"Сауда мақсатында теңізде жүзу туралы" Қазақстан Республикасының 2002 жылғы 17 қаңтардағы Заңының 4-бабының 3-тармағының 49) тармақшасына сәйкес БҰЙЫРАМЫН:

Қазақстан Республикасы
Көлік және коммуникация
министрінің міндетін
атқарушысының
2011 жылғы 21 сәуірдегі
№ 214 бұйрығымен
бекітілген
Теңіз кемелерінің жүк маркасы туралы қағида

1. Осы Теңіз кемелерінің жүк маркасы туралы осы қағидалары (бұдан әрі – Қағида) «Сауда мақсатында теңізде жүзу туралы» 2002 жылғы 17 қаңтардағы Қазақстан Республикасының Заңы 4-бабы 3-тармағының 49) тармақшасына және түзетулер енгізілген 1988 жылғы Хаттамамен өзгертілген, 1966 жылғы Жүк маркасы туралы халықаралық конвенцияға (бұдан әрі – Жүк маркасы туралы халықаралық конвенция) сәйкес әзірленді және Кеме қатынасының тіркелімімен техникалық бақылауға жататын кемелердің су үсті бортының мақсатын, куәландыру және бортқа жүк маркаларын салу тәртібін айқындайды.

ұзындығы 24 метрден кем жаңа кемелер:
жалпы сыйымдылығы кемінде 150 тонна қолданыстағы кемелер;
тасымалдаумен айналыспайтын серуенге арналған яхталар;
балық аулайтын кемелер;

Осы Қағиданың барлық талаптарын қанағаттандырмайтын қоданыстағы кемелер кемінде осы Қағида күшіне енгенге дейін осы кемелерге қолданылған жасаудың нормативтік құжаттарына сәйкес келуі тиіс. Мұндай кемелер үшін олардың су үсті бортын ұлғайту талап етілмейді. Алайда, бұрын белгіленгенмен салыстырғанда, су үсті бортының кез келген кішірейтілуін алу үшін, қолданыстағы кемелер осы Қағиданың барлық талаптарына жауап беруі тиіс.

3) биік квартердек – орта беткейлі перпендикулярдан кеменің алдыңғы жағына қарай бағыттаған, әдетте алдыңғы жағындағы беткейден созылып орналасқан әдеттегі қондырмадан кіші қондырманың (нық жабылған ашылмайтын борттық иллюминаторлар және бұрандамен жабылатын жапқышы бар тұтқалымдар). Егер алдыңғы жақтың арқалығы есіктер немесе басқа да қуыстар бар болғандықтан тұтас болмаса, мұндай қондырма ют болып есептеледі;

4) борттың теориялық биіктігі – көлденең кильдің жоғарғы жиегінен су үсті бортының палуба бимсінің жоғарғы беткейіне дейінгі тікелей өлшенетін қашықтық. Ағаштан жасалған және композитті кемелерде бұл қашықтық килдегі шпунттың төменгі жиегінен алынып өлшенеді. Егер кеменің ортасындағы түбі ойыс формаға ие болса немесе жуан шпунтты белдешелері болса борттың биіктігі кильдің бір жағындағы түбінің жалғасқан тегіс беткейдегі қиылысу нүктесінен алынып өлшенеді.
Палубаның бортпен дөңгешектенген қосылулары бар кемелерде борттың теориялық биіктігі палубаның теориялық сызбаларының жалғасқан қиылысу нүктелерінен бұл өлшеу егер конструкция бұрыштық конструкция болып табылса алынып өлшенуі тиіс.
Егер төменгі палубаның кеменің барлық ендігі бойынша тегіссіздікті қамтамасыз ететін 1 м-ден артық ұзындықтағы ашық жиегі және оның жалғасы болса, су үсті палубасы қабылданады. Егер су үсті бортының палубасына су үсті бортының тағайындалуы мен есептелуінің орындалуы кезінде су үсті борты палубасынан жоғары орналасқан корпусты палубадағы төменгі палуба қабылданса, ол қондырма ретінде қаралады. 1 м немесе одан кем болатын ұзындық орны реццес ретінде осы Қағиданың 19-тарауының § 6 сәйкес қаралуы тиіс;

Кеме енінен алғанда 4 % асатын радиустегі палубаның бортпен дөңгелекшеленіп қосылған немесе басқа да қосылулары бар кемедегі борттың есептік биіктігі немесе ерекше қосылулар, кеменің ортаңғы ұзындығында бимстің осындай иілуімен тік бортқа жоғары қарай қимасы болатын және осы Қағиданың 3-қосымшасына сәйкес шынайы қима ауданына тең қиманың жоғарғы бөлігінің ауданы кеменің есептік борт биіктігі болып табылады;

7) жабық қондырма – ұшындағы аралықтарында беріктілігі жеткілікті қондырма; осы аралықтардағы қол жеткізу саңылауы, егер олар бар болса, осы Қағиданың 72-155-тармақтарына сәйкес есіктермен жабдықталған; борттардағы немесе қондырманың соңғы құрамдардағы барлық саңылаулар нақты және сенімді түрде жабылатын есіктермен, құралдармен жабдықталуы тиіс;

осы Қағиданың 2-тармағының 1) және 2) тармақшаларында көрсетілгендер қатарынан алғанда, киль орналастырылған немесе жүк маркасы туралы 1966 жылғы Халықаралық конвенцияның күшіне енген күніне дейін, яғни 1968 жылдың 21 шілдесіне дейін салудың осыған іспеттес түрінде болған киль;
осы Қағиданың 2-тармағының 4) тармақшасында көрсетілгендер қатарынан алғанда, 1975 жылдың 1 шілдесінде немесе осы күннен кейін орналастырылған немесе осыған іспеттес түрінде болған киль;

Егер форштевеннің осы ватерсызығынан жоғары болып келетін вогнуттық нысаны бар болса, кеме ұзындығы ватерсызықта жататын және шеткі артқы жақ форштевннің проекциясы (ватерсызықтан жоғары учаскеде) болып табылатын нүктеден осы ватерсызықта осы Қағиданың 1-қосымшасына сәйкес өлшенеді.
Мықты орнатылған секциялардан жасалған кеме ұзындығы құрамның толық ұзындығынан алынып белгіленеді. Механикалық орнатылымы бар секция егер ол құраммен нық қосылса, толық ұзындығына дейін енгізілуі тиіс; керісінше жағдайда ол жеке кеме ретінде қаралуы тиіс.
Киль бағыттауымен жобаланған кемелерде борттың ең аз теориялық биіктігі кильдің сызығымен қарама қарсы өткізілген тікелей сызық және су үсті борты палубасының икемді ойпаттық сызығы орнына тікелей алынып өлшенеді. Кеменің ұзындығы өлшенетін ватерсызық конструктивті ватерсызыққа қарама-қайшы болуы тиіс;

Жоғарылатылған квартердек қондырма ретінде қаралады.
Егер экипажға машиналық бөлімшеде және осы қондырманың ашық палубаның ең жоғарғы бөлігінен немесе ауыстырылмадағы саңылаулар жабық кездегі уақытта кез келген жерінен басқа да бөліктерге қол жеткізгіштік қамтамасыз етілмесе, орта қондырма немесе ют жабық ретінде қаралуы тиіс емес;

, (1)
формуласы бойынша анықталатын коэффицент,
мұндағы — кемедегі қапталмаған және артық бөліктері көрінбейтін темір қапсырмамен қапталған көлемді су жинағыш немесе d1, м3 теориялық шөгін кезінде қабылданатын басқа материалдан қапталған кемеде сыртқа шығып көрінетін бөліктерсіз тегістелген корпустың ішкі беткейі бойынша көлемді су жинағыш;
d1 — борттың ең аз теориялық биіктігінің 85%, м.
📌 Ескертпе. L анықтау шарттылығы жалпы толықтығы 1 артық болатын коэффицент мағынасына келтіріле алады, мысалы, понтанды кемелер үшін келтіріледі. Мұндай жағдайларда Сb=1 қолданылады.
Көп корпусты кемелер үшін Сb есептеп шығару үшін бір корпустың емес, барлық кеменің кеңдігін ескеру қажет.

Орнықтылық корпус нысанынан және оған жүкті орналастыруға байланысты. Бір жүкті орналастырғанда орнықты болатын кеме, егер жүктің бір бөлігін жоғары орналастырса ішінара немесе толықтай осы қасиетті жоғалтады;

33) су үсті бортының палубасы – су үсті борты есептелетін палуба. Әдетте осы теңіздің және табиғаттың әрекеттерінен қорғалмаған палуба оның ашық бөліктерінде барлық саңылаулардың жабылуына арналған құралдары бар және кеменің төменгі жағындағы барлық саңылаулары су өткізбейтін құралдармен жабдықталған палуба.
1 метрден артық ұзындықтағы кеменің барлық кеңдігі бойына созылатын су үсті борты бар кемеде ашық палубасының ең төменгі жағы және оның жалғасы осы Қағиданың 2-қосымшасында көрсетілгенге іспеттес су үсті бортының палубасы ретінде қабылданады.
Кеме иесінің ниеті және тіркеушінің мақұлдауы бойынша, егер ол тегіс және тұрақты палуба, бойлық қашықтыққа үздіксіз, машиналық бөлімше және пиктік аралықтарда үздіксіз, сондай-ақ көлденең бағытта да үздіксіз болған жағдайда, су үсті бортының палубасына төменге қарай бағытталып орналасқан палуба қабылдануы мүмкін.
Су үсті бортының мұндай палубасы жүк үй-жайлары ішінде ең аз бойлық бағытта кеме борттары бойынша және палубаның жоғары беткейіне дейін көтерілген көлденең орналасқан су өткізбейтін тиісінше бекітілген стрингерлерден құрастырылуы тиіс.
Бұл стрингерлердің ені конструкция және пайдалану жағынан қажет болып табылатындардан кем болмауы тиіс.
Егер төменгі палубаның кеменің барлық ені бойынша тегіссіздікті қамтамасыз ететін 1 м-ден артық ұзындықтағы ашық беткейі және оның жалғасы болса, су үсті палубасы қабылданады. Егер су үсті бортының палубасына су үсті бортының тағайындалуы мен есептелуінің орындалуы кезінде су үсті борты палубасынан жоғары орналасқан корпусты палубадағы төменгі палуба қабылданса, ол құрылыс ретінде қаралады.
Лихтертасушы және док типтес осыған ұқсас кемелерде су үсті бортының палубасы ретінде:
ең жоғарғы үзіліссіз палуба – егер оның барлық саңылаулары осы Қағиданың талаптарын қанағаттандыратын теңіз суының енуінен қорғалған болса, ал артқы жақтағы жүк порты су өткізбейтін болса;
жүк палубасы – егер жүк кеңістігінің тиісті жабылулары болмаса, сонымен қатар жүк палубасынан жоғарғы су өткізбейтін конструкциясы осы Қағиданың 188-тармағы талаптарын ескере отырып қаралады;
жүк трюмінің су өткізбейтіндігін қамтамасыз етпейтін үздіксіз палуба жүк трюмінің бойлық және көлденең ауыстырылымдары бар бөлікте палуба түгелдей және үздіксіз, бойлық және көлденең болып табылады;
су үсті бортының ұлғаюы осы Қағиданың 214-216-тармақтарының ережесіне сәйкес рецесске түзетулер енгізумен белгіленген;
кеменің қауіпсіздігінің жеткілікті деңгейі атмосфералық залал және шашырау нәтижесінде жүк кеңістігіне су ену мүмкіндігін ескерумен модельді сынаулармен және есептеулермен нақтыланған, сонымен қатар кептірудің тиісті құралдары көзделген;

6. Осы Қағиданың 75-155-тармақтарында қамтылған талаптар, Жүк маркасы туралы халықаралық конвенция негізінде әзірленді және осы Қағиданың 2-тармағының 1) тармақшасында көрсетілген кемелерге қолданылады. Бұл ретте осы Қағиданың 67-154-тармақтардағы талаптар ең аз су үсті борты тағайындалған әр кемеге қолданылады. Осы талаптардан бас тарту су үсті борты ең аздан кем болып тағайындалған кемелерге қауіпсіздік шаралары Кеме қатынасы тіркелімімен жеткілікті деп таныған, 2005 жылғы 1 қаңтардан бастап немесе сол күннен кейін жасалған осыған іспеттес сатысында болған кемелерге рұқсат беріледі.
Су үсті бортын кеменің беріктілігі бойынша ұлғайту қажет болған жағдайда (осы Қағиданың 67-154-тармақтарында), кеме бортындағы порттардың орналасуы (осы Қағиданың 67-154-тармақтарында) немесе иллюминаторлар (осы Қағиданың 67-154-тармақтарында) бас жағындағы ең аз биіктікке жету үшін (осы Қағиданың 155-226-тармақтарында) немесе басқа да себептер бойынша люктер комингсінің (осы Қағиданың 75-тармағы), есік комингсінің (осы Қағиданың 95-тармағы) машина бөлімшесіндегі саңылау комингсінің (осы Қағиданың 71-тармағы) және басқа да саңылауларды (осы Қағиданың 99-тармағы), желдеткіштердің (осы Қағиданың 101-тармағы) және әуе құбырларының биіктігі (осы Қағиданың 115-тармағы), сондай-ақ люк жапқыштары бөлшектерінің өлшемдері (осы Қағиданың 72-88-тармақтары), су ағызу құрылғылары (осы Қағиданың 125-135-тармақтары) және экипажды қорғау құралдары (осы Қағиданың 148-150-тармақтары) су үсті бортының нақты палубасына қондырма палубасындай рұқсат етіледі, бұл ретте алынатын тұнба жазғы су үсті борты су үсті бортының нақты орналасқан жерінен қондырманың тікелей стандартты биіктігіндегі қашықтықта орналасқан су үсті бортының шартты палубасы негізіне есептелген ең аз су үсті бортына сәйкес келетін тұнбадан аспайтындай болуы керек.

Су үсті бортына ЖБҚ осы Қағиданың 7-бөлімінің талаптарына сәйкес тағайындалады.

11. Қозғалыстың жалғыз немесе қосымша құралы болғанына және су үсті тіркеуі болып табылғанына қарамастан, желкенді алып жүретін кемелерге Қағиданың 48-66, 67-154, 155-226, 245-267 және 289-312-тармақтарының талаптарына сәйкес су үсті борты тағайындалады. Осындай жолмен алынған су үсті портын ұлғаюы және осы ұлғайтудың мәні Кеме қатынасы тіркелімінің арнайы қарауындағы нәрсе болып табылады.

13. Осы Қағиданың 2-тармағының 1) тармақшасында көрсетілген жүк кемелеріне және осы Қағиданың 2-тармағының 2) тармақшасында көрсетілген жүзу ауданы шектелмеген жүк кемелерге жүзудің R1 шектелген ауданында пайдалану үшін қосымша су үсті борты тағайындалады. Осы Қағиданың 2-тармағының 2-тармақшасында көрсетілген R1 және R2 жүзудің шектелген аудандарындағы жүк кемелерге, сондай-ақ техникалық флоттың трюмді кемелеріне олардың трюмдарда топырақсыз жүзу аудандарына қарамастан, R3 жүзудің шектелген ауданында пайдалану үшін қосымша су үсті борты тағайындалады.

14. Екі немесе одан артық елдердің жақын порттары арасында халықаралық рейс орындайтын кемелер егер осы порттар орналасқан елдердің үкіметтері аталған порттар арасында осындай рейстердің қауіпсіз сипаты немесе шарттары арқылы кемелерге қойылатын көрсетілген Конвенцияның ережелері орынсыз немесе артық болып табылатындығын таныса, Жүк маркасы туралы халықаралық конвенция ережелерін орындаудан босатылады.
Мұндай шешім нақты кемелердің жүзу шарттарына қатысты немесе осы мемлекет туы астында жүзетін кез келген кеменің жүк маркасы туралы аймақтық келісім түрінде келісетін үкіметтер арасындағы келісім түрінде ұсынылады.

15. Жаңа конструктивтік ерекшеліктері бар кеме жоғарыда аталған ерекшеліктерді зерттеуде және оларды кемеде қолдануды шын қиындататын осы Қағиданың және Жүк кемелерінің маркасы туралы халықаралық конвенцияның кез келген ережесін орындаудан босатылады. Алайда, мұндай кеме тасымалдауды жүзеге асыру үшін жеткілікті болатын қауіпсіздік талаптарына жауап беруі тиіс. Бұл талаптар осы кеме порттарына кіретін елдердің үкіметтері үшін қолайлы.

17. Оған белгіленбеген жүзу бөлігінде бір рет рейс орындауы қажет R1, R2, R2-RSN, немесе R3-RSN, не болмаса R3 жүзудің шектелген ауданындағы кемелер, егер осы кеме Кеме қатынасы тіркелімінің осы рейсті орындау үшін жеткілікті болатын қауіпсіздік талабына жауап берсе, Кеме қатынасы тіркелімімен осы Қағиданың кез келген ережелерін орындаудан босатылады.

18. Егер сынаумен немесе басқа да әдістермен қолданылатын құралдар жабдықтар немесе материалдар Жүк маркасы туралы конвенциямен және Қағидамен қолданылатындардан кем болмайтындай тиімді екендігін дәлелдесе, Кеме қатынасының тіркелімі кемеде құралдардың, материалдардың және жабдықтардың қолданылуына немесе басқа да іс шараларды жүзеге асыруға рұқсат береді.

19. Осы Қағиданың 14 және 15-тармақтарына сәйкес алуды ұсынумен бір мезгілде, осы Қағиданың 2-тармағының 1) тармақшасында көрсетілген кемелерге осы Қағиданың 18 және 19-тармақтарына сәйкес эксперименттік мақсаттар үшін теңбағалы ауыстыруларға рұқсат беру, Қазақстан Республикасының Теңіз әкімшілігі Кеме қатынасы тіркелімінің ұсынысы бойынша Халықаралық теңіз ұйымына (бұдан әрі – ХТҰ) жүк маркасы туралы халықаралық конвенцияны қабылдаған елдерге алынуы және олардың себептері туралы мәліметтерді, орындаған сынауларды қоса, теңбағалы ауыстырулар туралы мәліметтерді ұсынады.

8,5 м-дің 3% қамтамасыз етілген толқын биіктігіндегі толқынды теңізде пана орнынан 200 миль аспайтын алынумен және 400 мильден аспайтын пана орнының арасындағы шекті қашықтықпен теңіз аудандарында жүзу;

сонымен қатар, жүзбелі крандарға арналған шектеу Кеме қатынасы тіркелімімен әр жағдайда белгіленеді;

пана орнынан алынатын, 6,0 м-дің 3% қамтамасыз етілген толқын биіктігіндегі толқында аралас (өзен-теңіз) жүзу;
ашық теңіздерде 50 мильден аспайтындай және пана орындары арасында 100 мильден аспайтындай шекті қашықтықта;
жабық теңіздерде 100 мильден аспайтындай және пана орындары арасында 200 мильден аспайтындай шекті қашықтықта;

5) R3-RSN жүзудің шектелген ауданындағы кемелер: бөлік бойынша нақты шектеулерді және бассейндердің жел толқынды режимдерімен негізделген жүзу шарттарын ескере отырып, сонымен қатар 50 мильден аспайтын пана орнынан ең үлкен шекті алып тастауды белгілеумен 3,5 м-дің 3% қамтамасыз етілген толқын биіктігіндегі толқында аралас (өзен-теңіз) жүзу;

24. Осы Қағиданың ережелеріне сәйкес куәландыру және жүк маркаларын басу Кеме қатынасы тіркелімімен Қазақстан Республикасының туын көтеріп жүзетін кемелерге, сондай-ақ егер Кеме қатынасы тіркеліміне ту әкімшісінен тиісті тапсырма келіп түссе, Кеме қатынасы тіркелімінің сыныбы бар және шетел туын көтеріп жүзетін кемелерге жүзеге асырылады.
Халықаралық рейстерді орындайтын кемелерді куәландыру және оларға жүк маркаларын басуды басқа ұйым немесе басқа тұлға, сонымен қатар шетелдік уәкілетті үкімет де жүргізуі мүмкін. Кеме қатынасы тіркелімі тиісті үкіметтің уәкілеттігі бойынша шетел туын көтеріп жүзетін кемелерді куәландырады және жүк маркасын басады. Мұндай жағдайларда ел үкіметі кеме жүзетін ту астына куәландырылудың толықтығы мен нақтылығына, жүк маркаларының белгіленуіне толық кепіл береді.

Куәландыруға осы Қағидамен кеме үшін көзделген шекте кеменің конструкциялары мен жабдықтары толық тексеру кіреді. Мұндай куәландыру кеменің орналасуы, материалдары және оның беріктілігі осы Қағиданың талаптарына толық жауап беретіндігіне көз жеткізу үшін жүргізіледі.
Куәландыру нәтижелері бойынша Кеме қатынасы тіркелімінің Қағидасы бойынша жүк маркасын белгілеу шартының сипаттамасы және су үсті бортының есебі жасалады және осы Қағиданың 23-25-тармақтарында көрсетілген куәліктер беріледі;

2) осы Қағиданың 35, 38-40-тармақтарында көзделген жағдайларды қоспағанда, 5 жылдан артық емес уақыт аралығында өткізілетін куәлікті жаңарту үшін жүргізілетін куәландыру конструкция мен жабдықтардың орналасуы, құралы, материалы және беріктілігі бойынша осы Қағиданың талаптарына жауап беретіндігіне көз жеткізу үшін жүргізіледі;

3) жыл сайынғы куәландыру кеменің корпусы мен үстіндегі қондырмаларында су үсті бортының есебіне және жүк маркаларының жағдайына әсер ететін өзгертулер жүргізілмегендігіне және саңылауларды жабуға арналған құрылғылар, фальшборт және леерлік қоршаулар, дауыл портиктері, экипаж бен жолаушылардың үй-жайларына енуіне мүмкіндік беретін құралдар қалыпты жағдайда тұрғандығына, жүк маркалары дұрыс басылғандығына және кеме тиісті ақпаратпен қамтылғандығына көз жеткізу үшін әрбір жыл сайынғы куәландыру күніне дейін және одан кейін үш ай шегінде жүргізіледі, және ол осы Қағиданың 75-79-тармақтарында көрсетілген ақпаратпен қамтылғанын байқау үшін жүргізіледі.
Жыл сайынғы куәландырудың өткізілгені туралы осы Қағиданың 14-тармағына сәйкес берілетін Жүк маркалары туралы куәлікте немесе Жүк маркалары үшін алу куәлігіне жазба жазылады.
Кез келген куәландыру өткізгеннен кейін осы Қағиданың 25-31-тармақтарына сәйкес куәландырылған конструкцияға, жабдыққа, құрылғыға, материалдар немесе байланыс өлшемдеріне Кеме қатынасы тіркелімінің рұқсатынсыз өзгерістер енгізуге болмайды.

28. Осы Қағиданың 14-тармағының негізінде жаңа конструктивтік ерекшеліктері бар және алынуларына ұшырайтын осы Қағидаға сәйкес куәландырылған және борттарына жүк маркасы басылған кемелерге, осы Қағиданың 2-тармағының 2) және 4) тармақшаларында көрсетілген әр кемеге - Жүк маркасы туралы куәлік беріледі.

Мұндай бір реттік рейс үшін кеме бортына жүк маркасы белгіленбейді, ал рұқсат етілген су үсті борты кемені куәландыру туралы белгі және рейс орындау шарттары алу туралы бір реттік айдап өту куәлігінде көрсетіледі.

32. Жүк маркасы туралы халықаралық конвенцияның мүше-мемлекеттер үкіметі басқа осыған іспеттес мемлекет үкіметінің сұрауы бойынша кемені куәландыруды жүргізуді тапсырады және кеме осы Конвенцияның талаптарына жауап беретіндігіне көз жеткізгеннен кейін Жүк маркасы туралы халықаралық куәлікті береді (растайды).

Кеме қатынасы тіркелімімен берілетін куәліктер қазақ және орыс тілдерінде жасалады.

1) осы Қағиданың 35-тармағында көрсетілгенге қарамастан, куәліктерді жаңарту үшін жүргізілетін куәландыру осы қолданыстағы куәліктің қолданылу мерзімінің өтелген күніне дейін 3 ай ішінде аяқталса, осы куәліктің қолданылу мерзімінің өтелуінде 5 жылдан аспайтын уақытта жаңа куәлік куәландыру мерзімінен алып санағанда қолданыста болады;

38. Егер осы Қағиданың 25-тармағының 2) тармақшасына сәйкес куәлікті жаңарту үшін жүргізілген куәландырудан кейін, кемеге қолданыстағы куәліктің мерзімі өткенге дейін жаңа куәлікті беру мүмкін болмаса, онда куәландыруды жүргізген тұлға немесе ұйым қолданыстағы куәліктің мерзімі 5 айдан аспайтын мерзімге созылады. Бұл ұзартулар куәлікке жазба арқылы көрсетіледі және олар кеменің су үсті бортының ұлғаюына әсерін тигізетін конструкцияларға, жабдықтарға, құрылғыларға материалдарға немесе конструкцияның өлшем элементтеріне ешқандай өзгерістер енгізілмеген жағдайда ұсынылады.

39. Егер қолдану мерзімінің өтуі кезінде кеме портта орналаспаса, ол куәландырылуы тиіс, куәліктің мерзімі Кеме қатынасы тіркелімімен ұзартылады, бірақ мұндай ұзарту тек кемеге өзінің порттағы рейсін аяқтауға мүмкіндік беру үшін және мұндай мерзімін ұзарту қажет және мақсатқа сай болғанда ғана ұсынылады. Ешқандай куәлік 3 айдан асатын уақытқа дейін ұзартылмайды және осындай ұзарту ұсынылған кеме портқа келгеннен кейін осы ұзарту күші негізінде кәландырылуы тиіс және жаңа куәліксіз порттан кетіп қалуға құқы жоқ. Куәлікті жаңарту үшін жасалған куәландыру аяқталғаннан кейін жаңа куәліктің мерзімі ұзартуға ұсынылғанға дейінгі қоланыстағы куәліктің қолданылу мерзімі өткен күннен бастап 5 жылдан асатын уақытқа дейін қолданыста болады.

40. Жоғарыда аталған осы тармақтың ережелеріне сәйкес мерзімі ұзартылмаған қысқа рейс жасайтын кемелерге берілген куәлік онда көрсетілген мерзімінен алып санағанда бір ай мерзіміне льготты мерзімге Кеме қатынасы тіркелімімен ұзартылады. Куәлікті жаңарту туралы куәландыру жүргізілгеннен соң, жаңа куәлік ұзартылуға дейін белгіленген мерзімінің аяқталуынан алып санағанда 5 жылдан аспайтын мерзімге дейін қолданыста болады.

41. Кеме қатынасы тіркелімі қолданыстағы куәлікті қоданылу мерзімі өткеннен бастап осы Қағиданың 36, 39 және 40-тармақтарына сәйкес қолданыстағы куәліктің әрекет ету мерзімінен бастап жаңа куәлікті бермеуге құқылы. Бұл ретте жаңа куәлік куәлікті жаңарту үшін жүргізілген куәландыру күнінен алғанда 5 жылдан аспайтын мерзімге қолданылады.

Егер су тығыздығы бірліктен ерекшеленсе, онда түзету 1,025 арасындағы айырмашылыққа тең келуі тиіс;

Кеме қатынасы тіркелімімен сыныпталған кемелерге осы Қағиданың 65-154-тармақтардың, 227-240 тармақтардың, 252-256 және 294-295 тармақтардың ережелері орнына, сондай-ақ қарау үшін ұсынылатын техникалық құжаттама қатарына қосылатын осы Қағида ережелеріне Теңіз кемелерін сыныптау және жасау қағидасының тиісті талаптары қолданылады. Бұл ретте осы Қағидадан шегіну тек олар осы Қағидаға қарама қайшы келген жағдайда ғана рұқсат етіледі.

Егер су үсті бортының палубасында кеменің ұзындығының ортасында ағаштан жасалған төсем болса, палубалық сызықтың жоғары жиегі осы Қағиданың 4-қосымшасына сәйкес кеменің борттық қапсырмасының ішкі жоғарғы жиегін қиып өтуі тиіс.
Егер палубалық сызықты жоғарыда аталған әдіспен жүргізуге мүмкіндік болмаса немесе оны жүргізуге ыңғайсыз болса, су үсті бортының ені елеулі түрде түзетілу шартымен, ол басқа белгіленген борттағы нүкте бойынша жүргізіледі. Су үсті бортына қатысты қабылданған, жоғарыда аталған нүктенің бағыты Жүк маркасы туралы куәлікте көрсетілуі қажет. Мысалы, дөңгелектенген қосылулары бар кемелерде палубалық сызықтың жоғарғы беткейі а нүктесі арқылы өтеді және оның арасындағы қашықтық в нүктесіне қарағанда – су үсті борты палубасының жалғастырылған жоғарғы беткейінің қиылысы бортты қапталған беткеймен бірге – осы Қағиданың 5-қосымшасына Жүк маркалары туралы куәлікте белгіленеді.
Егер кеме палубасының барлық ұзындығы бойына қондырма болса, немесе су үсті борты ретінде кеменің төменгі палубасы алынса, палуба сызығының жағдайына түзетулерсіз есептелген ең аз су үсті бортының мағынасы жүк маркасының дөңгелегін қиып өтеді. Мұндай жағдайда егер кемеге ең аз деген су үсті борты тағайындалса, палубалық сызықты бортқа ол жүк маркасының және жүктің өзінен жоғары болатындай етіп орналастырылуы тиіс. Палубалық сызықтың сәйкестігіне келтірілетін тиісті түзету есепте ескеріледі және Жүк маркасы туралы куәлікте көрсетіледі.

Дөңгелектің ортасы кеме ұзындығының ортасына тікелей төменнен палубалық сызықтың жоғары беткейіне дейін осы Қағиданың 6-қосымшасына сәйкес өлшенген жазғы су асты бортына тағайындалғанға тең болып келетін қашықтықта орналастырылады.

50. Кеменің жүкті ватерсызықтарын олардың түрлі зоналарында, аудандарында және жүзудің маусымды кезеңдерінде белгілейтін маркалар ұзындығы 230 және ені 25 мм болатын көлденең сызық тәріздес болып келеді олар кеменің бас жағына (егер басқасы айтылмаса) ені 25 мм болатын тікелей сызыққа жүк маркасының дөңгелек ортасынан 540 мм қашықтықта осы Қағиданың 7-қосымшасына сәйкес жүргізілген көлденең сызба тәріздес болады.
Мынадай жүк маркалары қолданылады:

51. Егер осы Қағиданың 227-244-тармақтарының талаптарына сәйкес жүк кемесіне орман су үсті борты тағайындалса, кәдімгі жүк маркасына қосымша орман жүк маркасы тағылады. Бұл маркалар кеменің жүк ватерсызығын олардың түрлі зоналарда, аудандарда және жүзудің маусымды кезеңдерінде бөліктерді жүзу орындарында жүктеу кезінде белгіленеді, жоғарғы жиегіне белгіленген ұзындығы 230 ені 25 мм болатын (егер басқасы айтылмаса) ені 25 мм болатын тікелей сызыққа перпендикулярлы болып келетін жүк маркасы белгісі дөңгелектің орта жиегінен алғанда осы Қағиданың 7-қосымшасына сәйкес 540 мм қашықтық арасында жүргізілетін жағдайларды белгілейді.
Мынадай орман жүк маркалары қолданылады:

3) ЛП (LF) әрпімен белгіленген сызықтың жоғарғы беткейімен анықталатын тікелей сызықтан алғанда бас жағына қарай орналасқан сызықтық жоғарғы беткейімен анықталатын жазда тұщы суға арналған орманды жүк маркасы. Орман жүк маркасы мен жаздағы тұщы су маркасының және жазғы орман жүк маркасының арасындағы қашықтық тұщы судағы кеме шөгінің ұлғаюын және басқа да орман жүк маркаларының ұлғаюын ЛЗ (LW) және ЛЗСА (LWNA) білдіреді.

Егер бөліктерге бөлу маркасы осы ең төменгі маркадан төмен орналасса, онда ол жоғарыда аталып өткен жоғары сызықтан шартты жалғасудан артқы жаққа қарай салынады.

59. Тек жолаушыларды ғана тасымалдауға арналған бөліктерге бөлудегі ең жоғарғы ватерсызыққа сәйкес келетін кемелерде осы Қағидамен тағайындалған жазғы су үсті бортына тең келеді немесе одан артық болады, не болмаса, қандай-да бір басқа себептер бойынша тағайындалған артық су үсті бортында жүк маркасының белгісі Кеме қатынасы тіркелімімен мақұлданған бөліктерге бөлудің ең жоғарғы ватерсызығы белгіленеді.
Бөліктерге бөлудің жүк маркасы С 1 болып белгіленеді.
Қалған жүк маркалары осы Қағиданың 57-тармағына сәйкес (осы Қағиданың 10-қосымшасы) артық су үсті бортына қатысты салынады.

Бөліктерге бөлудің жүк маркасы осы Қағиданың 11-қосымшасына сәйкес жолаушыларды тасымалдаудың негізгі түріне С1 белгісімен белгіленеді, ал қалған түрлеріне - С2, С3 белгілерімен белгіленеді.
Борттағы жолаушыларсыз кемені пайдалану кезінде бөліктерге бөлудің жүк маркалары С1, С2, С3 және суға түсуге рұқсат етіледі.

63. Егер кемеге тиісті маркалармен белгіленуі тиіс болатын барлық бөліктер бойынша жүзу кезінде артық су үсті борты тағайындалса, жүк маркасы белгісінің көлденең сызығының жоғарғы жиегінен аспайтындай ащы суға түсетін болса, оны тиісті маркамен белгілеу көзделген. Бұл сызық жүзу шартына қатысты болып келетін қандай да бір әріптермен белгіленбейді.
Жүк маркасы туралы куәлікте белгіленбейтін бөліктерге және маусымдық кезеңдерге сәйкес келетін маркаларға арналған су үсті борты (егер олар қолданылса) жазғы жүк маркасы сияқты белгіленеді.

64. Жүк маркаларын белгілейтін әріптер, дөңгелек бағытына қарай жылжыған сыртқы бос ұштары, әріптердің төменгі жиектері марка сызығының жоғарғы жиегінің деңгейінде табылатындай етіліп осы ұштарға қарсы орналастырылуы тиіс. Бос ұштары дөңгелек бағытына қарай жылжыған жүк маркаларын белгілейтін әріптерді егер маркалар арасындағы арақашықтық маркалар сызығынан жоғары олардың бос дөңгелек ұштарында орналастыруға мүмкіндік берсе, ұсынылады. Маркаларды белгілейтін әріптердің биіктігі кемінде 50 мм болып көзделеді.

Ағашпен қапталған кемелерде олар сол қаптамаларға 3 мм тереңдікте кескінделіп басылуы тиіс.
Маркалар жақсы байқалатындай анық болуы керек және ±2 мм нақтылығымен су үсті бортының өлшенуінің мүмкіндігін қамтамасыз ету тиіс.

65. Кеме қатынасының тіркелімі конструкцияның беріктілігі ащы судағы жазғы су үсті бортына сәйкес келетін ватерсызыққа дейінгі шөгін диапазонына жеткілікті екендігіне көз жеткізуі қажет. Бұл корпустың және қондырманың жалпы және жергілікті беріктілігіне қатысты болады, олардың мөлшерлері кеменің шөгініне, жабық қондырмалардың артқы қондырмаларының беріктілігіне, сонымен қатар, машина-қазанды шахталардың және оларды қорғайтын конструкциялардың, жәшіктер мен рубкалардың жүрмелі тамбурлардың беріктілігіне жатады.
Кеме қатынасы тіркелімінің Қағидасы бойынша жасалған кеме немесе басқа да танылған сыныптау қоғамның Қағидасы бойынша жасалған және осы Қағиданың талаптарын қанағаттандыратын кеме тиісті су үсті борты үшін жеткілікті беріктілігі бар ретінде қаралады.

69. Теңіз кемелерін сыныптау және жасау қағидасының 2-бөлігінің талаптары қолданылатын әр жаңа кеменің капитаны Кеме қатынасы тіркелімімен мақұлданған, кеменің жүктелуі мен балласттауын кеме конструкциясында қажет емес қысымдардың пайда болуын болдырмайтындай жүргізуге мүмкіндік беретін жеткілікті ақпаратпен қамтылады.

71. Әр кеменің капитаны Кеме қатынасы тіркелімімен мақұлданған ақпаратпен және оған кемені түрлі жағдайларда пайдалану кезінде жеткілікті орнықтылық қамтамасыз ету бойынша басшылықпен қамтылуы тиіс. Ақпарат Теңіз кемелерін сыныптау және жасау қағидасының 4-бөлігінің талаптарын ескерумен жасалуы тиіс.

Басты перпендикулярдан алып қарағанда кеменің 1/4 ұзындығы шегінде орналасқан қондырманың биіктігі қондырманың ұлғайтылған стандартты биіктігінен асып кетсе, онда оның палубасы 2-ауданға жатады.

73. Жабық қондырманың артқы аралықтарындағы барлық саңылаулар болаттан жасалған есікпен жабдықталуы қажет, немесе аралыққа үнемі және берік нығайтылған ұшы бар басқа да материалдан жасалған есікпен жабдықталуы қажет. Есіктер саңылаулары жоқ арқалықтарға іспеттес нық орнатылады, және сол есіктер жабық кезінде су өткізбейтіндей етіп құрылуы тиіс.
Осы есіктердің су өткізбейтіндігін қамтамасыз ететін құралдар қысқыштар мен төсемелерден немесе басқа да баламалы заттан жасалуы және олар әрдайым арлықтарға немесе есіктің өзіне бекітіліп тұруы, есіктер аралық конструкцияның екі жағынан ашылып, жабылатындай етіліп орнатылуы қажет.
Есіктер әдеттегідей, сыртына қарай ашылуы тиіс. Ал ішіне қарай ашылатын есіктер тек Кеме қатынасы тіркелімінің арнайы мақұлдауы болғанда ғана рұқсат етіледі.

Егер жобалау тапсырмасымен люк жапқыштарына қатысты есеп жүктемелері аталғаннан қарағанда үлкен болып қаралса, онда осы жапқыштар үлкейтілген жүктемелерге есептеліп жасалуы тиіс. Бұл ретте, конструкцияның беріктілігіне деген төменде келтірілген талаптар қолданылуы тиіс.
Осы Қағиданың 136-144-тармақтарында келтірілген контейнерленген кемелердің люкті жабылуына теңіздің әсері кезінде жағдайды қоспағанда, палуба қондырмасынан жоғары палубалардағы қорғалмаған люктарға қатысты комингстермен жапқыштарға арналған талаптарды осы Қағидамен регламенттелмейді.

79. Егер жапқыш болаттан жасалған болса, олардың беріктілігі материал ағымдылығының жоғарғы шегінің кіші мәні бойынша 1,25 беріктілік қорымен осы Қағиданың 90 және 91-тармақтарында көрсетілген сенімділікке есептелуі тиіс. Олар осы аталған жүктемелерді қолданғанда иілу 0,0056 аралықтан аспайтындай етіп жобалануы тиіс.

80. Егер алмалы бимстер жапқыштарды қолдау үшін болаттан жасалған болса, олардың беріктілігі 1-ауданда орналасқан 3,5 т/м кем болмайтындай етіп жасалады және 2-ауданда орналасқан люктердің 2,6 т/м кем болмайды, беріктілік қоры материалдың жоғарғы жиегіндегі ағымдылыққа қатысты 1,47 болады. Олар осы жүктеменің майысқандығы 0,0044 аралықтан аспайтындай етіп жасалады.

81. Осы Қағиданың 80-тармағында көрсетілген ұзындығы 100 м кіші кемелер үшін есеп жүктемелері мынадай мәнге дейін кішірейтілуі тиіс: ұзындығы 24 м болатын кемелерге және 1-ауданда орналасқан люктер үшін - 2,0 т/м және 2-ауданда орналасқан люктер үшін 1,5 т/м; 24 м ұзындықтағы кемелерде 100 м дейін есептеу жүктемелері осы Қағиданың 80-тармағында көрсетілгенге іспеттес сызықтық интерполяциямен алынады.

Олар аралығы 0,0044 аспайтындай етіп жобалануы тиіс. Болаттан жасалған парақшалардың жуандығы қаттылық қабырғалары арасындағы қашықтықтан бір пайыз кем болуы тиіс немесе артықтығынан алып санағанда 6 мм ұлғаюда болуы тиіс.

85. Қапсырмалар клиндердің конустығына сәйкес келуі тиіс. Қапсырмалардың ені 65 мм-ден кем болмауы тиіс, ал олардың арасындағы қашықтық – 600 мм-ден кем болмауы тиіс. Жанында орналасқан қапсырма люк бұрышынан алғанда 150 мм-ден аспайтын қашықтықта әрбір бойлық және көлденең жағынан орналастырылуы тиіс.

Тегістелмеген беткейлі құрылғыларды қолданғанда (мысалы болаттан жасалған тростардың найттары) брезентті тыстардың мүмкін болатын зақымданудан қорғау үшін шаралар қабылдануы тиіс.

89. 1 және 2-аудандарда орналасқан барлық люктер болаттан немесе басқа да соған тең келетін жапқыштармен жабдықталады. Жапқыштар теңіз әрекеті кезінде су өткізбейтіндей етіп жасалуы және қысқыштармен тығыздағыштармен қамтамасыз етілуі тиіс. Теңіз әрекеті кезінде нығайту және су өткізбеу құралы Кеме қатынасы тіркелімі Қағидасының талаптарын қанағаттандыруы тиіс.
Құрылғы теңіздің қандай жағдайында болмасын су өткізбеушілікті қамтамасыз етуі тиіс. Осы мақсаттарда су өткізбеушілікті сынау алғашқы куәландыру кезінде жүргізілуі тиіс, сонымен қатар ол құрылғыны жаңарту үшін жыл сайын немесе уақыттың қысқа аралығында да өткізіледі.
Люктердің комнгстері осы Қағиданың 76-тармағының талаптарын қанағаттандыруы тиіс.
Осы Қағиданың 91-93-тармақтарының талаптарын қанағаттандыратын люк комингстерінің биіктігі егер Кеме қатынасының тіркелімі кеменің қауіпсіздігінің теңіз әрекетінің кез келген жағдайында сақталатындығына көз жеткізген болса, кішірейтілуі мүмкін немесе осы комингстер мүлде болмауы да мүмкін. Сонымен қатар, комингсіз люктердің жапқыштарының аса тығыздалып жабылуына басты назар аударылуы тиіс.
90.Ұзындығы 100 м және одан жоғары кемелердегі жүктемелер, люктердің жапқыштарына арналған ең аз есептік жүктеме мынадай түрде есептеледі:

Жүктеме= 5+(Lн-100), (2)
Lн – L ұзындығына тең етіп қабылданады, бірақ 340 м жоғары емес;
– осы Қағиданың 12-қосымшасына сәйкес қабылданады, және 3,5 т/м2 дейін басты перпендикулярдың бірден төртіне дейін төмендейді. Люктердің әр жапқыштарының секцияларына қатысты қолданылатын есептік жүктемесі оның орта бөлігінде анықталғанға тең етіп қабылдануы тиіс.

1) кеменің бірден төрт ұзындығында басты жиегінде орналасқан 1-аудан люктерінің жапқыштары 2,43 т/м толқын жүктемесінен алынып есептеледі, олар басты перпендикуляр ұзындығынан алғанда 2,0 т/м дейін төмендейді. Люк жапқыштарының әрбір секцияларында қолданылатын есеп жүктемесі оның орта бөлігінде қолданылатындарға тең қабылдануы тиіс;

бір қабатты жапқыштар үшін – қапсырмалардың барлық парақшалары үшін және барлық кемелердегі қаттылық қабырғалары үшін 2 мм;
қорапты жапқыштар үшін – қапсырманың жоғарғы және төменгі парақшалары үшін 2 мм және жаппай тасымалдайтын, рудотасымалдаушы және аралас тасымалдаудағы кемелердің ішкі байланыстары үшін 1,5 мм және қапсырманың жоғарғы және төменгі беткейлері үшін – 1,5, сондай-ақ басқа кемелердегі басқа байланыстар үшін 1,0 мм;
контейнерлерді тасымалдауға арналған жұмырмалы түрдегі жүк трюмдарының люк жапқыштарына жоғарыда аталған коррозионды қосылулар орнына 1,0 мм үстеме қолданылады.
📌 Ескертпе. Люк қақпақтарын есептеу және майыстыру кезінде жапқыштың беткейіне түсетін қысым 1,0 g тең болып келетін алаң және тікелей күшейтілім салмағының бірлігінен алғанда жоғарыда көрсетілген есептік жүктемеден есептелінеді.

96. 1 және 2-аудандарда орналасқан машиналық бөлімшелерге апаратын саңылаулар тиісті қапсырмамен өңделіп, мықты болаттан жасалған шахталармен тұрақты қорғалуы тиіс. Егер осы шахталар Кеме қатынасы тіркелімімен мақұлданған болаттан жасалған шахталармен, жәшіктермен және рубкалармен қорғалмаған болса, олардың беріктілігі арнайы қаралады.
Мұндай шахталарға кіретін есіктер осы Қағиданың 80-тармағын қанағаттандыруы тиіс.
Комингстердің биіктігі 1-ауданда орналасқан саңылауларға арналған палуба төсенішінен алғанда 600 мм-ден кем болмауы тиіс және 2-ауданда орналасқан саңылаулар үшін 380 мм-ден кем болмауы тиіс. Мұндай шахталардағы басқа да саңылаулар өз орындарында үнемі бекітіліп тұрған теңдес жапқыштармен бекітіледі.
Осы Қағиданың 162 немесе 163-тармақтарына сәйкес кемеде азайтылған су үсті борты тағайындалса, және олар басқа құрылғылармен қорғалмаса, мұндай шахталарда осы Қағиданың 73-тармағына жауап беретін екі реттік есіктер орналастырылады. Ішкі есіктердің комингстері сыртқы есік комингсінен 600 мм болатын комингстен қарағанда 230 мм биіктікте болу көзделеді.

97. Қазан люктерінің, түтін құбырларының және желдеткіштердің комингстері су үсті бортының ашық палубаларында немесе қондырма палуба үстіне қаншалықты мақсаттылыққа сай және жүзеге асырылатындай жоғары көтерілуі тиіс. Қазанды люктердің саңылауларының болаттан немесе соған тең болып келетін басқа да материалдардан жасалған берік жапқыштары болуы тиіс. Жапқыштар теңіз әсері кезінде су өткізбеуді қамтамасыз етеді.
Егер машиналық бөлімше желдеткіші комингісінің биіктігі немесе авариялық генераторлардың үй-жайлары осы Қағиданың 104-тармақтарының талаптарын қанағаттандырмаса, онда осы Қағиданың 105-тармағына сәйкес талап етілетін су өткізбейтін жапқыштар осы үй-жайлардың үздіксіз баламалылығын кепілдендіретін басқа да соған келетін құралдармен құбылып қолданылады.
Авариялық генератор үй-жайын үздіксіз ауамен қамтуға қажетті желдеткіштер егер олар жүзбелі болса және орнықтылық есебі кезінде төмен қарай бағытталған саңылауларды қорғаса, олардың жеткілікті биіктіктегі комингістері болуы тиіс және бұлар осы Қағиданың 104-тармағының талаптарына жауап беруі тиіс.

98. 1 және 2-аудандары немесе кез келген қондырмада орналасқан түтікшелер мен комингісіз үлкен емес люктер, жабық люктерді қоспағанда, су өткізбеуді қамтамасыз ететін берік жапқыштармен жабылуы тиіс. Жақын орналасқан бұрандалармен бекітілмеген қақпақшалар шарнирлерінде немесе Кеме қатынасы тіркелімімен мақұлданған кез келген басқа материалда бекітілуі тиіс.

99. Машиналық бөлімшелердегі саңылаулар люктерін қоспағанда, су үсті бортының палубасындағы басқа да саңылаулар жабық қондырмамен, тұтқамен немесе беріктілігі тең болып келетін басқа да тамбурмен қорғалуы тиіс. Су үсті бортының палубасының астыңғы жағында немесе жабық қондырма шегіндегі үй-жайда орналасқан үй-жайға кіруге жол беретін ашық палубадағы мұндай кез келген қуыстар берік тұтқамен немесе ашылмалы тамбурмен қорғалады.
Мұндай рубкалардағы есік саңылаулары немесе осы тамбурларға ұқсайтын есіктер осы Қағиданың 73-тармағының талаптарын қанағаттандыратын есіктермен жабдықталады.
Егер рубка ішіндегі саңылау беріктілікті талап ететін ұқсас тамбурлармен қорғалған болса, және осы Қағиданың 71-72-тармағының талаптарын қанағаттандырған болса, тұтқаның ішкі саңылаулары осы талаптарға жауап бере алмайды.
Қондырманың стандартты биіктігіне кем емес іспеттес биіктіктегі берік рубканың жоғарғы төсеніштегі саңылауын берік рубкамен немесе осыған ұқсас тамбурмен қорғамауға рұқсат етіледі, егер мұндай рубка, квартердектің стандартты биіктігінен кем емес биіктігі бар жоғарыланған квартердекте немесе қондырмада орналасса. Көрсетілген саңылауларда Кеме қатынасы тіркелімімен мақұлданған жабқыштары болуы тиіс.

Ұқсас тамбурлардың аралықтарындағы есік кескіндері комингстерінің су үсті бортының палубасының үстінде орналасқан биіктігі қол жетімділіктің қосымша талаптарының бар болуында 600 мм-ден кем болмауы тиіс.
Су үсті борты палубасының астында орналасқан ұқсас тамбурлардың аралықтарындағы есік кескіндері комингстерінің биіктігі 1-аудандарда 600 мм ден және 2-ауданда 380 мм-ден кем болмауы тиіс.
Рубка аралығындағы су үсті бортының палубасының астында орналасқан үй-жайға апаратын есік кескіндері комингсінің биіктігі мыналардан кем болмауы тиіс:
егер жоғарыда орналасқан палубаға қосымша қол жеткізу қамтамасыз етілмеген болса 1-ауданда 600 м;
егер осындай қосымша қол жеткізу болса ол 2-ауданда 380 мм ден кем болмауы тиіс.

101. Егер қондырманың, рубканың және ұқсас тамбурдың беріктілігі осы Қағиданың 72-74-тармақтарының талаптарына жауап бермесе және сондағы жабылатын құралдар 72-74, 97, 98 және 125-134-тармақтардың талаптарына сәйкес келмесе, онда мұндай қондырманың ішінде орналасқан саңылаулар ашық палубада жабылмаған тәріздес қаралуы тиіс.

1-ауданда орналасқан желдеткіштер палубаның төсеніші үстінен 900 мм кем болмайтын биіктіктегі комингстері болуы тиіс; 2-ауданда комингстер палуба төсенішінен алғанда 760 мм кем болмауы тиіс.
Желдеткіштердің комингстерінің кішірею мүмкіндігі әрбір жағдайда Кеме қатынасы тіркелімінің арнайы қарауындағы нәрсе болып табылады.
Егер қандайда бір желдеткіштің комингісінің желдеткіші 900 мм-ден асып кетсе, ол арнайы бекітіледі.

105. Осы Қағиданың 104-тармағында көрсетілген желдеткіштерден басқа, желдеткіштердің саңылаулары теңіз әсері кезінде су өткізбейтін сенімді жабылатын құрылғылармен жабылуы тиіс. Ұзындығы 100 м кіші болатын кемелерде жабылатын құралдары үнемі бекітіліп тұруы тиіс. Егер басқа кемелерде бұлар көзделмесе, жабылатын құрылғылар оларға арналған ыңғайлы жерлерде сақталады.
Жабылатын құрылғылар болаттан немесе соған тәріздес басқа да материалдардан жасалады. 1 және 2-аудандарда ағаштан жасалған тығындарды және желенді тыстарды қолдануға тыйым салынады.

106. Егер балласты немесе басқа да цистерналардың әуе құбырлары су үсті борты палубасының немесе қондырманың үстіне қарай жоғарыласа, онда мұндай құбырлардың шығып тұратын бөліктері берік конструкциядан көзделеді. Сұйықтық жерге ағып түсетін палубадан бастап қуыстың төменгі беткейіндегі биіктік су үсті борты палубасында 760 мм кем болмауы қондырма палубасы үстінде 450 мм-ден кем болмауы көзделеді. Егер мұндай биіктік кемедегі жұмысқа кедергі болатын болса, онда егер жабық құрылғылар, биіктікті ақтайтын болса, онда одан кіші биіктік мақұлданады. Әуе құбырларының ұштары цистернаға судың келіп түсуіне жол бермейтін арнайы жабылатын және үнемі жабық тұратын құрылғымен жабдықталуы тиіс. Ашық палубада орналасқан әуе құбырларының ұштарының жабылатын құрылғылары автоматты түрде қолданыста болуы тиіс. Танкерлерде тыныс алу клапандарын қолдануға рұқсат етіледі.

Мұндай саңылаулардың саны осы конструкцияда кемені пайдалану кезінде мүмкіндігінше азайтылып, соған сәйкес болып келуі тиіс.
Саңылаудың төменгі жиегі борттың су үсті бортының палубасына қарама қарсы өткізілген кемеге тағайындалған ең биік жүк маркасының жоғарғы палубасынан төмен емес көзделеді. Егер Кеме қатынасы тіркеліміне кемені пайдалану кезінде оның қауіпсіздігі сақталатындығы дәлелденсе, саңылаулар аса төмен орналасуы ерекше жағдайларда рұқсат етіледі.
Мұндай жағдайларда есіктер арасындағы үй-жайға судың келіп түсуін көрсететін теңдес болып келетін ішкі су өткізбейтін есіктер және жеңіл қол жетімді клапанда орнатумен кептірілетін және басқа да Кеме қатынасы тіркелімімен мақұлданған әдістер қолданылады. Сыртқы есіктер әдеттегідей сыртқа қарай ашылуы тиіс.

Энергия көзінің жетектері қатарынан шығу кезінде есіктер сол қалпында қалдырылуына қатысты шаралар қолданылуы тиіс.

109. Осы Қағиданың 110-тармағында көрсетілгендерді қоспағанда, осы Қағиданың 72-134-тармақтарына сәйкес жабдықталған есіктер су үсті борты палубасынан төмен немесе тұтқалардан сонымен қатар су үсті палубасында орналасқан үй-жайдан алынған кеменің ішкі қапсырмалануындағы құйылу саңылаулары кеменің ішіне судың өтпейтінін қамтамасыз ететін тұрақты да берік құрылғылармен жабдықталуы тиіс.
Көрсетілген үй-жайларда ашық ұштары бар әр құятын саңылаулар бөліктерін бөлу кезінде белгі алатын кемелерге арналған аралық палубасынан жоғары орналасқан оны орнынан мәжбүрлеп жабатын қайтарылмайтын клапанмен жабдықталған болуы тиіс. Мәжбүрлеп жабу клапанымен басқару құралы жеңіл қол жетімді болуы тиіс және клапанның ашық және жабық екендігін көрсететін көрсеткішпен орнатылуы қажет.
Мәжбүрлеп жабылатын қайтарылмайтын клапанның орнына аралық қондырма палубасынан алғанда жетегі немесе тиісінше су үсті борты палубасынан алғандағы тірегі болатын қайтарылмайтын және тірек клапаны орналастырылады.
Санитарлы құятын клапандар жетектерін және вахта орналасқан машиналық бөлімшелер бөлігіне борттан сыртқа қарай шығарылатын шпигаттардан бөліктерге бөлу белгісін алмайтын кемелер жергілікті деп аталады.
Егер жазғы жүк ватерсызықтың ара қашықтығы тікелей (орман су үсті бортымен) кеме ішіндегі құятын құбырдың ұшынан алғанда 0,01 асатын болса, құятын құбырларға мәжбүрсіз жабылатын екі клапан орналастырылады.
Сонымен қатар бір клапан бортқа орналастырылуы тиіс, ал екіншісі осы кемеге шекті болып табылатын пайдалану кезінде қол жетімді болып келетін орында ең жоғарғы ватерсызықта орналастырылуы тиіс. Егер екі қайтарылмайтын клапандар арасында жергілікті жетекті клапан орналасса, борттан сыртқа шығатын екінші клапан осы кеме шекті болып келетін ащы суда ең жоғарғы ватерсызықтан төмен орнатылуы тиіс.
Егер көрсетілген қашықтық құятын құбырдың ашық ұшына дейін 0,02 асып түсетін болса, онда борт жанына мәжбүрлеп жабылмайтын тағы бір клапанды орналастыру рұқсат етіледі. Сонымен қатар Теңіз кемелерін сыныптау және жасау қағидасының 5-бөлігінің талаптарын қанағаттандыратын бір клапанды тек құятын құбырдың ұшы кеме ішінде авариялық ватерсызыққа дейін 300 мм кем болмайтын қашықтықта болса орнатылады.
Көрсетілген қайтарылмайтын клапандарға арналған талаптар теңізде міндетті түрде жабық болып тұратын құятын клапандарға қолданылмайды, мысалы борт сыртына өзі ағып кететін жоғарғы борттық балласт цистерналарын құрғату. Мұндай саңылауларға палубадан басқаратын тірек клапандарының болғаны жеткілікті.
Қоқыс салғыштарды қайтарылмайтын клапандардың орнына су үсті бортының палубасынан жоғары жерде қалдық өткізуді тиейтін және шектелетін жүйесі бар екі итермелегіш орналастырылады. Төменгі итергіш су үсті борты палубасынан жоғары орында қосымша басқарылуы тиіс. Екі итергіш арасындағы қашықтық блоктау жүйесінің жұмысына кедергі жасамауы тиіс.
Қоқыс салғыштардың ішкі ұшы жазғы жүк маркасы бойынша кеменің шөгінді кезінде ватерсызықтан 1000 мм кем болмайтындай көтерілетіндей етіп орналастырылуы және кеменің осы қалпынан кез келген борт жағына
8,50 қисаю бұрышына дейін бағыттауы кезінде ватерсызықтан жоғары болып қалу ұсыналады.
Егер қоқыс салғыштың ішкі ұшы жазғы ватерсызықтан 0,01 асып түссе, пайдалану шартында борттағы ысыру әрқашанда қол жетімді болған жағдайда, онда су үсті бортының палубасынан жоғары ысыру басқару талап етілмейді.
Баламалы түр ретінде жоғарғы ысырма теңіз суы әрекеті кезінде аспалы су өткізетін қоқыс салғышғыштың ішкі ұшында бір мезгілде төменгі итергіш орнына бекітуді орнатумен аспалы су өткізгішпен ауыстырылады. Қақпақ және жабулар олардың бір мезгілде ашылуына жол бермейтін блокталуы болуы тиіс.
Қақпақты қоса алғандағы қоқыс салғыш констукрциясының бөлшектері беріктілікті қамтамасыз ететін жуандықта болуы тиіс.
Итергіштер мен жылжымалы жапқыштардың жетектері жақсы көрінетін таңбалары болуы тиіс: "пайдаланылмаған кезде жабық тұруы тиіс" делінген таңбасы болуы тиіс.
Қоқыс салғыштың ішкі ұшы жолаушылар кемесіне түсірілуіндегі 300 мм жоғары етіп немесе Теңіз кемелерін сыныптау және жасау қағидасының
5-бөлігінің талаптары қолданылатын жүк кемесіндегі ең жоғарғы авариялық ватерсызықта орналастырылуы тиіс. Керісінше жағдайда, мұндай кемелердің ішкі ұштары жеңіл қол жететін орында ең биік жүк ватерсызығынан жоғары, аралықтар палубасынан алынып басқарылатын жапқышының ашық немесе жабық жағдайын көрсететін көрсеткішпен және "пайдаланылмаған кезде жабық болуы тиіс" делінген таңбасын белгілеумен қайтарылмайтын су өткізбейтін жапқышпен жабдықталуы тиіс.

110. Жүктерді тасымалдауға арналған қапсырмадан өтетін және жабық қондырмадан бастау алатын шпигаттар егер су үсті борты палубасының борт сызығы кеменің 5о қисаюы кезінде суға түсірілетін болса ғана орнатылады. Керісінше жағдайда, Теңіз кемелерін сыныптау және жасау қағидасының 8-бөлігінің талаптарына сәйкес кеме ішіне қарай жүзеге асырылуы тиіс.

Басқару жетектері жеңіл қол жетімді болып келуі тиіс және олар клапанның ашық немесе жабық екендігін көрсететін көрсеткіштермен жабдықталуы тиіс.
Толық автоматтандырылған машиналық бөлімшелер аталған клапандармен басқару қатысында осы үй-жайда судың келіп түсуі туралы белгі беретін құрылғылар көзделген болса, қызмет көрсететін персоналды қоса алғанда машиналық бөлімшелерге теңестіріледі.

112. Осы Қағиданың 109-тармағында көрсетілмеген және су үсті борты палубасынан 450 мм төмен болатын қашықтықта қапсырмадан өтетін немесе жазғы жүк ватерсызықтар 600 мм кем болып өтетін ашық палубалар мен осы үй-жайлардан бастау алатын шпигаттар мен тоспа құбырлар қапсырмадағы қайтарылмайтын клапандармен жабдықталған.
Егер құбыр өткізгіш жабық қондырмадан өтетін және су үсті борты палубасынан төмен деңгейде осы Қағиданың 116-тармағында көрсетілген жуандыққа ие болса, бұл клапандар орналастырылмайды.

Қоңыр шойыннан немесе сондай материалдан жасалған клапандар рұқсат етілмейді.
Осы тармақпен талап етілетін барлық құбырлар болаттан немесе соған тең Кеме қатынасы тіркелімімен мақұлданған материалдан жасалады.

4,5 мм – құбыр өткізудің сыртқы диаметрі кезінде 155 мм және одан кем;
6,0 мм – құбыр өткізудің сыртқы диаметрі кезінде 230 мм және одан.
Аралық мағынасын сызықтық интерполяциямен анықтау керек.

7,0 мм – құбыр өткізудің сыртқы диаметрі кезінде 80 мм және одан кем;
10,0 мм – құбыр өткізудің сыртқы диаметрі кезінде 180 мм және одан кем;
12,5 – құбыр өткізудің сыртқы диаметрі кезінде 220 мм және одан артық.
Аралық мағынасын сызықтық интерполяциямен айқындау керек.

Иллюминатор деп алаңы 0,13 шаршы метрден аспайтын дөңгелек және сопақша саңылаулар түсіндіріледі. Терезелер әдетте дөңгелекшеленген бұрыштарымен тікбұрышты саңылаулар тәріздес болып келеді. 0,16 шаршы метрден астам алаңдағы дөңгелек және сопақша қуыстар терезе ретінде қаралады.

су үсті борты палубасынан төмен жабық қондырмалардың бірінші қабатында және төменде орналасқан үй-жайға бағытталатын саңылаулардағы қорғаған су үсті борты палубасының жылжымалы тамбурларында немесе олардың жүзбелігі тұрақтылық есебінде ескерілетін су үсті борты палубасында орнатылады.

Құятын тікелей қол жетімділікті қорғайтын екінші қабатты бортты қапсырмадағы немесе орнықтылық есептілігінде ескерілетін терезелер мен борт иллюминаторлары сенімді, ілгішке ілінген ішкі штормды жапқыштармен жабдықталады.
Осы Қағиданың 118-тармағында атап көрсетілген құятын тікелей қол жетімділікті қорғайтын борттан екінші қабатқа қарай борттық қапсырмадағы терезелер мен борт иллюминаторлары сенімді, ілгішке ілінген ішкі штормды жапқыштармен немесе егер оларға қол жетімділік қамтамасыз етілген жағдайда үнемі бекітілген ішкі штормды қақпақшалар жабдықталады.
Қондырманың екінші қабатындағы үй-жайларында егер каюталық ауыстырылымдар мен есіктер осы иллюминаторларды алшақтатса немесе терезелер қорғалмастан төмен қарай бағытталып орналасса терезелер мен иллюминаторларға штормды қақпақшалар орнатылмайды.

123. Стандартты биіктіктен кем болып келетін жоғарылаған квартердек немесе қондырма палубасында орналасқан рубкалар штормды қақпақшалар талаптарына қатысты егер жоғарылаған квартердек немесе қондырманың биіктігі квартердектің стандартты биіктігінен төмен болса онда олар штормды қақпақшалар талаптарына қатысты қаралады.

124. Жарық люктерінің иллюминаторлары борт иллюминаторларына арналғандай олардың кемедегі көлемі мен орналасуына сәйкес келетін жуандықтағы шынылары болуы тиіс. Жарық люктерінің иллюминаторлары кемеде орналасуына қарамастан, механикалық зақымданулардан қорғалады, ал оларды 1 және 2-аудандарда орнату кезінде үнемі бекітілген ішкі немесе сыртқы штормды жапқыштармен жабдықталуы тиіс.

Қағиданың 126, 127 және 128-тармақтарында көзделген жағдайларды қоспағанда, 1-аудандағы әр құдыққа кеменің әр бортынан алынған А, м2 штормды портиктің ең кішкентай алаңы егер құдық бөлігіндегі икемді ойпаттық стандартқа сәйкес келсе немесе одан артық болса, онда ол төменде келтірілген формулаға сәйкес анықталуы тиіс. Қондырма палубасындағы әр құдықтың ең кіші алаңы 2-ауданда осы формула бойынша алынатын бөліктен қарағанда 1/2 құрастыруы қажет.
Егер L фальшбортының ұзындығы құдық бөлігінде 20 м немесе одан кем болса, онда
A = 0,7 + 0,035l, болуы тиіс, (3)
егер l артық болса 20 м, онда
A = 0,07l, болуы тиіс. (4)
Қандай жағдайда да l-ді 0,lL артық қолдануға қажеттілік жоқ.
Егер фальшборттың орта биіктігі 1,2 м артық болса, онда талап етілетін алаң биіктігіндегі 0,1 м айырмашылығы бойынша құдықтың ұзындығының әр метріне 0,004 кв м алып қарағанда үлкейтілуі тиіс. Егер фальшборттың орта биіктігі 0,9 кем болса, онда талап етілетін алаң биіктігіндегі 0,1 м айырмашылығы бойынша құдықтың ұзындығының әр метріне 0,004 кв м алып қарағанда төмендетіледі.

127. Орта беткейінде ені 0,85 кем болмайтын берік конструкциялы рубка орналасқан және 1,5 м аспайтын борт бойынша өтетін тегіс палубалық кемеде портик алаңы әр бортқа осы Қағиданың 125-тармағына сәйкес рубка алдындағы құдықтар бөліктеріне осы бөліктер ұзындығынан алғанда, құдықтарға арналмаған оның жалпы ұзындық 0,lL шегімен әрқайсысына бөлек айқындалады.
Су үсті борты палубасында кеменің орта бөлігінде орналасқан рубканың басты ұшында кеменің барлық ені бойынша қорғаушы ауыстырылмай орнатылып қойылса, онда портиктердің алаңы құдық үшін бастапқы беткейінен және осындай ауыстырылымның рубка енін шектеусіз алғанда орта беткейіне қатысты анықталады.

128. Егер жәшігі бар кеме осы Қағиданың 177-тармағының 5) тармақшасының талаптарын қанағаттандырмаса, немесе люктердің үздіксіз бойлық комингстері (немесе артық бөлігінде үзілмеген болса) бөлінген қондырмалар арасында орнатылған болса, онда штормолық портиктердің ең кіші алаңы осы Қағиданың 13-қосымшасына сәйкес анықталады.

1) фальшбортты штормалық портиктердің ең кіші алаңы егер құдық биіктігімен шектелген жабық люктері арасында орналасқан жоба алаңын есептей келе люктердің бойлық комингстарының қосынды үлесі комингстарды үздіксіз деп санай отыра, осы Қағиданың 136-тармағына сәйкес анықталған ұлғаюдан кем болмаса, осы Қағиданың 125-126-тармақтарына сәйкес есептелуі тиіс.

2) фальшбортты штормалық портиктердің ең кіші алаңы егер құдық биіктігімен шектелген жабық люктері арасында орналасқан проекция алаңын есептей келе люктердің ұзына бойындағы комингстарының қосынды үлесі комингстарды үздіксіз деп санай отыра, осы Қағиданың 125-126-тармағына сәйкес анықталған ұлғаюға сәйкес немесе одан кем болса осы Қағиданың 128-тармағына сәйкес есептелуі тиіс.

3) Люктердің ұзына бойлық комингстеріндегі үзілулер алаңы осы Қағиданың 129-тармағының 1) тармақшаларында көрсетілгеннен кем, бірақ осы Қағиданың 129-тармағының 2) тармақшаларында артық болған жағдайларда фальшборттағы А, м2 штормалық портиктердің ең кіші алаңы интерполяциялық формула бойынша есептеледі
A = A1 + A2 - p, (5)
мұндағы A1 — суды ауыстырып құю үшін комингстар арасындағы үзілулерді есептей отыра, осы Қағиданың 129-тармағының 1) және 2) тармақшаларына сәйкес белгіленген штормалы портиктердің ең кіші алаңы м2;
А2 — комингстерді үздіксіз деп есептей отыра, осы Қағиданың 125-тармағына сәйкес белгіленген штормалы портиктердің ең кішкентай алаңы м2;
p — құдықтың биіктігімен шектелген жабдықтау люгі арасында белгіленген жобаларды есептеумен люктердің бойлық комингстеріндегі үзілудің қосынды алаңы м2.

130. Кез келген бір жағынан немесе екі жағынан да ашылатын қондырмасы бар кемелерде мұндай қондырмаларға арналған штормалық портиктер алаңы және ашық палубада пайда болған құдықтарға және ашық қондырмамен хабарландырылатын кемелерге штормалық портиктер алаңы төменде көрсетілгендерге іспеттес анықталады.

131. Ең кіші ауданды анықтау үшін осы Қағиданың А (2) формула немесе (3) формула құдықтың және қондырмадағы ашық кеңістікте — lt ұзындығы сомасына байланысты есептелетінін қоспағанда, есепке қарастырылатын құдықтың ұзындығы — lw.алынады, құдықты қалыптастыратын, су үсті борты палубасының ашық қондырмасымен хабарландырылатын фальшборттардағы портиктердің алаңы, толықтай осы Қағиданың 125 және 126-тармақтарына сәйкес есептеледі.

132. Осы формула бойынша А ұлғаюы және ашық қондырма мөлшері есептеледі, бірақ есептік ұзындық ретінде lt қолданылады. Алынған алаң қондырма және құдығы арасындағы ауыстырылымдағы саңылау енін ескере келе және қондырма мен құдықтың ұзындығының қатынастарын назарға ала отыра, {bo/ lt){1—{lw/lt)2) коэффицентіне көбейтіледі. Осы Қағиданың 126-тармағына сәйкес түзетілген алаң су үсті борты палубасының ашық қондырмаларына арналған штормалы портиктердің алаңы болып табылады.

0,5hCT/hw, (6)
мұндағы hCT — қондырманың стандартты биіктігі,
hw — су үсті борты палубасы үстінен құдық палубасының жоғарылауы.

134. Осы Қағиданың 129-тармағында фальшборттағы көрсетілген штормалық портиктердің төменгі беткейлері мен тоқаралығы мүмкіндігінше палубаға жақын етіп орналастырылады. Талап етілетін штормалы портиктер мен тоқаралықтардың екіден үші қисық ойпаттықтың төменгі нүктесіне аса жақын орналасқан құдықтың ұзындығының жартысына орналастырылуы тиіс. Ойпаттығы жоқ кемелерде құдық бөлігінде портиктер мен тоқаралығы құдық ұзындығы бойына тегіс орналастырылуы тиіс.

230 мм қашықтықта орналастырылатын леерлер және пруттармен қорғалуы тиіс. Егер штормалы портиктердің қақпақшалармен жабдықталса, оның желінуін болдырмауы үшін жеткілікті саңылаулар көзделеді. Шарнирлердің корродирленбеген материалдан жасалған штырьлары мен мойынтіректері болулары тиіс. Егер жапқыштардың оларды бекітіп қосатын құрылғылары болса, олар Кеме қатынасы тіркелімімен мақұлданады.

137. Мұндай жапқыштар ашық палубада орналасқан, ең аз дегенде су үсті борты палубасының нақты қондырмасының стандартты биіктігінен немесе ең аз су үсті бортына сәйкес келетін нақты тағайындалған су үсті борты кемесінен екі стандартты биіктігіне көтерілетін жүк люктеріне орналастырылады. Егер люк қақпақшасы немесе оның бөлігі басты перпендикулярды алғанда кеме ұзындығының төрттік шақырымы шегіне (0,25L,) орналастырылған болса, онда сондай люктік қақпақша орналасқан палуба жоғары көтерілуі тиіс және ол ең аз дегенде, су үсті борты палубасынан нақты немесе шартты деңгейінен алғанда үш стандартты биіктікке жоғарылап көтерілуі қажет. Су үсті бортының шартты палубасы люк жапқыштары орналасқан палуба биіктігін өлшеу мақсатында ғана қолданылады.

3-бөлігіне сәйкес анықталатын теңіз әрекеті кезінде суды өткізбеуге арналған конструктивтік элементтердің мөлшеріне тең. Жапқыштардың бөлшектеріне осы Қағиданың 93-тармағының 4) тармақшасында көрсетілген коррозионды үлестемелер қолданылады.

142. Люк жапқыштарында 50 мм аспайтын саңылаулары бар трюмде стационарлы газды өртке қарсы жүйе орнатылған болса, онда бұл жүйенің өндірісі сондай теңіз сулары әрекеті кезінде су өткізбейтін соған іспеттес кемеде орнатылғаннан 10% ұлғайтылады. Саңылауды 50 мм үлкейту кезінде су шашыратудың стационарлы жүйесі көзделеді.

143. Теңіз әрекеті кезінде су өткізетін болып келетін жүк трюмдарының кептіру жүйесі люк қақпақшаларына алғанда саңылаудың жалпы алаңынан келіп түсетін, 100 мм/ч тең болып келетін, шөгін санының тоспа суының қосымша келіп түсуін ескеретін үлкейтілген өндірістілігі немесе соған іспеттес егер белгіленген болса, сулы спринклерлі жүйесі болуы тиіс.
Құрғататын магистральдің ішкі диаметрі кептіретін сорғыштың үлкейтілген өндірістілігіне сәйкес келуі тиіс. Әр жүк трюмінде тоспа құдықтарда судың ең жоғары деңгейін анықтап отыратын белгі беру құрылғысы көзделеді.

Фальшборт пен леерлік қоршаулардың биіктігі палубадан 1 м кем болмауы тиіс. Дегенмен, егер мұндай биіктік дұрыс жұмысты қамтамасыз етуіне кедергі болса, егер Кеме қатынасы тіркеліміне жеткілікті қауіпсіздік қамтамасыз етілгені дәлелденген болса, онда кіші биіктік қолданылады.
Леерді қоршаулардың ең төменгі леер жарығы 230 мм аспауы қажет. Басқа леерлер арасындағы қашықтық 380 мм аспауы тиіс. Егер кеменің дөңгешектенген ширстрегі болса, онда леерлі тіректер палубаның тегіс жағына орналастырылуы тиіс.

149. Экипажды тұрғын үй-жайларды, машиналық бөлімшелерге және басқа да жерлерге ауыстыру кезінде қорғау үшін ең аз болғанда осы Қағиданың 14-қосымшасында көрсетілген ең дегенде бір өтеліміне сәйкес келетін қол жеткізгіштік құралы көзделіп алынуы тиіс және ол кеменің ұлғаюы мен тағайындалған жазғы су үсті бортқа да сәйкес келуі тиіс.

150. Кез келген кемеде тасымалданатын палубалық жүк орналасқан бөлігіне және кемені пайдалану кезінде қолданылатын экипаж үй-жайына, машиналық бөліктерге және басқа да барлық жерлерге қол жетімділікті қамтамасыз ететін әрбір қуыс сол арқылы су кірмейтіндей етіп сенімді де тұрақты бекітілетіндей етіп жасалуы тиіс. Егер палубада немесе кеме палубасының астында ыңғайлы өтелімдер жоқ болса, онда палубалық жүк үстінен алғандағы леерлік қоршалым немесе құтқарушы леерлер түріндегі сенімді қорғау қамтамасыз етіліп, көзделуі тиіс.

151. Осы Қағиданың 156-тармағында анықтама берілген А типті кемелердің машиналық шахталары стандартты биіктіктегі жабық ютпен немесе конструкциямен не болмаса биіктігі тең және беріктілігі теңдес болып келетін ютпен қорғалуы тиіс. Машиналар, шахталар егер оларда су үсті палубасынан алып қарағанда, машиналық бөлімшеге кіретін қол жеткілікті қуыс болмаса, қорғала алмайды. Дегенмен, осы Қағиданың 73-тармағының талабына сәйкес келетін 600 мм кем болмайтын комингсі бар есік 1-ауданда және 2-ауданда 380 мм кем болмайтын есік, егер олар шахта сияқты беріктілігі болып, траптан машиналық бөлімшеге болаттан жасалған немесе басқа да осыған теңдес болып келетін теңіз суы әрекетінде су өткізбейтін материалдан жасалып 230 мм кем болмайтын биіктіктегі комингсі бар үй-жайға немесе кіре беріс бөлмеге бағыттаса, сонда, машиналық шахтаға жіберілетін болады.

154. Фальшборты бар А типтес кемеде ашық палубаның 1/2 ұзындығындағы қорғалмаған бөліктерінен құрылған ашық леерлік қоршаулары болуы тиіс. Егер тұтас фальшборт орнатылған болса, оның төменгі жағындағы штормалық портиктердің алаңы фальшборттың жалпы алаңынан алғанда 30 % кем болмауы тиіс. Шистректің жоғарғы беткі жағы мүмкіндігінше төмен орналастырылуы тиіс.
Егер қондырмалар жәшікпен қосылған болса, су үсті борты палубасының қорғалмаған бөліктерінің барлық ұзындығы бойынша леерлік қоршаулар болулары тиіс.
Кеменің палубасында жүк операцияларының кезінде мұнай өнімдерінің құйылуын тоқтату үшін орналастырылған қоршалған комингстардың биіктігі 300 мм астам болса, онда оларда осы Қағиданың 149-тармағының талаптарына жауап беретін штормалық портиктары орналастырылуы тиіс. Кеменің теңізде болған кезде портиктердің жапқыштары кеме палубасынан су тогын жүргізу үшін кедергі жасамайтындай етіп орналастырылып, нығайтылуы тиіс.

тек сұйық жүктерді тасымалдау үшін жобаланып жасалған кеме;
төсемшелермен жабдықталған, болаттан немесе соған іспеттес басқа да материалдан жасалған жабылатын су өткізбейтін жапқыштары бар жүк танкілеріне қол жеткізу үшін кішірек қуыстары бар ашық палубаның жоғарғы конструкциялы үздіксіздігіне ие болатын кеме;
жүктелген үй-жайларының су өткізгіштігінің аз коэффиценттері бар кемелер болып табылады.

157. А типтес кеме (мұнайқұйғыш, химиялық заттарды таситын, газ тасушы кемелерден басқа) егер оның ұзындығы 150 м асатын болса, және оған В типтес кемеге қарағанда кіші су үсті борты тағайындалған болса, жазғы жүк ватерсызығы бойынша жүктеу кезінде бір кез келген бөліктің батуына шыдауы қажет. Сонымен қатар, су өткізбеу коэффиценті:
0,95 – машиналық бөлімшелерден басқа, кез келген бататын бөліктер үшін;
0,85 – бататын машиналық бөлімшелерге қабылдануы тиіс.
Мұнай құятын, химия заттарын тасушы және газ тасушы кемелерге Теңіз кемелерін сыныптау және жасау Қағидасының 5-бөлімінің 3-бөлігінің талаптары орындалуы тиіс.

89-93-тармақтарының талаптарына жауап берсе, сонымен қатар олардың тығыздалу және бастырылатын құрылғыларына басты назар аударған жөн. Басты перпендикулярдан алғанда 0625 L дейін ауданда су үсті борты палубасында орналасқан комингсіз люктер үшін люк крышкасына деген есептеу жүктемесі 89 және 90-тармақтарда көрсетілгендерге қатысты 15% дейін ұлғайтылады.
Жүктерді тасымалдауға арналған кемелердегі жүк люктерінің қақпақтары Теңіз кемелерін сыныптау және жасау Қағидасының 3-бөлігінің талаптарына жауап берулері тиіс.

4) жазғы жүк ватерсызығына жүктелген кеме бір кез келген бөліктің батуынан кейін (машиналық бөлімшені қоспағанда) оның су өткізгіштік коэффицентін 0,95 тең етіп қабылдай отыра, тепе-теңдіктің қанағаттандырылатын жағдайларында сол жүзу қалпында қалдырылады. Осында ұзындығы 150 м асатын кеме бөлек қаралатын машиналық бөлікшенің батуына 0,85 су өткізгіштік коэффицентімен шыдауы тиіс.

163. Осы Қағиданың 161-тармағымен шектелетін кестелі су үсті бортының кішірейтілуі егер кеме осы Қағиданың 151-152 және 153-154-тармақтарының талаптарына жауап берсе (егер ол А типтес кемеге іспеттес болған болса) және сонымен қатар осы Қағиданың 161-тармағының 4) тармақшасындағы бір кез келген зақымдалған ауданның батуы туралы көрсеткішін қоспағанда, осы Қағиданың 161-тармағының 1) тармақшасының ережелерін қанағаттандыратын болса, осы Қағиданың 15 және 16-қосымшалары бойынша ұлғаюдағы мағыналар арасындағы толық айырмашылыққа келтірілсе, олардың бірі де машиналық бөлімше болып табылмайтын ұзындығы бойынша екі кез келген араласқан бөліктің батуы туралы көрсеткіш ретінде қаралады.
Сонымен қатар, жазғы жүк ватерсызығы бойынша жүктелген 150 мм ұзындықтағы кеме бөлек қаралатын машиналық бөлімшенің батуынан кейін тепе-теңдіктің қанағаттандырылатын жағдайында жүзу қалпында қалуы тиіс.

164. Осы Қағиданың 75-88-тармақтарына сәйкес (осы Қағиданың 92-тармағын қоспағанда) жапқыштармен жабдықталған 1-ауданда жүк люктеріне ие болатын В типтес кемелерге су үсті борты осы Қағиданың 18-қосымшасында көрсетілген үлеске үлкейтілген осы Қағиданың 16-қосымшасының ұлғаюы мағыналары негізінде тағайындалады.

165. Лихтерге, баржаларға және басқа да өзіндігінен жүрмейтін кемелерге су үсті борты осы Қағидаға сәйкес тағайындалады. Бірақ, бортында адамдар жоқ баржаларға осы Қағиданың 148-150, 151-152 және 207-212-тармақтарының талаптары қолданылмайды. Бортында адамдар жоқ және су үсті бортының палубасында тек 1,5 шаршы метрден аспайтын кішірек қол жеткізгіштік қуысы бар мұндай баржаларға болаттан немесе басқа да соған іспеттес материалдан жасалған су өткізбейтін жабық қақпақшалары бар төсемелермен жабдықталған су үсті борты осы Қағидаға сәйкес есептелгеннен 25% кем алынып тағайындауға рұқсат етіледі. Бұл ретте жүк тасымалдайтын баржаларға аталған кішірейтілу В типтес кәдімгі кемеге есептеліп жасалған тек су үсті бортына ғана жүргізіледі.
Ашық палубада жүк тасымалдайтын баржа орнықтылығы Кеме қатынасы тіркелімінің арнайы қарауындағы нәрсе болып табылады.
Алмалы-салмалы табақтар егер олар жобамен көзделген болса, олар палубаны қаптамаға тең келетін су өткізбеушілікпен, конструкциясы жағынан беріктілікті және тұтастықты қамтамасыз ететіндей етіп жобаланып жасалуы тиіс және олар палубаға жақын орналасқан бұрандалармен нығайтылып бекітілуі тиіс.

166. Осы Қағиданың 157, 161, 162 және 163-тармақтарына сәйкес есептеу кезінде шығыс қойылымына және кеме жүктелімінің зақымдану мөлшеріне және бату сипатына сонымен қатар Теңіз кемелерін сыныптау және жасау қағидасының 5-бөлігінің 4-бөлімінде көрсетілген батқанынан кейінгі кеменің тепе теңдік шарттары талаптары қанағаттандырылады.
Мұнай құятын химия заттарын тасушы және газ тасушы кемелерге Кеме қатынасы тіркелімі Қағидасының талаптары орындалады.

169. Егер жабық қондырманың соңғы ауыстырылымы сыртқа шығарылып тұратын нысаны болса, онда қондырма ұзындығы ауыстырғыштың баламалы тегіс аралығына қатысты сол шығып тұрған аралықты ұлғайтылады. Бұл ұлғаюы кеме ұзындығы бойынша ауыстырылымнан 2/3 тең болуы тиіс. Осы ұлғаюды айқындау кезінде назарға алынатын сыртқа шығып тұратын бөліктің ең үлкен бөлігі осы Қағиданың 19-қосымшасына сәйкес қондырма ауыстырылымының оның бортымен қиылысу орнындағы қондырма еніне 1/2 тең келуі тиіс. Парабола қондырма шегіне және оның сыртқа шығарылатын бөлшектері қатарына толық енгізілуі тиіс.

Егер ниша кеменің диаметрлік тегістігіне қарағанда симметриялы емес болса, онда ол кеменің екі бортына қолданылатын ретінде қаралуы тиіс.
Нишаның палуба үстіндегі жапқыштары болмауы мүмкін.
Егер осы Қағиданың 98-101-тармақтарының талаптарына жауап беретін жүк трюмінің люгі, қондырма нишасында орналасқан болса, онда мұндай люк қондырма бөлігі ретінде қаралады және қондырма ұзындығындағы кішірейтілулер нишаның есепке алу мақсатында жүргізілуі талап етілмейді. Қондырма палубасынан алынып өлшенген люк комингісінің биіктігі осы Қағиданың 96-тармағының талаптарына жауап беруі тиіс.
Егер қондырманың диаметриялық тегістіктің әр жағы бойынша сыртқа шығарылулары болса, онда кеме енінің 30% осы Қағиданың 176-тармағына сәйкес қосылып өзгертілуі тиіс, дегенмен, бұл жерде қондырманың баламалы ауыстырылымы парабола нысанына ие болатындығын болжау керек. Бұл параболаның диаметрлі тегістіктегі биіктігі болуы керек және ол қондырманың нақты ауыстырылымының арасынан өткізіліп, кеменің бортына ұзындығына созылады. Парабола қондырманың шегіне толық енгізілуі тиіс.

Егер оның ұзындығының бөліктерінде қондырма борттардан шығып кетсе, ол тек осы шығарылған бөлікке ғана қолданылуы тиіс.

175. Жоғарылатылған квартердектің есеп ұзындығы егер тұтас ұштық аралыққа және стандарттан кем болмайтын биіктікке ие болса, оны нақты ұзындығына тең болып қабылданады. Стандарттан кем болып келетін квартердектің биіктігі кезінде оның есеп ұзындығы пропорционалды кішірейтілген квартердектік нақты биіктігіне оның стандартты биіктігіне сәйкес келетін квартердек биіктігіне қатысты болып келеді.
Жоғарылаған квартердектің есеп ұзындығы артқы жақтың перпендикулярынан алғандағы 0,6 L шегіндегі тек оның ауқымды мағынасына дейін ескере алады. Бұл жағдай жоғарылаған квартердекпен бірге оның юті болған жағдайларға жатады.
Егер жоғарылаған квартердектің аралығында теңіз әрекеті кезінде су өткізбейтін жапқышы бар кескіні болса, мұндай квартердек ют ретінде қаралады, ал оның биіктігі стандарттағыдан кем болып келеді. Су үсті бортының барлық ұзындығы мен шеткейі бойынша қондырма орнатылған кемелерде осы қондырманың бөлігі артқы жақтың перпендикулярынан 1,6L аса ауқымды ұзындығына дейін жоғарылатылған квартердек ретінде қаралады. Сонымен қатар, G су жібермейтін аралықта артқы жақтың перпендикулярынан 0,6 L қашықтыққа дейін болмаса, қондырманың басты беткейлі ұшындағы аралығы осындай аралықтың ролін атқарушы ретінде қаралады.

Су үсті бортының есебіне енгізілген жәшіктің қабырғалары тұтас болуы тиіс. Саңылау типтегі борт иллюминаторлары және бұрандамен бекітілген жапқыштары бар лаздарды қолдануға рұқсат етіледі. Жәшіктің палубалық стрингерінің ені қанағаттандырылған өтумен жеткілікті көлденеңді беріктілікті қамтамасыз етеді. Су үсті борты палубасының ашық бөлігінде жәшік орналасқан бөліктерде су жібермейтін жапқыштары жабдықталған қол жетімділікті қамтамасыз ететін азғантай саңылау рұқсат етіледі;

5) ашық леерлік қоршаулар жәшік орналасқан бөлікте су үсті бортының ашық бөліктеріндегі палубада, былайша алғанда, олардың ұзындығының жартысына қарай орнатылған. Егер тұтас фальшборт орнатылған болса, штормалық портиктарының төменгі жағындағы алаңы фальшборттың жалпы көлемінен алғанда 33 % кем болмауы тиіс, ширсректің жоғарғы беткейі мүмкіндігінше төмен қарай бағытталып орналастырылуы тиіс;

Сонымен қатар, осы Қағиданың 177-тармағының 2) тармақшасында көрсетілген палубалы стрингер люктердің жылжымайтын комингстерінің ішкі жағына қарай орналастырылады және кеменің әрбір борты бойынша 450 мм кем болмайтын еркін өтуді қамтамасыз ететін тұтас тиісті қапсырылған және бекітілген табақша тәріздес болады.
Мұндай стрингер су үсті борты палубасының үстіңгі жиегіне мүмкіндігінше жоғары орналастырылады.
Люктердің жапқыштарын бекітуге арналған құрылғылар стрингерден немесе өтуден алғанда қол жетімді болуы тиіс.
Жәшіктің ені люктердің бойлық комингстері арасымен өлшенеді.

179. Жәшік су үсті бортының есебіне енгізіліп, мұндай қондырмаға ют, орта қондырма және бак тәрізді сыйғызылса, онда саңылаулар жәшікке және қондырмаға бір болып табылатын ауыстырылымның сол бөлігіне орнатылмауы тиіс. Ауқымды қуыстарға, мысалға алғанда құбыр өткізгіш, кабель, бұрандамен жапсырылған жапқыштары бар саңылауларға арналған қуыстарға артықшылық беріледі.

Егер жәшіктің биіктігі стандарттан асып кетсе, оның есептік ұзындығына ешқандай ұлғайтылулар жүргізілмейді.
Егер люк комингісінің биіктігі жәшіктің палубасында осы Қағиданың 76-тармағының талап етілетіннен кем болса, онда жәшіктің нақты биіктігінен комингстің талап етілетін және нақты биіктігі арасындағы айырмашылыққа сәйкес келетін есеп айыру көзделеді.
Егер жәшіктің нақты биіктігі стандарттағыдан кіші болса, онда комингстің талап етілетін биіктігі барлық жағдайларда 600 мм тең болып қабылданады.
Егер стандарттағыдан кіші комингс биіктігінде Кеме қатынасы тіркелімінің мақұлдауы бойынша комингстердің стандартты биіктігіне қойылатын талаптардан босатылған жәшіктің палубасында азғантай люктер болса, жәшіктің нақты биіктігінің кішірейтілуі талап етілмейді.
Егер жәшік ретінде жүк люгі қаралатын болса, онда жәшіктің есептік ұзындығы ретінде ұлғаюдың ауқымдылығына алынып кішірейтілген люк комингстерінің биіктігі қабылданады: 600 мм немесе егер ол Қағиданың 178-тармағында көрсетілгендей люктің ішкі жағына орналасқан болса, люктің жоғарғы комингсінің стрингерге дейінгі қашықтықта орналастырылады.

183. Икемді ойпаттық борт жанындағы палубадан алғанда ойпаттық сызығы арқылы өтетін киль сызығынан қарама-қарсы өтетін кеменің ұзындығының ортасынан алынып базис сызығына дейін өлшенуі тиіс. Егер ойпаттық төменгі нүктесі кеменің ұзындығының ортасымен тең келмесе, базис сызығынан төмен қарай орналастырылған қисық ойпаттық бөлігінің үлестірімі теріс ретінде ескеріледі.

Егер қондырманың биіктігі стандарттағыдан асып кетсе, нақты және стандартты биіктіктер арасындағы Z ауқымды өзгешелігі әрбір ұштық ординатаға қосылады. Осыған іспеттес, аралық ординаталар тиіс осы Қағиданың 22-қосымшасына сәйкес әр перпендикулярдан алғандағы 1/6L және 1/3L қашықтығында 0,444 Z және 0,111 Z биіктігіне ұлғайтылады.

188. Егер жабық қондырманың палубасы былайша алғанда, су үсті бортының ашық палубасына іспеттес болып келетін ойпаттыққа ие болса, онда су үсті борты палубасының жабық бөлігі назарға алынбайды. Мұндай қондырма бөлігіндегі ойпаттық сызығына осы Қағиданың 23-қосымшасына сәйкес қондырма палубасының ойпаттығына қарама-қайшы болып келетін су үсті бортының ашық бөлігіндегі ойпаттық жалғасы бастау алып, қабылданады.
Егер су үсті бортының палубасында ойпаттық және/немесе артық салмақ болмаса, егер мұндай қондырма перпендикулярдан алғанда 0,15L қашықтыққа созылса, онда оның биіктігі су үсті борты палубасының ойпаттық ретінде ескерілмейді. Ұштық қондырмалардың ең аз ұзындығында осы Қағиданың 189-тармағының ережелері қолданылады.

189. Егер жабық бактың немесе юттың ойпаттығы су үсті борты палубасының ойпаттығынан артық болса, немесе осы бак пен юттың биіктігі стандарттағыдан асып түссе, сонымен қатар, осы Қағиданың 188-тармағында көрсетілген талаптар қолданылмаса, су үсті борты палубасының ойпаттығы осы Қағиданың 15-тарауында көзделгендей үлкейтіледі. Жоғарылатылған квартердектерге қатысты кеменің ұштарында осыған іспеттес түзетулер егер оның нақты биіктігі осы Қағиданың 18-қосымшасына сәйкес басқа барлық қондырмалар үшін стандартты биіктіктен асып түссе қолданылады.

190. Кеменің барлық ұзындығы бойына жүргізілген жабық бак немесе ют үшін немесе жабық бак пен юттың екінші қабатына осы Қағиданың 15-тарауында көзделген ойпаттыққа түзету жасалады. Сонымен қатар Z, алдыңғы немесе артқы перпендикулярда осы бактың немесе юттың нақты биіктігіне тең болып қабылдануы тиіс.
Егер бак және ют орналасқан тұтас қондырма стандарттағыдан асып өтетін биіктікке ие болса және оның биіктігінің артықтығы осы Қағиданың 187-тармағында көзделгендей ескерілмесе, (7) формула бойынша ол тұтас қондырма іспеттес онда орналасқан бак немесе юттың орналасуына қатысты болып ескеріледі. Сонымен қатар, Z тұтас қондырманың алдыңғы және артқы бөлігіне осы Қағиданың 24-қосымшасында көрсетілгендей анықталады, ал қондырмада орналасқан бак және ют бойына мынадай формула бойынша анықталатын Z ұлғаюы ескеріледі
Z' = Zv + h - Z, (7)
Егер жабық бак немесе юттың бірінші қабатының биіктігі стандарттағыдан артық болса, онда осы Қағиданың 15-тарауында көзделген ойпаттық түзетулерін есептеу кезінде Z ұлғаюы осы бактың немесе юттың бірінші қабатына арналған ұлғаюы осы Қағиданың 26-қосымшасында белгіленгенге сәйкес көрсетіледі, ал екінші қабат үшін мынадай формула арқылы анықталатын Z ұлғаюы ескеріледі
Z' = Zv + h - Z, (8)
Егер жабық бактың немесе юттың бірінші қабатының ұзындығы 0,5L артық болса, төртбұрышты парабола осы Қағиданың 25-қосымшасында көрсетілгендей, мидельден басталуы тиіс.
Осы Қағиданың 25 және 26-қосымшаларында мынадай белгілеулер қабылданған:
Z – құрылыстың нақты және стандартты биіктіктері арасындағы ең аз айырмашылық;
Z – А нүктесінде жоғарылыққа ие болатын және X нүктесі арқылы өтетін квадратты параболаның ұштық ординатасы. Егер Z ұлғаюы артық (Z+h) болса, онда ол (Z+h) тең етіп қабылдануы тиіс.

192. Егер ойпаттық пішіні стандарттағыдан ерекшеленсе, пішіннің басты және жиекті үлестірімдері осы Қағиданың 26-қосымшасында келтірілген тиісті коэффиценттерге көбейтілуі тиіс. Тиісті өндіру сомалары арасындағы 8-ге бөлінген әр түрлілік алдыңғы және артқы орталарындағы ойпаттық кемшілігі мен артықшылығын анықтайды.
Алдыңғы және артқы жартысындағы орта арифметикалық артықшылықты немесе кемшілікті кеменің ойпаттығының артықшылығы немесе кемшілігі анықтайды.

194. Егер ойпаттық профилінің алдыңғы жартысы стандарттағыдан жоғары болса, ал артқы жағындағы ойпаттық стандарттағыдан алғанда 75% құраса, алдыңғы ойпаттықтың артықшылығы назарға алынуы тиіс емес. Егер артқы жақтағы ойпаттық стандарттағыдан 50% кем болып құрылса, алдыңғы жақтағы ойпаттық назарға алынуы тиіс емес, тек артқы жақтағы ойпаттық ғана ескеріледі. Егер артқы жақтағы ойпаттық стандарттағыдан алғанда 50-70% құрайтын болса, онда алдыңғы жақтағы ойпаттық артықтығы және артқы жақтағы толық ойпаттық ескеріледі.

C = ZL'/3L, (9)
мұндағы C —кемшіліктен есептелетін немесе кеме ойпаттық артықтығына қосылатын ойпаттық жүргізілетін түзету, мм;
Z — қондырманың нақты және стандартты биіктіктері арасындағы ең аз айырмашылық;
L' — 0,5 м тең болып келетін ең үлкен ұзындыққа дейін жететін жабық юттың немесе бактың орта ұзындығы, м.
(7) формула кеменің ұзындығына қатысты болып келетін қондырма ординатасының су үсті борты палубасына қиылысатын және қондырманың биіктігін ескеріп тең болып келетін қашықтықтағы қондырма палубасынан төмен болып келген нүктеде ұшындағы ординатаны қиып өтетін су үсті бойы палубасының ординатасымен қиылысатын қисық майысудың нақтылығына қатысты кеме ұзындығының алаңының квадратты параболасына тиесілі болып келетін ұзындықты өзіне енгізеді. Қондырма палубасы кез келген нүктеден болмасын, осы Қағиданың 27, 28 және 29–қосымшаларына сәйкес есептелетіннен осы қисықтықтан жоғары болуы тиіс.
Егер кеменің алдыңғы және артқы жағының жартысына түзетулер жекелеп алынып белгіленсе, жоғарыда көрсетілген формулада L орнына 0,5L қабылданып алынуы тиіс.

196. Осы Қағиданың талаптарын қанағаттандыратын А және В типтес кемелер үшін ең аз жазғы су үсті борты осы Қағиданың 15 және 16-қосымшалары бойынша төменде келтірілген түзетулерді ескере отырып анықталады. Бұл түзетулер кеменің стандарттағыдан қарағанда геометриялық сипаттамаларының кемшіліктерін ескереді, олар үшін ең кіші жазғы су үсті бортының кестелі мағыналары келтірілген.

7,5(100-L)(0,35-), (10)
Е — жәшіктерде ескерусіз анықталатын қондырмалардың есептік ұзындықтары, м.

198. Егер жалпы толықтылық коэффициенті Сb, 0,68, жоғары болса, онда осы Қағиданың 15 және 16-қосымшаларына сәйкес анықталған және 162, 163, 164 және 198-200–тармақтарына сәйкес өзгертілген егер олар қолданылатын болса, базисті су үсті борты мынадай формула бойынша анықталатын коэффициентке көбейтіледі:
(Сb + 0,68)/l,36, (11)

(D - (12)
мұндағы R — L/0,48 — кеме ұзындығы кезінде 120 м;
R = 250 — кеме ұзындығы кезінде 120 м және одан да астам болып келеді.

200. Егер D L/15 кіші болса, есептеу жүргізілмеуі тиіс. Жабық қондырмалары бар кеме ұзындығының 0,6 L ұзындығынан алынып, жабық қондырмалар мен жәшіктердің қосылуымен кеменің барлық ұзындығы бойына созылатын тұтас жәшік және қондырмасы бар кемелердің артықшылықтары бар. Мұндай кемелер үшін су үсті борты осы Қағиданың 199-тармағында көрсетілген мағынаға қатысты кішірейтіледі.
Егер жоғарылатылған квартердектің немесе жәшіктің биіктігі олардың сәйкес келетін биіктігінен кіші болып келсе, стандартты биіктікке қатысты алғанда есептеу кішірейтіледі. Егер бірнеше қондырмалар, квартердектер және жәшіктер болған болса және олардың келтірілген биіктігі орта ретінде анықталса, нақты және стандартты биіктіктен шыға келе, сонымен қатар бөлек қондырмалар мен жәшіктер ескеріле отырып қаралады. Сонымен қатар, стандартты биіктікке ие квартердек құрылысы және жәшіктер стандартты биіктігі бар квартердек пен жәшік ретінде ескеріледі.

201. Егер көлденең кильдің жоғары жиегінен алғанда палубаның жоғарғы жиегіне дейінгі тікелей ара қашықтық нақты болса (ағаштан жасалған және композитті кемелерге қатысты – кильдегі шпунттың төменгі жиегінен) осы Қағиданың 50-61-тармақтарында көрсетілген, D жоғары немесе кіші мәні, биіктік арасындағы аралық тиісінше су үсті бортына қосылуы тиіс немесе одан алынуы тиіс.

202. Егер қондырмалар мен жәшіктердің есеп ұзындығы 1,0 құраса, су үсті бортынан алынған есеп 350 мм тең келуі тиіс, 24 м ұзындықтағы, 860 мм кемелер үшін олардың ұзындығы 85 м және 1070 мм – 122 м және одан да астам ұзындықтағы кемелер үшін де осы қолданылады. Аралық ұзындықтағы кемелер үшін есептеулер сызықтық интерполяциямен анықталады.

Қондырманың аралық ұзындығы және жәшіктерге қатысты есептеулер сызықтық интерполяциямен анықталады.
"В" типтес кемелер үшін бактың есептік ұзындығы 0,7L есептеуден алып тастамауға рұқсат етіледі.

0,75-S/2L, (13)
мұндағы S — жабық қондырмалардың қосынды ұзындығы, м. Жабық қондырмалардағы қосынды ұзындықты анықтау кезіндегі жәшіктер ескерілмейді (S).

Кеменің ортаңғы ұзындығын жауып тұратын, жабық қондырмасы жоқ кемелерде су үсті бортынан ешқандай есептеулер жүргізілмеуі тиіс.
Егер жабық қондырма басты алдыңғы жаққа 0,1L және 0,1L артқы жаққа жабылып жатса, есептеулер сызықтық интерполяция арқылы жүргізіледі. Ойпаттық артықтығына жүргізілетін түзету (а + b)/0,2L, мұндағы а және b — кеме ұзындығының жабық орта қондырмасының алдыңғы және артқы жағының үлестірме қашықтығы, м.
Егер а және b мағынасы 0,1L асатын болса, ол 0,1L тең болып қабылданады.
Егер осындай қондырманың биіктігі немесе жоғарылаған квартердек биіктігі тиісті стандартты биіктіктен кем болса, су үстінен алынатын есеп тиісті стандартты биіктікке деген нақты биіктікке қатысты кішірейтілуі тиіс.
Ойпаттық артықшылығын ең жоғары есептеу барлық жағдайларда кеме ұзындығының 125 мм ден 100 м асатындай болып қабылдануы тиіс.

Fb = (6075(L/100) 1875(L/100)2+200(L/100)3(2,08+0,609Cb-1,603Cwf - 0,129/d1), (14)
мұндағы Fb – алдыңғы жағына қарай есептік ең аз биіктік, мм;
L – 1,2 анықталған кеме ұзындығы, м;
В – 1,2 анықталған теориялық ені, м;
d1 – 85% борттың ең кіші теориялық биіктігі, м;
Cb – 1,2 анықталған жалпы толықтық коэффициенті;
Cwf – басты беткейдегі алаң толықтығының коэффициенті L/2;
Cwf = 2Аwf/(В L);
Аwf - алдыңғы жағына қарай ватерсызық алаңы L/2 шөгін кезінде d1, м2.

208. Егер осы Қағиданың 207-тармағында талап етілетін алдыңғы жағының биіктігі ойпаттық есебінен алғанда жүзеге асырылатын болса, онда ойпаттықтың алдыңғы жағының перпендикулярдан алғанда 0,15 L аспайтындай созылуы тиіс. Бұл ретте нақты ойпаттығының әрбір нүктесі квадратты палубаның төменгі нүктесінен жоғарыламай орналастырылуы тиіс және де ол 0,15 L кеменің ортасынан өтетін нақты ойпаттық нүктесі арқылы өтетін көлденең тікелей қатысты басты перпендикулярдан алғанда басты беткейдегі ең кіші биіктікке сәйкес келуі тиіс.

Егер бактың биіктігі осы Қағиданың 196-197-тармақтарында айтылған қондырманың стандартты биіктігінен кем болса, алдыңғы жаққа қарай үлкейтілген биіктік мынайда түрде айқындалады:

1) басты перпендикулярдан борт биіктігінен алғанда кеме ұзындығының ортасына палубасы бар бактың ауыстырылымының қиылысу нүктесінен өткізілген, параболаның басты перпендикулярмен қиылысу нүктесіне жететін, егер су үсті палубасы бак палубасынан жақын орналасса, басты перпендикулярдан алғанда осы Қағиданың 31-қосымшасына сәйкес 0,15 кем болмайтындай қашықтықта орналасқан ойпаттығы бар қиылысу нүктесінде орналасса ескеріледі. Дегенмен, егер осы Қағиданың 32-қосымшасында h белгісімен белгіленген биіктік h белгісінен кіші болса, басты беткейдің нақты биіктігінде ол h ауыстырылуы тиіс;

2) басты перпендикулярдан 0,07L қашықтықта басты перпендикулярға дейін орналасқан бактың палубасының нүктесінен базистік сызыққа қарама-қарсы келе жатқан сызықпен, егер су үсті бортының басты беткей перпендикулярынан алғанда 0,15L кем болмайтындай етіп созылған ойпаттық болса немесе осы Қағиданың 32-қосымшасына сәйкес ойпаттық болмаса.

212. Пайдаланудың ерекше талаптары салдарынан осы Қағиданың 207, 208 және 209-тармақтарының талаптарын қанағаттандыра алмайтын, сонымен қатар осы талаптарды қанағаттандырмайтын қолданыстағы кемелерге жаңа кемелерге су үсті бортын тағайындау туралы мәселесі әр жағдайда Кеме қатынасы тіркелімінің арнайы қарауындағы нәрсе болып табылады.

213. Танкерлер, танкер-химия заттарын тасушы, газ тасушы, мұнай тасушы кемелерден өзгеше болып келетін "В" типтес тағайындалған су үсті бортты кемелер алдыңғы жақтағы жүзудің қосымша қорына ие болулары тиіс. Диаметрлік тегістікке деген проекцияның қосынды алаңы жазғы жүк ватерсызығының арасындағы кеме корпусы бөлігіндегі алдыңғы жақтағы перпендикулярдан алғанда және борт жанындағы сызықтан, сонымен қатар жабық қондырма жанынан алғанда егер ол болған жағдайда, мынадан кем болмауы тиіс:
(0,15Fmin+4(L/3+10)) L/1000, (15)
мұндағыFmin – (осы Қағиданың 162 немесе 163-тармақтарын ескере отырып, егер олар қолданылса), осы Қағиданың 196-217-тармақтарындағы борт биіктігі және жалпы толықтық коэффицентіне өзгертілген 16-қосымшадан кестелі су үсті борты.

214. Егер кеменің бортына дейін созылмаған су үсті бортының палубасына рецесс орнатылған болса, рецесті ескертусіз есептелген су үсті борты су үсті бортының есебіне кірмеген жүзбелілікті жоғалтқаннан алынған ұлғаюына түзетілген. Түзету рецесс (lbdp) көлемінің бөлінуімен айқындалатын ұлғаюына ватерсызық алаңына (Аw) осы Қағиданың 33-қосымшасына сәйкес борттың 85% биіктігімен теңестірілуі тиіс.

219. Осы Қағиданың 15 және 16-қосымшалары бойынша осы Қағиданың 159-164 және 165-166-тармақтарында көрсетілген ережелерді ескере келе, алынған егер олар қолданылатын болса, осы Қағиданың 198-200 және 204-206-тармақтарында көрсетілген түзетулер қолданылса және олар осы Қағиданың 207-212 және 213-217-тармақтарында қолданылатын болса, ең аз жазғы су үсті борты ретінде осы жоғарыда аталған су үсті борты көзделеді.

220. Осы Қағиданың 230-тармағына сәйкес есептеліп шығарылған ащы судағы су үсті борты осы Қағиданың 201-203-тармақтарында көзделген палубалы сызықтың жағдайына түзету жүргізілмеген су үсті борты кемінде 50 мм көзделеді. 1-ауданда жапқыштары орнатылған осы 82, 89-95 немесе 153-154-тармақтардың талаптарына жауап бермейтін жүк люктері бар кемелер үшін су үсті борты 150 мм-ден кем болмайтындай болуы тиіс.

221. Жазғы тағайындалған су үсті бортына және артқы жағындағы борт жанындағы ашық палубаның жоғарғы артқы жағына дейін сәйкес келетін ватерсызықтан алғанда артқы жақтағы перпендикулярындағы тікелей жүргізілетін қашықтық ретінде анықталатын артқы жағындағы ең қысқа биіктігі қамтамасыз етілетін кемелер үшін кемесінің 0,005L ұзындығынан кем болмайтындай болуы тиіс.

/40Т, (16)
мұндағы — жазғы жүк ватерсызығы бойынша ащы судағы кеменің су ығыстыруы, т;
Т — жазғы жүк ватерсызығы бойынша ащы судағы 1см шөгінді қатысты тонна саны.

227. Орманды палубалы жүк кемеге белгілі бір қосымша жүзушілікті беретін және теңіз әрекеттерінен қорғалудың аса ауқымды деңгейін беретін ретінде қаралады. Осы себептер бойынша, орманды палубалы жүктерді тасымалдайын кемелерге осы тараудың ережелеріне сәйкес алынып есептелетін су үсті бортын кішірейтуге және осы Қағиданың 62-65-тармақтарындағы талаптарға сәйкес бойынша маркаларды белгілеуге рұқсат етіледі. Дегенмен, осындай арнайы су үсті бортын қабылдау үшін кеме оның конструкциясымен байланысты және осы Қағиданың 227-230-тармақтарында жазылған шарттарды қанағаттандыруы тиіс, ал палубалы орманды жүктің төсеме орнатылуы осы Қағиданың 231-240-тармақтарында жазылған шарттарды қанағаттандыруы тиіс.

228. Кеме стандартты биіктіктегі және 17L кем болмайтын ұзындықтағы бакқа ие болуы тиіс. Сонымен қатар 100 метрден асатын кемелер артқы жағында биіктігі стандартты болып келетін ют немесе жоғарылаған квартердекке немесе жалпы биіктігі юттың стандартты биіктігіне сәйкес келетін және соған тең болатын берік болаттан жасалған бетпешекпен жабдықталуы тиіс.

230. Кеме биіктігі 1 метр болатын тұрақты арнайы жоғарғы жиегіне бекітілген фальшбортпен тіректермен ұсталып тұратын және дәл сондай биіктіктегі қажетті штормалық портиктермен, немесе сенімді леерлік қоршаулармен жабдықталған және ерекше берік конструкциямен жабдықталуы тиіс. Фальшборттың тіреулері бимстар бойынша палубаларға сенімді бекітілуі тиіс немесе басқа да осыған іспеттес арнайы жасалған орындарға нықты да мықты бекітілуі керек.

Артқы жағынан шектейтін қондырмалары жоқ кемелерде соңғы люктің артқы жағына дейін орманды жайғастыру керек.
Орманды палубалы жүк қолда бар кедергілерді ескере отырып, борттарға мүмкіндігінше жақын жайғастырылуы қажет: леерлі қоршаулар, фальшборт қабырғалары, қапсырмалар, дегенмен, кеменің бортындағы еркін бос аралықтар 0,04 В аспайтындай болса.
Орман мүмкіндігінше қондырманың стандартты биіктігінен алғанда кем болмайтындай етіп, бірақ квартердектен жоғары болмайтындай етіп ауқымды жайғастырылуы қажет.

Рейстің барлық сатыларында жеткілікті қорлардағы қамтамасыз етілуіне қатысты барлық шаралар қолданылуы тиіс және де көлемнің үлкейтілу мен кішірейтілуі ескерілуі тиіс, мысалға алатын болса, жүк дымқылданып суланса, сондай-ақ отпен майдың болмай ақталғаны салдарынан.

Тұрақ беріктілігі фальшборт беріктілігінен асып кетпеуі тиіс.
Олардың арасындағы қашықтық тасымалданатын орманның ұзындығы мен тұқымына сәйкес келуі керек, дегенмен ол 3 м аспауы қажет. Тұрақтарды бекіту үшін берік бұрыштамалар, терім ұяшықтар немесе соған іспеттес болып келетін басқа да құралдар көзделуі тиіс.

Найт арасындағы қашықтық найтқа жақын арадағы ашық палубадағы жүктің ауқымды биіктігінен алғанда мыналармен анықталады:

Егер орманды палубалы жүктің биіктігі 6 м асатын болса, найттардың беріктілігі Кеме қатынасы тіркелімінің арнайы қарауындағы нәрсе болып табылады. Осы найттарға арналған рамалар ширстрекке немесе 3 м аспайтын аралық арасында палубалы стрингердің парақшасына бекітілуі тиіс. Қондырманың ұшындағы үлестіріліміндегі қашықтық бірінші рымға қатысты 2 м аспайтындай болуы тиіс.
Рымдар мен найттар егер үлестірмен болмаса, палубалы орман жүгінің ұшынан 0,6 м және 1,5 қашықтықта көзделуі тиіс.

Найттар әрқашанда қолжетімді лақтырлатын гактармен және талрептармен жабдықталуы тиіс. Талшық тростан жасалған найттар, найттың ұзындығын реттеуге мүмкіндік беретін ұзын звенолы шынжырдың қысқа тіліктерін қосуы тиіс.
Егер орманның 3,6 м ұзындығы болса, найттар арасындағы қашықтық кішірейтілуі керек немесе орман ұзындығына қатысты басқа да шаралар қолданылуы тиіс.

Сынамалы жүктемеден кейін бекіту бөлшегі зақымдануларға немесе қалған дефаормацияға зақымдалмауы тиіс.

Егер жүк түзу орнатылмаса, ені 600 мм аспайтындай өту үшін жүктің беткейіне орналастырылған және құтқарушы леерге сенімді бекітілген немесе соған жақын бекітілген қауіпсіз беткейі көзделіп орнатылуы тиіс.

241. Ең аз орманды жазғы су үсті борты осы Қағиданың 192-193-тармақтарына сәйкес, сонымен қатар осы Қағиданың 198-200 және 204-206-тармақтарында көрсетілген түзетулерді ескере отырып және қолданылатын болса, осы Қағиданың 165-166 және 213-217-тармақтарына сәйкес есептеліп шығарылады. Сонымен бірге осы Қағиданың 30-қосымшасында келтірілген пайыздар осы Қағиданың 34-қосымшасында келтірілгенмен ауыстырылады.

Әр кемеде су үсті бортын тағайындау үшін осы Қағиданың 252-256-тармақтарында көрсетілген барлық талаптар орындалуы тиіс. Осы талаптарды орындаудан бас тарту әрбір жағдайда Кеме қатынасы тіркелімінің арнайы қарауындағы нәрсе болып табылады.

247. Әр кемеге арналған жүк маркасының белгісі ішкі диаметрі 300 және ені 25 мм болып келетін, ені 25 мм болатын тікелей сызықпен бөлінген, оның ортасынан өтетін және ұзындығы 450 және ені 25 мм болатын тікелей сызықпен өтілген, осылайша, осы көлденең сызықтың жоғарғы беткейі дөңгелек ортасымен өтетін дөңгелек тәріздес болып келеді.
Дөңгелек ортасы кеме ұзындығының ортасына жазғы су үсті бортымен тағайындалған, палуба сызығының жоғарғы жиегінен осы Қағиданың 36-қосымшасына сәйкес алынып өлшенген қашықтықта кеменің ортасына орналастырылады.

Ең кіші су үсті борта бар жүзудің шектелмеген ауданына арналған кемелер үшін жүк маркасы осы Қағиданың 37-қосымшасында келтірілген.
Атап айтқанда Каспий теңізінде халықаралық рейс орындайтын кемелер су үсті борты жүзуі шектелген кеме ретінде алынып, осы Қағиданың ережелеріне сәйкес тағайындалады.

Жүк маркаларын желкенді және жолаушылар кемелеріне тағайындау, сонымен қатар, артық су үстіндегі борттарға тағайындау осы Қағиданың 62-67-тармақтарының қолданыстағы ережелерімен жүргізіледі. Сонымен қатар, маркалар тек жоғарыда аталып өткендер қатарынан алынып белгіленеді, ал жолаушылар кемесіне арналған марка сондай қосымша бөліктерге бөлініп жүргізеледі.
R1 R2 R2-RSN және R3-RSN және R3 жүзудің шектелген бөліктеріндегі кемелерге жүк маркалары ең аз су үсті бортымен осы Қағиданың 38-қосымшасында көрсетілген.

250. Егер осы Қағиданың 13-тармағына сәйкес кемеге екі реттік су үсті борты тағайындалса, кеменің бортына қосымша жүк маркасы қойылмайды. Қосымша жүк маркалары осы Қағиданың 39 және 40-қосымшаларына сәйкес негізгі жүк маркасының дөңгелек орталығынан алғанда алдыңғы жаққа қарай (орман маркалары үшін – артқы жаққа) 1200 мм қашықтықтан қойылады.

Мынадай ауытқуларға жол беріледі.

Осы кішірейтілудің ұлғаюы жүзу жағдайынан алып қарағанда және конструкция ерекшеліктеріне алғанда әрбір жағдайда Кеме қатынасы тіркелімінің арнайы қарауындағы нәрсе болып табылады. Барлық жағдайларда кішірейтілген биіктіктер R3 жүзудің шектелген аудандарындағы кемелерге қатысты төменде көрсетілгендерден кем болмауы тиіс.

258. R1, R2-RSN, R3-RSN жүзудің шектелген аудандарындағы кемелер осы Қағиданың 253-тармағының 1) тармақшасында көрсетілгендерді қоспағанда, осы Қағиданың 17-тарауының 2-3-параграфтарын қоспағанда, осы Қағиданың 155-226-тармақтардың ережелеріне сәйкес, осы Қағиданың 222-223 және 224-226-тармақтарын қоспағанда, сондай-ақ осы Қағиданың 259 және 260-тармақтарының талаптарына сәйкес есептелуі тиіс.

Жиектегі жүзетін кемелердің алдыңғы жақтағы биіктігі алдыңғы жақтағы перпендикулярда стандартты ойпаттық ретінде үлкейтілетін базисті су үсті бортынан кем болмайтындай көзделеді.

Сонымен қатар, осы Қағиданың 198-206-тармақтарында көрсетілген түзетулер ескеріледі, егер ол осы Қағиданың 165-166-тармақтарында қолданылатын болса. Қондырмалар мен жәшіктерге қатысты есептеулерді анықтау кезінде 30-қосымша осы Қағиданың 34-қосымшасына ауыстырылады.

Қатты шторм кезіндегі ватерсызықтар (егер мұндай жобамен көзделген болса) шығу кезінде 100 мм болатын боялған сызықшамен белгіленуі тиіс. Сонымен қатар, шөгін көрсеткіштері ретінде жолақтың төменгі жағы саналады. Сызықшалардың жоғарғы және төменгі жиектердің жолақтары ұшқырланып белгіленеді.
Жүк маркалары, ватерсызықтар, сонымен қатар тереңдету маркалары қызмет ететін персоналға жақсы көрінетіндей анық жасалуы тиіс, олар әсіресе арқандап байлауға, қондырма және жөндеу жұмыстарын жасау кезінде байқалып тұруы тиіс.
Понтондардағы тереңдетілу маркаларының сандары дециметрлерінде шөгінді, ал бағандарында - метрді көрсетеді.
Бұдан әрі – МСП/ЖБҚ қағидасы қолданылады.

282. Корпустың ішкі жағында орналасқан бұрылғы шахталары, сүңгуір қоңырауының төмен түсірілу шахтасы сияқты құдықтар болса, олардың көлемі жалпы орнықтылық коэффицентін су үсті бортын есептеу мақсатында анықтау кезінде құрылғының су артуынан алынып есептелуі тиіс. Сонымен қатар, құдықтың көлеміне тең, ватерсызықтың алаңына бөлінген (кескін алаңдарын есепке алусыз) су үсті бортына қосылу жасалуы керек. Құдық және оның кескіндерінің есептелуі мұндай су артудан 0,5 % жоғарылаған жағдайда жүзеге асырылады.
Керісінше жағдайда, су артуындағы есептеу және түзету су үсті бортына жүргізілмейді.

Осы талаптардың орындалуы қиынға түскен жағдайларда Кеме қатынасы тіркеліміне әрбір нақты жағдай кезінде ЖБҚ жел соғуының ұлғаюын және өту кезінде толқын әсерін көрсетумен қатар ЖБҚ өту кезінде қауіпсіздігін нақтылайтын жеткілікті негіздемелер ұсынуы тиіс.

288. Комингстердің биіктігі және есіктердің, люктердің, желдеткіштердің, әуе құбырлар биіктігінің жұмыс палубасында жабылуы, сондай-ақ ішкі қаптырма бойынша өтетін санитарлық құюлардың және нысанның орнықтылық иықтарын есептеу кезінде ескерілетін кездерде Кеме қатынасы тіркелімі Қағидасының талаптарына жауап беруі тиіс.

Әрбір кемеге су үсті бортын тағайындау кезінде осы Қағиданың 294-295-тармақтарында көрсетілген барлық талаптар орындалуы тиіс. Осы талаптардан бас тарту мүмкіндігі Кеме қатынасы тіркелімінің арнайы қарауындағы нәрсе болып табылады.

291. Жүк маркасының белгісі ішкі диаметрі 200 мм және ені 20 мм болатын, 20 мм еніне қарай тікелей диаметрмен бөлінген оның ортасымен өтетін және көлденең сызықпен 300 мм және ені 20 мм болатындай қиылысқан беткейдің жоғары бөлігі осы көлденең сызыққа қарағанда дөңгелек ортасы арқылы өтетін дөңгелекшеленген дөңгелек тәріздес болады.
Дөңгелек ортасына кеме ұзындығының ортасына тағайындалған су үстіндегі бортқа тең болып келетін тікелей алынып төмен қарай өлшенген палубалық сызықтың жоғарғы беткейіндегі дөңгелектің ортасы сыйғыздырылады (осы Қағиданың 36-қосымшасында қолданылатын).

292. Түрлі аймақтарда жүзу кезінде және маусымды кезеңдерде, сонымен қатар тұщы судағы жағдайын белгілейтін арнайы маркалары жоқ кемелер жүк маркасы белгісінің дөңгелек ортасы арқылы өтетін көлденең сызықтың жоғарғы беткейі арқылы жүктеледі. Жолаушылар және басқа да кемелердегі жүк маркасының ережесі артық су үсті бортымен осы Қағиданың 50-61-тармақтарының қатысты қолданылады. Сонымен қатар, жолаушылар кемелерінде жүк маркасының белгісімен қатар кемені бөліктерге бөлудің қосымша маркалары орнатылып белгіленеді.

R2 және R3 жүзуі шектелген аудандардағы кемелерге есіктер, люктер желдеткіштер комингстерінің биіктігі кішірейтілуі мүмкін:
осы Қағиданың 74-тармағында көрсетілген есік комингстерінің биіктігі - 230 мм дейін;
осы Қағиданың 76-тарамағында көрсетілген люк комингстері R2 жүзуі шектелген аудандардағы кемелерге 380 мм және 300 мм R3 жүзуі шектелген аудандардағы кемелерге кемедегі люктің орналасқан жеріне қарамастан кішірейтілуі мүмкін;
осы Қағиданың 76-тармағында көрсетілген люк комингстерінің биіктігі - 300 мм дейін, балық аулаушы кемелерге 2-ауданға қарасты;
осы Қағиданың 96-тармағында көрсетілген есіктер комингсінің биіктігі - 300 мм дейін;
осы Қағиданың 99-тармағында көрсетілген есік комингстерінің биіктігі - 230 мм;
осы Қағиданың 102-тармағында көрсетілген желдеткіштердің биіктігі 300 мм дейін жетеді.
Люктерге арналған есептеу жүктемелер жүзуі шектелген кемелерге қатысты 15% дейін төмендетілуі тиіс және R3 жүзуі шектелген кемелерге 30% дейін, 24 м ұзындықтағы кемелер үшін осы Қағиданың 80-тармағында көрсетілген есептік жүктемеге сәйкес алынып, төмендетіледі.
R2 және R3 жүзуі шектелген аудандардағы кемелерге борт иллюминаторлары олардың төменгі беткейлері сызықшадан төмен қарай орнатылатындай және ең төменгі нүктенің болмайтындай, жүк маркасының нақ ортасынан R2 жүзуі шектелген кемелерге қатысты ватерсызық бойынша өткізілген және R3 жүзуі шектелген кемелер үшін 150 мм болатындай қашықтықта палуба бойынша қарама-қарсы өткізілген қиылыста төменге қарай бағытталып орнатылуы тиіс.
Осы Қағиданың 124-тармағында көрсетілген фальшборттағы штормалы портиктердің ең аз алаңы фальшборттың әрбір үздіксіз бөлігіндегі алаңның 10% кем болмауы қажет және сонымен қатар осы Қағиданың 125-128-тармақтары қолданылмайды.

(D - L/15)L/0,48, (17)
Егер D кіші болса L/15, есеп жүргізілмейді.

Есептеулердің аралық мағыналары сызықтық интерполяциямен анықталады.

Су үсті бортының ұлғаюы мыналарды құрастыруы тиіс:
= hm - hф, (18)
мұндағы hm - hф — талап етілетін және нақты болып келетін комингстер биіктігіндегі аса ауқымды айырмашылық.

305. Осы Қағиданың 196-300-тармақтарының және 300, 301, 312-тармақтары талаптарына қарамастан, балық аулаушы кемелердің су үстіндегі борты палубаның суға енгізілетін бұрышы 12 градустан кем болмайтындай, ал ұзындығы 15 м дейін жететін кемелер үшін 6 градустан, 24 м ұзындықтағы кемеге де іспеттес қолданылатындай болып жасалуы қажет.
Палубаның суға енудегі шекті бұрышының ең аз ұлғаюы кемелердің ұзындықтарының аралық мағыналарына қатысты сызықтық интерполяциясымен анықталады.

56L(1-), мм, (19)
Палубаның суға түсетін бұрышы – кеме ұзындығының ватерсызық және тікелей ортасынан алынған, ватерсызықтың нүктесінің диаметрлік тегістікпен қиылысу нүктесіне қосатын және кеменің бортында борттың есептік биіктігі деңгейінде орналасқан өлшенген бұрыш.

309. Осы Қағиданың 207-тармағына сәйкес анықталатын артқы жақтағы су үсті бортының ең аз биіктігі артқы жақ перпендикулярынан алғанда артқы жаққа қарай ауа ауқымды есептік дифферент кезінде осы Қағиданың 304-тармағында көрсетілген алдыңғы жақтағы су үсті бортының жартысынан кем биіктігін қатысты құруы тиіс.

312. Осы Қағиданың 304-305-тармақтары және 308-тармақтарының талаптары артықшылықпен қанағаттандарылмайтындай болып келетін ойпаттықпен қондырмалары бар кемелер үшін Кеме қатынасы тіркелімімен осы тарауда тиісті етілетін салыстыру бойынша қондырмалар мен палубадағы саңылаулардың тиісті орналастырылуы мен нық жабылуы кезінде су үсті бортының төмендеуін рұқсат етеді.

Теңіз кемелерінің
жүк маркасы туралы
қағидаға 1-қосымша
Борттың есептік ұзындығының анықтамасы

Теңіз кемелерінің
жүк маркасы туралы
қағидаға 2-қосымша
Су үсті бортының палубасын анықтау

Теңіз кемелерінің
жүк маркасы туралы
қағидаға 3-қосымша
Кеме ұзындығына қатысты ватерсызықтың анықтамасы

Теңіз кемелерінің
жүк маркасы туралы
қағидаға 4-қосымша
Палубалық сызық

Теңіз кемелерінің
жүк маркасы туралы
қағидаға 5-қосымша
Палубалық сызық

Теңіз кемелерінің
жүк маркасы туралы
қағидаға 6-қосымша
Жүк маркасының белгісі

Теңіз кемелерінің
жүк маркасы туралы
қағидаға 7-қосымша
Ең аз су үсті борты бар кемелердегі маркалар

Теңіз кемелерінің
жүк маркасы туралы
қағидаға 8-қосымша
Тұрақты артық су үсті бортымен кемелердегі жүк маркалары

Теңіз кемелерінің
жүк маркасы туралы
қағидаға 9-қосымша
Тек жолаушыларды тасымалдауға арналған, бөліктерге және жолаушылар кемесіне бөлетін жүк маркалары
Камераларға бөлінудің ең жоғарғы ватерсызығы

Теңіз кемелерінің
жүк маркасы туралы
қағидаға 10-қосымша
Жолаушыларды және жүктерді тасымалдау үшін арнайы үй-жайлары бар кемелердегі бөліктерге және жолаушыларға бөлетін жүк маркалары

Теңіз кемелерінің
жүк маркасы туралы
қағидаға 11-қосымша
Люк қақпақтары үшін ең аз есептік жүктеме кезінде қабылдайтын коэффициент
"В" үл­гі­сін­де­гі су үсті бор­ты бар ке­ме­лер
0,0074
Кі­ші­рей­ті­л­ген су үсті борт­та­ры та­ғай­ын­дал­ған 4.​1.​3.​4 неме­се 4.​1.​3.​5 сәй­кес ке­ме­лер
0,0363

Теңіз кемелерінің
жүк маркасы туралы
қағидаға 12-қосымша
Люк қақпақтарына толқындық жүктемені анықтау кезіндегі сызықтық интерполяция
Бой­лай ор­на­лас­қан же­рі
Ал­дың­ғы жақ­ты пер­пен­ди­ку­ляр
0,25L
0,25L бас­қа
L > 100 м
Су үсті бор­ты­ның па­лу­ба­сы
Фор­му­ла (1)
3,5 т/м2
3,5 т/м2
Қон­дыр­ма­ның па­лу­ба­сы
3,5 т/м2
2,6 т/м2
L = 100 м
Су үсті бор­ты­ның па­лу­ба­сы
5,0 т/м2
3,5 т/м2
3,5 т/м2
Қон­дыр­ма­ның па­лу­ба­сы
3,5 т/м2
2,6 т/м2
L = 24 м
Су үсті бор­ты­ның па­лу­ба­сы
2,43 т/м2
2,0 т/м2
2,0 т/м2
Қон­дыр­ма­ның па­лу­ба­сы
2,0 т/м2
1,5 т/м2

Теңіз кемелерінің
жүк маркасы туралы
қағидаға 13-қосымша
Штормдық портиктердің ең кіші аудандарын анықтау
Ке­ме ені­нен люк пен жә­шік­тің ені, пай­ы­зда
Фаль­шө­ңір­дің жал­пы ауда­ны­нан да­уыл­ды порт­тың ауда­ны, пай­ы­зда
40 және кем
75 және ар­тық
20
10
Ес­керт­пе. Ара­лық ма­ғы­на үшін да­уыл­ды порт­тар­дың ауда­ны сызық­тық ин­тер­по­ля­ци­я­мен анық­та­ла­ды.

Теңіз кемелерінің
жүк маркасы туралы
қағидаға 14-қосымша
Рұқсат ету құралдары
Ке­ме­нің та­ғай­ын­да­уы
Ке­ме­де­гі өте­тін жер­дің ор­на­ла­сы­уы
Ке­ме­ге та­ғай­ын­дал­ған су үсті бор­ты, мм
Ке­ме үл­гі­сіне бай­ла­ны­сты өте­тін жер­дің бо­ла ала­тын қон­дыр­ғы­сы*
А
В-100
В-60
В, В+
1. газ ке­ме­ле­рі, хи­мия ке­ме­ле­рі және мұ­най құ­я­тын ке­ме­ден бас­қа ке­ме­лер­дің бар­лы­ғы
1. Ке­ме­нің ор­та­лық бө­лі­гіне өте­тін же­рі1) ор­таң­ғы қон­дыр­ғы мен юта­ның ара­сын­да, неме­се
2) кі­сі тұ­ра­тын бөл­ме­ле­рі, руб­ка мен юта және/неме­се на­ви­га­ци­я­лық жаб­дық­тар ара­сын­да­ғы
< 3000
а
b
е
а
b
е
а,
b,
с(1)
е
f(1)
а
b
с(1)
с(2)
с(4)
d(1)
d(2)
d(3)
е
f(1)
f(2)
f(4)
> 3000
а
b
е
а
b
е
а, b
с(1), с(2)
е
f(1),
f(2)
2. Ке­ме­нің ше­тіне өте­тін же­рі1) Ке­ме­нің ал­дың­ғы жа­ғы мен юта ара­сын­да (егер ор­таң­ғы қон­дыр­ғы­сы бол­ма­са), неме­се
2) Ке­ме­нің ал­дың­ғы жа­ғы мен ор­таң­ғы қон­дыр­ғы ара­сын­да, неме­се
3) Кі­сі тұ­ра­тын бөл­ме­ле­рі, руб­ка және/неме­се но­ви­га­ци­я­лық жаб­дық, ке­ме­нің ал­дың­ғы жа­ғы­ның ара­сын­да,
< 3000
>3000
а
b
с(1)
е
f(1)
а
b
с(1),
с(2)
е
f (1),
f (2)
а
b
с(1),
с(2)
е
f(1),
f (2)
> 3000
а
b
с(1)
d(1)
е
f(1)
а
b
с(1),
с(2)
d(1),
d(2)
е
f(1),
f(2)
а
b
с(1),
с(2),
с(4)
d(1),
d(2),d(4)
е
f
(1),f
(2),f
(4)
2. газ ке­ме­ле­рі, хи­мия ке­ме­ле­рі және мұ­най құ­я­тын ке­ме­ден
1. Ке­ме­нің ал­дың­ғы жа­ғы­на өте­тін жер
1) Юта мен ке­ме ал­дың­ғы жа­ғы­ның ара­сын­да, неме­се
2) Кі­сі тұ­ра­тын бөл­ме­ле­рі, руб­ка және/неме­се но­ви­га­ци­я­лық жаб­дық, ке­ме ал­дың­ғы жа­ғы­ның ара­сын­да, неме­се
3) Те­гіс па­лу­ба­лы ке­ме­де — кі­сі тұ­ра­тын бөл­ме­лер мен ке­ме­нің тұм­сығы және ше­ті ара­сын­да
< (Аf+hs)**
е
f(1)
f(5)
> (Аf+hs)**
а
е
f(1)
f(2)
2. Ке­ме­нің арт­қы жа­ғы­на өте­тін жер Те­гіс па­лу­ба­лы ке­ме­де — кі­сі тұ­ра­тын бөл­ме­лер және ке­ме­нің арт­қы жа­ғы­ның ше­ті
1.2.4 осы кесте­де ке­ме­лер­дің бас­қа үл­гі­ле­ріне анық­тал­ған­дай си­яқ­ты
* Су үсті бор­ты­ның кө­ле­міне бай­ла­ны­сты ке­ме­нің үл­гі­сі 4.1 бө­лім­нің: А — 4.1.2, В — 4.1.3, В-60 — 4.​1.​3.​4, В-100 — 4.​1.​3.​5, В+ — 4.​1.​3.​6. та­ра­у­ла­рын­да көр­се­ті­л­ген
** Аf — A үл­гі­сін­де­гі жаз­ғы ең аз су үсті ке­ме­сі­нің өңі­рі; hs — қон­дыр­ғы­ның стан­дарт­ты құ­ры­лы­сы
Осы қосымшада тізбектелген өту құрылғыларының рұқсат етілген түрлері:
а – палубалық су үсті бортына жақын орналасқан, қарастырылатын учаскелерді жалғайтын және оларға кіруге мүмкіндік беретін жақсы жарақталған және желдетілген палуба астындағы өту (ені жарыққа 0,8 м және биіктігі 2,0 м);
b - кеменің диаметральды жазықтығында палуба қондырмасымен бір деңгейде немесе жоғары орнатылған немесе мүмкіндігінше оған жақын орналасқан және ені кемінде 0,6 м үзіліссіз тұғыр ретінде қызмет ететін сырғанамайтын үздіксіз ұзына бойына екі жағынан леерлік қоршаулары бар сенімді конструкцияның тұрақты өтпелі көпіршесі. Леерлік қоршаулар осы Қағиданың 10-тарауының 1-параграфының талапарына сәйкес леерлер аралығының қашықтығынан кемінде 1 м қашықтықтағы биіктікте болуы тиіс және бір-бірінен 1,5 м қашықтықта орналасқан тіректерге сүйенуі тиіс.
Аяғына арналған шектеуіштер көзделуі тиіс;
с — кемінде ені 0, 6 м су үсті борты палубасының деңгейіндегі, осы Қағиданың 11-тарауының § 1-параграфына сәйкес келетін, бірі бірінен 3 жоғары емес қашықтықта тіректермен орналасқан екі леерлік қоршаудан тұратын тұрақты өткел;
d — диаметрі кемінде 10 мм, бір бірінен шамамен 10 м қашықтықта орналасқан тіректерге сүйенген немесе құтқарушы тросты сым немесе тиісті тіректері бар люктер арсындағы учаске бойынша өтетін комингстерге бекітілген тросты сым;
е — кеменің диаметральды жазықтығында палубалық қондырма дейгейінде немесе одан жоғары немесе мүмкіндігінше оған жақын және мыналарда орналасқан сенімді конструкциялы тұрақты өтпелі көпірше:
палубаның жұмыс учаскелері арқылы еркін өтпелге кедергі келтірмейтіндей етіп орналасқан;
ені кемінде 1,0 м үздіксіз тұғыр ретінде қызмет ететін (ұзындығы кемінде 100 м танкерлер үшін - ені кемінде 0,6 м);
отқа тұрақты және жанбайтын материалдан жасалған;
тіректер аралығы 1,5 м жоғары емес қашықтықта биіктігі кемінде 1 м биіктітіктегі леерлік қоршаулармен жабдықталған және осы Қағиданың 11-тарауының 1-параграф талаптарына жауап беретін;
барлық жағынан аяққа арналған шектеуіштермен жабдықталған;
қажет болған жағдайда аралықтарындағы қашықтығы 40 м жоғары емес траптармен жабдықталған палубаға ұқсайтын;
егер ашық учаскені 70 м ұзарту керек болса, бір бірінен 45 м жоғары емес қашықтықта өтпелі көпіршенің қасында орналасқан берік қалқасы бар. Әрбір осындай қалқа ең болмағанда бір адам үшін кеменің алдыңғы жағынан және бортынан қолайсыз ауа райынан қорғауды қамтамасыз етуі тиіс;
f — аяққа арналған шектеуішті қоспағанда, кеменің диаметральды жазықтығында су үсті бортының палубасында немесе мүмкіндігінше осындай сипаттама мәліметтермен орналасқан тұрақты өтпелі көпірше сияқты орналасқан, сенімді конструкцияның тұрақты өткелі. В типті кемелерде (сұйық жүктерді тасымалдауға рұқсат етілетін), комингстің және люк қақпағының қосынды биіктігі кемінде 1 м құраса, люктер арасында екі қатар леерлік қоршаулар орнатылғанда люктердің комингстері өткел бір жағын құрайды деп санауға болады.
Қажет болған жағдайларда с, d және f типті өткелдердің орналасуының балама көлденең нұсқалары мыналар болуы мүмкін:
(1) — кеменің диаметрльды жазықтығы немесе оған жақын (палубада немесе люктердің қақпақтарында);
(2) — кеменің екі борты жағынан;
(3) — кез келген бортқа орналастыру мүмкіндігімен, кеменің бір бортына;
(4) — тек бір борт бойынша;
(5) — мүмкіндігінше кеменің диаметральды жазықтығына жақын люктердің әрбір жағы бойынша.
Ескерту:
1) барлық жағдайларда сымды тростардың орнату тиісті тартуын қамтамсыз ететін құрылғы көзделуі тиіс;
2) леерлік қоршаулар орнына сымды тростар тек ерекше жағдайларда ғана және шектелген учаскелерде рұқсат етілуі мүмкін;
3) леерлік қоршаулар орнына шынжырлардың кесілуін, егер екі стационарлық тіректер арасында орнатылғанда рұқсат етілуі мүмкін;
4) тіректерді орнату кезінде әрбірінің үшіншісі распоркіге немесе кронштейнге сүйкелуі тиіс;
5) алмалы және лақтырылатын тіректер үшін оларды тік бағытта бекіту мүмкіндігі көзделуі тиіс;
6) егер олар болса құбыр немесе басқа тұрақты арматура түрінде кедергілерді жеңіп шығатын мүмкіндік көзделуі тиіс;
7) ауыспалы көпіршенің ені немесе өткелдің ені плауба деңгейінен 1,5 м аспауы тиіс.

Теңіз кемелерінің
жүк маркасы туралы
қағидаға 15-қосымша
А үлгісіндегі кемелер үшін базистік су үсті борты
Ке­ме ұзынды­ғы, м
Су үсті бор­ты, мм
Ке­ме ұзынды­ғы, м
Су үсті бор­ты, мм
Ке­ме ұзынды­ғы, м
Су үсті бор­ты, мм
Ке­ме ұзынды­ғы, м
Су үсті бор­ты, мм
24
200
68
680
112
1326
156
2064
25
208
69
693
113
1342
157
2080
26
217
70
706
114
1359
158
2096
27
225
71
720
115
1376
159
2111
28
233
72
733
116
1392
160
2126
29
242
73
746
117
1409
161
2141
30
250
74
760
118
1426
162
2155
31
258
75
773
119
1442
163
2169
32
267
76
786
120
1459
164
2184
33
275
77
800
121
1476
165
2198
34
283
78
814
122
1494
166
2212
35
292
79
828
123
1511
167
2226
36
300
80
841
124
1528
168
2240
37
308
81
855
125
1546
169
2254
38
316
82
869
126
1563
170
2268
39
325
83
883
127
1580
171
2281
40
334
84
897
128
1598
172
2294
41
344
85
911
129
1615
173
2307
42
354
86
926
130
1632
174
2320
43
364
87
940
131
1650
175
2332
44
374
88
955
132
1667
176
2345
45
385
89
969
133
1684
177
2357
46
396
90
984
134
1702
178
2369
47
408
91
999
135
1719
179
2381
48
420
92
1014
136
1736
180
2393
49
432
93
1029
137
1753
181
2405
50
443
94
1044
138
1770
182
2416
51
455
95
1059
139
1787
183
2428
52
467
96
1074
140
1803
184
2440
53
478
97
1089
141
1820
185
2451
54
490
98
1105
142
1837
186
2463
55
503
99
1120
143
1853
187
2474
56
516
100
1135
144
1870
188
2485
57
530
101
1151
145
1886
189
2497
58
544
102
1166
146
1903
190
2508
59
559
103
1181
147
1919
191
2519
60
573
104
1196
148
1935
192
2530
61
587
105
1212
149
1952
193
2541
62
600
106
1228
150
1968
194
2552
63
613
107
1244
151
1984
195
2562
64
626
108
1260
152
2000
196
2572
65
639
109
1276
153
2016
197
2582
66
653
110
1293
154
2032
198
2592
67
666
111
1309
155
2048
199
2602
200
2612
242
2959
284
3194
326
3347
201
2622
243
2966
285
3198
327
3350
202
2632
244
2973
286
3202
328
3353
203
2641
245
2979
287
3207
329
3355
204
2650
246
2986
288
3211
330
3358
205
2659
247
2993
289
3215
331
3361
206
2669
248
3000
290
3220
332
3363
207
2678
249
2006
291
3224
333
3366
208
2687
250
2012
292
3228
334
3368
209
2696
251
3018
293
3233
335
3371
210
2705
252
3024
294
3237
336
3373
211
2714
253
2030
295
3241
337
3375
212
2723
254
3036
296
3246
338
3378
213
2732
255
3042
297
3250
339
3380
214
2741
256
3048
298
3254
340
3382
215
2749
257
3054
299
3258
341
3385
216
2758
258
3060
300
3262
342
3387
217
2767
259
3066
301
3266
343
3389
218
2775
260
3072
302
3270
344
3392
219
2784
261
3078
303
3274
345
3394
220
2792
262
3084
304
3278
346
3396
221
2801
263
3089
305
3281
347
3399
222
2809
264
3095
306
3285
348
3401
223
2817
265
3101
307
3288
349
3403
224
2825
266
3106
308
3292
350
3406
225
2833
267
3112
309
3295
351
3408
226
2841
268
3117
310
3298
352
3410
227
2849
269
3123
311
3302
353
3412
228
2857
270
3128
312
3305
354
3414
229
2865
271
3133
313
3308
355
3416
230
2872
272
3138
314
3312
356
3418
231
2880
273
3143
315
3315
357
3420
232
2888
274
3148
316
3318
358
3422
233
2895
275
3153
317
3322
359
3423
234
2903
276
3158
318
3325
360
3425
235
2910
277
3163
319
3328
361
3427
236
2918
278
3167
320
3331
362
3428
237
2925
279
3172
321
3334
363
3430
238
2932
280
3176
322
3337
364
3432
239
2939
281
3181
323
3339
365
3433
240
2946
282
3185
324
3342
241
2953
283
3189
325
3345
Ес­керт­пе. Ара­лық ұзынды­ғы бар ке­ме­лер үшін су үсті бор­ты сызық­тық ин­тер­по­ля­ци­я­мен анық­та­ла­ды.
365-тен 400 м-ге дей­ін ұзынды­ғы бар ке­ме­лер үшін су үстің­гі ба­зи­сті өңір кө­ле­мі, мм 16,10L - 0,02L + 221 мы­на ма­ғы­на­ша анық­та­ла­ды.
Ке­ме­лер­дің су үстің­гі ба­зи­сті борт­тың 400 м ұзынды­ғы тұ­рақ­ты түр­де 3460 мм кө­лем­ге тең бо­лу ке­рек.

Теңіз кемелерінің
жүк маркасы туралы
қағидаға 16-қосымша
В үлгісіндегі кемелер үшін базистік су үсті борты
Ке­ме ұзынды­ғы, м
Су үсті бор­ты, мм
Ке­ме ұзынды­ғы, м
Су үсті бор­ты, мм
Ке­ме ұзынды­ғы, м
Су үсті бор­ты, мм
Ке­ме ұзынды­ғы, м
Су үсті бор­ты, мм
24
200
48
420
72
754
96
1190
25
208
49
432
73
769
97
1209
26
217
50
443
74
784
98
1229
27
225
51
455
75
800
99
1250
28
233
52
467
76
816
100
1271
29
242
53
478
77
833
101
1293
30
250
54
490
78
850
102
1315
31
258
55
503
79
868
103
1337
32
267
56
516
80
887
104
1359
33
275
57
530
81
905
105
1380
34
283
58
544
82
923
106
1401
35
292
59
559
83
92
107
1421
36
300
60
573
84
60
108
1440
37
308
61
587
85
978
109
1459
38
316
62
601
86
996
110
1479
39
325
63
615
87
1015
112
1521
40
334
64
629
88
1034
113
1543
41
344
65
644
89
1054
114
1565
42
354
66
659
90
1075
115
1587
43
364
61
674
91
1096
116
1609
44
374
68
689
92
1116
117
1630
45
385
69
705
93
1135
118
1651
46
396
70
721
94
1154
119
1671
47
408
71
738
95
1172
120
1690
121
1709
171
2735
221
3601
271
4289
122
1729
172
2754
222
3615
272
4302
123
1750
173
2774
223
3630
273
4315
124
1771
174
2795
224
3645
274
4327
125
1793
175
2815
225
3660
275
4339
126
1815
176
2835
226
3675
276
4350
127
1837
177
2855
227
3690
277
4362
128
1859
178
2875
228
3705
278
4373
129
1880
179
2895
229
3720
279
4385
130
1901
180
2915
230
3735
280
4397
131
1921
181
2933
231
3750
281
4408
132
1940
182
2952
232
3765
282
4420
133
1959
183
2970
233
3780
283
4432
134
1979
184
2988
234
3795
284
4443
135
2000
185
3007
235
3808
285
4455
136
2021
186
3025
236
3821
286
4467
137
2043
187
3044
237
3835
287
4478
138
2065
188
3062
238
3849
288
4490
139
2087
189
3080
239
3864
289
4502
140
2109
190
3098
240
3880
290
4513
141
2130
191
3116
241
3893
291
4525
142
2151
192
3134
242
3906
292
4537
143
2171
193
3151
243
3920
293
4548
144
2190
194
3167
244
3934
294
4560
145
2209
195
3185
245
3949
295
4572
146
2229
196
3202
246
3965
296
4583
147
2250
197
3219
247
3978
297
4595
148
2271
198
3235
248
3992
298
4607
149
2293
199
3249
249
4005
299
4618
150
2315
200
3264
250
4018
300
4630
151
2334
201
3280
251
4032
301
4642
152
2354
202
3296
252
4045
302
4654
153
2375
203
3313
253
4058
303
4665
154
2396
204
3330
254
4072
304
4676
155
2418
205
3347
255
4085
305
4686
156
2440
206
3363
256
4098
306
4695
157
2460
207
3380
257
4112
307
4704
158
2480
208
3397
258
4125
308
4714
159
2500
209
3413
259
4139
309
4725
160
2520
210
3430
260
4152
310
4736
161
2540
211
3445
261
4165
311
4748
162
2560
212
3460
262
4177
312
4757
163
2580
213
3475
263
4189
313
4768
164
2600
214
3490
264
4201
314
4779
165
2620
215
3505
265
4214
315
4790
166
2640
216
3520
266
4227
316
4801
167
2660
217
3537
267
4240
317
4812
168
2680
218
3554
268
452
318
4823
169
2698
219
3570
269
4264
319
4834
170
2716
220
3586
270
4276
320
4844
321
4855
333
4985
345
5108
357
5230
322
4866
334
4995
346
5119
358
5240
323
4878
335
5005
347
5130
359
5250
324
4890
336
5015
348
5140
360
5260
325
4899
337
5025
349
5150
361
5268
326
4909
338
5035
350
5160
362
5276
327
4920
339
5045
351
5170
363
5285
328
4931
340
5055
352
5180
364
5294
329
4943
341
5065
353
5190
365
5303
330
4955
342
5075
354
5200
331
4965
343
5086
355
5210
332
4975
344
5097
356
5220
Ес­керт­пе. Ара­лық ұзынды­ғы бар ке­ме­лер үшін су үсті бор­ты сызық­тық ин­тер­по­ля­ци­я­мен анық­та­ла­ды.
365-тен 400м-ге дей­ін ұзынды­ғы бар ке­ме­лер үшін су үстің­гі ба­зи­сті өңір кө­ле­мі, мм 23L — 0,0188 L2 — 587 мы­на ма­ғы­на­ша анық­та­ла­ды.
Ке­ме­лер­дің су үстің­гі ба­зи­сті өңі­рі 400 м ұзынды­ғы тұ­рақ­ты түр­де 5605 мм кө­лем­ге тең бо­лу ке­рек.