рі­л­ген құ­ра­мы А пр, % х кг/МДж
Жы­лу энер­ги­я­сы­ның бір бір­лі­гіне қат­ты бө­лік­тер­дің жап­пай шы­ға­рындысы, г/МДж
Қат­ты бөл­шек­тер­дің жап­пай шы­ға­рындысы кг/т.у.т
Аль­фа=1,4 мг/м3* ке­зін­де тү­тін га­з­да­рын­да­ғы бө­лік­тер­дің жап­пай шо­ғыр­ла­нуы
299-ға дей­ін
(420-ға дей­ін)
0,6-дан кем
0,6 - 2,5
2,5-тен астам
0,28
0,28 - 0,36
0,36
8,21
8,21 - 10,56
10,56
700
700 - 900
900
300 және одан көп
(420 және одан көп)
0,6-дан кем 0,6 - 2,5 2,5-тен астам
0,24
0,24 - 0,48
0,48
7,04
7,04-14,08
14,08
600
600-1200
1200
1180 және одан көп
(1650 және одан көп)
0,6 - 2,5
2,5-тен астам
0,48 - 0,64
0,64
14,08 - 18,77
18,77
1200 - 1600
1600
* Қалыпты жағдайлар кезінде (температура 0оС, қысым 101,3 кПа).
2-кесте
Отынның қатты және сұйық түрлеріне арналған қайта жаңартқанға дейін ЖЭС-тегі жұмыс істеп тұрған қазандық қондырғылары үшін күкірт оксидтерінің атмосфераға эмиссияларының техникалық үлестік нормативтері
Қа­зан­дық­тар­дың жы­лу қу­а­ты Q, МВт (қа­зан­дық­тың бу өнім­ді­лі­гі D, т/с)
Кү­кірт­тің кел­ті­рі­л­ген құ­ра­мы S % х пр, кг/МДж
Жы­лу энер­ги­я­сы­ның бір бір­лі­гіне SO х жап­пай шы­ға­рындысы, г/МДж
SO х жап­пай шы­ға­рындысы г/т.у.т
Аль­фа=1,4 мг/м3* ке­зін­де тү­тін га­з­да­рын­да­ғы SO х жап­пай шо­ғыр­ла­нуы
299-ға дей­ін
(420-ға дей­ін)
0,045 және одан кем
0,045-тен
0,875
1,5
25,7
44,0
2 000
3 400
300 және одан көп
(420 және одан көп)
0,045 және одан кем 0,045-тен астам
0,875
1,3
25,7
38,0
2 000
3 000
* Қалыпты жағдайлар кезінде (температура 0оС, қысым 101,3 кПа) құрғақ газға есептелген
3-кесте
Отынның қатты, сұйық және газ тәріздес түрлеріне арналған қайта жаңартқанға дейін ЖЭС-тің жұмыс істеп тұрған қазандық қондырғылары үшін азот оксидтерінің атмосфераға эмиссияларының техникалық үлестік нормативтері
Қа­зан­дық­тар­дың жы­лу қу­а­ты Q, МВт (қа­зан­дық­тың бу өнім­ді­лі­гі D, т/с)
Отын тү­рі
Жы­лу энер­ги­я­сы­ның бір бір­лі­гіне NOx жап­пай шы­ға­рындысы, г/МДж
NOx жап­пай шы­ға­рындысы кг/т.у.т
Аль­фа=1,4 мг/м3* ке­зін­де тү­тін га­з­да­рын­да­ғы NOx жап­пай шо­ғыр­ла­нуы
1
2
3
4
5
299-ға дей­ін
(420-ға дей­ін)
газ
0,121
3,54
350
ма­зут
0,142
4,16
400
қо­ңыр кө­мір:
қат­ты күл алу
0,225
6,60
600
сұй­ық күл алу
0,244
7,15
650
тас кө­мір:
қат­ты күл алу
0,248
7,28
680
сұй­ық күл алу
0,317
9,10
850
300 және одан көп
(420 және одан астам)
газ
0,138
4,05
400
ма­зут
0,178
5,21
500
қо­ңыр кө­мір:
қат­ты күл алу
0,225
6,60
600
сұй­ық күл алу
-
-
-
тас кө­мір:
қат­ты күл алу
0,310
9,10
850
сұй­ық күл алу
0,383
11,24
1050
* Қалыпты жағдайлар кезінде (температура 0оС, қысым 101,3 кПа) құрғақ газға есептелген

Техникалық регламентке
3-қосымша
1-кесте
Қатты отынның барлық түрлеріне арналған ЖЭС-де 2013 жылғы 1 қаңтардан бастап жаңадан салынатын қазандық қондырғылары үшін қатты бөліктердің атмосфераға эмиссиялардың техникалық үлестік нормативтері
Қа­зан­дар­дың
жы­лу қу­а­ты
Q, МВт (қа­зан­ның бу өнім­ді-
лі­гі П,т/с)
Күл­дің ке-
лті­рі­л­ген
құ­ра­мы А,
% х пр
кг/МДж
Жы­лу энер-
ги­я­сы­ның
бір­лі­гіне
қат­ты бө-
лік­тер­дің
жап­пай шы-
ға­рындысы,
г/МДж
Қат­ты бө­лі-
ктер­дің жа-
ппай шы­ға-
рындысы,
кг/т.у.т
Аль­фа = 1,4мг/м3*
ке­зін­де­гі
тү­тін га­з­да-
рын­да­ғы бө-
лік­тер­дің
жап­пай шо-
ғыр­ла­нуы
1
2
3
4
5
299 дей­ін (420 дей­ін)
0,6 кем
0,6 - 2,5
2,5 астам
0,06
0,06 - 0,10
0,10
1,76
1,76 - 2,93
2,93
150
150 - 500
500
300 және ас-
там
(420 және
астам)
0,6 кем
0,6 - 2,5
2,5 астам
0,02
0,02 - 0,06
0,06
0,59
0,89 - 1,76
1,76
100
100 - 200
200
1180 және одан көп
(1650 және одан көп)
0,6 - 2,5
2,5 көп
0,04 - 0,08
0,08
1,18 - 2,36
2,36
100 - 200
200
* Қалыпты жағдайлар кезінде (температура 0 о С, қысым 101,3 кПа).
2-кесте
Отынның қатты және сұйық түрлеріне арналған ЖЭС-да жаңадан салынатын қазандық қондырғылары үшін күкірт оксидтерінің атмосфераға эмиссиялардың техникалық үлестік нормативтері
Қа­зан­дар­дың
жы­лу қу­а­ты
Q, МВт (қа-
за­ның бу өнім­ді­лі­гі
D, т/с)
Кү­кірт­тің кел-
ті­рі­л­ген құ-
ра­мы S, % х пр кг/МДж
Жы­лу энер-
ги­я­сы­ның
бір­лі­гіне
SOх жап­пай
шы­ға­рын-
дысы, г/МДж
SOх жап-
пай шы­ға-
рындысы,
кг/т.у.т
Аль­фа = 1,4, мг/м 3 * жап­пай
шо­ғыр-
ла­нуы
ке­зін­де­гі
тү­тін
газ-
да­рын­да­ғы
SOх
1
2
3
4
5
199 дей­ін (320 дей­ін)
0,045 және одан кем
0,045 астам
0,5
0,6
14,7
17,6
1200
1400
200 - 249
(320 - 400)
0,045 және одан кем
0,045 астам
0,4
0,45
11,7
13,1
1800
2000
250 - 299
(400 - 420)
0,045 және одан кем
0,045 астам
0,3
0,3
8,8
8,8
700
700
300 және одан
көп
(420 және
одан көп)
-
0,3
8,8
780
* Құрғақ газға есептелген қалыпты жағдайлар кезінде (температура
0 о С, қысым 101,3 кПа).
3-кесте
Отының қатты, сұйық және газ түріндегі түрлеріне арналған ЖЭС-да жаңадан салынатын қазандық қондырғылары үшін азот оксидтерінің атмосфераға эмиссиялардың техникалық үлестік нормативтері
Қа­зан­дар-
дың жы­лу
қу­а­ты Q, МВт (қа­за-
ндық­тың бу
өнім­ді­лі­гі
D, т/с)
Отын­ның тү­рі
Жы­лу энер-
ги­я­сы­ның
бір­лі­гіне
NOх жап­пай шы­ға­рын­ды-
сы, г/МДж
NOх жап­пай
шы­ға­рындысы
кг/т.у.т
Аль­фа = 1,4,мг/м3*
ке­зін­де­гі тү­тін га­з­да-
рын­да­ғы NOх жап­пай шо­ғы-
рла­нуы
1
2
3
4
5
299 дей­ін (420 дей­ін)
газ
ма­зут
қо­ңыр кө­мір:
қат­ты қож алу
сұй­ық қож алу
тас кө­мір:
қат­ты қож алу
сұй­ық қож алу
0,043
0,086
0,11
0,11
0,17
0,23
1,26
2,52
3,20
3,20
4,98
6,75
125
250
320
350
470
640
300 және одан көп
(420 және одан көп)
газ
ма­зут
қо­ңыр кө­мір:
қат­ты қож алу
сұй­ық қож алу
тас кө­мір:
қат­ты қож алу
сұй­ық қож алу
0,043
0,086
0,11
-
0,13
0,21
1,26
2,52
3,20
-
3,81
6,16
125
250
300
-
500
550
* Сұйық газға есептелген қалыпты жағдай кезінде (температура 0 о С, қысым 101,3 кПа).

Техникалық регламентке
4-қосымша
Ауаның артық коэффициенттері үшін 1,4 мәнінен айырмасы бар зиянды ластаушы заттардың шоғырлануын қайта есептеу үлгісі
Қазанның осы түрі үшін оның жылу қуаты мен жағылатын отын түріне байланысты тиісті кесте бойынша ластаушы заттың үлестік шығарындысы нормативінің негізгі көрсеткіші орналасқан n , г/МДж.
Қалыпты жағдай кезіндегі ластаушы заттың рұқсат етілетін шоғырлануын Мю, мг/м 3 , мынадай формула бойынша айқындайды:
М ю = nx Q r i x 10 3 ,          (3.2)
____
V r
мұндағы Q r і жұмыс массасына заттай отын жануының төменгі жылуы, МДж/кг (МДж/м 3 - газ түріндегі отын үшін); Vг - о С температурасы және 101,3 кПа қысымы кезіндегі түтін газдарының көлемі, м 3 /кг (м/м 3 - газ түріндегі отын үшін)
Vг =V 0 г +(a-1)хV o ,          (3.2)
мұндағы V o г - қалыпты жағдай кезіндегі м 3 /кг (м 3 /м 3 - газ түріндегі отын үшін) түтін газдарының теоретикалық саны; V 0 - қалыпты жағдай кезіндегі м 3 /кг (м 3 /м 3 - газ түріндегі отын үшін) отынның толық жануы үшін қажет құрғақ ауаның теоретикалық саны; а - ауаның артық коэффициенті.
Күкірт пен азот оксидтерінің шығарындыларын есептеу кезінде формулаға (1.т) газдардың құрғақ түтінінің көлемі беріледі:
Vсг = V o г - V o H2O + (1,4 - і)х V 0 х 0,984,   (3.3)
мұндағы  V 0 H2O   - м 3 /кг (м 3 /м 3 - газ түріндегі отын үшін) су буларының теоретикалық көлемі.
V 0 г, V 0 H2O, V 0 мәні - отынның қарапайым құрамы немесе "Қазандық агрегаттарының жылу есебі" нормативтік әдісі бойынша айқындалады.
Есептеу үлгілері:
1. Б2 Мәскеу түбі көмірін жағатын қатты қож алып тастауы бар 2000 жылғы 31 желтоқсанға дейін жылу қуаты 233 МВт (яғни < 300 МВт) қазандық қондырғысы үшін азот оксидтерінің атмосфераға шығарындылары бойынша үлестік көрсеткішін табамыз n = 0,12 г/МДж.
"Қазандық агрегаттарының жылу есебі" нормативтік әдісі бойынша шаманы есептеу үшін қажетті мәнді табамыз:
Q r i = 2490 ккал/кг = 2,49 х 4,19 = 10,43МДж/кг;
V 0 г = 3,57 м 3 /кг;
V 0 = 2,94м 3 /кг;
V o H2O = 0,69м 3 /кг.
2. Қалыпты жағдай және а = 1,4 кезіндегі түтін газдарының көлемін айқындаймыз:
V = 157 - 069 + (1,4 -1)х2,94х0,984 = 4,04м 3 /кг     (3.4)
3. а = 1,4 және қалыпты жағдай кезінде түтін газдарындағы азот оксидтерінің шоғырлануын айқындаймыз:
М ю =0,12х 10,43 х10 3 =309,8мг/м 3      (3.5)
4,04
4. 1,4-тен ерекшеленетін а кезінде, мысалы а =1,3:
V г = 3,57 - 0,69 + (1,3-1)х 2,94 х 0,984 = 3,75м 3 /кг
M ю = 0,12х 10,43 х10 3 = 333,8мг/м 3            (3.6)
3,75
Егер а = 1,4 және қалыпты жағдай кезінде ластаушы заттың шоғырлану мәні белгілі болса, онда қалыпты жағдай және 1,4-тен ерекшеленетін а кезінде ластаушы заттың шоғырлануы мынадай формула бойынша есептелуі мүмкін:
М ю х(а)=М ю x(а=1,4)x Vгx(a=1,4)            (3.7)
V г x(a)
Келтірілген үлгі үшін:
М ю (а = 1,3)=309,8х 4,04 = 333,8мг/м 3         (3.8)
3,75
РҚАО-ның ескертуі. а - альфа белгісі, E - қосынды белгісі.

Техникалық регламентке
5-қосымша
ЖЭС қазандарынан атмосфералық ауаға ластаушы заттар шығарындыларын есептеу
Ластаушы заттардың үлестік шығарындыларының шамасы мынадай формулалар бойынша айқындалады:
М ю , мг/м атмосфераға шығарылатын түтін газдарындағы зиянды заттың жаппай шоғырлануы мынадай формула бойынша есептеледі:
М ю =nхQ r i x10 3       (4.1)
___
V г
мұндағы n - үлестік шығарындылар нормативінің негізгі көрсеткіші, г/МДж;
Q r i - жұмыс массасына заттай отын жануының төменгі жылуы, МДж/кг (МДж/м 3 - газ түріндегі отын үшін);
V г - o С температурасы және 101,3 кПа қысымы кезіндегі түтін газдарының көлемі, м 3 /кг (м 3 /м 3 - газ түріндегі отын үшін);
а = 1,4. Газ түріндегі төгінділер үшін V құрғақ газға қайта есептеуде алынады.
Шартты отынның 1 кг-на (немесе шартты отынның 1 тоннасына килограмм) келетін ластаушы заттың жаппай шығарындысын m , г, мынадай формула бойынша есептейді:
m =«nxQ r iy.m          (4.2)
мұндағы Q r iy.m - 29,33 МДж/кг тең шартты отын жануының жылуы.
Қазанда отынның бірнеше түрлерін бірлесіп жағу кезінде n ср, г/МДж, орташа өлшемді шама ретінде айқындалады:
f
n cp = En i xB i         (4.3)
i=1
_________
f
EB i
i=1
мұндағы n 1 - отынның і түріндегі жұмысы кезіндегі қазан үшін үлестік шығарындысы, г/МДж;                                  f
B i - қазандағы отынның і түріндегі шығысы, г/с, т/жыл; E B i -
i=1
қазандағы отынның жиынтық шығысы, г/с, т/жыл.
Ескертпе - Атмосфераға шығарылатын түтін газдарындағы ластаушы заттардың шоғырлануы құрғақ газға қайта есептеуде қалыпты жағдай кезінде а - 1,40 кезінде есептейді.