Қазақстан Республикасының 2007 жылғы 9 қаңтардағы Экологиялық кодексінің 16-бабына сәйкес Қазақстан Республикасының Үкіметі ҚАУЛЫ ЕТЕДІ :

Қазақстан Республикасы
Үкіметінің
2008 жылғы 12 наурыздағы
N 245 қаулысымен
бекітілген
Ең озық қолжетімді технологиялар тізбесі
1. Сарқынды суларды салалар бойынша тазарту
N
Са­ла
Сар­қын­ды
су­лар­дың
тү­рі
Ең озық қол­же­тім­ді тех­но­ло­гия *)
1-ке­зең
2-ке­зең
3-ке­зең
1
2
3
4
5
6
1.
Су­ар­ма­лы жер ша­ру­а­шы­лы­ғы
1)
Кол­лек­тор-
лық-дре-
на­ж­дық су-
лар­ды (КДС)
та­зар­ту
Ағын­дар­дың
бө­лі­гін су-
лан­ды­ру үшін қай­та-
ла­ма пай­да-
ла­ну мақ­са-
тын­да КДС-ны
то­ған­дар­да,
ыдыс­тар­да,
жи­нақ­та­ғыш-
тар­да тұн­ды­ру
Бі­рін­ші ке­зең
бой­ын­ша то-
ған­дар­да,
жи­нақ­та­ғыш-
тар­да тұн­дыр-
ған соң одан
әрі түй­ір­шік-
ті сүз­гі­лер­де
сү­зу­мен коа-
гу­лянт­тар,
фло­ку­лянт­тар
қо­су­мен ауа­ға
қа­нық­ты­ру
Екін­ші ке­зең-
ге қо­сым­ша:
жо­ға­ры су­лы
өсім­дік­тер
бар биоп­ла-
то­лар­да со­ңы-
на дей­ін та-
зар­ту неме­се
электр диа­лиз
неме­се ке­рі
ос­мос әді­сі-
мен со­ңы­на
дей­ін та­зар­ту
2.
Ком­му­нал­дық сар­қын­ды су­лар­ды та­зар­ту
1)
Қа­ла­лық
аэра­ция
стан­ци­я­ла-
ры­нан ша-
ру­а­шы­лық-
тұр­мыстық
және өн­ді-
рі­стік сар­қын­ды
су­лар­дың
қо­спа­сы
Құ­ра­мын­да
азот бар қо-
сы­лы­стар­дың
шо­ғыр­ла­нуын
тө­мен­де­ту
үшін нит­ри-
фи­ка­ци­я­лау-
мен-де­нит­ри-
фи­ка­ци­я­лау-
мен аэро­тен-
ка­лар­да ме-
ха­ни­ка­лық
және био­ло-
ги­я­лық та­зар­ту
Бі­рін­ші ке­зең­ге
қо­сым­ша:
түй­ір­шік­ті
сүз­гі­лер­де
сү­зу;
ауа­ға қа­нық-
ты­ры­ла­тын
био­то­ған­дар­да
өң­деу;
де­сорб­ция
гра­дир­ня­ла-
рын­да
ам­ми­ак­ты
фло­та­ци­я­лау, ко­а­гу­ля­ция-
лау, үр­леу
Екін­ші ке­зең-
ге қо­сым­ша:
1) кли­ноп­ти-
ло­лит­пен ион
ауы­стыр­ғыш
ко­лон­на­лар­да
сү­зу және
өң­деу;
2) кө­мір
сүз­гі­сін­де
ад­сорб­ци­я­лау
2)
Кә­р­із­дің
және
ағын­дар­ды
та­зар­ту-
дың ор­та-
лық­тан-
ды­ры­л­ған
жүй­е­ле­рі-
нің жоқ
ке­зін­де
ауыл­ды
ел­ді ме-
кен­дер­дің
және қа­ла
тип­тес
кент­тер-
дің та­за-
ртыл­ма­ған
ағын­да­рын
ор­на­лас-
ты­ру
Ша­ру­а­шы­лық
-тұр­мыстық
ағын­дар;
100 тек­ше
м кем тәу-
лік­тік кө-
лем­мен та-
мақ, сүт,
қай­та өң-
деу өнер-
кә­сі­бі кә-
сі­по­рын­да-
ры­ның сар-
қын­ды
су­ла­ры
Та­зар­тыл­ма-
ған ағын-
дар­ды ас­се-
ни­за­ци­я­лау
және сү­зу
алаң­да­ры мен сар­қын-
ды су­лар­ды
жи­нақ­та­ғыш-
тар­ға тө­гу
Кә­різ бен
та­зар­ту­дың
ор­та­лық­тан­ды-
ры­л­ған жүйе-
ле­рін са­лу.
Су объ­ек­ті­ле-
ріне тө­гу;
олар­дың жоқ
ке­зін­де - сү-
зу алаң­да­ры­на
неме­се жи­нақ-
та­ғы­штар­ға
тө­гу
Екін­ші ке­зең-
ге қо­сым­ша:
жо­ға­ры су­лы
өсім­дік­те­рі
бар то­ған­дар-
да со­ңы­на
дей­ін та­зар­ту
3.
Же­ңіл өнер­к­ә­сіп
1)
Мақ­та-ма-
та, то­қы-
ма, жі­бек,
жүн фаб­ри-
ка­ла­ры­ның
сар­қын­ды
су­ла­ры
Ми­не­рал­ды
ко­а­гу­лянт-
тар­мен және
по­ли­мер­лі
фло­ку­лянт-
тар­мен өң-
деу, тұн­ды-
ру неме­се
фло­та­ция-
лау, сүз­гі-
лер­де түйі-
ршік­ті
ти­е­умен со-
ңы­на дей­ін
та­зар­ту
Ми­не­рал­ды
ко­а­гу­лянт­тар-
мен және ор-
га­ни­ка­лық ка-
тион­дық реа-
гент­тер­мен
өң­деу, тұн­ды-
ру, сүз­гі­лер-
де түй­ір­шік­ті
ти­е­умен со­ңы-
на дей­ін
та­зар­ту
Ми­не­рал­ды
ко­а­гу­лянт­тар-
мен және по-
ли­мер­лі фло-
ку­лянт­тар­мен
өң­деу, тұн­ды-
ру, сүз­гі­лер-
де құм­ды ти­е­умен неме-
се сорб­ци­я­лы сүз­гі­лер­де
со­ңы­на дей­ін
та­зар­ту
2)
Бы­л­ға­ры өң­деу жө-
нін­де­гі
кә­сі­по­рын-
дар­дың
сар­қын­ды
су­ла­ры
Ор­та­ша­лан­ды-
ру, тұн­ды­ру,
ре­а­гент­тік
өң­деу және
ақ­шы­лт­ған­ды-
ру
Бі­рін­ші ке­зең­ге
қо­сым­ша:
аэро­тен­ка­лар-
да био­ло­гия-
лық та­зар­ту
Екін­ші ке­зең-
ге қо­сым­ша:
жо­ға­ры су­лы
өсім­дік­тер
бар то­ған­дар-
да со­ңы­на
дей­ін та­зар­ту
4.
Та­мақ өнер­к­ә­сі­бі
1)
Қант қы­зы­л­ша­сы
за­уыт­та­ры-ның, ша­рап
за­уыт­та­ры-ның және же­міс-кон-
сер­ві зау-
ыт­тар­дың
сар­қын­ды
су­ла­ры
Тұн­ды­ру,
2-са­ты­лы
аэро­тен­ка-
лар­да неме­се
ұзар­ты­л­ған
ауа­ға қа­нық-
ты­ру­мен аэ-
ро­тен­ка­лар­да
био­ло­ги­я­лық
та­зар­ту
Бі­рін­ші ке­зең­де­гідей
Екін­ші ке­зең-
ге қо­сым­ша:
жо­ға­ры су­лы
өсім­дік­те­рі
бар то­ған­дар-
да со­ңы­на дей­ін та­зар­ту
2)
Сал­қын­дат-
қыш су­сын-
дар­ды өн­ді­ру жө-
нін­де­гі кә­сі­по­рын-
дар­дың
сар­қын­ды
су­ла­ры
Қыш­қыл­дық­ты/сі­л­ті­лік­ті
ор­та­ша­лан-
ды­ру, тұн-
ды­ру және
бей­та­рап-
тан­ды­ру
Бі­рін­ші ке-
зең­ге қо­сым-
ша: аэро­тен-
ка­лар­да био-
ло­ги­я­лық
та­зар­ту
Екін­ші ке­зең-
ге қо­сым­ша:
жо­ға­ры су­лы
өсім­дік­те­рі
бар то­ған­дар-
да со­ңы­на
дей­ін та­зар­ту
3)
Сүт өнер-
кә­сі­бі
кә­сі­по­рын-
да­ры­ның
сар­қын­ды
су­ла­ры
Ме­ха­ни­ка­лық
та­зар­ту:
тор­лар, құм
тұт­қы­штар
(ор­та­ша шы-
ғы­ны тәу­лі-
гіне 100
шар­шы м ас-
там ке­зін-
де), май
ұста­ғы­штар
(ағын­дар­да-
ғы май­дың
шо­ғыр­ла­нуы
100 мг/л
астам ке­зін-
де), ақ­шы­лт-
тан­дыр-
ғы­штар, тік
тұн­дыр­ғы­штар
Бі­рін­ші ке-
зең­ге қо­сым-
ша:
фи­зи­ка­лық
хи­ми­я­лық та-
зар­ту -
элек­тро­коа-
гу­ля­ция, тік
тұн­дыр­ғы­штар
неме­се
элек­тро­фло­та-
ция;
аэро­тен­ка­лар-
да био­ло­гия-
лық та­зар­ту
Екін­ші ке­зең-
ге қо­сым­ша:
су тү­бін­де­гі
плен­ка­лы
ти­е­умен био-
тен­ка­лар,
био­сүз­гі­лер
тұ­рақ­тан­дыр-
ғы­штар,
жо­ға­ры су­лы
өсім­дік­тер
бар то­ған­дар­да
со­ңы­на дей­ін
та­зар­ту
4)
Ет өнер-
кә­сі­бі
кә­сі­по­рын-
да­ры­ның
сар­қын­ды
су­ла­ры
Іш­кі цех­тық
және ор­та­лық
(аула­лық)
ме­ха­ни­ка­лық
та­зар­ту:
те­зек ұста-
ғы­штар,
тор­лар, құм
тұт­қы­штар,
май ұста­ғыш-
тар, ақ­шы­лт-
тан­дыр­ғыш-
тар, тұн­дыр-
ғы­штар
Бі­рін­ші
ке­зең­ге
қо­сым­ша:
құм­ды
сүз­гі­лер,
мик­ро сүз­гі-
лер, био­ло­ги-
ялық та­зар­ту
Екін­ші ке­зең-
ге қо­сым­ша:
элек­тро­фло­то-
ко­а­гу­ля­ция,
кө­бік­ті ай­ы­ру, про­пе-
ллер­лік және
пнев­мо­ме­ха­ни-
ка­лық ауа­ға
қа­нық­ты­ру­мен
аэро­тен­ка­лар,
гид­ро­цик­лон-
дар, жо­ға­ры
су­лы өсім­дік-
тер бар то-
ған­дар­да со-
ңы­на дей­ін
та­зар­ту
5)
Ба­лық
өнер­к­ә­сі­бі
кә­сі­по­рын-
да­ры­ның
сар­қын­ды
су­ла­ры
Ме­ха­ни­ка­лық
та­зар­ту:
тор­лар, құм
тұт­қы­штар,
тұн­дыр­ғыш-
тар
Бі­рін­ші ке-
зең­ге қо­сым-
ша: қы­сым­ды
фло­та­ция,
та­би­ғи ауа­ға
қа­нық­ты­ру­мен
ақ­шы­лт­тан­дыр-
ғы­штар (шы­ғын
тәу­лі­гіне 400
тек­ше м астам
кез­де), био-
ло­ги­я­лық
та­зар­ту
Екін­ші ке­зең­де­гідей
6)
Май-тоң­май
өнер­к­ә­сі-
бі­нің кә-
сі­по­рын­да-
ры
Фи­зи­ка­лық-
хи­ми­я­лық
та­зар­ту:
тоң май­лар-
ды кү­кірт
қыш­қыл­ды
алю­ми­ний­мен
ко­а­гу­ля­ция-
лау, ауа­ға
қа­нық­ты­ра­тын
май ұста­ғыш-
тар­ды және
фло­та­тор-
лар­ды (екі
са­ты­лы) қол­да­ну­мен
қы­сым­ды
фло­та­ция
Био­ло­ги­я­лық та­зар­ту
Екін­ші ке­зең-
ге қо­сым­ша:
су тү­бін­де­гі
плен­ка­лы
ти­е­умен био-
тен­ка­лар,
био­сүз­гі­лер
тұ­рақ­тан­дыр-
ғы­штар, жо­ға-
ры су­лы өсім-
дік­тер бар
то­ған­дар­да
со­ңы­на дей­ін
та­зар­ту
5.
Мұ­най өң­деу
1)
Мұ­най өң-
деу за­уыт-
та­ры­ның
сар­қын­ды
су­ла­ры
Құм тұт­қыш-
тар­да, мұ­най
аула­ғы­штар-
да, ра­ди­ал­ды
тұн­дыр­ғыш-
тар­да та­зар-
ту, ко­а­гул-
янт­ты (алю-
ми­ний суль-
фа­ты) пай­да-
ла­ну­мен қы-
сым­ды фло­та-
тор­лар­да өң-
деу, аэ­ро-
тен­ка­лар­да
екі са­ты­лы
био­ло­ги­я­лық
та­зар­ту, кей­ін­нен
био­то­ған­дар-
да неме­се
бел­сен­ді
кө­мір­де
сорб­ция
әді­сі­мен
со­ңы­на дей­ін
та­зар­ту­мен
үй­ін­ді сүз-
гі­лер­де сү­зу
Құм тұт­қы­шпен
бі­рік­кен көп
қа­бат­ты мұ­най
аула­ғы­штар­да
та­зар­ту, коа-
гу­лянт­ты
(ВПК-101,
ВА-1) пай­да-
ла­ну­мен қы-
сым­ды фло­та-
тор­лар­да өң-
деу, екі са-
ты­лы био­хи-
ми­я­лық та­зар-
ту, құм­ды сүз­гі­лер­де
сү­зу және бел­сен­ді кө-
мір­дің бар бо­луы ке­зін­де
био­сорб­ция
әді­сі­мен
бұ­дан әрі те-
рең со­ңы­на
дей­ін та­зар­ту
Екін­ші ке­зең-
ге қо­сым­ша:
фло­та­ци­ядан
кей­ін сар­қын-
ды су­лар­ды
өң­де­удің екі
тә­сі­лі:
1. Ди­стил­ля-
ци­я­лық қон-
дыр­ғы­лар­да
тер­ми­ка­лық
бу­ла­ну әді­сі-
мен су­ды
тұз­сыздан­ды­ру
неме­се
2. 0,5 МПа
қы­сы­мы­м­ен
ке­рі ос­мос
әді­сі­мен су­ды
тұз­сыздан­ды­ру
2)
Мұ­най сақ-
та­ғы­штар,
жөн­деу
кә­сі­по­рын-
да­ры
Ша­ғын кә­сіп-
орын­дар:
мұ­най
аула­ғы­штар,
ас­се­ни­за­ция,
сар­қын­ды
су­лар­дың
жи­нақ­та­ғыш-
та­ры­на тө­гу
Бі­рін­ші
ке­зең­де­гідей
Бі­рін­ші
ке­зең­де­гідей
6.
Кө­мір өн­ді­рі­сі
1)
Ор­та­ша ми-
нерал­дан-
ған қыш­қыл
шах­та­лық
су­лар
Ағын­дар
ре­ак­ци­я­сы­ның
көр­сет­кі­шін
(рН) 7,5-8,5
-ге дей­ін
сі­л­ті реа-
гент­тер­мен
(әк­пен,
әк­таспен)
өң­деу,
тұн­дыр­ғыш
то­ған­да­рын­да
тұн­ды­ру және
хлор­мен неме­се хлор­лы әк­пен
за­лал­сыздан-
ды­ру
СО2-ні жою
үшін су­ды
ауа­ға қа­нық-
ты­ру,
ре­а­гент­пен
бей­та­рап­тан-
ды­ру, құм­ды
сүз­гі­лер­де
сү­зу және
хлор­лау
Ре­ак­ци­я­лық
ағын­дар көр-
сет­кі­шін бі-
рін­ші са­ты­да
4-6-ға,
екін­ші - 8,5
-9-ға дей­ін
жет­кі­зу­мен
сек­ци­я­лық
қо­с­па­ла­ғыш-
тар­да екі
ке­зең­ді бей-
та­рап­тан­ды­ру,
фло­ку­лянт
қо­су, құм­ды
сүз­гі­де сү­зу
және хлор­лау
2)
Бей­та­рап
тұз­ды
(ми­не­рал-
дан­ған)
шах­та­лық
су­лар
Әр түр­лі
кон­струк­ци-
ялар­да­ғы
(тік, көл­де-
нең, сек­ция-
лық, сө­ре­лік) тұн­дыр­ғы­шта-
рда тұн­ды­ру
және хлор­мен
неме­се хлор-
лы әк­пен за-
лал­сыздан­ды-
ру
Ко­а­гу­лянт­тар-
ды және фло-
ку­лянт­тар­ды
пай­да­ла­ну­мен
ре­а­гент­тік
өң­деу, тұн-
дыр­ғы­штар­да
тұн­ды­ру, құм-
ды сүз­гі­лер­де
сү­зу, хлор­мен
неме­се хлор­лы
әк­пен за­лал-
сыздан­ды­ру
Са­лын­ды зат-
тар­ды жою
және тұ­ру­дың
құ­рам­ды
тө­мен­де­ту
мақ­са­тын­да
шах­та­лық
су­ды өң­де­удің
кез кел­ген
тү­рі қол­да­ны-
ла­ды:
1) тұн­дыр­ғыш-
тар­да тұн­ды-
ру, ва­ку­ум­мен
ди­стил­ля­ция-
лық бу­лан­ды­ру
қон­дыр­ғы­ла­ры-
нда та­зар­ту;
2) құм­ды сүз-
гі­лер­де та-
зар­ту, те­мір
ион­да­рын жою,
жұм­сар­ту,
электр диа­лиз
қон­дыр­ғы­лар-
ын­да өң­деу;
3) құм­ды сүз-
гі­лер­де сү­зу,
қат­ты­лық тұз-
да­рын, кар­бо-
на­т­тар­ды жою,
ке­рі ос­мос
әді­сі­мен
та­зар­ту;
4) құм­ды сүз-
гі­лер­де сү­зу,
кар­бо­нат­тар­ды
жою, ка­ти­он-
дар және ани-
онит­ті сүз­гі-
лер ар­қы­лы
ке­зек­ті сү­зу-
мен су­ды ион
ауы­стыр­ғы­шты
тұз­сыздан­ды­ру
7.
Галь­ва­ни­ка­лық өн­ді­рі­стер
Қыш­қыл­ды-
сі­л­ті­лі
сар­қын­ды
су­лар
Та­зар­ту­дың
кез кел­ген
әді­сте­рі
қол­да­ны­ла­ды:
1) та­зар­ту-
дың ре­а­гент-
ті әді­сі:
жал­пы ағын­да
(қыш­қыл­ды
және сі­л­ті-
лі) сар­қын­ды
су­лар­ды (СС)
ор­та­ша­лан­ды-
ру, ара­лас-
ты­ру ке­зін­де
ре­а­гент­пен
өң­деу, тұн-
ды­ру, кварц
сүз­гі­ле­рін­де
сү­зу, электр
диа­лиз әді-
сі­мен со­ңы­на
дей­ін та­зар­ту;
2) та­зар­ту-
дың элек­тро-
хи­ми­я­лық тә-
сі­лі: жал­пы
ағын­да (қыш-
қыл­ды және сі­л­ті­лі) СС
ор­та­ша­лан­ды-
ру, рН-ты
тү­зе­ту
(5-6,5),
элек­тро­хи­ми-
ялық өң­деу,
ақ­шы­лт­тан­ды-
ру және сү­зу, электр
диа­лиз әді-
сі­мен со­ңы­на
дей­ін та­зар­ту;
3) галь­ва­ни-
ка­лық ко­а­гу-
ля­ци­я­лық
та­зар­ту:
жал­пы ағын­да
(қыш­қыл­ды
және сі­л­ті-
лі) СС ор­та-
ша­лан­ды­ру,
рН-ты тү­зе­ту
те­мір-кокс
галь­ван­дық
бу­ө­рі­сін­де
галь­ван­дық
өң­деу, сү­зу,
алю­ми­ний-
кокс галь-
ван­дық бу
өрі­сін­де
галь­ван­дық
өң­деу, сү­зу,
электр диа-
лиз әді­сі­мен
со­ңы­на дей­ін
та­зар­ту
Та­зар­ту­дың
кез кел­ген
әді­сте­рі
қол­да­ны­ла­ды:
1) элек­тро-
хи­ми­я­лық
2 дең­гей­лі
та­зар­ту:
СС ор­та­ша­лан-
ды­ру, рН-ты
8-10-ға дей­ін
элек­тро­хи­ми-
ялық кө­те­ру-
мен элек­тро-
ли­зер­дің ка-
тод­тық ка­ме-
ра­сын­да элек-
тро­л­из­дік өң-
деу, тү­зі­ле-
тін шлам­ды -
ме­талл гид­ро-
ок­сид­те­рін
жою, су­ды
элек­тро­л­из­дік
өң­деу, электр
офло­та­тор­да со­ңы­на дей­ін та­зар­ту, ме­тал гид­ро-
ок­сид­те­рін,
фос­фат­та­рын
және суль­фид-
те­рін жою;
2) био­хи­мия-
лық та­зар­ту:
СС ағын­дар
бой­ын­ша
(құ­ра­мын­да
мыс бар­ды,
құ­ра­мын­да
ни­кель бар­ды
же­ке) бө­лу,
қо­с­па­ла­ғы­шта
ор­та­ша­лан­ды-
ру, бак­те­рия-
лық да­қыл­дар-
мен аэро­тен-
ка­лар­да өң­деу,
тұн­ды­ру, сү­зу, электр
диа­лиз әді­сі-
мен со­ңы­на
дей­ін та­зар­ту;
3) ион­дық
ал­ма­су әді­сі­мен
та­зар­ту:
су­лар­ды
ағын­дар
бой­ын­ша бө­лу, ор­та­ша­лан­ды-
ру, ка­ти­он
ал­ма­сты­ру­шы
және ани­он
ал­ма­сты­ру­шы
сүз­гі­лер­де
сү­зу
Та­зар­ту­дың
кез кел­ген
әді­сте­рі қол-
да­ны­ла­ды:
1) та­зар­тыл-
ған су­ды шаю
ван­на­сы­на
қай­та­ру­мен СС
ағын бой­ын­ша
элек­тро­хи­мия-
лық та­зар­ту;
2) ке­рі ос­мос
әді­сі (ги­пер
сү­зу):
ағын­дар бой­ын­ша бө­лу,
па­трон­ды сүз-
гі ар­қы­лы 1
және 2-са­ты-
ның ги­пер
сүз­гі қон­дыр-
ғы­сы ар­қы­лы
сү­зу
8.
Тү­сті ме­тал­лур­гия
1)
Қор­ға­сын
және
мы­рыш
өн­ді­рі­сі
Кен­ді су­лар
Әк­теу құм
тұт­қыш, ор-
та­ша­лан­дыр-
ғыш, әк­ті
сүт­ті дай­ын-
дау то­ра­бы,
қо­с­па­ла­ғыш,
бей­та­рап­тан-
дыр­ғыш),
тұн­ды­ру
(көл­де­нең
тұн­дыр­ғыш),
за­лал­сыздан-
ды­ру (хлор­лау
бло­гы)
Бі­рін­ші
ке­зең­ге
қо­сым­ша:
түй­ір­шік­ті
сүз­гі­лер­де
со­ңы­на дей­ін
та­зар­ту
Екін­ші ке­зең­ге қо­сым­ша:
қал­дық
сақ­та­уы­шта
тұн­ды­ру
Бай­ы­ту
фаб­ри­ка­ла-
ры­ның сар-
қын­ды
су­ла­ры
Хлор­лау (ор­та­ша­лан-
ды­ру, каль-
ций ги­по­х­ло-
ри­тін дай­ын-
дау то­ра­бы,
қо­с­па­ла­ғыш
ре­ак­тор),
қал­дық
сақ­та­уы­шта
тұн­ды­ру
Ай­нал­ма­лы
су­лар­ды кон-
ди­ци­о­нер­леу
(ор­та­ша­лан­ды-
ру, ци­а­нид-
тер­ді ва­ку­ум-
дық қуу
қон­дыр­ғы­сы)
және қал­дық
сақ­та­ғы­шта
неме­се бу­фер-
лі то­ған­да
тұн­ды­ру
Екін­ші ке­зең­ге қо­сым­ша:
тұ­рақ­тан­ды­ру
стан­ци­я­сын­да
тұз­дық құ­ра­мы
және рН
бой­ын­ша кон-
ди­ци­о­нер­леу
Ме­тал­лур-
ги­я­лық
кә­сі­по­рын-
дар­дың
сар­қын­ды
су­ла­ры
Әк­теу (құм
тұт­қыш, ор-
та­ша­лан­дыр-
ғыш, әк­ті
сүт­ті дай­ын-
дау то­ра­бы,
қо­с­па­ла­ғыш,
бей­та­рап­тан-
дыр­ғыш),
тұн­ды­ру
(көл­де­нең
тұн­дыр­ғыш)
және түй­ір-
шік­ті сүз­гі-
лер­де со­ңы­на
дей­ін та­зар­ту
Гра­дир­ня­лар­да сал­қын­да­ту
жо­лы­мен
ай­нал­ма­лы
су­лар­ды
сал­қын­да­ту
және ион
ал­ма­сты­рулық
та­зар­ту
Екін­ші ке­зең­ге қо­сым­ша:
тұ­рақ­тан­ды­ру-
шы­лық өң­деу
2)
Мыс өн­ді­рі­сі
Кен­ді су­лар
Қал­дық сақ­та­уы­штар-
да тұн­ды­ру
және хлор­мен
за­лал­сыздан-
ды­ру
Қал­дық сақ­та­уы­штар­да
тұн­ды­ру,
ре­а­гент­тік
ко­а­гу­ля­ция,
тұн­ды­ру,
ги­пер­сү­зу және хлор­мен
за­лал­сыздан-
ды­ру
Қал­дық сақ­та­уы­штар­да
тұн­ды­ру, реа-
гент­тік қай­та
өң­деу, тұн-
дыр­ма­дан құн­ды заттар-
ды кә­де­ге
жа­ра­ту­мен
тұн­ды­ру
Бай­ы­ту
фаб­ри­ка­ла-
ры­ның
сар­қын­ды
су­ла­ры
Қал­дық сақ-
та­ғы­штар­да
тұн­ды­ру
Бі­рін­ші ке­зең­ге қо­сым­ша:
сұй­ық хлор­мен
өң­деу, әк­ті
сүт­пен өң­деу
және тұн­ды­ру
Сүз­бей­тін тү­бі бар
қал­дық
сақ­та­уы­шта
тұн­ды­ру,
ай­нал­ма­лы
су­лар­ды
кон­ди­ци­о­нер-
леу (кө­мір
сүз­гі­лер­де
сорб­ци­я­лы
та­зар­ту),
ион ал­ма­сты-
ру­шы­лық
та­зар­ту,
тұ­рақ­тан­ды­ру-
шы­лық өң­деу
Мыс қо­ры­ту
за­уыт­та­ры-
ның сар­қын­ды
су­ла­ры
Әк­ті сүт­пен
өң­деу, көл-
де­нең тұн-
дыр­ма­лар­да
тұн­ды­ру
Ашық гид­ро-
цик­лон­дар­да
қат­ты бөл­шек-
тер­ді қор­шау,
ко­а­гу­лянт
ре­т­ін­де кү­кірт
қыш­қыл­ды
алю­ми­ний­ді
қол­да­ну­мен
ре­а­гент­ті
ағын­ды
фло­та­ция
Екін­ші ке­зең­ге қо­сым­ша:
ион ал­ма­сты-
ру­шы­лық
та­зар­ту
Мысты
элек­тро­ли-
ттік ра­фи-
над­та­удың
сар­қын­ды
су­ла­ры
Әк­ті сүт­пен
бей­та­рап­тан-
ды­ру, на­трий
суль­фи­ді­мен
со­ңы­на дей­ін
та­зар­ту, гра­ви­я­лы-
құм­ды
сүз­гі­лер­де
сү­зу
Ал­дын ала
сі­л­ті­лен­ді­ру-
мен элек­тро-
ко­а­гу­ля­ция,
тұн­ды­ру, ауа-
ға қа­нық­ты­ру,
гра­ви­я­лы құм-
ды сүз­гі­де
сү­зу
Тұн­ды­ру,
ре­а­гент­тік
өң­деу, бұ­дан
әрі элю­ат­тар-
ды қай­та өң-
де­умен және
тұз­дар­ды кә-
де­ге жа­ра­ту-
мен электр
диа­лиз, сор-
бци­я­лы сүз­гі-
лер­де со­ңы­на
дей­ін та­зар­ту
Кү­кірт қыш­қы­лын
өн­ді­ру­дің
сар­қын­ды
су­ла­ры
Әк­ті сүт­пен
бей­та­рап­тан-
ды­ру, тұн­ды-
ру то­ған­да-
рын­да тұн­ды-
ру
Бұ­дан әрі
шө­гін­ді­лер­ді
кә­де­ге жа­ра-
ту­мен суль-
фид­ті-пи­ро­лю-
зит­ті әдіспен
кү­ш­ән­ді жою,
әк­ті сүт­пен
бей­та­рап­тан-
ды­ру, тұн­ды­ру
то­ған­да­рын­да
тұн­ды­ру
Екін­ші
ке­зең­де­гідей
3)
Ни­кель, ко­бальт өн­ді­рі­сі
Кен­ді су­лар
Көл­де­нең
тұн­дыр­ма­лар-
да екі са­ты-
лы тұн­ды­ру
Бі­рін­ші
ке­зең­ге
қо­сым­ша:
сү­зу, ад­сор-
бция (ад­сор-
бер сүз­гі)
және кварц­ты
сүз­гі­лер­ді
пай­да­ла­ну­мен
со­ңы­на дей­ін
та­зар­ту
Екін­ші
ке­зең­де­гідей
Бай­ы­ту
фаб­ри­ка­ла-
ры­ның
сар­қын­ды
су­ла­ры
Қал­дық сақ­та­уы­штар-
да тұн­ды­ру
Бі­рін­ші ке­зең­ге қо­сым­ша:
Әк­ті сүт­пен
өң­деу, бел­сен­ді
хлор­мен
то­тық­ты­ру,
тұн­ды­ру
Екін­ші ке­зең­ге қо­сым­ша:
ион ал­ма­сты-
ру­шы­лық қон-
дыр­ғы­да ай­на-
лма су­лар­ды
тұз­ды құ­ра­мы
бой­ын­ша сал-
қын­да­ту
4)
Алю­ми­ний өн­ді­рі­сі
Алю­ми­ний то­тығ­ын өн­ді­ру­дің сар­қын­ды су­ла­ры
Сүз­гіш­тікке қар­сы экран-
мен шлам
сақ­та­ғы­шта
тұн­ды­ру
Ре­а­гент­ті
өң­деу (қыш­қыл
ері­т­ін­ді­сін
дай­ын­дау бей-
та­рап­тан­дыр-
ғыш, әк­ті
сүт­ті дай­ын-
дау то­ра­бы,
қо­с­па­ла­ғыш
ре­ак­тор),
тұн­ды­ру (көл-
де­нең тұн­дыр-
ғыш) және
тұ­рақ­тан­дыр-
ғы­штық өң­деу
(тұ­рақ­тан­ды­ру
стан­ци­я­сы)
Екін­ші
ке­зен­де­гідей
Ме­талл
алю­ми­ний­ді
өн­ді­ру­дің
сар­қын­ды
су­ла­ры
Көл­де­нең
тұн­дыр­ғы­шта
тұн­ды­ру
Бі­рін­ші ке­зең­ге қо­сым­ша:
жыл­дам­дық­ты
сүз­гі­де сү­зу
Екін­ші ке­зең­ге қо­сым­ша:
май­ды кә­де­ге
жа­ра­ту,
ай­нал­ма
су­лар­ды
сал­қын­да­ту
(сал­қын­да­ту
стан­ци­я­сы)
Крио­лит өн­ді­ру­дің сар­қын­ды су­ла­ры
Ре­а­гент­ті
өң­деу (әк­ті
сүт­ті дай­ын-
дау то­ра­бы,
су­пер­фос­фат
ері­т­ін­ді­сін
дай­ын­дау то-
ра­бы, қос-
па­ла­ғыш, ре-
ак­ци­я­лық ка-
ме­ра), көл-
де­нең тұн-
дыр­ғы­шта
тұн­ды­ру
Көл­де­нең тұн­дыр­ғы­шта
тұн­ды­ру,
электр диа­лиз
Екін­ші ке­зең­ге қо­сым­ша:
ион­ды сүз­гі­де
со­ңы­на дей­ін
та­зар­ту
5)
Ти­тан,
маг­ний
өн­ді­рі­сі
Бай­ы­ту фаб­ри­ка­ла-
ры­ның
сар­қын­ды
су­ла­ры
Қал­дық
сақ­та­ғы­шта
тұн­ды­ру
Бі­рін­ші ке­зең­ге қо­сым­ша:
ко­а­гу­лянт­тар-
мен өң­деу
(әк­ті сүт­ті
дай­ын­дау
то­ра­бы,
қо­с­па­ла­ғыш),
тұн­ды­ру
(көл­де­нең
тұн­дыр­ғыш)
Екін­ші
ке­зең­ге
қо­сым­ша:
кварц­ты
сүз­гі­лер­де
со­ңы­на дей­ін
та­зар­ту
Ме­тал­лур-
гия кә­сіп-
орын­да­ры-
ның сар-
қын­ды
су­ла­ры
Әк­ті сүт­пен
бей­та­рап­тан-
ды­ру (ор­та-
ша­лан­дыр­ғыш,
әк­ті сүт­ті
дай­ын­дау то-
ра­бы, қо­с­па-
ла­ғыш ре­ак-
тор), көл­де-
нең тұн­дыр-
ғы­штар­да
тұн­ды­ру
Бі­рін­ші ке­зең­ге қо­сым­ша:
ко­а­гу­лянт­тар-
мен және фло-
ку­лянт­тар­мен
өң­деу (кү­кірт
қыш­қыл­ды алю-
ми­ний ері­тін-
ді­сін дай­ын-
дау то­ра­бы,
по­лиа­крил­амин
ері­т­ін­ді­сін
дай­ын­дау то-
ра­бы, қо­с­па-
ла­ғыш), тұн-
ды­ру (көл­де-
нең тұн­дыр-
ғыш), кварц­ты
сүз­гі­лер­де
со­ңы­на дей­ін
та­зар­ту
Екін­ші ке­зең­ге қо­сым­ша:
ион ал­ма­сты-
ру­шы­лық қон-
дыр­ғы­да тұз-
сыздан­ды­ру
6)
Құ­ра­мын­да ал­тын бар ру­да­лар­ды өн­ді­ру және өң­деу
Кен­ді су­лар
Тұн­ды­ру,
(көл­беу
неме­се тік
тұн­дыр­ғыш-
тар), за­лал-
сыздан­ды­ру
(хлор­лау
бло­гы)
Тұн­ды­ру, ко­а­гу­ля­ци­я­лау
(әк­ті сүт­ті
дай­ын­дау
то­ра­бы) және
за­лал­сыздан-
ды­ру (хлор­лау
бло­гы)
Екін­ші ке­зең­ге қо­сым­ша:
фло­ку­ля­ци­я­лау
(по­лиа­кри­ла-
мид ері­т­ін­ді-
сін дай­ын­дау
то­ра­бы, көл-
де­нең тұн­дыр-
ғы­шы), сү­зу
(же­дел
сүз­гі­лер)
Құ­ра­мын­да
ал­тын бар
ру­да­лар­ды
ци­ан­да­удан
кей­ін­гі
сар­қын­ды
су­лар
Кек­тің ал­тын­нан
ары­л­ған
ері­т­ін­ді­ле-
рін сұй­ық
хлор­мен
та­зар­ту
(әк­ті сүт­ті
дай­ын­дау
то­ра­бы,
хлор­лау қон-
дыр­ғы­сы, эжек­тор, ор-
та­ша­лан­дыр-
ғыш) және
қал­дық сақ-
та­уы­шта
тұн­ды­ру
Бі­рін­ші ке­зең­де­гідей
Оны со­дан
кей­ін сі­л­ті
ері­т­ін­ді­сі­мен
аула­у­мен және
өн­ді­рі­стік
үде­рі­с­ке қай-
та­ру­мен кө­ге-
ре­тін қыш­қыл-
ды қыш­қыл
ор­та­да ай­дау,
бел­сен­ді
хлор­мен со­ңы-
на дей­ін
та­зар­ту, тұн-
ды­ру (қал­дық
сақ­та­уыш)
және тұз­ды
құ­ра­мы бой­ын-
ша сал­қын­да­ту
(сал­қын­да­ту
стан­ци­я­сы)
Ескертпелер :
Төгінділердің технологиялық нормалары жұмыс істеп тұрған және жоспарланып отырған тазарту құрылыстары үшін мына тазарту технологиялары негізінде белгіленеді:
бірінші кезең типтік жобаларға сәйкес кең қолданылатын технологиялық шешімдерді түсіндіреді;
екінші кезең ең жақсы техникалық-экономикалық көрсеткіштермен сипатталатын неғұрлым прогрессивті техникалық шешім;
үшінші кезең шаруашылық қызметтік қоршаған ортаға кері әсерін толығымен болдырмауға немесе мәнді қысқартуға мүмкіндік береді, ол технологияны енгізудің екі алдыңғы кезеңдерінің (бірінші және екінші кезеңдер) элементтерін үйлестіре алады немесе жаңа техникалық шешім бола алады.
Технологияны таңдау мына факторларды бағалау негізінде жүргізіледі:
сарқынды сулар кәрізінің орталықтандырылған жүйелерінің бар немесе жоқ болуы;
алаңнан тыс тазарту құрылыстарына төгу үшін орнатылған жергілікті тазарту құрылыстарында алдын ала тазартылған сарқынды сулардағы ластағыш заттардың тізбесі және шоғырлану деңгейі;
кәсіпорынның жобалау және/немесе қоршаған ортаға әсерін бағалау жобасын (ҚОӘБ) әзірлеу кезеңінде бағаланатын экономикалық және технологиялық мүмкіндіктерін ескерумен уәкілетті орган белгілейтін сарқынды сулардың түзілетін көлемдерінің шектік мәндері;
уәкілетті орган белгілейтін өзен бассейніндегі су сапасының стандарттары және/немесе су сапасының нысаналы көрсеткіштері.
2. Жылу энергетикасы
N
Опе­ра­ция-
лар са­на­ты
Ең озық қол­же­тім­ді тех­но­ло­ги­я­лар
Қо­сым­ша
көр­сет­кіш­тер
және
ес­керт­пе­лер
1
2
3
4
1.
Қат­ты бөл-
шек­тер­дің
шы­ға­рын­ды-
ла­ры
Қа­нық­қан бу­ды қол­да­ну­мен шаң­ды
ба­су тех­но­ло­ги­я­сы
Электр сүз­гі­ні және ма­та сүз­гі­ні
ор­на­ла­сты­ру­ға мүм­кін­дік бе­ре­тін
қа­зан­дық ұя­шық­та­ры­мен жа­ңа­дан
ен­гі­зі­ле­тін стан­ци­я­лар үшін
га­з­дық тракт­та ал­дын ала
та­зар­ту ке­зе­ңін­де цик­лон­дар­ды
және ме­ха­ни­ка­лық кол­лек­тор­лар­ды
пай­да­ла­ну­мен электр сүз­гі­лер және
ма­та сүз­гі­лер
Гид­рав­ли­ка­лық күл­ді жо­юы бар
стан­ци­я­лар үшін эмуль­га­тор тип­тес
күл аула­ғыш қон­дыр­ғы­ла­ры, (СаО) 2 бой­ын­ша Апр > 190 көр­сет­кіш­ті
кө­мір­ді пай­да­ла­на­тын стан­ци­я­лар­ды
алып та­с­та­ған­да
Та­зар­ту ти­ім­ді­лі­гі -99,4-99,8%.
2.
Кү­кірт
то­тық­та­ры-
ның шы­ға-
рын­ды­ла­ры
Дым­қыл скруб­бер­ді (қы­сқа­ру
жи­і­лі­гі - 92-98%) және бүр­кі­гіш
кеп­тір­гіш-скруб­бер­ді (қы­сқа­ру
жи­і­лі­гі - 85-92%) пай­да­ла­ну­мен
кү­кірт­сіз­ден­ді­ру­дің тех­ни­ка­лық
әді­сте­рі
Құр­ғақ сор­бен­ті (әк­та­сты)
бүр­ку­мен бө­лі­не­тін га­з­дар­ды
кү­кірт­сіз­ден­ді­ру
Қу­а­ты 100 МВт астам
қон­дыр­ғы­лар
үшін
3.
Азот то-
тық­та­ры­ның
шы­ға­рын­ды-
ла­ры
Жа­ңа қон­дыр­ғы­лар үшін таң­да­у­шы
өр­шіт­кі­лік ре­дук­ция (бұ­дан әрі -
ТКР)
Азот то­тық­та­рын таң­да­у­лы
өр­шіт­кі­лік емес ре­дук­ци­я­лау
Іш­кі қо­с­па тү­зу­мен жа­ну ка­ме­ра­ла­ры
Құ­рам­ды цик­л­ді га­з­дық тур­би­на­лар
үшін су мен бу­ды бүр­ку
Өт­кір үр­леу
Ауа мен отын­ды са­ты­лы ен­гі­зу
Тө­мен эмуль­си­я­лы жа­нар­ғы­лар­ды
қол­да­ну және/неме­се қай­та жа­ғу
Жо­ға­ры шо­ғыр­лы шаң­ды (ЖШШ)
қол­да­ну­мен шаң­ды жа­ғу
тех­но­ло­ги­я­сын қол­да­ну
Шы­ға­рын­ды-
лар­ды
80-95%-ға
дей­ін
тө­мен­деу
4.
Иісті
га­з­дың
шы­ға­рын­ды-
ла­ры
Тан­ген­сал­ды неме­се цик­лон­ды от­тық
жо­ба­сын қол­да­ну жо­лы­мен
кө­мір­те­гі­нің то­лық жа­нуын
қам­та­ма­сыз ету
5.
Су­дың лас-
та­нуы­ның
ал­дын алу
Са­лын­ды бөл­шек­тер­ді қор­шау және
тұн­ды­ру
Май­ды аулау үшін құ­дық­тар
6.
Қат­ты
отын­ды
жа­ғу
әді­сте­рі
Ста­ци­о­нар­лы (кө­пір­шік) қай­нау
қа­ба­тын­да жа­ғу
Цир­ку­ля­ци­я­ла­на­тын қай­нау қа­ба­тын­да
жа­ғу
Қай­нау қа­ба­тын­да қы­сым­мен жа­ғу
Жа­ғу­дың шаң­дық әді­сі
7.
Жы­лу қон-
дыр­ғы­ла­ры-
ның суын
сал­қын­да­ту
жүй­е­ле­рі
Кон­ден­са­тор­лар мен гра­дир­ня­лар
жы­лу ал­ма­стыр­ғы­шта­ры­ның бе­ті үшін
кор­ро­зи­я­ға тө­зім­ді ма­те­ри­ал­дар­ды
таң­дау;
Жер­гі­лік­ті қор­ға­ны­шты ен­гі­зу
(бо­я­у­лар, ка­тод­тық қор­ға­ныш);
Энер­гия тұ­ты­ну нүк­те­ле­рін
(вен­ти­ля­тор­лар­ды, сор­ғы­штар­ды)
қы­сқар­ту;
Өң­деу үшін ре­а­гент­тер­ді пай­да­ла­ну
және (био)мо­ни­тор­лар­ды, хи­ми­я­лық
мо­ни­то­ринг ас­пап­та­ры­на және
рет­теу құ­ры­л­ғы­ла­рын ор­на­ту;
Тем­пе­ра­ту­ра­ның кө­те­рі­луі
ке­зін­де­гі жүй­е­лер­дің тә­лі­мін
зер­де­леу;
Ті­рі ағ­за­лар­дың тү­су­ін шек­те­умен
уды алу;
Су ағын­да­ры­мен тө­гі­ле­тін су­дың
са­па­сын ба­қы­лау
Қол­да­ны­ста бар қон­дыр­ғы­лар, 1, 2, 7-тар-
мақ­ты алып
та­с­та­ған­да
жа­ңа қон­дыр-
ғы­лар үшін
си­яқ­ты
8.
Те­ңіз қай-
ра­ңын­да
пай­да­ла­ны-
ла­тын жы­лу
пай­да­ла­на-
тын қон-
дыр­ғы­лар
Ам­ми­ак­ты қол­да­ну­ды алып та­стау
3. Теңіз және континент мұнай газын өндіру
N
Опе­ра­ци­я­лар са­на­ты
Ең озық қол­же­тім­ді тех­но­ло­ги­я­лар
1
2
3
1.
Кон­ти­нент­тік
бұр­ғы­лау
Тұ­щы су сір­не­ле­рі негі­зін­де
бұр­ғы­лау ері­т­ін­ді­ле­рін жуу
жүй­е­ле­рі
Мұ­най негі­зін­де­гі бұр­ғы­лау
ері­т­ін­ді­ле­рін пай­да­ла­ну­ды;
олар­ды қай­та­ла­ма пай­да­ла­ну­мен
ди­зел­дік негіз­де­гі бұр­ғы­лау
ері­т­ін­ді­ле­рін пай­да­ла­ну­ды алып
та­стау
Бұр­ғы­лау ері­т­ін­ді­сі­нен сүзі­ліп
алын­ған су­ды қай­та­ла­ма
пай­да­ла­ну
Суль­фо­бак­те­ри­я­лар­мен бай­ы­ты­л­ған
ұң­ғы­ма­лар­дың азып-то­зуы­ның
ал­дын алу үшін кү­кірт су­те­гі
жұт­қы­шта­рын пай­да­ла­ну
Кор­ро­зия био­цид­те­рін,
ин­ги­би­тор­ла­рын қол­да­ну
Ши­кі мұ­най­ды ре­зер­ву­ар­лар­да
сақ­тау, сый­ым­ды­лы­ғы 1590 м 3
ре­зер­ву­ар­ла­рын­да жүз­бе
қақ­пақ­тың екін­ші (қо­сар­лан­ған)
іл­ме­гі бо­луы ти­іс­ті
Жа­ғар ал­дын­да кү­кірт су­тек­тен
және қыш­қыл га­з­дар
мер­кап­тан­да­ры­нан (кү­кірт
қо­с­па­ла­рын жа­ғу өнім­ді­лі­гі
са­ға­ты­на 1,8 кг астам
қон­дыр­ғы­лар­да) та­зар­ту
Кон­ден­сат шы­ға­рын­ды­ла­ры­ның
ал­дын алу үшін ала­у­лар­да
ба­ра­бан­дық се­па­ра­тор­лар­ды
пай­да­ла­ну
2.
Те­ң­із­дік бұр­ғы­лау
Бұр­ғы­лау ері­т­ін­ді­ле­рі және
тех­ни­ка­лық сұй­ық­тық­тар үшін
"нөл­дік тө­гін­ді­лер" қа­ғи­да­тын
қол­да­ну
Са­ни­тар­лық-тұр­мыстық сар­қын­ды
су­лар үшін мем­бран­дық
био­ре­ак­тор­ды қол­да­ну­мен
био­ло­ги­я­лық та­зар­ту­ды қол­да­ну
Қа­уіп­ті қал­дық­тар­ды жер
бе­т­ін­де­гі ке­шен­дер­ге та­сы­мал­дау. Бұр­ғы­лау
плат­фор­ма­ла­рын­да (баржа­лар­да)
және кө­мек­ші ке­ме­лер­де
қал­дық­тар­ды жи­нау және өң­деу
(ұса­ту және пре­стеу) үшін
ти­іс­ті құ­рал­дар мен
жаб­дық­тар­дың неме­се қо­қы­сты
жа­ғу үшін жаб­дық­тар­дың бар
бо­луы
4. Мұнайды, мұнай өнімдерін және көмірсутектік газдарды өндеу және сақтау
N
Опе­ра-
ци­я­лар
са­на­ты
Қор­ша­ған ор­та­ға
эмис­сия-
лар­дың
тү­рі
Ең озық қол­же­тім­ді
тех­но­ло­ги­я­лар
Қо­сым­ша
көр­сет­кіш-
тер және
ес­керт­пе-
лер
1
2
3
4
5
1.
Мұ­най-
ды өң-
деу
1)
Ат­мо­сфе-
ра­ға шы-
ға­рын­ды-
лар
Отын ре­т­ін­де мұ­най хи­ми­я­сы өн­ді-
рі­сі­нің қал­дық га­зын пай­да­ла­ну,
мұ­най өң­деу өн­ді­рі­сі­нің энер­гия-
да­ғы қал­ған қа­жет­ті­лік­те­рін сұй­ық
отын есе­бі­нен қа­на­ғат­тан­ды­ру
2)
Су­дың ла­ста­нуы
Ла­стан­ған, аз ла­стан­ған және
ла­стан­ба­ған су ағын­да­рын бө­лу
әді­сте­рін және тә­сіл­де­рін қол­да­ну
жол­дар­мен су­дың ла­ста­нуын
тө­мен­де­ту
3)
То­пы­рақ-
ты және
жер асты
су­лар­ды
қор­ғау
Ағып ке­ту­лер­ді анық­тау үшін
ас­пап­тар, ыдыс­тар­дың екі қа­бат­ты
тү­бі, әле­ует­ті тө­гі­лу­лер
орын­да­ры­ның сүзу­ге қар­сы
жа­бын­ды­ла­ры
2.
Тех­ни-
ка­лық
опе­ра-
ци­я­лар
Ал­кил­деу үде­рі­сін­де фтор­лы
су­те­гі­нің тұ­рақ­ты шы­ға­рын­ды­ла­рын
тө­мен­де­ту
Өң­дел­ген кү­кірт қыш­қы­лын
ми­ни­мал­дау және ре­ге­не­ра­ци­я­лау
Еріт­кіш­ті ре­ге­не­ра­ци­я­лау (ұш­қыш
еріт­кіш­тер­ді ре­ку­пе­ра­ци­я­лау),
де­ас­фальт­тау ке­зін­де­гі,
экс­трак­ция қон­дыр­ғы­ла­рын­да­ғы және
де­па­ра­фин­деу қон­дыр­ғы­ла­рын­да­ғы
үш әре­кет­ті бу­лан­ды­ру жүй­е­сі
N-ме­тил­пир­ро­ли­дон­ды (NМР) хош
иісті экс­тракт­тар­да еріт­кіш
ре­т­ін­де пай­да­ла­ну
Ши­кі мұ­най ағын­да­рын соң­ғы
та­зар­ту үшін гид­ро өң­де­уді және
ба­ла­у­ы­зда­уды пай­да­ла­ну
Өр­шіт­кі­лік кре­кинг­те СО және NОх
бай­ла­ны­сты шы­ға­рын­ды­лар­ды
тө­мен­де­ту
Газ энер­ги­я­сын ре­ге­не­ра­ци­я­лау,
қа­зан­дық­тар­ды бө­лі­не­тін
га­з­дар­мен қы­зды­ру жо­лы­мен
энер­ги­я­ны үнем­деу
Қат­ты бөл­шек­тер­дің
шы­ға­рын­ды­ла­рын 10-40 мг/м 3 дей­ін
тө­мен­де­ту
Азот то­тық­та­ры­ның шы­ға­рын­ды­ла­рын
60-70%-ға және кү­кірт то­тық­та­рын
95-99%-ға тө­мен­де­ту
Кокс­теу үде­рі­сін­де: жы­лу­ды
ре­ку­пе­ра­ци­я­лау, флек­си­ко­кинг
Көп са­ты­лы тұ­щы­ла­ғыш
Су­те­гін тұ­ты­ну үде­рі­сте­рі үшін
гид­ро­кре­кинг­ке ар­нал­ған
қон­дыр­ғы­лар­ды пай­да­ла­ну
Су­те­гін өн­ді­ру үшін: кө­мір қыш­қыл
га­зы­ның кө­мір­те­гі қос то­тығ­ы­на
ай­на­луы үшін булық ре­фор­минг
қон­дыр­ғы­сы­ның тү­т­ін­дік га­зы­ның
жы­луын пай­да­ла­ну­ды және еріт­кіш
пен кон­вер­тер­дің жұт­қы­шы­ның
жы­луын бі­рік­ті­ру­ді қо­са, жа­ға
за­уыт­тар үшін га­з­бен қы­зды­ру
ке­зін­де­гі булық ре­фор­минг
тех­но­ло­ги­я­сы;
ауыр ди­зель оты­нын және кок­сты
га­з­дан­ды­ру үде­рі­сте­рі­нен су­те­гін
қал­пы­на кел­ті­ру;
су­те­гі өн­ді­рі­сін­де жы­лу­ды
бі­рік­ті­ру схе­ма­ла­рын қол­да­ну;
үр­леу га­зын мұ­най өң­деу за­уы­ты ше­гін­де отын ре­т­ін­де пай­да­ла­ну
Изо­мер­леу үшін:
құ­ра­мын­да хлор бар же­дел­дет­кіш;
өр­шіт­кі­лік жүй­е­лер
Га­з­ды та­зар­ту
жо­лы­мен
< 1 мг/м 3
дең­гей­іне
дей­ін,
су­ға жі­бе-
ру­лер­де
20-40
ч/мил­ли­он
дең­гей­іне
дей­ін.
СО 50-100 мг/м 3 дей­ін, ал
NОх шы­ға-
рын­ды­ла­ры
үшін -
100-300
мг/м 3
дей­ін
3.
Та­би­ғи
га­з­ды
өң­деу
1)
Ат­мо­сфе-
ра­ға шы-
ға­рын­ды-
лар,
жер­лер­ді
қор­ғау
Отын ре­т­ін­де құ­ра­мын­да H 2 S 5 мг/м 3 кем емес га­з­ды пай­да­ла­ну
4.
Тех­но-
ло­гия-
лық
опе­ра-
ци­я­лар
По­ли­мер­леу үшін:
өр­шіт­кі­ні тұ­ты­ну­ды оң­тай­лан­ды­ру;
фос­фор қыш­қы­лын (өр­шіт­кі) мұ­най
өң­деу өн­ді­рі­сі ше­гін­де, мы­сал­ға
био­ло­ги­я­лық та­зар­ту қон­дыр­ғы-
ла­рын­да қай­та­ла­ма пай­да­ла­ну
Ал­ғаш­қы ажы­ра­ту үшін:
ал­ғаш­қы та­зар­ту және ва­ку­ум­дық
қон­дыр­ғы­ның неме­се мұ­най өң­деу
за­уы­ты­ның бас­қа қон­дыр­ғы­ла­ры­ның
ара­сын­да жы­лу­ды бі­рік­ті­ру­ді
кө­те­ру;
ши­кі мұ­най­ды ал­дын ала қы­зды­ру
же­лі­сін­де энер­ги­я­ны оң­тай­лан­ды­ру әді­сін қол­да­ну;
ши­кі мұ­най­дың рек­ти­фи­ка­ци­я­лық
ба­ға­на­сы­ның ай­на­луын арт­ты­ру;
май­лық жы­лыт­қыш кө­ме­гі­мен
бүй­ір­лік бу­лан­ды­ру ба­ға­на­ла­рын
қай­та­ла­ма қай­на­ту бу­мен
ажы­ра­ту­дан ба­сы­мы­рақ.
Өнім­дер­ді та­зар­ту үшін:
жа­ңа за­уыт­тар үшін өр­шіт­кі­лік
де­па­ра­фин­де­уді пай­да­ла­ну;
ащы сі­л­ті­нің шо­ғыр­лан­ған
ері­т­ін­ді­сін қол­да­ну­ды ми­ни­мал­дау
және пай­да­ла­ны­л­ған сі­л­ті­лі
ері­т­ін­ді­лер­ді пай­да­ла­ну­ды
мак­си­мал­дау мақ­са­тын­да сі­л­ті­лі
ері­т­ін­ді­лер­ді пай­да­ла­ну­дың
ти­ім­ді жүй­е­сін құ­ру.
Пай­да­ла­ны­луы мүм­кін тех­но­ло­ги­я­лар:
ре­цир­ку­ля­ция ке­зін­де күй­дір­гіш
со­да кас­кад­та­ла­ды және
пай­да­ла­ны­л­ған сі­л­ті­лі
ері­т­ін­ді­лер­ді ажы­ра­ту­дан
кей­ін қай­та­ла­ма пай­да­ла­ну;
ыды­ра­ту ке­зін­де тұ­щы­ла­ғы­штар­ға
(бұл тех­но­ло­гия кок­стың тү­зі­лу­ін
кү­шей­те ала­ды, мы­сал­ға
висбре­кер­лер­де) бүр­ку неме­се
жо­ға­ры ОХТ (от­те­гі­ні хи­ми­я­лық
тұ­ты­ну) ке­зін­де (мы­сал­ға, > 100
г/л) қал­ған пай­да­ла­ны­л­ған
сі­л­ті­лі ері­т­ін­ді­ні күл­деу
қол­да­ны­ла­ды;
та­зар­ту үде­рі­сі­нен пай­да­ла­ны­л­ған
га­з­ды жа­ғу (иістер­ді жа­ғу
бағ­дар­ла­ма­сы­ның бө­лі­гі ре­т­ін­де)
5.
Мұ­най өң­деу өнім-
де­рін
сақ­тау
және
та­сы-
мал­дау
Жүз­гіш қақ­пақ­ты ре­зер­ву­ар­лар­да
жо­ға­ры ти­ім­ді тығ­ы­здан­дыр­ғы­штар­ды
пай­да­ла­ну
Ти­еу/тү­сі­ру үде­рі­сте­рі ке­зін­де
бу­ды тең­гер­ме­леу және бак­тар­ды
ке­рі дре­на­ж­дау
Ста­ци­о­нар­лық пай­да­ла­ну ке­зін­де
және ти­еу-тү­сі­ру жұ­мыста­ры
уа­қы­тын­да ре­зер­ву­ар­лар­да­ғы,
кө­лік құ­рал­да­рын­да­ғы бу­ды
қал­пы­на кел­ті­ру (ұш­қыш емес
өнім­дер үшін қол­да­ну­ға бол­май­ды)
Шланг­тар үшін өзін­ше бас­қа­ры­ла­тын
қо­су муф­та­ла­ры
Ыдыс­тар­дың то­лып ке­ту­і­нің ал­дын
алу үшін ас­пап­тар
Ре­зер­ву­ар­лар­дың өл­ше­уіш жүй­е­сіне
тәу­ел­сіз жұ­мыс іс­тей­тін дең­гей­дің
ава­ри­я­лық дат­чик­те­рін ор­на­ту
5. Қара металлургия
N№
Опе­ра­ция-
лар са­на­ты
Ең озық қол­же­тім­ді тех­но­ло­ги­я­лар
Қо­сым­ша
көр­сет­кіш­тер
1
2
3
4
1.
Ыстық және сал­қын штамп­тау
1)
Ши­кі­затты
және кө­мек­ші
ма­те­ри­ал­дар­ды
сақ­тау және
жұ­мыс іс­теу
Ар­на­у­лы әді­стер­ді, мы­сал­ға
қор­ғау шұң­қыр­ла­рын және
дре­на­ж­ды пай­да­ла­ну мен
тө­гі­лу­лер мен ағып ке­ту­лер­ді
жи­нау
Май­ды ла­стан­ған дре­наж суы­нан
бө­лу және қал­пы­на кел­ті­рі­л­ген
май­ды қай­та­ла­ма пай­да­ла­ну
Ай­ы­ры­л­ған су­ды су та­зар­ту
құ­ры­лы­сын­да өң­деу
2)
Ма­ши­на­лық та­зар­ту
Ма­ши­на­мен та­зар­ту ке­зін­де
қор­шау және ма­та сүз­гі­лер­дің
кө­ме­гі­мен шаң дең­гей­ін
тө­мен­де­ту
Тү­тін­нің жо­ға­ры ылғал­ды­лы­ғы­на
бай­ла­ны­сты ма­та сүз­гі­лер
қол­да­ны­ла ал­май­тын жер­лер­де
электр ста­ти­ка­лық сүз­гі­лер
От­пен та­зар­ту ке­зін­де
тү­зі­ле­тін қа­быр­шақ­ты/ұсақ
жоң­қа­ны бө­лек жи­нау
3)
Қыр­нап өң­деу
Ма­ши­на­мен қыр­нау үшін қор­шау
және қол­мен қыр­на­лау үшін
қор­ға­ныш қақ­пақ­та­ры­мен
жаб­дық­тал­ған ка­би­на­ны бө­лу
және ма­та сүз­гі­лер­дің
кө­ме­гі­мен шаң­ды азай­ту
4)
Рек­ти­фи­ка­ция-
лау үде­рі­сте­рі
Рек­ти­фи­ка­ци­я­ның (қат­ты заттар-
дың бө­лі­нуі) бар­лық үде­рі­сте-
рі­нен су­ды та­зар­ту және
қай­та­ла­ма пай­да­ла­ну
Қа­быр­шақ­ты, жоң­қа­ны және шаң­ды
іш­кі кә­де­ге жа­ра­ту неме­се
кә­де­ге жа­ра­ту­ға са­ту
5)
Қай­та­ла­ма
қы­зды­ру және
тер­ми­ка­лық
өң­деу пеш­те­рі
Пеш­тің құ­ры­лы­мы­на неме­се
пай­да­ла­ну мен тех­ни­ка­лық
қыз­мет көр­се­ту­ге жат­қы­зы­ла­тын
жал­пы ша­ра­лар
Же­дел неме­се құ­ра­с­ты­рулық
құ­рал­дар­мен ти­еу уа­қы­тын­да
ауа­ның ар­тық­шы­лы­ғын және
жы­лу­ды жо­ғал­ту­ды тө­мен­де­ту
Мы­на­лар үшін жа­ну жағ­дай­ла­рын
оң­тай­лан­ды­ру үшін пеш­тер үшін
отын­ды таң­дау және
ав­то­мат­та­уды/бас­қа­ру­ды қол­да­ну
- та­би­ғи газ;
- бар­лық га­з­дар және газ
қо­с­па­ла­ры;
- мұ­най оты­ны (< 1 % S)
Қа­зан­дық­ты қы­зды­ру неме­се су­ар­ма­лы сал­қын­да­ту­ды үшін ре­ге­не­ра­тив­тік ре­ку­пе­ра­тив­тік жүй­е­лер­де ти­ел­ген ши­кі­затты ал­дын ала қы­зды­ру үшін пай­да­лан­ған га­з­дың жы­луын пай­да­ла­ну
NОх құ­ра­мын жа­ға­тын
жа­нар­ғы­лар­дың екін­ші буы­ны
SО 2 дең­гей-
ле­рі:
<100мг/м 3 ,
< 400 мг/м 3 ,
1700мг/м 3 дей­ін.
Энер­ги­я­ны
үнем­деу
25-50% және
NОх шо­ғыр­ла­ну-
ын 50%-ға
дей­ін тө­мен­де-
ту
NОх шо­ғыр-
ла­нуын 65 %-ға
дей­ін тө­мен­де­ту
6)
Та­за же­лі
Со­дан кей­ін та­зар­ту­мен су­ды
ша­шу, бұл кез­де қат­ты
бөл­шек­тер (те­мір то­тық­та­ры)
бө­лі­не­ді және те­мір­ді кә­де­ге
жа­ра­ту үшін жи­на­ла­ды
Ауа­ны ма­та сүз­гі­лер­мен
та­зар­ту­мен және жи­нал­ған
шаң­ды кә­де­ге жа­ра­ту­мен со­ру
жүй­е­ле­рі
7)
Тү­зе­ту және
дәне­кер­леу
Со­ра­тын қақ­пақ­тар және ма­та
сүз­гі­лер­мен со­дан кей­ін­гі
та­зар­ту
8)
Құ­ра­мын­да ұсақ жоң­қа және май бар
тех­но­ло­ги­я­лық
су­ды та­зар­ту
Ре­ци­ку­ля­ция ко­эф­фи­ци­ен­ті 95 %
< жа­бық тех­но­ло­ги­я­лық цик­л­дер
Та­зар­ту әді­сте­рін оң­тай­лы
үй­ле­су­ді пай­да­ла­ну жо­лы­мен
шы­ға­рын­ды­лар­ды тө­мен­де­ту
С3 < 20 мг/л
Май:< 5 мг/л
Ғе: <10 мг/л
Сr бар­лы­ғы:
< 0.2 мг/л
Ni: < 0.2 мг/л
Zn: < 2 мг/л
9)
Кө­мір­су­тек­ті
ла­ста­ну­дың
ал­дын алу
Май­ды тұ­ты­ну­ды 50-70%-ға тө­мен­де­ту
Май­ды
тұ­ты­ну­дың
50-70%-ға
тө­мен­де­уі
2.
Сал­қын про­кат
1)
Орам­дар­ды жа­зып ашу
Сулық пер­де­лер, ма­та
сүз­гі­лер­мен және шаң­ды кә­де­ге
жа­ра­ту­мен со­ру жүй­е­сі
2)
Улау
Қыш­қыл­ды тұ­ты­ну­ды тө­мен­де­ту
жө­нін­де­гі ша­ра­лар:
дұ­рыс сақ­тау жо­лы­мен бо­лат
кор­ро­зи­я­сы­ның ал­дын алу,
бо­лат­ты ал­ғаш­қы ме­ха­ни­ка­лық
та­зар­ту,
ула­удың ти­ім­ді әді­сте­рін
пай­да­ла­ну (бүр­ку, тур­бу­лент­ті
улау),
пай­да­ла­ну мер­зі­мі ішін­де улау
ван­на­ла­рын ме­ха­ни­ка­лық сү­зу
және ре­цир­ку­ля­ция,
ван­на­ны қал­пы­на кел­ті­ру үшін
ион­дық ал­ма­су неме­се электр
диа­лиз
Қал­пы­на кел­ті­рі­л­ген қыш­қыл­ды
ре­цир­ку­ля­ци­я­ла­у­мен қыш­қыл­ды
газ фа­за­лық әдіспен
ре­ге­не­ра­ци­я­лау жо­лы­мен неме­се
қай­нап жа­тқан қа­бат­та (неме­се
эк­ви­ва­лент­тік үде­ріс)
пай­да­ла­ны­л­ған НСl қай­та­ла­ма
пай­да­ла­ну
То­лық жа­бы­л­ған жаб­дық неме­се
қақ­пақ­тар­мен және со­ру­дан
кей­ін ауа­ны та­зар­ту­мен
жаб­дық­тал­ған жаб­дық­тар
Бос кү­кірт қыш­қы­лын
кри­стал­да­ну­мен қал­пы­на
кел­ті­ру; ре­ге­не­ра­ци­я­лық
қон­дыр­ғы үшін ауа­ны та­зар­ту
құ­ры­л­ғы­ла­ры
Қыш­қыл қо­с­па­ла­рын ер­кін
(ион­дық ал­ма­су­дың неме­се электр диа­л­из­дің бүй­ір­лік фрак­ци­я­сы әді­сі­мен) кә­де­ге жа­ра­ту неме­се қыш­қыл­ды мы­на әді­стер­мен ре­ге­не­ра­ци­я­лау:
газ фа­за­лық әдіспен;
неме­се бу­лан­ды­ру­мен
Н 2 О 2 , кар­ба­мид, және с.с.
кө­ме­гі­мен та­зар­ту неме­се
та­зар­ту ван­на­сы­на неме­се
ИКВ-ға Н 2 О 2 неме­се кар­ба­мид
қо­су­мен NOх ба­су
Ба­ла­ма: азот­ты қыш­қыл­сыз
ула­уды пай­да­ла­ну плюс жа­бық
жаб­дық неме­се қақ­пақ­тар­мен
және со­ру­дан кей­ін ауа­ны
та­зар­ту­мен жаб­дық­тал­ған
жаб­дық­тар
Жы­лу ал­ма­стыр­ғыш кө­ме­гі­мен
ті­ке­лей емес қы­зды­ру­мен
қыш­қыл­ды қы­зды­ру
Шаң 20-50
мг/м 3 ,
НСl 2-30 мг/м 3 ,
SO 2 50-100
мг/м 3 ,
СО 150 мг/м 3 ,
СO 2 180000
мг/м 3 :
NO 2 300-370
мг/м 3
Шаң 10-20
мг/м 3
НСl 2-30
мг/м 3 .
Н 2 SO 4
5-10 мг/м 3
SO 2 8-20
мг/м 3
Шаң <10 мг/м 3
НF < 2 мг/м 3 NO 2 < 200мг/м 3
HF<2мг/м 3
NO 2 <100мг/м 3
Бар­лы­ғы
үшін: NOх
200-650 мг/м 3
НF 2-7мг/м 3
3)
Сар­қын­ды су­ды
ба­рын­ша азай­ту
Құй­ы­лы­сты іш­кі кә­де­ге жа­ра­ту­мен кас­кад­тық жуу жүй­е­сі
(мы­сал­ға, улау ван­на­ла­рын­да
неме­се жуу ке­зін­де)
"Қыш­қыл-жу­ғы­шты улау/ре­ге­не­ра­ци­я­лау" жүй­е­сін
мұ­қи­ят жөн­ге кел­ті­ру және
бас­қа­ру
4)
Сар­қын­ды су­ды
та­зар­ту
Бей­та­рап­тау, фло­ку­ля­ция және с.с. жо­лы­мен та­зар­ту, мұн­да жүй­е­ден қыш­қыл су­ды шы­ға­ру­дан ке­ту мүм­кін емес ("Сар­қын­ды су­лар­ды та­зар­ту" бө­лі­мін қа­ра)
Са­лым­ды заттар
(С3) < 20мг/л
Май: < 5мг/л
Ғе: < 10 мг/л 1
Сr: < 0.2мг/л
Ni: < 0.2мг/л 2
Zn: < 2 мг/л
5)
Эмуль­си­я­лар
Гер­ме­ти­за­ци­я­ны, құ­быр­лар­ды және т.б. уақ­ты­лы тек­се­ру
жо­лы­мен ла­ста­ну­лар­дың ал­дын
алу, ағып ке­ту­лер­ді есеп­теу
Эмуль­си­я­лар­дың са­па­сын тұ­рақ­ты
ба­қы­лау
Қол­да­ну мер­зі­мін арт­ты­ру үшін
эмуль­си­я­лар­ды та­зар­ту және
қай­та­ла­ма пай­да­ла­ну жо­лы­мен
эмуль­си­я­ның цир­ку­ля­ци­я­сын
қол­дау
Май­дың құ­ра­мын азай­ту үшін
пай­да­ла­ны­л­ған эмуль­си­я­ны
та­зар­ту, мы­сал­ға, уль­т­ра сү­зу
неме­се элек­тро­лит­тік бө­лу
жо­лы­мен
6)
Про­кат және
жұм­сар­ту
Ла­стан­ған ауа­ны тұ­ман
аула­ғы­штар кө­ме­гі­мен
та­зар­ту­мен со­ру жүй­е­сі
Кө­мір­су­тек­тер: 5-15 мг/м 3
7)
Май­сыздан­ды­ру
Май­сыздан­ды­ру ері­т­ін­ді­сін
та­зар­ту және қай­та­ла­ма
пай­да­ла­ну жо­лы­мен май­сыздан­ды-
ру­дың тоқ­та­у­сыз үде­рі­сі
Та­зар­ту­дың қо­лай­лы ша­ра­ла­ры -
ме­ха­ни­ка­лық әді­стер және мем-
бра­на­лық сү­зу
Май­дың құ­ра­мын тө­мен­де­ту үшін
элек­тро­лит­тік бө­лу неме­се
уль­т­ра сү­зу жо­лы­мен
пай­да­ла­ны­л­ған май­сыздан­ды­ру
ері­т­ін­ді­сін та­зар­ту, бө­лін­ген
май­лық фрак­ци­я­ны қай­та­ла­ма
пай­да­ла­ну, бө­лін­ген су­ды
тө­гу­ге дей­ін та­зар­ту
(бей­та­рап­тау және т.б.)
Тү­т­ін­ді (бу­ла­ну­лар­ды)
май­сыздан­ды­ру және та­зар­ту
үшін со­ру жүй­е­сі
8)
Күй­ді­ру­ге
ар­нал­ған
пеш­тер
Тоқ­та­у­сыз жұ­мыс іс­тей­тін
пеш­тер үшін NОх шо­ғыр­ла­нуын
тө­мен­де­тін жа­нар­ғы­лар­ды
қол­да­ну
Ре­ге­не­ра­тив­тік және
ре­ку­пе­ра­тив­тік жа­нар­ғы­лар­ды
пай­да­лан­ған кез­де жа­ну үшін
ауа­ны ал­дын ала қы­зды­ру
Ших­та­ны бө­лін­ген га­з­бен ал­дын
ала қы­зды­ру
Ауа­ны ал­дын
ала қы­здыр­май
NОх-250-400
мг/м 3 ,
3 % О 2 .
NОх үшін жа­ғу
нор­ма­сы 60 %
(және СО үшін
87 %)
9)
Жет­кі­зу/
май­лан­ды­ру
Со­зу қақ­пақ­та­ры және тұ­ман аула­ғы­штар және/неме­се электр ста­ти­сти­ка­лық сүз­гі­лер
Электр ста­ти­сти­ка­лық май­лау
10)
Тү­зе­ту және дәне­кер­леу
Со­ру қақ­пақ­та­ры және ауа­ны со­дан кей­ін ма­та сүз­гі­лер­мен та­зар­ту
Шаң: < 5-20 мг/м 3
11)
Сал­қын­да­ту
(ма­ши­на­лар
және т.б.)
Жа­бық цик­л­де жұ­мыс іс­тей­тін
су­ды сал­қын­да­ту­дың бө­лек
жүй­е­ле­рі
3.
Сым­ды со­зу
1)
Ван­на­да улау
Та­зар­ту ван­на­сы­ның па­ра­метр­ле­рін қа­таң ба­қы­лау:
тем­пе­ра­ту­ра және шо­ғыр­ла­ну
Бу­дың жо­ға­ры эмис­си­я­ла­ры,
мы­са­лы жы­лы­ту­мен және жо­ға­ры
шо­ғыр­ла­нуы­мен тұз қыш­қы­лы бар
улау ван­на­ла­ры үшін жа­ңа және
бар қон­дыр­ғы­лар­да бүй­ір­лік
со­ру­ды ор­на­ту, со­ры­л­ған ауа­ны
та­зар­ту
НСl: 20 мг/м 3
2)
Улау
Кас­кад­тық улау (өн­дір­гіш­тік >
15 000 тон­на со­зба­сын жы­лы­на)
неме­се
Бос қыш­қыл фрак­ци­я­сын
қал­пы­на кел­ті­ру және улау
қон­дыр­ғы­сын­да қай­та­ла­ма
пай­да­ла­ну
Пай­да­ла­ны­л­ған қыш­қыл­ды сырт­қы
қал­пы­на кел­ті­ру
Пай­да­ла­ны­л­ған қыш­қыл­ды
қай­та­ла­ма екін­ші­лік ши­кі­зат
ре­т­ін­де пай­да­ла­ну
Қа­быр­шақ­ты қыш­қыл­сыз жою,
мы­сал­ға, са­па­ға сәй­кест­ік
жағ­дай­ын­да бөл­шек­теп
шап­шып та­зар­ту кө­ме­гі­мен
Ке­рі ағы­спен кас­кад­тық шаю
3)
Құр­ғақ со­зу
Со­зу жыл­дамды­ғы > 4 м/с со­зу
ма­ши­на­ла­рын қор­шау (және, егер
қа­жет бол­са, экран­ды сүз­гі­ге
қо­су)
4)
Дым­қыл со­зу
Со­зу­дың май­лау май­ын та­зар­ту
және қай­та­ла­ма пай­да­ла­ну
Май­дың құ­ра­мын тө­мен­де­ту
және/неме­се қал­дық­тар кө­ле­мін
азай­ту үшін пай­да­ла­ны­л­ған
май­ла­уды та­зар­ту, мы­сал­ға,
элек­тро­лит­тік эмуль­си­я­ны
хи­ми­я­лық ыды­ра­ту неме­се уль­т­ра
сү­зу жо­лы­мен
Пай­да­ла­ны­л­ған су­дың
фрак­ци­я­сын та­зар­ту
5)
Құр­ғақ және дым­қыл со­зу
Су­мен сал­қын­да­ту­дың жа­бық жүй­е­ле­рі
Су­мен сал­қын­да­ту­дың тік
аға­тын жүй­е­ле­рін пай­да­ла­ну­ды алып та­стау
6)
Күй­ді­ру пеш­те­рі
Қор­ға­ныс өнім­ді­лік га­зын жа­ғу
Сым­ды тұ­рақ­ты күй­ді­ру:
Күй­ді­ру үде­рі­сін ұтым­ды
ұй­ым­да­сты­ру және бас­қа­ру
ша­ра­ла­ры
Құ­ра­мын­да Рb бар қал­дық­тар­ды
жаң­быр мен қар­дан қор­ғау­мен
сақ­тау
Құ­ра­мын­да Рb бар қал­дық­тар­ды
тү­сті ме­тал­лур­ги­яда пай­да­ла­ну
үшін өң­деу
Шы­нық­ты ван­на­ла­ры жұ­мысы­ның
тұй­ық схе­ма­сы
Рb < 5 мг/м 3 , СО <100мг/м 3 ТОС <50мг/м 3
4.
Қо­ры­тынды­ға үзі­ліс­сіз ыстық ба­ты­ру
1)
Май­сыздан­ды­ру
Кас­кад­тық май­сыздан­ды­ру
Май­сыздан­ды­ра­тын ері­т­ін­ді­лер­ді
та­зар­ту және жа­ғу;
та­зар­ту­дың қа­жет­ті ша­ра­ла­ры -
ме­ха­ни­ка­лық әді­стер және
мем­бра­на­лық сү­зу
Май құ­ра­мы­ның азай­ту үшін
пай­да­ла­ны­л­ған май­сыздан­дыр­ғыш
ері­т­ін­ді­сін эмуль­си­я­ның
элек­тро­лит­тік ыды­ра­уы­ның
неме­се уль­т­ра сү­зу кө­ме­гі­мен
өң­деу;
Бө­лін­ген май фрак­ци­я­сын
қай­та­ла­ма пай­да­ла­ну;
бө­лін­ген су фрак­ци­я­сын өң­деу
(бей­та­рап­тау және т.б.)
Ла­стан­ған ауа­сы бар жа­бық
ре­зер­ву­ар­лар және оны
скруб­бер­мен неме­се тұ­ман
аула­ғы­шпен та­зар­ту
Элек­тро­лит­ті әке­ту­ді тө­мен­де­ту
үшін сығ­ы­ла­тын бі­лік­ше­лер­ді
пай­да­ла­ну
2)
Жы­лулық өң­деу
пеш­те­рі
NOх құ­ра­мын тө­мен­де­те­тін
жа­нар­ғы­лар
Ре­ге­не­ра­тив­тік және
ре­ку­пе­ра­тив­тік жа­нар­ғы­лар­мен
ауа­ны ал­дын ала қы­зды­ру
Жо­лақ­ты ал­дын ала қы­зды­ру
Жы­лу­ды қал­пы­на кел­ті­ру үшін
пай­да­ла­ны­л­ған га­з­ды
пай­да­ла­ну­мен бу­ды өн­ді­ру
Ауа­ны ал­дын ала қы­зды­ру­сыз
NОх - 250-400 мг/м 3 (3%O 2 );
СО 100-200 мг/м 3
3)
Қо­ры­тынды­ға
ба­ты­ру­мен
қор­ға­ныс
жа­бын­ды­ны
жа­ғу
Цинк бар қал­дық­тар­дың, шлак­тың
және гарт­мы­ры­штың (цинк те­мір
қо­рыт­па­сы) бө­лек жи­нақ­та­луы
және тү­сті ме­тал­лур­ги­яда
пай­да­ла­ну­мен қай­та өң­деу
4)
Галь­ва­ни­ка­лық
күй­ді­ру
NOх құ­ра­мын тө­мен­де­те­тін жан­дыр­ғы­лар
Жа­ну­дың ре­ге­не­ра­тив­тік және
ре­ку­пе­ра­тив­тік жүй­е­ле­рі
Ауа­ны ал­дын
ала қы­зды­ру­сыз
NOх - 250-400
мг/м 3 (3% О 2 )
5)
Май­лау
Жо­лақ­тар­ды май­лау үшін ма­ши­на­лар­ды қор­шау
Электр ста­ти­сти­ка­лық май­лау
6)
Фос­фат­тау және бел­сен-
сіз­ден­ді­ру/
хром­дау
Тех­но­ло­ги­я­лық ван­на­лар­ды қор­шау
Фос­фат­тау үшін ері­т­ін­ді­ні
та­зар­ту және қай­та­ла­ма
пай­да­ла­ну
Бел­сен­сіз­ден­ді­ру үшін
ері­т­ін­ді­ні та­зар­ту және
қай­та­ла­ма пай­да­ла­ну
Сығ­ы­ла­тын бі­лік­ше­ні пай­да­ла­ну
Сар­қын­ды су­лар­ды та­зар­ту үшін
қон­дыр­ғы­да жат­тық­ты­ру
кле­т­ін­де/шы­нық­ты­ру­да жұм­сар­ту
ері­т­ін­ді­сін жи­нақ­тау
7)
Сар­қын­ды су
Тұн­ды­ру­ды, сүзу­ді және/неме­се
фло­та­ци­я­ла­уды/шө­гу­ді/іріт­кі-
ле­уді үй­ле­сті­ру­мен пай­да­ла­ныл-
ған су­ды та­зар­ту
Су­ды тұ­рақ­ты та­зар­ту­дың
қол­да­ны­ста бар қон­дыр­ғы­ла­ры
(олар­да Zn<4 мг/л қол
жет­кі­зі­ле­тін бі­ре­гей­лер)
С3 < 2мг/л
Ғе < 10 мг/л
Zn < 2 мг/л
Ni < 0.2 мг/л
Cr < 0.2 мг/л
Pb < 0.5 мг/л
Sn < 2 мг/л
5.
Жай­ма­лар­ды алит­теу (алю­мин­деу)
1)
Улау
Жа­бық ван­на­лар және су­мен су­а­ру­мен скруб­бер­ді же­дел­де­ту, улау үшін скруб­бер­ден және ван­на­дан сар­қын­ды су­ды та­зар­ту
HCl < 30 мг/м 3
2)
Ни­кель­ді жа­бын­ды
Жа­бық үде­ріс, су­мен су­а­ру­мен
скруб­бер­ді жел­де­ту
3)
Қо­ры­тынды­ға ба­ты­ру­мен
жа­бын­ды­ны
жа­ғу
Жа­бын­ды қа­лыңды­ғын ба­қы­лау
үшін әуе пы­шақ­тар
4)
Май­лау
Электр ста­ти­ка­лық май­лау
ма­ши­на­ла­ры
6.
Сым­ды жа­бу
1)
Улау
Қор­шал­ған жаб­дық неме­се
ша­тыр­лар­мен және со­ры­ла­тын
ауа­ны та­зар­ту­мен жаб­дық­тал­ған
жаб­дық­тар
Бір же­лі­нің өн­дір­гіш­ті­гі
жы­лы­на 15 000 тон­на­дан астам
жа­ңа қон­дыр­ғы­лар­да кас­кад­тық
улау
Бос қыш­қыл фрак­ци­я­сын қал­пы­на
кел­ті­ру
Бар­лық қон­дыр­ғы­лар үшін
пай­да­ла­ны­л­ған қыш­қыл­ды сырт­қы
қал­пы­на кел­ті­ру
Пай­да­ла­ны­л­ған қыш­қыл­ды
екін­ші­лік ши­кі­зат ре­т­ін­де
қай­та­ла­ма пай­да­ла­ну
HCl - 2-30 мг/м 3
2)
Су­ды тұ­ты­ну
Кас­кад­тық шаю, жа­ңа және
бар­лық ірі қон­дыр­ғы­лар­да су­ды
тұ­ты­ну­ды тө­мен­де­ту үшін бас­қа
әді­стер­мен үй­ле­сті­ру мүм­кін
(> 15 000 тон­на жы­лы­на)
3)
Сар­қын­ды су
Фи­зи­ка­лық-хи­ми­я­лық өң­деу
жол­мен сар­қын­ды су­ды та­зар­ту
(бей­та­рап­тау, фло­ку­ля­ци­я­лау
және т.б.)
С3 < 20мг/л
Ғе: < 10мг/л
Zn: < 2мг/л
Ni: < 0.2мг/л
Сr < 0.2 мг/л
Рb: < 0.5мг/л
Sn: < 2мг/л
4)
Қож­да­ма­лау
Те­мір­ді та­сы­мал­да­уды
тө­мен­де­ту­ге және ван­на­лар­ды
ұста­у­ға ба­ғыт­тал­ған өн­ді­рі­сті
ұтым­ды ұй­ым­да­сты­ру және
үде­рі­сті бас­қа­ру
Шлак­ты ван­на­лар­ды жер­гі­лік­ті
қал­пы­на кел­ті­ру (те­мір­дің
бүй­ір­лік фрак­ци­я­сын алып
та­стау)
Қож­да­ма­ның пай­да­ла­ны­л­ған
ері­т­ін­ді­сін сырт­қы қай­та
кә­де­ге жа­ра­ту
7.
Цинк­теу (галь­ва­ни­за­ци­я­лау)
1)
Май­сыздан­ды­ру
Егер бөл­шек­тер май­дан то­лық
бос бол­ма­са, май­сыздан­ды­ру
тә­сіл­де­рін анық­тау
Ти­ім­ді­лік­ті арт­ты­ру үшін
ван­на­ны оң­тай­лы, мы­сал­ға
ара­ла­сты­ру жо­лы­мен пай­да­ла­ну
Әре­ке­тін кө­те­ру үшін
май­сыздан­ды­ру ері­т­ін­ді­ле­рін
та­зар­ту (бет­кі қа­ба­тын алу,
цен­три­фу­га­лау және т.б.) және
қай­та цир­ку­ля­ция, май тұл­ба­сын
қай­та­ла­ма пай­да­ла­ну неме­се
бак­те­ри­я­лар­дың кө­ме­гі­мен
орын­да та­зар­ту­мен
(май­сыздан­ды­ру ері­т­ін­ді­сі­нен
май­лар­ды алып та­стау)
"био­ло­ги­я­лық май­сыздан­ды­ру"
2)
Улау + жа­бын­ды­ны хи­ми­я­лық ула­ту
"Ара­ла­сты­ры­л­ған"
сұй­ық­тық­тар­дан қал­пы­на кел­ті­ру
үде­рі­сі жү­зе­ге асы­рыл­ма­са,
(орын­да неме­се бөгде
ма­ман­дан­ды­ры­л­ған жет­кі­зу­ші­лер
ар­қы­лы) бө­лек улау және ула­ту
Пай­да­ла­ны­л­ған ула­ту
ері­т­ін­ді­сін пай­да­ла­ну (сырт­қы
неме­се іш­кі, мы­сал­ға,
қож­да­ма­ла­на­тын қо­с­па­ны қал­пы­на
кел­ті­ру үшін)
Қиы­сты­ры­л­ған улау және
хи­ми­я­лық ула­ту жағ­дай­ын­да
"ара­ла­сты­ры­л­ған"
сұй­ық­тық­тар­дан қа­си­ет­те­рі­нің
мән­де­рін қал­пы­на кел­ті­ру,
мы­сал­ға, қож­да­ма­лар­ды өн­ді­ру,
қыш­қыл­ды қал­пы­на кел­ті­ру және
галь­ва­ни­за­ци­яда қай­та­ла­ма
пай­да­ла­ну үшін неме­се бас­қа
бей­ор­га­ни­ка­лық хи­ми­кат­тар­ды
алу үшін пай­да­ла­ну
3)
Тұз
қыш­қы­лы­мен
улау
Пай­да­ла­ны­л­ған улау
ері­т­ін­ді­сі­нен бос қыш­қыл
фрак­ци­я­сын қал­пы­на кел­ті­ру
неме­се улау ері­т­ін­ді­сін сырт­қы
қал­пы­на кел­ті­ру
Қыш­қыл­дан мы­ры­шты алып та­стау
Қож­да­ма­лар­ды өн­ді­ру үшін
пай­да­ла­ны­л­ған улау ері­т­ін­ді­сін
пай­да­ла­ну
Бей­та­рап­тау үшін пай­да­ла­ны­л­ған
улау ері­т­ін­ді­сін пай­да­ла­ну­ды
алып та­стау
Эмуль­си­я­ны бө­лу үшін
пай­да­ла­ны­л­ған улау ері­т­ін­ді­сін
пай­да­ла­ну­ды алып та­стау
НСl - 2-30 мг/м 3
6. Түрлі-түсті металлургия
N№
Опе­ра­ци­я­лар
са­на­ты
Ең озық қол­же­тім­ді тех­но­ло­ги­я­лар
1
2
3
1.
Тех­но­ло­ги­я­лық опе­ра­ци­я­лар
Ма­та сүз­гі­сі, ыстық электр
ста­ти­ка­лық сүз­гі және цик­лон
Кө­мір сүз­гі­сі
Со­ңы­на дей­ін жа­ғу­шы (ди­ок­сид
үшін сал­қын­да­ту­ды қо­са ал­ған­да)
Су неме­се жар­ты­лай құр­ғақ скруб­бер
Алю­ми­ний то­тық­ты скруб­бер
Хлор­ды қал­пы­на кел­ті­ру
Оң­тай­лан­ды­ры­л­ған жа­ғу
Тө­мен NОх бар жа­нар­ғы
То­ты­ға­тын скруб­бер
Кү­кірт­ті ұстап алу және кә­де­ге
жа­ра­ту (SO 2 кон­вер­си­я­сы)
Сал­қын­дат­қыш, ЕР, әк/кө­мір­мен
ад­сорб­ция және ма­та сүз­гі­сі
Пеш­тер­ді неме­се бас­қа
тех­но­ло­ги­я­лық қон­дыр­ғы­лар­ды
гер­ме­ти­за­ци­я­лау
Тех­но­ло­ги­я­лық үде­рі­стер ара­сын­да
ма­те­ри­ал­дар­дың жы­л­жуын ми­ни­мум­ға
дей­ін тө­мен­де­ту
Бал­қы­ты­л­ған ме­тал­ды, штейн­ді
неме­се қо­қы­сты та­сы­мал­да­ған
неме­се шы­ғар­ған кез­де пай­да
бо­ла­тын тү­т­ін­ді жи­нау үшін со­ру
және шаң аулау жүй­е­сі
2.
Ме­тал­дар­дың
ері­т­ін­ді­ле­рін
хи­ми­я­лық
та­зар­ту
Мы­ры­шты/қор­ға­сын­ды та­зар­тқан
кез­де кү­ш­ән және сүр­ме­нің то­тығ­ын
пер­ман­га­нат­ты та­зар­ту
Шай­ыр­лар­ды күй­ді­ру, кон­ден­сат­тау
неме­се құр­ғақ аб­сорб­ци­я­лау
Сі­л­ті скруб­бе­рі
НСN ас­қын ок­сид­тер неме­се
ги­по­хло­рит­пен то­тық­ты­ру
3.
Қал­дық­тар­ды
қай­та өң­деу
және жою
Ме­тал­дар­ды қал­пы­на кел­ті­ру үшін
қал­дық­тар­ды қай­та өң­деу
Құ­ры­лыс ма­те­ри­а­лы ре­т­ін­де
қол­да­ну үшін қал­дық­тар­ды қай­та
өң­деу
Уыт­ты қо­сы­лы­стар­ды
за­лал­сыздан­ды­ру
Энер­ги­я­ны мы­на­дай жол­дар­мен
қал­пы­на кел­ті­ру:
кон­цен­трат­тар­ды бал­қы­ту неме­се
күй­ді­ру неме­се кон­вер­тер­де ме­тал сы­ны­ғын бал­қы­ту үшін ре­ак­ци­я­лық
жы­лу­ды пай­да­ла­ну;
ти­е­ле­тін ма­те­ри­ал­дар­ды құр­ға­ту
үшін ыстық тех­но­ло­ги­я­лық га­з­дар­ды
пай­да­ла­ну;
пеш га­з­да­ры­ның неме­се бас­қа
көз­дер­ден ыстық га­з­дар қо­ры­ның
кө­ме­гі­мен тө­гу­ді ал­дын ала
жы­лы­ту;
жа­ну үшін ре­ку­пе­ра­тив­тік
пеш­тер­ді пай­да­ла­ну неме­се ауа­ны
ал­дын ала жы­лы­ту;
отын ре­т­ін­де тү­зі­ле­тін иісті
га­з­ды (СО) пай­да­ла­ну;
сі­л­ті ері­т­ін­ді­ле­рін ыстық
тех­но­ло­ги­я­лық га­з­дар­мен неме­се
сұй­ық­тық­тар­мен жы­лы­ту;
пла­стиктің жақ­сы са­па­сын қал­пы­на
кел­ті­ру мүм­кін бол­ма­ған және
ұш­қыш ор­га­ни­ка­лық қо­сы­лы­стар мен
ди­ок­син­дер­ді бө­лу бол­ма­ған
жағ­дай­да ши­кі­заттың кей­бір
түр­ле­рі­нің құ­ра­мын­да бар
пласт­мас­са­ны отын ре­т­ін­де
пай­да­ла­ну;
ол қол­да­ны­ла­тын жер­лер­де же­ңіл
от­қа тө­зім­ді ке­ра­ми­ка­ны пай­да­ла­ну
7. Қалдық сақтауыштар мен үйінділер
№N
Опе­ра­ци­я­лар
са­на­ты
Ең озық қол­же­тім­ді тех­но­ло­ги­я­лар
1
2
3
1.
Су­ға
тө­гін­ді­лер
Пай­да­ла­ны­л­ған су­ды қай­та­ла­ма
пай­да­ла­ну
Эро­дир­лен­ген бөл­шек­тер­ді
тұн­ды­ру үшін тұн­дыр­ғы­штар­ды са­лу
Сі­л­ті қал­дық­та­рын кү­кірт
қыш­қы­лы­мен неме­се кө­мір­қыш­қыл
газы­мен бей­та­рап­тан­ды­ру
Кү­ш­ән­ді шах­та­лық су­лар­дан те­мір
тұз­да­рын қо­су жо­лы­мен жою
Қыш­қыл сар­қын­ды­лар­ды та­зар­ту үшін:
әк­та­сты (каль­ций кар­бо­на­ты),
гид­рант­тық әк­тікті неме­се
бә­сең­де­тіл­ме­ген әк­ті қо­су;
құ­ра­мын­да көп мар­га­нец бар ДКП
үшін ка­у­сти­ка­лық со­да­ны қо­су;
бел­сен­ді емес та­зар­ту;
ашық әк­та­стық ар­на­лар/от­тек­сіз
әк­тік ағын­дар;
су ағы­за­тын құ­дық­тар
2.
Шу­мен кү­рес
Үзі­ліс­сіз жұ­мыс іс­тей­тін жүй­е­лер­ді
(мы­са­лы, транс­пор­тер­лер­ді, су
құ­быр­ла­рын) пай­да­ла­ну
Транс­пор­тер­лер­дің бел­дік
же­тек­те­рін қап­та­ма­ға са­лу
Ал­ды­мен үй­ін­ді­нің сырт­қы қи­я­бе­тін
жа­сау, со­дан кей­ін, ол мүм­кін
болған­ша, көл­беу жа­зық­тық­тар мен
қа­зып ала­тын керт­пеш­тер­ді
үй­ін­ді­нің іш­кі ке­ңі­сті­гіне
та­сы­мал­дау
3.
Бө­гет­ше­ні жо­ба­лау
Қа­уіп­ті­лі­гі тө­мен бө­гет­ше­нің
ава­ри­я­лық тө­гін­ді­сі­нің би­ік­ті­гін
есеп­теу үшін 100-жыд­дық ке­зең­де
бір рет су ба­су­ды пай­да­ла­ну
Қа­уіп­ті­лі­гі жо­ға­ры бө­гет­ше­нің
ава­ри­я­лық тө­гін­ді­сі­нің би­ік­ті­гін
есеп­теу үшін 5000-10000 жыл­дық
ке­зең­де бір рет су ба­су­ды
пай­да­ла­ну
Өте жо­ға­ры бу қы­сы­мы­ның
қа­уіп-қа­те­рін ба­ға­лау және бө­гет­ше
бөл­шек­те­рін сал­ған кез­де және
құ­ры­лы­стың бар­лық ке­зе­ңін­де бу
қы­сы­мы­на ба­қы­лау. Ба­ға­ла­уды
тәу­ел­сіз са­рап­шы жүр­гі­зуі ти­іс
4.
Бө­гет­ше­ні са­лу
Құ­ры­лыс учас­ке­сі­нен то­пы­рақ­тың
құ­нар­лы қа­ба­тын алу
Бө­гет­ше­ні са­лу үшін пай­да­ла­ну­шы-
лық жүк­те­ме­лер және кли­мат­тық
жағ­дай­лар­дың әсер ету­і­нен өз
тех­ни­ка­лық си­патта­ма­ла­рын
жо­ғалт­пай­тын жа­рай­тын құ­ры­лыс
ма­те­ри­а­лын таң­дау
Құ­ры­лыс ке­зін­де мы­на жағ­дай­лар
ке­зін­де кө­те­рі­ле­тін ағын
әді­сте­рін пай­да­ла­ну:
жер­гі­лік­ті жер­дің өте тө­мен
сей­смо­ло­ги­я­лық қа­уіп­ті­лі­гі;
бө­гет­ше са­лу үшін мөл­ше­рі 0.075-4
мм бөл­шек­те­рі бар бар­лық қал­дық
ма­те­ри­ал­дың ең аз де­ген­де 40-60% қол­да­ну (қой­ы­л­ған қал­дық
ке­зін­де қол­да­ныл­май­ды);
Құ­ры­лыс ке­зін­де бө­гет­ше үшін
құ­ры­лыс ма­те­ри­а­лы­ның жет­кі­лік­ті
са­ны бар да тө­мен­дей­тін ағын
әді­сін пай­да­ла­ну (мы­са­лы,
қал­дық­тар неме­се қал­дық жы­ны­стар)
Құ­ры­лыс ке­зін­де жер­гі­лік­ті жер­дің
сей­смо­ло­ги­я­лық тө­мен қа­уіп­сіз­ді­гі
ке­зін­де ор­та­лық сызық әді­сін
пай­да­ла­ну
5.
Бө­гет­ше­ні пай­да­ла­ну
Ава­ри­я­лық жағ­дай пай­да болған
кез­де тұн­дыр­ғы су қой­ма­сы­на
тү­сі­рі­ле­тін ағын­ның бас­қа орын­ға
бұ­ру мүм­кін­ді­гін қам­та­ма­сыз ету
Ба­ла­ма­лы, мүм­кін бас­қа су
қой­ма­сы­на тө­гу үшін қон­дыр­ғы­лар­мен
қам­та­ма­сыз ету
Қо­сым­ша құю қон­дыр­ғы­ла­ры­мен
(мы­са­лы ава­ри­я­лық то­лып ке­ту
ке­зін­де) және/неме­се ава­ри­я­лық
жағ­дай­лар үшін су қой­ма­сын­да­ғы
су­дың дең­гейі су үст­ін­де­гі
борт­тың ба­рын­ша тө­мен бел­гі­сіне
жет­кен кез­де ре­зерв­ті сор­ғы
баржа­ла­ры­мен қам­та­ма­сыз ету
Жы­ны­стар­дың жы­л­жуын те­рең­дік
ин­кли­но­метр­лер­мен өл­шеу және бу
қы­сы­мы­ның жай-күйі ту­ра­лы мә­лі­мет­тер алу
Ти­іс­ті дре­на­ж­ды қам­та­ма­сыз ету
Бар­лық жа­ңар­ту­лар­ды/өзге­рі­стер­ді
ен­гі­зе оты­рып, жо­ба­лау және
құ­ры­лыс ке­зін­де жа­зу­лар­ды жүр­гі­зу
Бө­гет­ше­нің қа­уіп­сіз­ді­гін қол­дау
жө­нін­де­гі нұс­қа­улық­ты тәу­ел­сіз
ауди­тор­лар­мен үй­ле­сті­ре сақ­тау
6.
Тұн­дыр­ғы су қой­ма­сы
Аң­ғар­да және аң­ғар­дан тыс
ор­на­лас­қан су қой­ма­ла­ры үшін та­би­ғи грунт­қа суа­ғар­ды пай­да­ла­ну
Қор­шал­ған су қой­ма­ла­ры үшін оң су
ба­лан­сы бар сал­қын кли­мат­та су
ала­тын мұ­на­ра­ны пай­да­ла­ну
Егер жо­ға­ры жұ­мыс су үст­ін­де­гі
борт қол­да­ныл­са, қор­шал­ған су
қой­ма­ла­ры үшін ке­рі су ба­лан­сы
бар жы­лы кли­мат­та су ала­тын
құ­дық­ты пай­да­ла­ну
7.
Қал­дық­тар мен
бос жы­ны­стар-
ды (үй­ін­ді­ні)
жою және за-
лал­сыздан­ды-
ру­ға ар­нал­ған
құ­ры­лы­стар
Та­би­ғи сырт­қы ағын­ды бұ­ру
Ка­рьер­лер­де қал­дық­тар мен бос
жы­ны­сты өң­деу
Грунт­ты про­грес­сив­ті қал­пы­на
кел­ті­ру/ре­куль­ти­ва­ци­я­ла­уды жүр­гі­зу
8.
Ор­нық­ты­лық­ты
ба­қы­лау
Қал­дық сақ­та­уы­шты/бө­гет­ше­ні
ба­қы­лау
Су дең­гей­ін ба­қы­лау
Бө­гет­ше­ден өтіп ке­те­тін ағын­ды­ның
са­па­сы мен са­нын ба­қы­лау
Бар­лық эле­мент­тер­дің гео­мет­ри­я­сын
ба­қы­лау
Бу қы­сы­мын ба­қы­лау
Сей­сми­ка­лық­ты ба­қы­лау
Ди­на­ми­ка­лық бу қы­сы­мы мен
сұй­ы­ту­ды ба­қы­лау
Грунт­тар ме­ха­ни­ка­сы
Көз­бен ин­спек­ци­я­лау, тәу­ел­сіз
аудит­тер
9.
Ава­ри­я­лар­дың
ал­дын алу және сал­дар-
ла­рын жою
Ава­ри­я­лар жағ­дай­ы­на іс-ша­ра­лар­ды
жос­пар­лау
Ава­ри­я­лық жағ­дай­лар­ды ба­ға­лау және
сал­дар­лар­ды жою үшін іс-ша­ра­лар
Құ­быр­лар­ға ба­қы­лау
10.
Бұ­зы­л­ған
қор­ша­ған
ор­та­сы бар
ай­мақ­ты
азай­ту
Ке­рі жа­уып та­ста­уды кен орын­дар­ды
әзір­ле­удің шар­тта­ры­ның бі­рі
ре­т­ін­де қа­рас­ты­ру
Ке­рі жа­уып та­ста­у­ға қол
жет­кі­зе­тін жа­қын­да­ғы ашық іс­тен
шық­қан ке­ңі­стіктер­ді пай­да­ла­ну
Шах­та­лар­да­ғы үл­кен та­зар­ту
за­бой­ла­рын (қа­зып алу ка­ме­ра­ла­рын)
жа­уып та­стау
қал­дық­тар мен тау жы­ны­ста­рын
пай­да­ла­ну мүм­кін­ді­гін зерт­теу
11.
Жа­бу және
одан кей­ін­гі
өң­деу
Құ­нын ба­ға­ла­уды қо­са ал­ған­да, жо­ба­лау және пай­да­ла­ну ста­ди­я­ла­рын­да жа­бу және одан кей­ін­гі өң­деу жос­пар­ла­рын
әзір­леу, уа­қыт өт­кен­нен кей­ін
олар­ды жа­ңар­ту
Ци­а­нид­ті пай­да­ла­на оты­рып,
ал­тын­ды сі­л­ті­леу қол­да­ны­ла­тын
бар­лық өн­ді­рі­стер үшін мы­на­лар­ды
қол­да­ну жо­лы­мен CN 4 пай­да­ла­нуын
тө­мен­де­ту:
ци­а­нид­ты қо­су­ды ба­рын­ша аз­ға
дей­ін тө­мен­де­ту­ге ба­ғыт­тал­ған
пай­да­ла­ну­дың стра­те­ги­я­ла­рын
ци­а­нид­ты ав­то­мат­ты ба­қы­ла­уды
мүм­кін­ді­гін­ше, ас­қын ок­сид­тер­мен ал­дын ала өң­деу;
тұн­дыр­ғы­ға тү­сі­рер ал­дын­да қал­ған бос ци­а­нид­тер­ді бұ­зу
Мы­на­дай қа­уіп­сіз­дік іс-ша­ра­ла­ры­на қол­да­ну:
нақ­ты­лай та­лап­тар­дан екі есе аса­тын ең­бек өнім­ді­лі­гі­мен ци­а­нид­ті бұ­зу тә­сі­лін пай­да­ла­ну;
әк­ті қо­су үшін ре­зерв­ті жүй­е­ні қон­ды­ру;
ре­зерв­ті кү­ш­ті аг­ре­га­тын қон­ды­ру Бар­лық алю­ми­ний то­тығы за­уыт­та­ры үшін:
пай­да­ла­ну ке­зін­де - жер үсті су­лар­ға сар­қын­ды су­лар­дың
тө­гі­лу­іне жол бер­меу; бұ­ған за­уыт­та­ғы өн­ді­рі­стік су­ды та­зар­ту­дан кей­ін қай­та­ла­ма пай­да­ла­ну­мен қол жет­кі­зі­ле­ді;
жа­бу­дан кей­ін өң­деу ста­ди­я­сын­да:
хи­ми­я­лық құ­ра­мы жер үсті су­лар­ға тө­гу үшін қо­лай­лы шо­ғыр­ла­ну­лар­ға сәй­кес бол­ма­ған­ша, қал­дық­тар мен тау-кен жы­ны­ста­рын за­лал­сыздан­ды­ру үшін құ­ры­лы­стар­дан тө­гу ал­дын­да жер үсті ағын­ды та­зар­ту;
ке­ле­тін жол­дар­ды, дре­наж жүй­е­ле­рін және өсім­дік жа­мы­л­ғы­сын қол­дау (қа­жет бол­са, өсім­дік­ті қал­пы­на кел­ті­ру­ді қо­са ал­ған­да);
жер астын­да­ғы су­лар­дың сы­на­ма­ла­рын алу­ды жал­ға­сты­ру;
Бар­лық кө­мір қа­зу­лар үшін:
сүзі­лу­дің ал­дын алу;
ұсақ қал­дық­тар­ды су­сыздан­ды­ру ( < 0,5 мм).
8. Химия өнеркәсібі
N№
Опе­ра­ци­я­лар
са­на­ты
Ең озық қол­же­тім­ді
тех­но­ло­ги­я­лар
Қо­сым­ша көр­сет­кіш­тер
1
2
3
4
1.
Сар­қын­ды
су­лар­ды
жи­нау жүй­е­сі
Тех­ни­ка­лық ла­стан­ған
және ла­стан­ба­ған
жаң­быр суын және
бас­қа да ла­стан­ба­ған
су ағын­да­рын бө­лу
Ла­ста­ну­дың әр­түр­лі
ти­пі­нің тех­ни­ка­лық
су­ла­рын бө­лу
Ла­стан­ған су­лар­дың
ава­ри­я­лық кө­ле­мі
үшін ре­зерв­тік ыдыс
Өрт сөн­ді­ру үшін су
ре­зер­ві
Қа­уіп­ті және
тұ­та­на­тын заттар үшін дре­наж жүй­е­сі
(мы­са­лы, от ай­ма­ғы­нан та­сы­мал­дау
үшін)
2.
Ағын­дар­ды
бас­қа­ру­дың
ке­шен­ді
схе­ма­сы
Ста­ди­я­лар­ды
пай­да­ла­на оты­рып,
ағын­дар­ды та­зар­ту­дың
неғұр­лым ұтым­ды
схе­ма­сын таң­дау:
орын­да био­ло­ги­я­лық
ССТҚ (сар­қын­ды
су­лар­ды та­зар­ту
бой­ын­ша қон­дыр­ғы-
лар­да)
ор­та­лық­тан­ды­ры­л­ған
түп­кі­лік­ті та­зар­ту;
қа­ла­лық ССТҚ
ор­та­лық­тан­ды­ры­л­ған
түп­кі­лік­ті та­зар­ту:
хи­ми­я­лық-ме­ха­ни­ка­лық
ССТҚ бей­ор­га­ни­ка­лық
сар­қын­ды су­лар­ды
ор­та­лық­тан­ды­ры­л­ған
түп­кі­лік­ті та­зар­ту;
жер­гі­лік­ті ТИ
ор­та­лық­сыздан­ды­рыл-
ған та­зар­ту
3.
Құ­ра­мын­да
мұ­най және
бас­қа да
кө­мір­су­те­гі-
ле­рі бар
ағын­дар
Мұ­най­ды/су­ды
цик­лон­мен ай­ы­ру
Түй­ір­шік­тел­ген сүзі­лу ма­те­ри­ал­дар­ды
неме­се газ фло­та­ци­я­сын пай­да­ла­на оты­рып,
сү­зу
Ор­та­лық­тан­ды­ры­л­ған
био­ло­ги­я­лық ССТҚ,
неме­се қа­ла­лық ССТҚ,
неме­се же­ке та­зар­ту
қон­дыр­ғы­сын­да
био­ло­ги­я­лық та­зар­ту
Та­зар­ты­л­ған ағын­дар­да: С3 ба­рын­ша көп бо­луы: 0,05-1,5; мг/л: от­тек­те­гі био­ло­ги­я­лық қа­жет­ті­лік (ОБҚ 5 )-2-20
4.
Эмуль­си­я­лар
Эмуль­си­я­лар­дың
олар­дың пай­да бо­лу
кө­зін­де ыды­ра­уы және
бө­лін­ген құ­рам­дас
құ­ра­уы­штар­ды кә­де­ге
жа­ра­ту
Олар­ды кей­ін­нен
ай­ы­ра оты­рып,
фло­ку­лянт­тар­ды
және/неме­се
ко­а­гу­лянт­тар­ды қо­су
Эмуль­си­я­лар­ды
олар­дың пай­да бо­лу
кө­зін­де то­тығу,
кон­ден­са­ци­я­мен
бу­ла­ну, жа­ну неме­се
био­ло­ги­я­лық ыды­рау
жо­лы­мен жою
5.
Іс­тен шық­қан
га­з­дар­ды
та­зар­ту
Бө­лі­не­тін га­з­дар­ды
жи­нау жүй­е­сі, тұ­та­ну
және жа­ры­лыс
қа­уіп-қа­те­рі­нің
ал­дын алу
Га­з­дар­ды өң­де­удің
бір­т­ін­ді­лі­гі­нің
ба­рын­ша ұтым­ды
схе­ма­сын таң­дау
Шаң­ды және қат­ты
бөл­шек­тер­ді аулау:
ай­ы­ру, құр­ғақ және
су цик­лон­дау, май
және ма­та сүз­гі­лер,
электр сүз­гі­лер.
(Сон­дай-ақ "Жы­лу
қон­дыр­ғы­ла­ры" бө­лім-
ді қа­ра­ңыз)
Же­ңіл ор­га­ни­ка­лық
қо­сы­лы­стар мен бас­қа
құ­ра­уы­штар­ды аулау:
га­з­ды су­лы та­зар­ту
(су, қыш­қыл ері­т­ін­ді, сі­л­ті)
су­те­гі, Сl 2 , SO 2 , Н 2 S, NН 3 , га­ло­ид үшін,
СS 2 , СOS үшін су­сыз еріт­кі­шпен га­з­ды та­зар­ту,
СS 2 , СOS, Нg үшін ад­сорб­ция,
NН 3 , Н 2 S, СS 2 үшін
био­ло­ги­я­лық га­з­ды
та­зар­ту,
Н 2 S, СS 2 , СOS, НСN,
СО үшін жа­ғу,
хлор­ды су­те­гі­ні
кә­де­ге жа­ра­ту;
NН 3 кә­де­ге жа­ра­ту
Сүз­гі­нің кө­ме­гі­мен
өр­те­не­тін га­з­бен
өң­де­уден кей­ін
ди­ок­син­дер­дің
са­нын қы­сқар­ту