«Халық денсаулығы және денсаулық сақтау жүйесі туралы» Қазақстан Республикасының 2009 жылғы 18 қыркүйектегі Кодексінің 6-тармағының 2) тармақшасына сәйкес Қазақстан Республикасының Үкiметi ҚАУЛЫ ЕТЕДІ:

Қазақстан Республикасы
Үкіметінің
2011 жылғы 15 қарашадағы
№ 1341 қаулысымен
бекітілген
«Радиотехникалық объектілерге қойылатын санитариялық-эпидемиологиялық талаптар» санитариялық қағидалары

1. «Радиотехникалық объектілерге қойылатын санитариялық-эпидемиологиялық талаптар» санитариялық қағидалары (бұдан әрі – Санитариялық қағидалар) радиотехникалық объектілерді күтіп-ұстауға және пайдалануға, оларды орналастыруға, жұмыс жағдайларына қойылатын санитариялық-эпидемиологиялық талаптарды айқындайды және қызметі радиотехникалық объектілерді орналастырумен және пайдаланумен байланысты жеке және заңды тұлғаларға арналған.

5) радиотехникалық объектілер үшін құрылысты шектеу аймағы (бұдан әрі - ҚША) – жер бетінен 2 метрден астам биіктікте РШД жоғарылайтын аумақ. ҚША-ның сыртқы шекарасы болашақтағы құрылыс тұрғын үйлерінің барынша биіктігі бойынша электрлі магнитті өріс деңгейі РШД-ден аспайтын жоғарғы қабаттың деңгейінде айқындалады;

8) санитариялық-қорғаныш аймағы (бұдан әрі - СҚА) – арнаулы мақсаттағы аймақтарды, сондай-ақ елді мекендегі өнеркәсіп ұйымдары мен басқа да өндірістік, коммуналдық және қоймалық объектілерді жақын маңдағы қоныстану аумақтарынан, тұрғын үй-азаматтық мақсаттағы жайлар мен ғимараттардан оларға қолайсыз факторлардың әсер етуін әлсірету мақсатында бөліп тұратын аумақ;

10) селитебті аумақ – тұрғын үй, қоғамдық (қоғамдық-іскерлік) және рекреациялық аймақтарды, сондай-ақ оларды орналастыру және қызметі қажет етілетін арнайы санитариялық-қорғаныш аймақтарына әсер етпейтін инженерлік және көліктік инфрақұрылымдардың жекелеген бөліктерін орналастыруға арналған елді мекеннің аумағының бір бөлігі;

5. РТО-ді орналастыруға жүргізілген санитариялық-эпидемиологиялық сараптама негізінде санитариялық-эпидемиологиялық қорытынды беріледі. Санитариялық-эпидемиологиялық қорытындыны алу үшін денсаулық сақтау саласындағы уәкілетті органның талаптарына сәйкес қажетті мәліметтер мен құжаттар тізбесі ұсынылады.
Осы тармақтың талаптары мачталық немесе мұнаралық позициялардағы жаңадан тұрғызылған, жеке радиотехникалық объектіні орналастыруға қолданылады. Ішінара антенналарды (спутник байланысының жер станциялары, радиорелелі тораптарды), сондай-ақ тұрғын үй және қоғамдық ғимараттарда орналастырылған ұялы байланыс операторларының РЭҚ антенналарын орнату кезінде осы тармақтың талаптары қолданылмайды.

8. Радиотехникалық бейіндегі объекті болып табылмайтын объектіде шеңберлік және секторлық сәулеленудің бірнеше РЭҚ антенналары орналасқан жағдайда, СҚА мен ҚША шекараларын есептеулер осы уақытта объектіде орналасқан барлық РЭҚ-тың жиынтық электромагниттік сәулеленуін ескере отырып, жүргізіледі. Бұл ретте РЭҚ иелері осындай есептеулер жүргізуге қажетті деректермен өзара алмасуды қамтамасыз етеді.

9. Таратқыштарының жиынтық қуаты 1000 Ваттан (бұдан әрі - Вт) астам болатын көлденең жазықтықтағы шеңберлік және секторлық сәулеленудің РЭҚ таратушы антенналарын орналастыру (басты күлтесі тиісті бағытқа бағытталғанда) тұрғын үй құрылысы, балалардың, оқу және емдеу-профилактикалық ұйымдардың аумағына дейін, СҚА мен ҚША көлемдерін есептеу нәтижесі бойынша анықталған қашықтықта, бірақ кемінде:

11. Ауқымы 1,8-30 МГц радио әуесқой радиостанциялардың, тиімді сәулелену қуаты 100 Вт астам 26,5-27,5 МГц жиіліктерінің азаматтық ауқым радиостанцияларының антенналарын орналастыру кезінде антенналарды орнату аймағына оның кез келген нүктесінен кемінде 5 м қашықтықта адамдардың кіруінің мүмкін болмауы қамтамасыз етіледі. Таратқыштарының қуаты 1 килоВаттан (бұдан әрі - кВт) астам болатын ауқымы 3-30 МГц таратушы антенналарды тұрғын үйлердің, қоғамдық және әкімшілік ғимараттардың шатырларында орналастыруға жол берілмейді.

12. Тұрғын үйлердің, қоғамдық және әкімшілік ғимараттардың шатырларында орналастырылған көлденең жазықтықтағы шеңберлік сәулеленудің РЭҚ антенналары, сондай-ақ қуаты 25 Вт-тан артық максималды сәулелену орнының бұрышы теріс көлденең жазықтықтағы секторлық сәулелену антенналары шатыр деңгейінен кемінде 5 м биіктікте орнатылады.

15. Таратқыштың қуаты 10 Вт-тан аспайтын секторлық және бағытталған сәулелену антенналарын ғимараттардың негізгі қабырғаларына (кірпіштен, темір бетоннан орындалған) немесе адамдар болатын үй-жайлармен шектеспейтін негізгі емес қабырғаларға орналастыруға жол беріледі. Антеннадан терезеге, балкондарға, лоджияға дейінгі қашықтық кемінде 3 метрді құрайды.

20. ҚША-ның сыртқы шекараларында жұмыс істеп тұрған құрылыс салудың биіктігіндегі ЭМӨ деңгейі РШД-ден артуына жол берілмейді. ҚША-ның сыртқы шекарасы қалыптасқан және болашақтағы құрылыс ғимаратының ең жоғары биіктігі бойынша, жер деңгейінен РЭҚ антенналарын орнату биіктігінде болашақтағы құрылыс туралы мәліметтер жоқ болғанда белгіленеді.

23. Бағытталған әрекеттегі антенналармен жабдықталған таратушы станциялар үшін, сондай-ақ антенналары белгілі бір секторда сканерлейтін немесе бір бағытта тіркелген радиолокациялық станциялар үшін СҚА және ҚША электромагниттік энергияның сәулелену бағытында, бүйірлік және артқы күлтелерді, антенналардың сәулелену бағытталуының тік және көлденең диаграммалары ескеріле отырып орнатылады.

25. БҚА шекаралары тек айналма сәулеленудің жеке антенналары немесе бағытталған антенналары үшін ғана есептелінеді. Бір алаңда (мачтада, тіректе) айналма сәулеленудің көптеген антенналарын орнату кезінде немесе жеке антеннаға жақын жерге болашақта басқа антенналарды орнату кезінде СҚА және ҚША шекаралары белгіленуі тиіс.

26. СҚА, ҚША-ны селитебті аумақ ретінде, тұраққа арналған алаңдарды және көліктің барлық түрлерінің аялдамаларын, автомобильге қызмет көрсететін объектілерді, май құю станцияларын, мұнай және мұнай өнімдерінің қоймаларын орналастыру үшін, өнеркәсіптік алаңды кеңейту үшін, ұжымдық немесе жеке саяжай және бау-бақша учаскелеріне пайдалануға жол берілмейді.

Tжиынт. = (T12 + T22 + … + Tn2)0,5 Tршд (1)
ЭАТжиынт. = ЭАТ1 + ЭАТ2 + … + ЭАТn  ЭАТршд (2)
Әртүрлі РШД белгіленген бірнеше көздерден бір мезгілде сәулеленген кезде электр өрісінің (бұдан әрі – Е) жиынтық кернеулігі және ЭАТ жиынтық кернеулігі 1,0-ден аспауы тиіс:
Е1 Е2 ЭАТ1 ЭАТn
------- + ------- + ---------- +... ----------
ЕРШД1 ЕРШД2 ЭАТРШД1 РШДЭАТn (3)
мұндағы:
Е1,2,…,n – (1) формулада – әрбір ЭМӨ көзі жеке түзетін электр өрісінің кернеулігі, метрге вольт (бұдан әрі – В/м); (3) формулада – (1) формула бойынша анықталған әрбір нормаланған жиілік ауқымындағы электр өрісінің жиынтық кернеулігі, В/м;
Ершд 1,2,…,n - нормаланған ауқымдағы электр өрісінің рұқсат етілетін шекті кернеулігі, В/м;
ЭАТ1,2,…,n - (2) формулада - әрбір ЭМӨ көзі жеке шығаратын энергия ағымының тығыздығы, шаршы сантиметрге микроватт (бұдан әрі – мкВт/см2);
(3) формулада - (2) формула бойынша анықталған әрбір нормаланған жиілік ауқымындағы энергия ағымының жиынтық тығыздығы, мкВт/см2;
ЭАТршд – нормаланған ауқымның энергия ағымы тығыздығының рұқсат етілетін шекті деңгейі, мкВт/см2.

31. Есептеу әдістері таратушы құралдардың типтерін, жұмыс жиіліктерін, режімдері мен қуаттарын, параметрлері мен антенналардың кеңістікте орналасуын, жер бедерін, қайта шағылысатын беттердің болуын ескере отырып, жобалық құжаттарды, РТО-ның санитариялық-эпидемиологиялық қорытындысын сараптау кезінде пайдаланылады. Радиолокациялық станциялардың жобалық құжаттарында қосымша импульстерді жіберу жиілігі, импульс ұзақтығы және антеннаның айналу жиілігі жөніндегі мәліметтер болуы тиіс.

«Радиотехникалық объектілерге
қойылатын санитариялық-
эпидемиологиялық талаптар»
санитариялық қағидаларына
1-қосымша
Антеннаның (антенналардың) техникалық сипаттамалары
1
2
3
1
Та­ра­ту­шы ра­дио­элек­трон­дық құ­рал­дың қу­а­ты Вт-пен
2
Та­ра­ту­ға ар­нал­ған жұ­мыс жи­і­лі­лі­гі (жи­і­лік­тер­дің ауқы­мы)
3
Ан­тен­на­ны кү­шей­ту ко­эф­фи­ци­ен­ті (дБ/рет)
4
Ан­тен­на-фи­дер­лік тракт­та қу­ат­тың та­ра­ту­ға ар­нал­ған шы­ғы­ны (дБ/рет) (егер де­ректер бол­ма­са, он­да фи­дер­дің ұзынды­ғын көр­се­ту ке­рек (та­рат­қы­штан ан­тен­на­ға дей­ін ка­бель­дер), м және фи­дер­де­гі қу­ат­тың шы­ғы­ны, (дБ/метр)
5
Ан­тен­на­ның тік өл­ше­мі неме­се диа­мет­рі
6
Негіз­гі күл­те ор­ны­ның бұ­ры­шы гра­дҮ-пен, (яғ­ни, ан­тен­на­ның тік жа­зық­тық­та­ғы ба­рын­ша көп сәу­ле­ле­ну ба­ғы­ты­ның бұ­ры­шы)
7
Сәу­ле­ле­ну­дің мак­си­мум ази­му­ты (ай­нал­ма жұ­мыс іс­тей­тін ан­тен­на үшін 0-3600)
8
РТЖ-ның сәу­ле­ле­ну­ге ар­нал­ған жұ­мыс ре­жі­мі (тұ­рақ­ты, қай­та­ла­ма-қы­сқа мер­зім­ді, им­пу­льстік)
9
Ан­тен­на­ны ор­на­ла­сты­ру ор­ны және ти­пі (мы­са­лы, «АБК» төбе­сін­де, «тех­ни­ка­лық қа­бат­тың қа­быр­ға­сын­да­ғы ті­ре­уіш­те» және т.б.)
10
Ан­тен­на іл­гі­ші­нің би­ік­ті­гі метр­мен, м:
- жер дең­гей­і­нен (әр­бір ан­тен­на­ның фа­за­лық ор­та­лы­ғы­ның ор­на­ла­су би­ік­ті­гі көр­се­ті­ле­ді)
- ша­тыр дең­гей­і­нен (ан­тен­на ор­на­лас­қан ша­тыр­дан неме­се жа­қын ор­на­лас­қан неғұр­лым би­ік ғи­ма­рат­тың ша­ты­ры дең­гей­і­нен көр­се­ті­ле­ді)
11
Ан­тен­на­дан ша­тыр­дың жи­егіне (ғи­ма­рат­тың) дей­ін­гі ең аз көл­де­нең қа­шық­тық, м (яғ­ни, ан­тен­на ор­на­лас­қан ша­тыр­дан неме­се жа­қын ор­на­лас­қан неғұр­лым би­ік ғи­ма­рат­қа дей­ін)
Спут­ник­тік бай­ла­ныс стан­ци­я­ла­ры үшін қо­сым­ша:
12
Жер­дің жа­сан­ды сері­гі, тұр­ғын нүк­те­сі
13
РТЖ (РЭҚ) ор­на­лас­қан ор­ны­ның гео­гра­фи­я­лық ко­ор­ди­нат­та­ры
ені және бой­лы­ғы
Ра­дио­ло­ка­тор­лар үшін қо­сым­ша:
14
Та­рат­қы­штың им­пу­льстік қу­а­ты, Вт неме­се кВт
15
Им­пуль­стер­дің қай­та­ла­ну жи­і­лі­гі, Гц
16
Им­пу­льстің ұз­ақ­тығы, сек.
17
Ан­тен­на­ның ай­на­лу жыл­дамды­ғы, айн/мин.
ай­на­ла­тын және ска­нер­лей­тін ан­тен­на­лар үшін
18
Ай­на­лу ке­зе­ңі, сек.
19
Ска­нер­леу сек­то­ры, ғ
ска­нер­лей­тін ан­тен­на­лар үшін
Ескертпе:

Ескертпе: диаграммалардың орнына диаграммаларды сипаттайтын есептеу формулаларына нұсқаулар (сілтемелер) болуы мүмкін; бірқалыпты айналма сәулелену антенналары үшін көлденең жазықтықтағы сәулелену диаграммасы талап етілмейді.

Ескертпе: антенналардың орналасу орнын, құрылыстың қабаттылығын, санитариялық-қорғаныш аймағының шекараларын (бұдан әрі – СҚА) және құрылысты шектеу аймағын (ҚША) (қажеттілігіне қарай) және көшелерге, магистральдарға немесе басқа белгілі бағдарларға байланыстылығын көрсете отырып 1:500 – 1:2000 масштабында.

Ескертпе: есептеу материалдары мыналарды қамтуы тиіс: формулалары бар теориялық (суреттейтін) бөлік, есептеулері мен графиктері бар тікелей кестелер (биологиялық қауіпті аймақтың өлшемдері, СҚА, ҚША), қолданылатын автоматтандырылған есептеу бағдарламаларға сілтеме (бар болса), есептеулер нәтижелері және көзделген қорғау (қауіпсіздік) шаралары бойынша іргелес аумақтағы электромагниттік жағдай туралы қорытындылар.

Радиотехникалық объектілерге
қойылатын санитариялық-
эпидемиологиялық талаптар»
санитариялық қағидаларына
2-қосымша
Селитебті аумақтағы, демалыс орындарындағы, тұрғын, қоғамдық және өндірістік үй-жайлардың ішіндегі электромагниттік өрістің рұқсат етілетін шекті деңгейлері
Жи­і­лік­тер диа­па­зо­ны
30-300 кГц
0,3-3 МГц
3-30 МГц
30-300 МГц
0,3-300 ГГц
Нор­ма­лан­ған па­ра­метр
Электр өрі­сі­нің кер­не­улі­гі, Е (Вольт/метр. В/м)
Энер­гия ағы­ны­ның тығ­ы­зды­ғы, ЭАТ (шар­шы сан­ти­метр­ге мик­ро­Ватт, мкВт/см2)
Рұқ­сат еті­ле­тін шек­ті дең­гей­лер
25
15
10
3
10
25*
Ескертпе: * - айналатын және сканерлейтін антенналардан сәулелену жағдайлары үшін

Радиотехникалық объектілерге
қойылатын санитариялық-
эпидемиологиялық талаптар»
санитариялық қағидаларына
3-қосымша
Электр өрісінің, магнит өрісінің, элетромагниттік энергия ағыны тығыздығының энергетикалық жүктемесі
30 килогерц жиіліктер диапазонындағы энергетикалық жүктеме (бұдан әрі – кГц) – 300 МегаГерц (бұдан әрі – МГц) мына формулалар бойынша есептеледі:
ЭЖЕ = Е2 . Т; ЭЖН = Н2 . Т (1)
мұндағы: Е – электр өрісінің кернеуі, Вольт/метр (бұдан әрі – В/м); Н – магнит өрісінің кернеуі, Ампер/метр (бұдан әрі – А/м); Т – жұмыс ауысымы кезіндегі әсер ету уақыты, сағат.
0,03-3 МГц және 30-50МГц жиіліктер ауқымындағы электр және магнит өрісінің бір уақыттағы әсерін мынадай жағдайда рұқсат етілген деп санау керек:
(ЭЖЕ / ЭЖЕшр) + (ЭЖН / ЭЖ Ншр ) 1 (2)
мұндағы: ЭЖЕшр, ЭЖНшр – энергетикалық жүктеменің рұқсат етілетін шекті мәндері (қосымшаның кестесі бойынша қабылданады).
300 МГц - 300 ГигаГерц (бұдан әрі – ГГц) жиіліктер ауқымындағы энергетикалық жүктеме мына формула бойынша есептеледі:
ЭЖЭАТ = ЭАТ·Т (3)
мұндағы: ЭАТ - өріс энергиясы ағынының беттік тығыздығы, шаршы сантиметрге микроВатт (бұдан әрі – Ватт/см2); Т – жұмыс ауысымы кезіндегі әсер ету уақыты, сағат.
Жұмыс орындарындағы Е, Н және ЭАТ рұқсат етілетін шекті мәндерді рұқсат етілетін энергетикалық жүктемеге және әсер ету уақытына қарай мына формула бойынша анықтау қажет:
Ерш= (ЭЖЕрш / Т)0,5; Нрш = (ЭЖНрш /Т)0,5; АЭТрш = К·ЭЖэатрш/Т (4)
мұндағы: Ерш, Нрш, ЭАТрш – электр В/м, магнит А/м өрістерінің және энергия ағыны тығыздығының мкВт/см2 рұқсат етілетін шекті мәндері;
ЭЖЕрш, ЭЖНрш, ЭЖэатрш – энергетикалық жүктеменің рұқсат етілетін шекті мәндері (1-кесте бойынша қабылданады); К – биологиялық тиімділіктің бәсеңдеу коэффициенті, мынаған тең: 10 – айналатын және сканерлейтін антенналардан сәулеленуі үшін және 1 – қалған жағдайларда.
Ескертпе: Егер алынған мәндер 1-кестеде көрсетілген Ерш, Нрш, ЭАТрш максималды мәндерінен асатын болса, рұқсат етілетін шекті мән ретінде соңғылар қабылданады.
ЭМС қарқындылығына байланысты рұқсат етілетін әсер ету уақыты мына формулалар бойынша анықталады:
Т=ЭЖЕрш /Е2; ЭЖнрш/ Н2; ЭЖэатрш/ЭАТ (5)
мұндағы: Ерш, Нрш, ЭАТрш – электр В/м, магнит А/м және энергия ағыны тығыздығының мкВт/см2 рұқсат етілетін шекті мәндері; ЭЖЕрш, ЭЖнрш ЭЖэатрш – энергетикалық жүктеменің рұқсат етілетін шекті мәндері (кесте бойынша қабылданады).
Жұмыс орындарында 30 кГц – 300 ГГц жиіліктер диапазонында кәсіби әсер ету кезінде элетромагниттік өрістердің рұқсат етілетін шекті деңгейлері
Па­ра­метр
Жи­і­лік­тер диа­па­зо­нын­да­ғы шек­ті мән­дер (МГц)
0,03-3
3-30
30-50
50-300
300-300000
Рұқ­сат еті­ле­тін шек­ті мән
ЭЖЕрш, (В/м)2 . сағ.
20000
7000
800
800
-
Рұқ­сат еті­ле­тін шек­ті мән
ЭЖ­нрш, (А/м)2 . сағ.
200
-
0,72
-
-
Рұқ­сат еті­ле­тін шек­ті мән
ЭЖ­эатрш, (мкВт/см2). сағ.
-
-
-
-
200
Мак­си­мал­ды РШД
Ерш, В/м
500
300
80
80
-
Мак­си­мал­ды РШД
Нрш, А/м
50
-
3
-
-
Мак­си­мал­ды РШД
ЭАТ, мкВт/см2
-
-
-
-
1000
Ескертпе: