Күші жойылды - ҚР Ауыл шаруашылығы министрінің м.а. 2011.08.05 № 25-03-02/459 және ҚР Экономикалық даму және сауда министрінің м.а. 2011.08.12 N 238 (алғаш ресми жарияланған күннен бастап он күнтізбелік күн өткеннен кейін қолданысқа енгізіледі) бірлескен бұйрығымен.
«Жеке кәсіпкерлік туралы» Қазақстан Республикасы Заңы 38-бабының 2-тармағына сәйкес БҰЙЫРАМЫЗ:

Қазақстан Республикасы
Ауыл шаруашылығы министрінің
2010 жылғы 1 наурыздағы
№ 133 және
Қазақстан Республикасы
Экономика және бюджеттік
жоспарлау министрінің
2010 жылғы 26 ақпандағы
№ 111 бірлескен бұйрығына
1-қосымша
Орман шаруашылығы, жануарлар дүниесін (балықтан және басқа су жануарларынан өзге) қорғау, өсімін молайту және пайдалану, ерекше қорғалатын табиғи аумақтар саласындағы тәуекелдер деңгейін бағалау критерийлері

1. Орман шаруашылығы, жануарлар дүниесін (балықтан және басқа су жануарларынан өзге) қорғау, өсімін молайту және пайдалану, ерекше қорғалатын табиғи аумақтар саласындағы тәуекелдер деңгейін бағалау критерийлері (бұдан әрі - Критерийлер) «Жеке кәсіпкерлік туралы» Қазақстан Республикасы Заңының 38-бабының 2-тармағына сәйкес әзірленді және бақылау субъектісінің тікелей қызметімен, салалық дамудың ерекшеліктерімен және осы дамуға әсер ететін факторлармен байланысты, бақылау субъектілерін әртүрлі тәуекел деңгейлеріне жатқызуға мүмкіндік беретін сандық және сапалық көрсеткіштердің жиынтығын айқындайды.

6. Өсімдіктер мен жануарлар дүниесі, табиғи-қорық қоры объектілерінің құндылығы мен саны орман шаруашылығы, жануарлар дүниесін (балықтан және басқа су жануарларынан өзге) қорғау, өсімін молайту және пайдалану, ерекше қорғалатын табиғи аумақтар саласындағы тәуекелдер деңгейін бағалаудың объективті критерийлері болып табылады.

1) жоспарлы тексерулерді жүргізу кезеңділігі жылына бір рет қана жоғары деңгейдегі тәуекел тобына – орман шаруашылығы мемлекеттік мекемелері, республикалық және жергілікті маңызы бар ерекше қорғалатын табиғи аумақтар, республикалық маңызы бар мемлекеттік орман иеленушілер, ұзақ мерзімді пайдалануға орман реурстары берілген орман пайдаланушылар, аңшылық ісін пайдаланушылар;

2) жоспарлы тексерулерді жүргізу кезеңділігі үш жылда бір рет қана орташа деңгейдегі тәуекел тобына– ерекше қорғалатын табиғи аумақтардың жерлеріндегі жалгерлер, республикалық маңызы бар темір және автомобиль жолдарының бойындағы қорғаныштық орман жиектерінің мемлекеттік орман иеленушілері, жануарлар дүниесі объектілерін қоршауда және жартылай еркін ұстаумен, өсірумен айналысатын жеке және заңды тұлғалар, азаматтарды аңшылық минимумына оқытумен айналысатын ұйымдар;

2) жануарлар дүниесі объектілерін пайдалану құқығын басқа біреуге заңсыз беру, сондай-ақ жануарлар дүниесіне мемлекеттік меншік құқығын тікелей немесе жасырын нысанда бұзатын басқа да мәмілелер жасау, сол сияқты пайдалануға рұқсат алу талап етілетін қорықтар мен ерекше қорғалатын басқа да табиғи аумақтардағы жануарлар дүниесі объектілерін заңсыз пайдалану;

3) өсімдіктер дүниесі объектілерін пайдалану құқығын басқа біреуге заңсыз беру, сондай-ақ өсімдіктер дүниесіне мемлекеттік меншік құқығын тікелей немесе жасырын нысанда бұзатын басқа да мәмілелер жасау, сол сияқты пайдалануға рұқсат алу талап етілетін өсімдіктер дүниесі объектілерін заңсыз пайдалану;

24) қылмыстық жаза қолданылатын әрекет белгiлерi жоқ, балық аулау ережелерiн (тыйым салынған мерзiмдерде тыйым салынған құралдармен немесе тәсiлдермен, тыйым салынған жерлерде балықты өнеркәсiптiк жолымен аулау және балық аулау), сондай-ақ су жануарларын пайдаланудың басқа да түрлерiн жүзеге асыру ережелерiн өрескел бұзу;

28) лицензиаттың лицензия алған кезде көрінеу дұрыс емес ақпарат беруі, сол сияқты Қазақстан Республикасы Әкімшілік құқық бұзушылық туралы кодексінің 357-2-баптың бірінші бөлігінде көзделген, әкімшілік жаза қолданғаннан кейін бір жыл ішінде қайталап жасалған іс-әрекеттер (әрекетсіздік), сондай-ақ лицензияның қолданылуын тоқтата тұру мерзімі аяқталғаннан кейін әкімшілік жауаптылыққа әкеп соққан лицензиялық ережелер мен нормалардың бұзылуын жоймау;

29) мемлекеттiк инспекциялар мен мемлекеттiк бақылау және қадағалау органдарының лауазымды адамдарына өз құзыретiне сәйкес қызметтiк мiндеттерiн орындауына қызмет туралы, кiрiстер туралы, сақтандыру жарналарын есептеу және төлеу туралы қажеттi құжаттарды, материалдарды, ақпаратты, атом энергиясын пайдалану туралы статистикалық және басқа мәлiметтердi беруден бас тарту арқылы, уәкiлеттi органның қаулысы бойынша ревизия, тексеру, түгендеу, сараптама және заңдармен көзделген басқа да әрекеттердi жүргiзуге жiберуден бас тарту арқылы кедергi келтiру немесе оларды жүзеге асыруға өзге де кедергiлер келтiру не жалған ақпарат беру;

2) сақтау, пайдалану немесе тасымалдау кезiнде улы химикаттармен, тыңайтқыштармен, өсiмдiктердiң өсуiн күшейтетiн дәрiлермен және өзге де қауiптi химиялық, биологиялық және радиоактивтi заттармен жұмыс iстеу ережелерiн бұзу салдарынан шаруашылық немесе өзге де қызметтiң зиянды өнiмдерiмен жердi уландыру, ластау немесе өзге де бүлдiру, сол сияқты бактериялық-паразиттiк немесе ерекше зиянды организмдермен, бiрақ адамның денсаулығына немесе қоршаған ортаға зиян тигiзуге әкеп соқпаған ластау;

6) Қазақстан Республикасы Әкімшілік құқық бұзушылық туралы кодексінің 317-1-бабында көзделген жағдайларды қоспағанда, өсімдік қорғау құралдарын, олардың өсуiн жылдамдататын заттарды, минералдық тыңайтқыштарды және қоршаған ортаны ластауға не жануарлар дүниесiне залал келтiруге соқтырған немесе соқтыруы мүмкiн басқа да препараттарды тасымалдау, сақтау және қолдану ережелерiн бұзу;

7) өсiмдiктер өсетiн жерлер мен жануарлардың тiршiлiк ортасын қорғау ережелерiн, жануарлардың өсiп-өну жағдайларын, орын ауыстыру жолдары мен шоғырланатын орындарын, зоологиялық және ботаникалық коллекцияларды жасау, сақтау, есепке алу мен пайдалану ережелерiн бұзу, сол сияқты жануарларды заңсыз қоныс аударту, жерсiндiру, керi жерсiндiру мен шағылыстыру;

8) Қазақстан Республикасы Әкімшілік құқық бұзушылық туралы кодексінің 317-1-бабында көзделген жағдайларды қоспағанда, елдi мекендердi, кәсiпорындарды және басқа да объектiлердi орналастыру, жобалау мен салу, өндiрiс процестерiн жүзеге асыру және көлiк құралдарын пайдалану, өсiмдiк қорғау құралдарын, минералдық тыңайтқыштарды және басқа да препараттарды қолдану кезiнде жануарлар мен өсiмдiктердi қорғау ережелерiн бұзу;

Бастапқыда жоғары деңгейдегі тәуекел тобына жатқызылған орман шаруашылығы мемлекеттік мекемелерін, республикалық және жергілікті маңызы бар ерекше қорғалатын табиғи аумақтарды, республикалық маңызы бар мемлекеттік орман иеленушілерді қоспағанда, жыл ішінде тәртіп бұзушылыққа жол бермеген жағдайда бақылау субъектісі тәуекел деңгейі аз топқа ауыстырылады.

Қазақстан Республикасы
Ауыл шаруашылығы министрінің
2010 жылғы 1 наурыздағы
№ 133 және
Қазақстан Республикасы
Экономика және бюджеттік
жоспарлау министрінің
2010 жылғы 26 ақпандағы
№ 111 бірлескен бұйрығына
2-қосымша
нысан
Орман шаруашылығы, жануарлар дүниесін қорғау, өсімін молайту және пайдалану, ерекше қорғалатын табиғи аумақтар саласындағы бақылау субъектілерінің тексеру парағы
__________                                  __________________    (күн)                                           (толтырылған жер)
____________________________________________________________________
(бақылауды жүзеге асыратын лауазымдық тұлғаның Т.А.Ж.)
____________________________________________________________________
(заңды тұлғаның атауы немесе тексерілетін субъектінің Т.А.Ж.)
____________________________________________________________________
(заңды мекен-жайы)
р/с
№
Та­лап­тар
Мә­се­ле­нің құ­зы­ре­ті
Иә/Жоқ/
Қа­жет емес
Ес­кер­ту
1
2
3
4
5
1
Ба­қы­лау субъ­ек­ті­сін­де тұ­рақ­ты жер пай­да­ла­ну құқы­ғы­на ак­ті­сі бар
ММ, ЕҚ­ТА, МО, РМ­МО
2
Ба­қы­лау субъ­ек­ті­сін­де ор­ман ор­на­ла­сты­ру жо­ба­ла­ры мен ор­ман ор­на­ла­сты­ру ма­те­ри­ал­да­ры бар
ММ, ЕҚ­ТА, МО, РМ­МО
3
Ба­қы­лау субъ­ек­ті­сін­де ор­ман­дар­ды өрт­ке қар­сы жаб­дық­тау жо­ба­ла­ры бар
ММ, ЕҚ­ТА, МО, РМ­МО
4
Ба­қы­лау субъ­ек­ті­сі ор­ман өрт­терiнiң ал­дын алу, олар­ды дер кезiн­де бай­қау және жою жөнiн­де iс-ша­ра­лар ұй­ым­да­стыр­ған және жүр­гiз­ген
ММ, ЕҚ­ТА, МО, РМ­МО, ОП, ЖА, АП
5
Ба­қы­лау субъ­ек­ті­сі мем­ле­кет­тiк ор­ман қо­ры­ның ау­ма­ғын­да­ғы бар­лық жұ­мыс iсте­ушiлер­дiң және он­да ор­на­лас­қан ұй­ым­дар­дың, сон­дай-ақ ор­ман­да жүр­ген же­ке тұ­лға­лар­дың ор­ман­дар­да­ғы өрт қа­уiп­сiздi­гi ере­же­сi мен са­ни­тар­лық ере­женi сақ­та­уын қам­та­ма­сыз ет­кен
ММ, ЕҚ­ТА, МО, РМ­МО, ОП
6
Ба­қы­лау субъ­ек­ті­сі ор­ман­дар­ды заң­сыз ағаш ке­су­ден, за­қым­да­ну­дан, та­лан-та­раж­ға са­лу­дан және Қа­зақ­стан Рес­пуб­ли­ка­сы­ның ор­ман заң­на­ма­сын бұ­зу­дың бас­қа да әре­кет­терi­нен кү­зе­ту­ді, coн­дай-ақ мем­ле­кет­тік ор­ман қо­ры жер­лерiн кү­зе­ту­ді қам­та­ма­сыз ет­кен
ММ, ЕҚ­ТА, МО, РМ­МО, ОП
7
Ба­қы­лау субъ­ек­ті­сі Қа­зақ­стан Рес­пуб­ли­ка­сы­ның ор­ман заң­да­ры, Қа­зақ­стан Рес­пуб­ли­ка­сы­ның жа­ну­ар­лар дү­ни­есiн қор­ғау, мо­лай­ту мен пай­да­ла­ну және ерекше қор­ға­ла­тын та­би­ғи аумақ­тар ту­ра­лы заң­дар­ды бұ­зу фак­тiлерi жөнiн­де­гi ақ­па­рат­ты, та­лап-ары­здар­ды және өзге де ма­те­ри­ал­дар­ды мем­ле­кет­тiк ор­ган­дар­ға және құқық қор­ғау ор­ган­да­ры­на, сот­қа жi­бе­ре­ді
ММ, ЕҚ­ТА, МО, РМ­МО, АП
8
Ба­қы­лау субъ­ек­ті­сі өз құ­зы­ретi ше­гiн­де же­ке және заң­ды тұ­лға­лар­ға анық­тал­ған тәр­тiп бұ­зу­шы­лық­тар­ды жою жөнiн­де жа­з­ба­ша нұс­қа­у­лар бе­ре­ді
ММ, ЕҚ­ТА, МО, РМ­МО
9
Ба­қы­лау субъ­ек­ті­сі мем­ле­кет­тiк ор­ман қо­ры учас­ке­лерiн­де ор­ман­дар­дың ре­сур­стық және эко­ло­ги­я­лық әле­уетiн арт­ты­ру­ды ағаш ке­судiң ғы­лы­ми негiз­дел­ген жүй­есiн iс­ке асы­ру, ор­ман­дар­ды мо­лық­ты­ру, олар­дың тұқым­дық құ­ра­мын жақ­сар­ту, се­лек­ци­я­лық-ген­дiк негiз­де тұ­рақ­ты тұқым ба­за­сын жа­сау мен оны тиiм­дi пай­да­ла­ну, су-ор­ман ме­ли­о­ра­ци­я­сы, күтiп-бап­тау мақ­са­тын­да ағаш ке­су мен са­ни­тар­лық мақ­сат­та ағаш ке­судi қо­са ал­ған­да, ор­ман­ды күтiп-бап­тау, ор­ман ша­ру­а­шы­лы­ғы­на ар­нап жол са­лу, бас­қа да ор­ман ша­ру­а­шы­лы­ғы iс-ша­ра­ла­рын өт­кi­зу нәти­же­сiн­де жү­зе­ге асы­ра­ды.
ММ, ЕҚ­ТА, МО, РМ­МО, ОП
10
Ба­қы­лау субъ­ек­ті­сі мем­ле­кет­тiк ор­ман қо­ры учас­ке­лерiн­де ор­ман­дар­ды мо­лық­ты­ру жөнiн­де­гi iс-ша­ра­лар­ды ор­ман өсi­ру жағ­дайы мен эко­но­ми­ка­лық мақ­сат­қа сәй­кест­i­гi ес­керi­ле оты­рып, эко­ло­ги­я­лық және са­ни­тар­лық-эпи­де­мио­ло­ги­я­лық та­лап­тар сақ­та­лып, неғұр­лым қы­сқа мерзiм­де өнiм­дiлi­гi жо­ға­ры және тө­зiм­дi ек­пе­лер жа­са­уды қам­та­ма­сыз ететiн әдiстер­мен жүр­гi­зе­ді
ММ, ЕҚ­ТА, МО, РМ­МО, ОП
11
Мем­ле­кет­тiк ор­ман қо­рын­да ор­ман­дар­ды мо­лық­ты­ру мен ор­ман өсi­ру жөнiн­де­гi жұ­мыстар кө­ле­мi ор­ман ор­на­ла­сты­ру және осы са­ла­ға ма­ман­дан­ған бас­қа да жо­ба­лау-iз­де­стi­ру ұй­ым­да­ры әзiр­ле­ген, мем­ле­кет­тiк эко­ло­ги­я­лық са­рап­та­ма­дан өт­кен жо­ба­лар­мен ай­қын­да­ла­ды
ММ, ЕҚ­ТА, МО, РМ­МО, ОП
12
Ба­қы­лау субъ­ек­ті­сі ор­ман­ды мо­лық­ты­ру мен ор­ман өсi­ру жөнiн­де­гi жұ­мыстар­ды ба­ға­лы тұқым қу­а­ла­у­шы­лық қа­си­ет­терi бар және се­бу са­па­сы жо­ға­ры тұқым­дар­мен қам­та­ма­сыз ет­кен, сон­дай-ақ се­лек­ци­я­лық-ген­дiк негiз­де тұ­рақ­ты ор­ман тұқым ба­за­сын қа­лып­та­стыр­ған
ММ, ЕҚ­ТА, МО, РМ­МО
13
Ба­қы­лау субъ­ек­ті­сін­де се­лек­ци­я­лық-тұқым ша­ру­а­шы­лы­ғы мақ­са­тын­да­ғы объ­ек­тiлер бар
ММ, ЕҚ­ТА, РМ­МО
14
Ба­қы­лау субъ­ек­ті­сін­де се­лек­ци­я­лық-ген­дiк мақ­сат­та­ғы объ­ек­тiлер бар
ММ, ЕҚ­ТА, РМ­МО
15
Ба­қы­лау субъ­ек­ті­сі ор­ман тұқым­да­рын дай­ын­да­уды тұ­рақ­ты ор­ман тұқым ба­за­сы объ­ек­тiлерiн­де жү­зе­ге асы­ра­ды, ал олар жетiс­пе­ген жағ­дай­да қа­лып­ты ек­пе­лер­де жүр­гі­зе­ді
ММ, ЕҚ­ТА, РМ­МО
16
Ба­қы­лау субъ­ек­ті­сі ор­ман пай­да­ла­ну­шы­лар­дың сү­рек­тi түбiрi­мен боса­ту ере­же­сiн және ор­ман пай­да­ла­ну­дың бас­қа да түр­лерi­нің ере­же­лерiн орын­да­уын қам­та­ма­сыз ет­кен
ММ, ЕҚ­ТА, МО, РМ­МО
17
Ба­қы­лау субъ­ек­ті­сі ор­ман зи­ян­кестерi мен ау­ру­ла­ры­ның ошақ­та­рын дер кезiн­де анық­та­уды, олар­дың та­ра­луы­на бо­лжам жа­са­уды және олар­мен кү­ре­су­ді қам­та­ма­сыз ет­кен
ММ, ЕҚ­ТА, МО, РМ­МО, ОП, ЖА
18
Ба­қы­лау субъ­ек­ті­сі био­тех­ни­ка­лық iс-ша­ра­лар жүр­гi­зе­ді
ММ, ЕҚ­ТА, РМ­МО, АП
19
Ба­қы­лау субъ­ек­ті­сі мем­ле­кет­тiк ор­ман қopы ау­ма­ғын­да аң және ба­лық
аулау ере­же­лерiнiң сақ­та­луын қам­та­ма­сыз ет­кен
ММ, ЕҚ­ТА, РМ­МО, АП
20
Ба­қы­лау субъ­ек­ті­сін­де мем­ле­кет­тiк ор­ман кү­зетi қыз­мет­кер­ле­рі­нің, ор­ман кү­ту­ші­лер мен қо­рық­шы­лар­дан бас­қа, жо­ға­ры неме­се ор­та ор­ман ша­ру­а­шы­лы­ғы, ор­ман-тех­ни­ка­лық бі­лі­мі бар
ММ, ЕҚ­ТА, РМ­МО, МО
21
Жал­пы ор­та бі­лi­мi бар ор­ман кү­ту­ші­лер (қо­рық­шы­лар) жұ­мысқа қа­был­дан­ған кез­де ор­ман ме­ке­ме­лерiн­де мiн­дет­ті түр­де оқи­ды және ор­ман­дар мен жа­ну­ар­лар дү­ни­есiн кү­зе­ту, қор­ғау мә­се­ле­лерi бой­ын­ша тех­ни­ка­лық ми­ни­мум тап­сы­ра­ды
ММ, ЕҚ­ТА, РМ­МО, МО
22
Мем­ле­кет­тiк ор­ман кү­зетiнiң ла­у­а­зым­ды тұ­лға­ла­ры ны­сан­дық киiм­мен, ар­найы қор­ға­ныс құ­рал­да­ры­мен және қыз­мет ба­бын­да пай­да­ла­ны­ла­тын жер телiм­дерi­мен қам­та­ма­сыз еті­ледi
ММ, ЕҚ­ТА, РМ­МО, МО
23
Ба­қы­лау субъ­ек­ті­сі­нің ор­ман ма­стер­лерi, ор­ман кү­ту­ші­ле­рі, ор­ман кү­зе­ту және қор­ғау жөнiн­де­гi ин­же­нер­ле­рі таң­ба­лар­мен қам­та­ма­сыз еті­л­ген
ММ, ЕҚ­ТА, РМ­МО, МО
24
Мем­ле­кет­тiк ор­ман кү­зетiн­де жұ­мыс iстеу кезiн­де ба­қы­лау субъ­ек­ті­сі­нің ор­ман кү­ту­ші­ле­рі (қо­рық­шы­ла­ры) қыз­мет ба­бын­да пай­да­ла­ны­ла­тын үй-жай­лар­мен (кор­дон­дар­мен) қам­та­ма­сыз еті­л­ген
ММ, ЕҚ­ТА, РМ­МО
25
Мем­ле­кет­тік ор­ман кү­зе­ті­нің қыз­мет­кер­ле­рі ауы­с­қан кез­де мем­ле­кет­тік ор­ман қо­ры­ның учас­ке­ле­рін, тех­ни­ка­лық құ­жат­та­ма­ны, негiз­гi құ­рал-жаб­дық­тар­ды және мү­лік­ті қа­был­дау-тап­сы­ру жү­зе­ге асы­ры­ла­ды
ММ, ЕҚ­ТА, РМ­МО, МО
26
Мем­ле­кет­тiк ор­ман кү­зе­ті­нің ла­у­а­зым­ды тұ­лға­ла­ры қыз­мет қа­руы­мен қам­та­ма­сыз еті­л­ген
ММ, ЕҚ­ТА, РМ­МО, МО
27
Ба­қы­лау субъ­ек­ті­сі мем­ле­кет­тiк ор­ман қо­ры ау­ма­ғын­да ор­ман­да­ғы өрт­тер­дiң ал­дын алу және олар­ға қар­сы кү­рес жөнiн­де­гi iс-ша­ра­лар­дың жыл сай­ын­ғы жос­пар­ла­рын орын­да­уда
ММ, ЕҚ­ТА, РМ­МО, МО
28
Ба­қы­лау субъ­ек­ті­сі же­ке және заң­ды тұ­лға­лар­ды, сон­дай-ақ ұй­ым­дар­дың өрт сөн­дi­ру тех­ни­ка­ла­рын, көлiк­терi мен бас­қа да құ­рал­да­рын ор­ман­да­ғы өрт­тер­дi сөн­дiру­ге тар­ту тәр­тiбiн ай­қын­дай­ды, осы жұ­мысқа тар­ты­л­ған же­ке тұ­лға­лар­ды жүрiп-тұ­ру өрт сөн­дi­ру құ­рал­да­ры­мен, та­мақ­пен және ме­ди­ци­на­лық кө­мек­пен қам­та­ма­сыз ете­дi
ММ, ЕҚ­ТА, РМ­МО, МО, ОП
29
Ба­қы­лау субъ­ек­ті­сі ор­ман­да өрт қа­у­пi бо­ла­тын мау­сым­да мем­ле­кет­тiк ор­ман қо­ры ау­ма­ғын­да өрт­тер­дi сөн­дi­ру үшiн жа­нар-жа­ғар май ма­те­ри­ал­да­ры­ның ре­зервiн жа­сай­ды
ММ, ЕҚ­ТА, РМ­МО, МО, ОП
30
Ба­қы­лау субъ­ек­ті­сі ша­руа қо­жа­лық­та­ры мен өзге де ауыл ша­ру­а­шы­лы­ғы ұй­ым­да­ры­ның ор­ман қо­ры­на iр­ге­лес аумақ­тар­да­ғы ауыл ша­ру­а­шы­лы­ғы ал­қап­та­рын­да, жай­ы­лым­дық және ша­бын­дық жер­лер­де са­бан­түбiн, аңы­здар­ды және өзге де өсiм­дiк қал­дық­та­рын өр­те­уiне, қау шөбiн өр­те­уiне ба­қы­лау жа­са­уды қам­та­ма­сыз ете­дi
ММ, ЕҚ­ТА, РМ­МО
31
Ба­қы­лау субъ­ек­ті­сі өрт­ке қар­сы на­си­хат­ты, бұ­қа­ра­лық ақ­па­рат құ­рал­да­рын­да ор­ман­дар­ды сақ­тау, ор­ман­дар­да өрт қа­уiп­сiздi­гi ере­же­лерiн орын­дау ту­ра­лы мә­се­ле­лер­дiң тұ­рақ­ты берiлуiн ұй­ым­да­сты­ра­ды
ММ, ЕҚ­ТА, РМ­МО, МО, ОП
32
Ба­қы­лау субъ­ек­ті­сі ор­ман қо­ры ау­ма­ғын­да ор­ман зи­ян­кестерi­мен және ау­ру­ла­ры­мен кү­рес және ор­ман­ның са­ни­тар­лық жай-күй­iн жақ­сар­ту жөнiн­де­гi жұ­мыстар­ды ұй­ым­да­сты­ра­ды
ММ, ЕҚ­ТА, РМ­МО, МО, ОП
33
Ба­қы­лау субъ­ек­ті­сі ор­ман зи­ян­кестерi мен ау­ру­ла­ры­на қар­сы кү­ре­сте авиа­хи­ми­я­лық, авиа­био­ло­ги­я­лық және аэро­золь­дық iс-ша­ра­лар жүр­гiз­ген кез­де, сон­дай-ақ ор­ман­да өрт қа­у­пi жо­ға­ры бо­лып тұр­ған ке­зең­дер­де же­ке тұ­лға­лар­дың мем­ле­кет­тiк ор­ман қо­ры ау­ма­ғын­да бо­луы­на тый­ым са­лу ту­ра­лы, ор­ман пай­да­ла­ну құқы­ғын тоқ­та­та тұ­ру ту­ра­лы ше­шiм қа­был­дай­ды
ММ, ЕҚ­ТА, РМ­МО, МО
34
Ба­қы­лау субъ­ек­ті­сі ор­ман­дар­ды кү­зе­ту, қор­ғау, мо­лық­ты­ру мен ор­ман өсi­ру, тұ­рақ­ты ор­ман тұқым­да­ры учас­ке­ле­рі мен ор­ман тұқым­да­ры план­та­ци­я­ла­рын күтiп-ұстау, ор­ман тұқым­да­рын дай­ын­дау, ұқса­ту мен сақ­тау жөнiн­де­гi iс-ша­ра­лар­ды орын­дай­ды
ММ, ЕҚ­ТА, РМ­МО, МО
35
Ба­қы­лау субъ­ек­ті­сі ор­ман ор­на­ла­сты­ру жо­ба­ла­ры­на сәй­кес ор­ман пай­да­ла­ну орын­да­ры мен олар­дың кө­ле­мiн ай­қын­дай­ды
ММ, ЕҚ­ТА, РМ­МО, МО
36
Ба­қы­лау субъ­ек­ті­сі ор­ман ре­сур­ста­рын тен­дер­ге қою үшiн ма­те­ри­ал­дар әзiр­лей­дi
ММ, ЕҚ­ТА
37
Ба­қы­лау субъ­ек­ті­сі ор­ман ре­сур­ста­ры­ның ұтым­ды пай­да­ла­ны­луын қам­та­ма­сыз ете­дi
ММ, ЕҚ­ТА, РМ­МО, МО, ОП
38
Ба­қы­лау субъ­ек­ті­сі ор­ман пай­да­ла­ну­ға ар­нал­ған ағаш ке­су және ор­ман би­лет­терiн бе­редi
ММ, ЕҚ­ТА, РМ­МО, МО
39
Ба­қы­лау субъ­ек­ті­сі ор­ман қо­ры­ның мем­ле­кет­тiк есебiн, мем­ле­кет­тiк ор­ман мо­ни­то­рин­гiн жүр­гi­зедi, мем­ле­кет­тiк ор­ман ка­даст­рын жүр­гi­зу жөнiн­де­гi жұ­мыстар­ға қа­ты­са­ды
ММ, ЕҚ­ТА, РМ­МО, МО, ОП
40
Ба­қы­лау субъ­ек­ті­сі аяқ­тал­ған объ­ек­тiлер мен ор­ман пай­да­ла­ну­шы­лар­дың ор­ман ша­ру­а­шы­лы­ғы iс-ша­ра­ла­рын жүр­гi­зуi нәти­же­сiн­де өн­дiрiл­ген дай­ын өнiм­дi қа­был­да­уды жү­зе­ге асы­ра­ды
ММ, ЕҚ­ТА, РМ­МО, МО, ОП
41
Ба­қы­лау субъ­ек­ті­сі ор­ман­дар­дың мо­лық­ты­ры­луын, кү­зетiлуiн, қор­ға­луын, са­ни­тар­лық жай-күй­iн жақ­сар­ту­ды және күтiп-бап­та­луын, олар­дың өнiм­дiлi­гiнiң, қор­ға­ны­штық және өзге де пай­да­лы қа­си­ет­терiнiң ар­туын, ор­ман­ның көп мақ­сат­қа ұтым­ды пай­да­ла­ны­луын ұй­ым­да­сты­ру­ды, ор­ман ор­на­ла­сты­ру­ды, ор­ман­дар мен жа­ну­ар­лар дү­ни­есiнiң есебiн жүр­гi­зудi, сон­дай-ақ мем­ле­кет­тік та­би­ғи-қо­рық қор­ла­ры объ­ек­тiлерiнiң, мә­де­ни және та­би­ғи мұ­ра­ның сақ­та­луын қам­та­ма­сыз ет­кен
ММ, ЕҚ­ТА, РМ­МО, МО, ОП, АП
42
Ба­қы­лау субъ­ек­ті­сі ор­ман­ның ор­та құ­рай­тын және ор­та­ны қор­ғай­тын функ­ци­я­ла­ры­ның сақ­та­луын, сон­дай-ақ ек­пе­лер­дi, дәрi-дәр­мек­тiк, та­ғам­дық және тех­ни­ка­лық ши­кi­затты дер кезiн­де қал­пы­на кел­тi­ру жағ­дай­ла­рын қам­та­ма­сыз ететiн эко­ло­ги­я­лық жа­ғы­нан оң­тай­лы тәс­iл­дер­мен және әдiстер­мен жұ­мыс жүр­гi­зу­де, мем­ле­кет­тiк ор­ман қо­рын кү­зе­ту, қор­ғау, пай­да­ла­ну, ор­ман­дар­ды мо­лық­ты­ру мен ор­ман өсi­ру жөнiн­де­гi өзге де та­лап­тар­ды орын­да­уда
ММ, ЕҚ­ТА, РМ­МО, МО, ОП, ЖА
43
Ба­қы­лау субъ­ек­ті­сі мем­ле­кет­тiк ор­ман қо­ры ау­ма­ғы­ның өрт­ке қар­сы және са­ни­тар­лық ор­на­ла­сты­ры­луын қам­та­ма­сыз ету­де, өрт қа­уiп­сiздi­гi мен ор­ман пай­да­ла­ну ере­же­лерi бұ­зы­луы­ның, сон­дай-ақ Қа­зақ­стан Рес­пуб­ли­ка­сы­ның ор­ман заң­да­рын бас­қа да бұ­зу­шы­лық­тың ал­дын алу­ға, оны дер кезiн­де бай­қап, жо­лын ке­су­ге, ор­ман­да­ғы өрт­тер­дi сөн­дi­ру, ор­ман зи­ян­кестерi мен ау­ру­ла­ры­на қар­сы кү­рес, Қа­зақ­стан Рес­пуб­ли­ка­сы­ның жа­ну­ар­лар дү­ни­есiн қор­ғау, мо­лай­ту мен пай­да­ла­ну және ерекше қор­ға­ла­тын та­би­ғи аумақ­тар ту­ра­лы заң­да­рын бұ­зу­шы­лық­қа қар­сы кү­рес жөнiн­де қа­жет­тi ша­ра­лар қол­да­ну­да
ММ, ЕҚ­ТА, РМ­МО, МО, ОП, ЖА
44
Ба­қы­лау субъ­ек­ті­сі ор­ман пай­да­ла­ну­шы­лар өрт­ке қар­сы кү­рес iс-ша­ра­ла­ры жос­пар­ла­рын әзiр­ле­ген кез­де олар­ға жәр­дем көр­се­те­ді
ММ, ЕҚ­ТА, РМ­МО
45
Ба­қы­лау субъ­ек­ті­сі ор­ман ай­нал­ма­ла­ры­на тек­се­ру жүр­гі­зе­ді
ММ, ЕҚ­ТА, РМ­МО
46
Ба­қы­лау субъ­ек­ті­сі Қа­зақ­стан Рес­пуб­ли­ка­сы­ның заң­да­рын­да бел­гi­лен­ген тәр­тiп­пен ор­ман­да­ғы өрт­тер­дi және олар­дың за­рдап­та­рын тiр­ке­удi жүр­гi­зе­ді.
ММ, ЕҚ­ТА, РМ­МО, МО, ОП
47
Ба­қы­лау субъ­ек­ті­сі ұзақ мерзiм­дi ор­ман пай­да­ла­ну шар­ты­ның та­лап­та­рын, сон­дай-ақ
ағаш ке­су би­летi­мен, ор­ман би­летi­мен бел­гi­лен­ген та­лап­тар­ды сақ­тай­ды
ММ, ЕҚ­ТА, ОП
48
Ба­қы­лау субъ­ек­ті­сі жұ­мысты то­пы­рақ эро­зи­я­сы­ның пай­да бо­луы­на жол бер­мей­тiн, ор­ман­дар­дың жай-күйi мен мо­лай­ты­луы­на, сон­дай-ақ су және бас­қа да та­би­ғи объ­ек­тiлер­дiң жай-күй­iне терiс әсер­дi бол­дыр­май­тын неме­се оны шек­тей­тiн және жа­ну­ар­лар дү­ни­есi мен олар тiр­шiлiк ететiн ор­та­ның сақ­та­луын қам­та­ма­сыз ететiн тәс­iл­дер­мен жүр­гi­зе­ді
ММ, ЕҚ­ТА, РМ­МО, МО, ОП, ВС
49
Ба­қы­лау субъ­ек­ті­сі сү­рек дай­ын­да­ған кез­де Қа­зақ­стан Рес­пуб­ли­ка­сы­ның заң­да­рын­да бел­гi­лен­ген тәр­тiп­пен мем­ле­кет­тiк эко­ло­ги­я­лық са­рап­та­ма­дан өт­кiзiл­ген тех­ни­ка мен тех­но­ло­ги­я­лар­ды пай­да­ла­на оты­рып ор­ман­дар­ды та­би­ғи түр­де мо­лық­ты­ру үшiн оң­тай­лы жағ­дай­лар­ды сақ­тау жөнiн­де­гi та­лап­тар­ды ұста­на­ды
ММ, ЕҚ­ТА, РМ­МО, МО, ОП
50
Ба­қы­лау субъ­ек­ті­сі мем­ле­кет­тiк ор­ман қо­ры­ның өздерiне ор­ман пай­да­ла­ну үшiн бөлiнiп берiл­ген учас­ке­лерiн­де өрт қа­уiп­сiздi­гi ере­же­лерiн сақ­тай­ды, өрт­ке қар­сы iс-ша­ра­лар­ды жүр­гi­зе­ді, ал ор­ман өр­тi пай­да болған жағ­дай­да оны сөн­дiрудi қам­та­ма­сыз ете­ді
ММ, ЕҚ­ТА, РМ­МО, МО, ОП, АП
51
Ба­қы­лау субъ­ек­ті­сі ұзақ мерзiм­дi ор­ман пай­да­ла­ну кезiн­де мем­ле­кет­тiк ор­ман ие­ле­ну­шiлер­мен келi­се оты­рып өрт­ке қар­сы iс-ша­ра­лар жос­па­рын әзiр­лей­ді және бекi­те­ді, сон­дай-ақ олар­ды бел­гi­лен­ген мерзiм­дер­де жү­зе­ге асы­ра­ды
ОП, АП
52
Ба­қы­лау субъ­ек­ті­сін­де мем­ле­кет­тiк ор­ман қо­ры ау­ма­ғын­да өздерi мә­де­ни-са­уық­ты­ру, ре­кре­а­ци­я­лық, ту­ри­стiк, спорт­тық және бас­қа да iс-ша­ра­лар мен жұ­мыстар­ды өт­кi­зетiн жер­лер­де өрт сөн­дiретiн құ­рал­дар бар
ММ, ЕҚ­ТА, РМ­МО, МО, ОП, АП, ВС
53
Ба­қы­лау субъ­ек­ті­сі аға­шы кесiлетiн жер­лер­де оны дай­ын­дау мен та­сып әке­тудiң бел­гi­лен­ген мерзi­мi аяқ­тал­ған соң кесiл­ме­ген және дай­ын­дал­ған ағаш сү­рек­терiн қал­дыр­май­ды
ММ, ЕҚ­ТА, РМ­МО, МО, ОП
54
Ба­қы­лау субъ­ек­ті­сі кес­пеа­ғаш ай­ма­ғын кесiл­ген аға­штар­дың қал­дық­та­ры­нан сү­рек дай­ын­да­у­мен бiр мез­гiл­де та­зар­та­ды
ММ, ЕҚ­ТА, РМ­МО, МО
55
Ба­қы­лау субъ­ек­ті­сі мем­ле­кет­тiк ор­ман қо­ры­ның ор­ман пай­да­ла­ну үшiн бөлiн­ген учас­ке­лерiн­де заң­сыз ағаш ке­су­ге және Қа­зақ­стан Рес­пуб­ли­ка­сы­ның ор­ман заң­да­рын, Қа­зақ­стан Рес­пуб­ли­ка­сы­ның жа­ну­ар­лар дү­ни­есiн қор­ғау, мо­лай­ту мен пай­да­ла­ну ту­ра­лы және
ерекше қор­ға­ла­тын та­би­ғи аумақ­тар ту­ра­лы заң­да­рын өзге де бұ­зу­шы­лық­тар­ға жол бер­мей­ді
ММ, ЕҚ­ТА, РМ­МО, МО, ОП, АП, ВС
56
Ба­қы­лау субъ­ек­ті­сі мем­ле­кет­тiк ор­ман қо­ры учас­ке­лерiн­де жұ­мыс аяқ­тал­ған­нан кей­iн олар­ды мем­ле­кет­тiк ор­ман ие­ле­ну­шiлер­ге тап­сы­ра­ды
ОП
57
Ба­қы­лау субъ­ек­ті­сі мем­ле­кет­тiк ор­ман қо­ры учас­ке­лерiн­де ба­сты пай­да­ла­ну мақ­са­тын­да ағаш кес­кен кез­де, ор­ман ор­на­ла­сты­ру жо­ба­сы­на сәй­кес, ор­ман­ды қай­та жа­ңар­ту­ды қо­са ал­ған­да, аға­шы кесiл­ген ала­ңы­ның екi есе­лен­ген мөл­шерi­нен астам ала­ңы­на ор­ман­ды мо­лық­ты­ру­ды жү­зе­ге асы­ра­ды
ОП
58
Ба­қы­лау субъ­ек­ті­сі аға­шы кесiл­ген жер­лер­де және өздерiнiң қыз­метi сал­да­ры­нан өскiн­дер жой­ы­л­ған, ағаш пен бұ­та өсiм­дiк­терi құ­рып кет­кен алаң­дар­да ор­ман­дар­ды мо­лық­ты­ру­ды өз есебi­нен жү­зе­ге асы­ра­ды
ОП
59
Ба­қы­лау субъ­ек­ті­сі Қа­зақ­стан Рес­пуб­ли­ка­сы­ның заң­да­рын­да бел­гi­лен­ген тәр­тiп­пен ор­ман ша­ру­а­шы­лы­ғы шек­кен шы­ғын­дар мен шы­ға­сы­ны өтей­ді
ОП
60
Ба­қы­лау субъ­ек­ті­сі Қа­зақ­стан Рес­пуб­ли­ка­сы­ның заң­да­рын­да бел­гi­лен­ген тәр­тiп­пен ор­ман­ды пай­да­ла­ну­дың тө­ле­ма­қы­сын уақ­ты­лы ен­гi­зе­ді
ОП
61
Ба­қы­лау субъ­ек­ті­сі ор­ман­дар­дың са­ни­та­ри­я­лық жай-күй­iн қам­та­ма­сыз ету мен жақ­сар­ту жөнiн­де­гi ере­же­лер­дi (бұ­дан әрi - ор­ман­дар­да­ғы са­ни­тар­лық ере­же­лер) сақ­тай­ды
ММ, ЕҚ­ТА, РМ­МО, МО, ОП
62
Ба­қы­лау субъ­ек­ті­сі ұзақ мерзiм­дi ор­ман пай­да­ла­ну кезiн­де мем­ле­кет­тiк ор­ман қо­ры учас­ке­лерiн ор­ман зи­ян­кестерi мен ау­ру­ла­ры­нан қор­ғау жөнiн­де­гi iс-ша­ра­лар­ды жү­зе­ге асы­ра­ды
ММ, ЕҚ­ТА, РМ­МО, МО, ОП
63
Ба­қы­лау субъ­ек­ті­сі мем­ле­кет­тiк ор­ман ие­ле­ну­шiлер­дi мем­ле­кет­тiк ор­ман қо­ры­ның ор­ман пай­да­ла­ну үшiн өздерiне бөлiнiп берiл­ген учас­ке­лерiн­де ор­ман зи­ян­кестерi мен ау­ру­ла­ры­ның пай­да болға­ны ту­ра­лы ха­бар­дар ете­ді.
ОП
64
Ба­қы­лау субъ­ек­ті­сі өзге ор­ман пай­да­ла­ну­шы­лар­дың құқық­та­рын бұз­бай­ды.
ОП
65
Ба­қы­лау субъ­ек­ті­сі Қа­зақ­стан Рес­пуб­ли­ка­сы­ның заң­да­рын­да бел­гi­лен­ген тәр­тiп­пен уәкiлет­тi ор­ган­ға және оның аумақ­тық ор­ган­да­ры­на, об­лы­стық ат­қа­ру­шы ор­ган­дар мен мем­ле­кет­тiк ста­ти­сти­ка ор­ган­да­ры­на ор­ман қо­ры­ның мем­ле­кет­тiк есебiн, мем­ле­кет­тiк ор­ман ка­даст­рын, мем­ле­кет­тiк ор­ман
мо­ни­то­рин­гiн жүр­гi­зу, ор­ман пай­да­ла­ну тө­ле­ма­қы­сы­ның мөл­шерiн анық­тау үшiн қа­жет­тi ақ­па­рат­ты берiп тұ­ра­ды.
ОП
66
Ба­қы­лау субъ­ек­ті­сі Қа­зақ­стан Рес­пуб­ли­ка­сы­ның Эко­ло­ги­я­лық ко­дек­сіне сәй­кес қор­ша­ған ор­та­ға эмис­си­я­лар­ды жү­зе­ге асы­ру ке­зін­де эко­ло­ги­я­лық рұқ­сат ала­ды.
ОП
67
Ба­қы­лау субъ­ек­ті­сі же­ке тұ­лға­лар өрт қа­уiп­сiздi­гi сақ­та­у­ға, аға­штар мен бұ­та­лар­ды сын­дыр­мау­ға және кес­пе­у­ге, ор­ман аға­шта­ры­ның за­қым­да­нуы­на, ор­ман­дар­дың ла­ста­нуы­на, құ­мыр­сқа иле­улерiнiң, құс ұя­ла­ры­ның бұ­зы­луы­на жол бер­ме­у­ге, жа­байы өс­кен та­ғам­дық ор­ман ре­сур­ста­рын, дәрiлiк ши­кi­затты олар­дың мо­лық­ты­ры­луы­на нұқ­сан кел­мей­тiн мерзiм­де және тәс­iл­дер­мен жи­на­у­ға мiн­дет­тi.
ММ, ЕҚ­ТА, РМ­МО, МО, ОП
68
Ба­қы­лау субъ­ек­ті­сі мем­ле­кет­тiк ор­ман қо­рын­да­ғы ағаш өспе­ген ал­қап­тар­ды ор­ман­ды ал­қап­тар­ға ай­нал­ды­ру­ды Қа­зақ­стан Рес­пуб­ли­ка­сы­ның заң­на­ма­сын­да бел­гі­лен­ген тәр­тіп­пен жүр­гі­зе­ді.
ММ, ЕҚ­ТА, РМ­МО, МО
69
Ба­қы­лау субъ­ек­ті­сі мем­ле­кет­тiк ор­ман қо­рын­да құ­ры­лыс жұ­мыста­рын жүр­гi­зу­ді, кең та­рал­ған пай­да­лы қаз­ба­лар­ды өн­дiру­ді, ком­му­ни­ка­ци­я­лар тар­ту­ды және ор­ман ша­ру­а­шы­лы­ғын жүр­гi­зу мен ор­ман пай­да­ла­ну­ға бай­ла­ны­сты емес өзге де жұ­мыстар­ды орын­да­уды, егер бұл үшiн мем­ле­кет­тiк ор­ман қо­ры­ның жерiн бас­қа са­нат­тар­ға ауы­сты­ру және (неме­се) олар­ды алып қою қа­жет бол­ма­са, мем­ле­кет­тiк эко­ло­ги­я­лық са­рап­та­ма­ның оң қо­ры­тындысы болған жағ­дай­да уәкiлет­тi ор­ган­ның келiсi­мi бой­ын­ша об­лы­стық ат­қа­ру­шы ор­ган­ның ше­шi­мi негiзiн­де жү­зе­ге асы­ра­ды.
ОП
70
Ба­қы­лау субъ­ек­ті­сі мем­ле­кет­тiк ор­ман қо­рын ор­ман зи­ян­кестерi мен ау­ру­ла­ры­нан қор­ғауды мем­ле­кет­тiк ор­ман қо­ры­ның жай-күй­iн жүй­елi түр­де қа­да­ға­лап оты­ру­ды, ошақ­тар­дың пай­да бо­луы­ның ал­дын алу, олар­ды оқ­ша­у­лау мен жою ша­ра­ла­ры ар­қы­лы ор­ман зи­ян­кестерi мен ау­ру­ла­ры­ның ошақ­та­рын дер кезiн­де анық­та­уды қам­та­ма­сыз ете­дi.
ММ, ЕҚ­ТА, РМ­МО, МО, ОП
71
Ба­қы­лау субъ­ек­ті­сі те­мiр жол­дар­ға, ав­то­мо­биль жол­да­ры­на, ка­нал­дар­ға, ма­ги­страль­дық құ­быр­лар­ға және бас­қа да желiлiк құ­ры­лы­стар­ға бөлiп берiл­ген бел­де­улер­де­гi қор­ға­ны­штық ек­пе­лер­дi, олар­ды өсi­ру жо­ба­ла­ры­на сәй­кес ор­ман­ды күтiп-бап­тау мақ­са­тын­да ке­су­мен, са­ни­тар­лық мақ­сат­та ке­су­мен, ба­ға­лы­лы­ғы тө­мен ек­пе­лер­дi, сон­дай-ақ қор­ға­ны­штық, су сақ­тау және бас­қа да функ­ци­я­ла­рын жо­ғал­та ба­с­та­ған ек­пе­лер­дi қай­та жаң­ғыр­ту­мен бай­ла­ны­сты ке­су­мен және өзге де мақ­сат­тар­да­ғы ке­су­мен ай­на­лы­са­ды
МО
72
Ба­қы­лау субъ­ек­ті­сі те­мiр жол­дар­ға, ав­то­мо­биль жол­да­ры­на, ка­нал­дар­ға, ма­ги­страль­дық құ­быр­лар­ға және бас­қа да желiлiк құ­ры­лы­стар­ға бөлiп берiл­ген бел­де­улер­де­гi қор­ға­ны­штық ек­пе­лер­дi кү­зе­тудi, қор­ғауды және пай­да­ла­ну­ды жү­зе­ге асы­ра­ды
МО
73
Ба­қы­лау субъ­ек­ті­сі мем­ле­кет­тiк ор­ман қо­ры учас­ке­лерiн­де сү­рек дай­ын­да­уды то­лы­с­қан және қу­ра­ған сү­рек­дiң­дер­де жүр­гiзiлетiн, ба­сты мақ­сат­та пай­да­ла­ну үшiн, ара­лық мақ­сат­та пай­да­ла­ну үшiн (ор­ман­ды күтiп-бап­тау мақ­са­тын­да ағаш ке­су, iрiк­теп са­ни­тар­лық мақ­сат­та ағаш ке­су және құн­ды­лы­ғы тө­мен ор­ман ек­пе­лерiн, сон­дай-ақ қор­ға­ны­штық, су сақ­тау және бас­қа қа­си­ет­терiн жо­ғал­тқан ек­пе­лер­дi қай­та жаң­ғыр­ту­ға бай­ла­ны­сты ағаш ке­су, жас шы­бық­тар­ды же­ке­леп ке­су), өзге де мақ­сат­та пай­да­ла­ну үшiн (жап­пай са­ни­тар­лық мақ­сат­та ағаш ке­су, су то­рап­та­ры­ның, құ­быр­лар­дың, жол­дар­дың құ­ры­лы­сы­на бай­ла­ны­сты, ор­ман соқ­пақ­та­рын тар­ту, өрт­ке қар­сы жы­ра­лар жа­сау кезiн­де ор­ман алаң­да­рын та­зар­ту, өтiм­дi үй­iн­дiлер­дi жи­нау, өзге де мақ­сат­тар үшiн ағаш ке­су) ағаш ке­су тәр­тiбi­мен жү­зе­ге асы­ра­ды.
ММ, ЕҚ­ТА, РМ­МО, МО, ОП
74
Ба­қы­лау субъ­ек­ті­сі жер­гiлiк­тi ха­лық­тың ағаш­қа де­ген мұқ­та­жын олар­дан өтiнiм болған жағ­дай­да ара­лық пай­да­ла­ну мақ­са­тын­да ағаш ке­су және өзге­дей мақ­сат­та ағаш ке­су есе­бі­нен қам­та­ма­сыз ет­кен.
ММ, ЕҚ­ТА, РМ­МО
75
Ба­қы­лау субъ­ек­ті­сі мем­ле­кет­тiк ор­ман қо­ры учас­ке­лерiн­де шай­ыр мен ағаш шы­рын­да­рын дай­ын­да­уды то­лы­с­қан және қу­ра­ған сү­рек­дiң­дер­де жү­зе­ге асы­ра­ды, олар сөл алу­дың бел­гi­лен­ген мерзi­мi аяқ­тал­ған­нан кей­iн ба­сты мақ­сат­та пай­да­ла­ну үшiн ағаш ке­су­ге ар­на­ла­ды.
ММ, ЕҚ­ТА, РМ­МО, МО,
76
Ба­қы­лау субъ­ек­ті­сі мем­ле­кет­тiк ор­ман қо­ры учас­ке­лерiн­де өнер­к­әс­iп­тiк өң­деу және тұр­ғын ха­лық­тың қа­же­тін қа­на­ғат­тан­ды­ру үшін қо­сал­қы сү­рек ре­сур­ста­рын дай­ын­да­уды ор­ман­ға зи­ян кел­тiр­мей жү­зе­ге асы­ра­ды.
ММ, ЕҚ­ТА, РМ­МО, МО, ОП
77
Ба­қы­лау субъ­ек­ті­сі мем­ле­кет­тiк ор­ман қо­ры учас­ке­лерiн­де ағаш ке­су жұ­мыста­рын жүр­гi­зу тәр­тiбi­мен кесiл­ген аға­штар­дан ға­на қа­бық және бұ­тақ дай­ын­дай­ды.
ММ, ЕҚ­ТА, РМ­МО, МО, ОП
78
Ба­қы­лау субъ­ек­ті­сі мем­ле­кет­тiк ор­ман қо­ры учас­ке­лерiн­де сы­пырт­қы­лар­ды, сы­пыр­ғы­лар­ды және бас­қа да сол си­яқ­ты заттар­ды өру, сон­дай-ақ әзiр­леу үшiн бұ­тақ­тар­ды ағаш ке­су “Мем­ле­кет­тік ор­ман қо­ры учас­ке­ле­рін­де ағаш ке­су ере­же­сін бе­кі­ту ту­ра­лы” Қа­зақ­стан Рес­пуб­ли­ка­сы Үкі­ме­ті­нің 2005 жы­л­ғы 14 ақ­пан­да­ғы N 141 Қа­улы­сы­мен ай­қын­дал­ған тәр­тiп­пен өсiп тұр­ған аға­штар­дан дай­ын­дай­ды (бұ­дан әрі – Ағаш ке­су ере­же­сі).
ММ, ЕҚ­ТА, РМ­МО, МО, ОП
79
Ба­қы­лау мем­ле­кет­тiк ор­ман қо­ры учас­ке­лерiн­де жа­байы же­мiстер, жаң­ғақ­тар, са­ңы­ра­у­құ­лақ­тар, жи­дек­тер, дәрiлiк өсiм­дiк­тер және тех­ни­ка­лық ши­кi­зат дай­ын­дау мен жи­на­уды, ма­рал ша­ру­а­шы­лы­ғын, аң ша­ру­а­шы­лы­ғын, ара ұя­ла­ры мен омар­та­лар ор­на­ла­сты­ру­ды, бау-бақ­ша және өзге де ауыл ша­ру­а­шы­лы­ғы да­қыл­да­рын өсiру­ді ор­ман­ға зи­ян кел­тiрiл­мей жү­зе­ге асы­ра­ды.
ММ, ЕҚ­ТА, РМ­МО, МО, ОП, ВС, АП
80
Ба­қы­лау субъ­ек­ті­сі мем­ле­кет­тiк ор­ман қо­ры­ның шөп ша­бу­ға және мал жа­ю­ға бо­ла­тын учас­ке­лерiн ор­ман ор­на­ла­сты­ру жо­ба­ла­ры­на неме­се ерекше қор­ға­ла­тын та­би­ғи аумақ­тар­ды бас­қа­ру жос­пар­ла­ры­на сәй­кес мем­ле­кет­тiк бел­гiлей­дi
ММ, ЕҚ­ТА, РМ­МО, МО, ОП
81
Ба­қы­лау субъ­ек­ті­сін­де мем­ле­кет­тiк ор­ман қо­ры учас­ке­лерiн­де еш­кi жаю ар­найы бөлiнiп қор­шал­ған учас­ке­лер­де ға­на жү­зе­ге асы­ры­ла­ды.
ММ, ЕҚ­ТА, РМ­МО, МО, ОП
82
Ба­қы­лау субъ­ек­ті­сі мем­ле­кет­тiк ор­ман қо­ры учас­ке­лерiн аң­шы­лық ша­ру­а­шы­лы­ғы­ның қа­жетiне пай­да­ла­ну­ды ор­ман­ға нұқ­сан кел­тір­мей және жа­байы жа­ну­ар­лар үшін жай­лы ме­кен­деу ор­та­сын сақ­тай оты­рып жү­зе­ге асы­ра­ды.
ОП, АП
83
Ба­қы­лау субъ­ек­ті­сін­де ерекше қор­ға­ла­тын та­би­ғи аумақ­тың пас­пор­ты бар.
ЕҚ­ТА
84
Ба­қы­лау субъ­ек­ті­сін­де та­би­ғат қор­ғау ұй­ы­мын бас­қа­ру жос­па­ры бар.
ЕҚ­ТА
85
Ба­қы­лау субъ­ек­ті­сін­де ерекше қор­ға­ла­тын та­би­ғи аумақ­тар, жа­ну­ар­лар дү­ни­е­сін қор­ғау, мо­лық­ты­ру және пай­да­ла­ну са­ла­сын­да­ғы Қа­зақ­стан Рес­пуб­ли­ка­сы­ның заң­на­ма­сы, Қа­зақ­стан Рес­пуб­ли­ка­сы­ның ор­ман заң­на­ма­сы бұ­зы­л­ған жағ­дай­да тек­се­ру жүр­гі­зу нәти­же­ле­рі бой­ын­ша ак­ті­лер­дің, әкім­ші­лік құқық бұ­зу­шы­лық ту­ра­лы хат­та­ма­лар­дың, тәр­тіп бұ­зу­шы­лық­ты жою ту­ра­лы өкім­дер­дің, кінә­лі тұ­лға­лар­ды әкім­ші­лік жа­у­ап­кер­ші­лік­ке тар­ту ту­ра­лы қа­улы­лар­дың, со­дай-ақ сот ше­ші­мі шы­ға­ры­л­ған­ға дей­ін уа­қыт­ша сақ­тау үшін атыс қа­руын, ол­жа­лау құ­рал­да­рын, заң­сыз ол­жа­лан­ған өнім­ді, кө­лік және су­да жү­зу құ­рал­да­рын алып қою ту­ра­лы қа­улы­лар­дың блан­кі­ле­рі бар.
ММ, ЕҚ­ТА, РМ­МО, МО, АП
86
Ба­қы­лау субъ­ек­ті­сі мем­ле­кет­тік та­би­ғи қо­рық пен оның кү­зет ай­ма­ғы­ның био­ло­ги­я­лық са­на­лу­анды­ғын қор­ғау және қал­пы­на кел­ті­ру ре­жи­мін қам­та­ма­сыз ете­ді.
ЕҚ­ТА
87
Ба­қы­лау субъ­ек­ті­сі Та­би­ғат жыл­на­ма­сын жүр­гі­зу­ді қо­са ал­ған­да, мем­ле­кет­тік та­би­ғи-қо­рық қо­ры­ның эко­ло­ги­я­лық жүй­е­ле­рін, объ­ек­ті­ле­рін зер­де­леу және олар­дың мо­ни­то­рин­гі жө­нін­де ғы­лы­ми зерт­те­улер ұй­ым­да­сты­ра­ды және жүр­гі­зе­ді.
ЕҚ­ТА
88
Ба­қы­лау субъ­ек­ті­сі­эко­ло­ги­я­лық-ағар­ту­шы­лық қыз­мет­ті жүр­гі­зе­ді.
ЕҚ­ТА
89
Ба­қы­лау субъ­ек­ті­сі мем­ле­кет­тік та­би­ғи қо­рық­тың эко­ло­ги­я­лық жүй­е­ле­ріне зи­ян­ды әсер етуі мүм­кін ша­ру­а­шы­лық және өзге объ­ек­ті­лер­ді ор­на­ла­сты­ру жо­ба­ла­ры мен схе­ма­ла­ры­ның мем­ле­кет­тік эко­ло­ги­я­лық са­рап­та­ма­сы­на қа­ты­са­ды.
ЕҚ­ТА
90
Ба­қы­лау субъ­ек­ті­сі мем­ле­кет­тік та­би­ғи қо­рық пен оның кү­зет ай­ма­ғы­ның ау­ма­ғын эко­ло­ги­я­лық-ағар­ту­шы­лық, ғы­лы­ми және шек­те­улі ту­ри­стік мақ­сат­тар­да пай­да­ла­ну­ды рет­теп оты­ра­ды.
ЕҚ­ТА
91
Ба­қы­лау субъ­ек­ті­сі мем­ле­кет­тік та­би­ғи-қо­рық қо­ры­ның та­би­ғи ке­шен­де­рін, бі­ре­гей және эта­лон­дық та­би­ғи учас­ке­ле­рін, объ­ек­ті­ле­рін, та­би­ғи және та­ри­хи-мә­де­ни мұ­ра­ны сақ­тай­ды.
ЕҚ­ТА, ЖА, ОП
92
Ба­қы­лау субъ­ек­ті­сі мем­ле­кет­тік ұлт­тық та­би­ғи парк пен оның кү­зет ай­ма­ғы­ның кү­зет ре­жи­мін қам­та­ма­сыз ете­ді.
ЕҚ­ТА
93
Ба­қы­лау субъ­ек­ті­сі эко­ло­ги­я­лық ағар­ту­шы­лық­ты жү­зе­ге асы­ра­ды.
ЕҚ­ТА
94
Ба­қы­лау субъ­ек­ті­сі био­ло­ги­я­лық са­на­лу­ан­дық­ты сақ­та­удың ғы­лы­ми әді­сте­рін әзір­лей­ді.
ЕҚ­ТА
95
Ба­қы­лау субъ­ек­ті­сі Та­би­ғат жыл­на­ма­сы бағ­дар­ла­ма­сы бой­ын­ша эко­ло­ги­я­лық жүй­е­лер мен же­ке­ле­ген та­би­ғи объ­ек­ті­лер­дің мо­ни­то­рин­гін жүр­гі­зе­ді.
ЕҚ­ТА
96
Ба­қы­лау субъ­ек­ті­сі мем­ле­кет­тік та­би­ғи-қо­рық қо­ры­ның бү­лін­ген та­би­ғи ке­шен­де­рін, объ­ек­ті­ле­рін, та­би­ғи және та­ри­хи-мә­де­ни мұ­ра объ­ек­ті­ле­рін қал­пы­на кел­ті­ре­ді.
ЕҚ­ТА
97
Ба­қы­лау субъ­ек­ті­сі мем­ле­кет­тік ұлт­тық та­би­ғи парк пен оның кү­зет ай­ма­ғы­ның ау­ма­ғын эко­ло­ги­я­лық-ағар­ту­шы­лық, ғы­лы­ми, ре­кре­а­ци­я­лық, ту­ри­стік және шек­те­улі ша­ру­а­шы­лық мақ­сат­тар­да пай­да­ла­ну­ды рет­теп оты­ра­ды.
ЕҚ­ТА
98
Ба­қы­лау субъ­ек­ті­сі био­ло­ги­я­лық және ланд­шаф­тық са­на­лу­ан­дық­ты, та­би­ғи эко­ло­ги­я­лық жүй­е­лер­ді сақ­тай­ды және қал­пы­на кел­ті­ре­ді.
ЕҚ­ТА, ЖА
99
Ба­қы­лау субъ­ек­ті­сі мем­ле­кет­тік та­би­ғи ре­зер­ват­тың кү­зет ре­жи­мін қам­та­ма­сыз ете­ді.
ЕҚ­ТА, ЖА
100
Ба­қы­лау субъ­ек­ті­сі та­би­ғи ре­сур­стар­ды пай­да­ла­ну­дың эко­ло­ги­я­лық-эко­но­ми­ка­лық прин­ци­пі негі­зін­де аумақ­тың ор­нық­ты әле­умет­тік-эко­но­ми­ка­лық да­муын қол­дай­ды.
ЕҚ­ТА, ЖА
101
Ба­қы­лау субъ­ек­ті­сі аумақ­ты қор­ғау және ор­нық­ты да­мы­ту, сон­дай-ақ эко­ло­ги­я­лық ағар­ту­шы­лық және тәр­бие бе­ру мақ­сат­та­рын­да зерт­те­улер мен мо­ни­то­ринг жүр­гі­зе­ді.
ЕҚ­ТА, ЖА
102
Ба­қы­лау субъ­ек­ті­сі мем­ле­кет­тік та­би­ғи ре­зер­ват ау­ма­ғын және оның кү­зет ай­ма­ғын эко­ло­ги­я­лық-ағар­ту, ғы­лы­ми, ре­кре­а­ци­я­лық, ту­ри­стік және шек­те­улі ша­ру­а­шы­лық мақ­сат­тар­да пай­да­ла­ну­ды рет­теп оты­ра­ды
ЕҚ­ТА
103
Ба­қы­лау субъ­ек­ті­сі Қа­зақ­стан­ның жа­ну­ар­лар дү­ни­е­сін сақ­та­удың, өсі­мін мо­лай­ту мен пай­да­ла­ну­дың, дү­ни­е­жү­зі­лік ма­ңы­зы бар Қа­зақ­стан фа­у­на­сы­ның ре­сур­ста­рын иге­ру­дің ғы­лы­ми негіз­де­рін әзір­лей­ді.
ЕҚ­ТА
104
Ба­қы­лау субъ­ек­ті­сі Қа­зақ­стан­ның өсім­дік­тер дү­ни­е­сін сақ­та­удың, мо­лық­ты­ру­дың және пай­да­ла­ну­дың, Қа­зақ­стан­ның дү­ни­е­жү­зі­лік ма­ңы­зы бар фло­рас­ы­ның ре­сур­ста­рын иге­ру­дің ғы­лы­ми негіз­де­рін әзір­лей­ді.
ЕҚ­ТА
105
Ба­қы­лау субъ­ек­ті­сі Қа­зақ­стан­ның ағаш өсім­дік­те­рін сақ­та­удың, мо­лық­ты­ру­дың және пай­да­ла­ну­дың, Қа­зақ­стан­ның дү­ни­е­жү­зі­лік ма­ңы­зы бар фло­рас­ы­ның ре­сур­ста­рын иге­ру­дің ғы­лы­ми негіз­де­рін әзір­лей­ді.
ЕҚ­ТА
106
Ба­қы­лау субъ­ек­ті­сі­нің тех­ни­ка­сы мен жаб­дық­та­ры­мем­ле­кет­тік ор­ман қо­ры учас­ке­лерiн­де ор­ман­дар­ды кү­зе­ту және қор­ғау жөнiн­де­гi iс-ша­ра­лар­ды орын­да­у­ға ар­нал­ған тех­ни­ка мен жаб­дық­тар­ға ти­е­сі­лік нор­ма­ла­ры­на сәй­кес ке­ле­ді.
ММ, ЕҚ­ТА, РМ­МО, МО
107
Ба­қы­лау субъ­ек­ті­сі­нің тех­ни­ка­сы мен жаб­дық­та­ры­мем­ле­кет­тiк ор­ман қо­ры учас­ке­лерiн­де ор­ман­ды мо­лай­ту және ор­ман өсi­ру жөнiн­де­гi iс-ша­ра­лар­ды орын­да­у­ға ар­нал­ған тех­ни­ка мен жаб­дық­тар­ға ти­е­сі­лік нор­ма­ла­ры­на сәй­кес ке­ле­ді.
ММ, ЕҚ­ТА, РМ­МО, МО
108
Ба­қы­лау субъ­ек­ті­сін­де мем­ле­кет­тік ор­ман кү­зе­ті қыз­мет­кер­ле­рі­нің штат са­ны мем­ле­кет­тік ор­ман қо­ры жер­лерiн­де­гi ор­ман­дар­ды қор­ғау нор­ма­тив­терiне сәй­кес ке­ле­ді.
ММ, ЕҚ­ТА, РМ­МО, МО
109
Ба­қы­лау субъ­ек­ті­сін­де өсім­дік­тер мен жа­ну­ар­лар дү­ни­е­сін қор­ғау жө­нін­де­гі мем­ле­кет­тік ин­спек­тор­лар­дың штат са­ны ерекше қор­ға­ла­тын та­би­ғи аумақ­тар жер­лерiн­де­гі ор­ман­дар­ды қор­ғау нор­ма­тив­те­ріне сәй­кес ке­ле­ді.
ЕҚ­ТА
110
Ба­қы­лау субъ­ек­ті­сі өрт қа­уiп­сiздi­гi ере­же­сiн сақ­тай­ды, аға­штар мен бұ­та­лар­дың сы­нуы­на және кесiлуiне, ор­ман да­қыл­да­ры­ның бүлi­нуiне, ор­ман­дар­дың ла­ста­нуы­на, құ­мыр­сқа иле­улерiнiң, құс ұя­ла­ры­ның за­қым­да­нуы­на жол бер­мей­дi.
ММ, ЕҚ­ТА, РМ­МО, МО, ОП
111
Ба­қы­лау субъ­ек­ті­сі жа­байы өсе­тін азық­тық ор­ман ре­сур­ста­рын, дәрi-дәр­мек­тік ши­кi­затты олар­ды мо­лық­ты­ру­ға нұқ­сан кел­тiр­мей­тiн мерзiм­де және тәс­iл­дер­мен жи­най­ды.
ММ, ЕҚ­ТА, РМ­МО, МО, ОП
112
Ба­қы­лау субъ­ек­ті­сі мем­ле­кет­тік ор­ман қо­ры учас­ке­лерiн­де мә­де­ни-са­уық­ты­ру, ре­кре­а­ци­я­лық, ту­ри­стік және спорт­тық iс-ша­ра­лар жүр­гі­зу­ді ав­то­тұ­рақ­тар­да, спорт алаң­да­рын­да, ту­ри­стік марш­рут­тар­мен және соқ­пақ­тар­да, мем­ле­кет­тік ор­ман ие­ле­ну­шiнiң рұқ­са­ты­мен бас­қа да объ­ек­ті­лер­мен жаб­дық­тал­ған ар­найы бөлiн­ген учас­ке­лер­де жү­зе­ге асы­ра­ды.
ОП
113
Ба­қы­лау субъ­ек­ті­сін­де мә­де­ни-са­уық­ты­ру, ре­кре­а­ци­я­лық, ту­ри­стiк және спорт­тық мақ­сат­тар үшiн берiл­ген мем­ле­кет­тік ор­ман қо­ры учас­ке­лерiн­де объ­ек­тiлер ор­на­ла­сты­ру, жо­ба­лау, са­лу және пай­да­ла­ну­ға бе­ру кезiн­де ор­ман пай­да­ла­ну­шы­лар ор­ман­дар­ды сар­қын­ды су­лар­дың, өнер­к­әс­iп және ком­му­нал­дық-тұр­мыстық та­стан­ды­лар­дың, қал­дық­тар мен қо­қы­стар­дың терiс әсерi­нен қор­ғауды қам­та­ма­сыз ететiн iс-ша­ра­лар­ды көз­дей­ді және жү­зе­ге асы­ра­ды.
ОП
114
Ба­қы­лау субъ­ек­ті­сі рәм­із­дер­ді әзір­леу ке­зін­де мы­на­дай негіз­гі та­лап­тар­ды сақ­тай­ды:
эм­бле­ма­да та­би­ғат қор­ғау ме­ке­ме­сі­нің та­би­ғи және/неме­се та­ри­хи-мә­де­ни ке­шен­де­рі мен объ­ек­ті­ле­рі­нің тән ерекше­лік­те­рін көр­се­те­тін сө­здік, бей­не­лік және/неме­се кө­лем­дік бел­гі­лер не олар­дың ара­лас үл­гі­ле­рі бей­не­ле­не­ді, сон­дай-ақ оның мем­ле­кет­тік тіл­де­гі ата­уы жа­зы­ла­ды;
жа­лау мем­ле­кет­тік та­би­ғат қор­ғау ме­ке­ме­сі­нің эм­бле­ма­сы мен мем­ле­кет­тік тіл­де­гі то­лық ата­уы ор­на­ла­са­тын ма­та тү­рін­де бо­ла­ды. Жа­лау ені­нің оның ұзынды­ғы­на ара-қа­ты­на­сы - 1:2.
ЕҚ­ТА
115
Ба­қы­лау субъ­ек­ті­сі мем­ле­кет­тiк ор­ман қо­ры учас­ке­лерiн ғы­лы­ми-зерт­теу мақ­сат­та­рын­да пай­да­ла­ну­ға мем­ле­кет­тiк эко­ло­ги­я­лық са­рап­та­ма­ның оң қо­ры­тындысы болған жағ­дай­да ор­ман ша­ру­а­шы­лы­ғы са­ла­сын­да­ғы уәкiлет­тi ор­ган­мен (бұ­дан әрi - уәкі­лет­тi ор­ган) және ғы­лым мен ғы­лы­ми-тех­ни­ка­лық қыз­мет са­ла­сын­да бас­шы­лық­ты жү­зе­ге асы­ра­тын ор­та­лық ат­қа­ру­шы ор­ган­мен келiсiп алы­на­тын ғы­лы­ми-зерт­теу жұ­мыста­ры­ның бағ­дар­ла­ма­ла­ры­на сәй­кес жү­зе­ге асы­ры­ла­тын ор­ман та­би­ға­ты мен оның құ­ра­у­шы­ла­рын та­ну, со­ның негiзiн­де ор­ман ре­сур­ста­рын кү­зе­ту, қор­ғау, мо­лық­ты­ру және ұтым­ды пай­да­ла­ну жөнiн­де тәс­iл­дер, әдiстер және тех­но­ло­ги­я­лық про­це­стер, оның iшiн­де жа­ңа тех­ни­ка жа­сау үшiн ке­шен­дi және ма­ман­дан­ды­ры­л­ған (бо­та­ни­ка­лық, зоо­ло­ги­я­лық, ор­ман өсi­ру, ор­ман-па­то­ло­ги­я­лық, то­пы­рақ­та­ну және бас­қа да) ғы­лы­ми зерт­те­улер мен экс­пе­ри­мен­таль­дық жұ­мыстар (бұ­дан әрi - ғы­лы­ми-зерт­теу жұ­мыста­ры) жүр­гi­зу, сон­дай-ақ мем­ле­кет­тiк ор­ман қо­ры ау­ма­ғын­да ор­на­лас­қан өзге де та­би­ғи объ­ек­тiлер­дi зер­де­леу жа­та­ды.
ММ, ЕҚ­ТА, РМ­МО, МО, ОП, АП
116
Ба­қы­лау субъ­ек­ті­сі мем­ле­кет­тiк ор­ман қо­ры учас­ке­лерiн­де, су қор­ғау ай­мақ­та­ры мен ал­қап­та­рын­да жүр­гiзiлетiн су­дың жай-күй­iне әсер ететiн экс­пе­ри­мен­таль­дық жұ­мыстар­ды су қо­рын пай­да­ла­ну және қор­ғау са­ла­сын­да­ғы уәкiлет­тi ор­ган­ның аумақ­тық ор­ган­да­ры­мен келi­се оты­рып жүр­гi­зедi.
ММ, ЕҚ­ТА, РМ­МО, ОП
117
Ба­қы­лау субъ­ек­ті­сі тә­жiри­белiк-өн­дiрiстiк тек­се­ру­лер жүр­гi­зу мен ғы­лы­ми және кон­струк­тор­лық тал­да­ма­лар­ды ор­ман ша­ру­а­шы­лы­ғы өн­дiрiсiне ен­гi­зу, тұ­рақ­ты ағаш тұқым­да­ры ба­за­сы объ­ек­тiлерiн құ­ру уәкiлет­тi ор­ган­мен келi­се оты­рып осы Ере­же­ге сәй­кес жү­зе­ге асы­ры­ла­ды.
ММ, ЕҚ­ТА, РМ­МО
118
Ба­қы­лау субъ­ек­ті­сін­де жұ­мыстар­дың түр­лерi (ста­ци­о­нар­лық, да­ла­лық, ба­ғыт­тық), ерекшелi­гi (бо­та­ни­ка­лық, ор­ман өсi­ру, то­пы­рақ­та­ну және бас­қа­лар), ба­ста­лу және аяқ­та­лу мерзiм­дерi, ғы­лы­ми зерт­те­улер­дiң ба­ғыт­та­ры, экс­пе­ри­мен­таль­дық объ­ек­тiлер­дi ор­на­ла­сты­ру орын­да­ры мен кө­ле­мi, пай­да­ла­ну­дың ар­найы ре­жи­мi, шек­те­улер­дiң түр­лерi мен мерзiм­дерi бел­гi­ле­нетiн мем­ле­кет­тiк ор­ман қо­ры учас­ке­лерiнiң ал­қа­бы көр­сетiлiп, ор­ман пай­да­ла­ну­дың бас­қа түр­лерiнiң шек­те­улерi неме­се олар­ға тый­ым са­лушы­лық­тар, атал­ған жұ­мыстар­ды жүр­гi­зудiң бас­қа да ере­же­лерi уәкiлет­тi ор­ган­ның неме­се қа­ра­уын­да мем­ле­кет­тiк ор­ман қо­ры учас­ке­лерi бо­ла­тын об­лы­стық ат­қа­ру­шы ор­ган­дар­дың және ор­ман пай­да­ла­ну­шы­лар­дың ара­сын­да жа­са­ла­тын ұзақ мерзiм­дi ор­ман пай­да­ла­ну шар­ты­мен және (неме­се) ор­ман би­летi­мен ай­қын­да­ла­ды.
ММ, ЕҚ­ТА, РМ­МО, МО, ОП
119
Ба­қы­лау субъ­ек­ті­сі мем­ле­кет­тiк ор­ман қо­ры учас­ке­лерiн ғы­лы­ми-зерт­теу мақ­сат­та­ры үшiн пай­да­ла­ну­ды ор­ман­ның эко­ло­ги­я­лық жүй­е­лерiне және олар­дың құ­ра­у­шы­ла­ры­на нұқ­сан кел­тiр­мей жү­зе­ге асы­ра­ды.
ММ, ЕҚ­ТА, РМ­МО, ОП
120
Ба­қы­лау субъ­ек­ті­сін­де ба­сты мақ­сат­та пай­да­ла­ну үшiн ағаш ке­су кезiн­де өсiп тұр­ған сү­рек­тi боса­ту то­лы­с­қан және қу­ра­ған ек­пе­лер­де жү­зе­ге асы­ры­ла­ды, бұл орай­да бiрiн­шi ке­зек­те, ағаш ке­судiң жос­па­ры­на қа­ра­ма­стан, өздерiнiң жай-күй­iне қа­рай (өрт, жел, жа­уын-ша­шын, ор­ман зи­ян­кестерi, ла­стай­тын заттар­дың қал­дық­та­ры (та­стан­ды­ла­ры), бас­қа да қо­лай­сыз әсер ету­лер сал­да­ры­нан бүлiн­ген) ке­су та­лап етiлетiн ек­пе­лер­дi, өт­кен жыл­дар­дан кесiл­мей қал­ған аға­шты, сөлi алын­ған сү­рек­дiң­дер­дi ке­су бел­гi­ле­недi.
ММ, ОП
121
Ба­қы­лау субъ­ек­ті­сін­де ара­лық мақ­сат­та пай­да­ла­ну үшiн ағаш ке­су кезiн­де өсiп тұр­ған сү­рек­тi боса­ту ор­ман­ды күтiп-бап­тау мақ­са­тын­да ағаш ке­су (си­рексiту, та­зар­ту, си­ре­ту, өт­пе­лiк ке­су), са­ни­тар­лық мақ­сат­та iрiк­теп ағаш ке­су, қай­та жа­ңар­ту үшiн ағаш ке­су және құн­ды­лы­ғы аз сү­рек­дiң­дер­дi ке­су­ге бай­ла­ны­сты өзге де ағаш ке­су­лер, сон­дай-ақ қор­ға­ны­штық, су­дан қор­ғау және бас­қа функ­ци­я­ла­рын жо­ғал­та ба­с­та­ған ек­пе­лер­дi ке­су, жас шо­ғыр­ла­рын­да­ғы же­ке­ле­ген аға­штар­ды ке­су кезiн­де жү­зе­ге асы­ры­ла­ды.
ММ, ЕҚ­ТА, РМ­МО, МО, ОП
122
Ба­қы­лау субъ­ек­ті­сін­де бас­қа да ағаш ке­су кезiн­де өсiп тұр­ған сү­рек­тi боса­ту үй және құ­ры­лыс са­лу, су то­рап­та­ры­ның (cу қой­ма­ла­ры­мен тол­ты­ры­ла­тын ай­мақ­тар­ды қо­са ал­ған­да), құ­быр­лар, жол­дар, бай­ла­ныс және электр бе­ру желiлерiн са­лу және пай­да­ла­ну үшiн ор­ман жер­лерiн та­зар­ту жүр­гiз­ген, пай­да­лы қаз­ба­лар­ды өн­дi­ру кезiн­де және ор­ман жер­лерiн ор­ман емес жер­лер­ге бел­гi­лен­ген тәр­тiп­пен кө­шiру­ге бай­ла­ны­сты өзге де жағ­дай­лар­да, сон­дай-ақ ор­ман соқ­па­ғын са­лу өрт­ке қар­сы ор қа­зу, ор­ман өсi­ру, өрт­ке қар­сы, ор­ман-ме­ли­о­ра­тив­тiк және бас­қа ор­ман ша­ру­а­шы­лық жұ­мыста­рын жүр­гі­зу, са­ни­тар­лық мақ­сат­та жап­пай ағаш ке­су, жой­ы­лу­ға тиiс қо­қы­стар­ды жи­нау кезiн­де жү­зе­ге асы­ры­ла­ды.
ММ, ЕҚ­ТА, РМ­МО, МО, ОП
123
Ба­қы­лау субъ­ек­ті­сін­де уа­қыт­ша ор­ман тұқым­дық учас­ке­лер ретiн­де бөлiн­ген ек­пе­лер­дi ор­ман сү­рек­тi аға­шта­ры­ның тұқым­да­рын да­яр­лау мақ­са­тын­да бiтiк шық­қан жыл­дар­да ға­на ке­су­ге жол берiледi. Ұзақ мерзiм­дi ор­ман пай­да­ла­ну­ға берiл­ген мем­ле­кет­тiк ор­ман қо­ры учас­ке­лерiн­де уа­қыт­ша ор­ман тұқым­дық учас­ке­лерiн бө­лу шар­тта көз­дел­ген жағ­дай­лар­да жүр­гiзiледi.
ММ, ЕҚ­ТА, РМ­МО
124
Ба­қы­лау субъ­ек­ті­сін­де сүpeк да­яр­ла­у­ға, мем­ле­кет­тiк ор­ман қо­ры учас­ке­лерiн пай­да­ла­ну мерзi­мiне қа­ра­ма­стан, ағаш ке­су би­лет­терi бой­ын­ша ға­на рұқ­сат етiледi.
Ағаш ке­су би­летiн мем­ле­кет­тiк ор­ман ие­ле­ну­шi нақ­ты кес­пеа­ғаш ай­ма­ғы­на жыл сай­ын бе­редi және ол ор­ман пай­да­ла­ну­шы­ға сү­рек­тi бел­гi­лен­ген кө­лем­де және бел­гі­лен­ген мерзiм­де да­яр­лау мен әке­тудi жү­зе­ге асы­ру­ға құқық бе­ретiн құ­жат бо­лып та­бы­ла­ды.
ММ, ЕҚ­ТА, РМ­МО, МО, ОП
125
Ба­қы­лау субъ­ек­ті­сін­де ағаш ке­судiң бар­лық түр­лерi жағ­дай­ын­да кес­пеа­ғаш ай­ма­ғын әзiр­леу тех­но­ло­ги­я­лық кар­та­лар бой­ын­ша жүр­гiзiледi, он­сыз ағаш ке­су би­лет­терi берiл­мей­дi.
ММ, ЕҚ­ТА, РМ­МО, МО, ОП
126
Ба­қы­лау субъ­ек­ті­сі заң­сыз дай­ын­дал­ған, со­ның iшiн­де мем­ле­кет­тiк ор­ман қо­ры учас­кесiн пай­да­ла­ну құқы­ғын тоқ­та­та тұ­ру неме­се тоқ­та­ту және ағаш ке­су би­летiнiң қол­да­ны­луын тоқ­та­ту ту­ра­лы ше­шiм шы­ға­ры­л­ған­нан кей­iн ор­ман пай­да­ла­ну­шы­лар дай­ын­да­ған, бел­гi­лен­ген мерзiм­дерi өт­кен­нен кей­iн әкетiл­ме­ген сү­рек­тi ала­ды.
ММ, ЕҚ­ТА, РМ­МО, МО
127
Ба­қы­лау субъ­ек­ті­сі сү­рек дай­ын­да­у­ға ағаш ке­су би­летiн ал­ған­нан кей­iн ға­на кiрi­се­ді.
ММ, ЕҚ­ТА, РМ­МО, МО, ОП
128
Ба­қы­лау субъ­ек­ті­сі өзен­дер мен жы­лға­лар­дың ар­на­сын ағы­зу, сон­дай-ақ аға­шты сүй­ре­ту және ағаш та­су жо­лы ретiн­де пай­да­ла­ну­ға жол бер­мей­ді.
ММ, ЕҚ­ТА, РМ­МО, МО, ОП
129
Ба­қы­лау субъ­ек­ті­сі қар жоқ ке­зең­де аға­штар­ды ке­су мен кесiн­дi қал­дық­та­ры­нан алаң­ды та­зар­ту ара­сын­да­ғы ал­шақ­тық­тың 15 күн­нен асуы­на жол бер­мей, кес­пеа­ғаш ай­ма­ғын та­за­ла­уды, сон­дай-ақ ор­ман­да өрт қа­у­пi бар ке­зең ба­стал­ған­ға дей­iн қы­сқы кес­пеа­ғаш ай­ма­ғын та­за­ла­уды іс­ке асы­ра­ды.
ММ, ЕҚ­ТА, РМ­МО, МО, ОП
130
Ба­қы­лау субъ­ек­ті­сі ағаш ке­су және жол бой­ын та­за­лау, ор­ман қой­ма­ла­рын ор­на­ла­сты­ру, құ­ры­лы­стар са­лу кезiн­де мем­ле­кет­тік ор­ман қо­ры учас­ке­лерiн ла­ста­у­ға, сон­дай-ақ кесiл­ген күйi сал­бы­рап қал­ған аға­штар­ды және үй­iн­ді­лер­дi қал­ды­ру­ға жол бер­мей­ді.
ММ, ЕҚ­ТА, РМ­МО, МО, ОП
131
Ба­қы­лау субъ­ек­ті­сі тұқым­дық, ар­тық­шы­лы­ғы бар және бас­қа да ке­сі­лу­ге жат­пай­тын аға­штар­дың, өскiн­дер­дiң кес­пеа­ғаш ай­ма­ғы­на iр­ге­лес жа­тқан әр­бiр жа­ғы­нан ал­ған­да­ғы енi 50 метр бел­де­улер­де­гi ек­пе­лер­дiң сақ­та­луын, сон­дай-ақ ор­ман ор­на­ла­сты­ру және ор­ман ша­ру­а­шы­лы­ғы бел­гiлерiнiң, аға­штар мен түбiр­лер­де­гi жап­сыр­ма­лар­дың бүтiн­дi­гiн қам­та­ма­сыз ете­ді.
ММ, ЕҚ­ТА, РМ­МО, МО, ОП
132
Ба­қы­лау субъ­ек­ті­сі сү­рек­тi әкет­кен және өзге жүк­тер­дi та­сы­мал­да­ған кез­де жол­дар­ды, кө­пiр­лер­дi және ор­ман соқ­па­ғын, сон­дай-ақ құр­ға­ту то­рап­та­рын, жол, гид­ро-ме­ли­о­ра­тив­тiк және бас­қа құ­ры­л­ғы­лар­ды, суа­ғар­лар­ды, жы­лға­лар­ды, өзен­дер­дi сақ­тау және олар бұ­зы­л­ған жағ­дай­да өз есебi­нен тиiстi жай-күй­iне кел­тiре­ді.
ММ, ЕҚ­ТА, РМ­МО, МО, ОП
133
Ба­қы­лау субъ­ек­ті­сі ұзақ мерзiм­дi ор­ман пай­да­ла­ну­ға құқы­ғы бар ор­ман пай­да­ла­ну­шы­лар­дың өтiнiм­дерi негiзiн­де, олар­ға ара­лық мақ­сат­та пай­да­ла­ну үшiн ағаш ке­су мен өзге де ағаш ке­су­ге ар­нал­ған өздерiнiң өтiнiм­дерiн ен­гi­зе оты­рып, өсiп тұр­ған сү­рек­тi жыл сай­ын боса­ту­ға жиын­тық ма­те­ри­ал­дар қа­лып­та­сты­ра­ды.
ММ
134
Ба­қы­лау субъ­ек­ті­сі мем­ле­кет­тiк ор­ман ие­ле­ну­шiлер ағаш ке­су жүр­гiзу­ге ар­нал­ған кес­пеа­ғаш ай­ма­ғын бө­лу мен оны ма­те­ри­ал­дық-ақ­ша­лай ба­ға­ла­уды ор­ман ор­на­ла­сты­ру жо­ба­сы­на, ағаш ке­су жос­па­ры­на сәй­кес, сон­дай-ақ кес­пеа­ғаш ай­ма­ғы ағаш кecу­гe тү­су­ден бiр жыл бұ­рын жер­гiлiк­тi ха­лық­тың отын­дық сү­рек­ке де­ген қа­жет­терiн ес­ке­ре оты­рып жүр­гi­зедi.
ММ, ЕҚ­ТА, РМ­МО, МО
135
Ба­қы­лау субъ­ек­ті­сі жыл сай­ын 15 қаң­тар­дан ке­шiк­тiр­мей, мем­ле­кет­тiк ор­ман ие­ле­ну­шiлер­ге, ұзақ мерзiм­дi пай­да­ла­ну шар­ты­на сәй­кес ағаш ке­су жүр­гiзiл­ген алаң және да­яр­лан­ған сү­рек­тiң мөл­шерi, со­ның iшiн­де өт­кен жы­л­ғы iс­ке жа­рам­ды­ла­ры (1 қаң­тар­да­ғы жағ­дай бой­ын­ша) ту­ра­лы, сон­дай-ақ әр­бiр ағаш ке­су би­летi бой­ын­ша (кес­пеа­ғаш) ағаш ке­су аяқ­тал­ма­ған кес­пеа­ғаш ай­ма­ғын­да өсiп тұр­ған сү­рек­тiң ала­ңы мен кей­iн­ге қал­ды­ры­ла­тын қал­дық­та­ры ту­ра­лы жа­з­ба­ша мәлi­мет ұсы­на­ды.
ОП
136
Ба­қы­лау субъ­ек­ті­сін­де өсiп тұр­ған cүpeк­тi аға­штың ала­ңын және ке­су­ге бел­гі­лен­ген са­нын ес­ке­ре оты­рып боса­ту кезiн­де сү­рек­тi оны да­яр­ла­у­мен бiр мез­гiл­де әке­ту­ге рұқ­сат еті­ледi.
ММ, ЕҚ­ТА, РМ­МО, МО, ОП
137
Ба­қы­лау субъ­ек­ті­сін­де өсiп тұр­ған сү­рек­тi да­яр­лан­ған сү­рек­тiң са­нын ес­ке­ре оты­рып боса­ту кезiн­де оны ағаш ке­су би­летiн­де көр­сетiл­ген уа­қыт­ша ор­ман қой­ма­сы­на әке­лу­ге ға­на жол берiледi. Бұл сү­рек­тi әке­ту­ге да­яр­лан­ған сү­рек­тiң мөл­шерi ку­әлан­ды­ры­л­ған­нан кей­iн рұқ­сат ете­дi.
ММ, ЕҚ­ТА, РМ­МО, МО, ОП
138
Ба­қы­лау субъ­ек­ті­сін­де сү­рек­тiң өрт сал­да­ры­нан бүлiн­ген ек­пе­лер­ден да­яр­лан­ған са­нын ес­ке­ре оты­рып, сон­дай-ақ бо­ран сын­ды­ру мен жел құ­ла­ту­дан әзiр­леу есебi­нен боса­ту кезiн­де осы сү­рек­тер­дi есеп­ке алу ұй­ым­да­сты­ры­л­ған жағ­дай­да ға­на олар­ды әке­ту­ге рұқ­сат еті­ледi.
ММ, ЕҚ­ТА, РМ­МО, МО, ОП
139
Ба­қы­лау субъ­ек­ті­сін­де, егер сү­рек те­мiр жол мен тас жол­дар­дың ма­ңын­да ор­на­лас­қан қой­ма­лар­ға, қай­та өң­де­у­ге ар­нал­ған қон­дыр­ғы­лар­ға және құ­ры­л­ғы­лар­ға, сон­дай-ақ мем­ле­кет­тiк ор­ман ие­ле­ну­шi­мен келiсiл­ген және ағаш ке­су би­лет­терiн­де көр­сетiл­ген орын­дар­да ор­на­ла­сты­ры­л­ған жыл бойы жұ­мыс iстей­тiн ағаш та­сы­мал­да­на­тын жол­дар­да­ғы ара­лық қой­ма­лар­ға әкелiн­се, ол ағаш ке­сетiн жер­ден әкетiл­ген деп есеп­те­ледi.
ММ, ЕҚ­ТА, РМ­МО, МО, ОП
140
Ба­қы­лау субъ­ек­ті­сін­де су то­рап­та­рын, құ­быр­лар, жол­дар, бай­ла­ныс және электр бе­ру желiлерiн са­лу­ға, ка­рьер­лер әзiр­леу мен пай­да­лы қаз­ба­лар өн­дiру­ге бай­ла­ны­сты та­зар­ты­лу­ға тиiс алаң­дар­да cүpeк­тi боса­ту, сон­дай-ақ ор­ман алаң­да­рын ор­ман емес жер­лер­ге кө­шiру­ге бай­ла­ны­сты өзге де жағ­дай­лар­да ағаш ке­су, жо­ба­лау құ­жат­та­ма­ла­рын­да осы жұ­мыстар­ды жүр­гi­зу үшін бел­гі­лен­ген мерзiм­дер­де жүр­гiзiледi. Ағаш ке­су би­лет­терi бұл орай­да ағым­да­ғы жыл­да иге­ру көз­дел­ген сү­рек мөл­шерiне жыл iшiн­де жа­зы­ла­ды.
ММ, ЕҚ­ТА, РМ­МО, МО, ОП
141
Ба­қы­лау субъ­ек­ті­сі сү­рек дай­ын­да­уды және та­сып әке­ту­ді кей­ін­ге қал­ды­ру мүм­кін­ді­гін ор­ман пай­да­ла­ну­шы­ның жа­з­ба­ша өті­ні­ші бой­ын­ша бе­ре­ді, ол сү­рек дай­ын­да­уды неме­се сү­рек­ті та­сып әке­ту­ді аяқ­та­удың бел­гі­лен­ген мер­зі­мі­мен кеш бе­ріл­ме­у­ге ти­іс.
142
Ба­қы­лау субъ­ек­ті­сі сү­рек дай­ын­дау мерзi­мi кей­iн­ге қал­ды­ры­л­ған аға­штар­дың және та­сып әке­тіл­ме­ген сү­рек­тің ор­ман пай­да­ла­ну­шы­ның өті­ні­мін­де көр­се­ті­л­ген мөл­шер­ге сәй­кест­і­гіне ба­қы­лау тек­се­ру­ін жүр­гі­зе­ді.
143
Ба­қы­лау субъ­ек­ті­сі рет­тел­ме­лі ту­ризм мен ре­кре­а­ци­я­ны да­мы­ту мақ­са­тын­да ғи­ма­рат­тар мен құ­ры­лы­стар са­лу (қай­та жа­ңар­ту) үшін жер учас­ке­ле­рін жал­ға бе­ру­ді Қа­зақ­стан Рес­пуб­ли­ка­сы­ның Үкі­ме­ті бе­кіт­кен ерекше қор­ға­ла­тын та­би­ғи аумақ­тар­да ту­ри­стік және ре­кре­а­ци­я­лық мақ­сат­та­ғы oбъ­ек­ті­лер­ді са­лу­ға кон­кур­стар өт­кі­зу ере­же­ле­ріне сәй­кес жү­зе­ге асы­ра­ды.
ЕҚ­ТА
144
Ба­қы­лау субъ­ек­ті­сі жер учас­ке­ле­рін же­ке және заң­ды тұ­лға­лар­ға ұлт­тық парк­тің ау­ма­ғын мақ­сат­ты пай­да­ла­ну мен зон­ды­ла­уды ecкepe оты­рып, олар­ды ту­ри­стік соқ­пақ­тар мен ба­ғыт­тар, де­ма­лу тұ­рақ­та­ры, ша­тыр­лы ла­гер­лер, жа­ға­жай­лар, та­ма­ша­лау алаң­да­ры үшін пай­да­ла­ну­ға, сон­дай-ақ уа­қыт­ша құ­ры­лы­стар­ды (са­уда орын­да­ры, дүң­гір­шек­тер, жаз­ғы ка­фе­лер, қай­ық стан­ци­я­ла­ры және жал­ға бе­ру пункт­те­рі, жы­л­жы­ма­лы ва­гон­дар, трей­лер­лер) ор­на­ла­сты­ру үшін 5 жы­л­ға дей­ін­гі қы­сқа мер­зім­ге жал­ға бе­ре­ді.
ЕҚ­ТА
145
Ба­қы­лау субъ­ек­ті­сі жер учас­ке­ле­рін ерекше қор­ға­ла­тын та­би­ғи аумақ­тар са­ла­сын­да­ғы уәкі­лет­ті ор­ган бе­кіт­кен ерекше қор­ға­ла­тын та­би­ғи аумақ­тың пас­пор­ты­на сәй­кес ту­ри­стік соқ­пақ­тар мен ба­ғыт­тар, де­ма­лу тұ­рақ­та­ры, ша­тыр­лы ла­герь­лер, жа­ға­жай­лар, та­ма­ша­лау алаң­да­ры үшін, сон­дай-ақ уа­қыт­ша құ­ры­лы­стар­ды (са­уда орын­да­ры, дүң­гір­шек­тер, жаз­ғы ка­фе­лер, қай­ық стан­ци­я­ла­ры және жал­ға бе­ру пункт­те­рі, жы­л­жы­ма­лы ва­гон­дар, трей­лер­лер) ор­на­ла­сты­ру үшін пай­да­ла­на­ды.
146
Ба­қы­лау субъ­ек­ті­сі же­ке тұл­ға­ның те­гі, аты, әке­сі­нің аты өзгер­ген жағ­дай­да, заң­ды тұл­ға бі­рі­гу, бі­рік­ті­ру, бө­лі­ну неме­се қай­та құ­ры­лу ны­са­нын­да қай­та ұй­ым­да­сты­ры­л­ған, ата­уы өзгер­ген кез­де ол отыз күн­тіз­бе­лік күн ішін­де көр­се­ті­л­ген мә­лі­мет­тер­ді рас­тай­тын ти­іс­ті құ­жат­тар­мен қо­са, ли­цен­зи­я­ны қай­та ре­сім­деу ту­ра­лы өті­ніш бе­ре­ді.
ОП
147
Ба­қы­лау субъ­ек­ті­сі ли­цен­зи­я­ның қол­да­ны­луы тоқ­та­ты­л­ған кез­де ли­цен­зи­ат он жұ­мыс кү­ні ішін­де ли­цен­зи­я­ны ли­цен­зи­ар­ға қай­та­рып бе­ре­ді.
ОП
148
Ба­қы­лау субъ­ек­ті­сін­де ма­манды­ғы бой­ын­ша (ағаш дай­ын­дау, ор­ман ин­же­нер­лік ісі, ағаш өң­деу, ор­ман ша­ру­а­шы­лы­ғы) жо­ға­ры кә­сі­би бі­лі­мі неме­се ти­іс­ті ор­та кә­сі­би бі­лі­мі және ма­манды­ғы бой­ын­ша ке­мін­де үш жыл жұ­мыс өті­лі бар ин­же­нер-тех­ник қыз­мет­кер - жа­у­ап­ты орын­да­у­шы­ла­ры бар.
ОП
149
Ба­қы­лау субъ­ек­ті­сін­де ағаш құ­ла­ту, бұ­тақ­тар ке­су, сү­рек­ті сүй­рей та­су, сү­рек­ті ти­еу және та­сып әке­ту жө­нін­де­гі жұ­мыстар­ды жүр­гізу­ге үй­ре­ті­л­ген қыз­мет­ші­лер бар.
ОП
150
Ба­қы­лау субъ­ек­ті­сін­де мен­шік құқы­ғын­да­ғы ма­те­ри­ал­дық-тех­ни­ка­лық ба­за бар:
тар­ту кү­ші­нің сы­ны­бы 14 kН-нан ас­пай­тын (сүй­реу және ти­еу құ­ры­л­ғы­ла­ры бар) сү­рек­ті сүй­рей та­су­ға, ти­е­у­ге және та­сып әке­ту­ге ар­нал­ған, трак­тор­лар­дың неме­се тар­ту кү­ші­нің сы­ны­бы 40 kH-нан ас­пай­тын ар­найы сүй­рей та­су трак­тор­ла­ры­ның, ағаш та­су­шы­ның, тех­ни­ка­лық си­патта­ма­ла­ры бар әб­зел­дер­дің, ас­пап­тар мен құ­ры­л­ғы­лар­дың, ағаш ке­су­дің бел­гі­лен­ген жыл сай­ын­ғы кө­ле­мін және Қа­зақ­стан Рес­пуб­ли­ка­сы Үкі­ме­ті­нің 2005 жы­л­ғы 14 ақ­пан­да­ғы № 141 қа­улы­сы­мен бе­кі­ті­л­ген Мем­ле­кет­тік ор­ман қо­ры учас­кі­ле­рін­де ағаш ке­су ере­же­сі­мен бел­гі­лен­ген ағаш ке­су жұ­мыста­рын жүр­гі­зу ке­зін­де ағаш өсі­ру - эко­ло­ги­я­лық та­лап­та­рын орын­да­уды қам­та­ма­сыз ете­тін аға­штар­ды ке­сіп құ­ла­ту­дан ба­стап олар­ды ти­е­у­ге және та­сып әке­ту­ге дей­ін­гі жұ­мыстар ке­ше­нін орын­да­у­ға ар­нал­ған бен­зин мо­тор­лы ара­лар­дың неме­се ағаш ке­су ма­ши­на­ла­ры бо­ла­ды.
ОП
151
Ба­қы­лау субъ­ек­ті­сін­де Қа­зақ­стан Рес­пуб­ли­ка­сы Ауыл ша­ру­а­шы­лы­ғы ми­ни­стр­лі­гі­нің Ор­ман және аң­шы­лық ша­ру­а­шы­лы­ғы ко­ми­те­ті тө­ра­ға­сы­ның 2004 жы­л­ғы 13 жел­тоқ­сан­да­ғы № 268 бұй­ры­ғы­мен бе­кі­ті­л­ген Қа­зақ­стан Рес­пуб­ли­ка­сы­ның ор­ман­да­рын­да өрт қа­уіп­сіз­ді­гі ере­же­сін­де көз­дел­ген өрт сөн­ді­ру жаб­дық­та­ры мен құ­рал­да­ры бар.
ОП
152
Ба­қы­лау субъ­ек­ті­сін­де ең­бек­ті қор­ғау мен қа­уіп­сіз­дік тех­ни­ка­сы­на жа­у­ап­ты ма­ман бар.
ОП
153
Ба­қы­лау субъ­ек­ті­сі же­ке және заң­ды тұ­лға­лар­дың аға­штар мен бұ­та­лар­ды заң­сыз ке­сіп және олар­дың өсу­ін тоқ­та­ту дә­ре­же­сіне дей­ін за­қым­дап, сү­рек ұр­лап кел­тір­ген за­лал­дың мөл­ше­рін есеп­теу үшін ба­за­лық став­ка­лар­ды қол­да­на­ды.
ММ, ЕҚ­ТА, РМ­МО, МО
154
Ба­қы­лау субъ­ек­ті­сі же­ке және заң­ды тұ­лға­лар­дың ағаш және бұ­та тұқым­даста­рын, ек­пе­лер­ді, кө­шет­тер­ді, ор­ман фа­у­на­сы үшін пай­да­лы шөп өсім­дік­те­рін жой­ып неме­се за­қым­дап, ор­ман­да­ғы са­ни­тар­лық ере­же­лер­ді, ағаш ке­су ере­же­ле­рін бұ­зып кел­тір­ген за­лал­дың мөл­ше­рін есеп­теу үшін ба­за­лық став­ка­лар­ды қол­да­на­ды.
ММ, ЕҚ­ТА, РМ­МО, МО
155
Ба­қы­лау субъ­ек­ті­сі же­ке және заң­ды тұ­лға­лар­дың жер­дің бар­лық са­нат­та­рын­да Қа­зақ­стан Рес­пуб­ли­ка­сы­ның Қы­зыл кі­та­бы­на ен­гі­зі­л­ген өсім­дік­тер­ді заң­сыз өн­ді­ріп, дай­ын­дап, за­қым­дап неме­се жой­ып кел­тір­ген за­лал­дың мөл­ше­рін есеп­теу үшін ба­за­лық став­ка­лар­ды қол­да­на­ды.
ММ, ЕҚ­ТА, РМ­МО
156
Ба­қы­лау субъ­ек­ті­сі ор­ман заң­на­ма­сын бұ­зу­дан кел­ті­рі­л­ген за­лал­дың мөл­ше­рін есеп­те­у­ге ар­нал­ған ба­за­лық став­ка­лар­да көз­дел­ген же­ке және заң­ды тұ­лға­лар­ға та­лап-ары­здар­ды есеп­тей­ді және ұсы­на­ды.
ММ, ЕҚ­ТА, РМ­МО, МО
157
Ба­қы­лау субъ­ек­ті­сі тоқ­сан сай­ын, есеп­ті тоқ­сан­нан кей­ін­гі екін­ші ай­дың 1-кү­ні­нен ке­шік­тір­мей өзі тір­кел­ген ор­ны бой­ын­ша са­лық ор­ган­да­ры­на ор­ман заң­на­ма­сын бұ­зу­дан кел­ті­рі­л­ген за­лал­дың мөл­ше­рін есеп­те­у­ге ар­нал­ған ба­за­лық став­ка­лар­да көз­дел­ген, кел­ті­рі­л­ген за­лал үшін бюд­жет­ке өн­ді­ріп алын­ған со­ма бой­ын­ша мә­лі­мет­тер жі­бе­ре­ді.
ММ, ЕҚ­ТА, РМ­МО, МО
158
Ба­қы­лау субъ­ек­ті­сі мем­ле­кет­тiк ор­ман ка­даст­рын жүр­гi­зу жөнiн­де­гi жұ­мыстар­ға қа­ты­са­ды.
ММ, ЕҚ­ТА, РМ­МО, МО
159
Ба­қы­лау субъ­ек­ті­сі мем­ле­кет­тік ор­ман ка­даст­рын жүр­гi­зу үшiн қа­жет ма­те­ри­ал­дар­ды ор­ман ша­ру­а­шы­лы­ғы са­ла­сын­да­ғы уәкі­лет­тi ор­ган­ға бе­редi.
ММ, ЕҚ­ТА, РМ­МО, МО
160
Ба­қы­лау субъ­ек­ті­сі есеп­тi жыл­дан кей­iн­гі жыл­дың 1 қаң­та­рын­да­ғы жағ­дай бой­ын­ша ағым­да­ғы өзгерiстер мен ор­ман қо­ры­ның жай-күйi ту­ра­лы мәлi­мет­тер­дi ор­ман ка­даст­ры­ның ма­те­ри­ал­да­ры­на ен­гі­зедi.
ММ, ЕҚ­ТА, РМ­МО, МО
161
Ба­қы­лау субъ­ек­ті­сі есеп­тi жыл­дан кей­iн­гi 20 қаң­тар­ға дей­iн ор­ман қо­рын­да болған өзгерiстер ту­ра­лы мәлi­мет­тер­дi уәкiлет­тi ор­ган бел­гiле­ген ны­сан бой­ын­ша ве­дом­ство­лық те­гiне қа­рай уәкі­лет­ті ор­ган­ның аумақ­тық ор­ган­да­ры­на неме­се ор­ман қо­рын кү­зе­ту, қор­ғау, пай­да­ла­ну, ор­ман­дар­ды қай­та өн­дi­ру және өсi­ру са­ла­сын­да­ғы об­лы­стық ат­қа­ру­шы ор­ган­дар­ға бе­редi.
ММ, ЕҚ­ТА, РМ­МО, МО
162
Ба­қы­лау субъ­ек­ті­сі ор­ман­дар­дың мем­ле­кет­тік мо­ни­то­рин­гiн жүр­гi­зудi Қа­зақ­стан Рес­пуб­ли­ка­сы­ның бү­кіл ау­ма­ғын­да бiрың­ғай жүйе бой­ын­ша жү­зе­ге асы­ра­ды.
ММ, ЕҚ­ТА, РМ­МО, МО
163
Ба­қы­лау субъ­ек­ті­сіө­тінiм-лот­тар­ды ор­ман өсi­ру ма­те­ри­ал­да­ры­на сәй­кес және ор­ман ре­сур­ста­ры на­ры­ғы­ның қа­жет­тiлiк­терi ту­ра­лы ақ­па­рат­тың негiзiн­де әзiр­лей­дi.
ММ, ЕҚ­ТА, РМ­МО
164
Ба­қы­лау субъ­ек­ті­сін­де өтiнiм-лот мем­ле­кет­тiк ор­ман ие­ле­ну­шi ку­әлан­дыр­ған мы­на ма­те­ри­ал­дар­ды қам­ту­ға тиiс:
1) ық­ти­мал ор­ман пай­да­ла­ну­шы үшiн ор­ман телiм­дерi мен орам­да­ры желiсiн, соқ­пақ­тар мен жол желiсiн, ара­лас жер пай­да­ла­ну бел­гiсiн және бас­қа да қа­жет­тi кар­то­гра­фи­я­лық ақ­па­рат­ты қам­ти­тын ор­ман кар­та­ла­ры­ның ма­те­ри­ал­да­ры бой­ын­ша орын­дал­ған ұзақ мерзiм­дi ор­ман пай­да­ла­ну учас­кесiнiң аб­ри­сi;
2) ор­ман телiм­дерi мен орам­да­ры­ның тiз­бесi қо­сы­л­ған, апан­дар мен қа­жет­ті ба­ға­лау де­ректерi көр­сетiл­ген учас­кенiң си­патта­ма­сы;
3) өтiнiм-лот­қа ен­гi­зі­л­ген ор­ман пай­да­ла­ну­дың әр­бiр түрi бой­ын­ша ре­сур­стық де­ректер;
4) өтiнiм-лот­қа ен­гi­зі­л­ген ор­ман пай­да­ла­ну­дың әр­бiр түрi бой­ын­ша жыл сай­ын­ғы ор­ман пай­да­ла­ну­дың қол­да­ны­с­та­ғы тек­се­ру ке­зеңi ше­гiн­де­гi рұқ­сат етiл­ген кө­лем­дерi;
5) өтiнiм-лот­қа ен­гi­зі­л­ген ор­ман пай­да­ла­ну­дың әр­бiр түрi бой­ын­ша са­лық заң­на­ма­сы­на сәй­кес бел­гi­лен­ген ақы тө­леу мөл­шер­лерi;
6) ұзақ мерзiм­дi ор­ман пай­да­ла­ну учас­ке­лерiне тi­ке­лей жа­қын маң­да ел­дi ме­кен­дер­дiң бар-жо­ғы, олар­да тұ­ра­тын ха­лық­тың са­ны ту­ра­лы мәлi­мет­тер, сон­дай-ақ жер­гiлiк­тi ха­лық­тың жұ­мыспен қам­ты­луы, ор­ман пай­да­ла­ну­дың дәс­түр­лi түр­лерi, әле­умет­тiк iс-ша­ра­лар­ды iс­ке асы­ру­ға және ел­дi ме­кен­дер­дiң ин­фра­құ­ры­лы­мын қол­да­у­ға қа­жет­тiлiк­тер ту­ра­лы де­ректер.
ММ, ЕҚ­ТА, РМ­МО
165
Ба­қы­лау субъ­ек­ті­сін­де тен­дер­ге қа­ты­су­шы­ға тап­сы­ра­тын тен­дер өтiнi­мi:
1) үмiт­кер­дiң тен­дер­ге қа­ты­су­ға келiсi­мiн қам­ти­тын тен­дер­ге қа­ты­су­ға берiл­ген өтiнiм­дi және оның тен­дер та­лап­та­рын орын­дау және тиiстi шарт жа­са­су жөнiн­де­гi мiн­дет­те­ме­лерiн;
2) тен­дер­ге қа­ты­су­шы­ға қой­ы­ла­тын та­лап­тар­ға сай ке­летiнiн рас­тай­тын құ­жат­тар тiз­бесiн:
заң­ды тұ­лға­лар - но­та­ри­ал­ды түр­де ку­әлан­ды­ры­л­ған жар­ғы­ның, заң­ды тұл­ға­ны мем­ле­кет­тiк тiр­кеу ту­ра­лы ку­әлiк­тiң, са­лық тө­ле­ушi ку­әлi­гiнiң кө­шiр­ме­лерiн;
же­ке тұ­лға­лар - кәс­iп­кер­лiк қыз­мет­пен ай­на­лы­су құқы­ғын рас­тай­тын но­та­ри­ал­ды түр­де ку­әлан­ды­ры­л­ған құ­жат­тың кө­шiр­месiн, сон­дай-ақ же­ке ку­әлi­гiнiң неме­се төл­құ­жа­ты­ның кө­шiр­месiн және са­лық тө­ле­ушiнiң ку­әлi­гiн;
тен­дер­ге қа­ты­су­шы­ның ор­ман пай­да­ла­ну құқы­ғын рас­тай­тын ли­цен­зи­я­лар­дың және/неме­се па­тент­тер­дiң, ку­әлiк­тер­дiң, сер­ти­фи­кат­тар­дың, ди­плом­дар­дың, бас­қа құ­жат­тар­дың но­та­ри­ал­ды түр­де ку­әлан­ды­ры­л­ған кө­шiр­месiн (не за­ң­мен бел­гi­лен­ген ны­сан­ның кө­шiр­месiн);
бух­гал­тер­лiк тең­герiм­дi; тен­дер өтiнiм­дерi са­лын­ған кон­верт­тер ашы­ла­тын күн­нiң қар­са­ңын­да үш ай­дан астам iшiн­де банк (банк­тер) ал­дын­да тең­дер­ге қа­ты­су­шы­ның мерзi­мi өт­кен бе­ре­ше­гi жоқ екенi ту­ра­лы банк­тiң (банк­тер­дiң) анық­та­ма­сын;
са­лық­тық бе­ре­ше­гi жоқ екенi ту­ра­лы са­лық ор­га­ны­ның анық­та­ма­сын;
тен­дер­ге қа­ты­су­шы­да ор­ман пай­да­ла­ну­ды жү­зе­ге асы­ру, ор­ман­дар­ды кү­зе­ту, қор­ғау және мо­лық­ты­ру жөнiн­де­гi iс-ша­ра­лар­ды өт­кi­зу үшiн қа­жет қа­ра­жат пен өн­дiрiстiк қу­ат­тар­дың бар екенi ту­ра­лы құ­жат­тар­ды (оның iшiн­де қыз­мет­кер­лер­дiң бiлiк­тiлi­гi көр­сетiлiп олар­дың бар екенi және са­ны, ма­ман­дық­та­ры бой­ын­ша жұ­мыс ста­жы ту­ра­лы құ­жат­тар­ды);
3) ор­ман­дар­ды кү­зе­ту­ге және мо­лық­ты­ру­ға, жа­ңа жұ­мыс орын­да­рын құ­ру­ға, жер­гiлiк­тi ха­лық­қа қыз­мет­тер көр­се­ту­ге ба­ғыт­тал­ған ұсы­ны­ла­тын қо­сым­ша қыз­мет­тер мен жұ­мыстар­ды;
4) тен­дер құ­жат­та­ма­сы­на сәй­кес ұсы­ны­луы қа­жет бас­қа да құ­жат­тар­ды қам­ту­ға тиiс.
ММ, ЕҚ­ТА, РМ­МО
166
Ба­қы­лау субъ­ек­ті­сі мем­ле­кет­тiк ор­ман ие­ле­ну­шi тен­дер өт­кiзiл­ген­ге дей­iн тен­дер­ге қа­ты­су­шы­лар­ды тен­дер­ге қой­ы­ла­тын ор­ман пай­да­ла­ну учас­ке­лерi­мен та­ны­сты­ра­ды.
ММ, ЕҚ­ТА, РМ­МО
167
Ба­қы­лау субъ­ек­ті­сін­де тен­дер өтiнiм­дерiн ба­ға­ла­уды тен­дер ко­мис­си­я­сы кон­верт­тер ашы­л­ған күн­нен ба­стап жетi жұ­мыс күнi iшiн­де жүр­гi­зедi.
ММ, ЕҚ­ТА, РМ­МО
168
Ба­қы­лау субъ­ек­ті­сін­де тен­дер ко­мис­си­я­сы­ның ше­шi­мi бой­ын­ша ұсы­ны­ста­ры тен­дер құ­жат­та­ма­сын­да ай­ты­л­ған бар­лық та­лап­тар­ға сай ке­летiн және тен­дер шар­тта­рын орын­дау бөлi­гiн­де таң­да­у­лы бо­лып та­бы­ла­тын қа­ты­су­шы тен­дер жеңiм­па­зы бо­лып та­ны­ла­ды. На­зар­ға сон­дай-ақ ұсы­ны­л­ған тен­дер өтiнiм­дерiнiң қо­сым­ша тех­ни­ка­лық, бiлiк­тiлiк, ұй­ым­дық және өзге де ар­тық­шы­лық­та­ры алы­нуы мүм­кiн
ММ, ЕҚ­ТА, РМ­МО
169
Ба­қы­лау субъ­ек­ті­сін­де бас­қа үмiт­кер­лер бол­ма­ған жағ­дай­да, егер лот бой­ын­ша тен­дер­дiң бiр­ден-бiр қа­ты­су­шы­сы тен­дер өтiнi­мiне қой­ы­ла­тын негiз­гi та­лап­тар­ды сақ­та­ған және ор­ман пай­да­ла­ну­ды ұй­ым­да­сты­ру мен жү­зе­ге асы­ру жөнiн­де ол жа­са­ған ұсы­ны­стар тен­дер шар­тта­ры­на сай ке­летiн бол­са, сол қа­ты­су­шы тен­дер жеңiм­па­зы бо­лып та­ны­ла­ды.
ММ, ЕҚ­ТА, РМ­МО
170
Ба­қы­лау субъ­ек­ті­сін­де, егер тең­дер­ге қа­ты­су­шы­лар­дың ұсы­ны­ста­рын тен­дер ко­мис­си­я­сы тен­дер шар­тта­рын қа­на­ғат­тан­дыр­май­тын ұсы­ны­стар деп та­ны­са, ол өт­пе­дi деп та­ны­ла­ды.
ММ, ЕҚ­ТА, РМ­МО
171
Ба­қы­лау субъ­ек­ті­сін­де тен­дер­ге қа­ты­су­шы­лар қа­та­ры­нан оның жеңiм­па­зын таң­дау тен­дер ко­мис­си­я­сы мү­ше­лерiнiң жал­пы са­ны­ның ке­мiн­де үш­тен екiсi қа­тыс­қан жағ­дай­да тен­дер ко­мис­си­я­сы­ның оты­ры­сын­да жүр­гiзiледi. Тен­дер ко­мис­си­я­сы­ның ше­шi­мi ашық да­уыс бе­ру ар­қы­лы қа­был­да­на­ды және, егер оған тен­дер ко­мис­си­я­сы­ның қа­ты­сып отыр­ған мү­ше­лерi жал­пы са­ны­ның көп­ші­лік да­у­сы берiл­се, қа­был­дан­ған бо­лып есеп­те­ледi. Да­уы­стар тең болған жағ­дай­да, кон­кур­стық ко­мис­си­я­ның тө­ра­ға­сы да­уыс бер­ген ше­шiм қа­был­дан­ған бо­лып есеп­те­ледi.
ММ, ЕҚ­ТА, РМ­МО
172
Ба­қы­лау субъ­ек­ті­сін­де тен­дер ко­мис­си­я­сы­ның әр­бiр лот бой­ын­ша хат­та­ма­сы­на тен­дер ко­мис­си­я­сы­ның қа­тыс­қан бар­лық мү­ше­лерi, сон­дай-ақ оның хат­шы­сы қол қо­яды.
ММ, ЕҚ­ТА, РМ­МО
173
Ба­қы­лау субъ­ек­ті­сі тен­дер ко­мис­си­я­сы­ның хат­та­ма­сы ұсы­ны­л­ған­нан кей­iн тен­дер жеңiм­па­зы­на (жеңiм­паз­да­ры­на) ха­бар­ла­ма жi­бе­редi және он күн мерзiм­де оны­мен мем­ле­кет­тiк ор­ман қо­ры учас­ке­лерiн­де ұзақ мерзiм­дi ор­ман пай­да­ла­ну шар­тын жа­са­са­ды.
ММ, ЕҚ­ТА, РМ­МО
174
Ба­қы­лау субъ­ек­ті­сі тен­дер нәти­же­лерi ту­ра­лы ха­бар­ды тен­дер өт­кi­зу ту­ра­лы ха­бар­лан­ды­ру жа­ри­я­лан­ған бас­па ба­сы­лы­мын­да жа­ри­я­лай­ды.
ММ, ЕҚ­ТА, РМ­МО
175
Ба­қы­лау субъ­ек­ті­сі тен­дер нәти­же­лерi ту­ра­лы есеп­ті тен­дер ко­мис­си­я­сы­ның хат­та­ма­сы­на қол қой­ы­л­ған­нан кей­iн жетi күн мерзiм­де ор­ман ша­ру­а­шы­лы­ғы са­ла­сын­да­ғы уәкiлет­тi ор­ган­ға ұсы­на­ды.
ММ, ЕҚ­ТА, РМ­МО
176
Ба­қы­лау субъ­ек­ті­сі есеп де­ректерiн жыл сай­ын жа­ңар­тып оты­ра­ды. Оны жа­ңар­ту­ға және есеп құ­жат­та­ры­на өзгерiстер ен­гiзу­ге ор­ман өсiрудi жос­пар­лау ма­те­ри­ал­да­ры және ор­ман ие­ле­ну­шiлер:
1) ша­ру­а­шы­лық қыз­мет­пен қам­ты­л­ған неме­се та­би­ғи фак­тор­лар сал­да­ры­нан өзгерiстер­ге ұшы­ра­ған учас­ке­лер­дi қаз-қал­пын­да ку­әлан­ды­ру ак­тiлерi;
2) мем­ле­кет­тiк ор­ган­дар­дың:
жер учас­ке­лерiн ор­ман қо­ры­ның жер­лерi және (неме­се) ерекше қор­ға­ла­тын та­би­ғи аумақ­тар­дың жер­лерi са­на­ты­на ен­гi­зу;
мем­ле­кет­тiк ор­ман қо­ры­ның жер­лерiн алу;
мем­ле­кет­тiк ор­ман қо­рын са­нат­тар­ға жат­қы­зу, бiр са­нат­тан бас­қа­сы­на ауы­сты­ру, сон­дай-ақ ерекше қор­ға­ны­ш­та­ғы учас­ке­лер­дi бөлiп алу;
ор­ман­ды жер­лер­дi ор­ман ша­ру­а­шы­лы­ғын жүр­гiзу­ге және ор­ман пай­да­ла­ну­ға бай­ла­ны­сты мақ­сат­тар­да пай­да­ла­ну үшiн олар­ды мем­ле­кет­тiк ор­ман қо­рын­да­ғы ор­ман­сыз жер­лер­ге ауы­сты­ру;
ор­ман­сыз жер­лер­дi мем­ле­кет­тiк ор­ман қо­рын­да­ғы ор­ман­ды жер­лер­ге ауы­сты­ру;
мем­ле­кет­тiк ор­ман қо­ры­ның жер­лерiн ор­ман ша­ру­а­шы­лы­ғын жүр­гi­зу­мен бай­ла­ны­сты емес мақ­сат­тар үшiн бас­қа са­нат­тар жерiне ауы­сты­ру және (неме­се) мем­ле­кет­тiк ор­ман қо­ры­ның жер­лерiн мем­ле­кет­тiк қа­жет­тiлiк­тер үшiн алу жөнiн­де­гi ше­шiм­дерi негiзiн­де ор­ман қо­ры есебiнiң де­ректерiне жыл сай­ын ен­гiзiлiп оты­ра­тын де­ректер негiз­де­ме бо­лып та­бы­ла­ды.
ММ, ЕҚ­ТА, РМ­МО, МО
177
Ба­қы­лау субъ­ек­ті­сі есеп жүр­гi­зу үшiн қа­жет­тi ма­те­ри­ал­дар­ды:
өздерiнiң қа­ра­уын­да­ғы мем­ле­кет­тiк ор­ман ие­ле­ну­шiлер бой­ын­ша об­лы­стық ат­қа­ру­шы ор­ган­дар және өзге де мем­ле­кет­тiк ор­ган­дар;
уәкiлет­тi ор­ган­ның қа­ра­уын­да­ғы мем­ле­кет­тiк ор­ман ие­ле­ну­ші­лер;
же­ке­ше ор­ман ие­ле­ну­шiлер уәкiлет­тi ор­ган­ның аумақ­тық ор­ган­да­ры­на бе­редi.
ММ, ЕҚ­ТА, РМ­МО, МО
178
Ба­қы­лау субъ­ек­ті­сі мем­ле­кет­тік ор­ман ие­ле­ну­ші­лер тоқ­сан сай­ын, есеп­ті тоқ­сан­нан кей­ін­гі екін­ші ай­дың 15-інен ке­шік­тір­мей өзі­нің ор­на­лас­қан же­рі бой­ын­ша са­лық ор­ган­да­ры­на уәкі­лет­ті ор­ган бел­гі­ле­ген ны­сан бой­ын­ша тө­ле­ма­қы тө­ле­у­ші­лер мен са­лық са­лу объ­ек­ті­ле­рі ту­ра­лы мә­лі­мет­тер бе­ре­ді.
ММ, ЕҚ­ТА, РМ­МО, МО
179
Ба­қы­лау субъ­ек­ті­сі тө­ле­ну­ге ти­іс тө­ле­ма­қы мөл­ше­рін:
сү­рек­ті тү­бі­рі­мен боса­тқан кез­де – Қазқ­стан Рес­пуб­ли­ка­сы­ның за­ңа­ма­ла­ры­мен бел­гі­лен­ген ко­эф­фи­ци­ент­тер­ді ес­ке­ре оты­рып, ор­ман пай­да­ла­ну кө­ле­міне және тө­ле­ма­қы став­ка­ла­ры­на сүй­ене оты­рып;
ор­ман пай­да­ла­ну­дың өзге түр­ле­рі ке­зін­де – ор­ман пай­да­ла­ну кө­ле­міне және (неме­се) ала­ңы­на, об­лы­стар­дың, рес­пуб­ли­ка­лық ма­ңы­зы бар қа­ла­лар­дың және аста­на­ның жер­гі­лік­ті өкіл­ді ор­ган­да­ры бел­гі­лей­тін ор­ман пай­да­ла­ну­дың өзге түр­ле­рі үшін тө­ле­ма­қы став­ка­ла­ры­на сүй­ене оты­рып ай­қын­дай­ды.
ММ, ЕҚ­ТА, РМ­МО, МО
180
Ба­қы­лау субъ­ек­ті­сі тө­ле­ма­қы со­ма­сын бюд­жет­ке ор­ман пай­да­ла­ну объ­ек­ті­сі ор­на­лас­қан же­рі бой­ын­ша мы­на­дай мер­зім­дер­де:
1) ұзақ мер­зім­ді ор­ман пай­да­ла­ну ке­зін­де – ор­ман пай­да­ла­ну­дың жыл сай­ын­ғы кө­ле­мі­нің жал­пы со­ма­сы­ның тең үле­сте­рі­мен тоқ­сан сай­ын есеп­ті тоқ­сан­нан кей­ін­гі ай­дың 20-сы­нан ке­шік­ті­ріл­мей;
2) қы­сқа мер­зім­ді ор­ман пай­да­ла­ну ке­зін­де – рұқ­сат құ­жат­та­рын ал­ған­ға дей­ін неме­се сол кү­ні тө­ле­не­ді. Бұл рет­те рұқ­сат құ­жа­тын­да тө­лем құ­жа­ты­ның де­ректе­ме­ле­рі көр­се­ті­ле оты­рып, ақы тө­ле­удің жүр­гі­зі­л­ге­ні ту­ра­лы бел­гі қой­ы­ла­ды;
3) тү­бі­рі­мен боса­ты­ла­тын сү­рек үшін – жа­зы­лып бе­рі­л­ген ағаш ке­су би­лет­те­рі бой­ын­ша жыл­дық тө­ле­ма­қы со­ма­сы­ның тең үле­сте­рі­мен тоқ­сан сай­ын есеп­ті тоқ­сан­нан кей­ін­гі ай­дың 15-інен ке­шік­ті­ріл­мей тө­лей­ді.
ММ, ЕҚ­ТА, РМ­МО, МО, ОП
181
Егер сү­рек­ті тү­бі­рі­мен, шай­ыр­ды, ағаш шы­рын­да­рын және қо­сал­қы ор­ман ре­сур­ста­рын боса­ту ке­зін­де дай­ын­дал­ған сү­рек­тің, шай­ыр­дың, ағаш шы­рын­да­ры­ның және қо­сал­қы ор­ман ре­сур­ста­ры­ның жал­пы кө­ле­мі ағаш ке­су би­ле­т­ін­де көз­дел­ген кө­лем­мен (алаң­мен) сәй­кес кел­ме­ген жағ­дай­да ба­қы­лау субъ­ек­ті­сі нақ­ты дай­ын­дал­ған кө­лем үшін тө­ле­ма­қы со­ма­сы­на қай­та есеп­теу жүр­гі­зе­ді. Қай­та есеп­теу ке­зін­де бел­гі­лен­ген тө­ле­ма­қы со­ма­сы оны тө­ле­удің ке­зек­ті мер­зі­мін­де тө­ле­не­ді.
ММ, ЕҚ­ТА, РМ­МО, МО
182
Ба­қы­лау субъ­ек­ті­сі тө­ле­ма­қы со­ма­сын тө­леу банк­тер неме­се банк опе­ра­ци­я­ла­ры­ның же­ке­ле­ген түр­ле­рін жү­зе­ге асы­ра­тын ұй­ым­дар ар­қы­лы ауда­ру, не оны уәкі­лет­ті мем­ле­кет­тік ор­ган бел­гі­ле­ген ны­сан бой­ын­ша қа­таң есеп­ті­лік блан­кі­ле­рі­нің негі­зін­де мем­ле­кет­тік ор­ман ие­ле­ну­ші­лер кас­са­сы­на қол­ма-қол ақ­ша­мен ен­гі­зу жо­лы­мен жүр­гі­зе­ді.
ММ, ЕҚ­ТА, РМ­МО, МО
183
Ба­қы­лау субъ­ек­ті­сі қол­ма-қол ақ­ша­мен қа­был­дан­ған тө­ле­ма­қы со­ма­ла­рын мем­ле­кет­тік ор­ман ие­ле­ну­ші­лер кей­ін­нен олар­ды бюд­жет­ке есеп­ке алу үшін ақ­ша қа­был­дау жү­зе­ге асы­ры­л­ған опе­ра­ци­я­лық күн­нен кей­ін­гі күн­нен ке­шік­тір­мей банк­тер­ге неме­се банк опе­ра­ци­я­ла­ры­ның же­ке­ле­ген түр­ле­рін жү­зе­ге асы­ра­тын ұй­ым­дар­ға тап­сы­ра­ды. Егер қол­ма-қол ақ­ша­ның күн сай­ын­ғы тү­сім­де­рі ай­лық есеп­тік көр­сет­кіш­тің 10 есе­лен­ген мөл­ше­рі­нен аз болған жағ­дай­да бюд­жет­ке есеп­те­ле­тін ақ­ша­ны тап­сы­ру ақ­ша қа­был­дау жү­зе­ге асы­ры­л­ған күн­нен кей­ін­гі үш опе­ра­ци­я­лық күн­де бір рет жү­зе­ге асы­ры­ла­ды.
ММ, ЕҚ­ТА, РМ­МО, МО
184
Ба­қы­лау субъ­ек­ті­сі рес­пуб­ли­ка­лық ма­ңы­зы бар ерекше қор­ға­ла­тын та­би­ғи аумақ­тар­ды пай­да­лан­ға­ны үшiн тө­ле­ма­қы став­ка­сы рес­пуб­ли­ка­лық бюд­жет ту­ра­лы заң­да бел­гi­лен­ген және ерекше қор­ға­ла­тын та­би­ғи аумақ­тар­ды пай­да­ла­ну қа­жет­тiлi­гi туын­дай­тын тиiстi қар­жы жы­лы­ның 1 қаң­та­рын­да қол­да­ны­ста болған 0,1 ай­лық есеп­тiк көр­сет­кiш есебi­нен ерекше қор­ға­ла­тын та­би­ғи аумақ­та болған әр­бiр күн үшiн ай­қын­да­ла­ды.
ЕҚ­ТА
185
Ерекше қор­ға­ла­тын та­би­ғи аумақ­тар­дың ше­ка­ра­сын­да­ғы жер учас­ке­ле­рі­нің мен­шік ие­ле­рі мен жер пай­да­ла­ну­шы же­ке және заң­ды тұ­лға­лар:
1) жұ­мыс­кер­лер­ді пай­да­лан­ған кез­де – әр­бір жұ­мыс­кер үшін;
2) ерекше қор­ға­ла­тын та­би­ғи аумақ­та ста­ци­о­нар­лық ем­деу, де­ма­лыс ме­ке­ме­ле­рі, спорт­тық-са­уық­ты­ру ме­ке­ме­ле­рі болған кез­де – осын­дай ме­ке­ме­лер­де бо­ла­тын әр­бір же­ке тұл­ға үшін тө­ле­ма­қы ен­гі­зе­ді. Же­ке тұл­ға тө­ле­ма­қы со­ма­сы­ның тө­лен­ге­нін рас­тай­тын құ­жат көр­сет­кен кез­де қай­та­лап тө­ле­ма­қы алын­бай­ды.
ЕҚ­ТА
186
Ба­қы­лау субъ­ек­ті­сі тө­ле­ма­қы со­ма­сы ерекше қор­ға­ла­тын та­би­ғи аумақ ор­на­лас­қан жер бой­ын­ша тө­лей­ді
ЕҚ­ТА, ЖА, ОП
187
Ба­қы­лау субъ­ек­ті­сі тө­ле­ма­қы со­ма­сын бюд­жет­ке тө­ле­уді банк­тер неме­се банк опе­ра­ци­я­ла­ры­ның же­ке­ле­ген түр­ле­рін жү­зе­ге асы­ра­тын ұй­ым­дар ар­қы­лы ауда­ру, не оны ба­қы­лау-өт­кі­зу пункт­те­рін­де, не Қа­зақ­стан Рес­пуб­ли­ка­сы­ның ерекше қор­ға­ла­тын та­би­ғи аумақ­тар са­ла­сын­да­ғы заң­на­ма­лық ак­ті­сін­де ай­қын­дал­ған та­би­ғат қор­ғау ұй­ым­да­ры ор­на­та­тын өзге де ар­найы жаб­дық­тал­ған орын­дар­да уәкі­лет­ті ор­ган бел­гі­ле­ген ны­сан бой­ын­ша қа­таң есеп­ті­лік блан­кі­ле­рі­нің неме­се атал­ған со­ма­ны рас­тай­тын ба­қы­лау-кас­са ма­ши­на­ла­ры че­гі­нің негі­зін­де қол­ма-қол ақ­ша­мен ен­гі­зу жо­лы­мен жүр­гі­зе­ді.
ЖА, ВС, ОП
188
Қол­ма-қол ақ­ша­мен қа­был­дан­ған тө­ле­ма­қы со­ма­ла­рын «Ерекше қор­ға­ла­тын та­би­ғи аумақ­тар ту­ра­лы» Қа­зақ­стан Рес­пуб­ли­ка­сы­ның За­ңын­да ай­қын­дал­ған та­би­ғат қор­ғау ұй­ым­да­ры кей­ін­нен олар­ды бюд­жет есе­біне жат­қы­зу үшін ақ­ша қа­был­дау жү­зе­ге асы­ры­л­ған опе­ра­ци­я­лық күн­нен кей­ін­гі күн­нен ке­шік­тір­мей банк­тер­ге неме­се банк опе­ра­ци­я­ла­ры­ның же­ке­ле­ген түр­ле­рін жү­зе­ге асы­ра­тын ұй­ым­дар­ға тап­сы­ра­ды. Егер қол­ма-қол ақ­ша­ның күн сай­ын­ғы тү­сі­мі ай­лық есеп­тік көр­сет­кіш­тің 10 есе­лен­ген мөл­ше­рі­нен кем бол­са, ақ­ша­ны тап­сы­ру, ақ­ша қа­был­дау жү­зе­ге асы­ры­л­ған күн­нен кей­ін­гі үш опе­ра­ци­я­лық күн­де бір рет жү­зе­ге асы­ры­ла­ды.
ЕҚ­ТА
189
Ба­қы­лау субъ­ек­ті­сі ерекше қор­ға­ла­тын та­би­ғи аумақ­тар­да­ғы жа­ну­ар­лар дү­ни­е­сі ре­сур­ста­рын және ор­ман ре­сур­ста­рын пай­да­лан­ға­ны үшін тө­ле­ма­қы тө­ле­уді Қа­зақ­стан Рес­пуб­ли­ка­сы­ның за­ңа­ма­ла­ры­мен сәй­кес жүр­гі­зе­ді.
ЕҚ­ТА, АП, ОП, ЖА
190
Ба­қы­лау субъ­ек­ті­сі мем­ле­кет­тiк ор­ман қо­ры учас­ке­лерiн­де сү­рек дай­ын­да­уды ағаш ке­судiң мы­на түр­ле­рін жүр­гі­зу тәр­ті­бі­мен жү­зе­ге асы­ра­ды:
1) пiсiп-жетiл­ген және қу­ра­ған сү­рек­дiң­дер­де жүр­гізiле­тін ба­сты мақ­сат­та пай­да­ла­ну;
2) ара­лық пай­да­ла­ну (ор­ман­ды күтiп-бап­тау мақ­са­тын­да ке­су, iрiк­теп са­ни­тар­лық мақ­сат­та ке­су және құн­ды­лы­ғы аз ор­ман ек­пе­лерiн, сон­дай-ақ қор­ға­ны­штық, су қор­ғау және бас­қа да функ­ци­я­ла­ры­нан ай­ы­ры­ла ба­с­та­ған ек­пе­лер­дi қай­та жаң­ғыр­ту­ға бай­ла­ны­сты ке­су, ба­лау­са тал­дар iшiн­де­гi бiр­лi-жа­рым аға­штар­ды ке­су);
3) өзге де ке­су (жап­пай са­ни­тар­лық ке­су; су то­рап­та­рын, өт­кiз­гiш құ­быр­лар­ды, жол­дар­ды са­лу­ға бай­ла­ны­сты; ор­ман соқ­пақ­та­рын тар­ту, өрт­ке қар­сы жы­ра­лар қа­зу; өтiм­дi қо­қы­сты жи­нау кезiн­де ор­ман алаң­да­рын та­зар­ту; өзге де мақ­сат­тар­да ке­су) түр­лерiн жүр­гi­зу тәр­тiбi­мен жү­зе­ге асы­ры­ла­ды.
ММ, ЕҚ­ТА, РМ­МО, МО, ОП
191
Ба­қы­лау субъ­ек­ті­сі мем­ле­кет­тік ор­ман қо­ры­ның учас­ке­лерiн­де ағаш ке­су­ді ба­у­рай­дың құ­ла­ма­сы мен экс­по­зи­ци­я­ла­рын ес­ке­ре оты­рып жү­зе­ге асы­ра­ды.
ММ, ЕҚ­ТА, РМ­МО, МО, ОП
192
Ба­қы­лау субъ­ек­ті­сі ағаш ке­судiң жыл сай­ын­ғы ық­ти­мал кө­ле­мiн және оны жос­пар­ла­уды кей­iн­гi өзгерiстер­ді ес­ке­ре оты­рып, ор­ман ор­на­ла­сты­ру ма­те­ри­ал­да­ры бой­ын­ша ай­қын­дай­ды.
ММ, ЕҚ­ТА, РМ­МО, МО
193
Ба­қы­лау субъ­ек­ті­сін­де ор­ман учас­ке­лерiн қаз-қал­пын­да ке­су­ге ал­дын ала iрiк­те­удi ор­ман­шы неме­се оның тап­сыр­ма­сы бой­ын­ша ор­ман­шы­ның кө­мек­шiсi жүр­гi­зедi. Же­ке­ле­ген учас­ке­лер­дiң так­са­ци­я­лық си­патта­ма мен план­шет­тер де­ректерiне сәй­кес кел­ме­уi анық­тал­ған жағ­дай­да тиiстi тү­зе­ту­лер ен­гі­зі­ледi (ак­ті­лер жа­са­ла оты­рып) неме­се олар ке­су­ден алы­нып та­ста­ла­ды.
ММ, ЕҚ­ТА, РМ­МО, МО
194
Ба­қы­лау субъ­ек­ті­сі кес­пеа­ғаш ай­ма­ғын бө­лу­ді, аға­штар­ды қай­та есеп­те­уді және таң­ба­ла­уды 02.03.2004 ж. № 32 Мем­ле­кет­тік ор­ман қо­ры учас­ке­лерiн­де кес­пеа­ға­штар­ды бө­лу және так­са­ци­я­лау нұс­қа­улы­ғы­на және 04.05.2003 ж. № 100 Қа­зақ­стан Рес­пуб­ли­ка­сы­ның ор­ман қо­рын­да таң­ба­ла­уды қол­да­ну ере­же­сiне сәй­кес жүр­гі­зедi.
ММ, ЕҚ­ТА, РМ­МО, МО
195
Ба­қы­лау субъ­ек­ті­сі дай­ын­дау жұ­мыста­ры жүр­гізiл­ген­ге және оны қаз-қал­пын­да бөл­ген­ге дей­iн әр­бiр кес­пеа­ғаш­қа тех­но­ло­ги­я­лық кар­та жа­сай­ды, он­да ағаш ке­су және сү­рек­тi, сүй­ретiп та­су, аға­шы кесiл­ген жер­лер­дi ке­су қал­дық­та­ры­нан та­зар­ту тәс­iл­дерi, ор­ман­ды мо­лық­ты­ру әдiсi; ағаш та­су жол­да­рын, оны сүй­ре­тіп шы­ға­ра­тын қи­ғаш және соқ­пақ жол­дар­ды, ти­еу алаң­да­рын ор­на­ла­сты­ру схе­ма­сы, қой­ма­лар, ме­ха­низмдер тұ­рақ­та­ры және жұ­мыс­шы­лар­ға қыз­мет көр­се­ту объ­ек­тiлерi ор­на­лас­қан орын­дар; ке­су­ге жат­пай­тын өскiн­дер мен жас шы­бық­тар сақ­та­лу­ға тиiс алаң­дар, кү­зет ай­мақ­та­ры­на алын­ған аға­штар, құ­мыр­сқа иле­уле­рі; то­пы­рақ­ты эро­зи­ядан қор­ғау және сү­рек­дің­нің қал­ған бөлi­гiн сақ­тау жөнiн­де­гi та­лап­тар көр­сетiледi.
ММ, ЕҚ­ТА, РМ­МО, МО
196
Тех­но­ло­ги­я­лық кар­та­лар­ды қа­ра­уын­да мем­ле­кет­тiк ор­ман қо­ры бар ор­ман ша­ру­а­шы­лы­ғы­ның мем­ле­кет­тiк ме­ке­ме­лерi неме­се ұй­ым­дар (бұ­дан әрi - ор­ман ме­ке­ме­лерi) жа­сай­ды, оның ди­рек­то­ры - бас ор­ман­шы (бұ­дан әрi - бас ор­ман­шы) бекi­те­дi.
Егер ор­ман пай­да­ла­ну­шы­ға мем­ле­кет­тiк ор­ман қо­ры­ның ор­ман­шы­лық мөл­шерiн­де­гi учас­ке­лерi сү­рек дай­ын­дау үшiн ұзақ мерзiм­дi ор­ман пай­да­ла­ну­ға бекiтiп берiл­ген жағ­дай­да ор­ман пай­да­ла­ну­шы­ға бекiтiп берiл­ген кес­пеа­ға­штың тех­но­ло­ги­я­лық кар­та­ла­рын ор­ман пай­да­ла­ну­шы­ның ма­ман­да­ры әзiр­лей­дi және ағаш ке­су би­летiн бе­ретiн ор­ман ме­ке­месiнiң бас ор­ман­шы­сы­на бекiту­ге ұсы­на­ды. Егер тех­но­ло­ги­я­лық кар­та­да Ағаш ке­су ере­же­сi­нен ауыт­қу­шы­лық­қа жол берiл­се, он­да ор­ман ме­ке­месiнiң нұс­қа­уы бой­ын­ша оған өзгерiстер ен­гізiледi.
ММ, ЕҚ­ТА, РМ­МО, МО
197
Ба­қы­лау субъ­ек­ті­сі кес­пеа­ға­шты иге­ру­ді бекiтiл­ген тех­но­ло­ги­я­лық кар­та­лар­ға қа­таң сәй­кест­iк­те жүр­гi­зедi және мiн­дет­тi түр­де ағаш ке­су би­летiне қо­са тiр­кей­дi.
ММ, ЕҚ­ТА, РМ­МО, МО, ОП
198
Ба­қы­лау субъ­ек­ті­сі кес­пеа­ғаш жұ­мыста­ры ба­стал­ған­ға дей­iн тех­но­ло­ги­я­лық кар­та­ға сәй­кес қаз-қал­пын­да кес­пеа­ға­шты алаң­ша­лар­ға бө­лу­ді, ти­еу алаң­да­рын, қой­ма­лар­ды, ма­ги­страл­дық және алаң­ша­лық сүй­ретiп шы­ға­ру жол­да­рын, сүй­ре­ту қон­дыр­ғы­ла­ры­ның ар­қан­да­ры­на ар­нал­ған жол­дар­ды шек­те­уді, қа­уіп­ті аға­штар­ды жи­на­уды және бас­қа да жұ­мыстар­ды жүр­гi­зедi.
Жер бе­дерi те­гiс болған жағ­дай­да алаң­ша­лар тү­зу сызық­ты ны­са­на­лар­мен бөлi­недi. Ағын су­лар­мен және тө­бе­шiк­тер­мен қат­ты бүлiн­ген учас­ке­лер­де­гі алаң­ша­лар­дың ше­ка­ра­сы олар үшiн бел­гі­лен­ген енi сақ­та­лып, қи­сық сызық­ты бо­луы мүм­кiн.
ММ, ЕҚ­ТА, РМ­МО, МО, ОП
199
Ба­қы­лау субъ­ек­ті­сі жа­зық жер­лер­де­гі кес­пеа­ға­штар­ды жел қат­ты со­ға­тын жақ­қа ұзын жа­ғы­мен көл­де­нең тар­та­ды.
ММ, ЕҚ­ТА, РМ­МО, МО
200
Ба­қы­лау субъ­ек­ті­сі тау жағ­дай­ын­да ор­ман­ның ағаш кесiлетiн учас­ке­лерiн жер­гiлiк­тi жер бе­дерiн ес­ке­ре оты­рып бө­ледi. Ке­су­ге бел­гi­лен­ген учас­ке­лер­дi шек­тей­тін сызық­тар мүм­кiн­дi­гін­ше та­би­ғи ше­ка­ра­лар­мен (cу бөлiк­терi­мен, жол­дар­мен, жы­ра­лар­мен және бас­қа­лар) ұш­та­сты­ры­ла­ды.
ММ, ЕҚ­ТА, РМ­МО, МО
201
Ба­қы­лау субъ­ек­ті­сін­де тех­но­ло­ги­я­лық кар­та кес­пеа­ға­штар­ды алаң­ша­лар­ға шек­те­удi және жа­зық­та енi 3-5 метр­лiк және та­у­лы жер­лер­де 5-7 метр­лiк ағаш сүй­ре­ту жол­да­рын (тех­но­ло­ги­я­лық дәлiз­дер) тар­ту­ды көз­дей­дi. Олар­ды та­би­ғи ке­дер­гі­лер­ден ай­на­лып өтудi ес­ке­ре оты­рып (шы­ғың­қы та­стар, бат­пақ­ты учас­ке­лер, өскiн­дер шо­ғы­ры және сол си­яқ­ты­лар) ор­на­ла­сты­ра­ды. Соқ­п­ақ­қа шы­ға берi­сте ағаш сүй­ре­ту жол­да­ры енi жа­зық­та - 7 метр­ге дей­iн және та­у­лы жағ­дай­лар­да 9 метр­ге дей­iн ай­на­лып өтетiн­дей мөл­шер­де бо­луы тиiс. Олар­дың бұ­ры­лы­ста­рын­да­ғы тосқа­уыл аға­штар­ды ме­ха­ни­ка­лық за­қым­да­ну­дан ар­найы қап­та­ма­лар­мен неме­се дәне­кер­лен­ген ай­ыр­лар­мен қор­ғау ке­рек.
ММ, ЕҚ­ТА, РМ­МО, МО
202
Ба­қы­лау субъ­ек­ті­сі­тех­но­ло­ги­я­лық дәлiз­дер ретiн­де та­би­ғи сү­рек­дiң­дер­де бiрiн­шi ке­зек­те бар жол­дар, сү­рек­дiң соқ­пақ­та­ры, соқ­пақ­тар және аға­штар ара­сын­да­ғы ашық жер­лер­ді пай­да­ла­на­ды. Ағаш ке­су учас­кесiн­де олар жер­гі­лік­тi болған жағ­дай­да тех­но­ло­ги­я­лық дәлiз­дер кесiл­мей­дi.
ММ, ЕҚ­ТА, РМ­МО
203
Ба­қы­лау субъ­ек­ті­сін­де  кесiл­ген аға­штар мен дай­ын­дал­ған сор­ти­мент­тер­дi жи­нау орын­да­ры және сү­рек ти­еу бе­кет­терi мүм­кiн­дi­гiн­ше жол­дар мен орам­дық соқ­пақ­тар­да, алаң­қай­лар­да, ашық жер­лер­де және ор­ман көм­кер­ме­ген бас­қа да жер­лер­де ор­на­ла­са­ды.
Ағаш сүй­ре­ту жол­да­ры мен ти­еу алаң­да­рын ерекше қор­ға­ла­тын учас­ке­лер ше­гi­нен тыс жер­лер­де және су ар­на­ла­ры­ның бой­ы­мен ор­на­ла­сты­ры­л­ған.
ММ, ЕҚ­ТА, РМ­МО, МО
204
Ба­қы­лау субъ­ек­ті­сі ағаш сүй­ре­ту жол­да­ры мен ти­еу бе­кет­терi­нің тех­но­ло­ги­я­лық желiсiн аға­шты ке­судiң бас­қа да түр­лерi мен әдiстерiн және ор­ман ша­ру­а­шы­лы­ғы iс-ша­ра­ла­рын жүр­гi­зу кезiн­де олар­дың қай­та­лап пай­да­ла­ны­луын ес­ке­ре оты­рып ұй­ым­да­сты­ра­ды.
ММ, ЕҚ­ТА, РМ­МО, МО
205
Ба­қы­лау субъ­ек­ті­сі ағаш ке­су бой­ын­ша дай­ын­дық жұ­мыста­рын тек­се­рудi мем­ле­кет­тiк ор­ман кү­зетiнiң қыз­мет­кер­лерi әр­бiр ор­ман­шы­лық пен ор­ман иелi­гі бой­ын­ша қаз-қал­пын­да ке­су ба­стал­ған­ға дей­iн жүр­гі­зедi.
Тек­се­ру про­цесiн­де ала­ңы, сү­рек­тiң жа­сы, құ­ра­мы және ағаш ке­судiң түрi бой­ын­ша учас­кенiң бекiтiл­ген жос­пар­ға сәй­кес ке­луi анық­та­ла­ды. Учас­ке­лер­дi шек­теу бой­ын­ша қаз-қал­пын­да­ғы жұ­мыстар­дың са­па­сы (қа­жет болған жер­лер­де ны­са­на­лар­ды ке­су мен та­за­ла­удың мұ­қи­ят­ты­лы­ғы, бұ­ры­штар­да тиiстi жа­з­ба­ла­ры бар ба­ға­на­лар­дың бо­луы және т.б.), так­са­ци­я­лық жұ­мыстар­дың орын­да­лу дұ­ры­стығы: аға­штар­дың са­па­лық са­нат­тар­ға бөлi­нуi, биiк­тiк раз­ряд­тар­дың бел­гi­ле­нуi және сор­ти­мент­тік кесте­лер­дiң таң­да­луы, аға­штар­дың қай­та есеп­те­луi, кес­пеа­ға­штың ма­те­ри­ал­дық және ақ­ша­лай ба­ға­ла­нуы анық­та­ла­ды.
ММ, ЕҚ­ТА, РМ­МО, МО
206
Ба­қы­лау субъ­ек­ті­сі ба­сты мақ­сат­та пай­да­ла­ну үшiн ағаш ке­су­ді мем­ле­кет­тік ор­ман қо­ры­ның "егiстiк және то­пы­рақ қор­ғай­тын ор­ман­дар" са­на­ты­ның пiсiп-же­ті­л­ген және қу­ра­ған сү­рек­дiң­дерiн­де және мем­ле­кет­тік ор­ман қо­ры­ның "өзен­дер, көл­дер, су қой­ма­ла­ры, ар­на­лар және бас­қа да су объ­ек­тiлерi жа­ға­ла­у­ла­рын­да­ғы тый­ым са­лын­ған ор­ман бел­де­улерi" са­на­ты­ның бұ­тақ­ша­ла­ну жо­лы­мен қал­пы­на ке­летiн жай­ыл­ма жа­пы­рақ­ты сү­рек­дiң­дер­де жүр­гi­зедi.
Мем­ле­кет­тiк ор­ман қо­ры­ның са­на­ты­на, өсiп тұр­ған жерiнiң жағ­дай­ла­ры­на, ағаш тұқым­да­ры­ның био­ло­ги­я­лық ерекшелiк­терiне, ек­пе­лер­дiң жас құ­ры­лы­мы­на, пiсiп-жетiлуiне, ба­у­рай­лар­дың құ­ла­ма­сы мен экс­по­зи­ци­я­ла­ры­на, то­пы­рақ­тың эро­зи­я­ға қар­сы тө­зiм­дi­лі­гіне, ба­сты тұқым­дар өскiн­дерiнiң бо­луы­на және олар­дың жай-күй­iне қа­рай осы Ере­же­ге сәй­кес ба­сты мақ­сат­та пай­да­ла­ну үшiн ағаш кесiлетiн же­ке­ле­ген ек­пе­лер­де мақ­са­ты бой­ын­ша шек­те­улер бел­гi­ле­недi.
ММ, ОП
207
Ба­қы­лау субъ­ек­ті­сін Ағаш ке­су ере­же­сінiң көр­се­ті­л­ген мем­ле­кет­тiк ор­ман қо­ры са­нат­та­рын­да ба­сты мақ­сат­та ағаш ке­су бел­гi­лен­бей­тiн ерекше қор­ға­ны­штық учас­ке­лер­ді бөлiп ала­ды.
ММ
208
Ба­қы­лау субъ­ек­ті­сі ба­сты мақ­сат­та пай­да­ла­ну үшiн ағаш ке­су­ді сон­дай-ақ құн­ды, си­рек кез­де­се­тін, эн­де­ми­ка­лық және құ­рып ба­ра жа­тқан ағаш тұқым­да­ры (са­мыр­сын қа­ра­ғай, ша­рын ша­ға­ны, са­ғақ­ты емен, грек жаң­ға­ғы, ар­ша, Се­ме­нов үй­ең­кiсi, то­раң­ғыл, ақ сек­се­уiл, та­уда­ған, шер­кес, қай­ың­тоз, ақ қа­ра­ған, тi­ке­не­ка­ғаш, қан­да­ғаш, ше­тен, жи­де, ал­ма аға­шы, ал­мұрт, өрік, пi­сте, тұт, мин­даль, шие) және тал­дар­ды, жың­ғыл­ды және са­ры қа­ра­ған­ды қо­с­па­ған­да, Қы­зыл кiтап­қа ен­гізiл­ген бас­қа да тұқым­дар, бар­лық бұ­та­лар ба­сым ек­пе­лер­де бел­гiле­мей­дi.
ММ, ОП
209
Ба­қы­лау субъ­ек­ті­сі ек­пе­лер­ді өзге де бiр­дей жағ­дай­лар­да ба­сты мақ­сат­та пай­да­ла­ну үшiн ке­су­ге мы­на­дай рет­пен бел­гі­лей­дi:
1) өзiнiң жай-күй­iне қа­рай ке­судi қа­жет ететiн пiсiп-жетiл­ген және қу­ра­ған ор­ман учас­ке­лерi, то­лық кесiл­ме­ген аға­штар және өт­кен жыл­дар­дың пай­да­ла­ныл­ма­ған кес­пеа­ға­шта­ры, шай­ы­ры ағып та­у­сы­л­ған ек­пе­лер;
2) шы­мыл­ды­ғын­да­ғы ба­сты тұқым қа­на­ғат­та­нар­лық дә­ре­же­де тү­ле­ген (жу­анды­ғы 0,3 - 0,4) шiрi­ген және жiңiш­ке ала­са ек­пе­лер;
3) өзiнiң өсу қа­бiлетiн жо­ғал­тып ба­ра жа­тқан жа­пы­рақ­ты ор­ман­дар;
4) бiрiн­шi қа­бат­та­ғы пiсiп-жетiл­ген бөлi­гiнiң жу­анды­ғы 0,3 және одан жо­ға­ры, ал екiн­шi қа­бат­та­ғы­сы - 0,4-тен кем бол­май­тын қос қа­бат­ты ек­пе­лер;
5) кес­кен соң 1-2 жыл iшiн­де аға­шы ке­сі­л­ген жер­лер­де ал­дын ала да­қыл­дар­ды неме­се ор­ман да­қыл­да­рын отыр­ғыз­ған жағ­дай­да шы­мыл­ды­ғын­да қа­на­ғат­та­нар­лық дә­ре­же­де не қа­на­ғат­тан­ғы­сыз тү­ле­ген (шәкiл бой­ын­ша) жу­анды­ғы 0,3-0,5 ек­пе­лер;
6) жу­анды­ғы 0,5 және одан жо­ға­ры та­за және ара­лас әр­түр­лi жас­та­ғы ек­пе­лер;
7) қу­ра­ған ек­пе­лер;
8) бас­қа да пiсiп-жетiл­ген ек­пе­лер
ММ
210
Ба­қы­лау субъ­ек­ті­сін жа­зық жер­лер­де­гi ор­ман­дар мен Қа­з­ақ­тың ша­ғын адыр­лы ор­ман­да­рын­да ба­сты мақ­сат­та пай­да­ла­ну үшiн ағаш ке­су­ді тұ­та­стай тар кес­пеа­ға­штық және ерiк­тi-iрiк­теп ке­су түрiн­де жүр­гі­зедi.
ММ, ОП
211
Ба­қы­лау субъ­ек­ті­сі ша­ғын адыр­лы ор­ман­дар бой­ын­ша және жа­зық жер­лер бой­ын­ша шоқ аға­шты ор­ман­дар­дың оң­тү­стік шетiнiң ек­пе­лерiн­де олар­дың өсiп тұр­ған кезiн­де­гi жо­ға­ры рөлi мен мо­лық­ты­ру­дың қиынды­ғы сал­да­ры­нан ба­сты мақ­сат­та ағаш ке­су­ді жүр­гiз­бей­дi. Олар­да ор­ман­ға күтiм жа­сау мақ­са­тын­да ке­су мен са­ни­тар­лық ке­су ға­на бел­гi­ле­недi. Жап­пай са­ни­тар­лық ке­су болған алаң­дар­да ке­су­ден кей­iн­гi ал­ғаш­қы жы­лы-ақ ор­ман да­қыл­да­ры отыр­ғы­зы­ла­ды.
ММ, ОП
212
Ба­қы­лау субъ­ек­ті­сін ор­ман­ды да­ла­лық және да­ла­лық ай­мақ­тар­дың бай­ыр­ғы шоқ аға­шты ор­ман­да­рын­да кө­ле­мi 5 гек­тар­дан астам ор­ман учас­ке­ле­рін­де ағаш өс­кін­де­рі­нің бо­луы­на және сү­рек­дiң­нiң жу­анды­ғы­на қа­ра­ма­стан жап­пай тар кес­пеа­ға­штық ке­су­ді жүр­гі­зедi.
Кес­пеа­ға­штың енi - 40 метр­ге дей­iн неме­се ек­пе биiк­ті­гінiң екi еселiк мөл­шерi­нен ас­пай­ды, кес­пеа­ға­штың ұзынды­ғы орам өл­шем­дерi­мен шек­те­ледi, ала­ңы - 5 гек­тар­дан ас­пай­ды, жа­на­суы - ық­тыр­ма­лы жа­на­су. Телiм­нiң енi ке­мiн­де 100 метр­ден кем болған жағ­дай­да жа­на­суы - бiр бел­де­уден кей­iн (бiр кес­пеа­ға­штан кей­iн), жа­на­су мерзi­мi - 2 жыл. Ке­су жы­лы жа­на­су мерзi­мiне қо­сыл­май­ды.
Кес­пеа­ға­штар ұзын жа­ғы­мен жел қат­ты со­ға­тын жақ­қа көл­де­нең тар­ты­ла­ды. Ағаш ке­судiң ба­ғы­ты - жел қат­ты со­ға­тын жақ­қа қар­сы.
Алап­тың жел өтi жа­ғын­да соң­ғы кес­пеа­ғаш кесiл­ген­нен кей­iн 2 жыл­дан соң кесiлетiн кес­пеа­ға­штың енi ше­гiн­де қор­ға­ны­штық бел­деу қал­ды­ры­ла­ды.
Сү­рек­дiң­нiң жу­анды­ғы­на және ағаш өскiн­дерiнiң бо­луы­на қа­ра­ма­стан кө­ле­мi 5 гек­тар­дан кем шоқ аға­штар­да олар­дың қор­ға­ны­штық әсерiн сақ­тау мақ­са­тын­да жап­пай тар кес­пеа­ға­штық ке­су екi ке­зек­те жүр­гізiледi. Бiрiн­шi ке­зек­те оның жел өтiн­де­гi жар­ты­сы кесiледi. Шоқ аға­штың екiн­шi жар­ты­сы аға­шы кесiл­ген жер­дi ой­да­ғы­дай қал­пы­на кел­тi­ру және өскiн­нiң биiк­тi­гі 1,5 метр­ден асуы үшiн қа­жет мерзiм аяқ­тал­ған­нан кей­iн iрiк­теп алы­на­ды.
Шоқ аға­штың кесiп алын­ған бөлi­гі қа­на­ғат­та­нар­лық дә­ре­же­де қал­пы­на кел­ме­ген жағ­дай­да он­да ор­ман да­қыл­да­ры отыр­ғы­зы­ла­ды; ек­пе­лер­дiң екiн­шi жар­ты­сы олар отыр­ғы­зы­л­ған­нан кей­iн үш жыл­дан соң ке­су­ге бел­гi­ле­недi
ММ, ОП
213
Ба­қы­лау субъ­ек­ті­сін ба­сты мақ­сат­та пай­да­ла­ну үшiн ағаш ке­су рұқ­сат еті­л­ген жай­ыл­ма су­лар­да­ғы жа­пы­рақ­ты сү­рек­дiң­дер­де кес­пеа­ға­штың енiн 25 метр­ден ас­пай­тын мөл­шер­де бел­гiлеп, ұзы­на бой­ы­мен өзен ар­на­сы­на неме­се көл жа­ға­ла­у­ы­ның шетiне қа­ра­ма-қар­сы ор­на­ла­сты­ра­ды. Кес­пеа­ға­штың ең үл­кен кө­ле­мi - 1,5 га. Ағаш ке­су ба­ғы­ты - өзен ағы­сы­на неме­се қат­ты со­ға­тын жел­дер­ге қа­ра­ма-қар­сы. Кес­пеа­ға­штар­дың жа­на­суы - бiр жо­лақ­тан кей­iн (бiр кес­пеа­ға­штан кей­iн), жа­на­су мерзi­мi - 2 жыл, және де ке­су жы­лы жа­на­су мерзi­мiне қо­сыл­май­ды
ММ, ОП
214
Ба­қы­лау субъ­ек­ті­сі та­би­ғи өс­кен са­ры қа­ра­ған жың­ғыл­да­рын­да неме­се ба­сты тұқым жой­ы­л­ған­нан кей­iн қал­ған жа­сан­ды жол­мен өс­кен ек­пе­лер­де жап­пай кес­пеа­ғаш ке­су­ді жүр­гі­зедi. Кес­пеа­ға­штар­дың енi - 40 метр­ге дей­iн, тi­ке­лей жа­на­су мерзi­мі - 2 жыл
ММ, ОП
215
Ба­қы­лау субъ­ек­ті­сі шоқ аға­шты ор­ман­дар­да ағаш өскiн­дерiн өсi­ру үшін ағаш ке­судiң оң­тай­лы мерзi­мiн- қа­зан ай­ы­нан сәуiр ай­ы­ның ор­та­сы­на дей­iн­гі мер­зім­ді сақ­тай­ды. Ағаш дай­ын­дау кезiн­де то­мар­ды жа­ру­ға және оның қа­бығ­ын сы­ды­ру­ға жол берiл­мей­дi. Егер аға­шы кесiл­ген жер­лер­де кей­iн­нен ор­ман да­қыл­да­ры отыр­ғы­зы­ла­тын бол­са, ке­су мерзi­мiне шек қой­ыл­май­ды.
ММ, ОП
216
Ба­қы­лау субъ­ек­ті­сі Қа­з­ақ­тың ша­ғын ады­ры­ның қа­ра­ғай­лы ор­ман­да­рын­да ерiк­тi-iрiк­теп және жап­пай кес­пеа­ғаш ке­су­ді жүр­гi­зедi.
Ерiк­тi-iрiк­теп ке­су құ­ла­ма­сы 21-30 гра­дус бар­лық экс­по­зи­ци­я­ның ба­у­рай­ла­рын­да өсе­тін жу­анды­ғы 0,6-1,0 ор­ман­ның ылғал­ды, та­за және құр­ғақ түр­лерi қа­ра­ғай­ы­ның қа­ра­пай­ым және күр­делi, та­за және ара­лас бiр жас­та­ғы және әр­түр­лi жас­та­ғы ек­пе­лерiн­де және құ­ла­ма­лы­ғы 0-20 гра­дус тiк қи­я­ның бар­лық экс­по­зи­ци­я­ның ба­у­рай­ла­рын­да өсетiн ор­ман­ның құр­ғақ түр­лерiнiң дәл осын­дай ек­пе­лерiн­де жүр­гiзiледi.
Жу­анды­ғы 0,8-1,0 сү­рек­дiң­дер­де қор­дың 20-25 пай­ы­зы, ал жу­анды­ғы 0,6-0,7 ек­пе­лер­де - 15-20 пай­ы­зы таң­дап алы­на­ды. Бар­лық жағ­дай­да сү­рек­дiң­нiң жу­анды­ғы 0,5-тен ке­мi­мей­дi. Кес­пеа­ғаш кө­ле­мi 10 гек­тар­ға дей­iн.
Ке­лесi ағаш ке­су ке­зеңi қа­ра­пай­ым сү­рек­дiң­дер жу­анды­ғы­ның 0,6-ға және одан көп мөл­шер­ге неме­се бiрiн­шi қа­бат­тың жу­анды­ғы 0,3 және одан көп мөл­шер­ге же­туiне және екiн­шi қа­бат­тың жу­анды­ғы жас тал­дар үшін ке­мiн­де 0,4, ор­та жас­та­ғы­ла­ры үшін - 0,3 бо­лып күр­делi ек­пе­нiң қа­лып­та­суы­на қа­рай жүр­гiзiледi
ММ, ОП
217
Ба­қы­лау субъ­ек­ті­сі жап­пай кес­пеа­ғаш ке­су­ді құ­ла­ма­лы­ғы 20 гра­дус­қа дей­iн­гi бар­лық экс­по­зи­ци­я­лар­дың ба­у­рай­ла­рын­да өсетiн ор­ман­ның та­за және ылғал­ды түр­лерiнiң қа­ра­пай­ым та­за және ара­лас бiр жас­та­ғы және әр­түр­лi жас­та­ғы ек­пе­лерiн­де жүр­гi­зедi. Қа­ра­ғай жет­кiлiк­тi түр­де қал­пы­на кел­мей­тiн ек­пе­лер­де олар ал­ғаш­қы 2 жыл­да қа­ра­ғай да­қыл­да­рын отыр­ғы­зу ар­қы­лы жү­зе­ге асы­ры­ла­ды.
Кес­пеа­ғаш енi 40 метр­ден ас­пай­ды, кө­ле­мi - 2 гек­тар­ға дей­iн. Жа­на­су мерзi­мi - ке­су жы­лын есеп­те­ме­ген­де 5 жыл. Кес­пеа­ға­штар­дың жа­на­суы - тi­ке­лей. Кес­пеа­ға­штар ұзын жа­ғы­мен жел қат­ты со­ға­тын жақ­қа қа­ра­ма-қар­сы, құ­ла­ма­лы­ғы 10 гра­дустан астам ба­у­рай­лар­да көл­де­нең тар­ты­ла­ды, ағаш ке­судiң ба­ғы­ты ба­у­рай бой­ын­ша жо­ға­ры­дан тө­мен қа­рай.
ММ, ОП
218
Ба­қы­лау субъ­ек­ті­сі Қа­з­ақ­тың ша­ғын ады­ры­ның жа­пы­рақ­ты ор­ман­да­рын­да жап­пай кес­пеа­ға­штық және ерiк­тi-iрiк­теп ке­су­ді жүр­гi­зедi.
Ағаш өскiн­дерiнiң бо­луы­на қа­ра­ма­стан жу­анды­ғы 0,3-1,0 бай­ыр­ғы қай­ың­дар мен көк­те­ректер­де, сон­дай-ақ қа­ра­ғай өс­кі­ні жоқ қол­дан өсiрiл­ген сү­рек­дiң­дерiн­де Ағаш ке­су ере­же­сінiң 29, 32-тар­мақ­та­ры­на сәй­кес жап­пай кес­пеа­ғаш ке­су жүр­гiзiледi. Кес­пеа­ға­штың ең үл­кен ауда­ны ба­у­рай­дың құ­ла­ма­лы­ғы және шоқ аға­штың 2 гек­тар­ға дей­iн­гi кө­ле­мi ес­керi­ле оты­рып бел­гi­ле­недi. Құ­ла­ма­лы­ғы 10 гра­дустан аса­тын ба­у­рай­лар­да олар ұзын жа­ғы­мен көл­де­нең тар­ты­ла­ды, ке­су ба­ғы­ты ба­у­рай бой­ын­ша жо­ға­ры­дан тө­мен қа­рай. Туын­ды ек­пе­лер­де ке­су­ден кей­iн­гi бiрiн­шi жы­лы қа­ра­ғай да­қы­лы отыр­ғы­зы­ла­ды. Жа­на­су мерзi­мi - олар отыр­ғы­зы­л­ған­нан кей­iн 3-5 жыл.
ММ, ОП
219
Ба­қы­лау субьек­ті­сі қа­ра­ғай­мен ара­лас­қан туын­ды сү­рек­дiң­дер­де және қа­на­ғат­та­нар­лық­тай дә­ре­же­де­гі қа­ра­ғай өскiнi бар та­за жа­пы­рақ­ты ек­пе­лер­де Ағаш ке­су ере­же­сінiң 24-тар­ма­ғын­да көз­дел­ген тех­но­ло­гия бой­ын­ша ерiк­тi-iрiк­теп ке­су­ді бел­гiлей­дi. Бұл рет­те жа­пы­рақ­ты ағаш тұқым­да­рын қыл­қан жа­пы­рақ­ты аға­штар­ға ал­ма­сты­ру мақ­са­ты көз­де­ледi. Ке­зек­тер­дiң қай­та­ла­нуы - 15 жыл, кес­пеа­ға­штар кө­ле­мi 10 гек­тар­ға дей­iн.
ММ, ОП
220
Ба­қы­лау субъ­ек­ті­сі арал­да­ғы қа­ра­ғай­лы ор­ман­дар­да ерiк­тi-iрiк­теп және жап­пай кес­пеа­ғаш ке­су­ді жүр­гі­зедi.
Ерiк­тi-iрiк­теп ке­су өсiп тұр­ған жерiнiң құр­ғақ жағ­дай­ла­рын­да қа­ра­пай­ым және күр­делi, та­за және ара­лас бiр жас­та­ғы және әр­түр­лi жас­та­ғы жу­анды­ғы 0,6-1,0 қа­ра­ғай ек­пе­лер­де жүр­гiзiледi.
Жу­анды­ғы 0,8-1,0 қа­ра­пай­ым және күр­делi сү­рек­дің­дер­де қор бой­ын­ша iрiк­теу қар­қын­ды­лы­ғы 25-30 пай­ы­зды, жу­анды­ғы 0,6-0,7 бол­са - 15-20 пай­ы­зды құ­рай­ды.
Ерiк­тi-iрiк­теп ке­судi өт­кi­зу кезiн­де сү­рек­дiң­нiң жу­анды­ғы 0,5-тен көп тө­мен­де­мей­дi.
Ке­судiң кей­iн­гi ке­зек­терi қа­ра­пай­ым сү­рек­дiң­дер­дiң жу­анды­ғы 0,6-ға және одан көп мөл­шер­ге же­туiне неме­се бiрiн­шi қа­бат­тың жу­анды­ғы 0,3 және одан жо­ға­ры күр­делi ек­пе­лер­дiң қа­лып­та­суы­на, ал екiн­шi қа­бат­та жас шы­бық­тар үшiн пiсiп-жетi­лу - ке­мiн­де 0,4, ор­та жас­та­ғы­лар - 0,3-ке же­туiне қа­рай жүр­гiзiледi.
Күр­делi ек­пе­лер­де ерiк­тi-iрiк­теп ке­су пiсiп-жетiл­ген бөлi­гiн си­ре­ту ар­қы­лы жүр­гізiледi. Екiн­шi қа­бат­тың жу­анды­ғы 0,4 және одан жо­ға­ры болған жағ­дай­да оның қо­ры­ның 50 пай­ы­зы­на дей­iн, ал жу­анды­ғы 0,3 болған жағ­дай­да - 30 пай­ы­зы­на дей­iн iрiк­теп алы­нуы мүм­кiн.
Кес­пеа­ға­штың ең үл­кен ауда­ны 10 гек­тар­ға дей­iн
ММ, ОП
221
Ба­қы­лау субъ­ек­ті­сі қа­ра­ғай­дан тұ­ра­тын екiн­шi қа­ба­ты бар қа­ра­пай­ым және күр­делi әр­түр­лi жас­та­ғы, та­за және ара­лас ек­пе­лер­де ағаш өскiн­дерiнiң бо­луы­на қа­ра­ма­стан ор­ман­ның жас және ылғал­ды түр­лерiн­де жап­пай тар кес­пеа­ға­штық ке­су­ді жүр­гі­зедi.
Әр­түр­лi жас­та­ғы ек­пе­лер­де ке­су­ге ор­ман­ның пiсiп-жетiл­ген және қу­рап қал­ған ұр­пақ­та­ры­ның аға­шта­ры ға­на бел­гі­ле­недi.
Кес­пеа­ға­штың енi - 40 м, кө­ле­мi - 2 гек­тар­ға дей­iн. Кес­пеа­ға­штар­дың тi­ке­лей жа­на­су - мерзi­мі ке­су жы­лын есеп­те­ме­ген­де 5 жыл. Кес­пеа­ға­штың ба­ғы­ты - жел қат­ты со­ға­тын жақ­қа көл­де­нең, ке­су ба­ғы­ты - жел қат­ты со­ға­тын жақ­қа - қар­сы.
Қа­ра­ғай­дың қал­пы­на ке­луi жет­кiлiксiз ек­пе­лер­де олар ал­ғаш­қы екi жы­лы қа­ра­ғай да­қыл­да­рын жа­сау ар­қы­лы жүр­гізiледi
ММ, ОП
222
Ба­қы­лау субъ­ек­ті­сі арал­да­ғы қа­ра­ғай­лы ор­ман­дар­дың жа­пы­рақ­ты ек­пе­лерiн­де ба­сты мақ­сат­та пай­да­ла­ну үшiн ағаш ке­су­ді Қа­з­ақ­тың ша­ғын ады­ры­ның жа­пы­рақ­ты ор­ман­да­рын­да көз­дел­ген нор­ма­тив­тер мен тех­но­ло­ги­я­лар­ға сәй­кес жүр­гі­зедi.
ММ, ОП
223
Ба­қы­лау субъ­ек­ті­сі жел эро­зи­я­сы­на шы­дам­ды то­пы­рақ­та (саз­дақ, саз­ды, та­қыр­лау) өсетiн қа­ра сек­се­уіл ек­пе­лерiн­де қа­ра сек­се­уiл­дi де, ақ сек­се­уiл­дi де жи­най оты­рып, жап­пай кес­пеа­ға­штық ке­су­ді жүр­гi­зедi.
Кес­пеа­ғаш енi 75 метр­ге дей­iн. Жа­на­су тәс­iлi - бiр бел­де­уден кей­iн, жа­на­су мерзi­мi - 3 жыл. Қал­ды­ры­л­ған бел­де­улер ке­су­ге бұ­дан бұ­рын аға­шы кесiл­ген бел­де­улер­де 1 гек­тар­да 3-5 жас­та­ғы 500 да­на­дан астам сек­се­уiл өскiнi болған жағ­дай­да неме­се олар­ды ор­ман көм­кер­ген жер­лер­ге ауы­сты­ру­ды қам­та­ма­сыз ететiн сан­дық нор­ма­тив­тiк көр­сет­кi­ш­тер болған жағ­дай­да ор­ман да­қыл­да­ры отыр­ғы­зы­л­ған­нан кей­iн 3-4 жыл­дан соң бел­гi­ле­не­ді.
Та­би­ғи тү­ле­удi есеп­ке ала оты­рып, ба­сты мақ­сат­та пай­да­ла­ну үшiн ағаш ке­су бел­гі­лен­ген сек­се­уiл то­ғай­ла­рын­да мал жаю ке­су­ден 5 жыл бұ­рын тоқ­та­ты­ла­ды және ке­су­ден кей­iн 5 жыл бойы жүр­гізiл­мей­дi.
Өскiн­мен қай­та жаң­ғыр­ған 300-ден аз да­на­сы бар неме­се 1 гек­тар­да 3-5 жас­та­ғы сек­се­уіл өскiнiнiң 500-ден аз да­на­сы бар аға­шы кесiл­ген жер­лер қа­на­ғат­та­нар­лық­сыз түр­де қай­та жаң­ғыр­ты­л­ған жағ­дай­да олар­да ор­ман да­қыл­да­рын отыр­ғы­зу қа­жет.
Ара­лас түр­де қай­та жаң­ғыр­ту кезiн­де тұқым­дық өскiн­нiң жал­пы са­нын 0,6 ко­эф­фи­ци­ент­ке кө­бей­те­дi және бә­рiн өскiн ба­ла­ма­сы­мен көр­се­те оты­рып өскiн­мен қай­та жа­ңа­ру көр­сет­кi­шiне қо­са­ды.
Сек­се­уiл ек­пе­лерiн­де ағаш ке­су тұқым пiсiп-же­ті­л­ген­нен және ве­ге­та­ция тоқ­та­ты­л­ған­нан кей­iн:
1) жу­сан­ды-тұз­ды шө­лейт­тiң сол­тү­стiк кi­шi ай­ма­ғын­да (Ал­ма­ты об­лы­сы, Жам­был об­лы­сы­ның шы­ғыс бөлi­гi, Сол­тү­стiк Арал өңiрi) кес­пеа­ға­штар­ды та­би­ғи қай­та жаң­ғыр­ту­ға бағ­дар­лау кезiн­де және 1 гек­тар­да 30 жас­қа дей­iн­гi сек­се­уiл­дiң кем де­ген­де 300 да­на­сы неме­се өскiн­нiң 500 да­на­сы неме­се өскiн бе­ру­ге қа­бiлет­тi да­на­лар мен өскiн­дер­дiң қа­жет­тi жиын­тық мөл­шерi болған жағ­дай­да - жел­тоқ­сан­нан на­урыз­ға дей­iн;
2) оң­тү­стiк кi­шi ай­мақ­та (Жам­был об­лы­сы­ның ба­тыс бөлi­гі, Оң­тү­стiк Қа­зақ­стан және Қы­зы­лор­да об­лы­ста­ры) - жо­ға­ры­да ай­ты­л­ған­дар ми­ни­мум­нан жо­ға­ры болған жағ­дай­да - жел­тоқ­сан­нан ақ­пан­ға дей­iн жүр­гiзiледi.
Аға­шы кесiл­ген жер­лер­де ек­пе­лер­дi жа­сан­ды жол­мен қал­пы­на кел­тi­ру кезiн­де сек­се­уiл­дi бүкiл жыл бой­ы­на сын­ды­ру­ға рұқ­сат етiледi.
ММ, ОП
224
Ба­қы­лау субъ­ек­ті­сі ерекше қор­ға­ныш учас­ке­лерiн қо­с­па­ған­да, "өзен­дер, көл­дер, су қой­ма­ла­ры, ар­на­лар және бас­қа да су объ­ек­ті­лерi жа­ға­ла­у­ла­рын­да­ғы тый­ым са­лын­ған ор­ман бел­де­улерi" мем­ле­кет­тiк ор­ман қо­ры са­на­ты­ның өскiн ар­қы­лы қай­та жаң­ғы­ра­тын су жай­ыл­ма­лы жа­пы­рақ­ты сү­рек­дiң­дер­де жап­пай тар кес­пеа­ға­штық ке­су­ді бел­гiлей­дi. Бұл рет­те кө­ле­мi 1 гек­тар­дан аса­тын бар­лық телiм­дер енi 40 метр­ге дей­iн­гi кес­пеа­ға­штар­ға бөлi­недi, жа­на­суы - ық­тыр­ма­лы (2 кес­пеа­ға­штан кей­iн), ал телiм­нiң енi 80 метр­ден кем болған кез­де - бiр бел­де­уден кей­iн (бip кес­пеа­ға­штан кей­iн), ке­су жы­лын есеп­те­ме­ген­де жа­на­су мерзi­мi – 2 жыл.
Кө­ле­мi 1 гек­тар­дан аз так­са­ци­я­лық телiм­дер олар­дың пi­шi­мiне қа­ра­ма­стан ке­су­ге тұ­та­стай бел­гi­ле­недi.
Өзен ар­на­сын бой­лай ор­на­лас­қан телiм енi 40 метр­ден кем болған кез­де кес­пеа­ға­штың ұзын жа­ғы (200 метр­ден ас­пай­тын) өзен бой­лай ор­на­ла­суы мүм­кiн, бiрақ бұл жағ­дай­да оның кө­ле­мi 1 гек­тар­дан ас­па­уы тиiс.
Бар­лық ек­пе­лер үшiн кес­пеа­ғаш ба­ғы­ты су ар­на­сы­ның ба­сты ба­ғы­ты­на көл­де­нең, ал ке­су ба­ғы­ты - ағын­ға қа­ра­ма-қар­сы.
Жай­ыл­ма­лы ек­пе­лер­де­гi өскiн­нiң ба­рын­ша жақ­сы қай­та жаң­ғы­руын қам­та­ма­сыз ету мақ­са­тын­да ағаш ке­су қыр­күй­ек­тен ба­стап сәуiр ай­ы­ның ба­сы­на дей­iн жүр­гiзiледi. Өскiн бе­ру қа­бiлетiн жо­ғал­тқан ек­пе­лер жаз кезiн­де ша­бы­ла­ды. Yй­ең­кі­лік сү­рек­дiң­дер­дi ағын су­лар ба­сы­л­ған­нан кей­iн жаз кезiн­де (та­мыз­ға дей­iн) ке­су­де бел­гi­ле­недi
ММ, ОП
225
Ба­қы­лау субъ­ек­ті­сі жай­ыл­ма­лар­дың тал­ды жың­ғыл­да­рын­да жап­пай тар кес­пеа­ға­штық ке­су­ді жүр­гi­зедi. Кес­пеа­ға­штар енi - 40 метр­ге дей­iн. Жа­на­суы - 2 жыл­дық мерзiм­мен тi­ке­лей. Ағаш ке­су қар су­ла­ры азай­ған соң жаз кезiн­де жүр­гізiледi.
ММ, ОП
226
Ба­қы­лау субъ­ек­ті­сі то­ғай­лы тал­дар­да (Жоң­ғар және Виль­гельм тал­да­ры) және жың­ғыл­дар­да енi 40 метр­ден ас­пай­тын кес­пеа­ға­штар­да жап­пай тар кес­пеа­ға­штық ке­су­ді жүр­гi­зедi, жа­на­суы - 3 жыл­дық мерзiм­мен бiр бел­де­уден кей­iн. Қал­ды­ры­л­ған бел­де­улер­де ағаш ке­су ара­лас кес­пеа­ға­шта аға­штың қай­та жа­ңа­руы қа­на­ғат­та­нар­лық дең­гей­де болған жағ­дай­да жү­зе­ге асы­ры­ла­ды.
Ағаш ке­судi жүр­гi­зу уа­қы­ты - қыс неме­се ер­те көк­тем.
ММ, ОП
227
Ба­қы­лау субъ­ек­ті­сі то­ғай­лы тал­дар­да, сон­дай-ақ бар­лық бас­қа та­би­ғи ай­мақ­тар­дың тал­да­рын­да енi 40 метр кес­пеа­ға­шта жап­пай тар кес­пеа­ға­штық ке­су­ді жүр­гi­зедi. Жа­на­суы - 2 жыл­дық мерзiм­мен тi­ке­лей.
Ағаш ке­су уа­қы­ты - жаз кезiн­де қар суы­ның та­суы ба­сы­л­ған­нан кей­iн. Ке­су ба­ғы­ты кес­пеа­ға­штың ұзын жа­ғы өзен ар­на­сы­на көл­де­нең ор­на­ла­сып, оның ағы­сы­на қар­сы бел­гi­ле­недi.
ММ, ОП
228
Ба­қы­лау субъ­ек­ті­сі то­пы­рақ­тың эро­зи­я­ға қар­сы тө­зiм­дiлi­гiне қа­ра­ма­стан бар­лық экс­по­зи­ци­я­лар­дың қи­я­лы, еңiстi және тік ба­у­рай­ла­рын­да өсетiн жу­анды­ғы 0,6-1,0 ор­ман түр­ле­рі­нің бар­лық топ­та­ры­ның қа­ра­ғай­лы ек­пе­лерiн­де ерiк­тi-iрiк­теп ке­су­ді жүр­гi­зедi.
Ағаш ке­су қар­қын­ды­лы­ғы ек­пе­лер­дiң жу­анды­ғы­на бай­ла­ны­сты, бiрақ одан қор бой­ын­ша 30 пай­ы­здан астам мөл­шер­де асып кет­пеу ке­рек. Ек­пе­лер­дiң жу­анды­ғын 0,5-тен тө­мен­де­ме­у­ге жол берiл­мей­дi. Екiн­шi және үшiн­шi ке­зек­тер 20 жыл­дан соң өт­кiзiледi, кес­пеа­ғаш кө­ле­мi - 10 гек­тар­дан ас­пай­ды.
ММ, ОП
229
Ба­қы­лау субъ­ек­ті­сі бiр жас­та­ғы май­қа­ра­ғай және шыр­ша ек­пе­лерiн­де, тө­зiм­дi және тө­зiм­сiз то­пы­рақ­ты сол­тү­стiк экс­по­зи­ци­я­лар­дың қи­я­лы, еңiстi ба­у­рай­ла­рын­да, сон­дай-ақ то­пы­ра­ғы тө­зiм­дi құ­ла­ма­ны ба­у­рай­лар­да бiр­тiн­деп ағаш ке­су­ді жүр­гi­зедi.
Жу­анды­ғы 0,9-1,0 ек­пе­лер­де бір­т­ін­деп үш ке­зек­пен ағаш ке­су жүр­гiзiледi. Бiрiн­шi ке­зек­те жу­анды­ғын 0,6 - 0,7-ге дей­ін ке­мi­те оты­рып, қор­дың 30 пай­ы­зы­на дей­iн, екiн­шi ке­зек­те - 40 пай­ы­здан ас­пай­тын мөл­шерi ша­бы­ла­ды.
Жу­анды­ғы 0,6-0,8 ек­пе­лер­де бiрiн­шi ке­зек­те қор­дың 40 пай­ы­зы­на дей­iн­гi мөл­шерi iрiк­телiп, бiр­т­ін­деп екі ке­зек­пен ағаш ке­су жүр­гiзiледi.
Екi жағ­дай­да соң­ғы ке­зек жақ­сы қай­та жаң­ғы­ру орын ал­ған кез­де жүр­гiзiледi.
Ағаш ке­судiң қай­та­ла­ну мерзi­мi - 10-15 жыл. Кес­пеа­ғаш кө­ле­мiн қи­я­лы және еңi­сті ба­у­рай­лар­да 20 гек­тар­дан, тiк қи­я­лар­да - 15 гек­тар­дан арт­ты­ру­ға жол бе­ріл­мей­ді
ММ, ОП
230
Ба­қы­лау субъ­ек­ті­сі то­пы­ра­ғы тө­зiм­дi сол­тү­стік экс­по­зи­ци­я­лар­дың қи­я­лы және еңiстi ба­у­рай­ла­рын­да және то­пы­ра­ғы тө­зiм­сiз сол­тү­стiк экс­по­зи­ци­я­лар­дың қи­я­лы ба­у­рай­ла­рын­да жу­анды­ғы 0,6-1,0 әр­түр­лi жас­та­ғы май­қа­ра­ғай мен шыр­ша ек­пе­лерiн­де, егер сү­рек­дiң­дер­дiң ор­та­ша жас­та­ғы және өсiп-жетiлiп қал­ған бөлi­гiнiң жу­анды­ғы 0,4-тен кем бол­ма­са, ұзақ мерзiм­дi-бiр­тiн­деп ке­су­ді жүр­гi­зедi.
Бiрiн­шi ке­зек­те пiсiп-жетiл­ген, қу­ра­ған және уа­қы­ты өтiп кет­кен аға­штар­ды ала­стау есебi­нен қор­дың 50 пай­ы­зы­на дей­iн кесiледi. Ек­пе­лер­дiң жу­анды­ғын 0,3-0,5-тен тө­мен­де­ту­ге жол берiл­мей­дi. Қо­ры­тын­ды ке­зек жақ­сы қай­та жаң­ғы­ру орын ал­ған (шәкiл бой­ын­ша) кез­де жүр­гiзiледi. Ағаш ке­судiң қай­та­ла­ну мерзi­мi - қал­ған ұр­пақ пiсiп-жетi­лу жа­сы­на жет­кен­нен кей­iн - 30-40 жыл. Кес­пеа­ғаш ал­қа­бын 20 гек­тар­дан асы­ру­ға жол берiл­мей­дi
ММ, ОП
231
Ба­қы­лау субъ­ек­ті­сі жу­анды­ғы 0,6-1,0 май­қа­ра­ғай мен шыр­ша ек­пе­лерiн­де ерiк­тi-iрiк­теп ке­су­ді бы­лай жүр­гі­зе­ді:
1) егер ор­та­ша жас­та­ғы және өсiп-жетiлiп қал­ған аға­штар­дың жу­анды­ғы 0,4-тен кем бол­са, то­пы­ра­ғы тө­зiм­дi сол­тү­стiк экс­по­зи­ци­я­лар­дың қи­я­лы және еңiстi ба­у­рай­ла­рын­да­ғы, то­пы­ра­ғы тө­зiм­сiз сол­тү­стiк экс­по­зи­ци­я­лар­дың қи­я­лы ба­у­рай­ла­рын­да­ғы әр­түр­лi жас­та­ғы ек­пе­лерiн­де;
2) то­пы­ра­ғы тө­зiм­сiз сол­тү­стік экс­по­зи­ци­я­лар­дың еңiстi (6-кесте, 2.6-тар­мақ) және то­пы­ра­ғы тө­зiм­дi сол­тү­стiк экс­по­зи­ци­я­лар­дың тiк қи­я­лы ба­у­рай­ла­рын­да әр­түр­лi жас­та­ғы ек­пе­лерiн­де;
3) то­пы­ра­ғы тө­зiм­сiз сол­тү­стiк экс­по­зи­ци­я­лар­дың тiк қи­я­лы ба­у­рай­ла­рын­да әр­түр­лi жас­та­ғы және бiр жас­та­ғы ек­пе­лер­де;
4) то­пы­рақ­тың тө­зiм­дiлi­гiне қа­ра­ма­стан оң­тү­стiк экс­по­зи­ци­я­лар­дың қи­я­лы, еңiстi және тiк қи­я­лы бiр жас­та­ғы және әр­түр­лi жас­та­ғы ек­пе­лерiн­де жүр­гiзiледi.
То­пы­ра­ғы тө­зiм­дi сол­тү­стiк экс­по­зи­ци­я­лар­дың ба­у­рай­ла­рын­да ағаш ке­судiң қар­қын­ды­лы­ғын ек­пе­лер­дiң жу­анды­ғын 0,5-тен тө­мен бол­май­тын мөл­шер­ге жет­кiзiп, ба­стап­қы қор­дың 30 пай­ы­зы­нан, то­пы­ра­ғы тө­зiм­сiз оң­тү­стiк экс­по­зи­ци­я­лар­дың ба­у­рай­ла­рын­да - 20 пай­ы­зы­нан астам арт­ты­ру­ға жол берiл­мей­дi.
Екiн­шi және үшiн­шi ке­зек­тер бiр жас­та­ғы ек­пе­лер­де 10 жыл­дан кей­iн, әр­түр­лi жас­та­ғы ек­пе­лер­де - 20 жыл­дан кей­iн жүр­гiзiледi.
Кес­пеа­ға­штың кө­ле­мi ба­у­рай­лар­дың құ­ла­ма­лы­ғы­на қа­рай 15-20 гек­тар­дан ас­пай­тын мөл­шер­де бел­гi­ле­недi.
ММ, ОП
232
Ба­қы­лау субъ­ек­ті­сі то­пы­ра­ғы тө­зiм­дi бар­лық экс­по­зи­ци­я­ның қи­я­лы және еңiстi ба­у­рай­ла­рын­да­ғы бiр жас­та­ғы шыр­ша­лы ек­пе­лер­де әр­бiр ке­зек­те қор­дың 30-40 пай­ы­зы кесiлiп, екi-үш ке­зек­те бiр­тiн­деп ке­су­ді жүр­гі­зе­ді.
ММ, ОП
233
Ба­қы­лау субъ­ек­ті­сі жу­анды­ғы 0,6-1,0 шыр­ша­лы ек­пе­лер­де epiк­ті-iрiк­теп ке­су­ді бы­лай жүр­гі­зе­ді:
1) то­пы­рақ­тың тө­зiм­дiлi­гiне қа­ра­ма­стан бар­лық экс­по­зи­ци­я­ның қи­я­лы және еңiстi ба­у­рай­ла­рын­да­ғы әр­түр­лi жас­та­ғы ек­пе­лер­де;
2) то­пы­рақ­тың тө­зiм­ді­лі­гiне қа­ра­ма­стан бар­лық экс­по­зи­ци­я­лар­дың тiк қи­я­лы ба­у­рай­ла­рын­да­ғы бiр жас­та­ғы және әр­түр­лi жас­та­ғы ек­пе­лер­де жүр­гiзiледi.
Ағаш ке­судiң жиiлi­гiн ек­пе­лер­дiң жу­анды­ғын 0,5-тен тө­мен бол­май­тын мөл­шер­ге жет­кiзiп, ба­стап­қы қор­дың 25-30 пай­ы­зы­нан астам арт­ты­ру­ға жол берiл­мей­дi.
Екiн­шi және үшiн­шi ке­зек­тер 25-30 жыл­дан кей­iн өт­кiзiледi.
Кес­пеа­ға­штың кө­ле­мi ба­у­рай­лар­дың құ­ла­ма­лы­ғы­на қа­рай 15-20 гек­тар­дан ас­пай­тын мөл­шер­де бел­гi­ле­недi
ММ, ОП
234
Ба­қы­лау субъ­ек­ті­сі то­пы­ра­ғы тө­зiм­дi және тө­зiм­сiз бар­лық экс­по­зи­ци­я­лар­дың қи­я­лы еңiстi және тiк қи­я­лы ба­у­рай­ла­рын­да­ғы май­қа­ра­ғай­лы бiр жас­та­ғы және әр­түр­лi жас­та­ғы ек­пе­лер­де ерiк­тi-iрiк­теп ке­су­ді жүр­гi­зедi (6-кесте, 3.3, 3.5-тар­мақ­тар).
То­пы­ра­ғы тө­зiм­сiз тiк қи­я­лы ба­у­рай­лар­да ағаш ке­судiң жиiлi­гiн ек­пе­лер­дiң жу­анды­ғын 0,5-тен тө­мен бол­май­тын мөл­шер­ге жет­кiзiп, ба­стап­қы қор­дың 20 пай­ы­зы­нан, қи­я­лы және еңiстi ба­у­рай­лар­да 30 пай­ы­зы­нан астам арт­ты­ру­ға жол берiл­мей­дi.
Кес­пеа­ға­штың кө­ле­мi ба­у­рай­лар­дың құ­ла­ма­лы­ғы­на қа­рай 15-20 гек­тар­дан ас­пай­тын мөл­шер­де бел­гi­ле­недi
ММ, ОП
235
Ба­қы­лау субъ­ек­ті­сі то­пы­ра­ғы тө­зiм­дi бар­лық экс­по­зи­ци­я­лар­дың қи­я­лы және еңiстi ба­у­рай­ла­рын­да­ғы (6-кесте, 4.1-тар­мақ), сон­дай-ақ то­пы­ра­ғы тө­зiм­сiз бар­лық экс­по­зи­ци­я­лар­дың қи­я­лы және еңiстi ба­у­рай­ла­рын­да­ғы (6-кесте, 4.2-тар­мақ) бiр жас­та­ғы жа­пы­рақ­ты ек­пе­лер­де бiр­тiн­деп ке­су­ді жүр­гi­зедi.
Жу­анды­ғы 0,9-1,0 ек­пе­лер­де бiрiн­шi ке­зек­те қор­дың 30 пай­ы­зы­на дей­iн­гi мөл­шерi кесiлiп, үш ке­зек­тi бiр­тiн­деп ке­су­де жүр­гiзiледi. Екiн­шi ке­зек­те 40 пай­ы­зы­нан ас­пай­тын мөл­шерi кесiледi.
Жу­анды­ғы 0,6-0,8 ек­пе­лер­де бiрiн­шi ке­зек­те қор­дың 40 пай­ы­зы­на дей­iн­гi мөл­шерi iрiк­те­ле оты­рып, екi ке­зек­тi бiр­тiн­деп ке­су­де жүр­гiзiледi. Ағаш ке­судi қай­та­лау мерзi­мi - 10 жыл. Кес­пеа­ға­штың кө­ле­мiн 20 гек­тар­дан, соң­ғы ке­зек кезiн­де - 10 гек­тар­дан астам мөл­шер­ге арт­ты­ру­ға жол берiл­мей­дi.
Екi жағ­дай­да қо­ры­тын­ды ке­зек жақ­сы қай­та жа­ңа­ру орын ал­ған жағ­дай­да жүр­гі­зі­ле­ді
ММ, ОП
236
Ба­қы­лау субъ­ек­ті­сі то­пы­ра­ғы тө­зiм­дi сол­тү­стiк экс­по­зи­ци­я­лар­дың қи­я­лы және еңiстi ба­у­рай­ла­рын­да және то­пы­ра­ғы тө­зiм­дi оң­тү­стiк экс­по­зи­ци­я­лар­дың қи­я­лы ба­у­рай­ла­рын­да өсетiн әр­түр­лi жас­та­ғы жа­пы­рақ­ты ек­пе­лер­де, егер өсiп-жетi­лу жа­сы­на жет­пе­ген сү­рек­дiң­дер­дiң жу­анды­ғы ке­мiн­де 0,4-тi құ­ра­са, бiр­тiн­деп ұзақ мерзiм­дi ке­су­ді жүр­гi­зедi.
Бiрiн­шi ке­зек­те қу­ра­ған, пiсiп-жетiл­ген және ұзақ тұ­рып қал­ған аға­штар­ды ала­стау есебi­нен қор­дың 50 пай­ы­зы­на дей­iн­гi мөл­шерi кесiледi. Ек­пе­лер­дiң жу­анды­ғын 0,3-0,5-тен тө­мен­де­ту­ге жол берiл­мей­ді. Қо­ры­тын­ды ке­зек жақ­сы қай­та жа­ңа­ру орын ал­ған жағ­дай­да (шәкiл бой­ын­ша) жүр­гiзiледi. Қай­та­ла­ну мерзi­мi - 30 жыл. Кес­пеа­ға­штың кө­ле­мiн 10 гек­тар­дан астам мөл­шер­ге арт­ты­ру­ға жол берiл­мей­дi
ММ, ОП
237
Ба­қы­лау субъ­ек­ті­сін­де жу­анды­ғы 0,6-1,0 жа­пы­рақ­ты ек­пе­лер­де ерiк­тi-iрiк­теп ке­су бы­лай жүр­гі­зі­ле­ді:
1) егер өсiп-же­ті­лу жа­сы­на жет­пе­ген сү­рек­дiң­нiң жу­анды­ғы 0,4-тен кем бол­са, то­пы­ра­ғы тө­зiм­дi сол­тү­стік экс­по­зи­ци­я­лар­дың қи­я­лы және еңiстi ба­у­рай­ла­рын­да­ғы, оң­тү­стiк экс­по­зи­ци­я­лар­дың қи­я­лы ба­у­рай­ла­рын­да­ғы әр­түр­лі жас­та­ғы ек­пе­лер­де;
2) то­пы­ра­ғы тө­зiм­сiз бар­лық экс­по­зи­ци­я­лар­дың қи­я­лы және еңi­сті ба­у­рай­ла­рын­да­ғы әр­түр­лi жас­та­ғы ек­пе­лер­де;
3) то­пы­ра­ғы тө­зiм­дi оң­тү­стiк экс­по­зи­ци­я­лар­дың еңi­сті ба­у­рай­ла­рын­да­ғы әр­түр­лi жас­та­ғы ек­пе­лер­де;
4) то­пы­ра­ғы тө­зiм­сiз бар­лық экс­по­зи­ци­я­лар­дың тiк қи­я­лы ба­у­рай­ла­рын­да­ғы әр­түр­лi және бiр жас­та­ғы ек­пе­лер­де;
5) то­пы­ра­ғы тө­зiм­дi бар­лық экс­по­зи­ци­я­лар­дың тік қи­я­лы ба­у­рай­ла­рын­да­ғы бiр және әр­түр­лi жас­та­ғы ек­пе­лер­де жүр­гiзiледi.
То­пы­ра­ғы тө­зiм­дi ба­у­рай­лар­да ағаш ке­судiң жи­і­лі­гін 30 пай­ы­здан, то­пы­ра­ғы тө­зiм­сiз тiк қи­я­лы ба­у­рай­лар­да - 20 пай­ы­здан астам мөл­шер­ге (ағаш сүй­ретiп шы­ға­ру жо­лын тар­ту­ға кесiл­ген сү­рек кө­ле­мiн есеп­ке ал­май) арт­ты­ру­ға жол берiл­мей­дi. Екiн­шi және үшiн­шi ке­зек­тер бiр жас­та­ғы ек­пе­лер­де 10 жыл­дан кей­iн, әр­түр­лi жас­та­ғы ек­пе­лер­де - 20 жыл­дан кей­iн жүр­гізiледi.
Тiк қи­я­лы ба­у­рай­лар­да кес­пеа­ға­штың кө­ле­мiн 15 гек­тар­дан, қи­я­лы және еңiстi ба­у­рай­лар­да - 20 гек­тар­дан астам мөл­шер­ге арт­ты­ру­ға жол берiл­мей­дi.
ММ, ОП
238
Ба­қы­лау субъ­ек­ті­сін­де­жа­пы­рақ­ты-май­қа­ра­ғай­лы ек­пе­лер­де бiрiн­шi ке­зек­те ке­су­ге май­қа­ра­ғай аға­шта­ры жа­та­ды.
ММ, ОП
239
Ба­қы­лау субъ­ек­ті­сі то­пы­ра­ғы тө­зiм­сiз бар­лық экс­по­зи­ци­я­лар­дың еңiстi және тiк қи­я­лы ба­у­рай­ла­рын­да ал­дын ала қай­та жаң­ғы­ру­дың орын алуы­на қа­ра­ма­стан ор­ман­дар­дың бай­ыр­ғы және туын­ды түр­лерiнiң жу­анды­ғы 0,6-1,0 қай­ың ек­пе­лерiн­де (6-кесте, 5.1-тар­мақ), сон­дай-ақ то­пы­ра­ғы тө­зiм­дi бар­лық экс­по­зи­ци­я­лар­дың қи­я­лы, еңiстi және тік қи­я­лы ба­у­рай­ла­рын­да және то­пы­ра­ғы тө­зiм­сiз қи­я­лы ба­у­рай­ла­рын­да қыл­қан жа­пы­рақ­ты ағаш тұқым­да­ры­ның жақ­сы (шәкiл бой­ын­ша) қай­та жаң­ғы­руы орын ал­ған жағ­дай­да ор­ман­ның туын­ды түр­лерiнiң ек­пе­лерiн­де (6-кесте, 5.4-тар­мақ) бiр­тiн­деп екi ке­зек­тi ағаш ке­су­де жүр­гiзiледi.
Бiрiн­шi ке­зек­те iрiк­теу - қор­дың 50 про­цен­тiне дей­iн­гi мөл­шерi. Ек­пе­лер­дiң жу­анды­ғын 0,3-0,5-тен тө­мен­де­ту­ге жол берiл­мей­дi. Қо­ры­тын­ды ке­зек жақ­сы (шәкiл бой­ын­ша) қай­та жаң­ғы­ру орын ал­ған жағ­дай­да жүр­гiзiледi. Қай­та­ла­ну мерзi­мi - 10 жыл. Кес­пеа­ғаш ауда­нын 15 гек­тар­дан, ал қо­ры­тын­ды ке­зек кезiн­де 10 гек­тар­дан астам мөл­шер­ге арт­ты­ру­ға жол берiл­мей­дi
ММ, ОП
240
Ба­қы­лау субъ­ек­ті­сі ал­дын ала қай­та жаң­ғы­руы­на қа­ра­ма­стан ор­ман­ның бай­ыр­ғы түр­лерiнiң қай­ың­дық­та­рын­да, ал қыл­қан жа­пы­рақ­ты ағаш тұқым­да­ры қа­на­ғат­та­нар­лық және қа­на­ғат­та­нар­лық­сыз дә­ре­же­де (шәкiл бой­ын­ша) қай­та жаң­ғы­руы орын ал­ған жағ­дай­да ор­ман­ның туын­ды түр­лерiнiң ек­пе­лерiн­де жап­пай кес­пеа­ға­штық ке­су­ді то­пы­ра­ғы тө­зiм­дi бар­лық экс­по­зи­ци­я­лар­дың қи­я­лы, еңiстi және тiк қи­я­лы ба­у­рай­ла­рын­да және то­пы­ра­ғы тө­зiм­сiз қи­я­лы ба­у­рай­лар­да жүр­гi­зедi. Кес­пеа­ға­штың  енi - 100 м. Кес­пеа­ға­штың жа­на­суы - тi­ке­лей, жа­на­су мерзi­мi - 2 жыл, кес­пеа­ға­штың кө­ле­мi ба­у­рай­лар­дың құ­ла­ма­лы­ғы­на қа­рай 10-15 гек­тар­дан ас­пай­ды.
Пiсiп-жетi­лу жа­сы­на жет­пе­ген қыл­қан жа­пы­рақ­ты тұқым­дар аға­шта­рын (құр­ғап ба­ра жа­тқан және қуа­ға­штар­дан бас­қа) ке­су­ге жол берiл­мей­дi
ММ, ОП
241
Ба­қы­лау субъ­ек­ті­сі ор­ман­ның түрiне және то­пы­рақ­тың тө­зiм­дiлi­гiне қа­ра­ма­стан бар­лық экс­по­зи­ци­я­лар­дың қи­я­лы, еңiстi және тiк қи­я­лы ба­у­рай­ла­рын­да өсетiн көк­те­рек, те­рек және ағаш­қа ұқсас тал ек­пе­лерiн­де жап­пай кес­пеа­ға­штық ке­су­ді жүр­гi­зедi. Өскiн­нiң пай­да бо­луы үшiн ағаш ке­судi жүр­гi­зудiң ең жақ­сы мерзi­мi - қа­зан­ның екiн­шi жар­ты­сы­нан сәуiр­дiң ор­та тұ­сы­на дей­iн. То­мар­ды қиып, оның қа­бығ­ын сы­ды­ру­ға жол берiл­мей­дi.
Пiсiп-жетi­лу жа­сы­на жет­кен қыл­қан жа­пы­рақ­ты аға­штар­дың бiр­лi-жа­рым қо­спа­сы ор­ман шы­мыл­ды­ғы астын­да қыл­қан жа­пы­рақ­ты өскiн бол­ма­ған жағ­дай­да ке­су­ге жат­пай­ды. Егер сү­рек­дiң шы­мыл­ды­ғы астын­да қыл­қан жа­пы­рақ­ты ағаш тұқым­да­ры­ның жақ­сы (шәкiл бой­ын­ша) қай­та жаң­ғы­руы орын ал­са, пiсiп-жетi­лу жа­сы­на жет­кен қыл­қан жа­пы­рақ­ты аға­штар ке­су про­цесiн­де кесiлуi мүм­кiн. Кес­пеа­ға­штың жа­на­суы - тi­ке­лей, жа­на­су мерзi­мi - 1 жыл. Кес­пеа­ға­штың кө­ле­мi - 100 м. Кес­пеа­ға­штың кө­ле­мiн ба­у­рай­лар­дың құ­ла­ма­лы­ғы­на қа­рай 10-15 гек­тар­дан астам мөл­шер­ге арт­ты­ру­ға жол берiл­мей­дi.
ММ, ОП
242
Ба­қы­лау субъ­ек­ті­сі бар­лық экс­по­зи­ци­я­лар­дың қи­я­лы және еңiстi ба­у­рай­ла­рын­да­ғы тау бұ­та­ла­ры жың­ғыл­да­рын­да әр бел­де­уден кей­iн жа­на­са­тын енi 40 м кес­пеа­ға­штар­да жап­пай кес­пеа­ға­штық ке­су­ді жүр­гi­зедi, кес­пеа­ға­штың ауда­ны 2,5 гек­тар­дан ас­пай­ды. Қал­ды­ры­л­ған бел­де­улер өскiн 1 м биiк­тiк­ке жет­кен соң 2 жыл­дан кей­iн кесiледi.
ММ, ОП
243
Ба­қы­лау субъ­ек­ті­сі бар­лық экс­по­зи­ци­я­лар­дың қи­я­лы, еңi­сті және тік қи­я­лы ба­у­рай­ла­рын­да­ғы мем­ле­кет­тiк ор­ман қо­ры­ның "өзен­дер, көл­дер, су қой­ма­ла­ры, ар­на­лар және бас­қа да су объ­ек­тiлерiнiң жа­ға­ла­у­ла­рын­да­ғы ор­ман­дар­дың тый­ым са­лын­ған бел­де­улерi" са­на­ты­ның өскiн­дiк тәс­iл­мен қай­та жаң­ғы­ра­тын жай­ыл­ма­лы жа­пы­рақ­ты сү­рек­дің­дер­де және бұ­та жың­ғыл­да­рын­да жап­пай кес­пеа­ға­штық ке­су­ді жүр­гi­зедi. Кес­пеа­ғаш енi - 75 метр­ге дей­iн, бұ­та­лар­да - 40 метр. Жа­на­суы - тi­ке­лей. Жа­на­су мерзi­мi - 3 жыл, бұ­та­лар­да - 2 жыл. Кес­пеа­ғаш ба­ғы­ты өзен ағы­сы­на көл­де­нең, ке­су ба­ғы­ты - өзен ағы­сы­на қар­сы. Кес­пеа­ғаш ауда­ны - 2,5 гек­тар­ға дей­iн.
Ке­лесi кес­пеа­ға­штар­ды ке­су кес­пеа­ға­шта жақ­сы (шәкiл бой­ын­ша) қай­та жаң­ғы­ру орын ал­ған­нан кей­iн неме­се өс­кін ке­мiн­де 1 м биiк­тiк­ке жет­кен­нен кей­iн жү­зе­ге асы­ры­ла­ды.
1 гек­тар­ға дей­iн­гi және одан кем так­са­ци­я­лық телiм­дер ке­су­ге тұ­тас күй­iн­де бел­гі­ле­недi.
ММ, ОП
244
Ба­қы­лау субъ­ек­ті­сі ба­сты мақ­сат­та пай­да­ла­ну үшiн iрiк­теп және бiр­тiн­деп ағаш ке­судi (соң­ғы ке­зек­тен бас­қа) жүр­гi­зу үшiн кес­пеа­ға­штар бө­лу кезiн­де пiсiп-жетi­лу жа­сы­на жет­пе­ген қыл­қан жа­пы­рақ­ты және қат­ты жа­пы­рақ­ты ағаш тұқым­да­ры ке­су­ді бел­гiле­мей­ді.
Қай­та жаң­ғыр­ма­ған аға­шы кесiл­ген жер­лер­ге жа­на­са­тын ек­пе­лер­де кес­пеа­ға­штар­ды жап­пай ке­су­ге бө­лу­ге және бiр­тiн­деп ке­судiң қо­ры­тын­ды ке­зе­гiне "жақ­сы" де­ген ба­ға­мен та­би­ғи қай­та жаң­ғы­ру неме­се ор­ман да­қыл­да­ры отыр­ғы­зу орын ал­ған жағ­дай­да ға­на жол берiледi.
ММ, ОП
245
Ба­қы­лау субъ­ек­ті­сі жап­пай тар кес­пеа­ға­штық ке­су кезiн­де кес­пеа­ға­штар­да­ғы алаң­ша­ның енiн бы­лай бел­гі­лей­ді:
1) жа­зық жер­лер­де­гі ор­ман­дар­да және Қа­з­ақ­тың ша­ғын адыр­лы ор­ман­да­рын­да - сү­рек­дің­дер­дiң бiр жа­рым есе­лік биiк­ті­гі­нен ас­пай­тын мөл­шер­де;
2) ба­у­рай­ы­ның құ­ла­ма­лы­ғы 15 гра­дус­қа дей­iн­гі тау ор­ман­да­рын­да - сү­рек­дiң­дер­дiң екi еселiк биiк­тi­гi­нен, ал кес­пеа­ға­штар­ды қи­ғаш та­у­лар­да ке­су кезiн­де - 100 метр­ден ас­пай­тын мөл­шер­де бел­гi­ле­недi.
ММ, ОП
246
Ба­қы­лау субъ­ек­ті­сі ор­ман­ның та­би­ғи жол­мен қай­та жаң­ғы­руын есеп­ке ала оты­рып ба­сты мақ­сат­та пай­да­ла­ну үшiн ағаш ке­судi жүр­гі­зу үшiн бел­гi­лен­ген ек­пе­лер­де мал жа­ю­ды сек­се­уiл­дi қо­са ал­ған­да, қыл­қан жа­пы­рақ­ты және қат­ты жа­пы­рақ­ты сү­рек­дің­дер­де бес жыл бұ­рын тоқ­та­та­ды.
ММ, ОП
247
Ба­қы­лау субъ­ек­ті­сі­кес­пеа­ға­штар­да сү­рек дай­ын­дау мен олар­ды сүй­ретiп шы­ға­ру­ды то­пы­рақ эро­зи­я­сы­ның пай­да бо­луы­на жол бер­мей­тiн, ор­ман­дар­дың, су ай­дын­да­ры­ның және бас­қа да та­би­ғи объ­ек­тiлер­дiң жай-күй­iне те­ріс әсер ет­пей­тiн неме­се оны шек­тей­тiн, ша­ру­а­шы­лық жа­ғы­нан ба­ға­лы тұқым­дар­дың өскiнi мен жас шы­бығ­ын сақ­та­уды қам­та­ма­сыз ететiн тәс­iл­дер­мен және құ­рал­дар­мен жүр­гi­зе­ді.
Қа­з­ақ­тың ша­ғын адыр­лы ор­ман­да­рын­да құ­ла­ма­лы­ғы 10 гра­дустан астам және тау ор­ман­да­рын­да 15 гра­дустан астам ба­у­рай­лар­да трак­тор­мен сүй­ретiп шы­ға­ру­ға ағаш ке­су қал­дық­та­ры­мен бекiтiл­ген сүй­ретiп шы­ға­ру соқ­пақ­та­ры­мен ға­на жол берiледi.
Сү­рек­тi сып­тал­ған ағаш түрiн­де де, сор­ти­мент­тер түрiн­де де сүй­ретiп шы­ға­ру­ға рұқ­сат етiледi.
ММ, ЕҚ­ТА, РМ­МО, ОП
248
Ба­қы­лау субъ­ек­ті­сі қар­сыз ке­зең­де ағаш ке­су про­цесiн­де жер­ге үле­стi қы­сы­мы 0,4-0,5 кг/см2-ден ас­пай­тын ағаш дай­ын­дау тех­ни­ка­сын пай­да­ла­нуы ке­рек.
ММ, ЕҚ­ТА, РМ­МО, ОП
249
Ба­қы­лау субъ­ек­ті­сін­де ке­сі­ле­тін аға­штар­дың ба­сым көп­шiлi­гі үшiн аға­штар­ды бір ба­ғыт­та құ­ла­ту әдiсi қол­да­ны­ла­ды, ол алаң­ша­лар­да 45 гра­дустан ас­пай­тын бұ­ры­шпен сүй­ретiп шы­ға­ру жо­лы­на қа­рай төбесi жа­ғы­мен жүр­гізiледi. Аға­штар­ды жүй­есiз құ­ла­ту мен сүй­ре­тіп шы­ға­ру­ға жол берiл­мей­дi.
Тым ылғал­дан­ған саз бал­шық­ты және бал­шық­ты то­пы­рақ­тар­да өсетiн бар­лық сү­рек­дің­дер­де ағаш ке­судi жүр­гiзу­ге қы­сқы ке­зең­де ға­на жол берiледi.
ММ, ЕҚ­ТА, РМ­МО, ОП
250
Ба­қы­лау субъ­ек­ті­сін­де кей­iн­нен та­би­ғи қай­та жаң­ғыр­ту жос­пар­ла­нып отыр­ған кес­пеа­ға­штар­да ағаш дай­ын­дау про­цесiн­де тұқым­дық­тар­дың, тұқым­дық топ­тар­дың, шоқ аға­штар мен жо­лақ­тар­дың сақ­та­луы бы­лай қам­та­ма­сыз еті­л­ген:
1) та­би­ғи қай­та жаң­ғы­ру бел­гi­лен­ген жап­пай ке­су жүр­гізiлетiн кес­пеа­ға­штар­да (тар кес­пеа­ға­штық ке­судi қо­с­па­ған­да) же­ке да­ра тұр­ған жел­ге тө­зiм­дi тұқым­дық­тар түрiн­де­гi тұқым шаш­қы­штар қал­ды­ры­ла­ды. Қа­ра­ғай­лы тау ор­ман­да­рын­да олар­ды алаң бой­ын­ша бiр­кел­кi ор­на­лас­қан 3-5 аға­штан тұ­ра­тын топ­тар­мен 1 гек­тар­ға 15-20 да­на мөл­шерiн­де қал­ды­ру ке­рек;
2) қыл­қан жа­пы­рақ­ты ағаш тұқым­да­ры­ның тұқым­дық­та­рын қал­ды­ру­мен бiр­ге май­қа­ра­ғай­лы және шыр­ша­лы ор­ман­да­ры­ның тұқым­дық құ­ра­мын жақ­сар­ту және олар­ды са­уық­ты­ру мақ­са­тын­да 1 гек­тар­ға 20-25 ағаш мөл­шерiн­де қай­ың тұқым шаш­қы­шта­ры да қал­ды­ры­ла­ды;
3) та­за және қай­ың ара­лас­қан са­мыр­сын аға­шта­рын­да тұқым шаш­қы­штар 3-5 аға­штан тұ­ра­тын топ­тар­мен ке­мiн­де 25-30 да­на, ал са­мыр­сын-май­қа­ра­ғай ек­пе­лерiн­де - 1 гек­тар­ға ба­сты тұқым­ның 30-35 аға­шы қал­ды­ра­ды;
4) шым то­пы­рақ­та өсетiн қыл­қан жа­пы­рақ­ты аға­штұқым­да­ры ара­лас­қан жа­пы­рақ­ты туын­ды ек­пе­лер­де ара­ла­рын­да­ғы қа­шық­тық 100 метр­ге жуық бо­ла­тын кө­ле­мi 0,1-0,25 га ара­лас қыл­қан жа­пы­рақ­ты-қай­ың шоқ аға­шта­ры қал­ды­ры­ла­ды. На­шар шым­дал­ған то­пы­рақ­тар­да шоқ аға­штар мөл­шерi 0,3-0,4 гек­тар­ға дей­iн жет­кiзiледi, ал олар­дың ара­сын­да­ғы қа­шық­тық 150-200 метр­ге дей­iн ұл­ғай­ты­ла­ды;
5) кес­пеа­ға­штар­да:
та­би­ғи жол­мен жақ­сы қай­та жаң­ғы­ра­тын неме­се жа­сан­ды жол­мен қал­пы­на кел­тiру­ге бел­гi­лен­ген; жа­пы­рақ­ты ағаш тұқым­да­ры­ның;
құ­майт, құм­ды және та­сты то­пы­рақ­тар­да­ғы қа­ра­ғай­лы ор­ман­дар­дың құр­ғақ түр­лерiнiң, сон­дай-ақ то­пы­ра­ғы тым көп шым­дан­ған жас және ылғал­ды қа­ра­ғай­лы ор­ман­дар­дың тұқым шаш­қы­шта­ры қал­ды­рыл­май­ды;
6) аға­штар топ­та­ры бiр­лi-жа­рым аға­штар түрiн­де­гi тұқым шаш­қы­штар­ды дiң­дерiн­де­гi қа­бық­ты жеңiл-жел­пi қы­рып (шы­рай­лан­ды­рып) бел­гiлеп, бо­я­у­мен нө­мiр­лей­дi. Тұқым­дық гүл өсетiн то­пы­рақ­ты шек­теу шек­те­сетiн аға­штар­да сырт­қы жа­ғын­да қа­бығ­ын­да жеңiл сүй­кеу және бұ­ры­ш­та­ғы аға­штар­да дiң­ге­гiнiң ма­ңын­да­ғы қа­бығ­ын қы­ру жо­лы­мен жүр­гізiледi. Тұқым­дық­тар мен тұқым­дық топ­тар­да­ғы аға­штар, сон­дай-ақ тұқым­дық гүл өсетiн тұқым­дық аға­штар бо­я­у­мен бел­гi­ле­недi
ММ, ЕҚ­ТА, РМ­МО, ОП
251
Ба­қы­лау субъ­ек­ті­сі ағаш ке­судi жүр­гі­зу кезiн­де қол­да­ны­лып жүр­ген ор­ман­да­ғы са­ни­тар­лық ере­же­лер мен ағаш дай­ын­да­уда­ғы тех­ни­ка қа­уiп­сiздi­гiн сақ­тай­ды.
ММ, ЕҚ­ТА, РМ­МО, ОП
252
Ба­қы­лау субьек­ті­сін­де кесiл­ген аға­штар­ды өрт қа­у­пі бар ке­зең­де кес­пеа­ға­штар­да қал­дыр­ған жағ­дай­да олар­ды бұ­тақ­та­ры­нан та­зар­ту қа­жет, ал дай­ын­дал­ған ағаш өнi­мiн қа­тар-қа­тар неме­се тек­ше­леп жи­нап қою ке­рек. Бұл рет­те жаз­ға қал­ды­ры­л­ған сү­ре­гi және (неме­се) ағаш ке­су қал­дық­та­ры бар ағаш ке­су орын­да­рын көк­тем ке­зін­де кей­ін­нен кес­пеа­ға­шта қо­сым­ша та­за­лап, тиi­сті өрт­ке қар­сы және са­ни­тар­лық жай-күй­ге кел­тi­ру ке­рек.
ММ, ЕҚ­ТА, РМ­МО, ОП
253
Ба­қы­лау субъ­ек­ті­сін­де ба­сты мақ­сат­та пай­да­ла­ну үшiн ағаш ке­судi жүр­гі­зу кезiн­де сек­се­уiл то­ғай­ла­рын­да дай­ын­да­удың сым ар­қан­мен сүй­реп тар­ту тәс­iлiн қол­да­ну­ға тый­ым са­лы­на­ды. Сек­се­уiл­дi сын­ды­ру қол­мен неме­се ту­мер­вал­ды пай­да­ла­на оты­рып жүр­гі­зі­ледi, оның жұ­мыс бөлi­гі жер бетi­нен 40 см дең­гей­де ор­на­ты­ла­ды.
ММ, ОП
254
Ба­қы­лау субъ­ек­ті­сін­де бар­лық ағаш ке­су жұ­мыста­ры­нан кей­iн ор­ман пай­да­ла­ну­шы­лар өскiн­дi ағаш ке­су қал­дық­та­ры мен то­пы­рақ үй­iн­дiлерi­нен боса­ту жо­лы­мен бар­лық қал­ған өскiн­дi тү­зетiп қо­юы, сын­ған және қат­ты за­қым­дан­ған өскiн­дi ағаш ке­су қал­дық­та­ры­мен бiр­ге кесiп және алып та­ста­уы; ой-шұң­қыр­лар­ды те­гiстеу, фа­шин­дер ор­на­ту, ағаш ке­су қал­дық­та­рын тө­сеу және ны­ғы­здау жо­лы­мен то­пы­рақ эро­зи­я­сы­ның пай­да болған ошақ­та­рын жо­юы, жо­ғар­ғы қой­ма­лар мен ти­еу алаң­да­ры ор­на­лас­қан жер­лер­дi ор­ман­дар­ды мо­лық­ты­ру жөнiн­де­гi жұ­мыстар­ды жүр­гізу­ге жа­рам­ды күй­ге кел­тiруi қа­жет.
ММ, ОП
255
Ба­қы­лау субъ­ек­ті­сін­де­кес­пеа­ға­ш­та­ғы жо­ғар­ғы қой­ма­лар мен ти­еу алаң­да­ры ор­на­лас­қан 10 гек­тар­дан кем алаң­ның кес­пеа­ғаш ала­ңы­ның 4 пай­ы­зы­нан астам, ал 10 гек­тар­дан астам алаң­ның 2 пай­ы­зы­нан астам ар­тып ке­туiне жол бе­ріл­мей­дi.
ММ, ОП
256
Ба­қы­лау субъ­ек­ті­сін­де­кес­пеа­ға­штар­ды ағаш ке­су қал­дық­та­ры­нан (бұ­та­лар­дан, бұ­тақ­тар­дан, ұшар ба­сы­нан) та­зар­ту ағаш ке­су қал­дық­та­рын пай­да­ла­ну, ор­ман­ның қай­та жаң­ғы­ру жағ­дай­ла­рын жақ­сар­ту, сон­дай-ақ ор­ман өрт­терiнiң шы­ғуы­ның, ор­ман үшiн зи­ян­ды жән­дiк­тер­дiң кө­бе­юiнiң және са­ңы­ра­у­құ­лақ ау­ру­ла­ры­ның ал­дын алу және қа­терiн жою мақ­са­тын­да ағаш ке­су­мен бiр мез­гiл­де жүр­гi­зедi.
ММ, ЕҚ­ТА, РМ­МО, МО, ОП
257
Ба­қы­лау субъ­ек­ті­сін­де ағаш ке­су қал­дық­та­ры бiрiн­шi ке­зек­те өнер­к­әс­iп­тiк ұқса­ту және ха­лық­қа са­ту үшiн пай­да­ла­ны­ла­ды. Бұл жағ­дай­лар­да олар өрт қа­уiп­сiздi­гі ша­ра­ла­рын сақ­тап, ағаш сүй­ретiп шы­ға­ра­тын соқ­пақ­тар бойы мен жол­дар­да сү­рек­дiң­нiң алаң­қай­ла­ры мен бос жер­лерiне (те­ре­зе­лер­де) үй­iп қой­ы­ла­ды.
ММ, ЕҚ­ТА, РМ­МО, МО, ОП
258
Ба­қы­лау субъ­ек­ті­сін­де ағаш ке­су қал­дық­та­рын пай­да­ла­ну мүм­кiн­дi­гi бол­ма­ған жағ­дай­да кес­пеа­ға­шты та­зар­ту мы­на­дай тәс­iл­дер­мен жүр­гізiледi:
1) ор­ман­ның құр­ғақ түр­лерi мен то­пы­ра­ғы әл­сiз және та­стақ жер­лер­де өсе­тін ек­пе­лер­де ұзынды­ғы 1 метр­ге дей­iн­гі ағаш ке­су қал­дық­та­рын ұн­тақ­тау және олар­ды аға­шы кесiл­ген бүкiл алаң­ға бiр­кел­кi етiп ша­шып та­стау жо­лы­мен;
2) ор­ман­ның шөп­ті-бат­пақ­ты және шөп­тi-сфаг­нум­ды (жа­ңа, дым­қыл, ши­кi, ылғал­ды) түр­ле­рін­де олар­ды енi 2 метр­ге дей­iн жал­дар­ға неме­се шi­ру үшiн қал­ды­ра оты­рып, диа­мет­рi 3 метр­ден және биiк­тi­гi 0,5-0,6 метр­ден ас­пай­тын үй­iн­дi­ге жи­нау жо­лы­мен. Шi­ру үшін қыл­қан жа­пы­рақ­ты ор­ман­дар­да 1 гек­тар­ға 200, жа­пы­рақ­ты ор­ман­дар­да - 100 да­на­дан астам мөл­шер­де үй­iн­дiлер қал­ды­ру­ға жол берiл­мей­дi;
3) кей­iн­нен олар­ды сүй­ре­ту ба­ры­сын­да ны­ғы­здай оты­рып, ағаш сүй­ре­ту жол­да­ры­на жи­нау жо­лы­мен;
4) олар­ды кес­пеа­ға­штан тыс жер­ге алаң­қай­лар­ға шы­ға­ру, олар­ды кей­iн­нен өрт қа­у­пi бар ке­зең­де қол­дан өр­тей оты­рып, үй­iн­дi­ге жи­нау жо­лы­мен;
5) ағаш ке­су қал­дық­та­рын үй­iн­дiлер­ге жи­нау кезiн­де үй­iн­дiлер ор­ман шетi­нен 10 м және тек­ше­леп жи­нал­ған ор­ман өнi­мi­нен 5 м жа­қын ор­на­ла­сты­рыл­май­ды.
Кес­пеа­ға­шты та­зар­ту­дың атал­ған тәс­iл­дерi ара­лас күй­iн­де қол­да­ны­луы мүм­кін.
Ор­ман ие­ле­ну­шi ағаш ке­су орын­да­рын та­зар­ту­дың тәс­iл­дерiн ағаш ке­су би­ле­т­ін­де көр­се­те­дi.
Қар қа­лыңды­ғы 50 сан­ти­метр­ден аса­тын қы­сқы ке­зең­де ағаш ке­судi жүр­гi­зу кезiн­де кес­пеа­ға­шты, ерекшелiк ретiн­де, өрт қа­у­пi бар мау­сым ба­стал­ған­ға дей­iн көк­тем­де та­зар­ту­ға жол берiледi.
Кес­пеа­ға­шта ағаш ке­су қал­дық­та­рын оның кө­ле­мiнiң 20 пай­ы­здан астам мөл­шерiн қал­ды­ру­ға жол берiл­мей­дi.
ММ, ЕҚ­ТА, РМ­МО, МО, ОП
259
Ба­қы­лау субъ­ек­ті­сін­де бар­лық ағаш ке­су жұ­мыста­ры аяқ­тал­ған­нан кей­iн кес­пеа­ға­шты қаз-қал­пын­да­ғы күй­iн­де қа­рап шы­ғу және құ­жат­тар­ды зер­де­леу негiзiн­де ба­сты тұқым­дар­дың өскiнi мен жас шы­бық­та­ры­ның сақ­та­луын қо­са ал­ған­да, ағаш ке­судi орын­дау са­па­сы және негiз­гi ор­ман өсi­ру та­лап­та­ры­ның сақ­та­лу дең­гейi тек­серiледi, сон­дай-ақ:
1) уәкiлет­ті ор­ган ай­қын­дай­тын тәр­тiп­пен ағаш ке­су орын­да­рын ку­әлан­ды­ру жүр­гiзiледi және акт жа­са­лып, оған өз бетi­мен кесiл­ген сү­рек­тiң кө­ле­мi, за­қым­дал­ған аға­штар­дың са­ны және ағаш ке­су кезiн­де жол берiл­ген бас­қа да тәр­тiп бұ­зу­шы­лық­тар көр­сетi­ле оты­рып, бүкiл учас­ке­де дай­ын­дал­ған сү­рек­тің мөл­шерi тек­ше­метр­мен ен­гiзiледi. Акт учас­ке­де дай­ын­дал­ған сү­рек­тiң мөл­шерiн рас­тай­тын құ­жат ретiн­де ағаш ке­су би­летiне қо­са тiр­ке­ледi;
2) ағаш ке­су орын­да­рын ку­әлан­ды­ру ак­тiсi жа­сал­ған­нан кей­iн бiр ай­лық мерзiм­де ор­ман ме­ке­месiнiң ла­у­а­зым­ды тұл­ға­сы қа­да­ға­лау және ба­қы­лау тәр­ті­бi­мен акт бой­ын­ша ор­ман­шы­лық­тан орын­дал­ған жұ­мыстар кө­ле­мiнiң ке­мiн­де 20 пай­ы­зын қа­был­дай­ды.
Ор­ман­шы­лық бой­ын­ша ағаш жұм­сау кiтап­та­ры мен кес­пеа­ға­штар аб­ри­стерi, қай­та есеп­теу ве­дом­ство­ла­ры, ор­ман ор­на­ла­сты­ру ма­те­ри­ал­да­рын­да­ғы жүр­гiзiл­ген ағаш ке­су­лер ту­ра­лы бел­гiлер және тұ­рақ­ты сы­нақ алаң­да­ры бой­ын­ша ма­те­ри­ал­дар тек­серiледi;
3) бiр­тiн­деп және iрiк­теп ке­судiң әр­бiр ке­зе­гі аяқ­та­ған­нан кей­iн кес­пеа­ға­штар­да құ­ла­ма­лы­ғы 15 гра­дус­қа дей­iн­гі ба­у­рай­лар­да қат­ты бүлiн­ген (дiң сыр­ты­ның үш­тен бiрiнiң қа­бығ­ын сы­ды­ру, та­мыр­ла­ры­ның за­қым­да­нуы, бү­кіл мас­са­сы­ның үш­тен бiрi­нен аста­мы мөл­шерiн­де ұшар ба­сы­ның сы­нуы) аға­штар са­ны­ның түбiрiн­де қал­ды­ры­ла­тын аға­штар­дың жал­пы са­ны­ның 8 пай­ы­зы­нан, ал құ­ла­ма­лы­ғы 5 гра­дустан астам ба­у­рай­лар­да - 12 пай­ы­зы­нан асып ке­туiне жол берiл­мей­дi.
ММ, ЕҚ­ТА, РМ­МО, МО, ОП
260
Ба­қы­лау субъ­ек­ті­сін­де ағаш дай­ын­дау про­це­сін­де ағаш сүй­ре­тіп шы­ға­ру жол­да­ры­ның және ти­еу алаң­да­ры­ның бар­лық ауда­ны­мен бiр­ге ал­ған­да то­пы­рақ­ты ми­не­рал­дан­ды­ру­дың жал­пы кө­ле­мiнiң кес­пеа­ға­штың жал­пы кө­ле­мi­нен 20 пай­ы­здан астам мөл­шер­де асып ке­ту­іне жол бе­ріл­мей­дi.
ММ, ЕҚ­ТА, РМ­МО, МО, ОП
261
Ба­қы­лау субъ­ек­ті­сін­де ағаш ке­су­ден кей­iн ор­ман­ның та­би­ғи қай­та жаң­ғы­руы­ның жай-күйi бар­лық ағаш дай­ын­дау опе­ра­ци­я­ла­ры­нан кей­iн сақ­та­лып қал­ған өскiн, ағаш ке­су орын­да­рын та­зар­ту­ды және өскiн­нiң тү­зе­ті­луiн есеп­ке алу ар­қы­лы, ал оның өмiр­шең­дi­гі ағаш ке­су орын­да­рын ку­әлан­ды­ру кезiн­де анық­та­ла­ды. Қай­та жаң­ғы­ру­ды ба­ға­лау шәкiл­дер бой­ын­ша ай­қын­да­ла­ды.
Есеп­теу нәти­же­лерi бой­ын­ша акт жа­са­лып, он­да өс­кін­нің мөл­шерi мен сақ­та­лу пай­ы­зы, оның жай-күй­iнiң жал­пы си­патта­ма­сы және алаң бой­ын­ша ор­на­ла­суы, аға­шы кесiл­ген жер­дің қа­жет тұқым­дар­мен кү­ті­ле­тін қай­та жаң­ғы­руын ба­ға­лау, аға­шы кесiл­ген жер­лер­де­гi ор­ман­ды мо­лық­ты­ру жө­нін­де iс-ша­ра­лар өт­кi­зу қа­жет­тiлi­гi мен олар­дың тә­сіл­дерi көр­се­ті­ледi.
ММ, ЕҚ­ТА, РМ­МО, МО, ОП
262
Ба­қы­лау субъ­ек­ті­сі дай­ын­дау мау­сы­мы­на және ағаш ке­су тә­сі­лiне қа­рай алаң­ша­да­ғы өскiн мен жас шы­бық­тың оның ағаш ке­су­ге дей­iн есеп­ке алын­ған мөл­шерiнiң 50 пай­ы­зы­нан 80 пай­ы­зы­на дей­iн сақ­та­луын қам­та­ма­сыз ете­ді.
ММ, ЕҚ­ТА, РМ­МО, МО, ОП
263
Ба­қы­лау субъ­ек­ті­сін­де аға­шы кесiл­ген жер­лер­де қа­жет­тi тұқым­дар­дың жақ­сы қай­та жаң­ғы­руы орын ал­ған жағ­дай­да олар­да ор­ман­ды мо­лық­ты­ру жөнiн­де iс-ша­ра­лар жүр­гi­зу қа­жет бол­май­ды, ал қа­на­ғат­та­нар­лық дә­ре­же­де қай­та жаң­ғыр­ған жағ­дай­да та­би­ғи қай­та жаң­ғы­ру­ға жәр­дем­де­су ша­ра­ла­ры неме­се iшi­на­ра ор­ман да­қыл­да­ры бел­гi­ле­не­ді.
ММ, ЕҚ­ТА, РМ­МО, МО, ОП
264
Ба­қы­лау субъ­ек­ті­сін­де та­би­ғи қай­та жаң­ғы­ру­мен қам­та­ма­сыз етiл­ме­ген аға­шы кесiл­ген жер­лер­де ор­ман пай­да­ла­ну­шы­лар мiн­дет­тi түр­де ағаш ке­су­ден кей­iн екі жыл iшiн­де ша­ру­а­шы­лық жа­ғы­нан ба­ға­лы тұқым­дар­дың ор­ман да­қыл­да­рын отыр­ғы­зу жөнiн­де­гі жұ­мыстар­ды жүр­гi­зедi
ММ, ЕҚ­ТА, РМ­МО, МО, ОП
265
Ба­қы­лау субъ­ек­ті­сін­де ор­ман­ның та­би­ғи қай­та жаң­ғы­руы­на жәр­дем­де­су жөнiн­де­гі іс-ша­ра­лар өт­кiзiл­ген, ор­ман да­қыл­да­ры отыр­ғы­зы­л­ған неме­се та­би­ғи өсiп-өну­ге қал­ды­ры­л­ған ор­ман құ­рай­тын бар­лық тұқым­дар­дың жап­пай ағаш кесiл­ген жер­лер­де, сон­дай-ақ аға­шы кесiл­ген жер­дiң сырт­қы жа­ғы­на жа­на­сқан 10 метр­лiк бел­де­улер­де өскiн­нiң көп бөлi­гi жа­ну­ар­лар­дың оның жо­ға­ры ба­сын бүл­ді­руiне мүм­кiн­дiк бер­мей­тін биiк­тiк­ке жет­кен­ге дей­iн мал жаю мен шөп ша­бу­ға жол бе­ріл­мей­дi.
ММ, ЕҚ­ТА, РМ­МО, МО, ОП
266
Ба­қы­лау субъ­ек­ті­сі ор­ман­ды күтiп-бап­тау мақ­са­тын­да ағаш ке­су­ді жо­ға­ры дә­ре­же­де пiсiп-же­ті­л­ген (0,8-1,0) ек­пе­лер пай­да болған сәт­тен ба­стап жүр­гi­зедi және әдет­те ба­сты мақ­сат­та пай­да­ла­ну үшiн ағаш ке­су жүр­гiзу­ге жол берiлетiн ек­пе­лер­де ба­сты мақ­сат­та пай­да­ла­ну үшiн ағаш ке­су­ге дей­iн жар­ты сы­нып­та аяқ­тай­ды және ба­сты мақ­сат­та пай­да­ла­ну үшiн ағаш ке­су­ге жол берiл­мей­тiн ек­пе­лер­де өсу ке­зеңi бой­ы­на жүр­гі­зедi.
ММ, ЕҚ­ТА, РМ­МО, МО, ОП
267
Ба­қы­лау субъ­ек­ті­сі ор­ман­ды күтiп-бап­тау мақ­са­тын­да ағаш ке­су­ді Қа­зақ­стан Рес­пуб­ли­ка­сы­ның Ор­ман ко­дексiн­де бел­гi­лен­ген ор­ман пай­да­ла­ну­ды шек­теу ре­жим­дерiн ес­ке­ре оты­рып, мем­ле­кет­тiк ор­ман қо­ры­ның бар­лық са­нат­та­ры­ның ор­ман­да­рын­да жүр­гі­зедi.
ММ, ЕҚ­ТА, РМ­МО, МО, ОП
268
Ба­қы­лау субъ­ек­ті­сі ек­пе­лер­дiң жа­сы­на (да­му ке­зеңiне) және тұқым­дық құ­ра­мы­на қа­рай ор­ман­ды күтiп-бап­тау мақ­са­тын­да ағаш ке­судiң мы­на­дай түр­лерiн: жа­рық­тан­ды­ру, та­зар­ту, си­ре­ту және өт­пе­лi ағаш ке­су­ді жүр­гi­зедi.
Ағаш ке­судiң же­ке­ле­ген түр­лерiнiң мақ­са­ты мы­на­лар бо­лып та­бы­ла­ды:
жа­рық­тан­ды­ру - ара­лас жас шы­бық­тар­да құ­рам­ды күтiп-бап­тау және жиiлi­гiн рет­теу. Та­зар­ту жа­сын­да күтiп-бап­та­удың осы түрi негiзi­нен ба­сты тұқым­дар­дың ек­пе­лер құ­ра­мы­на қа­жет­тi мөл­шер­де қа­ты­суын қам­та­ма­сыз ету­ге тиiс;
та­зар­ту - ек­пе­лер құ­ра­мы мен пi­шiнiн күтiп-бап­тау, сон­дай-ақ оның жиiлi­гiн рет­теу;
си­ре­ту - ек­пе­лер­дiң са­па­сы мен құ­ры­лы­мын жақ­сар­ту үшiн дiң мен ұшар­ба­стың пi­шiнiн күтiп-бап­тау;
өт­пе­лi ағаш ке­су - таң­да­у­лы аға­штар­да өскiн­дi кө­бей­ту, тех­ни­ка­лық тұр­ғы­дан пiсiп-жетiл­ген сү­рек­тiң са­па­сын бiр мез­гiл­де арт­ты­ра оты­рып, оны өсi­ру мерзi­мiн қы­сқар­ту және ек­пе­лер­дi ба­сты ағаш ке­су­лер­ге дай­ын­дау мақ­са­тын­да ек­пе­лер­дi бап­тап-кү­ту.
ММ, ЕҚ­ТА, РМ­МО, МО, ОП
269
Ба­қы­лау субъ­ек­ті­сі­күтiп-бап­тау мақ­са­тын­да ағаш ке­су ке­шiк­тiрі­ліп неме­се тұ­рақ­сыз жүр­гiзiл­ген, ек­пе­лер әр­түр­лi жас­та­ғы ек­пе­лер бо­лып, күтiп-бап­тау мақ­са­тын­да ағаш ке­судiң же­ке­ле­ген түр­лерiнiң алаң­да­рын бөлiп алу мүм­кiн бол­май­тын жағ­дай­лар­да күтiп-бап­тау мақ­са­тын­да ағаш ке­судiң бар­лық түр­лерiнiң ны­са­на­лы мiн­дет­терiн бел­гiлi бiр учас­ке­де бiр мез­гiл­де ше­шу­ге неме­се олар­ды ке­шен­дi түр­де жүр­гiзу­ге жол бе­редi.
ММ, ЕҚ­ТА, РМ­МО, МО, ОП
270
Ба­қы­лау субъ­ек­ті­сі күтiп-бап­тау мақ­са­тын­да ағаш ке­су­ді ек­пе­лер­дiң се­лек­ци­я­лық-ге­не­ти­ка­лық қа­си­ет­терi мен био­ло­ги­я­лық ор­нық­ты­лы­ғын тө­мен­дет­пей, ор­ман­ды одан әрi ке­зең-ке­зең­мен пай­да­ла­ну­ды ес­ке­ре оты­рып жү­зе­ге асы­ра­ды.
ММ, ЕҚ­ТА, РМ­МО, МО, ОП
271
Ба­қы­лау субъ­ек­ті­сі Ағаш ке­су ере­же­сінiң 89-тар­ма­ғын­да атал­ған күтiп-бап­тау мақ­са­тын­да ағаш ке­су түр­лерiн олар­ды қол­да­ну рұқ­сат еті­л­ген ек­пе­лер­де олар­дың жа­сы­на, құ­ра­мы­на, өнiм­дiлi­гiне, ұшар­ба­ста­ры­ның май­ы­суы­на неме­се жу­анды­ғы­на бай­ла­ны­сты жүр­гi­зедi
ММ, ЕҚ­ТА, РМ­МО, МО, ОП
272
Ба­қы­лау субъ­ек­ті­сі күтiп-бап­тау мақ­са­тын­да ағаш ке­судi жүр­гi­зу кезiн­де аға­штар­ды жiк­те­уді жүр­гi­зедi, бар­лық да­рақ­тар ша­ру­а­шы­лық және био­ло­ги­я­лық бел­гiлерi бой­ын­ша үш са­нат­қа: I - таң­да­улы­лар, II - қо­сал­қы­лар, III - ала­ста­у­ға тиiстiлер деп бөлi­нетiн био­топ­тар бөлiп алы­на­ды:
1) таң­да­улы­лар­ға - биiк­теп жақ­сы өс­кен, за­қым­дан­ба­ған тү­зу, то­лық сү­рек­тi және бұ­тақ­та­ры­нан жақ­сы та­зар­ты­л­ған ді­ңі бар, те­рең та­мыр­лан­ған, қыл­қан жа­пы­рақ­та­ры (жа­пы­рақ­та­ры) қа­лып­ты өс­кен, бiр­кел­кi да­мы­ған, жiңiш­ке бұ­тақ­ты, жі­ңіш­ке үш­кір ұшар­ба­сы бар ба­сты тұқым­ның сау аға­шта­ры жа­та­ды. Жа­пы­рақ­ты ек­пе­лер­де тұқым­дық аға­штар­ға және шiрiк­ке тө­зiм­дi аға­штар­дың ны­сан­да­ры­на ар­тық­шы­лық бе­ру ке­рек. Таң­да­у­лы аға­штар негізi­нен Крафт бой­ын­ша өсудiң I, II және III сы­нып­та­ры­ның аға­шта­ры­нан және олар­дың өсу ор­ны­ның жағ­дай­ла­ры­на сәй­кес ке­луiн ес­ке­ре оты­рып iрiк­теп алы­на­ды. Күр­делi ек­пе­лер­де мұн­дай аға­штар бiрiн­шi қа­бат­тан да, екiн­шi дә­ре­желi қа­бат­тар­дан да iрiк­теп алы­на­ды.
Ек­пе­лер­дiң же­ке­ле­ген топ­та­рын­да I са­нат­та­ғы аға­штар бол­ма­ған жағ­дай­да өсiп тұр­ған­да­ры­ның са­лы­стыр­ма­лы түр­де таң­да­улы­ла­ры қал­ды­ры­ла­ды.
Күтiп-бап­тау кезiн­де таң­да­у­лы аға­штар iшi­нен пiсiп-же­ті­лу жа­сы­на дей­iн қал­ды­ры­ла­тын мақ­сат­ты аға­штар бөлiп алы­на­ды. Бұл аға­штар си­ре­ту жа­сы­нан ба­стап бөлi­недi;
2) қо­сал­қы­лар­ға - таң­да­у­лы аға­штар­дың бұ­тақ­та­ры­нан та­за­руы­на, олар­дың дiң­дерi мен ұшар­ба­ста­ры­ның қа­лып­та­суы­на ық­пал ететiн, то­пы­рақ қор­ғау және то­пы­рақ жақ­сар­ту функ­ци­я­ла­рын орын­дай­тын негiзi­нен шы­мыл­дық­тың тө­мен­гi бөлi­гiн­де­гi неме­се екiн­шi қа­бат­ты құ­рай­тын аға­штар жа­та­ды. Олар­ға сон­дай-ақ егер олар алаң­қай­лар мен ор­ман ше­т­ін­де ор­на­лас­қан бол­са, таң­да­улы­лар са­на­ты­на ен­бе­ген жо­ғар­ғы шы­мыл­дық­тың бiр­лi-жа­рым аға­шта­ры, сон­дай-ақ егер олар ба­сты тұқым­ның өскiнiне ке­дер­гi жа­са­ма­са, ала­са ағаш ны­са­нын­да­ғы бұ­та­лар мен аға­штар жа­та­ды;
3) ала­ста­у­ға жа­та­тын аға­штар­ға:
ке­уiп қал­ған, да­уыл әсерi­нен құ­ла­ған, қу­ра­ған, өсуiн тоқ­та­ту дә­ре­же­сiне дей­iн са­ңы­ра­у­құ­лақ ау­ру­ла­ры­нан және зи­ян­кестер­ден за­қым­дан­ған;
егер бұл аға­штар ек­пе­де пай­да­лы рөл ат­қар­ма­са, күтiп-бап­тау мақ­са­тын­да ағаш ке­су­ден кей­iн оңа­ла ал­ма­са (те­гіс, шар тәрiздi және үр­мелi ұшар­ба­сы бар) және олар­ды ке­су үл­кен ашық алаң­қай­лар құ­ра­ма­са, қи­сай­ған, қос тар­мақ­ты, жо­ғар­ғы ба­сы жоқ, iрi-iрi өгей бұ­тақ­ша­ла­ры бар, қат­ты өсiп, ұшар­ба­сы тым тө­мен иiл­ген және қат­ты сүй­iр­лен­ген, көп күй­зелiс көр­ген;
iрiк­теп алын­ған таң­да­у­лы және қо­сал­қы аға­штар­дың өсуiне және ұшар­ба­ста­ры­ның қа­лып­та­суы­на бө­гет жа­сай­тын (са­ба­лай­тын, тар­та­тын, қы­са­тын және та­ғы да бас­қа­лар) аға­штар, егер олар­ды ке­су ек­пе­лер­дiң бүлi­нуiне ду­шар ет­се, iле­с­пе тұқым­дар мен ба­сты тұқым­ның өкiл­дерi;
егер олар өте қа­лың шо­ғыр­лар құ­ра­са, же­ке­ле­ген қа­лып­ты да­мы­ған және күй­зел­ме­ген аға­штар жа­та­ды.
Егер олар оқ­ша­у­ла­нып өс­се және ке­уiп қал­ма­ған бол­са, қуы­стар мен құс ұя­ла­ры бар, дiң­дерiнiң тех­ни­ка­лық қа­си­ет­терi на­шар аға­штар ке­су­ге та­ғай­ын­дал­май­ды
ММ, ЕҚ­ТА, РМ­МО, МО, ОП
273
Ба­қы­лау субъ­ек­ті­сі­күтiп-бап­тау мақ­са­тын­да ағаш ке­су­ге тар­ты­ла­тын бар­лық ек­пе­лер­де учас­ке­лер­де таң­да­у­лы және қо­сал­қы (пай­да­лы) аға­штар­ды қал­ды­ру­ға және тиiсiн­ше Ағаш ке­су ере­же­сінiң 93-тар­ма­ғын­да кел­тiрiл­ген жiк­те­ме­лер мен нұс­қа­ма­лар­ға сәй­кес ке­су­ге жа­та­тын аға­штар­ды ала­ста­у­ға мүм­кiн­дiк бе­ретiн кү­тіп-бап­та­удың тө­мен­гi және жо­ғар­ғы әдiстерiн бiр мез­гiл­де қол­да­нуы мүм­кін.
ММ, ЕҚ­ТА, РМ­МО, МО, ОП
274
Ба­қы­лау субъ­ек­ті­сі та­за ек­пе­лер­де негізi­нен ек­пе­нiң ба­ғы­ны­сты бөлi­гі­нен мөл­шерi мен өсу сы­нып­та­ры әр­түр­лі аға­штар­ды ша­ба оты­рып, кү­тіп-бап­тау мақ­са­тын­да ағаш ке­судiң бел­сен­дi тө­мен­гi әдiсiн қол­да­на­ды
ММ, ЕҚ­ТА, РМ­МО, МО, ОП
275
Ба­қы­лау субъ­ек­ті­сі ара­лас және күр­делi ек­пе­лер­де аға­штар ке­су­ді өнiм­дi­лі­гі жо­ға­ры және өрт­тер­ге ба­рын­ша тө­зiм­дi ек­пе қа­лып­та­сты­ру үшiн ор­ман шы­мыл­ды­ғы­ның бар­лық бөлiк­терiн­де жүр­гi­зедi
ММ, ЕҚ­ТА, РМ­МО, МО, ОП
276
Ба­қы­лау субъ­ек­ті­сі кү­тіп-бап­тау мақ­са­тын­да ағаш ке­су үшiн аға­штар iрiк­теу олар­да бiр неме­се бiр­не­ше таң­да­у­лы ағаш таң­дап алы­на­тын же­ке­ле­ген био­топ­тар бой­ын­ша жүр­гiзiледi, ал со­дан соң олар­ға қо­сал­қы (пай­да­лы) аға­штар және ала­ста­у­ға жа­та­тын аға­штар­ды бел­гiлей­дi.
ММ, ЕҚ­ТА, РМ­МО, МО, ОП
277
Ба­қы­лау субъ­ек­ті­сі­жа­рық­тан­ды­ры­л­ған және та­зар­ты­л­ған жер­лер­де аға­штар­ды ке­су­ге бел­гі са­лу­ды бүкiл учас­ке­де жүр­гіз­мей­дi. Бұл үшiн учас­кенiң үй­рен­шiк­ті жер­лерiн­де кей­ін­нен мұ­қи­ят ке­су­ге ұшы­рай­тын және бүкiл аудан­да күтiп-бап­тау жұ­мысын жүр­гі­зу үшiн үл­гi ретiн­де пай­да­ла­ны­ла­тын бiр­не­ше сы­нақ ала­ңы неме­се жо­лақ­тық сы­на­ма са­лы­на­ды.
ММ, ЕҚ­ТА, РМ­МО, МО, ОП
278
Ба­қы­лау субъ­ек­ті­сі си­ре­ту және өт­пе­лi ке­су кезiн­де аға­штар­ды ке­су­ге учас­кенiң бүкiл ала­ңын­да, бiрақ он­да таң­да­у­лы аға­штар­ды бiр­кел­кi ор­на­ла­сты­ру мүм­кiн­ді­гін ес­ке­ре оты­рып iрiк­тей­дi.
ММ, ЕҚ­ТА, РМ­МО, МО, ОП
279
Ба­қы­лау субъ­ек­ті­сі ба­сты тұқым аға­шта­ры бiр­кел­кi бөлiн­бе­ген жас шы­бық­тар­да ба­сты тұқым топ­та­рын­да күтiп-бап­тау мақ­са­тын­да ағаш ке­судiң шо­ғыр­лық тәс­iлiн қол­да­на­ды, мұн­да ба­сты тұқым топ­та­рын­да және екiн­шi дә­ре­желi ағаш шы­мыл­ды­ғы биiк­тi­гiнiң жар­ты­сы­на тең қа­шық­тық­та олар­дың ай­на­ла­сын­да­ғы iле­с­пе тұқым­дар­дың бар­лық аға­шы ша­бы­ла­ды. Қал­ған алаң­да күтiп-бап­тау мақ­са­тын­да ағаш ке­су жүр­гізiл­мей­дi.
ММ, ЕҚ­ТА, РМ­МО, МО, ОП
280
Ба­қы­лау субъ­ек­ті­сі бiр қа­бат­ты қыл­қан жа­пы­рақ­ты - жа­пы­рақ­ты ек­пе­лер­де қыл­қан жа­пы­рақ­ты ағаш тұқым­да­ры био­топ­та­рын­да­ғы екін­шi дә­ре­желi тұқым­дар­ды то­лық ала­стай­ды (жо­ғар­ғы әдiспен кү­тіп-бап­тау), олар­дың қою, та­за био­топ­та­рын ша­ма­лы си­ре­те­дi (тө­мен­гі әдiспен күтiп-бап­тау) және жа­пы­рақ­ты ағаш тұқым­да­ры­ның био­топ­та­рын сәл ға­на си­ре­те­дi.
ММ, ЕҚ­ТА, РМ­МО, МО, ОП
281
Ба­қы­лау субъ­ек­ті­сі бiр қа­бат­ты жа­пы­рақ­ты - қыл­қан жа­пы­рақ­ты жас шы­бық­тар­да және екiн­шi қа­бат­та­ғы ба­сты тұқым­мен күр­делi әр­түр­лi жас­та­ғы ек­пе­лер­де жа­пы­рақ­ты тұқым­ды аға­штар­ды ке­су­ді учас­кенiң бүкiл ала­ңын­да жүр­гi­зедi, бұл рет­те қыл­қан жа­пы­рақ­ты ағаш тұқым­да­ры өскiнiнiң бiр­кел­кi ор­на­ла­суын және соң­ғы­ла­ры­ның ор­ман­ның қал­ды­ры­ла­тын бөлi­гiнiң құ­ра­мын­да ба­сым бо­луын қам­та­ма­сыз ету ке­рек.
ММ, ЕҚ­ТА, РМ­МО, МО, ОП
282
Ба­қы­лау субъ­ек­ті­сі қыл­қан жа­пы­рақ­ты ағаш тұқым­да­ры тым кө­ле­гей­ле­ніп, 0,5-тен кем мөл­шер­де түй­iс­кен бол­са, жа­пы­рақ­ты ағаш шы­мыл­ды­ғын ша­бу­ды бел­де­улер­мен жүр­гi­зедi. Бел­де­улер ені екiн­шi дә­ре­желi қа­бат­тың екі биiк­тi­гіне тең етiп бел­гі­ле­недi. Бұл рет­те бiрін­шi ке­зек­те күтiп-бап­тау жа­пы­рақ­ты ағаш тұқым­да­ры­ның бар­лық аға­шта­ры таң­да­лып, қыл­қан жа­пы­рақ­ты аға­штар қал­ды­ры­ла­тын учас­ке­нің бү­кіл ал­қа­бы­ның кем де­ген­де 50 пай­ы­зын­да жүр­гізiледi. Ке­су бел­де­улерi қал­ды­ры­ла­тын ені дәл осын­дай қор­ға­ны­штық ық­тыр­ма­лар­мен ал­ма­сып оты­ра­ды. Бел­де­улер ба­ғы­ты құр­ғақ­шы­лық жағ­дай­лар­да ба­ты­стан шы­ғы­сқа қа­рай, ал та­у­лы аудан­дар­да - ба­у­рай­ға көл­де­нең күй­iн­де қа­был­да­на­ды. 4-5 жыл­дан соң қал­ды­ры­л­ған ық­тыр­ма­лар­да­ғы жа­пы­рақ­ты ағаш тұқым­да­ры­ның аға­шта­ры ке­сі­ледi және бiр мез­гiл­де бұ­дан бұ­рын кесiл­ген бел­де­улерiн­де­гi ба­сты тұқым­ды күтiп-бап­тау жүр­гiзiледi.
ММ, ЕҚ­ТА, РМ­МО, МО, ОП
283
Ба­қы­лау субъ­ек­ті­сі бел­де­улiк (дәлiздiк) күтiп-бап­та­уды іле­с­пе тұқым неме­се ба­сты тұқым бұ­та­ла­ры­ның же­ке­ле­ген қа­тар­ла­ры ша­бы­ла­тын, ал қал­ған қа­тар­лар­да се­лек­ци­я­лық си­ре­ту жүр­гiзiлетiн ара­лас ор­ман да­қыл­да­ры­на да, та­за ор­ман да­қыл­да­рын­да да қол­да­на­ды.
ММ, ЕҚ­ТА, РМ­МО, МО, ОП
284
Ба­қы­лау субъ­ек­ті­сі­топ­тық-әр­түр­лi жас­та­ғы ек­пе­лер­де күтiп-бап­тау мақ­са­тын­да ағаш ке­су әдiстерiн бiр жас­та­ғы сү­рек­дiң­дер­дi бiр­тiн­деп қа­лып­та­сты­ру­ға ба­ғыт­тал­ған аға­штар­дың әр­бiр то­бы­ның құ­ра­мы­м­ен және да­му ке­зеңi­мен ай­қын­дай­ды.
ММ, ЕҚ­ТА, РМ­МО, МО, ОП
285
Ба­қы­лау субъ­ек­ті­сін­де күтiп-бап­тау мақ­са­тын­да ағаш ке­су ылғал үне­мi жетiс­пей­тiн неме­се ол ар­тығ­ы­мен бо­ла­тын же­ке­ле­ген ек­пе­лер­дi қо­с­па­ған­да, Қа­зақ­стан Рес­пуб­ли­ка­сы­ның Ор­ман ко­дексi мен Ағаш ке­су ере­же­сін­де рұқ­сат етiл­ген мем­ле­кет­тiк ор­ман қо­ры­ның бар­лық учас­ке­лерiн­де жүр­гiзiледi:
1) ша­ру­а­шы­лық тұр­ғы­дан ал­ған­да қа­жет емес ек­пе құ­ра­мы, алаң бiр­лi­гiн­де­гi аға­штар са­ны (тығ­ы­зды­ғы), дiң­дер­дiң әр­та­рап­та­нуы­ның жо­ға­ры дең­гейі және жу­анды­ғы, аға­штар­дың бір бiрiне өза­ра кү­штi әсер етуі және сү­рек­дiң­нiң жал­пы на­шар жай-күйi кү­тіп-бап­тау мақ­са­тын­да ағаш ке­судi бел­гiлеу қа­жет­тi­лі­гінiң негiз­гi көр­сет­кi­ш­терi бо­лып та­бы­ла­ды;
2) ара­лас ек­пе­лер күтiп-бап­тау мақ­са­тын­да ағаш ке­су­ге ба­сты тұқым­ды іле­с­пе тұқым­дар күй­зелт­кен және ти­іс­ті ор­ман өcipу жағ­дай­ла­ры­на сәй­кес ке­летiн ша­ру­а­шы­лық тұр­ғы­да ба­ға­лы ек­пе­лер­дiң қа­лып­та­су про­цесiне iле­с­пе тұқым­дар жай­сыз әсер ет­кен жағ­дай­лар­да бел­гi­ле­недi;
3) аға­штар шо­ғыр-шо­ғыр бо­лып ор­на­лас­қан та­за және ара­лас сү­рек­дiң­дер­де, егер же­ке­ле­ген шо­ғыр­лар­да (топ­тар­да) ба­сты тұқым­дар­ды екiн­шi дә­ре­же­лі тұқым­дар­дың кө­ле­гей­леп та­стау қа­терi орын ал­са неме­се та­за шо­ғыр­лар қат­ты кө­ле­гей­ленiп қал­ған бол­са, олар­дың жал­пы түй­і­суi мен жу­анды­ғы­на қа­ра­ма­стан күтiп-бап­тау мақ­са­тын­да ағаш ке­су бел­гі­ле­недi;
4) туын­ды ек­пе­лер (уа­қыт­ша ор­ман түр­ле­рі), қай жер­де бар бол­са, сон­да ба­сты тұқым­дар­дың (қыл­қан жа­пы­рақ­ты, қат­ты жа­пы­рақ­ты және бас­қа­лар) өмiр­шең аға­шта­ры­ның жет­кi­лік­тi мөл­шерi олар­дың жу­анды­ғы­на қа­ра­ма­стан күтiп-бап­тау мақ­са­тын­да ке­су­ге бел­гi­ле­нуi мүм­кiн;
5) қыл­қан жа­пы­рақ­ты ағаш тұқым­да­ры­ның өс­кі­ні жоқ неме­се оның мөл­шерi жет­кiлiксiз жа­пы­рақ­ты туын­ды жас шы­бық­тар­да бо­ла­шақ­та түй­iс­кен ек­пе­лер қа­лып­та­сты­ру үшiн қай­та жа­ңар­ту ша­ра­ла­рын жүр­гі­зу ке­рек, ал бұл мүм­кiн бол­ма­са, он­да күтiп-бап­тау мақ­са­тын­да ағаш ке­судi жа­пы­рақ­ты ағаш тұқым­да­ры­ның сү­рек­дiң­дерiн қа­лып­та­сты­ру­ға бағ­дар­лау ке­рек
ММ, ЕҚ­ТА, РМ­МО, МО, ОП
286
Ба­қы­лау субъ­ек­ті­сін­де күтiп-бап­тау мақ­са­тын­да ағаш ке­су ең ал­ды­мен таң­да­у­лы ор­ман өсi­ру жағ­дай­ла­рын­да ара­лас, кө­ле­гей­лен­ген, пiсiп-жетi­лу дең­гейi жо­ға­ры және бо­ни­тетi жо­ға­ры ек­пе­лер­де бел­гi­ле­недi. Өзге де тең жағ­дай­лар­да күтiп-бап­тау мақ­са­тын­да ағаш ке­су мы­на­дай рет­пен бел­гi­ле­недi:
1) бі­рiн­шi ке­зек - жа­рық­тан­ды­ру, та­зар­ту және си­ре­ту;
олар­ды қа­жет­сіз тұқым­дар кө­ле­гей­леп та­стай­тын жағ­дай­лар­да, кес­пеа­ға­шты иге­ру кезiн­де сақ­та­лып қал­ған ба­сты тұқым­дар­дың да­қыл­да­ры мен жас шы­бық­та­рын­да;
екiн­шi дә­ре­желi тұқым­дар шы­мыл­ды­ғын­да­ғы ба­сты тұқым­да­ры бар жас шы­бық­тар­да;
бip шы­мыл­дық­та­ғы ба­сты және екiн­шi дә­ре­желi тұқым­дар бар ара­лас шы­бық­тар­да;
ба­ға­лы тұқым­дар­дың кө­ле­гей­ленiп та­стал­ған та­за шы­бық­та­рын­да, сон­дай-ақ тұқым­дық-өскiн­нен өсіп-өн­ген шы­бық­тар­да;
екiн­шi дә­ре­желi тұқым­дар шы­мыл­ды­ғы астын­да­ғы ба­сты тұқы­мы бар ара­лас ек­пе­лер­де;
2) екiн­шi ке­зек:
та­за ек­пе­лер­де­гi си­ре­ту;
ара­лас және күр­делi ек­пе­лер­де­гi өт­пе­лi ке­су;
3) үшiн­шi ке­зек - та­за ек­пе­лер­де­гi өт­пе­лi ке­су
ММ, ЕҚ­ТА, РМ­МО, МО, ОП
287
Ба­қы­лау субъ­ек­ті­сін­деа­ға­штар­дың бiр­кел­кi ор­на­ла­сты­ру кезiн­де си­ре­ту мен өт­пе­лi ке­су әдет­те жу­анды­ғы 0,7-ден жо­ға­ры ек­пе­лер­де бел­гi­ле­недi.
ММ, ЕҚ­ТА, РМ­МО, МО, ОП
288
Ба­қы­лау субъ­ек­ті­сін­де бо­ни­тетi V сы­нып­тан тө­мен ек­пе­лер күтiп-бап­тау мақ­са­тын­да­ғы ағаш ке­су­ге бел­гi­лен­бей­дi.
ММ, ЕҚ­ТА, РМ­МО, МО, ОП
289
Ба­қы­лау субъ­ек­ті­сі күтiп-бап­тау мақ­са­тын­да­ғы ағаш ке­су уа­қы­тын бы­лай сақ­тай­ды:
1) ара­лас және күр­делi шы­бық­тар­да кү­тіп-бап­тау мақ­са­тын­да ағаш ке­су ба­сты тұқым­дар­ды екiн­шi дә­ре­же­лі тұқым­дар­дың кө­ле­гей­леп та­стау қа­терi бай­қа­ла са­лы­сы­мен, ал та­за шы­бық­тар­да - ұшар­ба­стар қы­сы­лып, жа­пы­рақ­та­ры тү­се ба­стал­ған бой­да жүр­гiзiледi. Жа­сан­ды жол­мен өсiрiл­ген қа­ра­ғай шы­бық­та­рын­да бiрiн­шi peт кү­тіп-бап­тау қа­тар­лар­да­ғы аға­штар­дың ұшар­ба­ста­ры түй­iс­кен сәт­тен ба­стап жүр­гiзiледi;
2) аға­штар­дың жа­пы­рақ­та­ры түсiп қал­ған жағ­дай­да жа­рық­тан­ды­ру мен та­зар­ту бүкiл ве­ге­та­ци­я­лық ке­зең бойы жүр­гiзiледi. Жер­гiлiк­тi кли­мат­тық жағ­дай­лар­ға бай­ла­ны­сты ағаш ке­су мерзi­мі ве­ге­та­ци­я­лық ке­зең­нің ба­ста­луы­на, ор­та тұ­сы­на неме­се ая­ғы­на бел­гi­ле­нуі мүм­кiн;
3) кеш си­ретiл­ген, дiң­дерi тым шы­ғың­қы және жет­кiлiк­ті дә­ре­же­де ор­нық­ты емес қа­лың шы­бық­тар­да, сон­дай-ақ да­ла­лық ай­мақ­тың жа­пы­рақ­ты шы­бық­та­рын­да оны негiзi­нен көк­тем кезiн­де жүр­гізу­ге бо­ла­ды;
4) да­ла­лық аудан­дар­да­ғы қа­ра­ғай­дың ор­ман да­қыл­да­рын қо­са ал­ған­да, ша­бы­ла­тын аға­штар­ды жа­ңа жыл­дық шыр­ша­лар ретiн­де са­ту мақ­са­тын­да күз ая­ғы мен қыс ба­сын­да ағаш ке­су­ге жол бе­рі­ле­ді;
5) си­ре­ту мен өт­пе­лi ағаш ке­судi қар аз кез­де жүр­гiз­ген жөн.
Күтiп-бап­тау мақ­са­тын­да ағаш ке­су объ­ек­тiлерiн және оны жүр­гі­зу уа­қы­тын таң­дау аң­шы­лық ша­ру­а­шы­лы­ғы, жа­на­ма ор­ман пай­да­ла­ну және та­би­ғат қор­ғау мүд­де­лерi ес­керi­ле оты­рып жүр­гiзiледi
ММ, ЕҚ­ТА, РМ­МО, МО, ОП
290
Ба­қы­лау субъ­ек­ті­сі күтiп-бап­тау мақ­са­тын­да­ғы ағаш ке­судiң қар­қын­ды­лы­ғы мен қай­та­ла­нуын бы­лай сақ­тай­ды:
1) кү­тіп-бап­тау мақ­са­тын­да ағаш ке­судiң қар­қын­ды­лы­ғы неме­се ағаш шы­мыл­ды­ғы­ның жа­бы­лу және ек­пе­лер­дiң жу­анды­ғы дең­гей­i­мен, неме­се тиiсiн­ше ке­су­ге дей­iн­гi дiң­дер са­ны мен ек­пе­лер қо­ры­ның пай­ызы­мен көр­сетiлетiн ша­бы­ла­тын дiн­дер мен ек­пе­лер қо­ры­ның мөл­ше­рі­мен, неме­се 1 гек­тар­ға шақ­қан­да аға­штар ке­су алаң­да­ры­ның ба­стап­қы со­ма­сын тө­мен­де­ту дең­гей­i­мен ай­қын­да­ла­ды;
2) op­ман­ды кү­тіп-бап­тау мақ­са­тын­да ағаш ке­судiң қар­қын­ды­лы­ғы ор­ман­дар­дың та­ғай­ын­да­луы­на, ор­ман­ның тү­ріне, құ­ра­мы­на, жа­сы­на, жу­анды­ғы­на, бо­ни­тет сы­ны­бы­на, ек­пе­лер­дiң құ­ры­лы­мы­на, жал­пы жай-күй­iне және күтiп-бап­тау мақ­са­тын­да ағаш ке­судiң мақ­са­ты­на қа­рай бел­гi­ле­недi;
3) көр­сет­кi­ш­тер­дiң тө­мен­деу ша­ма­сы бой­ын­ша кү­тіп-бап­тау мақ­са­тын­да ағаш ке­су қар­қын­ды­лы­ғы­ның мы­на­дай дә­ре­же­лерi бо­ла­ды: өте ба­яу - 10 пай­ыз­ға дей­iн, ба­яу - 11-20%; бiр­қа­лып­ты - 21-35%; кү­ш­ті - 36-50% және өте кү­ш­ті 50%-дан астам;
4) шы­бық­тар­да кү­тіп-бап­тау мақ­са­тын­да ағаш ке­су қар­қын­ды­лы­ғы әдет­те ағаш шы­мыл­ды­ғы жа­бы­луы­ның тө­мен­деу дә­ре­же­сi­мен ай­қын­да­ла­ды. Ор­та жас­та­ғы және пiсiп-жетi­ліп қал­ған аға­штар­да, ал ор­ман ша­ру­а­шы­лы­ғын қар­қын­ды жүр­гі­зу ай­ма­ғын­да (да­ла­лық және ор­ман­ды да­ла­лық ай­мақ­тар) және си­ре­ту жа­сын­да­ғы сү­рек­дің­дер­де - так­са­ци­я­лық жу­анды­ғы мен ша­бы­л­ған сү­рек қо­ры бой­ын­ша ай­қын­да­ла­ды;
5) ор­та жас­та­ғы және пiсiп-же­ті­ліп қал­ған ек­пе­лер­мен са­лы­стыр­ған­да жас шы­бық­тар­да неғұр­лым қар­қын­ды ағаш ке­су қо­лай­лы бо­ла­ды.
Өсу шап­шаңды­ғы­мен ед­әуiр өзге­ше­ле­не­тін тұқым­дар­дан тұ­ра­тын ара­лас ек­пе­лер­де ке­су қар­қын­ды­лы­ғы та­за ек­пе­лер­мен са­лы­стыр­ған­да жо­ға­ры.
Тез өсетiн және жа­рық сүй­гiш тұқым­дар­дан тұ­ра­тын ек­пе­лер­де кү­тіп-бап­тау мақ­са­тын­да ағаш ке­су қар­қын­ды­лы­ғы ба­яу өсетiн және кө­лең­ке­ге шы­дам­ды ек­пе­лер­мен са­лы­стыр­ған­да неғұр­лым жо­ға­ры, ал бо­ни­тет­терi жо­ға­ры сү­рек­дiң­дер­де - өнiм­дi­лі­гі тө­мен ек­пе­лер­мен са­лы­стыр­ған­да неғұр­лым кү­штi.
Жел­ге он­ша тө­зiм­дi емес тұқым­дар­дан тұ­ра­тын қа­лың ек­пе­лер­де, ылға­лы көп және май­да то­пы­рақ­тар­да өсетiн сү­рек­дің­дер­де кү­тіп-бап­тау мақ­са­тын­да ағаш ке­су қар­қын­ды­лы­ғы са­лы­стыр­ма­лы түр­де ба­яу бо­лу­ға тиiс;
6) күтiп-бап­тау мақ­са­тын­да ағаш ке­судiң қай­та­ла­нуы бел­гі­лі бір учас­ке­де олар­дың бiр түрiн жүр­гі­зу жиiлi­гiн бiл­дiредi, ек­пе­нiң жай-күй­iне, ша­ру­а­шы­лық жүр­гі­зудiң эко­но­ми­ка­лық жағ­дай­ла­ры­на бай­ла­ны­сты және ек­пе­нiң өнiм­ді­лі­гі мен оны си­ре­ту қар­қын­ды­лы­ғы­на, сон­дай-ақ жұ­мыстар­дың ме­ха­ни­ка­лан­ды­ры­лу дең­гей­i­мен бай­ла­ны­сты бо­ла­ды. Та­за ек­пе­лер­де қай­та­ла­ну күр­делi және ара­лас ек­пе­лер­мен са­лы­стыр­ған­да си­рек. Ор­ман өсу жағ­дай­ла­ры неғұр­лым жақ­сы және ек­пе­лер жас бол­са, күтiп-бап­тау мақ­са­тын­да ағаш ке­су со­лғұр­лым жиi жүр­гiзiлетiн бо­ла­ды;
7) ара­лас тал­дар­да күтiп-бап­тау мақ­са­тын­да ағаш ке­судiң қай­та­ла­нуы 5 жыл­ды, та­за шы­бық­тар­да - 10 жыл­ды, ал I-III бо­ни­тет­тер­дің сү­рек­дiң­дерiн­де си­ре­ту және өт­пе­лi ке­су 10-15 жыл­ды және   IV-V бо­ни­тет­тер­дің ек­пе­лерiн­де - 15-20 жыл­ды құ­рай­ды.
ММ, ЕҚ­ТА, РМ­МО, МО, ОП
291
Ба­қы­лау субъ­ек­ті­сі күтiп-бап­тау мақ­са­тын­да­ғы ағаш ке­су алаң­да­рын жос­пар­ла­уды және бө­лу­ді бы­лай жүр­гі­зе­ді:
1) өсiру­ге және күтiп-бап­тау мақ­са­тын­да ағаш ке­су­ге алаң­дар бө­лу, аға­штар iрiк­теу, олар­ды таң­ба­лау және шы­бық­тар­ды қо­с­па­ған­да, ек­пе­лер­де қай­та есеп­теу ке­су­ге дей­iн бір жыл бұ­рын - жа­пы­рақ­ты аға­штар бой­ын­ша көк­тем­гi-жаз­ғы ке­зең­де, ал қыл­қан жа­пы­рақ­ты аға­штар бой­ын­ша - жыл бой­ы­на жүр­гiзiледi;
2) кәдiм­гі учас­ке­лер­де шы­бық­тар­ды ке­су­ге бө­лу кезiн­де бүкiл учас­ке­де жа­рық­тан­ды­ру мен та­зар­ту жүр­гі­зу үшін эта­лон ретiн­де қыз­мет ететiн ба­қы­лау сы­нақ алаң­да­ры неме­се жо­лақ­тық сы­нақ үл­гі­лерi қал­ды­ры­ла­ды. Олар­дың кө­ле­мi бүкiл учас­кенiң ке­мiн­де 3-5 пай­ы­зын және күтiп-бап­тау мақ­са­тын­да ағаш ке­су­дің әр­бiр түрi бой­ын­ша ке­мiн­де 0,5 гек­тар­ды құ­рай­ды;
3) си­ре­ту және өт­пе­лi ағаш ке­су кезiн­де ке­су­ге бел­гі­лен­ген аға­штар диа­мет­рi 8 см (жер бетi­нен 1,3 м биiк­тiк­те) және одан да жо­ға­ры аға­штар­дан ба­стап жу­анды­ғы­ның 2-4 сан­ти­метр­лiк са­ты­сы бой­ын­ша қай­та есеп­телiп, олар iс­кер­лiк, жар­ты­лай iс­кер­лiк және отын­дық аға­штар­ға бөлiнiп, көл­де­нең сызық­пен бел­гi қой­ы­ла­ды және та­мыр мой­ны­нан таң­ба­ла­на­ды.
Бiр мез­гіл­де ке­су­ге бөлiн­ген аға­штар­да кей­ін­нен би­ік­тiк кесте­сін жа­сау және кесте­лер бой­ын­ша ек­пе­лер­дiң биiк­тiк раз­ря­дын ай­қын­дау үшiн жу­анды­ғы­ның 5 ор­та­лық са­ты­сын­да 3 аға­штың биiк­тi­гi өл­ше­недi;
4) күтiп-бап­тау мақ­са­тын­да ағаш ке­су­ге учас­ке­лер бө­лу және сы­нау алаң­да­рын, шы­бық­тар­да эта­лон­дық ке­су, сон­дай-ақ си­ре­ту мен өт­пе­лi ағаш ке­су кезiн­де аға­штар­ды ке­су­ге iрiк­теу ор­ман­шы­ның неме­се оның кө­мек­шiсiнiң бас­шы­лы­ғы­мен жүр­гiзiледi. Бұл рет­те бағ­дар ретiн­де және прак­ти­ка жүзiн­де көр­некiлеп көр­се­ту үшiн әр­бiр ор­ман ме­ке­месi учас­ке­ле­рін­де ағаш тұқым­да­ры ба­сым бар­лық ек­пе­лер­де және кү­тіп-бап­тау мақ­са­тын­да ағаш ке­судiң әр­бiр түрi бой­ын­ша қал­ды­ры­ла­тын екi сек­ци­я­лық (бiрi - ба­қы­лау, екiн­шiсi - ағаш кесiлетiн) тұ­рақ­ты сы­нау алаң­да­ры пай­да­ла­ны­ла­ды.
Өздерiне бөлiн­ген учас­ке­лер­де күтiп-бап­тау мақ­са­тын­да ағаш ке­судi жүр­гi­зудiң негіз­гі шар­тта­ры күтiп-бап­тау мақ­са­тын­да ағаш ке­су бой­ын­ша учас­кенi иге­рудiң тех­но­ло­ги­я­лық кар­та­сын­да көр­сетiледi.
ММ, ЕҚ­ТА, РМ­МО, МО
292
Ба­қы­лау субъ­ек­ті­сі кесiлетiн сү­рек­тер­ді есеп­ке алу­ды бы­лай жүр­гі­зе­ді:
1) жа­рық­тан­ды­ру және та­зар­ту кезiн­де бар­лық ша­бы­ла­тын сү­рек­тiң кө­ле­мi сы­нақ алаң­да­рын­да неме­се жо­лақ­тық сы­нақ үл­гiлерiн­де дай­ын­дал­ған оның мөл­шерi бой­ын­ша ай­қын­да­ла­ды, ол өз ке­зе­гiн­де осы аудан үшiн бекiтiл­ген ша­ғын кө­лем­дi дiн­дер кө­ле­мiнiң кесте­лерi бой­ын­ша неме­се кей­ін­нен тиiстi ко­эф­фи­ци­ент­тер бой­ын­ша тығ­ыз тек­ше метр­лер­ге кө­шiрiлiп, қой­ма­лық тек­ше метр­лер­мен ай­қын­да­ла­ды (9-кесте);
2) си­ре­ту және өт­пе­лi ағаш ке­су кезiн­де ша­бы­ла­тын сү­рек қо­ры ке­су­ге бел­гі­лен­ген аға­штар­ды қай­та есеп­теу де­ректерi бой­ын­ша анық­та­ла­ды. Бұл рет­те 1,3 м биiк­тiк­те диа­мет­рi 8 сан­ти­метр­ден аз аға­штар бой­ын­ша қор учас­кенiң бүкiл кө­ле­мiне кө­шi­ре оты­рып, ар­найы қал­ды­ры­ла­тын сы­нақ алаң­да­рын­да қой­ма­лық тек­ше метр­лер­мен ай­қын­да­ла­ды. Мұн­дай алаң­дар­дың мөл­шерi учас­ке кө­ле­мi­нің 2-3 пай­ы­зын, бiрақ ке­мiн­де 0,5 гек­тар­ды құ­рай­ды.
Диа­мет­рi 8 сан­ти­метр­ден астам (1,3 м биiк­тiк­те) аға­штар­да қор­ды және сорт­ты аға­штар­дың шы­ғы­мын есеп­теу осы аудан үшін бекiтiл­ген биiк­тiк сыз­ба­сы мен сорт­ты аға­штар кесте­ле­рі бой­ын­ша бел­гi­лен­ген биiк­тiк раз­ряд­та­ры бой­ын­ша әр­бiр тұқым үшiн жүр­гізiледi.
Тех­но­ло­ги­я­лық дә­л­із­дер (ағаш сүй­ре­ту жол­да­ры) ке­су көз­дел­ген күтiп-бап­тау мақ­са­тын­да ағаш ке­су учас­ке­ле­рін­де олар­да кесiле­тін сү­рек осы ағаш ке­су кезiн­де дай­ын­да­ла­тын кө­лем­ге ен­гiзiледi.
3) си­ре­ту мен өт­пе­лi ағаш ке­су­ге ар­нал­ған ағаш ке­су би­лет­терi дiң­дер­дiң са­ны бой­ын­ша ("түбiр­лер" бой­ын­ша), ал жа­рық­тан­ды­ру мен та­зар­ту­ға ар­нал­ған ағаш ке­су би­лет­терi - мөл­шер­лi са­ны бой­ын­ша ес­керi­ле оты­рып жа­зып берiледi.
Егер си­ре­ту мен өт­пе­лi ағаш ке­судi жүр­гi­зу кезiн­де учас­ке­де кесiлетiн аға­штар­дың 15 пай­ы­здан аста­мы­ның жер бетi­нен 1,3 м биiк­тiк­те­гi диа­мет­рi 10 сан­ти­метр­ден кем бол­са, ағаш ке­су би­летi дай­ын­да­ла­тын сү­рек­тi мөл­шер­лi са­ны бой­ын­ша есеп­ке алу тәс­iлi көр­сетi­ле оты­рып берiледi;
4) ор­ман­шы­лық бой­ын­ша кес­пеа­ға­шты ма­те­ри­ал­дық және ақ­ша­лай тұр­ғы­да ба­ға­лау нәти­же­лерiнiң негізiн­де бүкiл ор­ман ме­ке­месi бой­ын­ша ке­зек­тi жыл­дық кес­пеа­ға­штың жиын­тық ве­до­мо­сы қа­лып­та­са­тын жыл­дық кес­пеа­ғаш ве­до­мо­сы жа­са­ла­ды.
Күтiп-бап­тау мақ­са­тын­да ағаш ке­су­ге бөлiн­ген бар­лық учас­ке­лер­ге аб­ри­стер жа­са­ла­ды, олар күтiп-бап­тау мақ­са­тын­да ағаш ке­су бой­ын­ша жыл­дық кес­пеа­ға­штың аль­бо­мы түрiн­де түп­те­ледi, ке­зек­тi жыл­дық кес­пеа­ға­штың ве­до­мо­сы­мен бiр­ге - бiр да­на­сы ор­ман ме­ке­месiн­де, екiн­шiсi - ор­ман­шы­лық­та сақ­та­ла­ды;
5) аға­шы ке­сі­л­ген алаң­дар ту­ра­лы де­ректер ор­ман­шы­лық бой­ын­ша жүр­гiзiлетiн ор­ман­ның шы­ғыс кiта­бы­на ен­гiзiледi, ал учас­ке­лер­дiң өздерi уәкiлет­ті ор­ган бекi­тетiн Мем­ле­кет­тiк ор­ман қо­ры­ның учас­ке­лерiн­де кес­пеа­ға­штар бө­лу және олар­дың так­са­ци­я­сы жөнiн­де­гі нұс­қа­улық­қа сәй­кес ала­ңы, ағаш ке­су жы­лы және ағаш ке­су түрiнiң қы­сқар­ты­л­ған бел­гiсi көр­сетiлiп, план­шет­тер­ге көк­шiл бо­я­у­мен тұ­тас сызық­пен бел­гi­ле­недi. Бiр мез­гiл­де так­са­ци­я­лық си­патта­ма­ға ағаш ке­су жы­лы, аға­шы кесiл­ген алаң, ағаш ке­су­дің тү­рі, тұқым­да­ры бой­ын­ша кесiлетiн қор, ал өскiн­дер үшiн - ке­су­ден кей­iн­гi аға­штың құ­ра­мы мен жу­анды­ғы ен­гізiледi
ММ, ЕҚ­ТА, РМ­МО, МО, ОП
293
Ба­қы­лау субъ­ек­ті­сі та­за қа­ра­ғай­лы ек­пе­лер­де ағаш ке­суі Ағаш ке­су ере­же­сі­нің 10-кесте­сін­де кел­тiрiл­ген көр­сет­кi­ш­тер­ді ес­ке­ре оты­рып, жү­зе­ге асы­ра­ды:
1) та­за қа­ра­ғай­лы ек­пе­лер­де (екiн­шi дә­ре­желi тұқым­дар­дың 1 бiр­лi­гiне дей­iн) жа­рық­тан­ды­ру жүр­гiзiл­мей­дi;
2) та­зар­ту олар­дың тө­зiм­дiлi­гi мен су ре­жи­мін арт­ты­ру мақ­са­тын­да био­топ­тар мен тік қи­я­лар­да­ғы аға­шта­ры қи­сық өс­кен қа­лың қа­ра­ғай­лы жас өскiн­дер­де ға­на жүр­гiзiледi. Егер олар­да аға­штар­дың ор­на­ла­суы бiр­кел­кi бол­са және өспей қал­ған аға­штар бай­қал­ма­са, он­да та­зар­ту та­ғай­ын­дал­май­ды және күтiп-бап­тау мақ­са­тын­да ағаш ке­судi ба­стау мерзi­мi жа­стың 2 сы­ны­бы­на жы­л­жы­ты­ла­ды.
Қа­ра­ғай­дың қа­тар­да­ғы да­қыл­да­рын­да "са­ңы­лау" қал­дыр­май, бой­лап өспей қал­ған, ау­ру және бүлiн­ген аға­штар­ды (бұ­тақ­ты, ұшар­ба­сы көп, қи­сық және т.б.) ала­стау ар­қы­лы ек­пе­лер­ді бір­кел­кi си­ре­ту жүр­гiзiледi. Олар­да сон­дай-ақ әр­бiр бесiн­ші қа­тар­ды жап­пай ке­су­ге жол бе­рі­ле­ді және тех­но­ло­ги­я­лық дә­л­із­дер жа­сау мен өрт қа­у­пiн азай­ту мақ­са­тын­да олар­дан да­қыл­дар­дың же­ке­ле­ген бл­ок­та­рын неме­се сек­ци­я­ла­рын қа­лып­та­сты­ра­тын әр­бiр 200-250 м сай­ын ор­та­ша биiк­тiк­те­гi аға­штар­да енi 1,5-2 бо­ла­тын жап­пай қа­ра­ма-қар­сы ағаш ке­су жүр­гiзiледi.
Қа­ра­ғай­дың ық­тыр­ма да­қыл­да­рын­да ағаш ке­су жой­ы­лып ба­ра жа­тқан аға­штар есебi­нен жүр­гiзiледi. Ор­ман ше­т­ін­де­гi қа­тар­лар­да ағаш жи­нау ең аз мөл­шер­де жүр­гiзiледi;
3) си­ре­ту кезiн­де тек ау­ру, за­қым­дан­ған және бой­лап өспей қал­ған да­рақ­тар­ды ға­на жи­нап, қа­ра­ғай­дың ең таң­да­у­лы аға­шта­рын қал­ды­ру­ға және олар­ды бiр­кел­кi ор­на­ла­сты­ру­ға ұм­ты­лу қа­жет, бұл рет­те сү­рек­дің­нің жу­анды­ғын қат­ты тө­мен­де­ту­ге жол берiл­мей­дi;
4) өт­пе­лi ке­судiң ба­стап­қы ке­зек­терi жу­анды­ғы жо­ға­ры дең­гей­де­гi қа­ра­ғай ек­пе­лерiн­де ға­на жүр­гiзiледi. Ба­сты мақ­сат­та пай­да­ла­ну үшiн ағаш ке­су­ге тый­ым са­лын­ған ек­пе­лер­де өт­пе­лi ке­судiң кей­iн­гi ке­зек­терiн өт­кi­зу кезiн­де учас­ке­лер­де қа­ра­ғай өс­кі­ні­нің бо­луын және ор­на­ла­суын ес­ке­ру, өт­пе­лi ағаш ке­судi неме­се ана­лық ек­пе­нi қа­ра­ғай­дың жас ұр­па­ғы­мен то­лық ауы­сты­рып болған­ға дей­iн қор­ға­ны­штық, су қор­ғау және бас­қа да эко­ло­ги­я­лық функ­ци­я­ла­ры­нан ай­ы­ры­ла ба­с­та­ған ек­пе­лер­ге қол­да­ны­ла­тын ағаш ке­су тәс­iл­дерiн бiр­тiн­деп пай­да­ла­на оты­рып, оның өсуiне бө­гет жа­сай­тын аға­штар­ды жи­нау ке­рек.
Бұл ара­да ор­ман шы­мыл­ды­ғын орын­сыз көп си­ретiп жi­бер­ген жағ­дай­да то­пы­рақ­тың құр­ғап қа­лу қа­те­рі аса зор бо­ла­тын жа­ңа жағ­дай­лар ға­на оған кiр­мей­дi, сон­дық­тан негiз­гі шы­мыл­дық­та­ғы аға­штар әдет­те кесiл­мей­дi.
ММ, ЕҚ­ТА, РМ­МО, МО, ОП
294
Ба­қы­лау субъ­ек­ті­сі ара­лас қа­ра­ғай­лы ек­пе­лер­де күтiп-бап­тау мақ­са­тын­да­ғы ағаш ке­су­ді Ағаш ке­су ере­же­сі­нің 11-кесте­сін­де кел­тiрiл­ген көр­сет­кi­ш­тер­дi ес­ке­ре оты­рып, жү­зе­ге асы­ра­ды:
1) ара­лас қа­ра­ғай­лы-жа­пы­рақ­ты тал­дар­да жа­рық­тан­ды­ру шөп тек­тес өсiм­дiк­тер си­реп кетiп, қа­ра­ғай­дың ба­сты бә­се­ке­ле­сі жа­пы­рақ­ты ағаш тұқым­да­ры бо­ла­тын сәт­тен ба­стап жүр­гiзiледi. Ор­ман өсу жағ­дай­ла­ры­на бай­ла­ны­сты оны қа­ра­ғай­дың ор­та­ша биiк­тi­гi 2-2,5 м бо­ла­тын 5-15 жас мөл­шерiн­де та­ғай­ын­дай­ды. Күтiп-бап­тау мақ­са­тын­да ағаш ке­су қа­ра­ғай аға­шта­ры­ның бой­лап өсуi на­шар­лай ба­с­та­ған уа­қыт­тан ба­стап ай­қын­да­ла­ды.
Жа­рық­тан­ды­ру 40%-дан астам мөл­шер­де жа­пы­рақ­ты ағаш тұқым­да­ры бар қа­лың өс­кен тал­дар­да 5-8 жастан және ор­ман шы­мыл­ды­ғы 0,7-0,8-ден астам мөл­шер­де жа­на­сқан жағ­дай­да 11-13 жастан ба­ста­ла­ды. Жа­пы­рақ­ты ағаш тұқым­да­ры 20-40% мөл­шер­де болған жағ­дай­да май­ы­сып өс­кен тал­дар­да оны 13-15 жа­ста өт­кi­зедi.
Қа­ра­ғай аға­шта­ры­ның мөл­шерi жет­кiлiксiз болған жағ­дай­да (ұшар­ба­сы­ның жа­на­суы 0,5-0,6-дан аз) және олар қат­ты за­рдап шек­кен­де жа­рық­тан­ды­ру­ды ор­ман жо­лақ­та­ры­мен неме­се әр тұ­стан ой­ып-ой­ып өт­кi­зедi. Бұл жағ­дай­да тұқым­дық­тар болған жағ­дай­да ал­қап­тар­ға қо­сым­ша қа­ра­ғай отыр­ғы­зу үшін жа­пы­рақ­ты ор­ман шы­мыл­ды­ғын қа­ра­ғай­дың өз тұқы­мын өзi ша­шуын ту­ғы­зу үшiн ұшар­ба­сы­ның жа­на­суын 50 пай­ыз­ға дей­iн си­ре­ту, неме­се та­би­ғи тү­леп өсуiне жәр­дем­де­су ша­ра­ла­рын жүр­гi­зу, неме­се же­ке­ле­ген ор­ман да­қыл­да­рын отыр­ғы­зу ке­рек.
Жа­рық­тан­ды­ру, егер тал­дар iшiн­де қа­ра­ғай та­за тұ­рақ­ты топ­тар күй­ін­де өсiп тұр­са және алаң­да бiр­кел­кi ор­на­ла­сты­ры­л­ған бол­са, сон­дай-ақ ор­ман шы­мыл­ды­ғы­ның жа­на­суы 0,7 және одан кем ек­пе­лер­де жүр­гiзiл­мей­дi;
2) та­зар­ту ең ал­ды­мен жа­рық­тан­ды­ру дер кезiн­де жүр­гi­зіл­ме­ген және қа­ра­ғай аға­шта­ры орын­сыз көп за­рдап шек­кен ара­лас ек­пе­лер­де жүр­гiзiледi. 25 жас­қа дей­iн жүй­елi күтiм жа­сал­ма­ған осын­дай ек­пе­лер­де, бiрiн­шi ке­зек­те, қа­ра­ғай аға­шта­ры­ның өмiр­шең­дік дең­гейi және олар­дың негiзiн­де қа­ра­ғай ба­сым ек­пе­лер қа­лып­та­сты­ру мүм­кiн­дi­гi анық­та­ла­ды. Егер мұн­дай ек­пе­лер­дi қа­лып­та­сты­ру мүм­кiн бол­ма­са, қай­та жа­ңар­ту iс-ша­ра­ла­ры бел­гі­ле­недi неме­се жа­пы­рақ­ты ағаш ек­пе­лерi қа­лып­та­сты­ры­ла­ды.
Ал күтiп-бап­тау жүй­елi түр­де жүр­гiзiлiп тұр­ған жағ­дай­да ара­лас қа­ра­ғай­лы ек­пе­лер­де та­зар­ту Ағаш ке­су ере­же­сінiң 102-тар­ма­ғы­ның ұсы­ным­да­ры­на сәй­кес жүр­гiзiледi;
3) ара­лас қа­ра­ғай­лы ек­пе­лер­де си­ре­ту жұ­мысын жүр­гi­зу кезiн­де қа­ра­ғай­дың ең таң­да­у­лы аға­шта­ры және бас­қа тұқым­дар­дың қа­жет­тi қо­спа­сы құ­рам­да сақ­та­лып қа­ла­ды, олар­дың алаң бой­ын­ша бiр­кел­кi ор­на­ла­сты­ры­луы қам­та­ма­сыз еті­ледi. На­шар және дер кезiн­де жи­нал­ма­ған аға­штар, сон­дай-ақ жа­пы­рақ­ты ағаш тұқым­да­ры­ның ар­тық қо­спа­сы ке­сі­ледi. Қай­та­ла­ма си­ре­ту ек­пе­лер­де қа­ра­ғай­ды жа­пы­рақ­ты аға­штар тұқым­да­ры ба­сып ке­ту фак­тісi орын ал­ған­да неме­се бой­лап өспей қал­ған аға­штар­дың көп мөл­шерi болған­да та­ғай­ын­да­ла­ды;
4) өт­пе­лi ке­су кезiн­де ара­лас қа­ра­ғай­лы ек­пе­лер­дiң жо­ғар­ғы шы­мыл­ды­ғы­ның құ­ра­мын­да­ғы жа­пы­рақ­ты ағаш тұқым­да­ры­ның қо­спа­сы ба­рын­ша азай­ты­ла­ды (I бiр­лiк). Бiр мез­гiл­де май­да то­ғай қа­ра­ғай­дың өз тұқы­мын өзi ша­шуын ке­шiк­тiр­се, ол си­ретiлетiн бо­ла­ды.
Қал­ды­ры­ла­тын аға­штар ара­сын­да­ғы ор­та­ша қа­шық­тық та­зар­ту кезiн­де сү­рек­дiң­нiң ор­та­ша биiк­тi­гiнiң 1/4, ал си­ре­ту және өт­пе­лi ке­су кезiн­де - 1/5 бо­луы тиiс.
Ара­лас қа­ра­ғай­лы ек­пе­лер­де ке­судiң бар­лық түрiн өт­кi­зу кезiн­де бiрiн­шi ке­зек­те көк­те­рек, ал со­дан соң қай­ың аға­шта­ры кесiледi. Күтiп-бап­тау мақ­са­тын­да жүй­елi түр­де ке­су кезiн­де жа­пы­рақ­ты аға­штар қо­спа­сы мүм­кiн­дi­гiн­ше екiн­шi қа­бат­қа кө­шiрі­ледi.
Құ­майт то­пы­рақ­тар­да көк­те­ректiң өсуiнiң бiр­қа­тар жағ­дай­ла­ры қа­ра­ғай­дың та­ра­луы­на жәр­дем­де­се­ді, сон­дық­тан оны ке­су қа­лып­тас­қан тұ­рақ­ты қа­ра­ғай био­топ­та­рын жа­рық­тан­ды­ру мақ­са­тын­да ға­на жүр­гі­зі­лу­ге тиiс
ММ, ЕҚ­ТА, РМ­МО, МО, ОП
295
Ба­қы­лау субъ­ек­ті­сі жа­пы­рақ­ты ағаш ек­пе­лерiн­де кү­тіп-бап­тау мақ­са­тын­да­ғы ке­су­ді қа­ра­ғай ек­пе­лерiн­де­гi си­яқ­ты жүр­гi­зедi. Оны өт­кi­зу кезiн­де екiн­шi қа­бат пен май­да то­ғай қа­лып­та­сты­ру үшін кө­лең­ке­ге тө­зiм­дi тұқым­дар (шыр­ша, май­қа­ра­ғай) мен бұ­та­лар қо­спа­сын сақ­тап қа­лу қа­жет.
Жа­пы­рақ­ты ағаш ек­пе­лерiн­де күтiп-бап­тау мақ­са­тын­да ке­су қар­қын­ды­лы­ғы қа­ра­ғай ек­пе­лерi үшiн күтiп-бап­тау мақ­са­тын­да ке­су көр­сет­кi­ш­терi бой­ын­ша (10 және 11-кесте­лер) және осы Ере­женiң 125, 126-тар­мақ­та­рын­да ба­ян­дал­ған тау жағ­дай­ын­да күтiп-бап­тау мақ­са­тын­да ке­су ерекшелiк­терi ес­ке­рі­ле оты­рып ай­қын­да­ла­ды.
ММ, ЕҚ­ТА, РМ­МО, МО, ОП
296
Ба­қы­лау субъ­ек­ті­сі та­за және ара­лас са­мыр­сын ек­пе­лерiн­де:
1) күтiп-бап­тау мақ­са­тын­да ке­су­ді олар­дың жу­анды­ғы 0,7 және одан жо­ға­ры болған жағ­дай­да жүр­гi­зедi. Ол сон­дай-ақ құ­ра­мын­да 1-2 бiр­лiк­тен астам са­мыр­сы­ны бар жаң­ғақ кәс­iп­шiлi­гі ай­ма­ғы­ның бар­лық тұқым­дар ек­пе­лерiнiң тал­да­рын­да жүр­гiзiле­ді;
2) оны өт­кі­зу кезiн­де­гi негiз­гi мiн­дет ек­пе­лер құ­ра­мын­да са­мыр­сын­ның бо­лу үлесiн ұл­ғай­ту, аға­штар­дың же­мiс бе­ре ба­стау мерзi­мiн қы­сқар­ту және олар­дың жаң­ғақ бе­ру қа­бiлетiн арт­ты­ру (12-кесте) бо­лып та­бы­ла­ды.
Ке­су­ге учас­ке­лер iрiк­теу кезiн­де жол­дар­ға жа­қын маң­да және келiп-ке­ту­ге оңай жер­лер­де ор­на­лас­қан тау бет­кей­лерiнiң тө­мен­гі бөлiк­терiн­де­гі са­мыр­сын­ның тал­да­ры мен ор­та жас­та­ғы ек­пе­лерiне ай­рық­ша на­зар ауда­ры­ла­ды;
3) са­мыр­сын ор­ман­да­рын­да күтiп-бап­тау мақ­са­тын­да ке­судi жүр­гi­зу кезiн­де әс­iре­се шөп қа­ба­ты­ның өсiп-өну қа­у­пi бар тау бет­кей­лерiнiң тө­мен­гi бөлi­гiн­де "са­ңы­ла­у­лар­дың" пай­да бо­луы­на жол бер­мей, бiр­не­ше ұр­пақ­тан тұ­ра­тын әр­түр­лі жас­та­ғы ек­пе­лер­дiң қа­лып­та­суы­на ұм­ты­лу ке­рек. Са­мыр­сын аға­шта­ры жу­ан, кең кө­лем­дi және тө­мен иiл­ген ұшар­ба­сын қа­лып­та­сты­руы үшін олар­ға емiн-ер­кiн өсiп тұ­ру жағ­дай­дың қа­лып­та­сты­ру да мiн­дет­ті шарт бо­лып та­бы­ла­ды;
4) ша­ру­а­шы­лық жаң­ғақ­тар­дың ба­рын­ша көп мөл­шерiн алу бағ­дар­лан­ған 60-80 жас­та­ғы са­мыр­сын ек­пе­лерiн­де ағаш ке­су әр­бiр гек­тар ор­ман­ға са­мыр­сын­ның 100-150 таң­да­у­лы аға­шын бiр­кел­кi ор­на­ла­сты­рып, сү­рек­дің­дер­дің жа­на­суын 0,3-0,4-кe жет­кiзiп, жо­ға­ры жиiлiк­пен жүр­гiзiледi.
ММ, ЕҚ­ТА, РМ­МО, МО, ОП
297
Ба­қы­лау субъ­ек­ті­сі шыр­ша және май­қа­ра­ғай ек­пе­лерiн күтiп-бап­тау мақ­са­тын­да ағаш ке­су­ді Ағаш ке­су ере­же­сі­нің 13-кесте­сін­де кел­тiрiл­ген көр­сет­кi­ш­тер­ді ес­ке­ре оты­рып жү­зе­ге асы­ра­ды:
1) шыр­ша және май­қа­ра­ғай жас шы­бық­та­рын­да жа­рық­тан­ды­ру әдет­те жүр­гізiл­мей­дi, өйт­кенi бұл тұқым­дар кө­лең­ке­ге ай­тар­лық­тай тө­зiм­дi, ал олар­дың қал­пы­на ке­лу ке­зеңi ұзақ мерзiм­дi бо­лып ке­ледi;
2) та­за және ара­лас шыр­ша мен май­қа­ра­ғай жас шы­бық­та­рын­да та­зар­ту бо­лым­сыз қар­қын­ды­лық­пен жүр­гізiледi, бұл рет­те әл­сiре­ген және ау­ру да­рақ­тар, сон­дай-ақ дiңiнiң пi­шiнi на­шар аға­штар кесiледi. Қа­лың шоқ аға­штар­да ол аға­штар­ды алаң бой­ын­ша бiр­кел­кi бө­лу мақ­са­тын­да жүр­гiзiледi;
3) шыр­ша-жа­пы­рақ­ты ағаш жас шы­бық­та­рын­да жел­ге, қар­ға, зи­ян­кестер­ге жақ­сы қар­сы тұ­ра­тын және жақ­сы қор­ға­ны­штық қа­си­ет­тер­мен ерекше­ле­не­тін әр­түр­лі жас­та­ғы ек­пе­лер қа­лып­та­сты­ру ке­рек;
4) жа­пы­рақ­ты ағаш тұқым­да­ры­ның шы­мыл­ды­ғы астын­да екiн­шi қа­бат­та ор­на­лас­қан шыр­ша және май­қа­ра­ғай жас шы­бық­та­рын­да жа­пы­рақ­ты аға­штар қо­спа­сы­мен қыл­қан жа­пы­рақ­ты ек­пе­лер қа­лып­та­сты­ру мақ­са­тын­да та­зар­ту кезiн­де за­рдап шек­кен, құ­рып ба­ра жа­тқан және за­қым­дан­ған аға­штар есебi­нен шыр­ша мен май­қа­ра­ғай­дың жо­ғар­ғы шы­мыл­ды­ғын, сон­дай-ақ олар­дың қа­лың био­топ­та­рын қат­ты си­ре­ту жүр­гiзiледi;
5) ара­лас ек­пе­лер­де шыр­ша мен май­қа­ра­ғай­дың өсуi үшiн оң­тай­лы жағ­дай­лар­ға қар­қын­ды­лы­ғы кү­штi дә­л­із­дік (ал­қап­тық) күтiп-бап­тау кезiн­де қол жет­кiзiледi. Бұл рет­те жо­ғар­ғы шы­мыл­дық аға­шы­ның биiк­ті­гіне тең ен­дi ал­қап­та жа­пы­рақ­ты ағаш тұқым­да­ры кесiледi, ал ау­ру және за­қым­дан­ған аға­штар­дан бас­қа бар­лық қыл­қан жа­пы­рақ­ты аға­штар және жа­пы­рақ­ты аға­штар­дың таң­да­у­лы үл­гiлерi сақ­та­ла­ды.
Күтiп-бап­та­ла­тын бел­де­улер ара­сын­да енi дәл осын­дай күтiп-бап­тал­май­тын бел­де­улер қал­ды­ры­ла­ды, олар­да күтiп-бап­тау қай­та­ла­ма та­зар­ту кезiн­де жүр­гiзiледi;
6) та­за шыр­ша және май­қа­ра­ғай ек­пе­лерiн­де си­ре­ту негiзi­нен жел­ге тө­зiм­дi ек­пе­лер қа­лып­та­сты­ру мақ­са­тын­да жүр­гiзiледi. Жо­ғар­ғы шы­мыл­дық­тың таң­да­у­лы аға­шта­ры сақ­та­ла­ды. Ек­пе­лер­дiң жу­анды­ғы 0,8-ден тө­мен­де­ме­у­ге тиiс. Егер та­за қа­лың ек­пе­лер­де ағаш ке­су бұ­дан бұ­рын жүр­гiзiл­ме­се, олар­да си­ре­ту қар­қын­ды жиiлiк­пен жүр­гізiл­мей­дi, бiрақ жиi қай­та­ла­на­ды;
7) ара­лас ек­пе­лер­де шыр­ша­ның кө­лең­ке­ле­ну­ін жою мақ­са­тын­да ор­ман шы­мыл­ды­ғын бiр­кел­кi си­ре­ту жүр­гiзiледi. Жұм­сақ жа­пы­рақ­ты тұқым­дар­дың ар­тық қо­спа­сы ша­уып та­ста­ла­ды және олар­дың ор­ман құ­ра­мы­на қа­ты­суы 3-4 бiр­лiк­ке дей­iн азай­ты­ла­ды. Ек­пе­лер­дiң жу­анды­ғын 0,7-ден кем мөл­шер­ге тө­мен­де­ту­ге жол берiл­мей­дi;
8) жо­ғар­ғы шы­мыл­ды­ғы жа­пы­рақ­ты тұқым­дар­дан және тө­мен­гісi шыр­ша мен май­қа­ра­ғай­дан тұ­ра­тын күр­делi ек­пе­лер­де жа­пы­рақ­ты тұқым­дар­дың қа­ты­суы­мен қыл­қан­жа­пы­рақ­ты ек­пе­лер қа­лып­та­сты­ры­ла­ды. Жо­ғар­ғы қа­бат­ты си­ре­ту бүкiл аудан бой­ын­ша бiр­кел­кi неме­се ба­сты тұқым­дар шо­ғыр-шо­ғыр бо­лып ор­на­лас­қан жағ­дай­да же­ке топ­тар­мен жүр­гiзiледi. Бiр мез­гіл­де бой­лап өспей қал­ған, ау­ру және құ­рып ба­ра жа­тқан аға­штар­ды ша­бу есебi­нен ба­сты тұқым­дар қа­ба­тын­да да ба­яу қар­қын­ды күтiп-бап­тау жүр­гiзiледi.
Ағаш ша­бу­дың қар­қын­ды­лы­ғы шыр­ша мен май­қа­ра­ғай­дың күй­зелiс­ке ұшы­рау дә­ре­же­сіне бай­ла­ны­сты. Аз күй­зелiс­ке ұшы­ра­ған жағ­дай­да қар­қын­ды­лы­ғы кү­штi ағаш ке­су пай­да­ла­ны­ла­ды;
9) жу­анды­ғы жо­ға­ры дә­ре­же­де­гi та­за шыр­ша­лы және май­қа­ра­ғай­лы ек­пе­лер­де өт­пе­лi ағаш ке­су таң­да­у­лы аға­штар­дың өсу­іне бө­гет жа­сай­тын на­шар аға­штар­ды ша­бу жо­лы­мен жүр­гiзiледi. Ек­пе­лер­дiң жу­анды­ғын 0,8-ден кем мөл­шер­де тө­мен­де­ту­ге жол берiл­мей­дi.
Ара­лас ек­пе­лер­де олар таң­да­у­лы қыл­қан жа­пы­рақ­ты аға­штар­ды күтiп-бап­тау мақ­са­тын көз­дей­дi. Жа­пы­рақ­ты ағаш тұқым­да­ры­ның қо­спа­сы ша­бы­ла­ды және ек­пе құ­ра­мын­да 2 бiр­лiк­ке дей­iн жет­кiзiледi.
Жо­ғар­ғы қа­бат­та жа­пы­рақ­ты ағаш тұқым­да­ры қа­ты­са­тын күр­делi ек­пе­лер­де өт­пе­лi ағаш ке­су кезiн­де шыр­ша мен май­қа­ра­ғай­дың таң­да­у­лы аға­шта­рын бап­тап-кү­ту жұ­мыста­ры жүр­гізiледi. Жа­пы­рақ­ты аға­штар қо­спа­сы ек­пе құ­ра­мын­да 2 бiр­лiк­ке дей­iн азай­ты­ла­ды. Бiр мез­гiл­де қай­та жаң­ғыр­ту­ды қам­та­ма­сыз ету мақ­са­тын­да май­да то­ғай­лар­ды си­ре­ту жүр­гізiледi.
Ара­лас және күр­делi ек­пе­лер­де ек­пе­лер­дiң жу­анды­ғын 0,7 кем мөл­шер­де тө­мен­де­ту­ге жол берiл­мей­дi.
ММ, ЕҚ­ТА, РМ­МО, МО, ОП
298
Ба­қы­лау субъ­ек­ті­сі қай­ың ек­пе­лерiн­де кү­тіп-бап­тау мақ­са­тын­да­ғы ағаш ке­су­ді Ағаш ке­су ере­же­сі­нің 14-кесте­сін­де кел­тiрiл­ген көр­сет­кi­ш­тер­ді ес­ке­ре оты­рып жү­зе­ге асы­ра­ды:
1) бұ­тақ­ша­лы қай­ың ор­ман­да­рын қыл­қан жа­пы­рақ­ты тұқым­дар (қа­ра­ғай, май­қа­ра­ғай және шыр­ша) ара­лас­қан тұқым­дық ара­лас және күр­делi ек­пе­лер­ге кө­шi­ру мақ­са­тын­да жү­зе­ге асы­ры­ла­ды. Қыл­қан жа­пы­рақ­ты ағаш тұқым­да­ры­ның өскi­ні мен шы­бық­та­ры­ның мөл­шерiне және олар­ды ал­қап бой­ын­ша ор­на­ла­сты­ру си­па­ты­на бай­ла­ны­сты күтiп-бап­тау мақ­са­тын­да ағаш ке­судiң бiр­кел­кi, бел­де­улiк неме­се шо­ғыр­лық тәс­iл­дерi қол­да­ны­ла­ды. Ой­пат жер­лер­де өсетiн ор­ман­ды да­ла ай­ма­ғы­ның шоқ аға­шты қай­ың­дық­та­рын­да күтiп-бап­тау мақ­са­тын­да ағаш ке­су де жел­дiң өтiн азай­ту жо­лы­мен олар­дың астын­да­ғы учас­ке­лер­дi тұ­щы­лан­ды­ру­ға олар­дың ық­па­лын кү­шей­ту мақ­са­тын­да пай­да­ла­ны­ла­ды (жо­ғар­ғы әдiспен), ал қал­ған шоқ аға­шты қай­ың­дық­тар­да керiсiн­ше олар­ды қар­дың бiр­кел­кi бөлi­нуiне жәр­дем­де­сетiн ек­пе­лер­дiң жел өтiне ұшы­ра­уын кү­шей­ту жо­лы­мен (тө­мен­гi әдiспен) олар­дың қор­ға­ны­штық мәнiн кү­шей­ту мақ­са­тын­да пай­да­ла­на­ды;
2) та­за қай­ың шы­бық­та­рын­да олар­да бас­қа ба­ға­лы тұқым­дар бол­ма­ған жағ­дай­да жа­рық­тан­ды­ру әдет­те жүр­гiзiл­мей­дi.
Қа­ра­ғай, шыр­ша мен май­қа­ра­ғай ара­лас­қан қай­ың тал­да­рын­да жа­рық­тан­ды­ру­ды ба­сты және неғұр­лым ба­ға­лы тұқым­дар­дың (олар­ды та­за био­топ­тар күй­iн­де қал­дыр­ған жөн) қа­ты­суын ұл­ғай­ту және ау­ру, өспей қал­ған, за­қым­дан­ған және на­шар бұ­тақ­ша­лы қай­ың аға­шта­рын, сон­дай-ақ қыл­қан жа­пы­рақ­ты ағаш тұқым­да­ры­ның кө­ле­гей­леп та­стай­тын аға­штар­ды жи­нау есебi­нен ек­пе­лер­дiң қа­жет құ­ра­мын қа­лып­та­сты­ру үшiн пай­да­ла­на­ды;
3) тұқым­дық және бұ­тақ­ша­лы қай­ың шы­бық­та­рын­да та­зар­ту ар­тық жиiлiк­тi жою, бұ­тақ­ша­лар­дың кесiл­ген түбiр­де бiр­кел­кi ор­на­ла­суын қам­та­ма­сыз ету және мүм­кiн­дi­гiн­ше тұқым­нан өсiп-өн­ген аға­штар iшi­нен таң­да­у­лы нұс­қа­лар­ды одан әрi өсi­ру үшiн iрік­теп алу мақ­са­тын­да жүр­гiзiледi. Олар­да қыл­қан жа­пы­рақ­ты және бас­қа да ба­ға­лы тұқым­ды аға­штар­дың қо­спа­сын арт­ты­ру­ға ба­ғыт­тал­ған ек­пе­лер құ­ра­мын да күтiп-бап­тау одан әрi жал­ға­са­ды.
Ор­ман да­қыл­да­рын­да қай­ың 1 гек­тар­да 6-8 мың да­на болған жағ­дай­да ал­ғаш­қы ағаш ке­судi өт­кi­зу кезiн­де қор­дың 15-25 пай­ы­зын және бар аға­штар­дың 20-30 пай­ы­зын таң­дап алу ке­рек;
4) та­за қай­ың ек­пе­лерiн­де си­ре­ту жұ­мысын жүр­гi­зу кезiн­де қай­ың­ның тұқым­дық және бұ­тақ­ша­лы үл­гiлерiнiң таң­да­у­лы аға­шта­ры қал­ды­ры­ла­ды. Aуpу, бой­лап өспей қал­ған және за­қым­дан­ған аға­штар ша­бы­ла­ды, қай­ың­ның бұ­тақ­ша­лы ұя­ла­ры си­ретiледi, олар­да 2-3-тен таң­да­у­лы дiң­дер қал­ды­ры­ла­ды.
Ара­лас ек­пе­лер­де таң­да­у­лы аға­штар қай­ың­нан да, қо­спа­сы ек­пе құ­ра­мын­да бо­луы қа­жет бас­қа тұқым­дар­дан да iрiк­теп алы­на­ды.
Өмiр­шең қыл­қан жа­пы­рақ­ты өскiн­нiң жет­кiлiк­тi мөл­шерi болған жағ­дай­да си­ре­ту ар­қы­лы қыл­қан жа­пы­рақ­ты ағаш тұқым­да­ры­нан екiн­шi қа­бат қа­лып­та­сты­ры­ла­ды, ал жо­ғар­ғы қай­ың шы­мыл­ды­ғы көп мөл­шер­де си­ретiледi, бiрақ ек­пе­нiң жу­анды­ғы 0,7-ден кем мөл­шер­ге тө­мен­детiл­мей­дi;
5) өт­пе­лi ке­су қай­ың ек­пе­лерiн­де си­ре­ту­ге ұқсас жүр­гiзiледi. Та­за қай­ың ор­ман­да­рын­да өт­пе­лi ке­су кезiн­де қай­ың­ның таң­да­у­лы тұқым­дық және бұ­тақ­ша­лы аға­шта­рын күтiп-бап­тау жал­ға­са бе­редi. Ара­лас қай­ың ор­ман­да­рын­да таң­да­у­лы аға­штар со­ны­мен бiр­ге ек­пе құ­ра­мы­на қа­ты­суы жөн бо­ла­тын қыл­қан жа­пы­рақ­ты және бас­қа да ба­ға­лы тұқым­дар iшi­нен iрiк­теп алы­на­ды. Өсiп тұр­ған май­да то­ғай кү­тіп-бап­тау кезiн­де сақ­та­ла­ды, ал қа­жет болған жағ­дай­да – жа­сар­ты­ла­ды.
ММ, ЕҚ­ТА, РМ­МО, МО, ОП
299
Ба­қы­лау субъ­ек­ті­сі көк­те­рек ек­пе­лерiн­де кү­тіп-бап­тау мақ­са­тын­да­ғы ағаш ке­су­ді Ағаш ке­су ере­же­сі­нің 15-кесте­сін­де кел­тiрiл­ген көр­сет­кi­ш­тер­ді ес­ке­ре оты­рып жү­зе­ге асы­ра­ды:
1) сү­рек­дiң­дер­дi са­уық­ты­ру және та­за көк­те­рек то­ғай­ла­рын қыл­қан жа­пы­рақ­ты ағаш тұқым­да­ры қа­ты­са­тын ара­лас ек­пе­лер­ге ауы­сты­ру мақ­са­тын­да бар­лық қыл­қан­жа­пы­рақ­ты аға­штар­ды және өзе­гiн шiрiк шал­ма­ған таң­да­у­лы көк­те­рек да­рақ­та­рын қал­ды­ру және ау­ру, бой­лап өспей қал­ған үл­гі­лерiн жи­нау жо­лы­мен жү­зе­ге асы­ры­ла­ды;
2) жа­рық­тан­ды­ру қа­ра­ғай­мен және бал­қа­ра­ғай­мен ара­лас­қан көк­те­рек ек­пе­лерiн­де ға­на жүр­гiзiледi. Олар­ды жүр­гi­зу кезiн­де қа­жет тұқым­дар­ды күй­зелiс­ке ұшы­ра­удан ба­рын­ша жа­рық­тан­ды­ру үшiн ек­пе­лер жо­ға­ры қар­қы­н­мен бiр­кел­кi си­ре­ті­ледi. За­қым­дан­ған бой­лап өспей қал­ған қи­сық өс­кен және ұшар­ба­сы көп, ба­ға­лы тұқым­дар­ды кө­ле­гей­леп та­стай­тын көк­те­рек да­рақ­та­ры ша­бы­лып, оның таң­да­у­лы үл­гiлерi қал­ды­ры­ла­ды;
3) та­за көк­те­рек ек­пе­лерiн­де та­зар­ту жүр­гi­зіл­мей­дi. Ара­лас көк­те­рек ек­пе­лерiн­де та­зар­ту кезiн­де қыл­қан жа­пы­рақ­ты ағаш тұқым­да­ры­ның және ша­ру­а­шы­лық тұр­ғы­дан ба­ға­лы жа­пы­рақ­ты ағаш тұқым­да­ры­ның қо­спа­сын, сон­дай-ақ көк­те­ректiң таң­да­у­лы сау да­на­ла­рын күтiп-бап­тау жұ­мысы жүр­гiзiледi. Ба­ға­лы тұқым­дар­ды кө­ле­гей­леп та­стай­тын көк­те­рек ша­бы­ла­ды. Көк­те­рек шы­мыл­ды­ғы астын­да қыл­қан жа­пы­рақ­ты ағаш тұқым­да­ры өскiнiнiң жет­кiлiк­тi мөл­шерi болған жағ­дай­да осы шы­бық­тар­ды қыл­қан жа­пы­рақ­ты-жа­пы­рақ­ты ек­пе­лер­ге ауы­сты­ру мақ­са­тын­да көк­те­рек шы­мыл­ды­ғын қат­ты си­ре­ту жүр­гізiледi;
4) ара­лас және та­за көк­те­рек ек­пе­лерiн­де си­ре­ту жүр­гi­зу кезiн­де күтiп-бап­тау ба­ға­лы тұқым­дар мен көк­те­ректiң таң­да­у­лы аға­шта­ры­на жа­са­ла­ды. Таң­да­у­лы аға­штар ретiн­де дің­нiң пi­шiнi жақ­сы өсу сы­ны­бы I-II көк­те­рек аға­шта­ры iрiк­теп алы­на­ды. 1 гек­тар жер­ге алаң бой­ын­ша бiр­кел­кi ор­на­ла­сты­ры­л­ған 3000-3200-ден ас­пай­тын мөл­шер­де таң­да­у­лы аға­штар қал­ды­ры­ла­ды;
5) өт­пе­лi ағаш ке­су негiзi­нен бо­ни­тет сы­ны­бы I-ІІ көк­те­рек ек­пе­лерiн­де жүр­гізiледi.
Та­за көк­те­рек ек­пе­лерiн­де өт­пе­лi ағаш ке­су кезiн­де көк­те­ректiң таң­да­у­лы аға­шта­рын, ара­лас ек­пе­лер­де - ба­ға­лы тұқым­дар­дың қо­спа­сын және көк­те­ректiң таң­да­у­лы аға­шта­рын күтiп-бап­тау жал­ға­са бе­редi.
ММ, ЕҚ­ТА, РМ­МО, МО, ОП
300
Ба­қы­лау субъ­ек­ті­сі жал­пақ жа­пы­рақ­ты ағаш тұқым­да­ры (емен, ша­ған, ше­гір­шiн) қа­ты­са­тын ек­пе­лер­де күтiп-бап­тау мақ­са­тын­да­ғы ағаш ке­судiң бар­лық түрiн ба­сты тұқым­дар­дың сақ­та­луын қам­та­ма­сыз ету және олар­ға қа­ты­суын кө­бей­ту мақ­са­тын­да жүр­гi­зедi:
1) олар­да жа­рық­тан­ды­ру жүр­гi­зу кезiн­де ба­сты тұқым­дар төбесiнiң кө­лең­ке­ле­нуiн жою, бiрақ бүй­iрiнiң кө­лең­ке­ле­нуiн ("то­нын") сақ­тау қа­жет;
2) бұ­дан бұ­рын кү­тіп-бап­тау жүр­гізiл­ме­ген, жо­ғар­ғы шы­мыл­ды­ғы екiн­шi дә­ре­желi тұқым­дар­дан (ақ­те­рек, те­рек, қа­ра­те­рек, ақ­тал) тұ­ра­тын, жо­ға­ры дә­ре­же­де пiсiп-же­ті­л­ген жал­пақ жа­пы­рақ­ты ағаш тұқым­да­ры (10-20 жыл) қа­ты­са­тын шы­бық­тар­да жо­ғар­ғы шы­мыл­дық­ты си­ре­ту оның қа­бысуын 0,4-0,5-ке дей­iн тө­мен­детiп жүр­гізiледi;
3) ше­гiр­шiн ек­пе­лерiн­де таң­да­у­лы аға­штар­ды iрiк­теу кезiн­де тұқым­дық да­на­лар­ға, ал өскiн­дiк ек­пе­лер­де - жақ­сы та­мыр­лан­ған және дiңi мен ұшар ба­сы­ның пi­шiнi таң­да­у­лы аға­штар­ға ар­тық­шы­лық берiледi. Бұ­тақ­ша­ның ұя­сы си­ретiледi. Ай­ыр­лан­ған, қи­сық өс­кен, ұшар­ба­сы тым қо­ю­лан­ған және жу­ан бұ­тақ­та­ры бар, ұзақ тұ­рып қал­ған және ор­нық­сыз (түбiрiн­де биiк тұр­ған) да­рақ­тар ала­ста­ты­ла­ды.
Ағаш ке­су мүм­кiн­ді­гін­ше ве­ге­та­ци­я­лық ке­зең­нiң бас кезiн­де жүр­гізiледi. Ше­гір­шiн­нiң тiр­шiлiк ету­ге қа­бiлет­тi да­на­ла­ры­ның жет­кiлiк­тi мөл­шерi жоқ шы­бық­тар­да (өсiм­дiк­тер­дiң көп­шiлi­гін­де ұшар­ба­стар тым на­шар да­мы­ған және олар­дың ұшар­ба­ста­ры қу­рап ба­ра жа­тқан жағ­дай­да) күтiп-бап­тау мақ­са­тын­да ағаш ке­судi жо­ғар­ғы шы­мыл­дық тұқым­да­ры­нан ек­пе­лер қа­лып­та­сты­ру­ға бағ­дар ұста­ну ке­рек.
ММ, ЕҚ­ТА, РМ­МО, МО, ОП
301
Ба­қы­лау субъ­ек­ті­сін­де қа­ра­те­рек пен ақ­те­рек ек­пе­лерiн­де кү­тіп-бап­тау мақ­са­тын­да­ғы ағаш ке­су көк­те­ректер­мен іс жүзiн­де бiр­дей және Ағаш ке­су ере­же­сі­нің 16-кесте­сін­де кел­тiрiл­ген көр­сет­кi­ш­тер ес­керi­ле оты­рып жү­зе­ге асы­ры­ла­ды:
1) ақ­те­рек ек­пе­лерiн­де күтiп-бап­тау мақ­са­тын­да ағаш ке­судi жүр­гі­зу кезiн­де тө­мен­гi бұ­тақ­тар­ды кесiп та­с­та­ған жөн;
2) қа­ра­те­рек пен ақ­те­рек ек­пе­лерiн­де жа­рық­тан­ды­ру әдет­те жүр­гiзiл­мей­дi;
3) ед­әу­ір мөл­шер­де тал­дар қа­ты­са­тын қа­ра­те­рек пен ақ­те­рек ек­пе­лерiн­де та­зар­ту негізi­нен соң­ғы­ла­рын жи­нау есебi­нен жүр­гiзiледi. Шы­бық­тар­да таң­да­у­лы аға­штар­ды iрiк­теу кезiн­де тұқым­дық да­на­лар­ға ар­тық­шы­лық берiледi. Бой­лап өспей қал­ған, ау­ру және дiңiнiң пi­шiнi на­шар аға­штар ала­ста­ту­ға жа­та­ды. Сау аға­штар iшiн­де­гi бас­қа ағаш тұқым­да­ры­ның қо­спа­сы сақ­та­ла­ды;
4) си­ре­ту мен өт­пе­лi ағаш ке­судi жүр­гi­зу кезiн­де қа­ра­те­рек пен ақ­те­ректiң қал­ды­ры­л­ған таң­да­у­лы аға­шта­рын одан әрi күтiп-бап­тау жал­ға­са бе­редi;
5) те­рек да­қыл­да­рын­да­ғы оң­тай­лы құ­ры­лым­ға дүр­кін-дүр­кін қат­ты си­ре­тудi жүр­гі­зу кезiн­де қол жет­кiзiледi.
Олар­да кү­тіп-бап­тау мақ­са­тын­да ағаш ке­судi 4-5 жыл­да қай­та­лай оты­рып 5 жастан 20 жас­қа дей­iн жүр­гi­зу ке­рек, өйт­кенi 20 жастан ас­қан ек­пе­лер­де олар ерекше нәти­же бе­ре қой­май­ды.
ММ, ЕҚ­ТА, РМ­МО, МО, ОП
302
Ба­қы­лау субъ­ек­ті­сін­де ақ­тал ек­пе­лерiн­де күтiп-бап­тау мақ­са­тын­да­ғы ағаш ке­су ұзынды­ғы бой­ын­ша жет­кiлiк­тi дә­ре­же­де да­мы­ған ұшар­ба­ста­ры бар жақ­сы өс­кен аға­штар­дан тұ­ра­тын сү­рек­дің­дер ecipу­ге ба­ғыт­тал­ған, ол Ағаш ке­су ере­же­сі­нің 16-кесте­сін­де кел­тiрiл­ген көр­сет­кi­ш­тер ес­ке­рі­ле оты­рып жү­зе­ге асы­ры­ла­ды:
1) ақ­тал ек­пе­лерiн­де жа­рық­тан­ды­ру әдет­те жүр­гiзiл­мей­дi;
2) та­зар­ту аға­штар­дың ұшар­ба­ста­ры қо­сы­ла ба­стай­тын және олар биiк­тi­гi бой­ын­ша ай­ыр­ма­шы­лық­қа ұшы­рай­тын 6-10 жа­ста жүр­гi­зі­ледi. Бұл рет­те бойы өспей қал­ған аға­штар ала­ста­ты­ла­ды. Ақ­тал­дың тұқым­дық да­рақ­та­ры сақ­та­лып олар­ды кө­ле­гей­леп та­с­та­ған өс­кін­дер­ден боса­ты­ла­ды. Бұ­тақ­ша­лы ақ­тал ек­пе­лерiн­де бұ­тақ­ша­лар тым кө­бей­iп кет­кен жағ­дай­да оны си­ре­ту бар дiн­дер са­ны­ның 50 пай­ы­зы­на дей­iн жи­най оты­рып жүр­гiзiледi.
Ақ­тал да­қыл­да­рын­да та­зар­ту та­би­ғи жас шы­бық­тар­да­ғы си­яқ­ты жүр­гiзiледi;
3) ақ­тал­дың тұқым­дық сү­рек­дiң­дерiн­де си­ре­ту 11-15 жа­ста жүр­гізiледi. Олар­ды жүр­гi­зу кезiн­де бой­лап өспей қал­ған, ке­уiп ба­ра жа­тқан, дiнi мен ұшар­ба­сы­ның пi­шiнi на­шар аға­штар ала­ста­ты­ла­ды, ал бұ­тақ­ша­лы ек­пе­лер­де - бұ­тақ­ша­ның қа­лың ұя­ла­ры си­ретiледi және бар тұқым­дық ақ­тал­ды күтiп-бап­тау жал­ға­са бе­редi;
4) өт­пе­лi ағаш ке­су кезiн­де ақ­тал­дың таң­да­у­лы аға­шта­ры неғұр­лым да­мы­ған iрi да­на­лар iшi­нен iрiк­теп алы­на­ды. Бой­лап өспей қал­ған, сон­дай-ақ бас­қа­лар­дың өсуiне бө­гет жа­сай­тын аға­штар ша­уып та­ста­ла­ды. Бас­қа шап­шаң өсетiн тұқым­дар­дың (те­рек, қай­ың және бас­қа­ла­ры) қо­с­па­ла­ры сақ­та­ла­ды.
Күтiп-бап­тау мақ­са­тын­да бел­гiлi бiр түр­дi ке­судi қай­та­лау әдет­те қа­жет етiл­мей­дi.
ММ, ЕҚ­ТА, РМ­МО, МО, ОП
303
Ба­қы­лау субъ­ек­ті­сін­де гpeк жаң­ға­ғы ек­пе­лерiн­де күтiп-бап­тау мақ­са­тын­да­ғы ағаш ке­су­дің негiз­гi мiн­детi же­мiс бе­руiн арт­ты­ру және қор­ға­ны­штық ролiн бiр мез­гіл­де сақ­тай оты­рып, олар­дың жай-күй­iн жақ­сар­ту бо­лып та­бы­ла­ды. Олар­ды ұшар­ба­ста­ры жақ­сы да­мы­ған гек­тар­да­ғы аға­штар­дың бел­гi­лі бiр мөл­шерiн өсi­ру үшiн пай­да­ла­на­ды.
Грек жаң­ға­ғы ек­пе­лерiн­де күтiп-бап­тау мақ­са­тын­да ағаш ке­су мы­на­дай тәр­тiп­пен жү­зе­ге асы­ры­ла­ды:
1) жа­рық­тан­ды­ру 7-8 жа­ста бiр рет өт­кiзiледi. Бұл рет­те ек­пе­лер­дiң ар­тық жиiлi­гiн азай­ту үшiн бой­лап өспей қал­ған үсiк­ке ша­лын­ған және за­қым­дан­ған өсiм­дiк­тер ала­ста­ты­ла­ды;
2) та­зар­ту өсiм­дiк­тер­дi ал­қап­та бiр­кел­кi ор­на­ла­сты­ра оты­рып ша­ру­а­шы­лық жа­ғы­нан ба­ға­лы тұқым­да­ры бар өсiм­дiк­тер­дi iрiк­те­уді қам­та­ма­сыз ету үшiн жүр­гізiледi. Олар­да аға­штар­дың емiн-ер­кiн тұ­руын қам­та­ма­сыз ету көз­де­ледi, бiрақ жу­анды­ғын 0,4-тен ке­мiту­ге жол берiл­мей­дi;
3) грек жаң­ға­ғы ек­пе­лерiн­де кү­тіп-бап­тау мақ­са­тын­да ағаш ке­судiң ке­лесi ке­зеңiн­де аға­штар­да жақ­сы да­мы­ған ұшар­ба­стар қа­лып­та­сты­ру­ға және олар­дың же­мiс бе­руi үшiн ба­рын­ша то­лық жағ­дай жа­са­у­ға күш жұм­са­лып, ке­су ұшар­ба­стар­дың 0,6 және одан жо­ға­ры мөл­шер­де түй­i­суi жағ­дай­ын­да жүр­гiзiледi. Бiр гек­тар­ға қал­ды­ры­ла­тын аға­штар са­ны ек­пе­лер­дiң мы­на­дай өл­шем­дерiне бағ­дар ұста­на оты­рып, олар­дың нақ­ты биiк­теп өсуi бой­ын­ша бел­гi­ле­недi:
4) ағаш ке­судiң әр­бiр ке­зеңi ке­зін­де грек жаң­ға­ғы ек­пе­лерiнiң түй­i­суiн ке­су ай­на­лы­мы­ның ке­зеңiн ес­ке­ре оты­рып қа­лып­та­сты­ру ке­рек, өйт­кенi ке­лесi ке­су сәтiне қа­рай ол 0,6-дан көп бол­мау­ға тиiс, ал ке­су­ден кей­iн 0,4-тен тө­мен­де­ме­уi тиiс. Күтiп-бап­та­удың ке­зең­дiлi­гi ек­пе­лер­дiң 8 метр­ге дей­iн­гi ор­та­ша биiк­тi­гiн 1 метр­ге, ал кей­iн­нен - 2 метр­ге кө­бей­ту үшiн қа­жет ке­зең­ге тең ке­зең­ді­лiк қа­был­да­на­ды. Күтiп-бап­тау мақ­са­тын­да ағаш ке­судiң соң­ғы тәс­iлi ұшар­ба­стар­дың түй­i­суi күтiп-бап­та­удан кей­iн 0,4-ке, ал 1 гек­тар­да­ғы аға­штар са­ны 40 да­на­ға жет­кiзiлетiн ек­пе­лер­дiң ор­та­ша биiк­ті­гі 14-15 метр бо­луы жағ­дай­ын­да жүр­гiзiледi.
Күтiп-бап­тау мақ­са­тын­да ағаш ке­су дер кезiн­де жүр­гiзiл­ме­ген ек­пе­лер­де қал­ды­ры­ла­тын аға­штар са­ны ағаш шы­мыл­ды­ғы­ның тиiстi дә­ре­же­де түй­i­суiн қам­та­ма­сыз ету үшiн кө­бей­ті­ледi;
5) грек жаң­ға­ғы аға­шта­рын ша­бу негiзi­нен ағаш шы­мыл­ды­ғы­ның тө­мен­гi бө­лі­гiн­де жүр­гізiледi. Ұшар­ба­ста­ры өте жақ­сы да­мы­ған, биiк өс­кен, ша­ру­а­шы­лық жа­ғы­нан ба­ға­лы тұқым­да­ры бар, мол же­мiс бе­ретiн, ау­ру­лар мен зи­ян­кестер­ге қар­сы тө­зім­ді да­рақ­тар қал­ды­ры­ла­ды. 1 гек­тар­да­ғы 40-80 да­на мөл­шер­де­гi таң­да­у­лы аға­штар жер бетi­нен 1,3 метр биiк­тiк­те бо­я­у­мен бел­гi­ле­недi, олар­да 1,5 метр биiк­тiк­ке дей­iн дiңi та­зар­ты­ла­ды, сын­ған және за­қым­дан­ған бұ­та­ла­ры алып та­ста­ла­ды;
6) грек жаң­ға­ғы­ның ек­пе­лерiн­де күтiп-бап­тау мақ­са­тын­да ағаш ке­судi жүр­гi­зу қа­тар ара­лық­тар­да­ғы және дiң ай­на­ла­сын­да­ғы то­пы­рақ­ты күтiп-бап­та­у­мен және кесiл­ген аға­штар­дың түбiр­лерi­нен шы­ға­тын бұ­тақ­ша­лар­ды кесiп та­ста­у­мен ұш­та­сты­ры­ла­ды. Таң­да­у­лы аға­штар­дың ұшар­ба­ста­рын кү­тіп-бап­тау және олар­дың дiң­дерiн қа­лып­та­сты­ру бақ үл­гісiн­де­гі да­қыл­дар­да жүр­гiзiлетiн жұ­мыстар­ға ұқсас жағ­дай­да жү­зе­ге асы­ры­ла­ды.
ММ, ЕҚ­ТА, РМ­МО, МО, ОП
304
Ба­қы­лау субъ­ек­ті­сін­де тау ор­ман­да­рын­да күтiп-бап­тау мақ­са­тын­да­ғы ағаш ке­су олар­дың са­па­лық жай-күй­iн арт­ты­ру­ға, қор­ға­ны­штық, эро­зи­я­ға қар­сы және су­ды рет­те­у­ші­лік ма­ңы­зда­рын сақ­та­у­ға және жақ­сар­ту­ға ба­ғыт­тал­ған. Ол ба­у­рай­лар­дың құ­ла­ма­лы­лы­ғы мен экс­по­зи­ци­я­ла­рын, сү­рек­дiң­нiң жу­анды­ғын және то­пы­рақ­тың тө­зiм­дi­лі­гін ес­ке­ре оты­рып жүр­гізiледi. Он­да та­мыр жүй­есi мен ұшар­ба­сы жақ­сы да­мы­ған тө­зiм­дi аға­штар­дан тұ­ра­тын әр­түр­лi жас­та­ғы және ара­лас ек­пе­лер құ­ру­ға мүм­кiн­дi­гiн­ше ұм­ты­лу ке­рек. Тау ор­ман­да­рын­да күтiп-бап­тау мақ­са­тын­да ағаш ке­су кезiн­де ша­ғын то­ғай­лар сақ­та­ла­ды және жа­сар­ту мақ­са­тын­да ға­на си­ретiледi.
ММ, ЕҚ­ТА, РМ­МО, МО, ОП
305
Ба­қы­лау субъ­ек­ті­сін­де тау ор­ман­да­рын­да күтiп-бап­тау мақ­са­тын­да­ғы ағаш ке­судiң қар­қын­ды­лы­ғы теңiз дең­гей­i­нен биiк­тiк­тiң, ба­у­рай­лар құ­ла­ма­лы­лы­ғы­ның ұл­ға­юы­на, то­пы­рақ­тың тө­зiм­дiлi­гі мен қу­ат­ты­лы­ғы­ның аза­юы­на бай­ла­ны­сты, сон­дай-ақ оң­тү­стiк ба­у­рай­лар­да тө­мен­дей­дi.
Құ­ла­ма­лы­лы­ғы 10о дей­iн бар­лық ба­у­рай­лар­да және то­пы­ра­ғы­ның қу­ат­ты­лы­ғы жет­кiлiк­тi (70 см астам) құ­ла­ма­лы­лы­ғы 20о дей­iн сол­тү­стiк ба­у­рай­лар­да күтiп-бап­тау мақ­са­тын­да ағаш ке­су жа­зық жер­лер­де­гi ор­ман­дар­дың осын­дай ек­пе­лерiн­де­гi ағаш ке­су си­яқ­ты жүр­гiзiледi.
Күтiп-бап­тау мақ­са­тын­да ағаш ке­су жүр­гiзiл­ген­нен кей­iн ек­пе­лер­дiң қал­ды­ры­ла­тын бөлi­гiнiң жу­анды­ғын мы­на мөл­шер­ден тө­мен­де­ту­ге жол берiл­мей­дi:
сол­тү­стік экс­по­зи­ци­я­лар­дың 20о-қа дей­iн­гi ба­у­рай­ла­рын­да - 0,7;
оң­тү­стік экс­по­зи­ци­я­лар­дың 20о-қа дей­iн­гi ба­у­рай­ла­рын­да - 0,8;
сол­тү­стік экс­по­зи­ци­я­лар­дың 20о-тан аса­тын ба­у­рай­ла­рын­да - 0,8;
оң­тү­стік экс­по­зи­ци­я­лар­дың 20о-тан аса­тын ба­у­рай­ла­рын­да - 0,9.
Тө­зiм­дiлi­гi на­шар то­пы­рақ­тар­да (құ­майт және құм­ды) және көш­кiн бо­ла­тын учас­ке­лер­де күтiп-бап­тау мақ­са­тын­да ағаш ке­су құ­лап қа­луы мүм­кiн же­ке­ле­ген қи­сай­ған аға­шта­ры ша­бу­мен ға­на шек­те­ледi.
Ара­лас шы­бық­тар­да ба­сты тұқым­дар­ды екiн­шi дә­ре­желi тұқым­дар кө­ле­гей­леп та­стай­тын кез­де соң­ғы­ла­ры­ның түй­i­суiн сол­тү­стiк экс­по­зи­ци­я­лар­дың құ­ла­ма­лы­ғы 20о-қа дей­iн­гi ба­у­рай­ла­рын­да - 0,5-ке дей­iн, оң­тү­стiк экс­по­зи­ци­я­лар­да - 0,6-ға дей­iн, сол­тү­стiк экс­по­зи­ци­я­лар­дың құ­ла­ма­лы­ғы 21-30о-қа дей­iн­гi ба­у­рай­ла­рын­да - 0,6-ға дей­iн, оң­тү­стік экс­по­зи­ци­я­лар­да - 0,7-ге дей­iн тө­мен­де­ту­ге жол берiледi.
Оң­тү­стік экс­по­зи­ци­я­лар­дың ба­у­рай­ла­рын­да өт­пе­лi ағаш ке­су та­за ек­пе­лер­де жу­анды­ғы 1,0 болған жағ­дай­да ға­на жүр­гiзiледi.
Ба­у­рай­лар құ­ла­ма­лы­ғы 30о аса­тын бар­лық экс­по­зи­ци­я­лар­дың ба­у­рай­ла­рын­да си­ре­ту мен өт­пе­лi ке­су, құ­рып ба­ра жа­тқан аға­штар­ды ша­бу­ды қо­с­па­ған­да, бел­гi­лен­бей­дi.
ММ, ЕҚ­ТА, РМ­МО, МО, ОП
306
Ба­қы­лау субъ­ек­ті­сін­де ор­ман ге­не­ти­ка­лық ре­зер­ват­та­ры мен мем­ле­кет­тiк ор­ман та­би­ғат ес­керт­кi­ш­терiн қо­са ал­ған­да, ғы­лы­ми ма­ңы­зы бар ор­ман учас­ке­лерiн­де және тұ­рақ­ты сы­нақ алаң­да­ры ор­на­лас­қан ор­ман учас­ке­лерiн­де күтiп-бап­тау мақ­са­тын­да ағаш ке­су жүр­гiзiл­мей­дi. Мұн­дай учас­ке­лер­дiң ай­на­ла­сын­да қор­ға­ны­штық ай­мақ­тар құ­ры­ла­ды, ал олар­дың өздерi ұқып­ты кү­зе­ту­ге жа­та­ды
ММ, ЕҚ­ТА, РМ­МО, МО, ОП
307
Ба­қы­лау субъ­ек­ті­сін­де көне және эн­де­ми­ка­лық тұқым­да­ры бар, өнiм­дiлi­гі мен ген­дiк қа­си­ет­терi бой­ын­ша бiре­гей си­рек кез­де­сетiн ерекше құн­ды ор­ман алап­та­ры мен ерекше қор­ға­ны­штық учас­ке­лер­дiң ор­ман­да­ры­на бай­ла­ны­сты олар­ды күтiп-бап­тау мақ­са­тын­да ағаш ке­су олар­дың өсiп-өнуi және та­би­ғи қай­та жаң­ғы­руы үшiн жай­лы жағ­дай­лар жа­са­уды көз­дей­дi. Олар екiн­шi дә­ре­желi тұқым­дар­дың ерекше құн­ды ор­ман учас­ке­лерiне терiс әсер етуiн бол­дыр­мау­ға және олар­дың ор­нық­ты­лы­ғын сақ­та­у­ға тиiс
ММ, ЕҚ­ТА, РМ­МО, МО, ОП
308
Ба­қы­лау субъ­ек­ті­сін­де жаң­ғақ кәс­iп­шiлi­гі ай­мақ­та­рын­да және ор­ман же­мiс ек­пе­лерiн­де, әдет­те, олар­ды қа­лып­та­сты­ру үшiн ең жо­ға­ры және ұзақ уа­қыт­қа же­мiс са­лу үшiн қо­лай­лы жағ­дай ту­ғы­зу мақ­са­тын­да учас­ке ала­ңы бой­ын­ша ағаш шы­мыл­ды­ғы­ның бо­лым­сыз тұ­тас­қан және те­гіс ор­на­лас­қан сү­рек­дiң­нiң та­за неме­се бо­лар-бол­мас ара­лас­қан екiн­шi дә­ре­желi тұқым­да­ры қол­да­ны­ла­ды. Осын­дай ек­пе­лер­дiң түр­лерiн қа­лып­та­сты­ру үшiн негізi­нен мақ­сат­ты ағаш тұқым­да­рын күтiп-бап­тау ар­қы­лы бiр­кел­кi си­ре­ту әдiсi қол­да­ны­ла­ды
ММ, ЕҚ­ТА, РМ­МО, МО, ОП
309
Ба­қы­лау субъ­ек­ті­сін­де мем­ле­кет­тік ор­ман жо­лақ­та­рын­да күтiп-бап­тау мақ­са­тын­да ағаш ке­су олар­дың ор­на­лас­қан жерi мен жай-күй­ін ес­ке­ре оты­рып жүр­гізiле­ді және олар­дың тө­зiм­дi­лі­гі мен тиiм­дiлi­гін арт­ты­ру­ға ба­ғыт­та­ла­ды. Су ай­ры­ғы­ның жо­лақ­та­рын­да олар­дың cу рет­те­гiш қа­си­ет­те­рін кү­шей­ту үшiн жүр­гізiледi. Күтiп-бап­тау тұқым­дар­дың өза­ра әсерi ес­керi­ле оты­рып, ек­пе шы­мыл­ды­ғы­ның бар­лық бөлiк­терiн­де жүр­гiзiледi. 0,7-0,6 ас­пай­тын ағаш ке­су­дің тәс­iлiн­де ек­пе­лер­дiң тұй­ық­та­луын тө­мен­де­ту­ге жол берiл­мей­дi.
Жер үсті ағы­ста­рын жер асты­на ауы­сты­ру және эро­зи­я­лық про­це­стер­дiң ал­дын алу мақ­са­тын­да өзен аң­ғар­ла­рын­да­ғы тік жар қа­ба­ты­ның жа­ға­ла­у­ын­да­ғы ал­қап­тар­да күтiп-бап­тау мақ­са­тын­да ағаш ке­су тұ­та­суы 0,8-0,7 кем бол­май­тын ек­пе­лер­дi қа­лып­та­сты­ру үшiн жүр­гi­зі­ледi.
Құм ба­у­рай­ы­ның шы­мыл­ды­ғын­да гид­ро­ло­ги­я­лық жағ­дай­лар­дың ерекшелiк­терi мен ми­не­рал­дық қо­рек­тiлiк­тiң жет­кiлiксiз­ді­гін ес­ке­ру қа­жет. Осын­дай ал­қап­тар­да күтiп-бап­тау мақ­са­тын­да ағаш ке­су кезiн­де ағаш шы­мыл­ды­ғын­да­ғы өскiн­дер мен 0,6 кем бол­май­тын ек­пе­лер­дiң тұ­та­суын мiн­дет­ті түр­де сақ­тау қа­жет.
ММ, ЕҚ­ТА, РМ­МО, МО, ОП
310
Ба­қы­лау субъ­ек­ті­сін­де жо­ға­ры ре­кре­а­ци­я­лық жүк­те­ме­ні алып жү­ретiн әрi эс­те­ти­ка­лық және ор­та­ша қор­ға­ны­штық ма­ңы­зы бар қа­ла­лық ор­ман­дар мен ор­ман парк­терiн­де кү­тіп-бап­тау мақ­са­тын­да ағаш ке­су ха­лық­тың өмiр сү­руi үшiн қо­лай­лы ор­та­ны сақ­та­у­ға, мә­де­ни-са­уық­ты­ру және спорт­тық iс-ша­ра­лар­ды жүр­гiзу­ге ба­ғыт­тал­ған неғұр­лым тө­зiм­дi, ұзақ жа­сай­тын, әсем­дiк ек­пе­лер мен ор­ман ланд­шаф­та­рын қа­лып­та­сты­ру­ды көз­дей­тiн же­ке жо­ба­лар бой­ын­ша жүр­гiзiледi.
ММ, ЕҚ­ТА, РМ­МО, МО, ОП
311
Ба­қы­лау субъ­ек­ті­сін­де парк ланд­шаф­та­рын (ашық, жар­ты­лай ашық және жа­бық) қа­лып­та­сты­ру жөнiн­де­гi ағаш ке­су әдiстерi сү­рек­дiң­нiң құ­ры­лы­мы, шы­мыл­ды­ғы­ның тұ­та­суы және мақ­сат­ты тап­сыр­ма­ла­ры­мен анық­та­ла­ды және та­би­ғи ек­пе­лер­ге си­яқ­ты, жа­сан­ды ек­пе­лер­ге де қол­да­ны­ла­ды.
ММ, ЕҚ­ТА, РМ­МО, МО, ОП
312
Ба­қы­лау субъ­ек­ті­сін­де ел­дi ме­кен­дер мен ем­деу-са­уық­ты­ру ме­ке­ме­лерiнiң жа­сыл ай­мақ­та­рын­да күтiп бап­тау мақ­са­тын­да ағаш ке­су ор­ман­дар­дың ре­кре­а­ци­я­лық жүк­те­месiне тө­зiм­дiлер­дi өсiру­ге ба­ғыт­тал­ған. Олар­ды жүр­гі­зу кезiн­де мүм­кін­ді­гін­ше жа­пы­рақ­ты тұқым­дар­дың (2-3 бiр­лiк­ке дей­ін) қо­спа­сын сақ­тау және өрт пай­да болған жағ­дай­да тө­мен­гі жақ­та­ғы өрт­тің жо­ға­ры­ға кө­шу ық­ти­мал­ды­ғын азай­ту мақ­са­тын­да ұшар­ба­сы тө­мен түс­кен аға­штар­ды та­зар­тқан жөн.
ММ, ЕҚ­ТА, РМ­МО, МО, ОП
313
Ба­қы­лау субъ­ек­ті­сін­де эро­зи­я­ға қар­сы ор­ман­дар­да кү­тіп-бап­тау мақ­са­тын­да ағаш ке­су та­би­ғи про­це­стер ба­ры­сын­да олар­дың функ­ци­о­нал­дық құн­ды­лы­ғы на­шар­ла­ған жағ­дай­да ға­на жүр­гiзiледi. Ағаш ке­су ре­жи­мi мен олар­ды жүр­гi­зу тәс­iл­дерi та­мыр жүй­есi мық­ты әр­түр­лі жас­та­ғы, жу­анды­ғы жо­ға­ры (жу­анды­ғы 0,7-0,8) және ара­лас ек­пе­лер­дiң қа­жет­тi­лі­гін негіз­ге ала оты­рып анық­та­ла­ды. Мұн­дай ек­пе­лер­де күтiп-бап­тау мақ­са­тын­да ағаш ке­су­ден сү­рек­тi сүй­реу және та­су тек қы­сқы ке­зең­де ға­на жүр­гізiледi.
ММ, ЕҚ­ТА, РМ­МО, МО, ОП
314
Ба­қы­лау субъ­ек­ті­сін­де өзен­дер, көл­дер, су қой­ма­ла­ры, ар­на­лар және бас­қа да су объ­ек­тiлерi жа­ға­ла­у­ла­рын­да­ғы ор­ман­дар­дың тый­ым са­лын­ған ал­қап­та­рын­да күтiп-бап­тау мақ­са­тын­да ағаш ке­су ала­са аға­штар түрiн­де­гі бұ­та­ла­ры бар, то­пы­рақ­тың жо­ғар­ғы қа­ба­тын тек бұ­зы­лу­дан сақ­тап қа­на қой­май, сон­дай-ақ тиiстi дә­ре­же­де су қор­ға­ны­штық және рет­те­уiш рөлiн ат­қа­ру­ға қа­бiлет­тi тө­зiм­дi және көп жағ­дай­да ара­лас ек­пе­лер­дi өсiру­ге ба­ғыт­тал­ған. Олар­ды жүр­гi­зу кезiн­де ек­пе­лер­дiң тұй­ық­та­луын 0,7-0,8-ден тө­мен­де­ту­ге жол берiл­мей­дi.
Өзен­дер, көл­дер және бас­қа да су қой­ма­ла­ры­ның жа­ға­ла­у­ла­рын­да­ғы ал­қап­тар­да күтiп-бап­тау мақ­са­тын­да ағаш ке­су жер үсті ағы­ста­рын то­пы­рақ ара­сы­на ауы­сты­ру­ға қа­бiлет­тi жу­анды­ғы жо­ға­ры сү­рек­дiң­дер­дi қа­лып­та­сты­ру­ға ба­ғыт­тал­ған.
Мұн­дай ор­ман­дар­да күтiп-бап­тау мақ­са­тын­да ағаш ке­су мен сү­рек­тi сүй­реу жер асты қа­тқан қы­сқы ке­зең­де ба­сы­мы­рақ жүр­гiзiледi.
ММ, ЕҚ­ТА, РМ­МО, МО, ОП
315
Ба­қы­лау субъ­ек­ті­сін­де ха­лы­қа­ра­лық және рес­пуб­ли­ка­лық ма­ңы­зы бар жал­пы пай­да­ла­ным­да­ғы те­мiр жол және ав­то­мо­биль жол­да­ры­ның, ма­ги­страль­ды өт­кiз­гіш құ­быр­ла­ры мен бас­қа да желiлiк құ­ры­лы­стар жо­лақ­та­рын­да­ғы қор­ға­ны­штық ек­пе­лер­де күтiп-бап­тау мақ­са­тын­да ағаш ке­су осы объ­ек­тiлер­дi қо­лай­сыз та­би­ғи құ­бы­лы­стар­дан қор­ғауды кү­шей­ту, қор­ша­ған ор­та­ның ла­ста­нуын және тұр­ғы­лық­ты ха­лық­қа олар­дың шу­лы әсерiн азай­ту мақ­са­тын­да жүр­гізiледi. Олар күр­делi ны­сан­да­ғы ара­лас ек­пе­лер­дi отыр­ғызуға ба­ғыт­тал­ған. Қар­дың бiр­кел­кi тө­се­луi мен қар ба­су­ды бол­дыр­мау үшiн бұл ек­пе­лер­дiң жо­ғар­ғы шы­мыл­ды­ғы 0,6-0,7 жу­ан­дық­қа дей­iн си­ретiледi, ал түк­те­нетiн және то­пы­рақ қор­ға­ны­штық бұ­та­лар олар­дың то­лық тұй­ық­та­луы кезiн­де 50 пай­ыз­ға дей­iн бiр­кел­кi си­ретiледi. Жол­ға жа­на­сқан енi 25-30 м ор­ман пұшпа­ғын­да­ғы тех­но­ло­ги­я­лық дәлiз­дер­дi ке­су­ге жол берiл­мей­дi.
ММ, ЕҚ­ТА, РМ­МО, МО, ОП
316
Ба­қы­лау субъ­ек­ті­сін­де ха­лы­қа­ра­лық және рес­пуб­ли­ка­лық ма­ңы­зы бар жал­пы пай­да­ла­ным­да­ғы те­мiр жол мен ав­то­мо­биль жол­да­ры бой­ын­да­ғы қор­ға­ны­штық ор­ман ал­қап­та­рын­да күтiп-бап­тау мақ­са­тын­да ағаш ке­су Ағаш ке­су ере­же­сінiң 136-тар­ма­ғын­да кел­тiрiл­ген­дей жүр­гі­зі­ледi.
ММ, ЕҚ­ТА, РМ­МО, МО, ОП
317
Ба­қы­лау субъ­ек­ті­сін­де аг­рар­лық ме­ли­о­ра­тив­тiк ек­пе­лер­ге (да­ла қор­ға­ны­штық ор­ман жо­лақ­та­ры мен бас­қа да қор­ға­ны­штық ек­пе­лер) күтiм жа­сау мақ­са­тын­да ағаш ке­су олар­дың ба­ғы­тын ес­ке­ре оты­рып және олар­дың ме­ли­о­ра­тив­тiк ма­ңы­зды­лы­ғын кү­шей­ту мақ­са­тын­да жүр­гiзiледi. Олар­дың негізiн­де ор­ман бел­де­улерiн­де жо­лақ­тар­дың мы­на­дай құ­ры­лым­да­ры құ­ры­ла­ды әрі қол­да­на­ды:
1) жел со­ға­тын жо­лақ­тар - да­ла­да қар­ды бiр­кел­кi бө­лу үшiн. Олар­да дiң­дер­дiң және жо­лақ­тың жер үст­ін­де­гi 1,5 метр­лiк бө­лі­гінiң ара­сын­да­ғы ашық жер кө­ле­мi 60-70 пай­ы­зды, ұшар­ба­сы ара­сын­да - 15 пай­ы­зды құ­рай­ды. Мұн­дай жо­лақ­тар­да қар­дың ор­та­ша биiк­тi­гi қыс мау­сы­мы­ның ая­ғын­да 80-90 см дей­iн, ал қар шлей­фінің жал­пы ұзынды­ғы ағаш биiк­ті­гiнiң 30 және одан кө­біне дей­iн же­те­дi;
2) өр­нек­тел­ген - қат­ты жел­дер мен шаң да­уыл­да­ры­ның терiс ық­па­лын әл­сiре­ту үшiн. Олар­да бүкiл про­фи­лi бой­ын­ша ашық жер­лер кө­ле­мi (дiң­дер мен ұшар­ба­сы ара­сын­да) 25-35 пай­ы­зды құ­рай­ды. Мұн­дай жо­лақ­тар­да қар­дың ор­та­ша биiк­ті­гі 90-140 см дей­iн және қар жа­лы­ның жал­пы ұзынды­ғы ағаш биiк­ті­гі­нің 15-29 дей­iн же­те­дi;
3) жел соқ­пай­тын (тығ­ыз) - то­пы­рақ­ты су эро­зи­я­сы­нан, ал то­ған­дар мен су қой­ма­ла­рын лай­ла­нып ке­ту­ден қор­ғау үшiн - тө­тесiн ашық жер­лер­сiз. Олар­да қар­дың ор­та­ша биiк­ті­гі 140 см жо­ға­ры, ал қар жа­лы­ның жал­пы ұзынды­ғы 15 ағаш биiк­тi­гi­нен ас­пай­ды.
ММ, ЕҚ­ТА, РМ­МО, МО, ОП
318
Ба­қы­лау субъ­ек­ті­сін­де қа­лыңды­ғы, тұқым­дық құ­ра­мы мен жо­лақ­тар­дың жай-күй­iне бай­ла­ны­сты да­ла қор­ға­ны­штық ор­ман жо­лақ­та­рын­да жас ша­ма­сы­на қа­рай күтiм жа­сау мақ­са­тын­да ағаш ке­су үш ке­зең­ге бөлi­недi:
1) бiрiн­шi ке­зең - жо­лақ­тар­дың то­лық жа­на­суы­на дей­iн - 3 жастан 6 жас­қа дей­iн, ал қыл­қан және қат­ты жа­пы­рақ­ты­лар үшiн - 6 жастан 10 жас­қа дей­iн (жа­рық тү­сі­ру);
2) екiн­шi ке­зең - жо­лақ­тар­дың тиiстi құ­ры­лы­мын қа­лып­та­сты­ру - 7 жастан 15 жас­қа дей­iн, ал қат­ты жа­пы­рақ­ты­лар үшін - 11 жастан 20 жас­қа дей­iн (та­зар­ту);
3) үшiн­шi ке­зең - қа­жет­тi құ­ры­лым мен тiр­шiлiк ету­ге қа­бі­лет­ті жо­лақ­тар­ды қол­дау - 16 жастан ба­стап және одан жо­ға­ры, ал қыл­қан және қат­ты жа­пы­рақ­ты­лар үшін - 21 жастан ба­стап және одан жо­ға­ры
ММ, ЕҚ­ТА, РМ­МО, МО, ОП
319
Ба­қы­лау субъ­ек­ті­сін­де бі­рін­шi ке­зең­де кү­тім жа­сау мақ­са­тын­да ағаш ке­су ұшар ба­сы­ның жа­на­су сәтi­нен ба­стап ба­ста­ла­ды және ба­сты тұқым­дар­дың өсу жағ­дай­ын жақ­сар­ту­ға, олар­ды ке­дер­гі кел­тiретiн тұқым­дар мен бұ­та­лар­дан боса­ту­ға ба­ғыт­та­ла­ды.
То­пы­рақ-кли­мат­тық жағ­дай­ға бай­ла­ны­сты бұ­та­лар­дың 25%-дан 50%-ға дей­iнi кесiледi. Бұ­та­лар­дың қал­ған бөлi­гiн ке­су жо­лақ­тың бай­қал­ған құ­ры­лы­мы­на бай­ла­ны­сты олар­дың өсi­мiне қа­рай жүр­гiзiледi. Бiрiн­шi ке­зең­нiң со­ңы­на қа­рай 2500-4000, ал қою қыз­ғы­лт то­пы­рақ­тар­да - 1 гек­тар­ға 1500-2500 ағаш қал­ды­ры­ла­ды.
ММ, ЕҚ­ТА, РМ­МО, МО, ОП
320
Ба­қы­лау субъ­ек­ті­сін­де екін­ші ке­зең­де кү­тім жа­сау мақ­са­тын­да ағаш ке­судi жүр­гі­зу кезiн­де ба­сты тұқым­дар­ға күтiм жа­сау жал­ға­са­ды және тиiстi қар бө­лу қа­си­ет­терi бар да­ла қор­ға­ны­штық жо­лақ­тың нақ­ты құ­ры­лы­мы қа­лып­та­сты­ры­ла­ды. Бұл рет­те құр­ғап қал­ған, ау­ру­ға ұшы­ра­ған, бүлiн­ген, ке­уіп ба­ра жа­тқан аға­штар, сон­дай-ақ ба­сты тұқым­дар­дың өсуiне ке­дер­гi кел­тiретiн өсiм­тал тұқым­дар­дың сау аға­шта­ры кесiледi. 1 гек­тар­ға 2000-3000, ал қою қыз­ғы­лт то­пы­рақ­тар­да - 1500-2000 ағаш қал­ды­ры­ла­ды.
Жел со­ға­тын құ­ры­лы­мы бар жо­лақ­ты құ­ру кезiн­де ба­сты тұқым­дар­ға терiс әсерiн тигі­зетiн бар­лық бұ­та­лар кесiледi.
Кө­лең­келi-сү­рек түрiн­де­гi биiк­тi­гі 1 м және бұ­та­лы-сү­рек тү­рін­де­гі биiк­тi­гі 1,5 м ор­ман жо­лақ­та­рын­да­ғы бар­лық аға­штар­дың бүй­iр бұ­та­ла­рын ке­су жүр­гiзiледi. Бұл ке­зең­де жел со­ға­тын жо­лақ­тар ұшар ба­сы мен дiң­дер­де­гi жа­рық түсi­ру мөл­шерiне бой­ын­ша, сон­дай-ақ қар бө­лу қа­си­ет­терi бой­ын­ша қа­лып­та­сты­ры­ла­ды. Ол ар­қы­лы күтiм жа­са­удың қай­та­ла­ну­шы­лы­ғы және оның қар­қын­ды­лы­ғы рет­те­ледi.
Өр­нек­тел­ген құ­ры­лым жо­лақ­та­рын қа­лып­та­сты­ру кезiн­де бұ­та­лар­дың жар­ты­сы­на дер­лі­гі жо­лақ­тың ұзынды­ғы бой­ын­ша бiр­кел­кі кесiледi, ал бұ­та­лар­дың қал­ған жар­ты­сы бiр­тiн­деп жа­сар­ты­ла­ды. Биiк­тi­гi 1,0-1,5 м ағаш бөлiк­терiнiң бүй­iр бұ­тақ­та­рын ке­су жүр­гiзiледi. Сү­рек шы­мыл­ды­ғы­ның ұшар ба­сы­ның тұй­ық­та­луы жа­рық тү­сі­ру мөл­шерi­мен және қар бө­лу си­па­ты­мен рет­те­ледi. Ек­пе­лер­дiң құ­ра­мы­на кiретiн же­мiс аға­шта­ры­ның ұшар ба­ста­рын же­мiс са­луын арт­ты­ру мақ­са­тын­да си­рет­кен жөн.
ММ, ЕҚ­ТА, РМ­МО, МО, ОП
321
Ба­қы­лау субъ­ек­ті­сін­де үшiн­ші ке­зең­де күтiм жа­сау мақ­са­тын­да ағаш ке­су жо­лақ­тың қа­жет­тi құ­ры­лы­мын, өмiр­шең­дi­гін және ұзақ жа­са­уын сақ­тау қам­та­ма­сыз еті­ледi. Жо­лақ­тар­дың бар­лық құ­ры­лы­мын­да күтiм жа­сау мақ­са­тын­да ағаш ке­судi жүр­гі­зу кезiн­де ке­уіп ба­ра жа­тқан, ау­ру­ға ұшы­ра­ған, бү­лін­ген, ба­сты тұқым­дар­ға ке­дер­гі кел­тiретiн қат­ты әл­сiре­ген аға­штар ке­сі­ледi. Ша­ма­мен 1500-2000, ал қою қыз­ғы­лт то­пы­рақ­тар­да 1 гек­тар­ға - 1000-1500 аға­штар қал­ды­ры­ла­ды. Осы ке­зең­де жо­лақ­тар­да аға­штар­дың ұшар ба­сы­ның тұй­ық­та­луын 0,7-0,8-ден тө­мен­де­ту­ге жол берiл­мей­дi.
Жел со­ға­тын құ­ры­лым жо­ла­ғын­да және оның ай­на­ла­сын­да қар­дың көп мөл­шер­де жи­на­луын бол­дыр­мау мақ­са­тын­да кү­тім жа­сау мақ­са­тын­да­ғы ағаш ке­су кезiн­де шет­кi қа­тар­лар­да ор­на­лас­қан аға­штар­дың биiк­тi­гi 2 м дей­iн­гі бұ­та­ла­ры кесiледi.
Өр­нек­тел­ген және жел со­ға­тын құ­ры­лым жо­лақ­та­рын­да үшін­шi ке­зең­де олар­ды жа­сар­ту мақ­са­тын­да бұ­та­лар­ды бiр­тiн­деп ке­су жал­ға­са­ды.
ММ, ЕҚ­ТА, РМ­МО, МО, ОП
322
Ба­қы­лау субъ­ек­ті­сін­де эро­зи­я­ға қар­сы, су рет­те­гіш және бас­қа да қор­ға­ны­штық ек­пе­лер­дi өсi­ру кезiн­де күтiм жа­сау мақ­са­тын­да ағаш ке­су негiзi­нен 0,8 кем бол­май­тын дең­гей­де сү­рек шы­мыл­ды­ғы­ның тұй­ық­та­луын қол­дау мақ­са­тын­да жүр­гiзiледi. Аға­штар­дың тө­зiм­дiлi­гiн жо­ға­ры­ла­ту­ға ба­ғыт­тал­ған, осын­дай ал­қап­тар­дың ше­ка­ра­ла­рын­да өсiрiлетiн ек­пе­лер­дiң ше­тіне күтiм жа­сау бiр уа­қыт­та жүр­гiзiледi.
ММ, ЕҚ­ТА, РМ­МО, МО, ОП
323
Ба­қы­лау субъ­ек­ті­сін­де сай-са­ла мен жы­ра ма­ңын­да­ғы ор­ман жо­лақ­та­ры мен ал­қап­тар­да сай-са­ла­ның ба­у­рай­ын кө­лең­ке­леу, то­пы­рақ­тың шай­ы­луын бол­дыр­мау және күтiм жа­сау мақ­са­тын­да ағаш ке­су ар­қы­лы олар­дың қар жи­нақ­тау функ­ци­я­ла­рын сақ­тау мақ­са­тын­да бұ­та­лар мен екiн­шi қа­тар­да­ғы тұқым­дар­дан ор­ман шетiн сақ­тай оты­рып, ор­ман шы­мыл­ды­ғы­ның жо­ға­ры тұй­ық­та­луын қол­да­на­ды.
Сай-са­ла мен жы­ра ек­пе­лерiн­де күтiм жа­сау мақ­са­тын­да ағаш ке­су қа­лың ор­ман­дар­да­ғы­дай жүр­гiзiледi.
ММ, ЕҚ­ТА, РМ­МО, МО, ОП
324
Ба­қы­лау субъ­ек­ті­сін­де ор­ман­ға кү­тім жа­са­удың бас­қа түр­ле­ріне ек­пе­лер­де бұ­та­лар­ды ке­су, ор­ман шетiне кү­тім жа­сау мен ала­са аға­штар­ға күтiм жа­сау жа­та­ды, бұл көбi­не­се ек­пе­лер­де күтiм жа­сау мақ­са­тын­да ағаш ке­судiң бiр­не­ше түр­лерiн жүр­гi­зу ар­қы­лы бай­ла­ны­са­ды.
ММ, ЕҚ­ТА, РМ­МО, МО, ОП
325
Ба­қы­лау субъ­ек­ті­сін­де кыл­қан жа­пы­рақ­ты ек­пе­лер­де бұ­та­лар­ды ке­су оның са­па­сын жақ­сар­та­ды және iс­кер­лiк жо­ға­ры сорт­ты сү­рек­тің шы­ғуын жо­ға­ры­ла­та­ды және жұм­сақ жа­пы­рақ­ты ек­пе­лер­де iш­кi шiрiк­тiң пай­да бо­луы­ның ал­дын алу­ға жәр­дем­де­седi, жа­байы же­мiс тұқым­да­рын­да, са­мыр­сын мен грек жаң­ға­ғын­да - же­мiс бе­рудi жақ­сар­та­ды, бұл негiзi­нен ор­ман ша­ру­а­шы­лы­ғы қар­қын­ды жүр­гiзiлетiн аудан­дар­да жүр­гiзiледi:
1) те­рек план­та­ци­я­ла­рын­да және кей­бiр же­мiс аға­шта­рын­да тө­мен­гі бөлi­гiн­де­гi бұ­тақ­тар мен жас өс­кін­дер­дің тар­мақ­та­рын жою мiн­дет­ті бо­лып та­бы­ла­ды;
2) ек­пе­лер­де бұ­тақ­тар­ды ке­су әс­iре­се 10-12 жа­ста ба­ста­ла­ды және биiк­тi­гі 6-7 метр­ге дей­iн дiң­дер­дi та­зар­ту мақ­са­тын­да өлiп қал­ған және әл­сiре­ген бұ­та­лар­дың пай­да бо­луы­на қа­рай 7-10 жыл сай­ын қай­та­ла­на­ды;
3) бұ­тақ­тар­ды ке­су дiң­нiң бүй­iр бетi­мен қа­тар, қа­бық бетiнiң дең­гей­iн­де жүр­гiзiледi. Бұл рет­те қа­бық­қа за­қым кел­тiру­ге жол берiл­мей­дi, те­гіс ке­су ке­рек.
Тұқым­дар (те­рек) қа­та­ры­нан қу­ра­ған бұ­тақ­тар­ды жою қа­да­мен қап­тау ар­қы­лы жүр­гiзiлуi мүм­кiн;
4) өсу ке­зең ба­стал­ған­ға дей­iн­гi ер­те көк­тем бұ­тақ­тар­ды ке­судi жүр­гi­зу үшiн жақ­сы уа­қыт бо­лып та­бы­ла­ды. Жаз бен күздiң ая­ғын­да ор­ман­да са­ңы­ра­у­құ­лақ ұрық­та­рын жап­пай се­бу жүр­гiзiлетiн­дiк­тен, бұл уа­қыт­та осы жұ­мыстар­ды жүр­гiз­бе­ген жөн.
ММ, ЕҚ­ТА, РМ­МО, МО, ОП
326
Ба­қы­лау субъ­ек­ті­сін­де ор­ман шетiне күтiм жа­сау олар­дың бел­де­улерiнiң ше­ка­ра­лық тө­зiм­дiлi­гiн жо­ға­ры­ла­ту мақ­са­тын­да жүр­гізiледi. Олар­дың кө­ме­гі­мен ха­лық аз қо­ны­стан­ған аудан­дар­ға жа­қын ор­ман­дар­да ор­ман ше­ка­ра­сы аға­штар­да ек­пе­лер­дiң жу­анды­ғын 0,4-0,5-ке дей­iн си­ре­ту ар­қы­лы енi 5-10 м бел­де­уде тө­мен иiл­ген ұшар­ба­ста­рын құ­ру жо­лы­мен "жа­бы­ла­ды" және ха­лық тығ­ыз қо­ны­стан­ған аудан­дар­ға, жол­дар­ға және аңы­здық, са­бан және құр­ғақ шөп қал­ды­ры­ла­тын ауыл ша­ру­а­шы­лық жер­лер­ге жа­қын ор­ман­дар­да да­ла өрт­терiнiң ор­ман өрт­терiне ұла­сып ке­туiнiң ал­дын алу үшiн, керiсiн­ше, шет­кi аға­штар­дың ұшар ба­ста­ры тө­мен иiл­ген олар­дың бұ­тақ­та­рын ке­су ар­қы­лы кө­терiледi.
ММ, ЕҚ­ТА, РМ­МО, МО, ОП
327
Ба­қы­лау субъ­ек­ті­сін­де ала­са аға­штар­ға кү­тім жа­сау ор­ман мен құн­ды тұқым­дар­дың өскiн­дерiнiң өмiрiн­де оның ат­қа­ра­тын рөлiне бай­ла­ны­сты жү­зе­ге асы­ры­ла­ды. Анық терiс әсер ту­ғыз­ған жағ­дай­да ол си­ретiледi, то­лық неме­се iшi­на­ра кесiледi, оң әсерi кезiн­де - сақ­та­ла­ды. Бiрақ бұл ша­ра­лар ала­са аға­штар­дың жал­пы эко­ло­ги­я­лық функ­ци­я­ла­ры мен жер­гiлiк­тi фло­ра және фа­у­на үшiн оның пай­да­сы ес­керi­ле оты­рып жүр­гiзiледi.
ММ, ЕҚ­ТА, РМ­МО, МО, ОП
328
Ба­қы­лау субъ­ек­ті­сін­де са­ни­тар­лық мақ­сат­та iрiк­теп ағаш ке­су ор­ман қор­ға­ны­штық iс-ша­ра­ла­ры­на жа­та­ды және аға­штар­дың iшi­нен өсу мерзi­мi аяқ­тал­ған аға­штар­ды және ор­ман ау­ру­ла­ры мен зи­ян­кестерi­мен бүлiн­ген­дерiн та­зар­ту жо­лы­мен сү­рек­дiң­дер­дi са­уық­ты­ру­ға ба­ғыт­тал­ған және ал­да­ғы уа­қыт­та күтiм жа­сау мақ­са­тын­да ағаш ке­судiң қа­ра­пай­ым түр­лерiн жүр­гi­зу жос­пар­лан­ба­ған шұ­ғыл ара­ла­су­ды та­лап ететiн са­ни­тар­лық жай-күйі кезiн­де та­ғай­ын­да­ла­ды.
ММ, ЕҚ­ТА, РМ­МО, МО, ОП
329
Ба­қы­лау субъ­ек­ті­сін­де са­ни­тар­лық мақ­сат­та iрiк­теп ағаш ке­су тө­зiм­дiлi­гi­нен ай­ры­л­ған ек­пе­лер­де жүр­гi­зі­ледi, мұн­дай ек­пе­лер­де та­би­ғи түр­де қу­ра­ған­мен са­лы­стыр­ған­да зи­ян­кестер­дiң жа­ңа­дан қо­ны­ста­нуы, ке­уiп ке­туі, қу­ра­уы, жел сұ­лат­па, да­уыл құ­ла­тқан, қар бас­қан, қар жап­қан, ау­ру­лар­мен за­қым­дан­ған, дің­дік зи­ян­кестер қо­ны­стан­ған және аға­штар­дың са­ни­тар­лық жай-күй­iнiң шәкiлiне сәй­кес анық­тал­ған жай-күй­і­нің 1,6-дан 3,5-ке дей­iн ор­та­ша өл­шем­дi бал­лы бар аға­штар өсуiн тоқ­та­тқан­ға дей­iн­гi өзге де жол­мен бү­лі­ну пай­да бо­луы­ның жо­ғар­ла­уы бай­қа­ла­ды.
ММ, ЕҚ­ТА, РМ­МО, МО, ОП
330
Ба­қы­лау субъ­ек­ті­сін­де са­ни­тар­лық мақ­сат­та iрiк­теп ағаш ке­су ек­пе­лер­дiң тұ­та­стығы мен тө­зiм­дi­лі­гінiң бұ­зы­луы­на әкел­ме­уi тиiс. Олай бол­ма­ған жағ­дай­да ек­пе­лер са­ни­тар­лық мақ­сат­та жап­пай ағаш ке­су­ге және қай­та жаң­ғыр­ту­ға жа­та­ды. Са­ни­тар­лық мақ­сат­та iрік­теп ағаш кес­кен­нен кей­iн ек­пе­лер­дiң жу­анды­ғы 0,5-тен тө­мен, ал шыр­ша мен май­қа­ра­ғай ек­пе­ле­рі үшiн 0,6-дан тө­мен бол­мауы тиiс. Қа­жет болған жағ­дай­да ор­ман па­то­ло­ги­я­лық тек­се­ру ма­те­ри­ал­да­ры­ның негізiн­де жу­анды­ғы одан әрi тө­мен­детiлуi мүм­кiн.
Гау­зер қа­бық ке­мiр­гi­шi мен мик­ро­фаг за­қым­да­ған, жу­анды­ғы­ның тө­мен бо­луы олар­дың та­би­ғи жай-күйi бо­лып та­бы­ла­тын ек­пе­лер­де (ар­ша, пi­сте, сек­се­уiл және бас­қа­ла­ры), сон­дай-ақ ланд­шаф­ты ор­ман­дар­да және Шренк шыр­ша­сы­ның та­у­лы ор­ман­да­рын­да са­ни­тар­лық мақ­сат­та iрiк­теп ағаш ке­су кезiн­де жу­ан­дық­ты 0,3-ке дей­iн тө­мен­де­ту­ге жол бе­рі­ле­ді.
ММ, ЕҚ­ТА, РМ­МО, МО, ОП
331
Ба­қы­лау субъ­ек­ті­сін­де са­ни­тар­лық мақ­сат­та iрiк­теп ағаш ке­судi жүр­гі­зу ор­ман ор­на­ла­сты­ру де­ректерi неме­се ар­найы ор­ман па­то­ло­ги­я­лық тек­се­ру негізiн­де жос­пар­ла­на­ды.
ММ, ЕҚ­ТА, РМ­МО, МО, ОП
332
Ба­қы­лау субъ­ек­ті­сін­де аға­штар­ды ке­су­ге iрiк­теу және таң­ба­лау ор­ман­шы­лар­дың, олар­дың кө­мек­шiлерi­нің неме­се учас­келiк тех­ник­тер­дің (ор­ман ше­бер­лерi­нің) бас­шы­лы­ғы­мен жүр­гi­зі­ледi.
ММ, ЕҚ­ТА, РМ­МО, МО, ОП
333
Ба­қы­лау субъ­ек­ті­сін­де өрт­пен, жел­мен, қар­мен мүл­дем әл­сiре­ген, ор­ман иге­ру ке­зін­де ай­тар­лық­тай бүлiн­ген аға­штар олар­ға дiң­дiк зи­ян­кестер қо­ны­стан­ған­ға және ау­ру­лар­мен за­қым­дан­ған­ға дей­iн iрiк­те­у­ге жа­та­ды. Ірiк­теп ағаш ке­су­ге аға­штар­ды iрiк­теу кезiн­де аға­штың бүлi­ну (за­қым­да­ну) дең­гей­ін, зи­ян­кестер мен ау­ру қоз­дыр­ғы­штар био­ло­ги­я­сы­ның ерекшелiк­те­рін бас­шы­лық­қа ала­ды
ММ, ЕҚ­ТА, РМ­МО, МО, ОП
334
Ба­қы­лау субъ­ек­ті­сін­де ор­ман өрт­терi­нен кей­iн са­ни­тар­лық мақ­сат­та ағаш ке­су­ге аға­штар­ды iрiк­те­удi ұшар ба­сы­ның, дiңiнiң, түп та­бан­да­ры­ның от­пен бүлi­нуiн, аға­штар­дың жал­пы жай-күй­iн ба­ға­лай оты­рып жүр­гi­зедi. Жас қа­ра­ғай­лар­да ал­ғаш­қы екі жыл­да дiң­дер­де­гi күй­iк биiк­тi­гi (қа­бығы жұ­қа ай­мақ­тың тө­мен­гі бөлi­гiнiң күй­і­гі қа­уiп­тi), сон­дай-ақ құр­ғақ және өте құр­ғақ түр­лер­де - түп та­бан­да­ры мен та­мыр мой­ын­да­ры­ның кү­юі (ай­на­ла­сы­ның қа­уiп­тi дең­гейi 75% неме­се одан көп) аға­штар­дың тiр­шiлiк ету­ге бей­iм­дiлi­гiнiң неғұр­лым шы­найы бел­гiлерi бо­лып та­бы­ла­ды. Бал­қа­ра­ғай мен көк­те­рек ұқсас си­патта ба­ға­ла­на­ды.
Өр­тең­дер­де же­дел жи­нап алы­на­ды.
Са­ни­тар­лық мақ­сат­та iрiк­теп ағаш ке­су­ге аға­штар от­пен бүлiн­ген­нен кей­ін шұ­ғыл түр­де кі­рі­су қа­жет және ке­су­ді көк­тем­гi өр­тең­дер­де - ке­ле­сі жыл­дың 1 мау­сы­мы­на дей­iн, ер­те жа­з­да - 1 та­мыз­ға дей­ін, ке­шiрек жа­з­да және күз­де - ке­ле­сі жыл­дың 1 ма­мы­ры­на дей­iн аяқ­тау қа­жет.
ММ, ЕҚ­ТА, РМ­МО, МО, ОП
335
Ба­қы­лау субъ­ек­ті­сін­де жел сұ­ла­тқан аға­штар­ды та­су неме­се сын­ды­ру кезiн­де то­лық неме­се iшi­на­ра құ­ла­ған неме­се сын­ған аға­штар­ды та­зар­ту жа­та­ды; бұл рет­те бү­лін­ген ор­ман­ды иге­ру мы­на­дай мерзiм­дер­де аяқ­та­луы тиiс: бүлi­ну қо­ңыр күз­де және күз­гі-көк­тем­де болған кез­де - 1 ма­мыр­ға дей­iн, көк­тем­гi кез­де - 1 шіл­де­ге дей­iн, ер­те жаз кезiн­де - 1 та­мыз­ға дей­iн. Ала­ңы жа­ғы­нан жел сұ­ла­тқан және да­уыл құ­ла­тқан кө­лем­дi учас­ке­лер ағаш ке­су мер­зім­дерi мен ке­зек­тi­лі­гін қа­да­ға­лау ар­қы­лы өзгер­тi­ле оты­рып, 1-2 жыл­да иге­рі­ле­ді.
ММ, ЕҚ­ТА, РМ­МО, МО, ОП
336
Ба­қы­лау субъ­ек­ті­сін­де қар және мұз қа­ту сал­да­ры­нан бүлiн­ген ек­пе­лер­де ұшар­ба­сы­ның 2/3 және одан аста­мы бүлiн­ген аға­штар, сон­дай-ақ құ­ла­ған аға­штар мiн­дет­ті түр­де ке­су­ге жа­та­ды. Мұн­дай аға­штар­ды та­зар­ту­дың ұсы­ны­л­ған мерзiм­дерi - 1 шiл­де­ге дей­iн, бiрақ ке­лесi жыл­дың 1 ма­мы­ры­нан ке­шік­тiрiл­мей­дi.
ММ, ЕҚ­ТА, РМ­МО, МО, ОП
337
Ба­қы­лау субъ­ек­ті­сін­де дiң­дiк зи­ян­кестер қо­ны­стан­ған аға­штар­ды iрiк­теу өрт­тер­мен, жел сұ­ла­тқан, қар бас­қан, қу­рап қал­ған, ша­ма­дан тыс ылғал­дан­ған, өн­дiрiстiк қал­дық­тар­мен, қыл­қан жа­пы­рақ ке­мiр­гіш жән­дік­тер­мен, та­мыр шiруi­мен және бас­қа да қа­уiп­тi ау­ру­лар­мен, өзге де се­беп­тер­мен неме­се се­беп­тер ке­шенi­мен бүлiн­ген неме­се әл­сiре­ген ек­пе­лер­де пай­да болған олар­дың кө­бею ошақ­та­рын­да жүр­гiзiледi.
Зи­ян­кестер жа­ңа­дан қо­ны­стан­ған аға­штар­ды iрiк­теу, таң­ба­лау және ке­су кезiн­де аға­штар­дың құ­руы­ның түр­лi тип­те­рі кезiн­де зи­ян­ды жән­дiк­тер­дiң қо­ны­ста­нуын си­паттай­тын бел­гiлер­дi, cүpeк тұқым­да­ры мен зи­ян­кестер түр­лерiнiң био­ло­ги­я­лық ерекшелiк­терiн, ай­мақ­тық және ауа рай­ы­ның жағ­дай­ын бас­шы­лық­қа ала­ды, бұл рет­те қыл­қан жа­пы­рақ­ты тұқым­дар­да қа­бық ке­мiр­гi­ш­тер­дiң қо­ны­ста­нуы же­тек­шi ин­ди­ка­тор бо­лып та­бы­ла­ды.
ММ, ЕҚ­ТА, РМ­МО, МО, ОП
338
Ба­қы­лау субъ­ек­ті­сін­де та­мыр аузы мен опен­ка бүл­дiр­ген қыл­қан жа­пы­рақ­ты ек­пе­лер­де жай-күй­і­нің III-IV-са­нат­ты аға­шта­ры ке­су­ге жа­та­ды, бұл рет­те атал­ған ау­ру­лар­мен бү­лін­ген және құр­ғап қал­ған аға­штар­ды iрiк­теу ке­уіп кет­кен учас­ке­лер­де де жүр­гiзiледi.
Түбiр шiрiк­терiнiң ошақ­та­ры болған, дiң зи­ян­кестерiнiң са­ны кө­бей­iп кет­кен жағ­дай­лар­да ау­ру аға­штар­ды iрiк­те­удi жән­дiк­тер­дiң да­му мер­зім­дерi олар­дың био­ло­ги­я­сы­ның ерекшелiк­терi, ау­ру­лар­дың та­ра­лу жайы, ошақ­тың ке­зеңi ес­ке­рі­ле оты­рып, жа­ңа­дан отыр­ғы­зы­л­ған аға­штар­ды iрiк­те­у­ге тұспа-тұс кел­тiредi.
Емен аға­шта­ры мен бас­қа да жа­пы­рақ­ты ек­пе­лер­де­гі опен­ка ошақ­та­рын­да са­ни­тар­лық мақ­сат­та iрiк­теп ағаш ке­су осы­лай жүр­гiзiледi.
Та­мыр ау­руы ошақ­та­рын­да са­ни­тар­лық мақ­сат­та ірiк­теп ағаш ке­судi бас­қа да қор­ға­ны­штық және ор­ман ша­ру­а­шы­лы­ғы iс-ша­ра­ла­ры­мен ұш­та­сты­ру, сон­дай-ақ ағаш ке­су қар­қын­ды­лы­ғы әр­бiр нақ­ты жағ­дай бой­ын­ша ай­қын­да­ла­ды.
ММ, ЕҚ­ТА, РМ­МО, МО, ОП
339
Ба­қы­лау субъ­ек­ті­сін­де се­рян­ка - шай­ыр iсi­гi­мен за­қым­дан­ған емен ек­пе­лерiн­де бiрiн­шi ке­зек­те ау­ру­лар­дың жо­ғар­ғы дең­гей­i­мен за­қым­дан­ған (ұшар ба­сы­ның тө­мен­гi бөлi­гiн­де­гi за­қым дiң­нiң ай­на­ла­сы­ның 2/3 қам­ти­ды), қыл­қан жа­пы­рақ­та­ры сар­ғай­ған, дiң­дiк зи­ян­кестер қо­ны­стан­ған, сон­дай-ақ Крафт бой­ын­ша өсудiң IV-V сы­нып­та­ры­ның әл­сiре­ген аға­шта­ры ең ал­ды­мен iрiк­теп алы­нуы қа­жет. Екiн­шi ке­зек­те шың­да­ры құр­ғақ аға­штар кесiледi. Бүлi­нудiң ба­стап­қы дең­гей­iн­де­гі ұшар ба­сы си­ре­ген және қа­лып­ты қыл­қан жа­пы­рақ­та­ры бар аға­штар қа­ра­ғай­дың ау­ру­мен одан әрi за­қым­да­нуы­на қа­рай кесiледi.
ММ, ЕҚ­ТА, РМ­МО, МО, ОП
340
Ба­қы­лау субъ­ек­ті­сін­де та­мыр ми­ко­за­сы­мен за­қым­дан­ған емен ор­ман­да­рын­да жай-күй­iнiң IV-VI са­на­тын­да­ғы аға­шта­ры, сон­дай-ақ III-IV са­нат­тың ше­гiр­шiн аға­шта­ры­ның гол­ланд ау­ру­ла­ры ошақ­та­рын­да­ғы аға­штар­ды та­зар­ту жа­та­ды. Ағаш ке­судi күз­гi-қы­сқы ке­зең­де жүр­гіз­ген дұ­рыс, бұл рет­те осы аға­штар­ды iрiк­теу және таң­ба­лау зи­ян­кестер жа­ңа­дан қо­ны­стан­ған аға­штар­ды iрiк­теу уа­қы­ты­на тұспа-тұс кел­тiрiле­ді әрi оны жән­дiк­тер­дiң қа­уiп­тi түр­лерiнiң био­ло­ги­я­сын ес­ке­ретiн мерзiм­дер­де жүр­гi­зедi
ММ, ЕҚ­ТА, РМ­МО, МО, ОП
341
Ба­қы­лау субъ­ек­ті­сін­де май­қа­ра­ғай, бал­қа­ра­ғай және жа­пы­рақ­ты тұқым­дар­дың некроз­дың iсiк шал­ған ошақ­та­рын­да ау­ру аға­штар­ды iрiк­теу дiң­нiң ай­на­ла­сы­ның 1/2 аста­мы жа­ра­лар­мен за­қым­дан­ған кез­де, сон­дай-ақ ке­уiп ба­ра жа­тқан және ке­уiп кет­кен, дiң­дiк зи­ян­кестер қо­ны­стан­ған неме­се өң­дел­ген кез­дер­де жүр­гi­зі­ледi
ММ, ЕҚ­ТА, РМ­МО, МО, ОП
342
Ба­қы­лау субъ­ек­ті­сіне қыл­қан жа­пы­рақ­ты және ша­ру­а­шы­лық тұр­ғы­дан құн­ды жа­пы­рақ тұқым­да­ры дiң­дер­дiң шiрiк ау­ру­ла­ры­на ұшы­ра­ған кез­де же­мiс бе­ре­тін аға­штар ірік­те­лу­ге жа­та­ды.
ММ, ЕҚ­ТА, РМ­МО, МО, ОП
343
Ба­қы­лау субъ­ек­ті­сін­де аға­штар­ды сын­ды­ру­ды күз­гі-қы­сқы ке­зең­де жүр­гi­зу орын­ды. Сү­рек­тi та­сып әке­тудiң аяқ­та­лу мерзi­мi ма­мыр­дың ая­ғы­на дей­iн.
ММ, ЕҚ­ТА, РМ­МО, МО, ОП
344
Ба­қы­лау субъ­ек­ті­сін­де та­у­лы ай­мақ­та­рын­да Шренк шыр­ша­ла­ры ек­пе­лерiн­де ашық са­ры, өт­кен жыл­да қыл­қан жа­пы­рақ­та­ры қар­қын­ды түс­кен және сел­дiре­ген қа­бық ке­мiр­гiш аға­штар кесiледi. Жұ­мыстар күз­де, қы­ста неме­се ер­те көк­тем­де (на­урыз, сәуiр) - зи­ян­кестер­дiң жа­з­да пай­да бо­луы­на дей­iн жүр­гізiледi. Олар­ды жүр­гi­зу мер­зім­дерi ауа райы жағ­дай­ын, тік ай­мақ­ты­лық­ты және өзге­лерiн ес­ке­ре оты­рып нақ­ты­ла­на­ды.
ММ, ЕҚ­ТА, РМ­МО, МО, ОП
345
Ба­қы­лау субъ­ек­ті­сін­де ар­ша ек­пе­лер­де қат­ты әл­сiре­ген және зи­ян­кестер қо­ны­стан­ған, ұшар­ба­сы 75%-ға сел­дiре­ген, сон­дай-ақ қыл­қан жа­пы­рақ­та­ры сар­ғай­ған аға­штар ке­сі­ледi.
ММ, ЕҚ­ТА, РМ­МО, МО, ОП
346
Ба­қы­лау субъ­ек­ті­сін­де құн­ды­лы­ғы тө­мен ор­ман ек­пе­лерiн, сон­дай-ақ қор­ға­ны­штық, су сақ­тау және бас­қа да функ­ци­я­ла­рын жо­ғал­тқан ек­пе­лер­дi қай­та жаң­ғыр­ту бой­ын­ша ағаш ке­су­лер ор­ман көм­кер­ген жер­лер­дi тиiм­дi пай­да­ла­ну­ға ба­ғыт­тал­ған және сол жер­де өсiп тұр­ған сү­рек­дiң­дi неғұр­лым өнiм­дi әрi ек­пе­лер­дiң осы учас­ке­лер­де өсу жағ­дай­ы­на ай­тар­лық­тай сәй­кес ке­летiн жа­ңа ұр­па­ғы­на ай­ыр­ба­ста­уды бiл­дiредi.
Қа­зақ­стан Рес­пуб­ли­ка­сы Ор­ман ко­дек­сі­нің 44-ба­бы 2-тар­ма­ғы­ның 1)-6) тар­мақ­ша­ла­рын­да атал­ған мем­ле­кет­тік ор­ман қо­ры­ның са­нат­та­рын қо­с­па­ған­да, олар мем­ле­кет­тік эко­ло­ги­я­лық са­рап­та­ма­ның оң қо­ры­тындысы болған кез­де тек уәкiлет­тi ор­ган­ның рұқ­са­ты бой­ын­ша жүр­гізiлуi мүм­кiн мем­ле­кет­тiк ор­ман қо­ры­ның бар­лық са­нат­та­рын­да атал­ған ке­су­лер­ді жүр­гiзу­ге жол бе­рі­ледi.
ММ, ЕҚ­ТА, РМ­МО, МО, ОП
347
Ба­қы­лау субъ­ек­ті­сін­де атал­ған ке­су­лер­ді жүр­гi­зудi қа­жет ете­тін ор­ман­дар ала­ңы негiзi­нен ке­зек­тi ор­ман ор­на­ла­сты­ру ке­зеңiн­де анық­та­ла­ды. Қай­та жаң­ғыр­ту­ға, әдет­те­гi­дей, ор­ман­ның өн­дiрі­стік (уа­қыт­ша) тип­те­рі­нің ек­пе­лерi, сон­дай-ақ түр­лi се­беп­тер­мен бұ­зы­л­ған, ыды­ра­ған, үл­кен ша­ру­а­шы­лық ма­ңы­зы жоқ және өзiнiң қор­ға­ны­штық функ­ци­я­ла­рын то­лық орын­да­ған, олар­ды одан әрi ұстау орын­сыз бо­ла­тын ек­пе­лер та­ғай­ын­да­ла­ды.
Құн­ды­лы­ғы тө­мен ек­пе­лер­дi қай­та жаң­ғыр­ту ар­найы дай­ын­дал­ған жо­ба бой­ын­ша жү­зе­ге асы­ры­ла­ды.
ММ, ЕҚ­ТА, РМ­МО, МО, ОП
348
Ба­қы­лау субъ­ек­ті­сін­де құн­ды­лы­ғы тө­мен ек­пе­лер­дi қай­та жаң­ғыр­ту кезiн­де то­мар­лар­ды қо­па­ру ар­қы­лы неме­се қо­па­ру­сыз ор­ман да­қыл­да­рын жап­пай және то­пы­рақ­ты бел­де­удi өң­дей оты­рып, ор­ман да­қыл­да­рын бiр­тiн­деп отыр­ғы­зу әдiсi жиі пай­да­ла­ны­ла­ды.
Құн­ды­лы­ғы тө­мен ек­пе­лер­дi қай­та жаң­ғыр­ту жөнiн­де­гі жұ­мыстар­дың кө­ле­мiн есеп­ке алу кесiл­ген сү­рек қо­ры си­яқ­ты ала­ңы бой­ын­ша да жү­зе­ге асы­ры­ла­ды.
ММ, ЕҚ­ТА, РМ­МО, МО, ОП
349
Ба­қы­лау субъ­ек­ті­сін­де жас тал­дар ара­сы­нан бiр­лi-жа­рым аға­штар­ды ке­су ара­лық пай­да­ла­ну құ­ра­мы­на кiредi және негізi­нен өзiнiң мақ­са­тын орын­да­ған тұқым­дық аға­штар мен то­лық кесiл­ме­ген түр­де­гi ана­лық ек­пе­лер­ден сақ­тал­ған же­ке­ле­ген аға­штар­ды жи­на­у­ға ба­ғыт­тал­ған.
ММ, ЕҚ­ТА, РМ­МО, МО, ОП
350
Ба­қы­лау субъ­ек­ті­сін­де бiр­лi-жа­рым аға­штар­ды ке­су олар­дың бүлi­нуiн бол­дыр­май­тын тә­сіл­дер мен әдiстер ар­қы­лы жас тал­дар­дың жай-күй­ін және қа­лыңды­ғын ес­ке­ре оты­рып жү­зе­ге асы­ры­ла­ды. Олар­да аға­штар­ды құ­ла­ту жас тал­дар­дың си­рек бө­лі­гі, алаң­қай­лар, соқ­пақ­тар және ескі жол­дар жа­ғы­на қа­рай, ал сү­рек­ті сүй­ре­тіп шы­ға­ру – сор­ти­мент­тер­мен жүр­гі­зі­ле­ді.
ММ, ЕҚ­ТА, РМ­МО, МО, ОП
351
Ба­қы­лау субъ­ек­ті­сін­де ерекше қор­ға­ла­тын та­би­ғи аумақ­тар­дың қо­рық ай­мақ­та­ры мен қо­рық яд­ро­сы­ның және ерекше қор­ға­ны­штық учас­ке­лер­дiң ше­ка­ра­ла­рын­да өсетiн жас тал­дар­да жай-күйi бой­ын­ша ке­судi та­лап ет­пей­тiн бiр­лі-жа­рым аға­штар кесiл­мей­дi.
ММ, ЕҚ­ТА, РМ­МО, МО, ОП
352
Ба­қы­лау субъ­ек­ті­сін­де өзге де ағаш ке­су­лер (са­ни­тар­лық мақ­сат­та жап­пай ағаш ке­су; су то­рап­та­рын, құ­быр өт­кiз­гi­ш­тер­дi, жол­дар са­лу­мен бай­ла­ны­сты ор­ман ал­қап­та­рын та­зар­ту; ор­ман соқ­пақ­та­рын са­лу, өрт­ке қар­сы жы­ра­лар жа­сау кезiн­де; өтiм­дi үй­iн­дiлер­дi жи­нау) Қа­зақ­стан Рес­пуб­ли­ка­сы Ор­ман ко­дексiнiң44-ба­бы 2-тар­ма­ғы­ның 1)-6) тар­мақ­ша­ла­рын­да са­на­ма­лан­ған мем­ле­кет­тік ор­ман қо­ры­ның са­нат­та­ры­нан бас­қа, өзге де ағаш ке­су­лер­ді жүр­гізу­ге мем­ле­кет­тік эко­ло­ги­я­лық са­рап­та­ма­ның оң қо­ры­тындысы болған кез­де тек уәкiлет­ті ор­ган­ның рұқ­са­ты бой­ын­ша жол берiле­тін мем­ле­кет­тiк та­би­ғи ре­зер­ват­тар­ды тұ­рақ­ты да­мы­ту ай­мақ­та­рын қо­сқан­да­ғы мем­ле­кет­тiк ор­ман қо­ры­ның бар­лық са­нат­та­рын­да олар­ды жүр­гі­зу ере­же­лерiне сәй­кес жүр­гiзiледi.
ММ, ЕҚ­ТА, РМ­МО, МО, ОП
353
Ба­қы­лау субъ­ек­ті­сін­де са­ни­тар­лық мақ­сат­та жап­пай ағаш ке­су­лер ор­ман ау­ру­ла­ры мен зи­ян­кестерiнiң жап­пай етек алуы, ор­ман өрт­терi неме­се бас­қа да қо­лай­сыз та­би­ғи құ­бы­лы­стар сал­да­ры­нан олар­дың өсуi то­лық тоқ­тап қал­ған жағ­дай­ға дей­iн за­қым­дан­ған ор­ман­ды та­зар­ту мақ­са­тын­да жүр­гі­зі­ледi және әрi олар­дың за­рдап­та­рын жо­ю­ға, әрi олар­да ор­ман да­қыл­да­рын отыр­ғы­зу неме­се олар­дың та­би­ғи қай­та жаң­ғы­руы­на жәр­дем­де­су үшiн ор­ман ал­қап­та­рын та­зар­ту­ға ба­ғыт­тал­ған.
ММ, ЕҚ­ТА, РМ­МО, МО, ОП
354
Ба­қы­лау субъ­ек­ті­сін­де са­ни­тар­лық мақ­сат­та жап­пай ағаш ке­су 3,6-дан 5,0-ге дей­iн­гі жай-күй­iнiң ор­та­ша өл­шем­дi бал­лы бар, тө­зiм­дiлi­гi 3-сы­ны­бы­ның ек­пе­лерiн­де жүр­гiзiледi.
Са­ни­тар­лық мақ­сат­та ағаш ке­су, егер қал­ған за­қым­дан­ба­ған ек­пе­лер­дiң жу­анды­ғы 0,2-нi құ­ра­са және одан тө­мен бол­са, жап­пай ке­су деп са­на­ла­ды.
ММ, ЕҚ­ТА, РМ­МО, МО, ОП
355
Ба­қы­лау субъ­ек­ті­сін­де са­ни­тар­лық мақ­сат­та iрiк­теп ағаш ке­су ек­пе­лер­дi ен­дi са­уық­ты­ра ал­май­тын және ек­пе­лер жу­анды­ғы­ның 0,5-тен тө­мен­деп ке­туiне әкеп со­ға­тын кез­де жас ша­ма­сы­на қа­ра­ма­стан са­ни­тар­лық мақ­сат­та жап­пай ағаш ке­су та­ғай­ын­да­ла­ды; шыр­ша мен май­қа­ра­ғай ек­пе­лерi үшiн - 0,6-дан тө­мен (жiңiш­келi­гi та­би­ғи бол­мысы бо­лып та­бы­ла­тын ағаш тұқым­да­ры бұ­ған қо­сыл­май­ды).
Бүлiн­ген және әл­сiре­ген, пiсiп-жетiл­ген ек­пе­лер олар­дың тiр­шiлiк ету қа­бiлетiнiң бұ­зы­лу дә­ре­же­сiне қа­ра­ма­стан бiрiн­шi ке­зек­те ке­су­ге та­ғай­ын­да­ла­ды. Мұн­дай ағаш ке­су ба­сты мақ­сат­та ағаш ке­су тәр­тiбi­мен жүр­гiзiледi, олар­ды жүр­гi­зу кезiн­де зи­ян­кестер­дiң қа­уiп­тi түр­лерi мен ау­ру ошақ­та­ры­ның кө­бе­юiн бол­дыр­мау жөнiн­де­гi қо­сым­ша ша­ра­лар олар­дың био­ло­ги­я­сы мен нақ­ты жағ­дай­ла­рын ес­ке­ре оты­рып қол­да­ны­ла­ды.
Қор­ға­ны­штық, су қор­ғау, са­ни­тар­лық-ги­ги­е­на­лық және са­уық­ты­ру ма­ңы­зы бар ор­ман­дар­да (қа­ла ор­ман­да­ры мен ор­ман парк­терi, қа­ла ма­ңын­да­ғы жа­сыл ай­мақ, бас­қа да ел­дi ме­кен­дер мен өнер­к­әс­iп кәс­i­по­рын­да­ры ор­ман­да­ры, су­мен қам­ту көз­дерiн са­ни­тар­лық қор­ғау округ­терiнiң ор­ман­да­ры және ку­рорт­тар­ды са­ни­тар­лық қор­ғау ай­ма­ғы­ның ор­ман­да­ры, өзен­дер, көл­дер, су қой­ма­ла­ры мен бас­қа да су қой­ма­ла­ры­ның жа­ға­ла­рын­да­ғы ор­ман­дар­дың тый­ым са­лын­ған бел­де­улерi, эро­зи­я­ға қар­сы ор­ман­дар), сон­дай-ақ ерекше қор­ға­ла­тын та­би­ғи аумақ­тар ор­ман­да­рын­да са­ни­тар­лық мақ­сат­та жап­пай ағаш ке­су­ге өзiнiң мақ­сат­ты функ­ци­я­ла­рын то­лық жо­ғал­тқан ек­пе­лер Қа­зақ­стан Рес­пуб­ли­ка­сы­ның заң­на­ма­сын­да көз­дел­ген ерекше жағ­дай­лар­да кей­iн­нен аға­шы кесiл­ген ал­қап­тар­да ор­ман­дар­ды бiрiн­шi ке­зек­те қал­пы­на кел­тiрудi мiн­дет­тi түр­де жүр­гi­зу­мен та­ғай­ын­да­ла­ды.
ММ, ЕҚ­ТА, РМ­МО, МО, ОП
356
Ба­қы­лау субъ­ек­ті­сін­де са­ни­тар­лық мақ­сат­та жап­пай ағаш ке­су­ге бел­гі­лен­ген ек­пе­лер­де мiн­дет­тi түр­де ор­ман ме­ке­месiнiң бас ор­ман­шы­сы, ор­ман­шы­сы неме­се оның кө­мек­шiсi, ор­ман па­то­лог-ин­же­нерi, ал қа­жет болған жағ­дай­да бас­қа да ма­ман­да­ры қа­ты­са­тын ор­ман­ды па­то­ло­ги­я­лық зерт­теу жүр­гiзiледi.
Тек­се­ру ма­те­ри­ал­да­рын ор­ман ме­ке­месiнiң бас ор­ман­шы­сы бекi­те­дi.
Ор­ман ор­на­ла­сты­ру кезiн­де са­ни­тар­лық мақ­сат­та жап­пай ағаш ке­су­ге бел­гi­лен­ген ор­ман учас­ке­лерi, егер бұ­ған ор­ман па­то­лог-ин­же­нерi қа­ты­спа­са, сол си­яқ­ты тек­се­ру­ге жа­та­ды.
ММ, ЕҚ­ТА, РМ­МО, МО, ОП
357
Ба­қы­лау субъ­ек­ті­сін­де са­ни­тар­лық мақ­сат­та жап­пай ағаш ке­судi жүр­гi­зу кезiн­де әр­бiр мөл­дек ала­ңы 5 га-дан ас­па­уы тиiс.
Са­ни­тар­лық мақ­сат­та жап­пай ағаш ке­судi жүр­гiзу­ге рұқ­сат­ты уәкiлет­тi ор­ган бе­редi.
Кесiлетiн сү­рек кес­пеа­ғаш қо­ры­ның жыл­дық бел­гі­лен­ген ли­ми­ті есебi­нен берiледi, ал қа­жет болған жағ­дай­да одан жо­ға­ры бо­ла­ды.
ММ, ЕҚ­ТА, РМ­МО, МО, ОП
358
Ба­қы­лау субъ­ек­ті­сін­де са­ни­тар­лық мақ­сат­та жап­пай ағаш ке­су бел­гi­лен­ген әр­бiр орам­да ек­пе­лер­дiң ор­ман па­то­ло­ги­я­лық жай-күй­iнiң си­патта­ма­сы үшiн тік бұ­ры­шты неме­се ұзы­на бой­ы­на со­зы­л­ған сы­нақ алаң­да­ры са­лы­на­ды және жал­пы сы­нақ ала­ңы тек­серiлетiн учас­кенiң кө­ле­мi 100 га-ға дей­iн болған жағ­дай­да - оның ала­ңы­ның 2%-нан; 100 га-дан жо­ға­ры болған жағ­дай­да - 1%-нан кем бол­мауы тиiс. Сы­нақ алаң­да­ры бой­ын­ша ма­те­ри­ал­дар уәкі­лет­ті ор­ган бел­гі­ле­ген ны­сан­дар бой­ын­ша ре­сім­де­ле­ді.
ММ, ЕҚ­ТА, РМ­МО, МО, ОП
359
Ба­қы­лау субъ­ек­ті­сі са­ни­тар­лық мақ­сат­та жап­пай ағаш ке­судi жүр­гiзу­ге ар­нал­ған рұқ­сат­ты алу үшiн мы­на­дай құ­жат­та­ма ұсы­на­ды:
ке­су­ге бел­гi­лен­ген ек­пе­лер­дi ко­мис­си­я­ның тек­се­ру неме­се зерт­теу ак­тісi;
са­ни­тар­лық мақ­сат­та жап­пай ағаш ке­судi қа­жет ететiн ек­пе­лер­дiң уәкiлет­тi ор­ган бел­гiле­ген ны­сан­да­ғы жиын­тық ве­до­мо­сы;
био­ло­ги­я­лық тө­зiм­дiлi­гi­нен ай­ы­ры­л­ған ек­пе­лер­де қал­ды­ры­л­ған сы­нақ алаң­да­ры­ның уәкiлет­тi ор­ган бел­гiле­ген ны­сан­да­ғы жиын­тық ве­до­мо­сы;
орам­дар­ды, олар­дың алаң­да­рын көр­се­те оты­рып және сы­нақ алаң­да­рын бел­гiлей оты­рып, жап­пай ағаш ке­су­ге бел­гi­лен­ген учас­ке­лер­ге ар­нал­ған план­шет­тiң кө­шiр­месi.
ММ, ЕҚ­ТА, РМ­МО, МО, ОП
360
Ба­қы­лау субъ­ек­ті­сін­де ке­су­ге бел­гi­лен­ген ек­пе­лер­дi ко­мис­сия тек­се­ру неме­се зерт­теу ак­тiсiн­де: мем­ле­кет­тiк ор­ман қо­ры­ның қор­ға­ны­штық са­на­ты, ек­пе­лер­дiң ба­ға­лау си­патта­ма­сы, олар­дың бүлi­ну се­беп­терi, жап­пай са­ни­тар­лық ағаш ке­судi жүр­гi­зу қа­жет­тi­гiнiң негiз­де­месi, ке­су же­дел­дiлi­гi және оны жүр­гі­зу бел­гі­лен­ген мерзiм­дер, одан кей­iн­гi қай­та жа­ңар­ту­ды қам­та­ма­сыз ету жөнiн­де­гi ша­ра­лар және ара­лас ек­пе­лер­дiң күй­зелiсiн бол­дыр­мау үшін қа­жет­тi іс-ша­ра­лар көр­сетiледi.
Ак­тi­ге ко­мис­си­я­ның бар­лық мү­ше­лерi қол қо­яды.
ММ, ЕҚ­ТА, РМ­МО, МО, ОП
361
Ба­қы­лау субъ­ек­ті­сі са­ни­тар­лық мақ­сат­та жап­пай ағаш ке­су кезiн­де мы­на­дай шар­ттар­ды сақ­тай­ды:
1) аға­шы кесiле­тін ал­қап оның өсуi та­би­ғи түр­де мүм­кiн бол­май­тын жағ­дай­да бiрiн­шi ке­зек­те ор­ман да­қыл­да­рын отыр­ғызуға та­ғай­ын­да­ла­ды;
2) ара­лас сау ек­пе­лер­дi ор­ман па­то­ло­ги­я­лық қа­да­ға­лау бел­гі­ле­недi, он­да ау­ру және дің­дік зи­ян­кестер жа­ңа­дан пай­да болған аға­штар­ды уақ­ты­лы та­зар­ту және қо­қы­стар­дан та­зар­ту жүр­гiзiледi.
ММ, ЕҚ­ТА, РМ­МО, МО, ОП
362
Ба­қы­лау субъ­ек­ті­сін­де са­ни­тар­лық мақ­сат­та жап­пай ағаш ке­судi та­лап ететiн жел сұ­ла­тқан, да­уыл құ­ла­тқан, зи­ян­кестер бүл­дiр­ген неме­се ау­ру­лар­мен за­қым­да­ну нәти­же­сiн­де ке­уіп кет­кен өр­тең­дер неме­се ек­пе­лер учас­ке­лерi өрт­тер­дiң та­ра­луын, зи­ян­ды жән­дiк­тер­дiң кө­бе­юiн бол­дыр­мау және сү­рек­тің тех­ни­ка­лық са­па­ла­рын жо­ғалт­пау мақ­са­тын­да алаң­дар­ды кесiл­ген­нен кей­iн­гi қал­дық­тар мен қо­қы­стар­дан ұқып­ты та­зар­ту­мен, мүм­кiн­дi­гiн­ше қы­сқа мерзiм­де игерiледi.
ММ, ЕҚ­ТА, РМ­МО, МО, ОП
363
Ба­қы­лау субъ­ек­ті­сін­де мем­ле­кет­тiк ор­ман қо­ры учас­ке­лерiн­де пай­да­ла­ну үшін мүм­кiн бо­ла­тын жел сұ­ла­тқан, да­уыл құ­ла­тқан неме­се қыл­қан жа­пы­рақ­ты ке­мiр­гiш жән­дік­тер­мен бүлiн­ген (ке­уiп қа­лу және дiң­дiк зи­ян­кестер­дiң қо­ны­ста­ну бел­гiлерi болған кез­де), сон­дай-ақ жо­ға­ры неме­се тө­мен­гi дә­ре­желi өрт­тер­мен бү­лін­ген қыл­қан жа­пы­рақ­ты ек­пе­лер ағаш ке­су­ге бiрін­шi ке­зек­те шы­ға­ры­ла­ды.
ММ, ЕҚ­ТА, РМ­МО, МО, ОП
364
Ба­қы­лау субъ­ек­ті­сін­де ор­ман соқ­пақ­та­рын тар­ту мен өрт­ке қар­сы жы­ра­лар жа­са­у­ға бай­ла­ны­сты ағаш ке­су­лер ор­ман ор­на­ла­сты­ру ма­те­ри­ал­да­ры, ор­ман­дар­дың өрт­ке қар­сы құ­ры­л­ғы­ла­ры­ның бас жос­пар­ла­ры­ның негізiн­де:
1) ор­ман ме­ке­ме­ле­рі­нің орам­дық желiлерiн ба­стап­қы ұй­ым­да­сты­ру кезiн­де;
2) ор­ман ме­ке­ме­лерiнiң ор­ман ор­на­ла­сты­ру раз­ря­дын өзгер­ту кезiн­де;
3) ор­ман­ды кү­зе­ту және қор­ғау жүй­есiн жақ­сар­ту мақ­са­ты­на қа­рай ай­тар­лық­тай қай­та қа­рау жағ­дай­ла­рын­да жү­зе­ге асы­ры­ла­ды.
ММ, ЕҚ­ТА, РМ­МО, МО, ОП
365
Ба­қы­лау субъ­ек­ті­сін­де орам­дық (жар­ты­лай орам­дық) соқ­пақ­тар мен өрт­ке қар­сы жы­ра­лар са­лу­ға бай­ла­ны­сты ағаш ке­су­лер жап­пай ағаш ке­су тәр­тiбiне сәй­кес жүр­гiзiледi.
ММ, ЕҚ­ТА, РМ­МО, МО, ОП
366
Ба­қы­лау субъ­ек­ті­сін­де орам­дық соқ­пақ­тар мен өрт­ке қар­сы жы­ра­лар са­лу­ға бай­ла­ны­сты ағаш ке­су кө­ле­мi сү­рек қо­ры мен ағаш ке­су ала­ңы бой­ын­ша олар­дың нор­ма­тив­тiк ені мен ұзынды­ғын негiз­ге ала оты­рып, ай­қын­да­ла­ды.
ММ, ЕҚ­ТА, РМ­МО, МО, ОП
367
Ба­қы­лау субъ­ек­ті­сі өтім­дi қо­қы­стар­ды жи­на­уды эс­те­ти­ка­лық мақ­сат­тар­да және ор­ман өрт­терiнiң ал­дын алу, жел­сұ­лат­па, да­уыл құ­ла­тқан, қар бас­қан, сон­дай-ақ аға­штар­дың ме­ха­ни­ка­лық бүлi­нуiнiң бо­луы кезiн­де ор­ман зи­ян­кестерi мен ау­ру­ла­ры­ның кө­бе­юi мен та­ра­луын бол­дыр­мау мақ­сат­та­рын­да жүр­гi­зедi.
Ең ал­ды­мен ағаш ді­ңі зи­ян­кесте­рі ошақ­та­ры­ның пай­да бо­лу қа­те­рі бар жа­ңа­дан жел сұ­ла­тқан, ме­ха­ни­ка­лық бү­лін­ген аға­штар учас­ке­ле­рі жи­на­ла­ды. Жи­нау мер­зім­де­рі зи­ян­кестер­дің негіз­гі түр­ле­рі­нің био­ло­ги­я­сы­мен бай­ла­ны­сты­ры­ла­ды
ММ, ЕҚ­ТА, РМ­МО, МО, ОП
368
Ба­қы­лау субъ­ек­ті­сін­де мем­ле­кет­тiк ор­ман қо­ры учас­ке­лерiн­де су то­рап­та­ры, құ­быр өт­кiз­гi­ш­терi, жол­дар, бас­қа да желiлiк құ­ры­лы­стар (объ­ек­ті­лер) құ­ры­лыс объ­ек­тiлерi бо­луы мүм­кін.
Объ­ек­тiлер­дi са­лу үшiн ор­ман ал­қап­та­рын та­зар­ту заң бел­гiле­ген тәр­тiп­пен уәкі­лет­ті ор­ган­ның рұқ­са­ты бой­ын­ша жап­пай ағаш ке­судi жүр­гі­зу тәр­ті­бiне сәй­кес жап­пай ағаш ке­су жо­лы­мен жо­лақ­тар неме­се ал­қап­тар түрiн­де жү­зе­ге асы­ры­ла­ды.
Ор­ман ал­қап­та­рын та­зар­ту бой­ын­ша ағаш ке­су кө­ле­мi дай­ын­да­ла­тын ор­ман ма­те­ри­ал­да­ры­ның са­ны бой­ын­ша есеп­те­ледi
ММ, ЕҚ­ТА, РМ­МО, МО, ОП
369
Ба­қы­лау субъ­ек­ті­сі Мар­қа­көл мем­ле­кет­тік та­би­ғи қо­ры­ғы­ның кү­зет ай­ма­ғын­да жер­гі­лік­ті ха­лық­тың мұқ­та­жы үшін рұқ­сат еті­ле­тін әу­ес­қой­лық (спорт­тық) ба­лық аулау жө­нін­де­гі та­лап­тар­ды сақ­тай­ды.
ЕҚ­ТА
370
Ба­қы­лау субъ­ек­ті­сі Қор­ғал­жын мем­ле­кет­тік та­би­ғи қо­ры­ғы­ның бө­ген­де­рін­де ба­лық­тар­дың қы­ры­луы­на жол бер­меу іс-ша­ра­ла­рын өт­кі­зу жө­нін­де­гі та­лап­тар­ды сақ­тай­ды.
ЕҚ­ТА
371
Ба­қы­лау субъ­ек­ті­сін­де аң аулай­тын ал­қап­тар­ды бе­кі­тіп бе­ру ту­ра­лы құ­жат­тар бар (об­лы­стық ат­қа­ру­шы ор­ган­ның ше­ші­мі, аң­шы­лық ша­ру­а­шы­лы­ғын жүр­гі­зу шар­ты)
АП
372
Ба­қы­лау субъ­ек­ті­сі ша­ру­а­шы­лы­қi­шiлiк аң­шы­лық iсiн ұй­ым­да­сты­ру­ды жүр­гіз­ген
АП
373
Ба­қы­лау субъ­ек­ті­сін­де аумақ­тық уәкiлет­тi ор­ган­мен келi­сі­л­ген Аң­шы­лық ша­ру­а­шы­лы­ғын жүр­гі­зу жос­па­ры бар
АП
374
Ба­қы­лау субъ­ек­ті­сі аң­шы­лық ша­ру­а­шы­лы­ғын жүр­гi­зу жос­па­рын 100 % орын­да­ған
АП
375
Ба­қы­лау субъ­ек­ті­сі жа­ну­ар­лар объ­ек­тiлерiн есеп­ке алу­ды ұй­ым­да­сты­ра­ды және өт­кі­зе­ді
АП, ММ, ЕҚ­ТА
376
Ба­қы­лау субъ­ек­ті­сін­де жа­ну­ар­лар дү­ни­есi объ­ек­тiлерiнiң өн­дiрiстiк мо­ни­то­рин­гi бой­ын­ша тал­да­ма­лық анық­та­ма бар.
АП, ЕҚ­ТА
377
Ба­қы­лау субъ­ек­ті­сін­де уәкiлет­тi ор­ган­ның аумақ­тық ор­га­ны­на бер­ген жыл­дық есеп бар
АП, ЕҚ­ТА
378
Ба­қы­лау субъ­ек­ті­сі жа­ну­ар­лар­дың ме­кен­деу ор­та­сын қор­ғау, кө­бею жағ­дай­ла­рын, қо­ныс ауда­ру жол­да­ры мен шо­ғыр­ла­ну орын­да­рын ұй­ым­да­стыр­ған
АП, ММ, ЕҚ­ТА
379
Ба­қы­лау субъ­ек­ті­сін­де да­мыл­дау ай­мақ­та­ры мен күн­де­рі бар
АП
380
Ба­қы­лау субъ­ек­ті­сі жер­гiлiк­тi ха­лық ара­сын­да жа­ну­ар­лар мен өсім­дік­тер дү­ни­есiне ұқып­ты қа­рау иде­я­ла­рын на­си­хат­тай­ды
АП, ММ, ЕҚ­ТА
381
Ба­қы­лау субъ­ек­ті­сі та­би­ғи апат­тар кезiн­де және бас­қа да се­беп­тер сал­да­ры­нан ау­ру­ға, өлiм-жiтiм қа­уiп­терi жағ­дай­ын­да жа­ну­ар­лар­ға кө­мек көр­се­те­ді.
АП, ММ, ЕҚ­ТА
382
Ба­қы­лау субъ­ек­ті­сін­де мін­дет­ті іс-ша­ра­лар­ды қам­ти­тын Iш­кi тәр­тiп ере­же­сi бар
АП
383
Ба­қы­лау субъ­ек­ті­сі қо­рық­шы­лық қыз­мет­ті аң­шы­лық ша­ру­а­шы­лы­ғы­ның са­на­ты­на сәй­кес жа­сақ­та­ған
АП
384
Ба­қы­лау субъ­ек­ті­сі жа­байы жа­ну­ар­лар­ды қо­сым­ша қо­рек­тен­дiріп оты­ра­ды
АП, ММ, ЕҚ­ТА
385
Ба­қы­лау субъ­ек­ті­сі жа­сан­ды су­ат­тар құ­ру жұ­мыста­рын жүр­гі­зе­ді.
АП, ММ, ЕҚ­ТА
386
Ба­қы­лау субъ­ек­ті­сі қор­ға­ны­штық өсiм­дiк­тер отыр­ғы­за­ды және жа­сан­ды ұя­лар са­ла­ды.
АП, ММ, ЕҚ­ТА
387
Ба­қы­лау субъ­ек­ті­сі жырт­қыш жа­ну­ар­лар­дың са­нын рет­теу бой­ын­ша іс-ша­ра­лар жүр­гі­зе­ді.
АП, ММ, ЕҚ­ТА
388
Ба­қы­лау субъ­ек­ті­сі шар­тқа сәй­кес iл­ме тақ­та­лар, тра­фа­рет­тер, пла­кат­тар, ан­шлаг­тар­ды ор­на­та­ды.
АП
389
Ба­қы­лау субъ­ек­ті­сі бұ­дан бұ­рын ор­на­ты­л­ған ан­шлаг­тар­ды жыл сай­ын жөн­деп, жа­ңар­тып оты­ра­ды
АП
390
Ба­қы­лау субъ­ек­ті­сі аң аулай­тын ал­қап­тар­ды бе­кі­тіп бе­ру жө­нін­де­гі кон­кур­сқа қа­ты­су ке­зін­де пай­да­ла­ну­шы мә­лім­де­ген мін­дет­те­ме­лер­ді орын­дай­ды.
АП
391
Ба­қы­лау субъ­ек­ті­сі­нің кә­сіп­ші­лік аң аула­уды жү­зе­ге асы­ру­да аң­шы­лық ша­ру­а­шы­лы­ғы ұй­ы­мы­м­ен жа­сал­ған шар­ты бар.
АП
392
Ба­қы­лау субъ­ек­ті­сі­нің кәс­iп­шiлiк жур­на­лы бар (кә­сіп­ші­лік аң аулау үшін).
АП
393
Ба­қы­лау субъ­ек­ті­сі­нің кәс­iп­шiлiк жур­на­лы күн сай­ын аң аулау аяқ­тал­ған­нан кей­ін тол­ты­ры­ла­ды.
АП
394
Ба­қы­лау субъ­ек­ті­сі­нің кә­сіп­ші­лік аң аулау ке­зін­де аң­шы­лық ша­ру­а­шы­лы­ғы ұй­ы­мы бер­ген жол­да­ма­сы бар.
АП
395
Ба­қы­лау субъ­ек­ті­сі­нің ит­тер­мен және қы­ран құ­стар­мен аң аулау ке­зін­де (кә­сіп­ші­лік аң аулау) - олар­ды тiр­кеу ту­ра­лы құ­жат­та­ры бар.
АП, ВС
396
Ба­қы­лау субъ­ек­ті­сі­нің уәкі­лет­ті ор­ган­ның аумақ­тық ор­га­нын­да жыл сай­ын тір­кел­ген аң­шы­лық ми­ни­му­мы бой­ын­ша ем­ти­хан тап­сыр­ға­ны және Қа­зақ­стан Рес­пуб­ли­ка­сы­ның са­лық заң­на­ма­сы бел­гі­ле­ген аң аулау құқы­ғы­на рұқ­сат берiл­генi үшiн мем­ле­кет­тiк баж­ды тө­ле­ге­ні ту­ра­лы бел­гi қой­ы­л­ған аң­шы­лық ку­ә­лі­гі бар (кә­сіп­ші­лік аң аулау ке­зін­де).
АП
397
Ба­қы­лау субъ­ек­ті­сін­де кә­сіп­ші­лік ке­зін­де аң­шы­лық атыс қа­руын қол­да­нып аң аула­ған кез­де - Қа­зақ­стан Рес­пуб­ли­ка­сы iш­кi iстер ор­ган­да­ры­ның аң­шы­лық атыс қа­руын сақ­тау және алып жү­ру құқы­ғы­на бер­ген рұқ­са­ты бар.
АП
398
Ба­қы­лау субъ­ек­ті­сі СИ­ТЕС Кон­вен­ци­я­сы­ның Қо­сым­ша­сы­на ен­гі­зі­л­ген жа­ну­ар­лар түр­ле­рін та­сы­мал­да­уды осы Кон­вен­ция бел­гі­ле­ген тәр­тіп­пен жү­зе­ге асы­ра­ды.
АП, ВС, ЗОО
399
399-413-тар­мақ­та­ры­ның кү­ші 2011 жы­л­ғы 1 қаң­тар­ға дей­ін қол­да­ныл­ды
ММ – орман шаруашылығының мемлекеттік мекемесі
ЕҚТА – ерекше қорғалатын табиғи аумақтар
РММО – республикалық маңызы бар мемлекеттік орман иеленушілер
ОП – орман ресурстары ұзақ мерзімді орман пайдалануға берілген орман пайдаланушылар
АП – аңшылық ісін пайдаланушылар
ЖА – ерекше қорғалатын табиғи аумақтардың жеріндегі жалгерлер
МО – республикалық маңызы бар темір және автомобиль жолдарының бойындағы қорғаныштық орман жиектерінің мемлекеттік орман иеленушілері
ВС – жануарлар дүниесі объектілерін қоршауда және жартылай ерікті жағдайда бағып-күтумен, көбейтумен айналысатын жеке және заңды тұлғалар
ААОҰ – азаматтарды аңшылық минимумына оқытумен айналысатын ұйымдар
ЗОО – зоологиялық коллекциялардың, хайуанаттар бақтарының, биологиялық орталықтардың иелері