Об утверждении Правил устройства электроустановок — 27.08.2026

0 Электр қондырғыларын орнату қағидаларын бекіту туралы

«Электр энергетикасы туралы» Қазақстан Республикасының 2004 жылғы 9 шілдедегі Заңының 4-бабының 16) тармақшасына сәйкес Қазақстан Республикасының Үкіметі ҚАУЛЫ ЕТЕДІ:

1 1. Қоса беріліп отырған Электр қондырғыларын орнату қағидалары бекітілсін.

2 Электр қондырғыларын орнату қағидалары

2. Осы қаулы алғашқы ресми жарияланған күнінен бастап күнтізбелік он күн өткен соң қолданысқа енгізіледі.
Қазақстан Республикасы
Үкіметінің
2012 жылғы 24 қазандағы
№ 1355 қаулысымен
бекітілген
Электр қондырғыларын орнату қағидалары

1 1. Жалпы ережелер

1 1. Осы Қағидалар «Электр энергетикасы туралы» Қазақстан Республикасының Заңы 4-бабының 16) тармақшасына сәйкес әзірленді және қолданыстағы электр қондырғыларын жобалау, қайта жаңғырту және пайдалану кезінде қолданылады.

2 2. Осы Қағидаларда мынадай ұғымдар мен терминдер пайдаланылады:

1 1) электр қондырғысы – электр энергиясын өндіруге, түрлендіруге, трансформациялауға, беруге, таратуға және оны энергияның басқа түріне түрлендіруге арналған машиналардың, аппараттардың, желілер мен қосалқы құралдардың (олар орнатылған құрылыстар мен үй-жайларымен бірге) жиынтығы.

Электр қауіпсіздігінің шарттары бойынша электр қондырғылары Қағидаларда 1 кВ дейінгі электр қондырғылары және 1 кВ жоғары (кернеудің қолданыстағы мәні бойынша) электр қондырғылары болып бөлінеді;

2 2) ашық немесе сыртқы электр қондырғылары - ғимаратты атмосфералық әсер етуден қорғамайтын электр қондырғылары.

Тек қана қалқамен, торлы қоршаулармен және т.с.с. қорғалған электр қондырғылары сыртқы электр қондырғылары ретінде қаралады;

3 3) жабық немесе ішкі электр қондырғылары – атмосфералық ықпалдан қорғайтын ғимараттың ішінде орналастырылған электр қондырғылары;

4 4) электр үй-жайы – білікті қызмет көрсетуші персонал үшін ғана қолжетімді электр қондырғылары орнатылған үй-жай немесе үй-жайдың оқшауланған бөлігі;

5 5) құрғақ үй-жайлар – ауаның салыстырмалы ылғалдылығы 60 %-дан аспайтын үй-жай. Осындай үй-жайларда 1-тармақтың 9) - 11) тармақшаларында келтірілген жағдайлар болмаған кезде олар қалыпты деп аталады;

6 6) ылғалды үй-жайлар – бу немесе конденсатты ылғал аз мөлшерде тек қысқа уақытта ғана бөлінетін, ауаның салыстырмалы ылғалдылығы 60 %-дан астам, бірақ 75 % аспайтын үй-жайлар;

7 7) сызды үй-жайлар – ұзақ уақыт бойы ауаның салыстырмалы ылғалдылығы 75 %-дан асатын үй-жай;

8 8) өте сызды үй-жайлар – ауаның салыстырмалы ылғалдылығы 100 %-ға жақын (төбе, қабырға, еден және үй-жайдағы сызданған құралдар) үй-жай;

9 9) ыстық үй-жайлар – түрлі жылу шығару әсерінен температура үнемі немесе анда-санда (1 тәуліктен аса) + 35оС-тен асатын үй-жай (құрғатқыштары, құрғататын және күйдіретін пештері бар бөлмелер, қазандықтар және т.б.);

10 10) тозаңды үй-жайлар – өндіріс жағдайында технологиялық тозаңның соншалықты көп бөлінуінен, олардың сымдарға, машиналардың, аппараттардың және т.б. ішіне тұрып қалуы мүмкін үй-жайлар.

Тозаңды үй-жайлар ток өткізетін тозаңды үй-жай және ток өткізбейтін тозаңды үй-жайға бөлінеді;

11 11) химиялық белсенді немесе органикалық орталы үй-жайлар – тұрақты немесе ұзақ уақыт бойы агрессивті булар, газдар, сұйықтықтар түзілетін, электр қондырғыларындағы ток жүргізу бөліктерді және оқшаулатқыштарды қирататын шөгінділер немесе өңездер түзілетін үй-жайлар;

12 12) май толтырылған аппараттар – жекелеген элементтерінің және барлық қалыпты ұшқынды бөліктерінің немесе арасында доға түзілетін бөліктерінің майға соншалықты толтырылғандығынан осы бөліктер мен қоршаған ауаның арасындағы жанасу мүмкіндігі жоққа шығарылған аппараттар;

13 13) параметрдің атаулы мәні (атаулы параметр) – қондырғыны пайдалану және сынақтан өткізу кезінде осы мәннен ауытқушылықты есептеу үшін бастапқы болып табылатын электр техникалық қондырғы шығарушысының көрсеткен параметр мәні;

14 14) білікті қызмет көрсетуші персонал – аталған жұмыс (лауазым) үшін міндетті көлемдегі білімін тексеруден өткен және электр қондырғыларын пайдалану кезінде Қауіпсіздік техникасы қағидаларында көзделген қауіпсіздік техникасы бойынша біліктілік тобына өткен, арнайы дайындалған тұлғалар;

15 15) энергетикалық жүйе (энергожүйе) – ортақ басқарудың аталған тәртібінде электр және жылу энергиясын өндіру, түрлендіру және таратудың үздіксіз үрдісінде режимдердің ортақтығымен байланысты және бір-бірімен жалғанған электр станцияларының, электр және жылу желілерінің жиынтығы;

16 16) энергожүйенің электрлік бөлігі – энергожүйенің электр станциялары мен электр желілерінің электр қондырғылары жиынтығы;

17 17) электр энергетикалық жүйе – электр энергиясын өндіру, беру, тарату және тұтыну үдерісінің ортақтығымен біріктірілген, электр энергиясының қабылдағыштары, одан қоректенетін энергожүйенің электрлік бөлігі;

18 18) электрмен жабдықтау – тұтынушыларды электр энергиясымен қамтамасыз ету;

19 19) электрмен жабдықтау жүйесі – электр энергиясымен тұтынушыларды қамтамасыз етуге арналған электр қондырғыларының жиынтығы;

20 20) орталықтандырылған электрмен жабдықтау – тұтынушыларды энергожүйеден электрмен жабдықтау;

21 21) электр желілері – белгілі бір аумақта жұмыс істейтін қосалқы станциялардан, тарату қондырғыларынан, ток сымдардан, электр берілісінің әуе және кәбіл желілерінен құралатын электр энергиясын беруге және таратуға арналған электр қондырғыларының жиынтығы;

22 22) электр энергиясының қабылдағышы (электрқабылдағыш) - электр энергиясын энергияның басқа түріне түрлендіру үшін арналған аппарат, агрегат, механизм;

23 23) электр энергиясын тұтынушы – технологиялық үрдіспен біріктірілген және белгілі бір аумақта орналасқан электр қабылдағыштар немесе электр қабылдағыштар тобы, сондай-ақ меншігінде осы электр қабылдағыштар бар заңды және жеке тұлғалар;

24 24) электр қабылдағыштар немесе электр қабылдағыштар тобын қоректендірудің тәуелсіз көзі – осы электр қабылдағыштардың басқасында немесе басқа қорек көздерінде кернеу болмаған кезде, авариядан кейінгі режим үшін осы Қағидалармен регламенттелетін шектегі кернеу сақталынатын қорек көзі.

Тәуелсіз қорек көзінің қатарына бір немесе екі электр станциясының және қосалқы станцияның екі секциясы немесе шиналар жүйесінің төмендегі екі шартты:
секцияның әрқайсысының немесе шиналар жүйесінің өз кезегінде тәуелсіз қорек көзінен қоректендірілуі;
шиналар секциясы (жүйесі) өзара бір-біріне байланысты емес немесе шиналар секциясының (жүйесінің) біреуі қалыпты жұмысын бұзған кезде автоматты ағытылатын байланысының бар болуын бірмезгілде сақтаған кезде жатқызылады;

25 25) электр энергиясын коммерциялық есепке алу – нарық субъектілерінің арасында коммерциялық есеп айырысулар жүргізу мақсатымен электр энергиясының мәнін анықтау;

26 26) қуатты бақылау – электр қуатының өндірімі мен тұтыну кестесін орындауды ағымдағы (нақты уақыт тәртібінде) бақылау;

27 27) коммерциялық есепке алу санауышы – электр энергиясын коммерциялық есептеуге арналған, заңнамада белгіленген тәртіппен қолдануға рұқсат етілген техникалық қондырғы;

28

28) электр энергиясын есепке алудың коммерциялық өлшемдік кешені (бұдан әрі – ЭЕӨК) – есепке алу нүктесінде электр энергиясының шамасын және басқа да электрлік шамаларды өлшеу үшін өлшемдік дабылдың үздіксіз жүру жолын түзетін, техникалық және нормативтік құжаттамаға сәйкес байланыс желісімен өзара байланысқан (екінші тізбекпен) өлшемдік техниканың (ауқымды өлшемдік түрлендіргіштердің - автоматтандырылған өлшем құралдарының – электр энергиясының санауышының ток трансформаторлары (бұдан әрі – ТТ) және кернеу трансформаторлары (бұдан әрі – КТ)) құралдары жиынтығы;

29

29) электр энергиясын коммерциялық есепке алудың автоматтандырылған жүйесі (бұдан әрі – ЭКЕАЖ) – есеп нүктесі арқылы жүретін электр энергиясының шамасын автоматты анықтауы үшін энергия нысандарда орнатылған ЭЕӨК өлшемдер нәтижесін жинау, беру және сұрыптаудың тиісті құрал-жабдықтарымен біріктірілген техникалық құралдар кешені.
Коммерциялық санауыштар ақпаратты жинақтау, сақтау, кодтау қызметін атқаруы және берілген уақыт аралығымен қуатты өлшеудің әрбір берілген сәтінде белгіленген, есепке алынған электр энергиясы туралы ақпаратты және коммерциялық есепке алудың мәліметтерін жинау және сақтау қондырғыларына автоматты түрде беріп отыруы тиіс;

30 30) электр энергиясының техникалық (бақылаулық) есебі – электр станциясы, қосалқы станциялар, кәсіпорын және т.с.с. ішінде электр энергиясының жұмсалуын бақылаудың есебі;

31 31) тиімді бейтарапты жерге тұйықталған электрлік желі – 1 кВ жоғары кернеудегі үш фазалы электр желісі, ондағы жер үстінде тұйықталған коэфициенті 1,4-тен аспайды.

Үш фазалы электр желісінде жер үстінде тұйықталған коэфициенті басқа және екі басқа фазасының осы нүктеде тұйықтауға дейін фазалар мен жердің арасындағы әлеуеттердің түрлілігіне басқа және екі басқа фазаның жерге тұйықтау нүктесінде бүлінбеген фаза мен жердің арасындағы әлеуеттің түрлілік қарым-қатынасымен анықталады;

32 32) тікелей жерге тұйықталған бейтарап – тікелей немесе аз кедергі арқылы жерге тұйықталған қондырғыға жалғанған трансформатор немесе генератор бейтарабы;

33 33) оқшауланған бейтарап – жерге тұйықталған қондырғыға жалғанбаған немесе оған дабыл, өлшем, қорғау құралдары және көп кедергісі бар осыған ұқсас қондырғы арқылы жалғанған трансформатор немесе генератор бейтарабы;

34 34) жерге тұйықтау – жерге тұйықтау қондырғысы бар электр қондырғысы немесе құрал-жабдықтар, қандай да бір желі нүктесінің мақсатты электрлік жалғанымы;

35 35) қорғаныстық жерге тұйықтау – электр қауіпсіздігін қамтамасыз ету мақсатында орындалатын жерге тұйықтау;

36 36) жұмыстық жерге тұйықтау – электр қондырғылардың жұмысын қамтамасыз ету үшін қажетті электр қондырғылардың ток жүргізу бөлігінің қандай да бір нүктесін жерге тұйықтау;

37

37) 1 кВ дейінгі кернеудегі электр қондырғыларды нөлдеу – электр қауіпсіздігі мақсатында атқарылатын тұрақты токтың желісіндегі көздің жерге тұйықталған нүктесімен бірфазалы ток көзінің тікелей жерге тұйықталған шықпасымен, үш фазалы ток желісіндегі тікелей жерге тұйықталған генератор немесе трансформатор бейтарабымен кернеу астында қалыпты емес электр қондырғылар бөліктерінің мақсатты жалғанымы;

38 38) жерге түйісу – электр қондырғыларының кернеудегі ток жүру бөліктерінің жермен кездейсоқ жалғануы. Корпусқа тұйықтау деп кернеу астында қалыпты емес конструкциялық бөліктермен электр қондырғының кернеу астындағы бөліктерінің кездейсоқ жалғануы аталады;

39 39) жерге тұйықтау құрылғысы – жерге тұйықтағыштың және жерге тұйықтағышты өткізгіштердің жиынтығы;

40 40) жерге тұйықтағышты – өткізгіш немесе жермен жанасып жатқан сымдардың өзара металды жалғануының жиынтығы;

41 41) жасанды жерге тұйықтағыш – арнайы жерге тұйықтау мақсатында орындалатын жерге тұйықтағыш;

42 42) табиғи жерге тұйықтағыш – жерге тұйықтау мақсатында пайдаланылатын өндірістік және басқа мақсаттағы ғимараттар мен құрылыстардың, коммуникацияның электр өткізгіш бөліктерінің жермен жанасуы;

43 43) басты жерге тұйықтаушы шина – 1 кВ дейінгі кернеудегі электр қондырғылардың жерге тұйықтау құрылымы болып табылатын және әлеуетті теңдестіру мен жерге тұйықтау мақсатында бірнеше сымдарды жалғауға арналған шина;

44 44) ашық өткізгіштік бөлігі - кернеу астында қалыпты емес, бірақ оқшаулануы бүлінген кезде кернеу астында қалуы мүмкін, адамның жанасуына бөгетсіз электр қондырғының электр өткізгіш бөлігі;

45 45) сыртқы өткізгіштік бөлігі – электр қондырғысының бөлігі болып табылмайтын электр өткізгіштік бөлігі;

46 46) ток жүргізу бөлігі – жұмыс кернеуі астындағы жұмыс үрдісінде жатқан электр қондырғыларының электр өткізгіштік бөлігі;

47 47) жерге тұйықтаушы өткізгіш – жерге тұйықталатын бөлікті жерге тұйықтағышпен жалғайтын сым;

48 48) қорғаушы өткізгіш – электр қауіпсіздігі мақсатына арналған өткізгіш;

49 49) қорғаушы жерге тұйықтаушы өткізгіш – қорғау үшін жерге тұйықтауға арналған қорғаушы өткізгіш;

50 50) әлеуетті теңестірудің қорғаныстық өткізгіші – әлеуетті қорғаныстық теңестіру үшін арналған қорғаныстық өткізгіш;

51 51) нөлдік қорғаушы өткізгіш – қорек көзінің тұйықтап жерге қосылған бейтарабына ашық өткізгіштік бөліктерді қосуға арналған 1 кВ дейінгі кернеулі электр қондырғылардағы қорғаушы өткізгіш;

52

52) нөлдік жұмыстық өткізгіш – бір фазалы ток көзінің жерге мығым тұйықталған, тұрақты ток желісінде жерге мығым тұйықталған ток көзімен, үш фазалы ток желісінде генератор немесе трансформатордың жерге мығым қосылған бейтарабымен қосылған 1 кВ дейінгі кернеудегі электр қабылдағыштардың қорегі үшін пайдаланылатын өткізгіш;

53 53) нөлдік жұмыспен үйлестірілген және нөлдік қорғаушы өткізгіш – нөлдік қорғаушы үйлестіру функциясы және нөлдік жұмыс өткізгіш;

54 54) жайылу аймағы – жерге тұйықтау және нөлдік әлеует аймағы арасындағы жердің аумағы;

55 55) нөлдік әлеует аймағы – электрлік әлеуеті нөлге тең деп қабылданатын қандай да бір жерге тұйықтауыштың ықпал аймағынан тыс жатқан жердің аумағы;

56 56) жерге тұйықтау қондырғыдағы кернеу – жерге тұйықтаушы қондырғыға ток кірісінің нүктесі және нөлдік әлеует аймағы арасындағы жерге тұйықтағыштан ток өткенде пайда болатын кернеу;

57 57) жанасу кернеуі – адамның бір мезгілде жанасуы кезінде өткізгіш бөліктердің арасында немесе екі электр өткізгіштердің арасындағы кернеу;

58 58) қадам кернеуі – адам қадамының ұзындығына тең деп қабылданатын бір-бірінен 1 м қашықтықтағы жер үстіндегі екі нүктенің арасындағы кернеу;

59 59) тікелей жанасудан қорғау – кернеу астындағы токөтер бөліктерге жанасуды болдырмас үшін қорғау;

60 60) жанама жанасу кезіндегі қорғау – оқшаулаудың бүлінген кезінде кернеу астында қалған ашық өткізгіш бөліктерге жанасқан кезде электр тоғының зақымдануынан қорғау;

61 61) жерге тұйықтағыш қондырғының кедергісі – жерге тұйықтағыштен жерге енген токқа жерге тұйықтағыш қондырғыдағы кернеудің қарым-қатынасы;

62 62) бірыңғай емес құрылыммен жердің эквивалентті меншікті кедергісі – біртекті құрылымды жердің меншікті кедергісі жердің бірыңғай құрылымындағыдай мәнге ие.

Осы Қағидаларда қолданылатын «меншікті кедергі» термині бірыңғай құрылымды жер үшін «эквивалентті меншікті кедергісі» ретінде түсінген жөн;

63 63) қорғаушы автоматты ажырату – бір немесе бірнеше фазалы өткізгіштердің тізбегінің, қажет болса электр қауіпсіздігі мақсатында нөлдік жұмыстық өткізгіштің автоматты ажырауы.

Қағидаларда пайдаланылатын қолданылатын «қоректі автоматты ажырату» терминін «қоректі қорғаныштық автоматты ажырату» ретінде түсінген жөн;

64 64) әлеуетті теңдестіру – әлеуеттің теңдігіне қол жеткізу үшін өткізгіш бөліктердің электрлік жалғанымы;

65 65) әлеуетті қорғау теңдестіру – электр қауіпсіздігі мақсатында орындалатын әлеуетті теңдестіру.

Осы Қағидаларда қолданылатын «әлеуетті теңдестіру» терминін «әлеуетті қорғау теңдестіру» ретінде түсінген жөн;

66 66) әлеуетті теңестіру – жер немесе еден бетіндегі әлеуеттің әркелкілігін (кернеу қадамын) жерде, едендегі немесе оның бетінде салынған және жерге қосылатын қондырғыға жалғанған қорғаушы өткізгіштер көмегімен немесе жердің арнайы жабынын қолдану жолымен төмендету;

67 67) негізгі оқшаулама – өзінің негізгі мақсатынан тыс, тікелей жанасудан қорғау қамтамасыз ететін ток жүретін бөліктерді оқшаулау;

68 68) қосымша оқшаулама – жанама жанасу кезінде қорғау үшін негізгі оқшаулауға қосымша орындалатын 1 кВ дейінгі кернеудегі электр қондырғыларындағы тәуелсіз оқшаулау;

69 69) қосарлы оқшаулама – негізгі және қосымша оқшауламаның жиынтығы;

70 70) күшейтілген оқшаулама – қосарлы оқшауламамен қамтамасыз етілетін қорғаушы тең бағалы электр тогының зақымдауынан қорғайтын дәрежені қамтамасыз ететін 1 кВ дейінгі кернеулі электр қондырғылардағы оқшаулама;

71 71) аз кернеу – ауыспалы токтың 42 В және тұрақты токтың 110 В көп емес кернеу;

72 72) бөлектеуші трансформатор – бірінші реттік орамасы қорғаушы электрлік бөлектеуші тізбектің көмегімен екінші реттік орамадан бөлектенген трансформатор;

73 73) қауіпсіз бөлектеуші трансформатор – аз кернеулі тізбектің қорегі үшін арналған бөлектеуші трансформатор;

74 74) қорғаушы экран – басқа тізбектің ток жүргізу бөліктерінен электр тізбегін немесе өткізгіштерді бөлектеуге арналған өткізгіш экран;

75 75) тізбекті қорғанышты электрлік бөлектеу:

қосарлы оқшауламаның;
негізгі оқшаулама мен қорғаушы экранның;
күшейтілген оқшауламаның көмегімен 1 кВ дейінгі кернеулі электр қондырғыларда бір электрлік тізбекті екінші электрлік тізбектен бөлектеу;

76 76) өткізбейтін (оқшаулайтын) үй-жайлар (аймақтар) – қорғаушы жанама жанасу кезінде еден мен қабырғаның жоғары кедергісін қамтамасыз ететін және онда жерге тұйықталған электр өткізгіш бөліктері жоқ үй-жайлар, алаңдар, аймақтар;

77 77) өндірістік жиіліктің сынақ кернеуі – тәжірибелік синусоидты, берілген уақыт ішінде сынақтың белгілі бір жағдайларында электр құрал-жабдықтарының сыртқы және ішкі оқшауламасы шыдауы тиіс 50 Гц жиіліктегі кернеудің қолданыстағы мәні;

78 78) қалыпты оқшаулауы бар электр құрал-жабдықтары – найзағайдан қорғау бойынша қарапайым шаралар кезінде атмосфералық асқын кернеулердің әрекетіне ұшырайтын электр қондырғыларды пайдалануға арналған электр құрал-жабдықтары;

79

79) жеңілдетілген оқшаулауы бар электр құрал-жабдықтары – атмосфералық асқын кернеулердің әсеріне ұшырамайтын электр қондырғыларды ғана қолдануға арналған немесе өндірістік жиіліктегі сынақ кернеуінің амплитудалы мәнінен аспайтын, атмосфералық асқын кернеулердің амплитудалы мәнін шектейтін мәнмен шектелетін найзағайдан қорғаудың арнайы қондырғысымен жабдықталған құрал-жабдықтар;

80 80) аппараттар – барлық санаттағы кернеудің ажыратқыштары, айырғыштары, бөлектеуіштері, қысқа тұйықтауыштары, сақтандырғыштар, токшектеуіш реакторлары, конденсаторлары, кешенді экрандандырылған ток сымдары;

81

81) нормаланбаған өлшенетін шама – абсолюттік мағынасы нормативті нұсқаулармен регламенттелмеген шама. Бұл жағдайда құрал-жабдықтардың жағдайын бағалау көрінеу жақсы мінездемеге ие біртипті құрал-жабдықтардағы ұқсас өлшемдердің мәліметтерімен немесе қалған сынақтар нәтижесімен салғастыру жолымен жүргізіледі;

82 82) электр жабдықтарының кернеу класы – осы электр жабдықтарының жұмысына арналған электрлік жүйенің атаулы кернеуі;

83 83) жылыстау жолының тиімді ұзындығы – ластану және сыздану жағдайында оқшаулатқыштың немесе оқшаулатқыш құрылымның электрлік беріктігін айқындайтын жылыстау жолы ұзындығының бөлігі;

84 84) жылыстау жолының меншікті тиімді ұзындығы – электр қондырғысы жұмыс істейтін желідегі неғұрлым көп жұмыстық фазааралық кернеуге жылыстау жолының тиімді ұзындығының қатынасы;

85 85) жылыстау жолының ұзындығын пайдалану коэффиценті (k) - оқшаулатқыштың немесе оқшаулатқыш құрылымның жылыстау жолының ұзындығын пайдалану тиімділігін есепке алатын түзету коэффициенті;

86 86) ластану дәрежесі (бұдан әрі – ЛД) – электр қондырғылардың оқшаулатқышының электрлік беріктігін төмендетуге атмосфера ластануының әсерін есепке алатын көрсеткіш;

87 87) ластану дәрежесінің картасы (бұдан әрі – ЛДК) – ЛД бойынша аумақты аудандастыратын географиялық карта;

88

88) тарату құрылғысы (бұдан әрі – ТҚ) – электр энергиясын қабылдау және тарату үшін қызмет ететін және коммутациялық аппараттардан, жинақтаушы және жалғаушы шиналардан, көмекші құрылғылардан (компрессорлы, аккумуляторлы және басқа), сондай-ақ қорғаныстық, автоматтық құрылғы мен өлшеуіш аспаптарынан тұратын электр қондырғысы;

89 89) ашық тарату құрылғысы (бұдан әрі – АТҚ) – барлық немесе негізгі құрал-жабдықтары ашық ауада орналастырылған ТҚ;

90 90) жабық тарату құрылғысы (бұдан әрі – ЖТҚ) – құрал-жабдықтары ғимарат ішінде орналасқан ТҚ.

Құрама ажыратқыш деп өздігінен және рұқсатсыз түрде жерге тұйықтаудың (жерге тұйықтаудың) ажыратылуы мен тұйықтағыштың қосылуын болдырмайтын ажыратқыш пен жерге қосқыштардың жетегін механикалық және электрлік блоктауы, стационарлы жерге тұйықтау (жерге тұйықтағыштардың) дәйекті түрде көзделген құрылым және оқшауламаның беріктігіне қатысты айырғыштарға қойылатын талаптарды қанағаттандыратын ажыратылған қалыптағы ажыратқыш;

91 91) жинақы тарату құрылғысы – жинақталған немесе жинақтау үшін толық дайындалған түрде жеткізілетін аппараттары, қорғау және автоматикалық құрылғысы қоса орнатылған блоктардан немесе толықтай жекелей жабық шкафтардан тұратын ТҚ.

Ішкі қондырғыға арналған жинақы тарату құрылғысы қысқаша ЖТҚ деп белгіленеді. Сыртқы қондырғы үшін арналған жинақы тарату құрылғысы қысқаша СЖТҚ деп белгіленеді;

92 92) қосалқы станция – электр энергиясын түрлендіру және тарату үшін қызмет ететін және трансформаторлардан немесе энергияны өзге түрлендіргіштерден, тарату құрылғыларынан, басқару құрылғылары мен көмекші құралымдардан тұратын электр қондырғысы.

Қандай да бір қызметіне байланысты қосалқы станциялар трансформаторлық немесе түрлендіргіш деп аталады;

93 93) қоса салынған қосалқы станция (қоса салынған ТҚ) – негізгі ғимаратқа тікелей жанасқан қосалқы станция (ТҚ);

94 94) кіріктірілген қосалқы станция (кіріктірілген ТҚ) – негізгі ғимараттың контурына кіретін жабық қосалқы станция (жабық ТҚ);

95 95) цех ішіндегі қосалқы станция – өндірістік ғимараттың (ашық немесе жеке жабық бөлмеде) ішінде орналасқан қосалқы станция;

96

96) жинақталған трансформаторлық (түрлендіргіш) қосалқы станция – трансформаторлардан (түрлендіргіштерден) және жинақталған немесе жинақтау үшін толықтай дайындалған түрде жеткізілетін блоктардан (ЖТҚ немесе СЖТҚ және басқа элементтерден) тұратын қосалқы станция. Жинақталған трансформаторлық (түрлендіргіш) қосалқы станциялар (ЖТС, ЖТС) немесе олардың бөліктері жабық үй-жайда орналастырылса, ішкі қондырғыларға, ашық ауада орнатылатындары – сыртқы қондырғыларға жатқызылады;

97 97) бағаналы (діңгекті) трансформаторлық қосалқы станция – барлық құрал-жабдықтары жоғарыда, қосалқы станцияның қоршауын қажет етпейтін құрылымдарда немесе ӘЖ тіректерінде орнатылған ашық трансформаторлық қосалқы станциялар;

98 98) тарату пункті (бұдан әрі – ТП) – қосалқы станция құрамына енбейтін түрлендірусіз және трансформацияланусыз бір кернеуде электр энергиясын қабылдауға және таратуға арналған ТЖ;

99 99) камера – аппараттар мен шиналарды орнатуға арналған үй-жай;

100 100) жабық камера – барлық жағынан жабық және тұтас (торлы емес) есіктері бар камера;

101 101) қоршалған камера – жартылай тұтас емес қоршаудан немесе толық қорғаушы қуыстары бар камера.

Аралас қоршаулар ретінде тұтас табақтар мен торлардан тұратын қоршаулар түсіндіріледі;

102 102) жарылғыш камера – жарылғыш дәлізге немесе сыртқа шығу есігі бар және онда орнатылған аппараттардың зақымдалуы кезінде ықтимал авариялық салдарды оқшаулауға арналған жабық камера;

103 103) қызмет көрсету дәлізі – аппараттар мен шиналарға қызмет көрсетуге арналған ЖТҚ шкафтарының немесе камераларының бойындағы дәліз;

104 104) жарылыс дәлізі – жарылыс камерасының есіктері шығарылған дәліз;

105 105) түрлендіру агрегаты – агрегаттың жұмысы мен оны қосуға қажетті трансформатордың, сондай-ақ құралдар мен аппараттың бір немесе бірнеше жартылай өткізгішті түрлендіргіштерінен тұратын жабдықтың жинағы;

106 106) жартылай өткізгішті түрлендіргіш – түрлендіргіштің жұмысы мен оны қосу үшін қажетті әуе немесе сумен салқындату жүйесі бар шкафтарда немесе жақтауларда орнатылған жартылай өткізгіш тетіктердің (басқарылатын немесе басқарылмайтын), сондай-ақ құралдар мен аппараттардың жиынтығы;

107 107) қоректендіретін жарық беруші желі – қосалқы станцияның тарату құрылғысынан немесе электр берілісінің әуелік желілерінен СҚ, СТҚ, БТҚ-на дейін тармақталған желі;

108 108) бөлу желісі – СҚ, СТҚ, БТҚ-нан бөлу пункттеріне, жарықтандыруды қоректендіретін қалқандар мен орындарға дейінгі желі;

109 109) топтық желі – қалқандардан шамдалдарға, ашалы розеткаларға және басқа да электр қабылдағыштарға дейінгі желі;

110 110) сыртқы жарықтандыруды қоректендіру пункті – сыртқы жарықтандырудың топтық желісін қуат көзіне қосуға арналған электр тарату құрылғысы;

111 111) түнгі режимнің фазасы – түнгі уақытта ағытылмайтын сыртқы жарықтандырудың бөлу желісі немесе қоректену фазасы;

112 112) сыртқы жарықтандыруды басқарудың каскадты жүйесі – сыртқы жарықтандырудың топтық желісі учаскесінің тізбекті қосылуын жүзеге асыратын жүйе;

113

113) шамдалдың зарядтау сымдары – желіге қосу үшін (ішінде ашалы ойығы немесе жанасу қыспақтары, желіге шамдалды қосу орнының кәбілдері немесе сымдары жоқ шамдал үшін) онда орнатылған ашаны ойықтар немесе жанасу қыспақтарынан шамдалдағы орнатылған шамдардың қысқыштары мен аппараттарына дейінгі шамдалдың ішіне төселетін сымдар;

114

114) кәбілдік желі – май толтырылған желілер үшін, тіреу бөлшектері мен шеткі, бітеуіш және шеткі муфталары (бітемелері) бар бір немесе бірнеше қосарлас кәбілдерден тұратын, одан басқа май қысымы дабылының жүйесі және қоректендіру аппараттарымен оның бөлек импульстар немесе электр энергиясын беру желісі;

115

115) кәбілдік құрылыс - онда кәбілдерді, кәбілді жалғастырмаларды, сондай-ақ май толтырылған кәбілдік желілердің қалыпты жұмысын қамтамасыз етуге арналған маймен жабдықталатын аппараттарды және басқа да жабдықтарды орналастыруға арналған арнайы құрылыс. Кәбілдік құрылыстарға мыналар жатады: кәбілді туннель, каналдар, қораптар, блоктар, шахталар, қос едендер, кәбілді эстакадалар, галереялар, камералар, қоректендіретін пунктер;

116 116) кәбілді туннель – кәбілдерді және кәбілді муфталарды орналастыруға арналған тіреу конструкциялары орналастырылған, кәбілді ұзына бойына төсеуге, кәбіл желілерін жөндеуге және қарауға мүмкіндік беретін еркін өтпелі жабық құрылыс (дәліз);

117 117) кәбілді канал – жерге, еденге, жабынға және оған ұқсас (ішінара немесе толық) кіріктірілген, онда жабынды алып тастағанда ғана кәбілдерді төсеуді, қарауды және жөндеуді жүргізуге болатын және жабық, өте алмайтын құрылыс;

118 118) кәбілдік шахта – биіктігі қимасы жағынан бірнеше есе үлкен, адамдар оның жанынан жүруі үшін (өтпелі шахта) саты және қапсырмамен жабдықталған немесе толықтай алынбалы немесе жартылай қабырғалы (өте алмайтын шахта) тік кәбілді құрылыс;

119 119) кәбілдік қабат – еден және төсем немесе жабынның шығыңқы бөліктерінің арасы кемінде 1,8 м қашықтығы бар, еденмен және жабынмен, төсеммен шектелген ғимараттың бір бөлігі;

120 120) кәбілдік блок – кәбілдерді төсеу үшін оларға жатқызылатын құдықтары мен құбырлары (каналдары) бар кәбілді құрылыс;

121 121) кәбілдік камера – блоктарға кәбілдерді тарту үшін немесе кәбілдік муфталарды төсеу үшін алынбалы-салынбалы бітеу бетон плитамен жабылатын жер асты кәбілдік құрылысы. Оған кіруге арналған қақпағы бар камера кәбілдік құдық деп аталады;

122 122) кәбілдік эстакада – жерүсті немесе жерасты, ашық, көлденең немесе еңіс тартылған кәбілдік құрылыс. Кәбілдік эстакада өтпелі немесе өтпелі емес болуы мүмкін;

123 123) кәбілдік галерея – жер үсті немесе жер асты, толық немесе жартылай жабық (бүйір қабырғалары жоқ) көлденең немесе еңіс тартылған өтпелі кәбілдік құрылыс;

124 124) қосарлы еден – қабаттар арасындағы аражабынды және (бүкіл алаңда немесе оның бір бөлігінде) алынбалы-салынбалы плиталары бар үй-жайдың еденмен және қабырғамен шектелген қуысы (алаңның он бағытына немесе бір бөлігіне);

125 125) төмен немесе жоғары қысымды май толтырылған кәбілдік желі – желілері ұзақ уақыт бойы жол берілген артық қысымы мыналарды құрайды:

қорғасын қабықтағы төмен қысымды кәбілдер үшін - 0,0245-0,294 МПа (0,25-3,0 кгс/см2);
алюминий қабықтағы төмен қысымды кәбілдер үшін - 0,0245-0,49 МПа (0,25-5,0 кгс/см2);
жоғары қысымды кәбілдер үшін 1,08-1,57 МПа (11-16 кгс/см2);

126 126) төмен қысымды май толтырылған кәбілді желінің секциясы – бітеуіш муфталардың немесе бітеуіш және шеткі муфталардың арасындағы желілердің учаскесі;

127 127) қосалқы қоректендіру пункт – қосалқы қоректендіретін аппараттары мен (қоректі бак, қысым багі, қосалқы қоректендіру агрегаты және басқалары) құрал-жабдығы бар жер үсті, жер асты және жердегі құрылыс;

128 128) бөлу құрылғысы – бір фазалы шеткі муфталар мен болат құбырдың шеті арасындағы жоғары қысымды кәбілдік желінің бөлігі;

129 129) қосалқы қоректендіретін агрегат – жоғары қысымды кәбіл желісін маймен жабдықтауды қамтамасыз етуге арналған бактардан, сорғылардан, құбырлардан, орағытпа клапандардан, вентильдерден, автоматика қалқанынан және басқа құрал-жабдықтан тұратын автоматты түрде істейтін құрылғы;

130

130) В-І класының аймақтары – ашық ыдыстардағы ТЖС құю немесе сақтау, технологиялық аппараттарды тиеу мен түсіру кезінде, жұмыстың қалыпты тәртібі кезінде ауамен жарылыс қауіпті қоспаны түзуі мүмкін осындай қасиетпен және осындай мөлшерде ТЖС жанғыш газдары немесе буы бөлінетін үй-жайларда орналасқан аймақтар;

131 131) В-Іа класының аймақтары – қалыпты пайдалану кезінде жанғыш газдары (тұтанудың төмен шоғырлану шегіне қарамастан) немесе ТЖС буы ауамен жарылыс қауіпті қоспалар түзілмейтін, олар тек қана ақаулардың немесе авариялардың салдарынан қалыптасуы мүмкін үй-жайларда орналасқан аймақтар;

132 132) В-Іб класының аймақтары – қалыпты пайдалану кезінде ТЖС буы немесе жанатын газдар ауамен жарылыс қауіпті қоспалар түзілмейтін, тек қана ақаулардың немесе аварияның салдарынан қалыптасуы мүмкін мынадай айырмашылықтармен ерекшелінетін үй-жайларда орналасқан аймақтар:

1 1) бұл аймақтардағы жанғыш газдардың тұтануының жоғары төмен шоғырлану шегіне ие болатын (15 %) және рұқсат етілетін шоғырлану шегінде өткір иісі бар;

2

2) газ түріндегі сутектің айналымымен байланысты, технологиялық үрдістің шарттары бойынша үй-жайдың бос орнының 5%-ынан аспайтын көлемде жарылыс қауіпті қоспаның түзілуін болғызбайтын, үй-жайдың жоғарғы бөлігінде ғана жарылыс қауіпті аумағы бар өндірістік үй-жай. Жарылыс қауіпті аймақ еденнің деңгейінен санағанда, бірақ крандық жолдан биік емес, (су электролизінің үй-жайлары, оталдырғыш және тартымды аккумулятор батареялардың зарядтау станциялары) егер ондай болса, үй-жайдың жалпы биіктігінің 0,75 белгісімен шартты түрде алынады.
Осы Қағидалардың 131-тармағының 2) тармақшасы сутекті салқындатуымен турбогенераторлары бар электр машиналық үй-жайларға табиғи қоздырумен сыртқа тарта желдетуді қамтамасыз еткен жағдайда қолданылмайды, бұл электр машиналардың үй-жайлары қалыпты ортаға ие.
В-Іб класына, сондай-ақ жанғыш газдар мен ТЖС үй-жайдың бос аймағының 5 %-нан аспайтын көлемде жарылыс қауіпті қоспаны дайындау үшін жеткіліксіз, аз мөлшерге ие жанғыш газдарымен және ТЖС-мен жұмыстар ашық алау қолданылмай жүргізілетін зертхана аймағы мен басқа да үй-жайлар жатқызылады. Жұмысы жүргізілетін бұл аймақтар, егер жанғыш газдары мен ТЖС жұмыстары сорып шығаратын шкафтар мен сыртқа тартатын шатырлар астында жүргізілсе, жарылыс қауіптілерге жатпайды;

133

133) В-Іг класының аймақтары – сыртқы қондырғылар кеңістігі: ТЖС немесе жанғыш газдары бар технологиялық қондырғылар, (осы Қағидалардың 1399-тармағына сәйкес жүргізілетін электр жабдықты таңдау, сыртқы компрессорлы қондырғыларды қоспағанда), ТЖС немесе жанғыш газдары бар жерасты және жерүсті резервуарлары (газгольдерлер), ТЖС құйып және ағызып алатын эстакадалары, қалқып жүрген мұнай қабыршақтарын тұндырғыш бөгеттер, ашық мұнай тұтқыштары торлары және т.б.
В-І г класының аймағына, сондай-ақ В-І, В-Іа және В-ІІ кластарының жарылыс қауіпті аймақтары бар үй-жайларының сыртқы қоршау құрылысы артының ойықтарындағы кеңістік (шыны блоктарымен толтырылған терезелердің ойығы кірмейді) кез келген кластың жарылыс қауіпті аймақтарындағы үй-жайлардың сыртқа тарта желдету жүйесінен ауаны шығару үшін құрылғы орнатылған болса, олар сыртқы жарылыс қаупінің шегінде болса, сыртқы қоршайтын құрылымның кеңістігі; жанар газдар мен ТЖС бар технологиялық аппараттардың және сыйымдылықтың тыныс және сақтандырғыш қақпақшаларының кеңістігі жатады;

134 134) В-ІІ класының аймақтары – жұмыстың қалыпты режимі кезінде ауамен жарылыс қауіпті қоспаларды пайда болуға қабілетті, осындай қасиеттермен және осындай мөлшерде өлшенген жанғыш күйіне өтетін тозаң бен талшық бөлінетін үй-жайларда орналасқан аймақтар.

В-ІІа класының аймақтары – қалыпты пайдалану кезінде осы тармақта көрсетілген қауіпті жағдайлар болмайтын үй-жайларда орналасқан аймақтар олар тек қана ақаулар немесе авария нәтижесінде болуы мүмкін.

3 3. Электр қондырғыларында қолданылатын электр жабдығы мен материалдар белгіленген тәртіпте бекітілген, техникалық шарттар мен мемлекеттік стандарттардың талаптарына сәйкес болуы тиіс.

4

4. Қолданылатын машиналардың, аппараттардың, құралдардың және басқа да электр жабдықтардың, сондай-ақ кәбілдердің және сымдардың құрылымы, орындалуы, оларды орнатудың тәсілі және оқшаулау класы желілердің немесе электр қондырғысының параметрлеріне, қоршаған ортаның жағдайына және осы Қағидалардың тиісті тарауларының талаптарына сәйкес болуы тиіс.

5 5. Электр қондырғыларында қолданылатын электр жабдығы, кәбілдер мен сымдар өздерінің қалыптасқан, кепілдендірілген және есептелген сипаттамаларымен осы қондырғы жұмысының шарттарына сәйкес болуы тиіс.

Пайдалануда қосымша торлардың, қорғаушы, технологиялық үрдістің автоматтандырылуы мен басқару аппаратурасы мен қондырғыларының қалыпты жұмыстың шарттары (жұмыс параметрлерінің номиналды ауытқуы, рұқсат етілетін температурасы, діріл, кедергілер деңгейі және басқалар) қамтамасыз етіледі.

6 6. Электр қондырғылары және олармен байланысты құрылымдар қоршаған ортаның әсер етуіне берік болуы немесе осы ықпалдан қорғалуы қажет.

7

7. Электр қондырғыларының құрылыс және санитариялық-техникалық бөлігі (ғимараттың құрылымы және оның элементтері, жылыту, желдету, сумен жабдықтау және басқалар) осы Қағидаларда келтірілген қосымша талаптарды міндетті түрде орындау кезінде қолданыстағы құрылыс нормаларына және қағидаларына (бұдан әрі – ҚНжҚ) сәйкес орындалуы қажет.

8 8. Электр қондырғылары дірілдің, электр өрістерінің, шудың әсер етуі немесе қоршаған ортаның зиянды ластануы туралы қолданыстағы директивалы құжаттардың талаптарын қанағаттандыру қажет.

9

9. Электр қондырғыларында қалдықтарды: химиялық заттар, майлар, қоқыстар, техникалық суларды және т.б. жинау және жою қарастырылуы қажет. Қоршаған ортаны қорғау жөніндегі қолданыстағы талаптарға сәйкес аталмыш қалдықтардың су қоймасына, нөсер суды ағызу жүйесіне, сайларға, сондай-ақ осы қалдықтарға арналмаған аймақтарға түсу мүмкіндігі болмауы тиіс.

10

10. Электр қондырғыларының схемасын, құрылымын және құрылысының кестесін таңдау мен жобалау техникалық-экономикалық салыстырулар, сенімді және қарапайым схемаларды қолдану, түрлі-түсті және басқа тапшы материалдарды, құрал-жабдықтардың және т.б. аз жұмсау, пайдалану тәжірибесін есепке ала отырып жаңа техниканы енгізу негізінде жүргізіледі.

11 11. Электр коррозиясының немесе топырақтық коррозияның қаупі туындаған кезінде құрылыстарды, құрал-жабдықты, құбырларды және басқа да жер асты коммуникациясын қорғау бойынша тиісті шаралар алдын ала қарастырылады.

12 12. Электр қондырғыларында олардың жеке элементтеріне жататын бөліктерді (түсін, таңбасын, жазуларын, электр жабдығының тиісті орналасуын, схемалардың көрнекілігін және қарапайымдылығын) оңай тану мүмкіндігі қамтамасыз етілуі тиіс.

13 13. Әр электр қондырғысында атаулары бір шиналардың түстік және әріптік-цифрлық белгілері бірдей болуы қажет.

Шиналар былайша белгіленеді:

1 1) ауыспалы үш фазалы ток кезінде: А фазалы шиналар – сары түспен, В фазалы – жасыл, С фазалы – қызыл, нөлдік жұмыс – көгілдір, нөлдік қорғаушы ретінде қолданылатын осы шина – сары және жасыл түсті жолақпен;

2 2) ауыспалы бір фазалы ток кезінде: ток көзі ораманың басына қосылған А шинасы – сары түспен, ораманың соңына қосылған В – қызыл түспен.

Егер бір фазалы шиналар үш фазалы жүйенің тармағы болған жағдайда тиісті үш фазалы ток шиналары ретінде белгіленеді;

3 3) тұрақты ток кезінде: оң шина (+) – қызыл түспен, теріс (-) – көк және нөлдік жұмыс М – көгілдір түспен;

4 4) резервті – резервтелетін негізгі шина ретінде егер резервті шина негізгі шиналардың кез келгенін ауыстыра алатын болса, онда ол негізі шиналардың түстерінің көлденең жолақтарымен белгіленеді.

Түстік белгі, егер ол сондай-ақ қарқынды салқындау үшін немесе тотығуға қарсы қорғау үшін көзделген болса, шиналардың жалпы ұзындығы бойынша орындалуы қажет.
Түстік белгілеу неғұрлым қарқынды салқындату немесе тоттануға қарсы қорғаныс үшін көзделген жағдайда шинаның ұзына бойы ұзындығы бойынша орындалуы тиіс.
Егерде түстік немесе тек әріптік-түстік белгілеу немесе шинаның қосылған орындарында түстік белгінің әріптік-сандықпен үйлесуі болған кезде түстік белгілеуді шинаның ұзына бойы ұзындығында орындауға жол беріледі; егерде оқшауланбаған шиналар кернеуде болған кезеңде қарау үшін қолжетімсіз болған кезде, онда оларды белгілемеуге рұқсат беріледі. Бұл жағдайда электр қондырғыға қызмет көрсеткен кезде қауіпсіздік және көріктілік деңгейі төмендемеуі тиіс.

14 14. Тарату қондырғыларында шиналарды (зауытта жасалған КТҚ басқа) орналастыру кезінде мынадай талаптарды сақтау қажет:

1 1) ауыспалы үш фазалы ток көзінде жабық тарату қондырғыларындағы шиналарды былайша орналастыру қажет:

құрама және айналыс шиналары, сондай-ақ секциялық шиналардың барлық түрлері тігінен орналасқан кезде А-В-С – жоғарыдан төмен; көлденең орналасқан кезде, еңкейіңкі немесе үшбұрыш тәріздес, біршама алыстағы А, ортадағы В, қызмет көрсету дәлізіне жақын С;
құрама шиналардан тармақталған – егер шиналарға қызмет көрсету дәлізінен (орталықтан үш дәліз болған жағдайда) қарайтын болсақ, сол жақтан оң жаққа қарай А-В-С;
ауыспалы үш фазалы токтың төрт және бес сымды торында кернеу тогы 1 кВ электр қондырғыларда:
тігінен орналасқан жағдайда – үстінен төмен қарай А-В-С-N - RE (REN);
көлденең немесе еңкейіңкі түрде орналасқан кезде – біршама алыс тұрған шина – А, қызмет көрсету дәлізіне жақын - RE (REN) орналасу реттілігі – А-В-С-N- RE (REN);
құрама шиналардан тармақталған – егер шиналарға қызмет көрсету дәлізінен (орталықтан үш дәліз болған жағдайда) қарайтын болсақ, сол жақтан оң жаққа қарай RE (REN) шиналарынан бастап;

2 2) ашық тарату құрылғыларында ауыспалы үш фазалы ток көзінде шиналар былайша орналасуы қажет:

құрама және айналыс шиналары, сондай-ақ секциялық шиналардың, тұйықталған мойнақтардың және шеңбер, біржарымдық және т.б. схемалардағы мойнақтардың барлық түрлерінде жоғары кернеудегі басты трансформатордың жағынан А шинасы болуы қажет;
ашық тарату құрылғыларындағы құрама шиналардан тармақталған шиналардың жағынан трансформаторға қарағанда шиналардың жалғасуы сол жақтан оң жаққа қарай А-В-С қосылуы қажет.
Ұялардағы тармақталған шиналардың орналасуы олардан тәуелсіз орналасуы құрама шиналарға қатысты бірдей болуы қажет;

3 3) тұрақты ток көзінде шиналар мынадай тәртіппен орналасуы қажет:

құрама шиналар тігінен орналасқан кезде: жоғары М, ортаңғы (-) және төменгі (+);
құрама шиналар көлденең орналасқан кезде: шиналарға қызмет көрсету дәлізінен қарағанда неғұрлым алыс орналасқан М, ортадағы (-) және жақын (+);
құрама шиналар тармақталған: шиналарға қызмет көрсету дәлізінен қарағанда сол жақ шина М, ортадағы (-) және оң жақ (+).
Осы Қағидалардың 13-тармағының 1) - 3) тармақшасында келтірілген кейбір жағдайларда талаптардан ауытқуға жол беріледі, егер олардың орындалуы елеулі күрделі электр қондырғыларға байланысты (әуелік желілер (бұдан әрі – ӘЖ) сымдарын транспозициялау үшін қосалқы станцияның жанына арнайы тіреулердің орнатылуын қажет етеді) немесе егер қосалқы станцияда трансформацияның екі немесе одан да көп сатысы қолданылса.

15

15. Қондырғысы 1 кВ дейінгі электр үй-жайларда егер жергілікті жағдайлар бойынша осындай қорғану, қандай да бір басқа мақсатқа қажет болса, жанасудан қорғаушы оқшауланған және оқшауланбаған ток жүргізу бөліктерін қолдануға жол беріледі. Бұл ретте қолжетімді бөліктер әдеттегі қызмет көрсетуде олармен жанасу қаупімен қатар келмейтіндей орналасуы тиіс.

16

16. Барлық қоршайтын және жабылатын құрылғылар жергілікті талаптарға сәйкес жеткілікті механикалық берік болуы тиіс. Кернеу тогы 1 кВ жоғары болғанда қоршайтын және жабылатын металл құрылғының жуандығы кемінде 1 мм болуы қажет. Механикалық ақаулардан кәбілдер әуе қорғау сымдары үшін арналған құрылғылар машиналарға, аппараттарға және құралдарға орнатылуы тиіс.

2 2. Электрмен жабдықтау және электр желілері

1 1. Жалпы ережелер

17 17. Электрмен жабдықтау желілерінің жүйесін жобалау мен электр қондырғыларын қайта жаңғырту кезінде мынадай мәселелер қарастырылады:

1 1) кернеудің басқа класс желілерімен қайта құрастырылатындары мен қайта құрастырылатын қолданыстағы электр желілерінің оңтайлы үйлесімділігін есепке ала отырып, электрмен жабдықтау жүйелері мен электр жүйелерінің келешектегі дамуы;

2 2) ведомстволық тиесілігіне қарамастан, электр желілерінің әрекет ету аймағында орналасқан барлық тұтынушылардың кешенді орталықтандырылған электрмен жабдықтауды қамтамасыз етілуі;

3 3) келешекке белгіленген шекті деңгеймен ҚТ тогын шектеу;

4 4) электр энергиясының шығынын азайту.

Бұл ретте, кешенде технологиялық резервтеудің экономикалық тиімділігін және мүмкіндігін есепке ала отырып, ішкі және сыртқы электрмен жабдықтау қарастырылады.
Резервтеу мәселесін шешу кезінде электр қондырғы элементтерінің жүктелу қабілеті, сондай-ақ технологиялық жабдықтағы қордың бар болуы есепке алынады.

18 18. Электрмен жабдықтау жүйелерін дамыту мәселесін шешу кезінде жөндеу, апаттық және апаттан кейінгі режимдер есепке алынады.

19

19. Энергия жүйесінің нысандары болып табылатын өзара резервтелетін тәуелсіз ток көзін таңдау кезінде, жүйелі ауыр авариялар кезінде осы ток көздерінде кернеу тогының бір мезгілде ұзақ мерзімге жоғалуы, сондай-ақ энергия жүйесінің электр бөлігіндегі ақаулары кезінде релелік қорғаушы мен автоматиканың әрекетінде кернеу тогының толық жоғалуы немесе бір мезгілде тәуелді аз уақытқа төмендеуі есепке алынады.

20 20. Электр желілерін жобалау оларға қызмет көрсетудің түрі (тұрақты кезекшілік, үйдегі кезекшілік, көшпелі бригадалар және т.б.) есепке алынып жүзеге асырылады.

21 21. Кернеу тогы 3-35 кВ электр желілерінің жұмысы резистор немесе доға сөндіруші реактор арқылы жерге тұйықтау, бейтараптамамен, сондай-ақ оқшауланған бейтараптамамен қарастырылған.

110 кВ электр желілерінің жұмысы тұйық жерге қосылған, сондай-ақ тиімді жерге тұйықталған бейтараптамамен қарастырылуы тиіс.
220 кВ электр желілерінің жұмысы тек қана тұйық жерге қосылған бейтараптамамен қарастырылуы тиіс.
Тұйықталған ток сыйымдылығының қарымталануы токтық тұрақты режимі кезінде қолданылуы тиіс:

1 1) ӘЖ темір-болат және металл тіреулері бар 3-20 кВ желілерінде және барлық 35 кВ және 10 А жоғары желілерде;

2 2) ӘЖ темір-болат және металл тіреулері жоқ: 3-6 кВ және 30 А жоғары кернеу тогы; 10 кВ және 20 А жоғары; 15-20 кВ және 15 А жоғары кезінде;

3 3) схемада 6-20 кВ трансформатор-генератор (генераторлық кернеу тогында) блоктарынан – 5 А жоғары.

Токтың жерге 50 А аса тұйықталуы кезінде екіден кем емес жерге тұйықтау доға сөндіргіш реактор қолданылады.

2 2. Электр қабылдағыштардың санаттары және электрмен жабдықтаудың сенімділігін қамтамасыз ету

22 22. Электрмен жабдықтаудың сенімділігін қамтамасыз етуге қатысты электр қабылдағыштар мынадай үш санатқа бөлінеді:

І санаттағы электр қабылдағыштар – электрмен жабдықтаудағы үзілісі адамдардың өміріне қауіп төндіретін, кәсіпорындардың экономикасына айтарлықтай зардап тигізетін, негізгі қымбат жабдықтың зақымдалуы, өнімнің жаппай бүлінуі, күрделі технологиялық үрдістің бұзылуы, коммуналдық шаруашылықтың аса маңызды элементтерінің қызмет етуінің бұзылуына әкеліп соғатын электр қабылдағыштар.
І санаттағы электр қабылдағыштардың құрамынан іркіліссіз жұмысы адам өміріне қауіп төндірудің, жарылыстардың, өрттердің және негізгі қымбат тұратын құрал-жабдықтардың бұзылуының алдын алу мақсатында өндірістің авариясыз тоқтамауына қажет электр қабылдағыштардың ерекше тобы бөлінеді.
ІІ санаттағы электр қабылдағыштар – өнімнің жаппай шығарылмауына, жұмысшылардың, механизмдердің және өнеркәсіптік көліктің жаппай тоқтап тұруына, қала және ауыл тұрғындарының айтарлықтай санының қалыпты қызметінің бұзылуына әкелетін электр қабылдағыштар.
ІІІ санаттағы электр қабылдағыштар – І және ІІ санаттағы электр қабылдағыштарға жатпайтын электр қабылдағыштар.

23 23. І санаттағы электр қабылдағыштар екі тәуелсіз өзара резервтегі қорек көздерінен электр энергиясымен жабдықталады, қорек көздерінің біреуінен электрмен жабдықтаудың бұзылуы кезінде олардың электрмен жабдықталу үзілісі қоректі автоматты қалпына келтіру уақытында болуына ғана жол беріледі.

І санаттағы электр қабылдағыштардың ерекше тобын электрмен жабдықтау үшін тәуелсіз өзара резервтейтін үшінші қорек көзінен қосымша қоректендіру көзделген.
Электр қабылдағыштардың ерекше тобына арналған үшінші тәуелсіз қорек көзі және І санаттағы қалған электр қабылдағыштарға арналған екінші тәуелсіз қорек көзі ретінде жергілікті электр станциялары, энергия жүйесіндегі электр станциялар (жекелей, генераторлық кернеу шиналары), тоқтаусыз қоректендірудің арнайы агрегаттары, аккумуляторлық батареялар және т.б. қолданылады.
Егер электрмен жабдықтаудың резервтелуімен технологиялық үрдістің қажет үздіксіздігін қамтамасыз ету мүмкін болмаса немесе электрмен жабдықтаудың резервтелуі экономикалық лайықсыз болса, технологиялық резервтеу жүргізіледі.
Аса күрделі тоқтаусыз технологиялық үрдісі бар І санаттағы жұмыс тәртібі қалпына келуі үшін ұзақ уақытты қажет ететін, техникалық–экономикалық негіздемелері бар электр қабылдағыштардың электр жабдықталуы технологиялық үрдістің ерекшеліктерімен анықталатын қосымша талаптар қойылатын екі тәуелсіз өзара резервтейтін қорек көздері арқылы жүзеге асырылады.

24 24. ІІ санаттағы электр қабылдағыштар екі тәуелсіз өзара резервтейтін ток көздері арқылы электр энергиясымен қамтамасыз етіледі.

ІІ санаттағы электр қабылдағыштар үшін қорек көзінің біреуінен электрмен жабдықтау бұзылған кезде, кезекші қызметкерлердің немесе жедел-көшпелі бригаданың қимылымен резервтік қоректі қосу үшін қажет уақытқа электрмен жабдықтауда үзіліске жол беріледі.

25 25. ІІІ санаттағы электр қабылдағыштар үшін электрмен жабдықтау жүйесінің зақымдалған элементін жөндеуге немесе ауыстыруға арналған электрмен жабдықтаудағы үзіліс уақыты 1 тәуліктен аспаса, электрмен жабдықтау бір қорек көзінен жүзеге асырылады.

3 3. Кернеудің деңгейлері және оны реттеу, реактивті қуатты қарымталау

26 26. Кернеуді реттеу құрылғылары ең көп жүктемелер кезінде номиналды 105 %-дан төмен емес және осы желілердің ең аз жүктемелері кезінде 100 %-дан аспайтын таратушы желілер қосылған 6-20 кВ кернеуі бар станциялар мен қосалқы станциялар кернеулерінің сақталуын қамтамасыз етуі тиіс.

27 27. Тұтынушыда орналастырылатын реактивті қуатты қарымталау құрылғылары осы тұтынушының электр құрылғыларын жалғау шарттарының көрсетілген шегіндегі реактивті қуатты энергожүйесінің тұтынуын қамтамасыз етуі тиіс.

28 28. Электр желілеріндегі реактивтік қуаттың қарымталау құрылғыларын таңдау және орналастыру қолданыстағы реактивті қуатты қарымталау бойынша нұсқаулыққа сәйкес жүзеге асырылады.

3 3. Өткізгіштерді қыздыру, токтың экономикалық тығыздығы және тәж шарттары бойынша таңдау

1 1. Қолданылу аясы

29

29. Қағидалардың осы тарауы электр өткізгіштердің (оқшауланбаған және оқшауланған өткізгіштер, кәбілдер және шиналар) қыздыру, токтың экономикалық тығыздығы және тәждің шарттары бойынша қимасын таңдауда қолданылады. Егер осы шарттар бойынша анықталған өткізгіштің қимасы басқа шарттар бойынша (ҚТ токтарында жылулық және электр динамикалық беріктілік, кернеудің жоғалуы және ауытқуы, механикалық беріктік, асқын жүктелуден қорғау) талап етілетін қимадан кем болса, осы шарттармен талап етілетін ең үлкен қима қолданылуы тиіс.

2 2. Қыздыру бойынша өткізгіштердің қималарын таңдау

30

30. Кез келген мақсаттағы өткізгіштер тек қалыпты режимді ғана емес, авариядан кейінгі, жөндеу жұмыстары кезіндегі және желі, шиналар секциялары арасындағы токтың бірқалыпты таралмауы және т.б. режимді ескергенде мүмкін болатын шекті рұқсат етілетін қыздыруға қатысты талаптарды қанағаттандыруы тиіс. Қыздыруды тексеру кезінде желінің осы элементінің орташа жарты сағаттық тогының ең көбі, жарты сағаттық токтың максимумы қабылданады.
Электр қабылдағыштардың қайта-қысқа мерзімді және қысқа мерзімді жұмыс тәртібінде (жалпы ұзақтық циклі 10 мин дейінгі және жұмыс кезеңі уақыты 4 мин артық емес) қыздыру бойынша өткізгіштер қимасын тексеру үшін есептік ток ретінде ұзақ режимге келтірілген ток қабылданады. Бұл ретте:

1 1) мыс өткізгіштер үшін қимасы 6 мм2 дейін, ал алюминий өткізгіштері үшін қимасы 10 мм2 дейінгі ток ұзақ жұмыс тәртібіндегі құрылғыларға арналғанындай қабылданады:

2 2) мыс өткізгіштер үшін қимасы 6 мм2 асатын, ал алюминий өткізгіштері үшін қимасы 10 мм2 асатын ток мүмкін болатын токтың коэффициентіне көбейтіндісімен анықталады, мұндағы ТҚС.в.- салыстырмалық бірліктердегі жұмыс кезеңінің ұзақтығы (циклдің ұзақтылығына қатысты қосудың ұзақтылығы).

31

31. Қоршаған ортаның температурасына дейін өткізгіштердің суытылуы үшін жеткілікті болатын қосулар арасында тоқтату және қосу ұзақтығы 4 минуттан аспайтын қысқа мерзімді жұмыс режимі үшін ең көп жіберілетін токтар қайта–қысқа мерзімді, режим нормалары бойынша анықталады. Қосудың 4 минуттан асатын ұзақтығы кезінде, сондай-ақ қосылулар арасында жеткіліксіз ұзақтықтағы тоқтауы кезінде, ең көп рұқсат етілетін токтар ұзақ жұмыс тәртібіндегі құрылғылар үшін қолданылатындай анықталады.

32 32. Номиналдықтан төмен жүктемедегі қағаз сіңдірілген оқшауламасы бар 10 кВ кернеу кәбілдері үшін осы Қағидалардың 5-қосымшасындағы 1-кестеде көрсетілген қысқа мерзімді асқын жүктемеге рұқсат етіледі.

33

33. Авариядан кейінгі режимді жою кезеңінде егер осы тәуліктің басқа кезеңдерінде жүктеме номиналдықтан аспаса, 5 тәулік ішінде 6 сағаттан аспайтын ұзақтықтағы жүктеме максимум уақытына номиналды полиэтиленді оқшауламасы бар кәбіл үшін асқын жүктеме 10 %-ға дейін, ал поливинхлоридті оқшауламасы бар кәбілдер үшін 15 %-ға дейін болуға рұқсат етіледі.
Апаттан кейінгі режимдегі жойылу кезеңінде қағаздық оқшаулануы бар 10 кВ дейінгі қуаттандырылған кәбілдер үшін осы Қағидалардың 5-қосымшасындағы 2-кестеде көрсетілген деңгейде 5 тәулік ішіндегі жүктеме қолданылады.
15 жылдан асқан қолданыстағы кәбілдік желілер үшін асқын жүктемелер 10 % төмендетілуі тиіс.
Кернеуі 20–35 кВ кәбілді желілерде асқын жүктемеге рұқсат етілмейді.

34 34. Қалыпты жүктеме және апаттан кейінгі асқын жүктеме талаптары кәбілдерге және оларда орналастырылған жалғастырушы және шеткі муфталарға және шеткі бітемелерге қойылады.

35 35. Үш фазалық токтың төрт өткізгіштік жүйесінде нөлдік жұмыс өткізгіштерінде фазалық өткізгіштердің өткізгішті кемінде 50 % болуы тиіс; қажет болған жағдайларда ол өткізгіштердің фазалық өткізгіштігі 100 %-ға көтерілуі қажет.

36

36. Осы Қағидалардың 5-қосымшасының 12 - 15 және 22-кестелерінде келтірілген температурадан мейлінше ерекшеленетін ортада салынған кәбілдер, оқшауланбаған және оқшауланған өткізгіштер мен шиналар үшін, сондай-ақ қатты және иілгіш ток өткізгіштері үшін рұқсат етілетін ток ұзақтығын анықтағанда осы Қағидалардың 5-қосымшасындағы 3-кестеде келтірілген коэффициенттер қолданылады.

3 3. Резеңке және пластмасса оқшауламасы бар сымдар, баулар және кәбілдер үшін рұқсат етілетін ұзақ мерзімді токтар

37

37. Резеңке және поливинилхлорид оқшауламасы бар сымдар, резеңке оқшауламасы бар баулар, қорғасын, поливинилхлорид және резеңке қабықшаларымен резеңке және пластмасса оқшауламасы бар кәбілдер үшін рұқсат етілетін ұзақ мерзімді токтар осы Қағидалардың 5-қосымшасының 4 - 11-кестелерінде келтірілген. Олар: талсым +65, қоршаған ауа +25 және жердің +15оС температурасы үшін қабылданған.
Бір құбырға төселетін (немесе көп талсымды өткізгіштің талсымы) желілердің санын анықтау кезінде үш фазалы ток жүйесінің төрт желілі нөлдік жұмыс өткізгіші, сондай-ақ жерге тұйықтаушы және нөлдік қорғаушы өткізгіштері есепке қабылданбайды.
Осы Қағидалардың 5-қосымшасының 4 және 5-кестелеріндегі мәліметтер оларды төсеу орны (ауада, жабындарда, іргетастарда) мен құбырлар санына қарамастан қолданылады.
Қораптарда, сондай-ақ жаймаларда түйіндермен төселген кәбілдер мен желілер үшін жіберілетін ұзақ мерзімді токтар қабылдануы тиіс: желілер үшін – осы Қағидалардың 5-қосымшасының 4 және 5-кестелері бойынша құбырларға төселген желілерге арналған сияқты, ауаға салынған кәбілдер үшін – 6 - 8-кестелер бойынша. Құбырларға, қораптарға, сонымен қатар шоқ түрінде лоттардағы бір уақытта қойылған өткізгіштер саны төрттен асатын болса, ашық (ауада) орнатылған өткізгіштер тәрізді 5 пен 6 үшін 0,68; 7-9 үшін 0,63 және 10-12 үшін 0,6 төмендетілген коэффициентті енгізумен, токтар 4 және 5-кестеге сәйкес қабылдануы тиіс.
Екінші тізбектегі сымдар үшін төмендетілген коэффициенттер енгізілмейді.

38 38. Бір қатарлы төсеуде (шоқтарда емес) жаймаларға төселген сымдар үшін, ауада орнатылған сымдар сияқты ұзақ мерзімді токтар рұқсат етіледі.

Осы Қағидалардың 5-қосымшасының 12-кестесінде көрсетілген төмендетілген коэффициентті қолдана отырып ашық (ауада) орнатылған дара сымдар мен кәбілдерге арналғанындай, қораптарда төселген сымдар мен кәбілдер үшін рұқсат етілетін ұзақ мерзімді токтар осы Қағидалардың 5-қосымшасының 4 - 7-кестелерінде көрсетілгендей қабылданады.

39 39. Қорғасын, алюминий немесе поливинилхлоридті қабықшадағы кәбілдік қағаз сіңдірілген оқшауламасы бар кернеуі 35 кВ дейінгі кәбілдер үшін, рұқсат етілетін ұзақ мерзімді токтар кәбілдер талсымының рұқсат етілетін температурасына сәйкес қабылданады:

Номиналды кернеу, кВ
3 дейін
6
10
20 және 35
Кәбіл талсымының рұқсат етілетін температурасы, оС
+80
+65
+60
+50

40

40. Жерге төсейтін кәбілдер үшін, рұқсат етілетін ұзақ мерзімді токтар осы Қағидалардың 5-қосымшасының 13, 16, 19 - 22-кестелерінде көрсетілген. Олар жердің 120 см к/Вт меншікті кедергісі кезінде және жердің +150С температурасында бір кәбілден көп емес 1,7–1,0 м тереңдіктегі орда төсеу есебімен алынған.
Жоғарыда аталған кестеде көрсетілген токтық жүктемеге қажет 120 см к/Вт ерекшеленетін жердің меншікті кедергісі кезінде, осы Қағидалардың 5-қосымшасындағы 23-кестеге сәйкес түзету коэффициенттері қолданылады.

41 41. Суда төселетін кәбілдер үшін, рұқсат етілетін ұзақ мерзімді токтар осы Қағидалардың 5-қосымшасындағы 13, 16, 22, 21-кестелерде келтірілген. Олар судың +150С температурасы есебімен алынған.

42 42. Ауада, ғимараттың іші мен сыртында төселетін кәбілдердің кез келген санында және ауаның +250С температурасындағы төселетін кәбілдер үшін рұқсат етілетін ұзақ мерзімді токтар осы Қағидалардың 5 қосымшасының 14, 19, 20, 21, 23, 24-кестелерінде келтірілген.

43 43. Жердегі құбырларда төселінетін дара кәбілдер үшін, ауада, жердің температурасына тең температурада төселген кәбілдерге арналғанындай, рұқсат етілетін ұзақ мерзімді токтар қабылданады.

44 44. Кәбілдерді аралас төсегенде суытудың неғұрлым нашар жағдайларындағы учаске үшін, егер оның ұзындығы 10 м асатын болса, рұқсат етілетін ұзақ мерзімді токтар қабылдануы тиіс. Аталған жағдайларда үлкен қимадағы кәбілді қыстырмалар қолданылады.

45 45. Жерге бірнеше кәбілдерді төсеген кезінде (құбырлардағы төсеуді қоса алғанда) осы Қағидалардың 5-қосымшасының 26-кестесінде көрсетілген коэффициенттерді енгізу арқылы, рұқсат етілетін ұзақ мерзімді токтар төмендетілуі тиіс. Бұл ретте резервтік кәбілдер есепке алынбауы керек.

Аралықтары 10 мм кем қашықтықта бірнеше кәбілдерді жерге төсеуге рұқсат етілмейді.

46 46. Май және газ толтырылған бір талсымды сауытталған кәбілдер, сондай-ақ жаңа құрылымды кәбілдер үшін рұқсат етілетін ұзақ мерзімді токтарды өндіруші-зауыттар белгілейді.

47 47. Блоктарда орнатылған кәбілдер үшін, рұқсат етілетін ұзақ мерзімді токтар эмпирикалық формула бойынша анықталады

І=а b c I0
мұндағы I0 - осы Қағидалардың 5-қосымшасының 27-кестесінде көрсетілген қола және алюминий талсымы бар 10 кВ кернеулі үш талсымды кәбіл үшін рұқсат етілетін ұзақ мерзімді ток; а – блоктағы кәбілдің орналасуына және қимасына байланысты осы Қағидалардың 5-қосымшасының 28-кестесінде таңдалатын коэффициент; b – кәбілдің кернеуіне байланысты таңдалатын коэффициент:
Кәбілдің номиналды кернеуі, кВ
3 дейін
6
10
Коэффициент b
1,09
1,05
1,0
с – барлық блоктың орташа тәуліктік жүктемесіне байланысты таңдалатын коэффициент:
Орташа тәуліктік жүктеме Sорт.тәул /Sном
1
0,85
0,7
Коэффициент с
1
1,07
1,16
Жұмыс кәбілдері ажыратылғанда, олар жұмыс істесе, блоктың нөмірленбеген каналдарында резервтік кәбілдерді орнатуға болады.

48 48. Блоктардың арасындағы қашықтыққа байланысты таңдалатын коэффициенттерге көбейту арқылы бірдей конфигурациялы екі параллельді блоктарға орналастырылған кәбілдер үшін рұқсат етілетін ұзақ мерзімді токтар төмендетілуі тиіс:

Блоктар арасындағы қашықтық, мм
500
1000
1500
2000
2500
3000
Коэффициент
0,85
0,89
0,91
0,93
0,95
0,96

49 49. Оқшауланбаған сымдар және боялған шиналар үшін рұқсат етілетін ұзақ мерзімді токтар осы Қағидалардың 5-қосымшасының 29 - 35-кестелерінде келтірілген. Ауаның +25 С температурасында оларды +70 С қыздырудың рұқсат етілетін температурасы есебінен алынған.

ПА500 және ПА600 маркалы алюминий қуыс сымдары үшін рұқсат етілетін ұзақ мерзімді ток қабылданады:
Сымның маркасы
ПА500
ПА600
Ток, А
1340
1680

50 50. Тік бұрышты қимадағы шинаны орналастырғанда осы Қағидалардың 5-қосымшасының 33-кестесінде келтірілген токтың жалпақтығы сызықтар ені 60 мм дейінгі шиналар үшін 5 % дейін және сызықтар ені 60 мм асатын шиналар үшін 8 % төмендетілуі тиіс.

51

51. Үлкен қимадағы шиналарды таңдаған кезде беттік әсерден және жақындық әсерінен, салқындатудың анағұрлым жақсы жағдайларынан (қапшықтағы жолақтар санының азаюы, қапшықтың оңтайлы құрылымы, кескінді шиналардың қолданылуы және т.б.) ең аз туындаған қосымша шығындарды қамтамасыз ететін, өткізу қабілеті шарттары бойынша неғұрлым үнемді құрылымдық шешімдерді таңдау қажет.

52 52. Өткізгіштердің қимасы токтың экономикалық тығыздығы бойынша тексерілуі тиіс. Экономикалық лайықты қима S, мм2, мына қатынастан анықталады:

осы Қағидалардың 5-қосымшасының 36-кестесі бойынша таңдалатын берілген жұмыс жағдайлары үшін мұнда І – энергиялық жүйенің максимумындағы сағаттағы есептік ток, А; Jэк – токтың экономикалық тығыздығының қалыпты мәні, А/мм2.
Көрсетілген есептеу нәтижесінде алынған қима жанындағы стандартты қимаға дейін дөңгелектенеді. Есептік ток қалыпты жұмыс тәртібі үшін қабылданады, яғни, апаттан кейінгі және жөндеу жұмыстары тәртібіндегі токтың ұлғаюы есептелмейді.

53

53. 330 кВ және одан жоғарғы кернеулі тұрақты және токтың ауыспалы электр берілісі желілерінің, сондай-ақ жүйе аралық байланыстар желілерінің, барынша көп сағатқа жұмыс істейтін қуатты және иілгіш ток өткізгіштерінің сымдар қимасын таңдау техникалық-экономикалық есептердің негізінде жүзеге асырылады.

54

54. Токтың экономикалық тығыздығын қанағаттандыру мақсатында электрмен жабдықтау сенімділігі шарттары бойынша қажеттен тыс желілер немесе тізбектің санын арттыру техникалық-экономикалық есептің негізінде жүзеге асырылады. Мұның өзінде желілер немесе тізбектердің санының көбеюін болдырмау үшін осы Қағидалардың 5-қосымшасының 36-кестесінде келтірілген нормалық мәндерді екі есе асыруға рұқсат етіледі.
Техникалық-экономикалық есептерде желінің екі ұшындағы құрал-жабдықтар мен тарату құрылғысының камерасын қоса алғанда, қосымша желіге енгізілетін барлық есептеулер есепке алынады. Желі кернеуін арттырудың тиімділігі тексеріледі.
Жүктеменің өсуі жағдайында токтың экономикалық тығыздығын қамтамасыз ету үшін қосымша желілерді төсеуде немесе бар сымдарды үлкен қимадағы сымдарға ауыстыру кезінде осы нұсқауларды басшылыққа алу керек. Мұндай жағдайларда желілердің құрал-жабдықтарын барлық алу және салу жұмыстарының толық бағасы, аппараттар мен материалдардың бағасы қоса есептелуі қажет.

55 55. Мыналар токтың экономикалық тығыздығы бойынша тексеріске жатпайды:

1 1) 4000-5000 дейін кәсіпорынның құрылыс жүктемесін максималды сағаттар саны ішінде пайдаланудағы 1 кВ дейінгі кернеудегі өнеркәсіптік кәсіпорындар мен ғимараттардың желілері;

2 2) кернеуі 1 кВ дейінгі жеке электр қабылдағыштардың тармақтануы, сондай-ақ өнеркәсіптік кәсіпорындар, тұрғын және қоғамдық ғимараттардың жарықтандыру желілері;

3 3) барлық кернеулердегі ашық және жабық тарату құрылғылары шегіндегі шина жасау және электр құрылғылардың жинақтық шиналары;

4 4) резисторларға, қосу реостаттарына және т.б. баратын өткізгіштер;

5 5) уақытша құрылыстар желілері, сондай-ақ қызмет мерзімі 3 - 5 жыл болатын құрылғылар.

56 56. Осы Қағидалардың 5-қосымшасының 36-кестесін қолданғанда мынаны басшылыққа алу қажет:

1 1) түнгі уақыттағы жүктеменің максимумында токтың экономикалық тығыздығы 40 %-ға артады;

2 2) 16 мм2 және одан аз қиылысатын оқшауланған өткізгіштер үшін экономикалық тығыздық 40 %-ға артады;

3 3) n жүктемемен тарамдалған бірдей қимадағы желілер үшін экономикалық тығыздық желінің басында ғана kу рет жоғарылайды, kу формуламен анықталады:

kу
мұнда І1, І2....,Іn – желінің жеке учаскелерінің жүктемелері; l1, l2....,ln– желінің жеке учаскелерінің ұзындықтары; L – желінің толық ұзындығы;

4

4) n біртиптік, өзара резервтелген электр қабылдағыштардың (сумен жабдықтау сорғылары, түрлендіргіш агрегаттары және т.б.), қоректенуі үшін өткізгіштер қимасын таңдағанда, соның ішінде m бір мезгілде жұмыс істесе, токтың экономикалық тығыздығы осы Қағидалардың 5-қосымшасының 36-кестесінде келтірілген шамаға қарсы kn рет артады,
kn тең:

57

57. Ауылдық жерде жүктемедегі кернеуді реттейтін трансформаторларлы 35/6-10 кВ төмендеткіш қосалқы станцияларды қоректендіретін 35 кВ ӘЖ сымдардың қимасы токтың экономикалық тығыздығына байланысты таңдалуы керек. Сымдардың қимасын таңдауда есептік жүктеме ӘЖ пайдалануға қабылданған жылынан бастап есептегенде алдағы 5 жылға қабылданады. Ауылдық жерлерде 35 кВ желілерде резервтеуге арналған ӘЖ 35 кВ үшін, апаттан кейінгі және жөндеу жұмыстарындағы тәртіптегі электр энергиясымен тұтынушыларды қоректендіруді қамтамасыз етуге байланысты, сымдар минималды қималарын рұқсат етілетін ұзақ мерзімді ток бойынша барынша аз қолдану керек.

58

58. Қуатты аралық іріктеуге әуе сымдарының және кәбіл желілері талсымдарының экономикалық қимасын таңдау әр учаске үшін учаскелердің есептеулеріне сәйкес жүзеге асырылады. Бұл ретте учаскелер үшін экономикалық қима шамасының арасындағы айырмашылық стандарттық қималар шкаласы бойынша бір сатыдағы деңгейде орналасса, басым тартылған учаске үшін экономикалық сәйкес келетін бірдей сым қимасын рұқсат етілетін көршілес учаскелер үшін қабылдауға болады. Ұзындығы 1 км дейін тармақталған тармақталу жүргізілетін әуе желісіндегідей болса қабылданады. Тармақталудың үлкен ұзындығында экономикалық қима осы тармақтардың есептік жүктемесімен анықталады.

59

59. Осы Қағидалардың 5-қосымшасының 36-кестесінде көрсетілген кернеуі 6-20 кВ болатын электр берілісінің желілері үшін ток тығыздығының шамасы кернеуді реттеу мен реактивті қуатты қарымталауда қолданатын құралдарды есепке алғанда, рұқсат етілетін шектен жоғары электр энергиясының қабылдағыштарында кернеуден ауытқуды тудырмағанда ғана қолданылуы мүмкін.

60

60. Кернеу 35 кВ және одан жоғары болғанда өткізгіштің келтірілген радиусы, сондай-ақ өткізгіштердің тегіс еместік коэффициентін келтіріп, теңіз деңгейінен жоғары аталған электр қондырғыларының орналасқан биіктігіндегі орташа жылдық тығыздық шамасы мен ауаның температурасын есепке ала отырып, тәждің пайда болу жағдайлары бойынша тексерілуі тиіс.
Осының өзінде пайдалану кернеуіндегі анықталған кез келген өткізгіштің беткі қабатындағы ең үлкен кернеу өрісі орташа жалпы тәждің пайда болуына, сәйкес электр өрісінің бастапқы кернеуінен 0,9 аспауы тиіс.
Одан басқа, өткізгіштер үшін тәждерден радио кедергілердің рұқсат етілетін деңгейін шарттар бойынша тексеру қажет.

4 4. Қысқа тұйықталу шарттары бойынша электр аппараттарын және өткізгіштерді таңдау

1 1. Жалпы талаптар

61 61. Қысқа тұйықталу (одан әрі – ҚТ) тәртібінде мыналар тексерілу қажет:

1 1) 1 кВ-тан асатын электр құрылғыларында:

электрлік аппараттар, ток өткізгіштер, кәбілдер және басқа да өткізгіштер, сондай-ақ олар үшін тіреу және ұстап тұратын құрылғылар;
ҚТ токтарының динамикалық қимылында сымдардың бір-біріне соғылуының алдын алу үшін 50 кА ҚТ және одан асатын соққылық токтағы электр берілісінің әуе желілері.
Бұдан басқа, тармақталған сымдары бар желілер үшін тармақталған сымдардың тірегіштері арасындағы қашықтық тірегіштер мен сымдар соғылған кезде зақымдалудың алдын алу үшін тексерілуі қажет.
Тез әрекет еткіш автоматты қайталап қосудың құрылғыларымен жабдықталған ӘЖ сымдары термиялық төзімділігі бойынша тексерілуі тиіс;

2 2) 1 кВ дейінгі электр құрылғыларында – тек үлестіруші қалқандар, ток сымдары және күштік шкафтар. Тек ҚТ тәртібіндегі ток трансформаторлары тексерілмейді.

ҚТ токтарын ажыратуға арналған немесе өзінің жұмыс жағдайы бойынша қысқа тұйықталу тізбегін қоса алатын аппараттар, бұдан басқа барлық мүмкін болатын ҚТ токтарында осы операцияларды жасай алатындай қабілетке ие болу керек.
ҚТ токтарына, олардың одан әрі қалыпты пайдалануына кедергі жасайтын электрлік, механикалық және деформациялық өзге де қирауға кез болмай, есептік жағдайларда осы токтарға шыдас беретін аппараттар мен өткізгіштер төзімді деп есептеледі.

62 62. Кернеуі 1 кВ асатын ҚТ тәртібінде тексерілмейтіндер:

1 1) электр динамикалық төзімділігі бойынша 60 А дейінгі номиналды токтағы қыстырмасы бар балқымалы сақтандырғыштармен қорғайтын аппараттар мен өткізгіштер;

2 2) термиялық төзімділігі бойынша олардың номиналды токтағы мен түріне тәуелді емес балқымалы сақтандырғыштармен қорғалған аппараттар мен өткізгіштер.

Егер оның ағыту қабілеті осы Қағидалардың шарттарына сәйкес таңдалған болса және осы тізбекте мүмкін болатын ең аз апаттық токты ажыратуға қабілетті болса, тізбек балқымалы сақтандырғышпен қорғалған болып есептеледі;

3 3) жеке электр қабылдағыштарға баратын тізбектегі өткізгіштер, соның ішінде жалпы қуаты 2,5 МВ.А және жоғарғы кернеуі 20 кВ тең цехтық трансформаторларға, егер мынадай шарттар бір уақытта сақталған болса:

технологиялық үрдістің тәртібі жойылуын тудырмайтындай етіп орындалған қабылдағыштардың көрсетілген электр қабылдағыштардың ажыратылуы резервте сақтаудың қажетті деңгейі электрлік немесе технологиялық бөлімде көзделген;
ҚТ кезінде өткізгіштің бұзылуы жарылыс немесе өртті тудырмайды;
өткізгішті едәуір қиындықсыз ауыстыруға болады.

4 4) осы Қағидалардың 62-тармағының 3-тармақшасында көрсетілген жеке электр қабылдағыштарға өткізгіштер, сондай-ақ егер мұндай электр қабылдағыштар мен таратқыш тармақтар шағын кіші тарату орындары және шарттардың біреуі орындалса, өзінің мақсатына жауапсыз болып табылады;

5

5) трансформаторлар мен реактивті желілерді қоректендіретін 20 кВ дейінгі тізбектердегі ток трансформаторлары, қосылған өлшеуіш құралдар дәлдігінің қажетті класын қамтамасыз ете алмаса, ҚТ шарттары бойынша трансформацияның аса көтерілуі коэффициентін талап ететін жағдайларда; бұл ретте күштік трансформаторлар тізбектерінде жоғарғы кернеу жағында ҚТ тогына төзімді емес токтың трансформаторларын пайдалануды болдырмау керек, ал есепке алу құралдары кернеудің төменгі жағына қосылуы тиіс;

6 6) ӘЖ сымдары;

7 7) кернеу транформаторлары тізбектерінің аппараттары мен шиналары оларды жеке камераға немесе сақтандырғышқа немесе бөлек орнатылған қосымша резисторға орналастырғанда.

63

63. ҚТ токтарын анықтау үшін есептік схеманы таңдағанда осы электр құрылғылардың ұзақ мерзімді жұмыс жағдайларын көздеуіне сүйену және ұзақ пайдалануға көзделмеген электр құрылғыларын схемасының қысқа мерзімділік түрін өзгертуімен санаспау қажет. Электр құрылғылардың жөндеу және авариядан кейінгі жұмыстарындағы тәртіп схеманың қысқа мерзімділік өзгерістеріне қатысты емес.
Есептік схема пайдалануға енгізу жоспарланғаннан 5 жылға кем емес мерзімде қарастырылып отырған құрылғы электрлік байланысатын сыртқы желілер мен генераторлық көздердің даму келешегін есепке алуы тиіс.
Бұл ретте ҚТ токтарының есебін ҚТ бастапқы кезеңіне жақындата жүргізуге рұқсат етіледі.

64 64. ҚТ есептік түрі ретінде қабылданады:

1 1) үш фазалық ҚТ – қосалқы және тіреу болатын құрылғылары жатқызылатын аппараттар мен қатты шиналардың, электр динамикалық төзімділігін анықтау үшін;

2 2) үш фазалық ҚТ - аппараттар мен өткізгіштердің термиялық төзімділігін анықтау үшін; электр станциясының генераторлық кернеуінде – үш фазалық немесе екі фазалық, олардың қайсысының қызуы жоғары болатынына байланысты;

3

3) коммутациялық қабілеті бойынша аппараттарды таңдау – жерге (жерге үлкен токпен тұйықталу желілерінде) үш фазалық және бір фазалық ҚТ жағдайларынан пайда болатын белгілерден; егер сөндіргіш екі коммутациялық қабілеттілік белгісімен сипатталса – үш фазалық және бір фазалық – тиісінше шаманың екеуі бойынша.

65

65. ҚТ есептік тогы қарастырылып отырған тізбектің аппараттары мен өткізгіштері ҚТ кезінде неғұрлым ауыр жағдайларда қалған осы нүктесіндегі бұзылу жағдайларына сүйене отырып анықталады. Схеманың екі түрлі нүктесінде түрлі фазалардың жерге бір уақыттағы тұйықталу жағдайларымен санаспауға рұқсат етіледі.

66

66. Сөрелермен, жабындармен және т.б. бөлінетін қоректендіретін жинақтық шиналардан (желіден таралатын – негізгі тізбектің элементтерінен) бөлінген және реакторға дейінгі өткізгіштер мен аппараттар орналасқан жабық тарату қондырғыларының реактивті желілерінде, егер реактор сол ғимаратта орналасса және шиналарымен жалғанса реактор артындағы ҚТ тогы бойынша таңдалады.
Жинақтық шиналардан шиналық тармақтар бөлгіш сөрелерге дейін және соңғысындағы оқшауланған өткізгіш ҚТ-дан реакторға дейін таңдалуы тиіс.

67 67. Термиялық төзімділікті есептеу кезінде есептік уақыт ретінде жақын ажыратқыштың ҚТ орнына орнатылған негізгі қорғаныстың әрекетінің және осы ажыратқыштың толық ағытылу уақытының (доғаның жану уақытын қоса), (СЖТ-әрекетін қоса) қосындысынан пайда болатын уақыт жиынтығы алынады.

Негізгі қорғаныстың сезімтал емес аймағы бар болса (ток, кернеу, тежегіш және т.б. бойынша) термиялық төзімділікті ажыратқыштың толық сөну уақытын қоса осы аймақтағы зақымдануына әсер ететін қорғаныш әрекеті уақытына сүйене отырып қосымша тексеру қажет. Мұның өзінде ҚТ есептік тогы ретінде осы зақымдалу орнына сәйкес шамасы қабылданады.
Қуаты 60 МВт және одан асатын генераторлар тізбектерінде қолданылатын және осындай қуаттағы генератор – трансформатор блоктарының тізбектеріндегі аппатура мен ток сымдары ҚТ тогы 4 сек. уақыт өткізгіштігімен анықталатын термиялық төзімділікпен тексерілуі тиіс.

2 2. Аппараттар мен өткізгіштерді таңдау үшін қысқа тұйықталу токтарын анықтау

68 68. Мыналар токтың экономикалық тығыздығы бойынша тексеруге жатпайды:

1 кВ және одан асатын электр қондырғыларында ҚТ токтарын ұстап тұратын құрылымдарға аппараттар мен өткізгіштерді таңдау үшін және анықтау үшін:

1 1) қарастырылған ҚТ нүктесінің қоректендіруіне қатысатын барлық көздер бір уақытта номиналды жүктемеде жұмыс атқарады;

2 2) барлық синхронды машиналар кернеудің автоматты реттеуіштеріне және қоздыруды еселеудің құрылғыларына ие;

3 3) ҚТ тогы аса үлкен мәнде болғанда қысқа тұйықталу орын алады;

4 4) барлық қоректену көздерінің электр қозғалтқыш күштері фаза бойынша сәйкес келеді;

5 5) әр сатының есептік кернеуі желінің номиналды кернеуінен 5 % жоғары қабылданады;

6

6) осы желіге жалғанған синхронды компенсаторлардың және асинхрондық электр қозғалтқыштардың ҚТ токтарына әсері есепке алынуы тиіс. Асинхрондық электр қозғалтқыштардың ҚТ тогына әсері, электр қозғалтқыштардың бірліктегі 100 кВт дейін қуаты болса, егер электр қозғалтқыштар ҚТ орнынан трансформацияның бір сатысымен бөлінсе, сондай-ақ, егер олар кез келген қуатта ҚТ орнынан екі немесе одан да көп трансформацияның сатысымен бөлініп тұрса, егер олардан ток ҚТ орнына негізгі ҚТ ток өтетін элементтер арқылы өтсе және олар айтарлықтай кедергіге (желілер, трансформаторлар және т.б.) ие болса ескерілуі керек.

69

69. 1 кВ жоғары электр қондырғыларда есептік кедергі ретінде электрлік машиналардың, күштік трансформаторлардың және автотрансформаторлардың, реакторлардың, әуе және кәбіл желілерінің, сондай-ақ ток сымдары индуктивті кедергісі қабылданады. Активті кедергі тек қана шағын қималы сымдары және болат сымдары бар тек ӘЖ, сондай-ақ үлкен активті кедергісі бар шағын қималы кәбілді желілер үшін есептеледі.

70

70. 1 кВ дейінгі электр қондырғыларда есептік кедергі ретінде оған тізбектің барлық элементтерінің индуктивті және активті кедергілерін қоса алғанда, тізбектің өткізгіш активті кедергілері қабылданады. Егер бұл ретте тізбектің толық кедергісі 10 % аса кішіреймесе, бір түрдің (активті немесе индуктивті) кедергісін елемеуге рұқсат етіледі.

71 71. 1 кВ дейінгі электр желілерінің төмендеткіш трансформаторлардан қоректену кезінде ҚТ тогын есептегенде, трансформаторға келген кернеу өзгеріссіз қалса бастапқы шартқа және оның номиналды кернеуге тең екендігіне сүйену қажет.

72 72. Ток шектеуші әрекеті бар балқымалы сақтандырғышпен қорғалған тізбектің элементтері электр динамикалық төзімдікке сақтандырғыш арқылы өтетін ҚТ токтың міндетті белгісіне қатысты тексеріледі.

3 3. Өткізгіштер мен оқшаулатқыштарды таңдау, қысқа тұйықталу токтарының динамикалық әрекеттерінің шарттары бойынша негізгі құрылғыларды тексеру

73

73. Қатты шиналарға ықпал ететін және олар арқылы оқшаулатқышқа берілетін және қатты құрылғыларды ұстайтын әрекеттер шиналық құрылғының механикалық тербелісін есепке алмағанда және фазалардағы токтар арасындағы ығысуды есепке ала отырып ең көп жылдам шамадағы үш фазалық ҚТ iу бойынша есептеледі. Жекелеген жағдайларда шиналардың механикалық тербелісі және шиналардың құрылғысы есепке алынуы мүмкін.
Иілгіш өткізгіштерге және оларды қолдайтын оқшаулатқыштарға, құрылымдарға, шықпаларға әсер ететін күштің импульстары көршілес фазалар арасындағы екі фазалық тұйықталудың орта шаршылық (өту уақыты ішінде) тогы бойынша есепке алынады. Тармақталған өткізгіштер және иілгіш ток өткелдерінде ҚТ тогының өзара әрекеті дәл сол фаза өткізгіштерінде үш фазалық қолданыстағы шама бойынша анықталады.
Иілгіш ток сымдары шырматылудан тексерілуі қажет.

74

74. Өткерме және тіреу оқшаулатқыштарының қатты шиналарымен ҚТ кезінде берілген есептеумен табылған 110 сәйкес механикалық әрекет дара оқшаулатқыштарды қолданғанда ең төмен қиратқыш күштеменің тиісті кепілдік шамасының 60 % аспайтынын қолданғанда; біріккен тірегіш оқшаулатқыштарда - бір оқшаулатқыш қиратқыш күштеменің 100 % аспайтындай құрауы тиіс.
Құрамды салалы шиналарды қолданған кезде (көп сызықтық, екі швеллерден және т.б.) механикалық кернеулер фазалардың өзара әрекеттесуі мен әрбір шина элементтерінің өзара әрекетесуінен кернеудің арифметикалық сомасындай болады.
Қатты шиналар материалындағы ең көп механикалық кернеу үзілуден 0,7 уақытша кедергісінен асып түспеуі тиіс.

4 4. Қысқа тұйықталу кезіндегі қыздыру жағдайында өткізгіштерді таңдау

75 75. ҚТ кезінде өткізгіштердің қыздыру температурасы шекті рұқсат етілетін мынадай шамадан жоғары болмауы тиіс, 0С:

Шиналар:
мыс
300
алюминий
200
болат, тікелей байланысы жоқ
400
болат, аппаратқа тікелей қосылған
300
Кернеудегі қоректендірілген қағаз оқшаулағышы бар кәбілдер, кВ:
10-ға дейін
200
20 - 220
125
Мыс және алюминий талсымдары мен оқшаулағыштары бар кәбілдер мен оқшауланған сымдар:
Поливинилхлоридті және резеңке
150
Полиэтиленді
120
Оқшауланбаған мыс сымның керілуі кезінде, Н/мм2
20-дан кем
250
20 және одан көп
200
Оқшауланбаған алюминий сымның керілуі кезінде, Н/мм2
10-нан кем
200
10 және одан көп
160
Болат – алюминий сымдарының алюминий бөлігі
200

76 76. Осы Қағидалардың 60 және 61-тармақтарына сәйкес талап етілген жағдайларда кәбілдерді ҚТ токтарының қыздыруға қатысты кәбілдерін:

1 1) кәбілдің басында ҚТ-ға сүйене отырып бір құрылыс ұзындығының дара кәбілдері;

2 2) жаңа қималы әр учаскенің басында ҚТ-сүйене отырып ұзындық бойынша сатылы қималы дара кәбілдер;

3 3) тікелей шоқ артындағы ҚТ-ға сүйене отырып (ҚТ өтпе ток бойынша) екі немесе одан көп параллельді қосылған кәбілдердің шоғы тексерілуі тиіс.

77 77. АҚҚ тез әрекет ететін құрылғылармен жабдықталған өткізгіш желілер мен аппараттарды термиялық төзімділікке тексеру кезінде осындай желілер бойынша ҚТ тоғының өтуінің жиынтық ұзақтығының артуынан қыздырудың артуы есепке алынуы тиіс.

Қыздыруға тексерген кезде ӘЖ тарамдалған сымдары ҚТ жағдайларында жиынтық қималы бір сым ретінде қарастырылады.

5 5. Коммутациялық қабілеті бойынша аппараттарды таңдау

78 78. 1 кВ жоғары ажыратқыштар:

1 1) қалпына келетін кернеудің параметрлерін есепке ала отырып ажырату қабілеті бойынша;

2 2) қосқыштық қабілеті бойынша таңдалады. Бұл ретте генераторлық кернеу жағында орнатылған генераторлардың ажыратқыштары қарсы фазалар жағдайында синхронды емес қосылуға ғана тексеріледі.

79 79. Сақтандырғыштар ажырату қабілеті бойынша таңдалады. Бұл ретте, есептік ток ретінде сақтандырғыштардың ток шектеуіш қабілетін есепке алмай, бастапқы ҚТ тогын құрайтын қолданыстағы кезеңді шама қабылданады.

80 80. Жүктеме ажыратқыштары және қысқа тұйықтауыштары ҚТ-ға қосқан кезде пайда болған шекті рұқсат етілетін тогы бойынша таңдалады.

81

81. Бөліктеуіштер мен айырғыштарды ҚТ кезінде коммутациялық қабілеті бойынша тексеру талап етілмейді. Жүктелмеген желілерді, жүктелмеген трансформаторларды немесе параллельді тізбектердің теңдеу токтарын, ажырату-қосу үшін бөліктеуіштер мен айырғыштарды қолдану кезінде – бөліктеуіштер мен айырғыштар осындай ажырату-қосу тәртібі бойынша тексеріледі.

5 5. Электр энергиясын есепке алу және қуатты бақылау

1 1. Жалпы талаптар

82 82. Белсенді электр энергиясын есепке алу:

1 1) электр станциясының генераторларымен өндірілетін;

2 2) қосалқы станция мен электр станциясының жеке және шаруашылық қажеттілігіне тұтынылған;

3 3) электр станция шиналарынан таралатын желілер бойынша тұтынушылар мен көтерме сатып алушыларға тікелей босатылған;

4 4) басқа энергия жүйелеріне және мемлекеттерге босатылған немесе олардан алынған;

5 5) электр желілерінен тұтынушылар мен көтерме сатып алушыларға тікелей босатылған энергияның санын анықтауды қамтамасыз етеді.

83 83. Бұдан басқа, белсенді электр энергиясын есепке алу:

1 1) энергожүйе кернеулерінің түрлі кластарындағы электр желілеріне электр энергиясының түсуін анықтау;

2 2) теңгерімдік тиесілік шегінде шаруашылық субъектілерімен электр энергиясының теңгерімін құрастыру;

3 3) тұтынушылардың өздері берген тұтыну тәртібін және электр энергиясының теңгерімін сақтауды бақылау мүмкіндігін қамтамасыз етеді.

84 84. Қуатты бақылау:

1 1) электр станциясының генераторларымен өндірілетін;

2 2) электр станциялары мен қосалқы станциялардың жеке және шаруашылық қажеттіліктеріне тұтынылатын;

3 3) тұтынушыларға тікелей электр станцияларынан таралатын желілер бойынша көтерме сауда сатып алушыларына және тұтынушыларға тікелей босатылатын;

4 4) басқа энергия жүйелеріне және мемлекеттерге босатылған немесе олардан алынған;

5 5) электр желілерінен көтерме сауда сатып алушыларына және тұтынушыларға тікелей босатылған белсенді қуат туралы ақпаратты басқарудың жоғары деңгейіне өлшеу (берілген аралықтарымен нақты уақыт режимінде), жинау, сақтау және тапсыруды қамтамасыз етеді.

Мұның өзінде:
электр энергиясын көтерме нарық субъектілері мен теңгерімдік тиесілік шекарасындағы шаруашылық субъектілерінің қуат теңгерімін құрастыруы;
көтерме нарық субъектілерінің қуат теңгерімі мен тұтыну тәртібін сақтауды бақылау мүмкіндігі қамтамасыз етіледі.

85

85. Реактивті электр энергиясын есепке алу, егер осы мәліметтер бойынша берілген қарымталауыш құрылғылардың жұмыс тәртібіне есептеулер немесе бақылау жүргізілсе, тұтынушының электрмен жабдықтаушы ұйымнан алған немесе оған босатылған реактивті электр энергиясының санын анықтау мүмкіндігін қамтамасыз етеді.

2 2. Электр энергиясын есепке алу құралдарын орнату пункттері

86 86. Коммерциялық санауыштарды (соның ішінде коммерциялық есеп жүйесінің құрамына кіретіндер) электр энергиясы нарығының субъектілерімен электр энергиясын сатып алу-сату нүктелерінде және тұтынушы мен электрмен жабдықтаушы ұйымның желілерінің бөлініс шекарасында орнатылуы қажет.

87 87. Белсенді электр энергиясының коммерциялық санауыштары электр станцияларда:

1 1) генератормен өңделген барлық электр энергиясы есепке алынатындай әр генератор үшін осындай есеппен;

2 2) электр энергиясы ағымы бағытының өзгеруі мүмкін болатын кернеу генераторы шиналарының барлық жалғанымдары үшін - электр энергиясын екі бағытты санауышы;

3 3) жүйеаралық және мемлекетаралық электр берілісінің желілері үшін – босатылған және алынған электр энергиясын есепке алатын электр энергиясының екі бағытты санауышы;

4 4) тұтынушылардың иелігіндегі және электр станциясы шиналарынан таралатын барлық сыныптардағы кернеудің желілері үшін орнатылуға тиіс.

Электр станциялары шиналарынан таралатын 10 кВ дейінгі желілер үшін есептеу тізбегін, қыспақтау жанамасын орындау, сондай-ақ санауыштарды орнату үшін орын қарастыру қажет;

5 5) өз қажеттіліктерінің (ӨҚ) негізгі кернеу шиналары (1 кВ жоғары) қоректенетін барлық желілер және трансформаторлар үшін орнатылуы тиіс:

Санауыштар жоғары кернеу жағына орнатылады; егер электр станциясының ӨҚ трансформаторлары 35 кВ және одан жоғары шиналарынан немесе 10 кВ жоғары кернеуге бұғаттанудан тармақтарынан қоректенетін болса санауыштарды трансформаторлардың төменгі кернеуі жағына орнатуға жол беріледі;

6 6) электр станциясының ӨҚ тарату құрылғысына жалғанған сыртқы тұтынушылар мен шаруашылық қажеттілік желілері үшін;

7 7) коммерциялық есепке алуы бар жалғанымдар үшін орағытпа ретінде пайдаланылатын шина жалғаушы ажыратқыш (секцияаралық) үшін немесе әр орағытпалы ажыратқыш үшін – электр энергиясының екі бағытты санауышы орнатылуы тиіс.

Автоматтандырылған коммерциялық есепке алу жүйелерімен жабдықталған электр станцияларында көрсетілген жүйелер электр энергиясын орталықтандырылған коммерциялық, сондай-ақ техникалық есепке алу үшін пайдаланылады.

88 88. Қуаты 1 МВт дейінгі электр станцияларында активті электр энергиясының коммерциялық санауыштарын тек қана тарамдалатын желілер мен генераторлар үшін немесе ӨҚ трансформаторлары мен генераторлары үшін ғана орнатуға рұқсат беріледі.

89 89. Энергожүйенің қосалқы станциясында белсенді электр энергиясының коммерциялық санауыштары:

1 1) тұтынушылардың иелігіндегі электр берілісі желілерінен тарамдалатын әр желі үшін;

2

2) электр берілісінің жүйеаралық желілері үшін – босатылған және алынған электр энергиясын есепке алатын электр энергиясының екі бағытты санауышы, осы желілерден басқа энергия жүйелеріне тармақталу болғанда – осы энергия жүйелерінің қосалқы станцияларындағы кірмелерде алынған және босатылған электр энергиясын есепке алатын электр энергиясының екі бағытты санауышы;

3 3) ӨҚ трансформаторларында;

4 4) ӨҚ шиналарына қосылған сыртқы тұтынушылардың (кент және т.б.) немесе шаруашылық қажеттілік желілері үшін;

5 5) коммерциялық есепте бар, жалғаным үшін орағытпа ретінде қолданатын шина жалғастырғыш (секцияаралық) ажыратқыш үшін немесе әр орағытпа ажыратқыш үшін – электр энергиясының екі бағытты санауышы орнатылуы тиіс.

10 кВ дейінгі желілер үшін барлық жағдайларда қысқыштардың жинағы, есепке алу тізбектері орындалуы, сондай-ақ санауыштарды орнату орындары қарастырылуы тиіс.

90 90. Тұтынушыға иелігіндегі қосалқы станцияда белсенді электр энергиясының коммерциялық санауыштары:

1 1) қоректенетін кернеуде басқа тұтынушы немесе энергожүйенің басқа қосалқы станциясымен электрлік байланыс болмаса, тұтынушының қосалқы станциясының электр берілісі желілерінің кірмесінде (қабылдау соңында);

2 2) қоректенуші кернеуде басқа тұтынушының болуы немесе энергия жүйесінің басқа қосалқы станциясымен электрлік байланысы болғанда тұтынушының қосалқы станциясы трансформаторларының жоғары кернеу жағына орнатылады.

ҚТ тогы шиналарды дифференциалды қорғау сипаттамалары бойынша таңдалған ток трансформаторы жағдайларында электр энергиясын есепке алудың талап дәлдігін қамтамасыз етпесе, сондай-ақ қолданыстағы ток трансформаторларында 0,5 дәлдік сыныбындағы орама болмаса, трансформаторлардың төменгі кернеу жағына санауыштарды орнатуға жол беріледі.
Коммерциялық санауыштарды (КЕҚ, ҚЕҚҚ) қосу үшін күштік трансформаторлардың төменгі кернеу жағынан қосымша ток трансформаторлары жинақтарын орнату мүмкін болмаған жағдайда 6-10 кВ тарамдық желілерде есепке алуды ұйымдастыруға жол беріледі.
Тұтынушының екі немесе одан көп есепке алу орындары болғанда, сондай-ақ жиынтықты 1 МВт жоғары қуатты тұтыну кезінде электр энергиясын коммерциялық есепке алудың автоматтандарылған жүйесін қолдану қажет;

3 3) егер жоғары кернеу жағында өлшеу трансформаторларын қолдану басқа мақсатты қажет етпесе, күштік трансформаторлардың орташа және төменгі кернеуі жағына;

4 4) егер өз қажеттіліктеріне босатылған электр энергиясы ӨҚ трансформаторларында басқа санауыштармен есепке алынбаса; мұның өзінде санауыштарды төменгі кернеу жағына орнату қажет;

5 5) егер тұтынушылардың трансформаторлары мен желілерінен олардан басқа дербес теңгерімдегі сыртқы тұтынушы (субабонент) қоректенетін болса, негізгі тұтынушы мен сыртқы тұтынушының шекара бөлінісінде.

Әр тарификациялық топтың тұтынушылары үшін жеке коммерциялық санауыш орнатылады.

91 91. Коммерциялық есепке алу үшін активті және реактивті энергияны бір мезгілде есепке алатын коммерциялық санауыштарды қолдану кезінде реактивті энергияның жеке санауыштарын орнату талап етілмейді.

Реактивті энергияны бір мезгілде есепке алатын, активті энергияны коммерциялық есепке алу үшін микропроцессорлы санауыштарды қолдану кезінде реактивті энергияның жеке санауыштарын орнату талап етілмейді. Қалған жағдайларда реактивті электр энергиясының санауыштары орнатылады:

1 1) реактивті қуатты қолдануға рұқсат етілгендігін есепке ала отырып электр энергиясы үшін төлем жасайтын тұтынушылар үшін активті электр энергиясының санауыштары орнатылған схеманың сол элементтерінде;

2 2) егер энергожүйенің желілеріне берілген электр энергиясы үшін есеп айырысу жүргізілетін болса немесе берілген жұмыс тәртібін бақылауды жүзеге асыратын болса, тұтынушылардың реактивті қуат көздерінің жалғанымдарында орнатылады.

Егер тұтынушы тарапынан энергия жүйесінің келісімімен реактивті электр энергиясын энергожүйе желілеріне беру жүргізілсе, активті электр энергиясының коммерциялық санауыш орнатылған схеманың сол элементтерінде реактивті электр энергиясының екі бағытты санауышы орнатылады. Қалған жағдайларда реактивті электр энергиясын реверстенбеген санауышы орнатылады.

3 3. Коммерциялық санауыштарға қойылатын талаптар

92 92. Коммерциялық ретінде қолданылатын электр энергиясының санауышы сертификатталуы және Қазақстан Республикасының өлшемдер бірлігін қамтамасыз етудің мемлекеттік жүйесінің тізіліміне енгізілуі тиіс.

Әрбір орнатылған коммерциялық санауыш бекіту құрылғысында қаптамасы, тексерілген таңбасы бар пломбалары, ал электр санауыштардың қысқыштар қатарына қол жетімділікті болдырмайтын, басқа құрылғыда немесе қысқыш қалпағында электрмен жабдықтаушы және (немесе) энергия беруші ұйымның пломбасы болуы тиіс.
Жаңадан орнатылатын санауыштарда орнатылған мерзімі 12 айдан аспайтын тексеру пломбасы болуы тиіс.

93 93. Үш фазалы токтың активті және реактивті электр энергиясын есепке алуды үш фазалы санауыштардың көмегімен жүргізілуі қажет.

94 94. Есептеудің әртүрлі нысандары үшін активті және реактивті электр энергиясын коммерциялық есепке алудың санауышының дәлдік сыныбы осы Қағидалардың 5-қосымшаның 37-кестесінде келтірілген.

Осы Қағидалардың 94 - 103 тармақтарына сәйкес сымдардағы кернеудің түсуін есепке ала отырып, кернеу мен ток трансформаторларының санауыштарының кінәратын қоса алғанда, коммерциялық есепке алу кешенінің жалпы кінәраты жүктеме қуаттың пайызы осы Қағидалардың 5-қосымшасының 38-кестесінде келтірілгеннен аспауы тиіс.

4 4. Өлшеуіш трансформаторларды қолдану арқылы есепке алу

95 95. Электр энергиясын коммерциялық есепке алу санауыштарын жалғау үшін ток және кернеу трансформаторларының дәлдік сыныбы осы Қағидалардың 5-қосымшасының 39-кестесінде келтірілгеннен төмен болмауы тиіс.

Өлшеуіш құралдарын, техникалық есепке алудың санауыштарын жалғау үшін дәлдік сыныбы 0,5 кернеу және ток трансформаторларын қолдану қажет.

96

96. Егер ток жалғанымның ең жоғары жүктемесі кезінде ток трансформаторының екінші реттік оралымында номиналды ток санауышын 40 % кем емес, ал ең төмен жұмыс жүктемесінде – 5 % кем емес болғанда жоғарылатылған трансформация пайызымен (электр динамикалық және термиялық беріктігінің немесе шиналарды қорғау шарттары бойынша) ток трансформаторын қолдануға жол беріледі. Ток трансформаторларының екінші реттік орамасына санауыштардың ток орамасын жалғау қорғаныс тізбесінен бөлек және электр өлшеуіш аспаптармен жүргізіледі.

97

97. Оларды жеке жалғау қосымша ток трансформаторларын орнатуды талап етсе, ал бірге жалғау есепке алуға қызмет ететін трансформаторлардың тізбектерінің сенімділігіне және дәлдік сыныбының төмендеуіне әкелмесе және релелік қорғау құрылғыларының қажетті сипаттамаларын қамтамасыз етпесе, ток тізбектерін бірлестіре жалғауға жол беріледі.
Коммерциялық санауыштарды жалғау үшін аралық ток трансформаторларын қолдануға тыйым салынады.

98 98. Санауыштар жалғанатын өлшеуіш трансформаторлардың екінші реттік оралымының жүктемесі номиналды шамадан аспауы қажет.

Коммерциялық санауыштардың кернеу тізбектеріндегі сымдар мен кәбілдердің ұзындығы мен қимасын осы тізбектегі кернеу шығындары дәлдік сыныбы 1,0 кернеу трансформаторларынан қоректену кезінде 0,5 % аспауы және дәлдік сыныбы 0,5 кернеу трансформаторларынан қоректену кезінде 0,25 % номиналды кернеуден аспайтындай етіп таңдалуы тиіс. Осы талапты қамтамасыз ету үшін кернеу трансформаторынан санауыштарға дейін жеке кәбілдерді қолдануға жол беріледі.
Кернеу трансформаторынан техникалық есепке алу санауыштарына дейінгі кернеу шығындары номиналды кернеудің 0,5 %-ынан артпайтындай құралуы тиіс.
Мемлекетаралық ӘЖ, 110 кВ және одан жоғары ӘЖ, 10 МВ.А және одан жоғары генераторлардың, трансформаторлардың электр энергиясының санауыштары кернеу трансформаторларына жеке кәбілдермен (ТҚ аталған секциясының санауыштар тобына немесе әрбір жалғанымның санауыштары үшін жеке кәбіл) қосылуы тиіс.

99

99. 110 кВ және одан жоғары электр берілісі желілерінде коммерциялық санауыштарды жалғау үшін қосымша ток трансформаторларын орнатуға жол беріледі (санауыштарды жалғау үшін екінші реттік орамасы жоқ болса, талап етілетін дәлдік сыныбында санауыштар жұмысын қамтамасыз ету үшін екінші реттік орамалар жүктемесінің шарттары бойынша және т.б.)

100 100. Санауыштардың тізбектерін қоректендіру үшін бір фазалы, сондай-ақ үш фазалы кернеулер трансформаторы, соның ішінде оқшаулауды бақылау үшін қолданылатын төрт және бес өзекті трансформаторларда қолданылуы мүмкін.

Есепке алу тізбегі дербес қыспақтар жинамасына немесе қыспақтардың ортақ қатарындағы секцияларға шығарылады. Қыспақтары жоқ жинамасы болмаса, онда сынаулар блоктарын орнату қажет.
Қыспақтар ток трансформаторларының екінші реттік тізбегінің қысқа тұйықталуын, санауыштың токтық тізбектерін және санауыштардың әрбір фазасында кернеу тізбектерін оларды ауыстыру немесе тексеру кезінде ажыратылуын, сондай-ақ сымдар мен кәбілдерді ажыратусыз үлгілік санауыштардың қосылуын қамтамасыз етуі тиіс.
Коммерциялық санауыштардың және қыспақтарының жинамасы және қорапшаларының құрылымы оларды пломбалау мүмкіндігін қамтамасыз етуі тиіс.

101 101. Есепке алу үшін ғана қолданылатын және жоғары кернеу жағында сақтандырғышпен қорғалған кернеу трансформаторларында сақтандырғыштың бүтіндігіне бақылау болуы тиіс.

102 102. Шиналардың бірнеше жүйелерінде және әрбір кернеу трансформаторын тек өзінің шина жүйесіне жалғағанда әрбір жалғанымдағы санауыштар тізбегін тиісті шиналар жүйесінің кернеу трансформаторына ауыстырып қосу үшін арналған қондырғы болуы тиіс.

103 103. Коммерциялық есепке алу үшін пайдаланылатын кернеу трансформаторларының жоғары кернеулері жағында сақтандырғыштары орнатылған қосалқы станциялардың торларының және есіктерінің құралымдары олардың пломбалану мүмкіндігін қамтамасыз етуі тиіс.

Коммерциялық есепке алу үшін пайдаланылатын кернеу трансформаторларының ажыратқыш жетек саптарының пломбалайтын тетігі болуы тиіс.

5 5. Санауыштарды орнату және оларға қосылатын электр сымдары

104 104. Санауыштар қызмет көрсету үшін оңай қолжетімді, құрғақ үй-жайларда, жұмыс істеуіне барынша кең және қысылтың емес, қысқы уақыттағы температурасы 00С төмен емес жерде орнатылуы тиіс.

Жалпы өндірістік орындаудағы санауыштарды өндірістік жағдайлар бойынша температурасы +400С жиі артатын, сондай-ақ агрессивті орталық үй-жайларда орналастыруға рұқсат етілмейді.
Санауыштарды жылытылмайтын үй-жайларда және электр станцияларының және қосалқы станциялардың тарату қондырғыларының дәліздерінде, сондай-ақ сыртқы құрылғы шкафтарында орналастыруға жол беріледі. Мұның өзінде жылыту шкафтары, бүркеншік ішінде оң, бірақ +200С жоғары емес температураны қамтамасыз ету үшін ішінде электр лампасы немесе қыздыру элементтері бар ауаны жылытатын қалпақтар арқылы қыс уақытында олардың стационарлық қымталуы қарастырылуы тиіс.

105 105. Электр энергиясын есепке алуға арналған жалпы өнеркәсіптік орындаудағы санауыштар дайындаушы зауыт белгілеген диапазондағы, қоршаған ортаның температурасындағы үй-жайларда орнатылады. Осындай үй-жайлар болмаса санауыштар жыл бойы қажет температура сақталатын арнайы шкафтарға орналастырылады.

106 106. Санауыштар қатты құралымы бар шкафтарда, жинақтық тарату қондырғыларының камераларында (ЖТҚ, ЖТҚК), панельдерде, қалқандарда, қуыс орындарда, қабырғаларда орнатылады.

Санауыштарды пластмасса немесе металл қалқандарда бекітуге жол беріледі.
Еденнен санауыштардың қыспақтар қорабына дейінгі биіктігі 0,8-1,7 м шегінде болуы тиіс. 0,8 м-ден кем, бірақ 0,4 м кем емес биіктікке жол беріледі.

107

107. Санауыштардың механикалық зақымдану қаупі бар немесе олар ласталатын орындардағы, немесе бөгде адамдар үшін қол жетімді орындардағы (өтпелерде, баспалдақтар алаңы және т.б.) санауыштар үшін циферблат деңгейінде әйнегі бар жабылатын шкаф қарастырылуы тиіс. Осыған ұқсас шкафтар осылайша төменгі кернеу жағында (тұтынушылардың кірмесінде) есепке алуды орындау кезінде санауыштар мен ток трансформаторларын бірлестіре жайғастыру үшін орнатылуы тиіс.

108

108. Шкафтардың, қуыстардың, қалқандардың және т.б. құралымдары және көлемдері санауыштардың қыспақтарына және ток трансформаторларына еркін кіруді қамтамасыз етуі тиіс. Одан басқа, санауышты ыңғайлы ауыстыру және 10 кемінде еңіспен орнату мүмкіндігі қамтамасыз етілуі тиіс. Оның бекіту құралымы санауышты өң жағынан орнату және орнынан алу мүмкіндігін қамтамасыз етуі тиіс.

109 109. Санауыштарға электр тартылымдары осы Қағидалардың 15-тарауында келтірілген талаптарға жауап беруі тиіс.

110 110. Есептік санауыштар электр тартылымдарында дәнекерлеудің болуына жол берілмейді.

111 111. Санауыштарға жалғанған сымдар мен кәбілдердің қимасы осы Қағидалардың 837-тармағына сәйкес қабылдануы тиіс.

112 112. Тікелей қосылатын санауыштарды жалғау үшін электр таратылымдарын монтаждау кезінде санауыштардың жанынан ұзындығы 120 мм кем емес сымдардың ұшын қалдыру қажет. Санауыш алдындағы оқшаулаудың немесе ұзындығы 110 мм нөлдік сым қабықшасының айрықша бояуы болуы тиіс.

113 113. 380 В дейінгі кернеу желісінде санауыштарды қауіпсіз орнату және ауыстыру үшін санауышты оған дейін кемінде 10 м қашықтықта орнатылған коммутациялық аппарат немесе сақтандырғыштармен ағыту мүмкіндігін қарастыру тиіс.

Кернеуді алу санауышқа жалғанған барлық фазалардан қарастырылуы тиіс.
380 В дейінгі кернеуде санауыштарды жалғау үшін пайдаланылатын ток трансформаторлары, қуат ағымының бағыты бойынша коммутациялық аппараттардан кейін орнатылуы тиіс.

114

114. Санауыштарды және ток трансформаторларын жерге тұйықтау (нөлдеу) осы Қағидалардың 7-тарауының талаптарына сәйкес орындалуы тиіс. Мұның өзінде, 1 кВ дейін ток трансформаторларынан және санауыштардан жерге тұйықтау және нөлдеу қорғаныс өткізгіштері ең жақын кернеу қыспақтар жинамасына дейін мыс болуы тиіс.

115 115. Нысанда санауыштардың панельдерінде электр энергиясының жеке есепке алумен бірнеше жалғанымдар бар болса, жалғанымдар атаулары жазылуы тиіс.

6 6. Техникалық есепке алу

116

116. Ақпараттық немесе басқарушы есептеуші кешендерімен жабдықталмаған агрегаттары (блоктары) бар жылу және атом электр станцияларында стационарлық орнатылады немесе техникалық-экономикалық көрсеткіштерді есептеу мүмкіндігі үшін СП жүйесінде техникалық есепке алудың көшірмелі инвентарлы санауыштары қолданылады. Мұның өзінде, активті электр энергиясының санауыштарын орнату өз қажетінің негізгі кернеудегі (1 кВ жоғары) тарату қондырғысының шиналарынан қоректенетін барлық электр қозғалтқыштардың тізбектерінде және осы шиналардан қоректенетін барлық трансформаторлардың тізбектерінде жүргізіледі.

117

117. Көлденең байланысты (ортақ бу құбырына ие) қосалқы станцияларда жоғарылатқыш трансформатордың генераторлы кернеу жағында коммерциялық генераторлық санауыштар жұмысының дұрыстығын бақылау үшін қолданылатын активті электр энергиясының техникалық есепке алу санауыштарын орнатудың техникалық мүмкіндігі қарастырылуы тиіс.

118

118. Техникалық есепке алу үшін активті электр энергиясының санауыштары кернеуі 35 кВ және одан жоғары қосалқы станцияларда: энергия беруші ұйымның теңгеріміндегі күштік трансформаторлардың орташа және төменгі кернеу жақтарында; 6 кВ және одан жоғары электр берілісінің әрбір тарамдалған желілерінде орнатылады.
Реактивті электр энергиясын техникалық есепке алу 35 кВ және одан жоғары қосалқы станциялардың күштік трансформаторларының орташа және төменгі кернеулер жағында ұйымдастырылады. Активті электр энергиясын есепке алу үшін микропроцессорлық санауыштарды қолдану кезінде реактивті энергияның жеке санауыштарын орнату талап етілмейді.

119

119. Кәсіпорындарда стационарлық (пайдаланым жағдайында) немесе өнімнің немесе жартылай фабрикаттың бірлігіне электр энергиясының шығынын анықтау үшін, цехтардың, технологиялық желілердің, жекелеген энергия сыйымды агрегаттардың электр энергиясы шығынының лимиттерін сақтауды бақылау үшін инвентарлық көшпелі санауыштарын қолдану қарастырылады.
Кәсіпорынның кірмесінде техникалық (бақылау) есепке алу санауыштарын, егер де осы кәсіпорынмен коммерциялық есепке алу энергиямен жабдықтаушы ұйымдардың қосалқы станцияларында немесе электр станцияларында орнатылған санауыштар бойынша жүргізілсе, орнатуға жол беріледі.
Кәсіпорындарда техникалық есепке алу санауыштарын орнатуға және орнынан алуға энергиямен жабдықтаушы ұйымдардың рұқсаты талап етілмейді.

120

120. Кәсіпорындарда техникалық есепке алу құралдары (санауыштар және өлшеуіштік трансформаторлар) тұтынушылардың өз қарауларында болуы тиіс және осы Қағидалардың 91-тармағының (энергиямен жабдықтаушы ұйымдардың пломбасының болуы туралы талаптарды қоспағанда), 92 және 93-тармақтарының талаптарын қанағаттандыруы тиіс.

121 121. Активті электр энергиясы санауыштарының және техникалық есепке алу құралдарының дәлдік сыныбы 0,5 кем болмауы тиіс. Қуаты кемінде 1 МВ.А электр қондырғысы үшін дәлдік сыныбы 1,0 техникалық есепке алу құралдарын пайдалануға жол беріледі.

Реактивті электр энергиясы санауыштарының және техникалық есепке алу құралдарының дәлдік сыныбын активті электр энергиясын коммерциялық есепке алу санауыштарының дәлдігінің тиісті сыныбынан бір сатыға төмен таңдауға жол беріледі.

6 6. Электрлік шамаларды өлшеу

1 1. Жалпы талаптар

122 122. Барлық өлшеу құралдары заңмен белгіленген тәртіппен Қазақстан Республикасында қолданылуға рұқсат етілген болуы тиіс. Электрлік шамалардың өлшеу құралдары мынадай негізгі талаптарды қанағаттандыруы тиіс:

1 1) өлшеуіш аспаптардың дәлдік тобы 2,5 аспауы тиіс;

2 2) өлшеуіш шунттардың, қосымша резисторлардың, трансформаторлардың және түрлендіргіштердің дәлдік класы осы Қағидалардың 5-қосымшасындағы 40-кестеде келтірілгендерден аспауы тиіс;

3 3) құралдарды өлшеу шегі номиналды шамадан өлшем шамасына неғұрлым ұзақ ауытқушылық болуы мүмкіндігін есепке ала отырып таңдалуы тиіс.

123 123. Өлшеуіш құралдарды орнату басқару жүзеге асырылатын орыннан жүзеге асырылуы тиіс.

Қосалқы станцияларда және гидро электр станцияларында жедел қызметкерлердің тұрақты кезекшілігінсіз стационарлы көрсететін құралдарды орнатпауға жол беріледі, мұның өзінде арнайы оқытылған персоналдың көшпелі құралды жалғауы үшін орын көзделуі тиіс.

124 124. 110 кВ және одан жоғары электр берілісі желілеріндегі, сондай-ақ генераторлар мен трансформаторларда өлшеулер үздіксіз жүргізіліп отырылуы тиіс.

Өлшеулерді көрсететін құралдар кешенінің бірнеше жалғанымына (бірінші абзацта көрсетілгендер бұған кірмейді) ортақ «шақыру бойынша», сондай-ақ орталықтандырылған бақылаудың басқа құралдарын қолдануға жол беріледі.

125 125. Басқару орнының жедел контурында тіркелген құралдарды орнату кезінде сол шамадағы үздіксіз өлшеуге арналған көрсететін құралдарды орнатпауға жол беріледі.

126 126. Токты өлшеу, технологиялық үрдіс немесе құрал-жабдықтарды жүйелі бақылау үшін қажет болғанда, барлық кернеу тізбегінде жүргізілуі тиіс.

127 127. Тұрақты токты өлшеу мына тізбектерде жүргізілуі тиіс:

1 1) тұрақты ток генераторларында және күштік түрлендіргіштерде;

2 2) аккумуляторлы батареялар, зарядты, зарядасты және разрядты қондырғыларда;

3 3) синхронды генераторларды, компенсаторларды, сондай-ақ реттелетін қоздырылатын электр жылжытқыштарды қоздыру.

Тұрақты токтың амперметрлері егер ток бағытын өзгерту мүмкін болса екі жақты шкаласы болуы тиіс.

128 128. Ауыспалы үш фазалы токтың тізбегінде бір фазалы ток өлшенеді.

Әр фазаның тогын өлшеу жүргізілуі тиіс:

1 1) қуаты 12 МВт және одан көп синхронды турбогенератор үшін;

2 2) фазалық басқарумен электр берілісі желісі үшін, негізделген жағдайларда, 220 кВ және одан жоғары үш фазалық басқарудағы электр берілісі желілерінің әрбір фазасындағы токты өлшеу көзделеді;

3 3) доғалық электр пештері үшін.

129 129. Кернеуді өлшеу жүргізілуі тиіс:

1 1) жеке жұмыс істей алатын тұрақты және ауыспалы токтың жинақтық шиналарының секцияларында.

Өлшеудің бірнеше нүктесіне ауыстырып қосумен бір құралды орнатуға болады.
Қосалқы станцияларда, егер жоғары кернеу жағындағы кернеу трансформаторларын орнату басқа мақсаттарды қажет етпесе, төмен кернеу жағында ғана кернеуді өлшеуге жол беріледі;

2 2) тұрақты және ауыспалы токтың генераторларының, синхрондық компенсаторларының тізбегінде, сондай-ақ жекелеген жағдайларда арнайы мақсаттағы агрегаттар тізбектерінде.

Генераторларды немесе басқа да агрегаттарды автоматты түрде іске қосу кезінде оларда кернеуді үздіксіз өлшеу үшін құралдарды орнату міндетті емес;

3 3) қуаты 100 кВт және одан жоғары синхрондық машиналарды қоздыру тізбектерінде. Гидрогенераторларды қоздыру тізбектерінде өлшеулер міндетті емес;

4 4) күштік түрлендіргіштердің, аккумулятор батареяларының, зарядтау қондырғыларының тізбектерінде;

5 5) доға сөндіру реакторларларының тізбектерінде.

130 130. Үш фазалы желілерде бір фазааралық кернеуді өлшеу жүргізіледі. Тиімді жерлендірілген бейтарапта 1 кВ жоғары кернеу желілерінде бір құралды кернеуімен (ауыстырып қосумен) тізбектердің ақаусыздығын бақылау үшін үш фазааралық кернеулерді өлшеуге жол беріледі.

131 131. Кернеу бойынша оларда энергия жүйенің тәртібі жүргізілетін 110 кВ және одан жоғары электр станциялары мен қосалқы станцияларының (немесе берілген шамадан кернеудің ауытқуы) жинама шиналарының бір фазааралық кернеуінің шамаларын тіркеу жүргізілуі тиіс.

132

132. Доға сөндіргіш реактор бейтарабы арқылы оқшауланған немесе жерге тұйықталған 1 кВ жоғары ауыспалы ток желілерінде, оқшауланған бейтараппен 1 кВ дейінгі ауыспалы ток желілерінде және оқшауланған полюстерімен немесе оқшауланған орташа нүктелі тұрақты ток желілерінде көрсететін құрал көмегімен (ауыстырып қосумен) асимметрия кернеуін кейіннен бақылауға алумен, берілген шамадан төмен фазалардың (немесе полюс) оқшаулау кедергісі төмендеген кезде дабылға әсер ететіндей оқшаулағыштың автоматты бақылау орындалуы тиіс.
Кернеу асимметриясын көзбен шолып бақылау мақсатында кернеулерді кезеңдік өлшеу жолымен оқшаулауды бақылауды жүзеге асыруға жол беріледі.

133 133. Қуатты өлшеу осы Қағидалардың 122-тармағына сәйкес мына тізбектерде жүргізілуі қажет:

1 1) активті және реактивті қуат генераторларында;

Қуаты 50 МВт және одан жоғары генераторларда құралдарды көрсететін қалқандарды орнату кезінде дәлдік класы кемінде 1,0 болуы тиіс.
Егер параметрді жедел басқарудың жоғары тұрған деңгейіне автоматты түрде беру қажет болса, электр станцияларында жиынтық активті қуат өлшенуі тиіс;

2 2) қуаты 25 МВА және одан жоғары конденсаторлық батареяларда және синхрондық компенсаторларда – реактивті қуат;

3 3) кернеуі 6 кВ және одан жоғары өз қажетіне ӨҚ қоректендіретін трансформаторларда және желілерде, жылу электр станцияларында - активті қуат;

4

4) электр станциялардың екі орамалы жоғарылатқыш трансформаторларда – активті және реактивті қуат. Жоғарылатқыш үш орамалы трансформаторлар (немесе төмен кернеу орамасын пайдаланумен авто трансформаторларды) тізбектерінде активті және реактивті қуатты өлшеу орташа және төмен кернеулер жағынан жүргізілуі тиіс;
Блокта генератормен жұмыс істейтін трансформаторлар үшін төменгі кернеу жағынан қуатты өлшеу генератор тізбегінде жүргізіледі;

5 5) 110 кВ және одан жоғары төмендетілген трансформаторларда - активті және реактивті қуат.

Екі орамалы төмендеткіш трансформаторлар тізбектерінде қуатты өлшеу жоғары және төменгі кернеу жағынан жүргізілуі тиіс, үш орамалы төмендетілген трансформаторлар тізбектерінде – орташа және төменгі жағынан, қажет болған жағдайда жоғары кернеу жағынан.
110 кВ және одан жоғары қосалқы станцияларда, жоғары кернеу тарапынан ажыратқыштарсыз, ток және кернеу трансформаторларын орнату мүмкін болмаған кезде, қуатты өлшеу төменгі тарап бойынша жүргізіледі. Сондай-ақ бақылаушы көрсететін немесе тіркейтін құралдарды жалғау үшін орындар қарастырылуы керек;

6 6) кернеуі 110 кВ және одан жоғары желілер, сондай-ақ орағытпа ажыратқыштарда активті және реактивті қуат. Кернеуі 35 кВ және одан төмен желілерде – онда желілер тәртібін бақылау үшін активті және реактивті қуат ағындарын өлшеу қажет;

7 7) қосалқы станцияның басқа элементерінде, онда желілер тәртібін мезгілдік бақылау үшін активті және реактивті қуат ағындарын өлшеу қажет, бақылау көшпелі құралдарын жалғау мүмкіндігі қарастырылуы тиіс.

134 134. Тізбектерде қалқандық көрсеткіш құралдарын орнату кезінде, онда қуат бағыты өзгеруі мүмкін, осы құралдардың екі жақты шкалаға ие болуы қажет.

135 135. Тіркеу жүргізілуі керек:

1 1) турбогенераторлардың активті қуатын;

2 2) электр станциясының жиынтық қуатын.

136 136. Жиілікті өлшеу жүргізілуі тиіс:

1 1) генератор кернеуі шинасының әрбір секциясында;

2 2) блоктық жылу немесе атом электр станциясының әрбір генераторында;

3 3) электр станциясының жоғары кернеу шиналарының әрбір жүйесінде (секция);

4 4) энергия жүйесін синхронды емес жұмыс бөлігінде бөлу мүмкін торапта.

137 137. Жиілікті тіркеу немесе берілген шамадан оның ауытқуы жүргізілуі мүмкін:

1 1) қуаты 200 МВт және одан жоғары электр станцияларында;

2 2) қуаты 6 МВт және одан жоғары оқшаулана жұмыс істейтін электр станцияларында.

138 138. Қуатты реттеуге қатысатын электр станцияларында тіркелетін жиілік өлшеуіштердің абсолюттік қателігі +0,1 Гц кем болмауы керек.

139 139. Дәл синхрондау кезінде (қолмен немесе жартылай автоматты) өлшеулер үшін мынадай көзделуі қарастырылады: екі вольтметр (немесе екілік вольтметр); екі жиілік өлшеуіш (немесе екілік жиілікөлшеуіш); синхроноскоп.

140 140. Энергия жүйесінің электрлік бөлігінде авариялық үрдістерді автоматты тіркеу үшін авариялық оқиғалардың (автоматты цифрлық осциллографтар) тіркеуіштері немесе аталған қызметті орындайтын басқа да микроқұрылғылар қарастырылуы керек.

Нысандарда апатты оқиғалар тіркеуіштерін жайғастыру, сондай-ақ олармен тіркелінетін электрлік параметрлерді таңдау осы Қағидалардың 5-қосымшасының 41-кестесінде келтірілген талаптарға сәйкес жүргізіледі.

141

141. Энергожүйемен байланысы бар тұтынушыларға тиесілі электр станцияларында (блок-станцияларда) авариялық оқиғалардың тіркеуіші көзделуі тиіс. Бұл құралдар блок-станцияны жүйемен байланыстыратын шиналар, электр берілісі желілерінің токтар (фазалық және нөлдік реттілік) жүйесіне тиісті кернеуді (фазалық және нөлдік реттілік) тіркеуі қажет.

142 142. 110 кВ және одан жоғары желілердің бүлінген орнын анықтау үшін белгілеу құралдары немесе бүлінген орынды анықтау қызметі қоса орнатылған АРҚ-дың микропроцессорлы құрылғысы көзделуі тиіс.

7 7. Жерге тұйықтау және электр қауіпсіздігін қорғау шаралары

1 1. Жалпы ережелер

143 143. Электр қауіпсіздігі шараларына қатысты электр қондырғылар былайша бөлінеді:

1 1) тікелей жерге тұйықталған немесе жерге тиімді тұйықталған бейтарабымен желілерде 1 кВ жоғары кернеулі электр қондырғылар;

2 2) доғасөндіргіш реактор немесе бейтарап резисторы арқылы оқшауланған немесе жерге тұйықталған 1 кВ жоғары кернеулі электр қондырғылары;

3 3) тікелей жерге тұйықталған бейтарабымен 1 кВ дейінгі кернеудегі электр қондырғылар.

144

144. Электр қондырғыларының ток өткізгіш бөліктері кездейсоқ жанасу үшін қолжетімді болмауы, ал жанасуға қолжетімді ашық және бөгде өткізгіш бөліктер электр қондырғыларының қалыпты жұмысы кезінде, сондай-ақ оқшауламаның бүлінген кезінде электр тогымен зақымдану қаупін келтіретін кернеу астында болмауы тиіс.

145 145. Қалыпты режимде электр тогымен зақымданудан қорғау үшін тікелей жанасудан қорғаудың мынадай шарттары жекелей немесе үйлесімді қолданылуы тиіс:

1 1) ток өткізгіш бөліктердің негізгі оқшауламасы;

2 2) қоршаулар мен қабықшалар;

3 3) бөгесіндерді орнату;

4 4) аймақтан тыс орналастыру.

146 146. Оқшаулама бүлінген жағдайда электр тоғынан зақымданудан қорғау үшін жанама жанасу кезінде қорғаудың келесі шарттары жекелей немесе үйлестіріле қолданылуы тиіс:

1 1) қорғаныстық жерге тұйықтау;

2 2) қоректендіруді автоматты ажырату;

3 3) әлеуетті теңдестіру;

4 4) әлеуетті деңгейлестіру;

5 5) екі қабатты немесе күшейтілген оқшаулама;

6 6) аз кернеу;

7 7) тізбекті қорғаныстық электрлік бөліктеу;

8 8) өткізбейтін (оқшауланған) үй-жай, аймақтар, алаңдар.

147

147. Электр тогынан зақымданудан қорғау шаралары электр қондырғыда немесе оның бөлігінде қарастырылуы, болмаса жекелеген электр қабылдағыштарға қолданылуы және электр құрал-жабдықтарын дайындау кезінде, болмаса электр құрал-жабдықтарын монтаждау үрдісінде, болмаса осы жағдайлардың екеуінде жүзеге асырылуы тиіс.
Электр қондырғыларда екі немесе одан көп қорғаныс шараларын қолдану әрқайсысының тиімділігін төмендететін өзара ықпал етпеуі тиіс.

148 148. Жанама жанасу кезінде қорғаныс егер электр қондырғыларда кернеу 42 В ауыспалы және 110 В тұрақты токтан аспаса барлық жағдайда орындалуы тиіс.

Қауіптілігі жоғары, аса қауіпті панажайларда және сыртқы электр қондырғыларында жанама жанасу кезінде қорғанысты жасау Қағидалардың тиісті тарауларының талаптары болса және неғұрлым төмен кернеулерде талап етіледі.
Егер электр құрал-жабдықтары потенциалды теңдестіру аймағында орналасса, ал ең жоғары жұмыс кернеуі қауіптілігі жоғары емес панажайларда 25 В ауыспалы және 60 В тұрақты токтан аспаса және барлық жағдайда 6 В ауыспалы және 15 В тұрақты токтан аспаса тікелей жанасудан қорғау талап етілмейді.

149

149. Электр қондырғыларды жерге тұйықтау үшін жасанды және табиғи жерге тұйықтағыштар қолданылуы мүмкін. Егер табиғи жерге тұйықтағыштарды пайдаланған кезде жерге тұйықтағыш құрылғының кедергісі немесе жанасу кернеуі ұйғарынды шамаға ие болса, сондай-ақ жерге тұйықтағыш құрылғыда қалыпты шамасы және табиғи жерге тұйықтағыштарда ұйғарынды ток тығыздығы қамтамасыз етілсе, онда 1 кВ дейінгі электр қондырғыларда жасанды жерге тұйықтауды орындау міндетті емес. Жерге тұйықтағыш құрылғы ретінде табиғи жерге тұйықтағыштарды пайдалану қысқа тұйықталу токтарының олармен өту кезінде олардың бүлінуіне және олармен байланысты құрылғылар жұмысының бұзылуына әкеліп соқпауы тиіс.

150 150. Түрлі кернеудегі және түрлі мәндегі, аумағы жақын электр қондырғыларда жерге тұйықтау үшін бір ортақ жерге тұйықтаушы құрылғы орнатылады.

Осындай электр қондырғыларды жерге тұйықтау үшін пайдаланылатын жерге тұйықтау құрылғысы оқшаулау бүлінген кезде электр тогынан адамдардың зақымдануынан қорғау, желілердің жұмыс тәртібінің шарттарына, асқын кернеуден электр құрал-жабдықтарын қорғау және т.с.с. осылардың әрқайсысының жерге тұйықталуын пайдаланудың барлық кезеңінде қойылатын барлық талаптарды қанағаттандыруы тиіс.
Ғимараттар мен үймереттердің электр қондырғыларының жерге тұйықтау және осы ғимараттар мен үймереттердің 2 және 3-ші санаттағы найзағайдан қорғау құрылғылары ортақ болуы мүмкін.
Ақпараттық және бөгеттің ықпалына сезімтал басқа да құрал-жабдықтардың жұмыс жағдайы бойынша жұмыстық жерге тұйықтаудың жекелеген (тәуелсіз) жерге тұйықтағышын орындаған кезде оқшаулама бүлінгенде потенциалдың қауіпті түрлілігіне түсіп кету қаупі бар бөліктерге бірмезгілде жанасуды болдырмайтын электр тогының зақымдануынан қорғаудың арнайы шаралары қолданылуы тиіс.
Түрлі электр қондырғыларының жерге тұйықтағыш құрылғыларын біріктіру үшін табиғи және жасанды жерге тұйықтаушы өткізгіштер пайдалануы мүмкін. Олардың саны екеуден кем болмауы тиіс.

151 151. Жерге тұйықталу токтарының және жылыстау тогының олардан ағылуы кезінде жерге тұйықтағыштарды құрылғылардың жанасуы мен кедергісінің талап етілетін кернеу шамасы ауа-райының неғұрлым қолайсыз жағдайларында қамтамасыз етілуі тиіс.

Жерге тұйықтағыш құрылғылардың кедергісін анықтау табиғи және жасанды жерге тұйықтағыштарды есепке ала отырып, орындалуы тиіс.
Жердің есептегіш ретінде үлес қарсылығын айқындаған кезде неғұрлым қолайсыз жағдайларға тиісті оның маусымдық мәні қабылданады.
Жерге тұйықтағыш құрылғылар жерге кететін токтың тұйықталуына механикалық, термикалық төзімді және динамикалық берік болуы тиіс.

152 152. Тұрғын үй, қоғамдық және өндірістік ғимараттардың 1 кВ дейінгі ауыспалы ток кернеулі электр қондырғылар, сондай-ақ 1 кВ дейінгі сыртқы электр қондырғылары тікелей тұйықталған бейтарапты көзден қоректенуі тиіс; бұл ретте электр қондырғыларының ашық өткізгіш бөліктері бейтарапқа қосылуы тиіс.

Жанама жанасу кезінде осындай электр қондырғыларында электр тогының зақымдауынан қорғау үшін осы Қағидалардың 173-174 тармақтарына сәйкес қоректендіруді автоматты ағыту орындалуы тиіс.

153

153. Ауыспалы токтың 1 кВ дейінгі кернеуіндегі электр қондырғыларды оқшауланған бейтарапты, электр қабылдағыштардың жерлендірілген ашық өткізгіш бөліктерінің көзінен қоректендіру жерге және әлеуеттерді теңдестіру жүйесімен байланысты ашық өткізгіш бөліктерге бірінші тұйықталу кезінде қоректің үзілісіне жол берілмеген кезде орындалады. Осындай электр қондырғыларында жанама жанасу кезінде қорғау үшін жерге бірінші тұйықталу кезінде желінің оқшауламасын бақылау құрылғысымен үйлескен қорғаныстық жерге тұйықтау орындалуы немесе 30 мА аспайтын дифференциалды токты номиналды ажырататын қорғаныстық ажырату құрылғысы (ҚАҚ) қолданылуы тиіс.
Жерге екі рет бірге тұйықталудан электр қондырғыны қорғау үшін осы Қағидалардың 176-тармағына сәйкес қоректендіруді автоматты ағыту орындалуы тиіс.

154

154. Тікелей тұйықталған бейтарапты және бейтарапқа жалғанбаған жерге тұйықтағыштың көмегімен ашық өткізгіш бөліктері жерге тұйықталған көзден 1 кВ дейінгі кернеулі электр қондырғыларын қоректендіру тек қана тікелей бейтарапқа жерге тұйықтағышты жалғағанда электр қауіпсіздігі талаптары қамтамасыз етілмеген жағдайларда ғана жол беріледі. Жанама жанасудан қорғау үшін осындай электр қондырғыларында ҚАҚ-ты міндетті түрде қолдана отырып қоректі автоматты ағытуды орындау қажет. Мұның өзінде мынадай шарт сақталуы тиіс:
RaIa < 50 В,
мұнда Ia – қорғаныс құрылғысының іске қосылу тогы; Ra – жерге тұйықтағыш пен жерге тұйықтаушы өткізгіштің жиынтық кедергісі. Бірнеше электр қабылдағыштарды қорғау үшін ҚАҚ-ты қолдану кезінде - бұл неғұрлым алыстатылған электр қабылдағыштың жерге тұйықтағышының және жерге тұйықтауыш өткізгішінің кедергісі.

155 155. Қоректі автоматты ағытуды пайдаланған кезде осы Қағидалардың 177-тармағына сәйкес әлеуетті теңдестірудің негізгі жүйесі, ал қажет болғанда сондай-ақ әлеуетті теңдестірудің қосымша жүйесі осы Қағидалардың 178-тармағына сәйкес орындалуы тиіс.

156 156. Тікелей тұйықталған бейтарапты қорғаныс өткізгіштері жалғанған электр қондырғыларда ғимаратқа кірмеде, сондай-ақ басқа да қолжетімді орындарда осы өткізгіштерді қайта жерге тұйықтау орындалады.

Қайта жерге тұйықтау үшін бірінші кезекте табиғи жерге тұйықтағыштар қолданылады. Қайта жерге тұйықтауда жерге тұйықтағыштың кедергісі нормаланбайды.
Үлкен және көпқабатты ғимараттардың ішінде ұқсас қызметті басты жерге тұйықтағыш шинаға нөлдік қорғаныс өткізгішін жалғау жолымен әлеуетті теңдестіру арқылы орындалады.
Әуе желілері бойынша қорек алатын 1 кВ дейінгі кернеулі электр қондырғыларды қайта жерге тұйықтау осы Қағидалардың 198 - 199-тармақтарына сәйкес орындалуы тиіс.

157

157. Егер қоректі автоматты ажырату осы Қағидалардың 173, 174, 176-тармақтарының талаптарын қанағаттандырмаса, онда электр қондырғының жекелеген бөліктері немесе жекелеген электр қабылдағыштар үшін жанама жанасу кезінде қорғаныс оқшауланатын үй-жай, аймақтар, алаңдардың электрлік бөлініс тізбегінің (ІІІ сыныпты электр құрал-жабдықтары) аз кернеуі (ІІ сыныпты электр құрал-жабдықтары) екі бірдей немесе күшейтілген оқшаулау орындалады.
Адамды электр тогының зақымдануынан қорғау тәсілі бойынша құрал-жабдықтардың жіктелуі және оны қолдану шарттары осы Қағидаларға 5-қосымшаның 42-кестесінде келтірілген.

158 158. 1 кВ жоғары кернеу желісіндегі трансформатор арқылы байланысқан оқшауламалы бейтараптағы 1 кВ дейінгі электр желісі трансформатордың жоғары және төмен кернеу орамасының арасындағы оқшаулама бұзылған жағдайда тесілме сақтандырғышпен қорғалуы тиіс.

159 159. Электр тогының зақымдауынан қорғау үшін оқшауланған немесе тиімді жерге тұйықтау бейтарабымен 1 кВ жоғары кернеудегі электр қондырғыларында ашық өткізгіштік бөліктерінің қорғаныстық жерге тұйықталуы орындалуы тиіс.

160

160. Оқшаулама бейтарабымен 1 кВ жоғары кернеудегі электр қондырғыларында жерге тұйықталуды жылдам табу мүмкіндігі қаралуы тиіс. Жерге тұйықталудан қорғау қауіпсіздік шарттары бойынша (желілер, көшпелі қосалқы станциялар және механизмдер және т.с. үшін) қажет болған жағдайларда барлық электрлі байланысқан желілердегі ажыратуға әрекет ете отырып орнатылуы тиіс.

161

161. ӘЖ тіректерінде орнатылған, кернеуі 1 кВ дейінгі электр жабдығының (күштік және өлшеу трансформаторлары, айырғыштар, сақтандырғыштар, конденсаторлар және өзге аппараттар) қорғану жерлендірілуі (нөлденуі) Қағидалардың тиісті тараулары, сондай-ақ осы тарауда келтірілген талаптардың сақталуымен орындалуы тиіс.
Жабдық орнатылған ӘЖ тірегінің жерге тұйықтау құрылғысының кедергісі 11 және 12-тараулардың талаптарына сәйкес келуі керек.

2 2. Тікелей жанасудан қорғану шаралары

162

162. Ток өткізгіш бөліктерінің негізгі оқшаулануы ток өткізгіш бөліктерін жауып, пайдалану кезінде өз қасиеттерін сақтауы тиіс. Оқшаулауды жою, тек оны бұзу арқылы мүмкін болуы тиіс. Нақты бұйымдарға техникалық шарттармен арнайы ескертілген жағдайлардан басқа, лакты бояу жабындары электр тогынан қорғайтын оқшаулама болып табылмайды. Жинақтау кезінде оқшалау орындаған кезде, осы Қағидалардың 8-тарауының талаптарына сәйкес сыналуы тиіс.
Негізгі оқшаулау әуе аралығымен қамтамасыз етілсе, ток өткізгіш бөліктеріне тікелей жанасу немесе оларға қауіпті арақашықтыққа жақындаудан қорғану қабықша, қоршау, тосқауылдар немесе қол жету аймағынан тыс жерде орналасу арқылы орындалуы тиіс.

163 163. Электр жабдығының дұрыс жұмыс жасауы үшін үлкен саңылаулар қажетті болған жағдайлардан басқа, кернеуі 1 кВ дейінгі электр қондырғыларындағы қоршаулар мен қабықшалардың IР2Х кем емес қорғану дәрежесі болуы тиіс.

Қоршаулар мен қабықшалар сенімді бекітіліп, тиісті механикалық беріктігі болуы тиіс.
Қоршаудан өту немесе қабықшаны ашу тек арнайы кілт немесе сайман арқылы немесе ток өткізгіш бөліктерден кернеу алынғаннан соң мүмкін болуы тиіс. Бұл шарттар сақталуы мүмкін болмаса, IР2Х қорғану дәрежесі бар аралық қоршаулар орнатылуы тиіс, олардың жойылуы да тек арнайы кілт немесе сайман арқылы мүмкін.

164

164. Тосқауылдар кернеуі 1 кВ дейін электр қондырғыларына кездейсоқ жанасу немесе кернеуі 1 кВ жоғары электр қондырғыларының ток өткізгіш бөліктеріне қауіпті арақашықтыққа жақындаудан қорғануға арналады. Кедергілер әдейі алуға мүмкін болмайтындай бекітілуі тиіс. Тосқауылдар оқшаулағыш материалдарынан жасалуы тиіс.

165

165. Қол жету аймағынан тыс жерде орналастыру осы Қағидалардың 161 – 163 тармақтарында көрсетілген шаралар орындалуы мүмкін болмаған жағдайда немесе олар жеткіліксіз болған жағдайда қолданылады. Бұл ретте кернеуі 1 кВ дейін электр қондырғыларының ток өткізгіш бөліктеріне бір уақытта мүмкін болатын жанасу арақашықтығы 2,5 м-ден кем болмауы тиіс. Қол жету аймағы ішінде әр түрлі әлеуеттермен бір уақытта жанасу мүмкін болатын бөліктер болмауы тиіс.
Тік бағытта, 1 кВ дейін электр қондырғыларында қол жету аймағы, адамдар орналасқан жерден 2,5 м жерде болуы тиіс.
Көрсетілген мөлшерлер қосалқы құралдардың (сайман, саты, т.с.с.) қолдануы есепке алынбай беріледі.

166 166. Тосқауылдарды орнату мен қол жету аймағынан тыс жерге орналастыру тек білікті персонал кіре алатын бөлмелерде рұқсат етіледі.

167 167. Кернеу 1 кВ дейін электр қондырғылары үй-жайларында мынадай шарттар бір уақытта орындалған кезде, тікелей жанасудан қорғану қажет етілмейді:

1 1) бұл үй-жайлар айқын белгіленіп, және оларды тек кілтпен ашуға болады;

2 2) сыртынан кілттенсе де, үй-жайдан кілтсіз шығу мүмкіндігі қамтамасыз етілуі керек;

3 3) қызмет көрсету өтулерінің аз мөлшерлері осы Қағидалардың 16-тарауының талаптарына сәйкес.

168 168. 1 кВ дейін электр қондырғыларындағы кіші кернеу (әрі қарай – КК) тізбектердің қорғанысты электр бөлуімен немесе қоректендіруді автоматты ажыратумен бірге тікелей және жанама жанасу кезінде электр тогынан қорғану кезінде қолданылады.

Екі жағдайда да КК тізбектерін қоректендіру көзі ретінде бірдей қауіпсіздік деңгейін қамтамасыз ететін, қауіпсіз бөлектейтін трансформатор немесе өзге КК көзі қолданылады.
КК тізбектерінің ток өткізгіш бөліктері, өзге тізбектерден бөлектейтін трансформатордың бастапқы және қайталама орамалары арасындағы бөлуге бірдей тізбектердің электрлік бөлінуі қамтамасыз етілетіндей бөлінуі тиіс.
КК тізбектерінің өткізгіштері, жоғары кернеуі олардан жоғары өткізгіштері мен қорғану өткізгіштерінен бөлек төселуі немесе олардан жерге тұйықтау металдық экранымен (қабықшамен), немесе негізгі оқшауламаға қосымша металдық емес қабықшаға енгізілуі тиіс.
КК тізбектеріндегі штепсельдік жалғағыштарының вилкалары мен розеткалары өзге кернеулердегі вилкалар мен розеткаларға қосылуына жол бермеуі тиіс.
КК тізбектеріндегі штепсельдік розеткалар қорғаныс түйіспесіз орындалуы тиіс.
Ауыспалы ток 25 В, ал тұрақты ток 60 В жоғары КК шамалары кезінде де 1 мин. ішінде ауыспалы токтың сынау кернеуі 500 В сәйкес келетін қоршаулар немесе қабықшалар немесе оқшауламалар көмегімен тікелей жанасудан қорғаныс қолданылуы тиіс.

169

169. Тізбектердің электрлік бөлінуімен КК қолданғанда, электр жабдығының бөгде өткізгіш бөліктерімен қосылу қажет болып, бұл бөліктердегі кернеу КК мәнінен аспаған жағдайдан басқа, ашық өткізгіш бөліктері жерге тұйықтағышқа, қорғану өткізгіштеріне немесе өзге тізбектердің ашық өткізгіш бөліктеріне және бөгде өткізгіш бөліктеріне әдейі қосылуына рұқсат етілмейді.
КК тізбектерінде ғана емес, өзге тізбектерде зақымдану кезінде де КК көмегімен электр тогынан қорғануды қамтамасыз ету қажет болған кезде, тізбектердің электрлік бөлінуімен КК қолданылады.

170 170. КК-ні қоректендіруді автоматты ажыратумен бірге қолданған кезде КК көзі шығарылымдарының біреуі және оның корпусы көзді қоректендіретін тізбектің қорғау өткізгішіне қосылуы тиіс.

171 171. Электр қондырғысында ең жоғары жұмыс кернеуінің ауыспалы тогы 42 В, бұл ретте тұрақты тогы 110 В аспайтын электр жабдығы қолданса, бұл ретте осы Қағидалардың 167 – 169 тармақтарының талаптары сақталған кезде, бұл кернеу тікелей және жанама жанасудан қорғану шарасы ретінде қолданады.

3 3. Жанама жанасудан қорғаныс шаралары

172 172. Жанама жанасу кезіндегі қорғаныс кезінде талаптары мыналарды қамтиды:

1 1) электр машиналарының корпусына, трансформаторларға, аппараттарға, шамдарға және т.с.с.;

2 2) электр аппараттарының жетектеріне;

3

3) тарату қалқандарының, басқару қалқандарының, қалқаншалар мен шкафтардың қаңқаларына, сондай-ақ түсіргіш және ашылатын бөліктеріне, оларда ауыспалы тогы кернеуі 42 В, ал тұрақты тогы кернеуі 110 В асатын электр жабдығы орнатылса (ауыспалы тогы кернеуі 25 В немесе тұрақты тогы кернеуі 60 В асатын жағдайларда – Қағидалардың тиісті тарауларында ескерілсе);

4

4) тарату құрылғыларының металдық құралымдарына, кәбілдік муфталарға, бақылау және күштік кәбілдерінің қабықшалары мен сауытына, сымдардың қабықшаларына, электр сымының жеңдері мен құбырларына, шина өткізгіш (ток өткізгіш) қабықшалары мен тіректік құралымдарына, науаларына, қорапшаларға, ішектерге, кәбілдер мен сымдар тіркелген арқандар мен белдіктерге (нөлденген немесе жерге тұйықталған металдық қабықша немесе сауыты бар кәбілдер жүргізілген ішектер, арқандар жерге тұйықталған орнына жерге тұйықтау және белдіктерден басқа) және өзге электр жабдығы орнатылған металдық құралымдарына;

5 5) осы Қағидалардың 147-тармағында көрсетілген кернеуден аспайтын, жалпы металдық құрылымдарында жүргізілген бақылау және күштік кәбілдер мен сымдардың металдық қабықшалары мен сауытына, оның ішінде: кернеуі жоғарылау кәбілдерімен, сымдарымен жалпы құбырларға, қорапшаларға, лотоктарға және т.с.с.;

6 6) жылжымалы және тасымал электр қабылдағыштарының металдық корпусына;

7 7) қозғалатын станоктар, машина және тетiктердің бөлiктерiне қойылған электр жабдығына.

Қоректендірудің автоматты ажыратылуы қорғау шарасы ретінде қолданған кезде, көрcетiлген ашық өткiзушi бөлiктер қатты жерлендірілген бейтараптамаға қосылуы немесе жерге тұйықтаушы құрылғысы ретінде жерге тұйықталуы тиіс.

173 173. Мыналарды бейтараптамаға әдейі қосуға және жерге тұйықтауға болмайды:

1

1) жабдық корпустармен аппараттар негіздемелермен сенімді электрлік түйісуі қамтамасыз етіліп, қоректендіру көзі бейтараптамасына қосылған немесе жерге тұйықтау, металдық негіздерге орнатылған электр жабдығы мен аппараттардың тұрықтарына (құрылымдарға, тарату құрылғыларына, қалқандарға, шкафтарға, станоктар тұғырына, машиналар мен тетіктерге);

2 2) осы құрылымдар мен қорғаныс өткізгішіне қосылған және оларда орнатылған электр жабдығы арасында сенімді электрлік түйіспе қамтамасыз етілген кезде, осы Қағидалардың 171-тармағында көрсетілген құралымдарға;

3 3) тарату құрылғылары, шкафтар, қоршаулар, т.с.с. камераларының металдық қаңқаларының түсіргіш немесе ашылатын бөліктерінде, түсіргіш (ашылатын) бөліктерде электр жабдығы орнатылмаса немесе орнатылған электр жабдығының кернеуі осы Қағидалардың 147-тармағында көрсетілген шамалардан аспаса;

4 4) электр берілісі әуе желілері оқшауламаларының арматурасына және оған қосылатын бекіту бөлшектеріне;

5 5) екі еселік оқшауламасы бар электр жабдығының ашық өткізгіш бөліктеріне;

6 6) металдық тұтқалар, тіркемелер, алаңы 100 см2 дейінгі қабырғалар, аражабындар, өзге электр өткізгіштердің ұқсас бөлшектерінен өту жерінде кәбілдердің механикалық қорғанысының құбырлар бөлшектеріне, оның ішінде жасырын электр өткізгіштерінің тартылған және тармақталған қорапшаларына.

174 174. 1 кВ дейінгі электр қондырғыларында қоректендіруді автоматты ажырату кезінде барлық ашық өткізгіш бөліктер қабылданған кезде тұйықтау жүйесіне қабылданғанға қарай қоректендіру көзінің бекем жерге тұйықтау бейтараптамасына қосылуы немесе жерге тұйықталуы тиіс.

Бұл ретте қоректендіретін тораптың номиналды фазалық кернеуіне сәйкес қорғану-коммутациялық аппараты мен тізбектің ажыратылуының нақты шамаланған уақыты қамтамасыз етілуі үшін қорғану аппараттарының сипаттамалары мен қорғану өткізгіштерінің параметрлері келісуі тиіс.
Қорғану ретінде қоректендіруді автоматты ажырату қолданылатын электр жабдықтарында әлеуеттер теңестірілуі тиіс.
Қоректендіруді автоматты ажырату үшін артық ток немесе дифференциалды тогына жауап беретін қорғану-коммутациялық аппараттары қолданылуы мүмкін.

175 175. Ашық өткізгіш бөліктер нөлденген кезде қоректендіруді автоматты ажырату уақыты осы Қағидалардың 5-қосымшасы 43-кестесінде көрсетілген шамалардан аспауы тиіс.

Көрсетілген ажырату уақыты шамалары электр қауіпсіздігін, оның ішінде І класты қолды сайман, тасымал және жылжымалы электр қабылдағыштарын қоректендіретін топтық тізбектерде қамтамасыз етуге жеткілікті болып саналады.
Тарату, топтық, қабаттық және өзге қалқаншаларды қоректендіретін тізбектерде ажырату уақыты 5 секундтан аспауы тиіс.
Ажырату уақыты шамалары 43-кестеде көрсетілгеннен асуына жол беріледі, бірақ 5 секундтан аспауы тиіс тарату қалқаншаларынан қоректенетін тек тұрақты электр қабылдағыштары немесе мына шараларды орындаған кездегі қалқандарынан соң рұқсат етіледі:

1 1) басты жерге тұйықтау шиналары және болу қалқаны арасындағы қорғаныс өткізгішінің толық кедергісінің шамалары мына белгіленген формуладан аспайды:

Zn = 42 . Zц / U0,
бұл жерде Zn – қорғаныс өткізгішінің толық кедергісі, Ом; Zц – «фаза - нөл» тізбегінің толық кедергісі, Ом; U0 – тізбектің номиналдық фазалық кернеуі, В; 42 – басты жерге тұйықтағыш шинасы мен болу қалқаны (қалқаншасы) арасындағы қорғаныс өткізгішінің аймағындағы кернеудің азаюы, В;

2 2) болу қалқаны (қалқаншасы) жерге тұйықтау шинасына әлеуеттерді теңестірудің негізгі жүйесі сияқты бөгде өткізгіш бөліктерін қамтитын әлеуеттерді теңестірудің қосымша жүйесі қосылған.

Дифференциалды тогына әсер ететін ҚАҚ қолданылуына рұқсат етіледі.

176

176. Төрт өткізгіш үш фазалық тізбектерінде дифференциалды тогына әсер ететін ҚАҚ қолданылуына рұқсат етілмейді. Мұндай тізбектерден қоректенетін жекелеген электр қабылдағыштарын қорғау үшін ҚАҚ қолданылуы қажет болса, электр қабылдағышының қорғау өткізгіші қорғану-коммутациялық аппаратына дейін бейтараптамаға қосылуы тиіс.

177 177. Оқшауланған бейтараптамасы бар үш фазалық тораптарында ашық өткізгіш бөліктеріне екі еселік тұйықталу кезіндегі қоректендірудің автоматты ажыратылуы уақыты осы Қағидалардың 5-қосымшасы 44-кестесінде көрсетілгенге сәйкес келуі тиіс.

178 178. 1 кВ дейінгі электр қондырғыларындағы әлеуеттерді теңестірудің негізгі жүйесі мына өткізгіш бөліктерін өзара қосуы тиіс:

1 1) қоректендіретін желінің тұйық жерге қосылған бейтараптамасын;

2 2) электр қабылдағыштары ашық өткізгіш бөліктерінің жерге тұйықтаушы өткізгіштерін;

3 3) ғимаратқа кіруде қайта жерге тұйықтау жерге тұйықтағышына қосылған жерге тұйықтағыш өткізгіштерін;

4 4) ғимаратқа кіретін қатынас-байланыстық металл құбырлары (ыстық және суық сумен жабдықтау, жылу, кәріз, газбен жабдықтау және т.с.с.).

Егер газбен жабдықтау құбырының үйге кірмесінде оқшаулайтын тетігі болса, әлеуеттерді теңестірудің негізгі жүйесіне құбырдың тек ғимарат ішіндегі бөлігі қосылады;

5 5) ғимарат қаңқасының металл бөліктері;

6 6) желдету мен шартқа сәйкестендіру, орталықтандырылған жүйелерінің металл бөліктері осы жүйелердің қоректендіру қалқандарының жерге тұйықтау шиналарына қосылады;

7 7) 2 және 3-санаттағы найзағайдан қорғау жүйесінің жерге тұйықтау құрылғысы;

8 8) қорғану жерге тұйықтауының жерге тұйықталатын құрылғысына жұмыстық жерге тұйықтау торабына қосылуға шектеулер болмаса, функционалды (жұмыстық) жерге тұйықталатын өткізгіш;

9 9) телекоммуникациялық кәбілдерінің металл қабықшалары.

Ғимараттардың сыртынан кіретін өткізгіш бөліктер ғимараттарға кірменің қасынан қосылуы тиіс.
Әлеуеттерді теңестірудің негізгі жүйесімен қосылу үшін барлық көрсетілген бөліктер әлеуеттерді теңестірудің жүйесі өткізгіштердің көмегімен басты жерге тұйықтау шинасына қосылуы тиіс.

179

179. Әлеуеттерді теңестірудің қосымша жүйесі жанасуға қол жететін ғимарат құрылыс құралымдарының металл бөліктері, штепсельдік розеткалардың қорғану өткізгіштерімен қоса қорғану жерге тұйықтау және нөлдік өткізгіштерді қоса алғанда барлық бір мезетте жанасуға мүмкін стационарлық электр жабдығының ашық өткізгіш бөліктері мен бөгде өткізгіш бөліктерінен болуы тиіс.

180 180. Әлеуеттерді теңестіру үшін электр тізбегі өткізу қабілеті мен іркіліссіз жұмысына қарай қорғану өткізгіштеріне қойылатын осы Қағидалардың 214-тармағы талаптарын қанағаттандырса, арнайы ескерілген өткізгіштер немесе ашық және бөгде өткізгіш бөліктері қолданылуы мүмкін.

181 181. Екі еселік немесе күшейтілген оқшаулама көмегімен қорғану ІІ класты электр жабдығы қолдануымен немесе ток өткізгіш бөліктерінің тек негізгі оқшауламасы бар электр жабдығын оқшаулайтын қабықшаға енгізу арқылы қамтамасыз етіледі.

Екі еселік немесе күшейтілген оқшауламасы бар жабдықтың өткізгіш бөліктері қорғану өткізгішіне немесе әлеуеттерді теңестірудің жүйесіне қосылмауы тиіс.

182 182. Тізбектерді қорғаудың электрлік бөлінуі бір тізбек үшін қолданылады.

Бөлінетін тізбектің ең жоғары жұмыс кернеуі 500 В аспауы тиіс.
Бөлінетін тізбектің қоректенуі бөлгіш трансформаторынан немесе оған тең қауіпсіздік дәрежесін қамтамасыз ете алатын өзге көзден жасалуы тиіс.
Бөлгіш трансформаторынан қоректенетін ток өткізгіш бөліктердің өзге тізбектердің жерге тұйықталған бөліктері мен қорғану өткізгіштерімен қосылуы болмауы тиіс.
Бөлгіш трансформаторынан қоректенетін тізбектер өткізгіштері өзге тізбектерден бөлек жүргізіледі. Ол мүмкін болмаса, мұндай тізбектер үшін, кәбілдер мен сымдардың номиналды кернеуі бірге жүргізілген тізбектердің ең жоғары кернеуіне сәйкес болып, әр тізбек артық токтан қорғалса, металл қабықшасы, сауыты, экраны жоқ кәбілдері немесе оқшаулама құбырлары, қорапшаларда және арналарда жүргізілген, оқшауланған сымдары қолданылуы қажет.
Бөлгіш трансформаторынан қоректенетін электр қабылдағыштарының ашық өткізгіш бөліктері қорғану өткізгіштеріне және өзге тізбектердің ашық өткізгіш бөліктеріне қосылмауы тиіс.
Бірнеше электр қабылдағыш бөлгіш трансформаторынан қоректенетін болса, мына жағдайлар орындалуы тиіс:

1 1) электр қабылдағыштарының ашық өткізгіш бөліктерінің трансформатордың металл корпусымен электрлік байланысы болмауы тиіс;

2 2) электр қабылдағыштарының ашық өткізгіш бөліктері өзара әлеуеттерді теңестірудің жергілікті жүйесінің оқшауланған орынды өткізгіштерімен қосылуы тиіс;

3 3) барлық штепсельдік розеткалардың әлеуеттерді теңестірудің жергілікті жерге тұйықталмаған жүйесіне қосылған қорғану түйіспесі болуы тиіс;

4 4) ІІ класты жабдықты қоректендіретіндерден басқа барлық икемді кәбілдердің әлеуеттерді теңестірудің өткізгіші ретінде қолданылатын қорғаныс өткізгіші болуы тиіс;

5 5) ашық өткізгіш бөліктеріне екі фазалық тұйықталу кезіндегі қорғану құрылғысының ажыратылуы уақыты осы Қағидаларға 5-қосымшаның 44-кестесінде көрсетілген шамалардан аспауы тиіс.

183 183. Қоректендірудің автоматты ажыратылуы талаптары орындалуы мүмкін болмаса, ал өзге қорғаныс шараларының қолдануы мүмкін емес немесе жерге тұйықталмаған болмаса, 1 кВ дейінгі электр қондырғыларына оқшаулайтын (өткізбейтін) үй-жайлар, аймақтар, алаңдар қолдануы мүмкін.

Мұндай үй-жайлардың және аймақтардың, алаңдардың кез келген нүктедегі оқшаулайтын еденнің жекелеген жеріне кедергісі мыналардан төмен болмауы тиіс:
мегаомметрмен 500 В кернеуіне өлшенген 500 В дейін қоса электр қондырғысының номиналды кернеуі кезінде – 50 кОм;
мегаомметрмен 1000 В кернеуіне өлшенген 500 В астам номиналды кернеуі кезінде – 100 кОм.
Оқшаулайтын (өткізбейтін) үй-жайлар (аймақтар, алаңдар) үшін, ең болмағанда, мынадай үш шарт орындалғанда, 0 класты электр жабдығын қолдануға рұқсат етіледі:

1 1) ашық өткізгіш бөліктер бір бірінен және бөгде өткізгіш бөліктерінен кем дегенде 2 м алыстатылған. Бұл арақашықтықты 1,25 м дейін азайтуға болады;

2 2) ашық өткізгіш бөліктер бөгде өткізгіш бөліктерінен оқшаулау материалынан жасалған кедергілермен бөлінген. Бұл жерде 1) тармақшада көрсетілген арақашықтықтар кедергінің бір бөлігі жағынан қамтамасыз етілуі тиіс;

3 3) бөгде өткізгіш бөліктері 1 мин ішінде 2 кВ кем емес ауыспалы тогының сынамалы кернеуін ұстайтын оқшаулаумен жабылған.

Оқшаулайтын бөлмелерде (аймақтарда) қорғану өткізгіші ескерілмеуі тиіс.
Бөтен өткiзушi бөлменiң бiр бөлiктерiне әлеуеттің күртiгiне қарсы шара сырттай ескерілуi керек.
Айырғыш бөлмелердiң еденіне және қабырғаларына дымқылдық әсерi тимеуі керек.

4 4. Желілердегі 1 кВ кернеуінен жоғары тиімді жерге тұйықталған бейтараптамасымен электр қондырғыларының жерге тұйықтау құрылғылары

184

184. Бейтараптамасы тиімді жерге тұйықталған желінің 1 кВ жоғары кернеуі бар электр қондырғыларының жерге тұйықтау құрылғылары осы Қағидалардың 185-тармағына сәйкес олардың кедергісіне не болмаса осы Қағидалардың 187-тармағына сәйкес жанасу кернеуіне қойылатын талаптарды сақтаумен, сондай-ақ осы Қағидалардың 188 және 189-тармақтарына сәйкес олардың құрылымдық орындалуына және осы Қағидалардың 184-тармағына сәйкес жерге тұйықтау қондырғысында кернеуді шектеуге қойылатын талаптарды сақтаумен орындалады. Осы Қағидалардың 183 – 189-тармақтарының талаптары ӘЖ тiректерінің жерге тұйықтау құрылғыларына қатысты қолданылмайды.

185

185. Жерге тұйықталған тогы жерге ағып түсетін жерге тұйықтау құрылғысындағы кернеу 10 кВ аспауы тиіс. 10 кВ жоғары кернеу әлеуеттердің шығаруы, ғимараттардың сыртына шығарған және электр қондырғылардың сыртқы қоршау жерге тұйықтау құрылғыларда рұқсат етiледi. Жерге тұйықтау құрылғысында 5 кВ жоғары кернеу болғанда, байланыс және телемеханиканың шегiнетiн кәбілдерiнiң оқшауламасын қорғау бойынша және қауiптi әлеуеттерді электр қондырғының сыртына шығаруын алдын алу бойынша шаралар көзделуі керек.

186 186. Жылдың кез келген уақытында оның кедергiсiне талаптардың сақталуымен орындалатын жерге тұйықтау құрылғысында, табиғи және жасанды жерге тұйықтағыштар, кедергiлерін қоса алғанда 0,5 Ом-нан аспайтын кедергісі болуы тиіс.

Аумақтағы жерге тұйықтағышқа электр әлеуеті және электр жабдықтың қосуын қамтамасыз етудiң теңестiрулерi, бос емес жабдықпен, ұзынынан және көлденең жерге тұйықтау мақсаттардағы және отырғызатын торға олар өзара жалғастыруға салынады.
Ұзынынан жерге тұйықтағыштар, электр жабдықтың жер тереңдiгі 0,5 -0,7 метр қызмет көрсету және iргетастың немесе жабдықтың негiздерiн 0,8 - 1,0 метр қашықтықта салу керек. Егер қызмет көрсету туралы тарап бiр-бiрiне аударса, жабдықтың екi қатары үшiн немесе бiр жай тартқышты төсеммен 1,5 м дейiн жабдық негiздерiнiң іргетасы қашықтықтарының ұлғаюына рұқсат етiледi немесе екi қатардың негiздерi мен iрге арасындағы қашықтық 3,0 м аспайды.

187

187. Көлденең жерге тұйықтағыштар 0,5 - 0,7 м тереңдікке жермен жабдықтың аралығында жайлы орындарда салынады. Олар арасындағы қашықтық өсiп келе жатқан жерге тұйықтағыш тордың орталығына шеттегiден қабылданады. Сонымен бiрге шеттен бастап бiрiншi және кейінгі қашықтық тиісінше 4,0; 5,0; 6,0; 7,5; 9,0; 11,0; 13,5; 16,0 және 20,0 м аспауы тиіс. Күш беретiн трансформаторлар және тұйықтағыштарының оны қосудың орындарына, құрылымға шемудi жерге тұйықтауға тұстасқан жерге тұйықтағыш торлардың ұяшықтарының өлшемдерi 6x6 м аспауы тиiс.
Көлденең жерге тұйықтағыштар тұйық контурларды құрастыратындай етiп атқаратын жерге тұйықтау құрылғысы орналасқан аумақтың шеті бойынша салынады.
Егер жерге тұйықтайтын құрылғыны, электр қондырғыны сыртқы қоршау шектерiнде орналастырса, онда оның аумағына кiрулер және кiрулерiнде сыртқы көлденең жерге тұйықтағышқа керiсiнше қосылған екi тiк жерге тұйықтағыштарды қою жолымен әлеует тегiстеледi. Тiк жерге тұйықтауыштар ұзындығы 3-5 метр болуы керек, ал арасындағы қашықтық кiру немесе кiру күші тең болуы керек.

188

188. Жанасу кернеуiне қойылатын талаптарды сақтаумен орындалатын жерге тұйықтау құрылғысы кез келген жыл мезгілінде одан жерге тұйықталу тогы аққан кезде қалыптыдан аспайтын жанасу кернеуінің мәнін қамтамасыз етуі тиіс. Бұл ретте жерге тұйықтау құрылғысының кедергiсі жерге тұйықтау құрылғыда жол берілетін кернеу және жерге тұйықталған тогы бойынша анықталады.
Рұқсат етілетін жанасу кернеуінің шектi мәнін анықтауда ықпал етудің есептi уақыты ретiнде қорғау әсерiнiң уақыты және сөндiргiштiң толық ажыратылу уақытының сомасы қабылданады. Негiзгi қорғау жанасу кернеулерi мүмкiн мәндердiң анықтауында резервтегi қорғаудың әсерiнiң уақыты жанында әсерi тиiп кетуi үшiн қызметшiге ауыстырып қосу субұрғыш құрылғы ҚТ түсiнiктi есептi уақыт ретiнде жедел ауыстырып қосуларды өндiрiсте пайда бола алған жұмыс орындары үшiн қабылданады.
Ұзындығына және көлденең жерге тұйықтағыштарды орналастыру мөлшерленген мәндерге дейiн жанасу кернеулерiнiң шектеуiнiң талаптары және жерге қосылатын жабдықтың жерге тұйықтағыш оралымдылығымен анықталуы керек. Ұзындығы және көлденең жасанды жерге тұйықтағыштардың арасындағы қашықтық 30 метрден аспауы керек, ал жерге олардың салуын тереңдiк жанасу кернеуiн төмендету үшiн кемiнде 0,3 м болуы тиіс. Жанасу кедергісін төмендету үшін негіздеме жағдайларда жұмыс орындарында 0,1 - 0,2 м қалыңдықта қиыршық тас төсемін салу жүргізіледі.

189 189. Осы Қағидалардың 185 және 187-тармақтарының талаптарына қосымша және осы Қағидалардың талаптарын сақтаулармен оның кедергiсiне немесе жанасу кернеу көрсетiлетiн жерге тұйықтау құрылғылары орындауына қосымша:

1 1) жердегi жабдық немесе жерге тұйықтағыш құрылғы жалғауыш жерге тұйықтау өткiзгiштерi кемiнде 0,3 м тереңдiкке салу;

2 2) күш беретiн трансформаторлардың жерге қосылатын бейтараптарының қоныстары осы маңай, тұйықтағыш (төрт бағытта) өзеннiң көлденең жерге тұйықтағыштар ұзындығынан салу.

Жерге тұйықтау құрылғысы электр қондырғының қоршауынан тыс жерге шығып кеткенде, электр қондырғының аумағынан тыс орналасқан көлденең жерге тұйықтағыштар кемінде 1 м тереңдігінде салынады. Осы жағдайда жерге тұйықтау құрылғысының сыртқы контуры доғалы немесе дөңгелектелген бұрыштары бар көпбұрыштың түрiнде орындалады.

190

190. Электр қондырғыларды сыртқы қоршауды жерге тұйықтағыш құрылғыға қосуға рұқсат етiлмейдi. Егер электр қондырғылар 110 кВ және одан жоғары ӘЖ жүрсе, оның барлық периметрі бойынша қоршаудың бағандарында 20-50 м, тік периметрдің көмегімен 2-3 м ұзындыққа жерге тұйықталады. Мұндай жерге тұйықтауды орнату үшін арматурасы электрлі темір буындармен жалғанған, темір және темірбетон табантіректерімен қоршау қажет емес.
Сыртқы қоршаумен ішкі, сыртқы және екі жағынан бойлай орналасқан, жерге тұйықталған қондырғылар элементтерінің арасында, электр байланысын болдырмау үшін арақашықтары 2 м кем болмауы керек. Металдық коммуникациялар және басқа көлденең жерге тұйықтағыштар, құбыр және металдық қабығы бар кәбілдер кiретiн қоршаудың сыртына кемiнде 0,5 м қоршау табандылардың арасындағы тереңдiкке ортасында салуы керек. Ішкi металдық қоршауларды сыртқы қоршауға қабысулар орындарында кемiнде 1 м ұзындықтағы кiрпiш немесе ағаш орнатылуы тиіс.
Электр қабылдағыштардың орналасуында олардың қоректенуi сыртқы қоршауда бөлгiш трансформаторлар арқылы iске асырылады. Бұл трансформаторларды қоршауда орнатуға рұқсат етiлмейдi. Қоршауда орналасқан сызық, бөлгіш трансформаторларының жалғастырғыш екінші кезектік орамасы және электр қабылдағышы, жерге тұйықтағыш қондырғылардағы маңызы есептелген кернеу жерден оқшаулануы керек.
Егер көрcетiлген шаралардың, ең болмаса, біреуі орындалуы мүмкiн болмаса, онда жерге тұйықталған қондырғы, металдық қоршаудың бiр бөлiктерi және сыртқы және қоршаудың iшкi жақтарымен жанасу кернеуi мүмкiн мәндердi аспайтындай етiп, әлеуеттерді теңестiрулердi орындауға қосады. Кедергi бойынша құрылымның осы мақсатпен орындаудың жанында оған және тереңдiкке 1 м, көлденең жерге тұйықтағыш қоршаудың сыртынан 1 м қашықтықта салуы керек. Бұл жерге тұйықтағыш, кемінде төрт нүктедегі жерге тұйықталып қондырғыларға қосылады.

191

191. Егер электр қондырғының жерге тұйықтау құрылғысы, басқа электр қондырғының жерге тұйықтау құрылғысымен металл қабығы бар кәбілмен, орамсауытпен немесе басқа металдық байланыстар арқылы тұйықталса, онда ғимарат айналасында басқа электр қондырғыны әлеуеттi теңестiру үшiн немесе оған мына шарттардың бiрi қолданылуы керек:

1

1) ғимараттың іргетасы немесе жабдығы орналасқан аумақтың периметрi, бұл ғимарат немесе аумақ әлеуеттерінің теңестiру жүйесімен бiрлескен жерге тұйықтағыш 1 м тереңдiкке және 1 м қашықтықта төсеу, ал ғимаратқа кіреберістерде немесе кіретін жерлерде өткізгіштерді жерге тұйықтағыштан 1 және 2 м қашықтықта тиісінше 1 және 1,5 м тереңдікке төсеу және осы өткізгіштерді жерге тұйықтағышпен қосу;

2 2) егер бұл ретте әлеуеттерді теңестірудің рұқсат етілетін деңгейі қамтамасыз етілсе, осы Қағидалардың 204-тармағына сәйкес жерге тұйықтағыштар ретінде темірбетонды іргетасты қолдану.

Егер ғимарат айналасында асфальт жыртыстары, соның ішінде кіреберіс және көлік кіреберісінде болса, 190-тармақтың 1 және 2-тармақшаларында көрcетiлген шарттардың орындалуы қажет болмайды. Егер, кейбір кіреберістерде (кіретін жерде) тармағы болмаса, 1-тармақта көрсетілгендей немесе 190-тармақтың 2-тармақшасының талаптары сақталса орындалуы мүмкін. Барлық жағдайларда осы Қағидалардың 191-тармағының талаптары орындалуы тиіс.

192

192. Әлеуетті шығаруды болдырмау үшiн бейтарап жерге тұйықтаумен желiнiң жоғары 1 кВ электр қондырғылардың жерге тұйықтағыш құрылғыларының шектерiне тиiмдi болатын электр қабылдағыштардың жасалынған кәбілдiң жоғары 1 шаршы кернеумен электр қондырғыны жерге тұйықтағыш құрылғының шектерiндегi мұндай электр қабылдағыштардың қоректенуi керек болса, сызық бойынша 1 кВ тарапта ажыратылған бейтараптандырғышы бар трансформатордан iске асыруға болатын трансформаторлардың бейтарап жерге тұйықтауы бар 1 кВ орамдарынан қоректену металдық қабықсыз және бронсыз рұқсат етiлмейдi немесе ылғалға арналған кәбілмен жүзеге асырылады.
Жерге тұйықтағыш құрылғыда бұл кернеуде тесiлетiн сақтандырғыш, ажыратылған бейтараптандырғышы бар трансформатордың тарапқа орнатылған төменгi кернеуiн iстеудi кернеу асуы керек.
Мұндай электр қабылдағыштардың қоректенуi сондай-ақ бөлгiш трансформатор арқылы iске асады. Егер ол 1 кВ-ден жоғары электр қондырғының жерге тұйықтау құрылысы алып жатқан аумақ бойынша өтсе, электр қабылдағышқа, оның екiншi орамынан бөлгiш трансформатор және сызық, атқаратын жерге тұйықтағыш құрылғымен орындалады.

5 5. Оқшауланған бейтарабы бар желiлердегi кернеуі 1 кВ жоғары электр қондырғыларының жерге тұйықтау құрылғылары

193 193. R, Ом жерге тұйықтау құрылғысының кедергісі оқшауланған бейтарабы бар 1 кВ жоғары электр қондырғыларында табиғи жерге тұйықтағыштардың кедергісін есепке алып, кез келген жыл мезгілінде есептік жерге тұйықтау тогы өтуі кезінде болуы тиіс:

R < 250/I, бірақ 10 Ом-нан көп емес,
мұндағы I – жерге тұйықтаудың есептік тогы, А.
Есептік ток ретінде мыналар қабылданады:

1 1) сыйымды токтар өтелмейтін желiлерде - жерге толық тұйықталатын ток;

2 2) сыйымды токтар өтелетін желiлерде:

өтейтін аппараттар қосылған жерге тұйықталған құрылғылар үшін – осы аппараттардың ең қуаттысының 125 % номиналды тогына тең ток.
өтейтін аппаратар қосылмаған жерге тұйықталған құрылғылар үшін – өтейтін аппараттардың ішінен ең қуаттысын өшіргенде осы желіде өтетін жерге тұйықталатын ток.
Есептi жерге тұйықтау тогы бұл токтың ең көп мәні бар желі схемаларын пайдалануда мүмкін болып айқындалуы тиіс.

194 194. Оқшауландырылған бейтарабы бар кернеуі 1 кВ дейiн электр қондырғылары үшiн жерге тұйықтау құрылғылары қолданғанда бiр уақытта осы Қағидалардың 200-тармағының шарттары орындалуы тиіс.

Жерге тұйық қосылған бейтарабы бар 1 кВ дейінгі кернеулі электр қондырғылары үшін бір мезгілде жерге тұйықтау құрылғысын пайдаланғанда, жерге тұйықтау құрылғысының кедергісі осы Қағидалардың 197-тармағында көрсетілгеннен артық болмауы тиіс немесе жерге тұйықтау құрылғысына осы кәбілдердің ортақ ұзындығы кемінде 1 км болғанда, кемінде екі кәбілдің (кез келген кернеудегі) қабықшалары мен сауыттары қосылуы керек.

195 195. 6-10/0,4 кВ кернеудiң қосалқы станциялары үшiн бiр ортақ жерге тұйықтау құрылғысы орындалуы керек, оған мыналар қосылуы тиіс:

1 1) 1 кВ дейiн тарапта трансформатордың бейтарабы;

2 2) трансформатордың корпусы;

3 3) кәбілдердiң металдық қабықтары және сауыты;

4 4) 1 кВ дейін және одан жоғары кернеудегі электр қондырғылардың ашық өткiзушi бөлiктерi;

5 5) сыртқы өткiзушi бөлiктер.

Қосалқы станция алып жатқан алаңның айналасында кемінде 0,5 тереңдікте және қосалқы станция ғимараты іргетасының шетінен немесе ашық орнатылған жабдық іргетасының шетінен 1 м аспайтын қашықтықта жерге тұйықтау құрылғысына қосылған жабық көлденең жерге тұйықтағыш (контур) салынуы тиіс.

196

196. Тиімді жерге тұйықталған бейтарабы бар 1 кВ жоғары кернеулі желінің жерге тұйықтау құрылғысымен бір ортақ жерге тұйықтау құрылғысына біріктірілген оқшауландырылған бейтарабы бар, 1 кВ жоғары кернеулі желінің жерге тұйықтау құрылғысы сондай-ақ осы Қағидалардың 185 және 186-тармақтарының талаптарын қанағаттандыруы тиіс.

6 6. Жерге тұйық қосылған бейтарабы бар желiлердегi 1 кВ-ге дейiн кернеудегі электр қондырғыларының жерге тұйықтау құрылғылары

197 197. Жерге тұйық қосылған бейтарабы бар электр қондырғыларында генератордың немесе үш фазалық айнымалы ток трансформаторының бейтарабы, тұрақты ток көзiнiң орташа нүктесi, бiр фазалы ток көзi шығарындыларының бiрi жерге тұйықтағышқа қосылуы тиіс.

Бейтарапты жерге тұйықтауға арналған жасанды жерге тұйықтағыш генератордың немесе трансформатордың жанында орналасады. Цех iшiндегi қосалқы станциялар үшiн жерге тұйықтағышты ғимарат қабырғасының жанында орналастыруға рұқсат етiледi.
Егер қосалқы станция орналасқан ғимараттың iргетасы табиғи жерге тұйықтағыштар ретiнде қолданылса, трансформатордың бейтарабы кемінде екі металды бағаналарға немесе кемiнде екi темiрбетон iргетастың арматурасына пiсiрiп дәнекерленген бөлшектеріне қосу жолымен жерге тұйықталады.
Кіріктірілген қосалқы станциялар көпқабатты ғимараттың түрлі қабаттарында орналастырылғанда, осындай қосалқы станциялардың трансформаторлар бейтарабының жерге тұйықталуы арнайы салынған жерге тұйықтау өткізгіші арқылы орындалуы тиіс. Бұл жағдайда жерге тұйықтау өткізгіші трансформаторға ең жақын орналасқан ғимараттың бағанасына қосымша қосылуы тиіс, ал оның кедергiсi трансформатордың бейтарабы қосылған жерге тұйықтау құрылғының кедергiсін айқындауда есепке алынуы тиіс.
Барлық жағдайларда жерге тұйықтау тізбегінің үзiлiссiздiгiн қамтамасыз ету және жерге тұйықтау өткiзгiштi механикалық зақымданулардан қорғау шаралары қолданылуы тиіс.
Егер трансформатордың немесе генератордың бейтарабын тарату құрылғысының нөлдік шинасымен жалғайтын өткізгіште ток трансформаторы орнатылған болса, онда жерге тұйықтау өткiзгiші трансформатордың немесе генератордың бейтарабына тiкелей емес, бiрден ток трансформаторынан кейін нөлдiк өткiзгiшке қосылуы тиіс. Сондай-ақ ток трансформаторына бөлiнуi бар жүйесiндегi электр қондырғы жұмысының жағдайындағы нөлдiк қорғаныш өткiзгiшiн қосу нөлдiк жұмыс және нөлдiк қорғайтын өткізгішпен орындалуы тиіс.
Токтың трансформаторын генератордың (трансформатордың) бейтарабы шығатын жеріне жақын орналастыру керек.

198

198. Генератордың немесе трансформатордың бейтараптары немесе бiр фазалы ток көзiнiң шығатын жерлері қосылған жерге тұйықтау құрылғысының кедергісі кез келген жыл мезгілінде үш фазалы ток көзінің 660, 380 және 220 В немесе бір фазалы ток көзінің 380, 220 және 127 В сызықтық кернеулерінде тиісінше 2, 4 және 8 Ом аспауы тиіс. Бұл кедергi табиғи жерге тұйықтағыштарды, сондай-ақ кемінде ығысатын екі желі болғанда, ӘЖ нөлдік өткізгіштің қайталама өткізгіштерінің жерге тұйықтағыштарын пайдалану есебімен қамтамасыз етілуі керек. Бұл ретте генератордың немесе трансформатордың бейтарабынан немесе бір фазалы ток көзінің шығатын жерінен тікелей жақындықта орналасқан жерге тұйықтағыштың кедергісі үш фазалы ток көзінің 660, 380 және 220 В немесе бір фазалы ток көзінің 380, 220 және 127 В сызықтық кернеулерінде тиісінше 15, 30 және 60 Ом аспауы тиіс.
Жердің үлестік кедергісі с > 100 Ом.м болғанда, жоғарыда көрсетілген нормаларды 0,01 с есе, бірақ он еседен артық емес ұлғайтуға рұқсат етіледі.

199

199. Ұзындығы 200 м артық ӘЖ ұштарында (немесе оның тармақтарында), сондай-ақ жанама тиіп кеткен кезде қауіпсіздік шаралары ретінде электр қондырғы автоматты түрде өшетін ӘЖ-ден бастап электр қондырғыларына енгізулерде нөлдік жұмыс сымдарын қайта жерге тұйықтау қажет. Бұл ретте, ең алдымен, табиғи жерге тұйықтағыштар (жер астындағы тiреулердiң бөлiктерi, сондай-ақ найзағайдан болатын асқын кернеулерден қорғау үшін жасалған жерге тұйықтау құрылғылары) қолданылады.
Егер осыдан жиi жерге тұйықтаулар найзағайдан болатын асқын кернеулерден қорғау шарттары бойынша керек болмаса, көрcетiлген қайтадан жерге тұйықтаулар орындалады.
Тұрақты ток желiлерiндегi нөлдiк өткiзгiштiң қайтадан жерге тұйықтаулары, жер астындағы құбырлармен металды жалғағыштары жоқ жекеленген жасанды жерге тұйықтағыштар көмегiмен iске асырылуы тиіс. ӘЖ-дегі найзағайдың шамадан тыс кернеуінен қорғау үшін орнатылған тұрақты токтың жерге тұйықтағыш құрылғылары нөлдік жұмыс сымын қайта жерге тұйықтау үшін қолданылады.
Нөлдiк өткiзгiшті қайтадан жерге тұйықтауға арналған жерге тұйықтау өткiзгiштерінің көлемі осы Қағидаларға 5-қосымшаның 45-кестесінде келтірілген көлемнен кем болмауы керек.

200 Оқшауландырылған бейтарабы бар желiлердегi кернеуі 1 кВ-ге дейін электр қондырғыларының жерге тұйықтау құрылғылары

200. Кез келген жыл мезгіліндегі әрбiр ӘЖ-дiң нөлдiк жұмыс өткiзгiшiнiң барлық қайтадан жерге тұйықтауларының (соның iшiнде табиғи) жерге тұйықтағыштарын ортақ кедергiсі үш фазалы ток көзінің 660, 380 және 220 В немесе бір фазалы ток көзінің 380, 220 және 127 В сызықтық кернеулерінде тиісінше 5, 10 және 20 Ом аспауы тиіс.
Жердің үлестік кедергісі с > 100 Ом.м болғанда, жоғарыда көрсетілген нормаларды 0,01 с есе, бірақ он еседен артық емес ұлғайтуға рұқсат етіледі.
Оқшауландырылған бейтарабы бар желiлердегi кернеуі 1 кВ-ге дейін электр қондырғыларының жерге тұйықтау құрылғылары

201 201. Оқшауландырылған бейтарабы бар 1 кВ-ге дейінгі желінің ашық өткізгіш бөліктерін қорғаныс жерге тұйықтау үшін қолданылатын жерге тұйықтау құрылғыларының кедергісі:

R < Uпр /І шартына сәйкес келуі тиіс.
мұндағы R – жерге тұйықтау құрылғысының кедергісі, Ом; Uпр – жанасу кернеуі, оның мәні 42 В тең деп қабылданады; І – жерге тұйықтаудың толық тогы, А.
Трансформаторлардың немесе генераторлардың 100 кВ.А аспайтын қуаты кезінде 10 Ом дейінгі жерге тұйықтау құрылғысының кедергісіне рұқсат беріледі. Кедергінің осы мәні, сондай-ақ жинақ қуаты 100 кВ.А жоғары емес параллельді жұмыс істейтін бірнеше генераторлар (трансформаторлар) үшін де рұқсат етіледі.

8 8. Үлкен шекті жер кедергісі бар аудандардағы жерге тұйықтау құрылғылары

202 202. Жердің меншікті кедергісі жоғары болып келетін аудандарда тиімді жерге тұйықтау бейтарабы бар кернеуі 1 кВ жоғары электр қондырғыларының жерге тұйықтау құрылғылары жанасу кернеуіне қойылатын талаптар сақтала отырып орындалады.

Тасты құрылымдарда осы Қағидалардың 188 - 190-тармақтарында көрсетілгендерден кем, бірақ 0,15 м кем емес тереңдікте көлденең жерге тұйықтағыштың төселуіне жол беріледі. Сонымен қатар осы Қағидалардың 185-тармағында талап етілген, кіретін жерлердегі тік жерге тұйықтағыштардың орындалмауына жол беріледі.

203 203. Жердің меншікті кедергісі жоғары болып келетін аудандарда жасанды жерге тұйықтағыштарды орнату кезінде мынадай іс-шаралар орындалады:

1 1) егер де жердің меншікті кедергісі тереңдеген кезде төмендейтін, ал табиғи тереңдетілген жерге тұйықтағыш болмаған кезде, ұзындығы ұлғайтылған тік жерге тұйықтағыш құрылғылар;

2 2) егер де электр қондырғысының жанында (2 км-ге дейін) жердің меншікті кедергісі аз орындар болатын болса, шығаратын жерге тұйықтағыш құрылғылар;

3 3) көлденең жерге тұйықтағыш маңындағы орға тасты құрылымдардың сулы балшықты топырағының бетін тегістеп, ордың бетіне дейін қиыршық тасты төсеу;

4 4) егер де басқа әдістер қолданылмайтын немесе тиісті әсер етпейтін болса, оның меншікті кедергісін азайту мақсатында топырақтың жасанды өңделуін пайдалану.

204

204. Меншікті кедергісі 500 Ом.м жоғары жер үшін ажыратылған бейтарабы бар желілердегі 1 кВ-ден жоғары, сондай-ақ 1 кВ-ге дейін кернеудің электр қондырғыларында осы Қағидалардың 201 - 202-тармақтарында көзделген іс-шаралары бар, экономикалық тұрғыдан қолайлы емес жерге тұйықтағыштарды алуға жол берілмейді, осы тарауда талап етілетін жерге тұйықтау құрылғылары кедергілерінің мағынасын 0,002 с есе арттыруға жол беріледі, мұндағы с – жердің баламалы меншікті кедергісі, Ом.м. Бұл ретте осы тарауда талап етілетін жерге тұйықтағыш құрылғысының кедергісін ұлғайту он еседен аспауы тиіс.

9 9. Жерге тұйықтағыштар

205 205. Табиғи жерге тұйықтағыштар ретiнде мыналар қолданыла алады:

1 1) ғимараттардың металдық және темiрбетон конструкциялары және топырақпен жақын болатын, нашар агрессивтi және орташа агрессивтi орталарда болатын, судан қорғайтын жамылғылары, соның iшiнде темiрбетон iргелері;

2 2) су құбырының жерге салған металдық құбырлары;

3 3) бұрғы ұңғымаларының шеген құбырлары;

4 4) гидротехникалық ғимараттарды металдық шпунттардың, затворлардың бiр бөлiгiнiң суағарлары, кепiлдеме қағаздары және т.с.с;

5 5) рельстер арасындағы қасақана қойылған ұстатқыштар магистральдық электрленбеген темiр жолдардың рельс жолдары және кiрiс жол рельс жолдары болған жағдайда;

6 6) жерде болатын басқа, металл құралым және ғимарат;

7 7) жерге салған сауыт қапталған кәбілдердiң металдық қабықтары; кәбілдердiң қабықтары табиғи жерлендiргiштер мен кәбілдер санында екiден кем емес қызмет көрсете алады.

Жерге тұйықтағыштар ретінде кәбілдердiң алюминий қабықтарын қолдануға рұқсат етiлмейдi.

206

206. Жерге тұйықтағыштар ретінде орталық жылу және кәріз құбырларын, жанғыш сұйықтық, жанғыш немесе жарылыс қауіпі бар газдар мен қоспалардың құбырларын қолдануға рұқсат етілмейді. Көрсетілген шектеулер осы Қағидалардың 178-тармағына сәйкес әлеуеттерді теңестіру мақсатында осындай құбырларды жерге тұйықтау құрылғысына қосу қажеттілігін жоққа шығармайды.
Алдын ала кернеулi арматурасы бар ғимараттар мен темірбетонды құрылыстары жерге тұйықтағыштар ретiнде пайдаланылмайды, бірақ бұл шектеу ӘЖ тiреулеріне және АТҚ-ның тіреуіш құрылыстарына қолданылмайды.
Токтардың ол бойынша тығыздығының шарты бойынша табиғи жерге тұйықтағыштарды қолдану мүмкiндiгi ағатын, темiрбетон iргелердiң арматуралық сырықтарына ғимараттар мен конструкциялардың темiрбетон iргелерiнiң арматуралық сырықтарының дәнекерлеуi, құрыштан жасалған бағаналардың анкерлiк бұрандамаларын дәнекерлеудiң қажеттiлiгi, сонымен бiрге күштi агрессивтi орталардағы iргелердi қолданудың мүмкiндiгiн есептеумен анықталуы тиіс.

207 207. Жасанды жерге тұйықтағыштар қара немесе мырышталған болаттан немесе мыстан жасала алады.

Жасанды жерге тұйықтауыштар боялмауы тиіс.
Жерге тұйықтағыштардың материалдары мен ең кiшi өлшемдерi осы Қағидаларға 5-қосымшаның 45-кестесінде келтiрiлген мәндерге сәйкес келуi керек.

208 208. Кернеуі 1 кВ жоғары электр қондырғылары үшiн көлденең жерге тұйықтағыштардың қимасы рұқсат етілетін 4000С қыздыру температурасында ыстыққа төзімділігі шарты бойынша (ажыратқыштың қорғаныс әрекетінің уақытына және сөнуіне сәйкес келетін қысқа мерзiмдi қыздыру) болып таңдалады.

Жерге тұйықтау құрылғыларының коррозиясы қатері болған жағдайда жерге тұйықтағыштардың және жерге тұйықтау өткізгіштерінің қимасын олардың қызмет ету мерзімін есепке алумен үлкейту керек немесе гальваникалық жабындысы бар немесе мыс жерге тұйықтағыштар мен жерге тұйықтау өткізгіштерін қолдану керек.
Бұл ретте коррозияға байланысты болуы мүмкiн жерге тұйықтағыш құрылғылар кедергiсінiң ықтималды ұлғаюы есепке алынады.
Көлденең жерге тұйықтағыштарға арналған орлар қиыршықтаспен және шағылтасы мен құрылыс қоқысы жоқ бiркелкi топырақпен толтырылуы керек.
Жер құбырлар жылудың әсерiнен және т.с.с. кептірілетін орындарда жерге тұйықтағыштар қолданылмайды.

10 10. Жерге тұйықтағыш өткізгіштер

209 209. 1 кВ-ге дейiнгі кернеулі электр қондырғыларындағы жерге тұйықтағыштардың қималары қорғайтын өткiзгiштерге осы Қағидалардың 217-тармағының талаптарына сәйкес келуі тиіс.

Жерде өткізілген жерге тұйықтау өткізгіштерінің ең кiшi қималары осы Қағидаларға 5-қосымшаның 45-кестесінде келтiрiлгендерге сәйкес келуі тиiс.
Жерге алюминий оқшауланбаған өткізгіштерді төсеуге жол берілмейді.

210

210. Кернеуі 1 кВ жоғары электр қондырғыларда жерге тұйықтағыш өткізгіштердің қималары тиімді жерге тұйықталған бейтарабы бар электр қондырғыларында олар бойынша бір фазалы ҚТ ең үлкен тогы немесе оқшауландырылған бейтарабы бар электр қондырғыларында екі фазалы ҚТ тогы өткенде, жерге тұйықтау өткізгіштерінің температурасы 4000С аспайтындай (ажыратқыштың қорғаныс әрекетінің уақытына және сөнуіне сәйкес келетін қысқа мерзiмдi қыздыру) таңдалуы тиіс.
Оқшауланған бейтарабы бар кернеуі 1 кВ жоғары электр қондырғыларда қимасы мыс бойынша 25 мм2-ге дейін немесе оған тең басқа материалдардан жасалған жерге тұйықталған өткізгіштердің өткізу қабілеті фазалық өткізгіштердің өткізу қабілетінің 1/3-нен кем болмауы тиіс. Қималары 25 мм2 асатын мыс, 35 мм2 асатын алюминий, 120 мм2 болат өткізгіштерін қолдану талап етілмейді.

211

211. Жерге тұйықтау құрылғының жайлы орнында кедергiнi өлшеуді орындау үшiн жерге өткiзгiшiн ажырату мүмкiндiгі ескерiлуі тиіс. Кернеуі 1 кВ дейiн электр қондырғылардағы мұндай орын бас жерге тұйықтағыш шина болып табылады. Жерге тұйықтағыштың өткiзгiшiн ажырату тек қана құралдың көмегімен орындалуы мүмкiн.
Кернеуі 1 кВ дейiн электр қондырғыларда жерге тұйықтағышты жұмыстық (істеп тұрған) жерге тұйықтағышын бас тұйықтағыш шинасына қосатын жерге тұйықтау өткiзгiшінің қимасы мыналардан кем болмауы тиіс: мыс - 10 мм2, алюминий - 16 мм2, болат - 75 мм2.
Ғимараттарға тұйықтағыш өткізгіштерді енгізу орындарында айырым белгісі көзделуі тиіс.

11 11. Басты жерге тұйықтағыш шинасы

212 212. Басты жерге тұйықтағыш шина электр қондырғы iшiнде немесе одан бөлек орындалады.

Басты жерге тұйықтағыш шина ретiнде енгiзу құрылымы iшiнде нөлдiк қорғайтын шина қолданылады.
Бас жерге тұйықтағыш шинаны жеке орнатқанда, енгiзу құрылғысының жанында қызмет көрсету үшiн қолжетімді, ыңғайлы жерде орналасады.
Бөлек орнатылған басты жерге тұйықтағыш шинаның қимасы қоректендіру желісінің нөлдiк өткiзгiшiнiң қимасынан кем болмауы керек.
Бас жерге тұйықтағыш шина мыстан орындалуы тиiс. Бұл мақсаттарда болатты қолдануға рұқсат етiледi. Алюминийді қолдануға рұқсат етiлмейдi.
Шина конструкциясында оған қосылған өткізгіштердің жеке ажыратылу мүмкiндiгi ескерiлуі керек. Ажыратылуы құралдың көмегімен ғана қарастырылуы керек.
Тек қана білікті персоналдың қолы жетімді жерлерде бас жерге тұйықтағыш шина ашық орнатылады. Бөгде адамдардың қолы жетімді жерлерде ол кілтпен жабылатын есігі бар (жәшiкке) шкафқа орналастырылуы керек.
Есікте немесе қабырғада шинаның үстіңгі жағында тану белгісі салынады.

213

213. Егер ғимаратта бірнеше өзгешеленген кіреберістері болса, бас жерге тұйықтағыш шина әрбір енгізу құрылым үшін орындалуы тиіс. Кiрiктiрiлген трансформаторлық қосалқы станциялар болған жағдайда басты жерге тұйықтағыш шина олардың әрқайсыларының жанында орнатылуы керек. Осы жағдайда барлық орнатылған жерге тұйықтағыш шиналар қимасы қиманы ең үлкен алатын қосалқы станциялар кернеуiнiң шегiнетiн аласа қалқандарының арасында сол сызығының нөлдiк өткiзгiшiнiң қимасының жартысы болуы керек болатын әлеуеттерді теңестiруiн өткiзгiшпен тұйықтауы керек. Егер олар үзiлiссiздiкке және электр тiзбегiнiң өткiзу қабiлеттерi 300 талаптарына сәйкес келсе, бiрнеше бас жерге тұйықтағыш шиналардың қосулары үшiн бөтен өткiзушi бөлiктер қолданыла алады.

12 12. Нөлдік қорғау өткізгіштері

214 214. Кернеуі 1 кВ-ге дейiн электр қондырғыларында нөлдiк қорғайтын өткiзгiштер ретiнде мыналар қолданыла алады:

1 1) әдейi көзделген өткiзгiштер:

көп талсымды кәбілдер талсымдары;
фаза өткiзгiштерi бар қабықтағы оқшауланған және оқшауланбаған өткiзгiштерi;
тұрақты салынған оқшауланған немесе оқшауланбаған өткiзгiштер;

2 2) электр қондырғылардың ашық өткiзушi бөлiктерi:

кәбілдердiң алюминий қабықтары;
электр өткiзгiштiктердiң құрыштан жасалған құбырлары;
металдық қабықтар және зауытта жасалған шина өткізгіштерінің және жиынтық құрылымдарының тiрек конструкциялары;
электр өткiзгiштiктерiнiң металдық қораптары және науаларын қораптар мен науалардың конструкцияларында осындай пайдалану көзделген жағдайда қорғау өткізгіштері ретінде қолдануға рұқсат етіледі, ол туралы жасап шығарушының құжаттамасында нұсқау болады, олардың орналастырылуы механикалық зақымдану мүмкiндiгін жоққа шығарады;
ғимараттардың металл құралымдары (ферма, бағана және т.с.с).

3 3) кейбiр сыртқы өткiзушi бөлiктер:

ғимараттар мен имараттардың металды құрылыс конструкциялары (фермалар, бағаналар және т.с.с.);
осы Қағидалардың 214-тармағы талаптарының орындалуы шартында ғимараттардың темірбетонды құрылыс құрылымдарының арматурасы;
өндірістік мақсаттағы металл құрылымдары (кран астындағы рельстер, галереялар, алаңдар, лифтердің, көтергіштердің және элеваторлардың шахтасы, жиектеу арналары және т.с.с.).

215 215. Егер электр тiзбегiнiң үзiлiссiздiгi ұзына бойына қамтамасыз етілсе және олар осы тараудың өткізгіштік туралы талаптарына жауап берсе, ашық және бөгде өткізуші бөліктерді қорғау өткізгіштері ретінде пайдалануға рұқсат етіледі.

Егер олар бұдан басқа, бiр уақытта келесi талаптарға жауап берсе, сыртқы өткiзушi бөлiктерi қорғайтын өткізгіштер ретінде қолдана алады:

1 1) электр тiзбегiнiң үзiлiссiздiгi не конструкциямен, немесе механикалық, химиялық және басқа зақымданулардан қорғалған тиiстi қосылыстармен қамтамасыз етiледi;

2 2) тізбектің үзіліссіздігін және оның өткізгіштігін сақтау бойынша шаралар көзделмесе, осы бөлшектерді бұзуға рұқсат етілмейді.

216 216. Мыналарды қорғайтын өткізгіштер ретінде қолдануға рұқсат етiлмейдi:

оқшаулаушы құбырлар және металл жеңнiң түтiк тәрiздi өткiзгiштерiнiң трос электр өткiзгiштiгiнiң жанында арқан жүк көтергiш металдық қабықтары, сонымен бiрге өткiзгiштер және кәбілдердiң қорғасын қабықтары;
жанармайлар және жарылыс қауіпi бар заттар және басқа қоспалардың құбырлары, газбен жабдықтау құбырлары, кәріз және орталық жылыту құбырлары;
оларда оқшаулау ендірмелері болған кезде су өткізу құбырлары.

217

217. Басқа тізбектер бойынша қоректендірілетін электр жабдықты нөлге теңестiру үшiн бiр тізбектердің нөлдiк қорғаушы өткiзгiштерiн қолдануға, сондай-ақ оларға қорғау өткізгіштерін керекті жерде қосу мүмкіндігін қамтамасыз ететін зауытта шығарылған шина өткізгіштері мен жиынтық құрылғылардың қабықшалары мен тірек конструкцияларын қоспағанда, электр жабдықтардың ашық өткiзушi бөліктерін басқа электр жабдықтар үшін нөлдік қорғаушы өткізгіштер ретінде қолдануға рұқсат етілмейді.
Арнайы төселген қорғаушы өткізгіштерді басқа мақсаттарға қолдануға рұқсат етілмейді.

218 218. Қорғайтын өткізгіштердің ең кiшi қималары осы Қағидаларға 5-қосымшаның 46-кестесіне сәйкес келуi тиіс.

Қималардың аудандары қорғайтын өткiзгiштер фаза өткiзгiштерi жасалған дәл сол материалдан жасалған жағдайлар үшін келтірілген. Басқа материалдардан жасалған қорғайтын өткiзгiштер қималары өткiзу қабiлетi бойынша кестеде келтiрiлгендерге баламалы болуы тиіс.
Егер ол төмендегі формула бойынша (ажыратылу уақыты үшін ғана < 5 с) есептелсе, қажет болғанда, қорғайтын өткізгіштің қимасын талап етілетіндерден аздау етіп қабылдауға рұқсат етіледі:
мұндағы S – қорғайтын өткізгіштің көлденең қимасының ауданы, мм2; I – осы Қағидаларға 5-қосымшаның 43 және 44-кестесіне сәйкес тізбекті қорғау аппаратымен ажыратылу уақытын және осы Қағидалардың 174-тармағына сәйкес 5 с аспайтын уақытты қамтамасыз ететін қысқа тұйықталу тогы, А; t – қорғау аппаратының іске қосылу уақыты, с; k – мәні қорғайтын өткізгіштің материалына, оның оқшаулануына, бастапқы және соңғы температураларына байланысты коэффициент. Түрлі жағдайлардағы қорғайтын өткізгіштер үшін k мәні осы Қағидаларға 5-қосымшаның 47 - 50-кестесінде келтірілген.
Егер есептеген кезде осы Қағидаларға 5-қосымшаның 46-кестесінде келтірілгеннен өзгеше қима болып шықса, ең жақын үлкен мәні таңдалады, ал стандартты емес қима болып шыққанда – ең жақын үлкендеу стандартты қимасындағы өткізгіштер қолданылады.
Қорғайтын өткізгіштің қимасын айқындағандағы максималды температураның мәндері 3-бөлімге сәйкес ҚТ өткізгіштер қызуының шекті рұқсат етілетін температураларынан аспауы тиіс.

219 219. Кәбілдің құрамына кірмейтін немесе ортақ емес қабықшаға (құбырға, қорапқа) салынбаған фазалық өткізгіштермен бір арнашықта болмайтын мыс қорғаушы өткізгіштердің қимасы барлық жағдайларда мыналардан кем болмауы тиіс:

2,5 мм2 – механикалық қорғау болған жағдайда;
4 мм2 – механикалық қорғау болмаған жағдайда.
Бөлек салынған алюминий қорғау өткізгіштерінің қимасы кемінде 16 мм2 болуы тиіс.

220 220. 1 кВ-қа дейін тұйық жерге қосылған бейтарапты электр қондырғыларында осы Қағидалардың 217-тармағының талаптарын қамтамасыз ету үшін нөлдік қорғайтын өткізгіштер бірге немесе фаза өткізгіштерімен тікелей жақындықта салынады.

221 221. Оқшауланбаған нөлдік қорғайтын өткізгіш пен металды қабықша немесе конструкция арасындағы ұшқындау салдарынан фазалық өткізгіштердің зақымдануы мүмкін жерлерде нөлдік қорғайтын өткізгіштерде фазалық өткізгіштердің оқшауламасына тең оқшауламасы болуы тиіс.

222 222. Оқшауланбаған қорғайтын өткізгіштері коррозиядан қорғалған болуы тиіс. Өткізгіштердің кәбілдермен, құбыржолдармен, темір жолдармен қиылысқан жерлерде, олардың ғимараттарға кіру жерлерінде және қорғайтын өткізгіштердің механикалық зақымдануы мүмкін басқа жерлерде өткізгіштер қорғалуы тиіс.

Температуралы және шөгінді тігістердің қиылысқан орындарында қорғаныс өткізгіштердің ұзындығын өтеу қарастырылуы тиіс.

13 13. Қиыстырылған нөлдiк қорғайтын және нөлдiк жұмыс өткiзгiштерi

223

223. Жерге тұйық қосылған бейтарабы бар және талсымдары мыс бойынша кемінде 10 мм2 немесе алюминий бойынша кемінде 16 мм2 қималы талсымдары бар тұрақты салынған кәбілдер үшін ашық өткізуші бөліктері нөлденген көп фазалық тізбектерде нөлдік қорғайтын және нөлдік жұмыс өткізгіштерінің функциялары бір өткізгіште үйлесуі мүмкін.

224 224. Нөлдiк қорғайтын және нөлдiк жұмыс өткiзгiші функцияларын бiр фазалы және тұрақты токтың тізбектерінде үйлестіруге рұқсат етiлмейдi.

Мұндай тізбектердегі нөлдiк қорғайтын өткiзгiш ретiнде жеке үшiншi өткiзгiш көзделуі тиіс. Бұл талап электр энергиясының бiр фазалы тұтынушыларына 1 кВ дейінгі кернеумен ӘЖ тармақтарына қолданылмайды.

225 225. Қиыстырылған нөлдік өткізгіш ретінде бөтен өткiзгіш бөліктерді қолдану рұқсат етiлмейдi. Әлеуеттерді басқару жүйесіне оларды қосу кезінде қосымша қиыстырылған өткізгіш ретінде ашық және бөтен өткізгіш бөліктерді қолдану рұқсат етіледі.

226 226. Арнайы қарастырылған қиыстырылған нөлдік өткізгіштер осы Қағидалардың 217-тармағында қорғайтын өткізгіштердің қимасына, сондай-ақ нөлдік жұмыс өткізгішіне қойылатын талаптарға сәйкес болуы тиіс.

Қиыстырылған нөлдік өткізгіштердің оқшаулануы фазалы өткізгіштердің оқшаулануына тең болуы тиіс. 1 кВ дейін кернеу құрылғыларының құрастырмалы шиналарының нөлдік шинасын оқшаулау талап етілмейді.

227

227. Нөлдік қорғайтын және нөлдік жұмыс өткізгіштері электр қондырғыларының қандай да бір нүктесінен бастап бөлінетін кезде, электр энергиясын үйлестіру кезінде оларды осы нүктеге біріктіру рұқсат етілмейді. Өткізгіштер бөлінген жерде жеке қысқыштар немесе бөлінетін өткізгіштер үшін шиналар қарастырылуы қажет. Қоректендірілетін желінің қиыстырылған нөлдік өткізгіші нөлдік қорғайтын өткізгіштің қысқышына (шинасына) қосылған болуы тиіс.

14 14. Әлеуеттерді теңдестiру жүйесiнiң өткiзгiштерi

228 228. Әлеуеттерді теңдестiру жүйесінің өткiзгiші ретiнде ашық және осы Қағидалардың 213-тармағында көрсетілген сыртқы өткiзушi бөлiктер немесе арнайы салынған өткiзгiштер, не болмаса олардың үйлесімі қолдана алады.

229

229. Егер әлеуеттерді теңдестiру өткiзгiшiнiң қимасы мыс бойынша 25 мм2 аспаса немесе басқа материалдардан оған тең болса әлеуеттерді теңдестiрудi негiзгi жүйесiнiң қимасы электр қондырғыны қорғайтын өткiзгiштiң ең үлкен қимасының кемінде жартысы болуы керек. Әлеуеттерді теңдестiрудi негiзгi жүйесiнiң өткiзгiшінің қимасы кез келген жағдайда мынадай болуы керек: мыс - 6 мм2, алюминий - 16 мм2 - 50 мм2 құрыштан жасалған.

230 230. Әлеуеттерді теңдестiрудiң қосымша жүйесi өткізгіштерінің қимасы мыналардан кем болмауы керек:

1 1) екi ашық өткiзушi бірге қосылғанда – осы бөліктерге қосылған қорғау өткізгіштері кiшiсiнің қимасы;

2 2) ашық өткiзушi бөлiк және сыртқы өткiзушi бөлiк қосылғанда – ашық өткізуші бөлікке қосылған қорғау өткізгіші қимасының жартысы.

Әлеуеттерді қосымша теңдестіру өткізгіштерінің кәбіл құрамына кірмейтін қималары осы Қағидалардың 218-тармағының талаптарына сәйкес болуы тиіс.

15 15. Жерге тұйықталатын және қорғаныс өткізгіштерінің қосылыстары

231 231. Жерге тұйықталатын, қорғаныс өткізгіштерін және әлеуеттерді теңдестіру және теңестіру жүйесінің өткізгіштерін қосу немесе біріктіру сенімді және электр тізбегінің үзіліссіздігін қамтамасыз етуі тиіс. Болат өткізгіштердің қосылулары дәнекерлеу арқылы орындалады.

Қосылыстар коррозия және механикалық зақымданулардан қорғалған болуы тиіс.
Болттық қосылыстар үшін өлшем түйіспесінің бәсеңдеуіне қарсы шаралар қарастырылуы тиіс.

232 232. Қосылыстар қарау және сынақтан өткізу үшін қолжетімді болуы тиіс. Конструкциялық тұрғыдан жабық жасалған қосылыстар (герметизацияланған, компаунд толтырылған және т.с.с.), сондай-ақ едендерде, қабырғаларда, аражабындарда және жерде жылыту жүйелеріндегі қосылыстар бұған жатпайды.

233 233. Жерге тұйықтау тізбегінің үзіліссіздігін бақылау қондырғыларын қолданғанда, қорғаныс өткізгіштерін айыруға жол берілмейді.

234

234. Жерге тұйықталатын және қорғайтын өткізгіштердің ашық өткізуші бөліктерге қосылуы болттық қосулар немесе дәнекерлеудің көмегімен орындалуы тиіс. Осындай өткізгіштерді жиі бөлшектеуге ұшырайтын немесе жылжымалы не болмаса сілкіністер пен дірілдерге ұшырайтын негіздерде орнатылған жабдық бөліктеріне қосу иілгіш өткізгіштердің көмегімен орындалуы тиіс.
Электр сымдары мен ӘЖ-ның қорғайтын өткізгіштерінің қосылыстары фазалы өткізгіштердің қосылыстары секілді әдістермен орындалады.

235

235. Жерге тұйықтау өткізгіштерін ұзына созылған табиғи жерге тұйықтағыштарға қосудың орындары және әдiстерi жөндеу жұмыстары үшін жерге тұйықтағыштарды ажыратқан кезде, жанасу кернеуінің күтілетін шамалары мен жерге тұйықтау құрылғысы кернеуінің есептік мәндері қауіпсіз мәндерден аспайтын болып таңдалуы тиіс.
Су өлшеуiштер, ысырмалар және т.б. шунттау құбырдың: әлеуеттерді теңестіру жүйесінің қорғайтын өткізгіші, нөлдік қорғайтын өткізгіш немесе қорғайтын жерге тұйықтау өткізгіші ретінде қолданылуына байланысты орындалады.

236 236. Электр қондырғысының әрбір ашық өткізуші бөлігінің нөлдік қорғайтын немесе қорғайтын жерге тұйықтау өткiзгiшіне қосылуы жеке тармақ арқылы орындалуы тиіс. Қорғайтын өткiзгiшке ашық өткiзушi бөліктерді кезектілікпен қосуға рұқсат етiлмейді.

Өткізуші бөліктерді әлеуеттерді теңдестiрудің негізгі жүйесiне қосу жеке тармақтар көмегiмен орындалуы тиіс.
Өткізуші бөліктерді әлеуеттерді теңдестірудің қосымша жүйесіне қосу жеке тармақтар көмегімен де, бір айырылмайтын өткізгішке қосылу арқылы да орындалады.

237 237. Электр қабылдағыштарды штепсельдік қосқыштар арқылы қоректендіру жағдайларын қоспағанда, коммутациялық аппараттарды қорғайтын өткізгіштер тізбектеріне қосуға жол берілмейді.

Бiр уақытта барлық өткізгіштерді сөндіру ӘЖ-нің бір фазалық тармақтарынан қоректенетін жеке тұрғын, саяжайлық үйлер және оларға ұқсас объектілердің электр қондырғыларға кіреберісте рұқсат етіледі. Бұл ретте, нөлдік өткізгішті қорғайтын және жұмыс өткізгішіне бөлу коммутациялық енгізу аппаратына дейін орындалуы тиіс.

238 238. Фазалық және қорғайтын өткізгіштерді бір уақытта айыратын штепсельдік қосқышты пайдаланғанда, штепсельдік қосқыштың розеткасы мен шанышқысында оларға қорғайтын өткiзгiштерді қосу үшiн арнайы қорғайтын түйіспелері болуы тиіс.

Егер штепсель розеткасының корпусы металдан орындалса, ол розетканы қорғайтын түйіспесіне қосылуы тиіс.

16 16. Тасымалды электр қабылдағыштары

239 239. Тасымалды электр қабылдағыштарына оларды пайдалану процесіндегі адамның қолында бола алатын электр қабылдағыштар (қол электр сайманы, тасымалды тұрмыстық электр аспаптары, тасымалды радиоэлектронды аппаратурасы және т.с.с.) жатады.

240 240. Тасымалды электр қабылдағыштардың қоректенуі кернеуі 380/220 В аспайтын желіден орындалады.

Адамдарға электр тогымен зақым келтіру қауіптілігінің деңгейі бойынша үй-жайлардың санатына байланысты тасымалды электр қабылдағыштарды қоректендіретін тораптарда жанама жанасу кезіндегі қорғаныс үшін қоректенуді автоматты сөндіру, тізбектерді электрлік қорғанысты айыру, төмен кернеу, қосарлы оқшаулау қолданылуы мүмкін.

241

241. Қоректенуді автоматикалық сөндіруді қолдану кезінде, қосарланған оқшауламалары бар электр қабылдағыштарды қоспағанда, тасымалданатын электрқабылдағыштардың металл корпустары жерге тұйықталуы немесе нөлге теңестірілуі қажет, ол үшін штепсельдік қосқыш шанышқысының қорғау контактісіне және электрқабылдағыштардың корпусына қосылатын өткізгіштермен (кәбілдің және өткізгіштің үшінші талсымы тұрақты және бірфазалық электрқабылдағыштар үшін, төртінші немесе бесінші талсым – үш фазалық электрқабылдағыштар үшін) бір қабықта орналасқан арнайы қорғау өткізгіші ескерілуі қажет. Қорғайтын өткізгіш иілгіш болып, мыстан орындалуы тиіс, оның қимасы фазалық өткізгіштердің қимасына тең болуы керек. Бұл мақсат үшін нөлдік жұмыс өткізгішін, соның ішінде фазалық өткізгіштермен ортақ қабықшада орналасқан өткізгішті қолдануға рұқсат етілмейді.

242

242. Сынау зертханалары және олардың жұмыс кезінде орнын ауыстыру көзделмейтін эксперименталды қондырғылардың тасымалды электр қабылдағыштары үшiн тұрақты және жеке тасымалды қорғайтын өткiзгiштердi рұқсат етiледi. Бұл ретте, тұрақты өткiзгiштер осы Қағидалардың 213 - 221-тармақтарының талаптарын қанағаттандыруы керек, ал тасымалды өткiзгiштерi иілгіш болып, мыстан орындалуы тиіс және олардың қимасы фазалық өткізгіштер қимасынан кем болмауы керек.

243

243. Тікелей жанасудан және қосымша қорғау үшін және жанама жанасуда сыртқы қондырғының номиналдық тогы 20 А жоғары емес штепсельдік розеткалар, сондай-ақ ғимараттардан тыс немесе қауіптілігі жоғары және аса қауіпті үй-жайларда қолданылатын тасымалды электр қабылдағыштары қосылуы мүмкін ішкі қондырғы розеткалары номиналдық сөндіретін дифференциалдық тогы 30 мА аспайтын қорғанысты сөндіру құрылғыларымен қорғалады. ҚСҚ ашаларымен жабдықталған қолдық электр құрал саймандарын қолдануға рұқсат етіледі.
Аса қауіпті үй-жайларда тораптарды қорғанысты электрлік айыруды қолдану кезінде әрбір розетка жеке таратушы трансформатордан немесе оның дара орамасынан қоректенуі тиіс.
Төмен кернеуді қолданған кезде тасымалды электр қабылдағыштардың қоректенуі қауіпсіз таратушы трансформатордан іске асырылуы тиіс.

244 244. Тасымалды электр қабылдағыштарды қоректенетін желіге қосу үшін осы Қағидалардың 237-тармағының талаптарына сәйкес келетін штепсельдік қосқыштар қолданылады. Бұл ретте, қорек көзінің жағында өткізгіш розеткаға, ал электр қабылдағыш жағында - ашаға жалғануы тиіс.

245 245. Розеткалы тораптардың ҚСҚ таратушы (топтық, пәтерлі) қалқандарда орналастырады.

ҚСҚ розеткаларын қолдануға рұқсат беріледі.

246 246. Тасымалды өткізгіштердің қорғанысты өткізгіштері мен кәбілдері сары-жасыл жолақтармен белгіленуі тиіс.

17 17. Жылжымалы электр қондырғылары

247 247. Жылжымалы электр қондырғыларына қойылатын талаптар:

1 1) кеме электр қондырғыларына;

2 2) станоктардың, машиналар мен механизмдердің қозғалатын бөліктерінде орналастырылған электр жабдықтарына;

3 3) электрлендiрiлген көлiкке;

4 4) тұрғын автофургондарға қолданылмайды.

248 248. Жылжымалы электр қондырғылар тұрақты немесе автономды жылжымалы электр энергиясы көздерінен қоректене алады. Автономды көздер ретiнде тұтынушыларды тұрақты электр энергиясы көздерінен тәуелсіз қоректендіруді жүзеге асыруға мүмкіндік беретін көздер түсініледі.

Жылжымалы электр қондырғылардың тұрақты электр желiден қоректенуі нөлдік жұмыс және қорғайтын өткізгіштері бөлінген жерге тұйық қосылған бейтарабы бар көзден орындалады. Осы өткізгіштердің бөлінуі қондырғыны қоректендіру көзіне қосу нүктесінде орындалуы тиіс. Аталған өткізгіштерді жылжымалы электр қондырғының ішінде біріктіруге рұқсат етiлмейдi.
Жылжымалы электр қондырғысы автономдық көзден қоректендірілгенде, оның бейтарабы оқшаулануы тиіс.

249 249. Автономдық жылжымалы қорек көздерінен стационарлық электр қабылдағыштарының қоректенуі кезінде қорек көзі режимінің бейтарабы мен қорғаныс шаралары стационарлық электр қабылдағыштар үшін қабылданған бейтарап режимі мен қорғаныс шараларына сәйкес болуы тиіс.

250

250. Тұрақты қоректену көзінен қоректендірілетін жылжымалы электр қондырғыларында жанама жанасудан қорғау үшін асқын токтардан қорғау құрылғыларын қолданумен осы Қағидалардың 176-тармағына сәйкес қоректендіруді автоматты ажырату орындалуы тиіс. Бұл ретте, осы Қағидалардың 5-қосымшасының 43-кестесінде келтірілген ажырату уақыты екі есе азайтылуы тиіс немесе асқын токтардан қорғау құрылғысына қосымша сараланатын токка ден қоятын қорғаныстық ажыратылу құрылғысы қолданылуы керек.
Жерге қатысты корпус әлеуетіне ден қоятын арнайы электр қондырғыларында ҚСҚ қолдануға жол беріледі. Мұндай жағдайда сөндіретін кернеудің мәні бойынша ұстаным ажыратылу уақыты 5 сек. аспағанда, 25 В тең болуы тиіс.

251 251. Жылжымалы электр қондырғының қоректену көзiне қосылған нүктесінде асқын токтардан қорғау құрылғысы және сараланған токты елейтін ҚСҚ орнатылуы керек. Осы ҚСҚ-ның номиналды ажыратушы сараланған тогы жылжымалы электр қондырғыға енгізуде орнатылған ҚСҚ тиісті тогынан 1 – 2 саты артық болуы тиіс.

Қажет болған жағдайда жылжымалы электр қондырғыға енгiзуде осы Қағидалардың 181-тармағына сәйкес тізбектерді қорғайтын электр бөлiнісі қолданылады. Бұл ретте, таратқыш трансформатор, сондай-ақ енгiзу қорғайтын құрылғысы оқшаулайтын қабыққа орналастыруы керек.
Жылжымалы электр қондырғыға қоректенудiң енгiзуiн қосу құрылғысында қосарланған оқшауламасы болуы керек.

252 252. Жылжымалы электр қондырғыларда жанама жанасу кезінде қорғаныс үшін оқшауланған бейтарабы бар желіде қоректің автоматты сөнуін қолдану кезінде:

1 1) дабылға әсер ететін оқшаулауды үздіксіз бақылаумен үйлесімдегі қорғанысты жерге тұйықтау;

2 2) ашық өткізуші бөліктерге екі фазалық тұйықтау кезінде осы Қағидалардың 5-қосымшасының 51-кестесіне сәйкес сөндіру уақытын қамтамасыз ететін қоректенуді автоматты сөндіру орындалуы тиіс.

Қоректенуді автоматты сөндіруді қамтамасыз ету үшін сараланған токқа әсер ететін ҚСҚ-мен немесе ажыратуға әсер ететін оқшаулауды үзіліссіз бақылау құрылғысымен бірге не болмаса осы Қағидалардың 249-тармағына сәйкес жерге қатысты корпус әлеуетіне әсер ететін ҚСҚ-мен бірге асқын токтардан қорғау құрылғысы қолданылуы тиіс.

253 253. Жылжымалы электр қондырғыға енгiзуде бас жерге тұйықтау шинасына осы Қағидалардың 211-тармағының талаптарына сәйкес келетін әлеуеттерді теңдестiрудің бас шинасы көзделуі тиіс, оған мыналар қосылуы керек:

1 1) қоректендіретін желінің қорғайтын өткiзгiшi;

2 2) оған ашық өткiзушi бөліктердің қорғайтын өткiзгiштерiмен қосылған жылжымалы электр қондырғының қорғайтын өткiзгiші;

3 3) жылжымалы электр қондырғысы корпусының және басқа да сыртқы өткізуші бөліктерінің әлеуеттерін теңестіру өткізгіштері;

4 4) жылжымалы электр қондырғының жергiлiктi жерге тұйықтауышына қосылған (бар болғанда) жерге тұйықтау өткiзгiші.

Қажет болған жағдайда ашық және сыртқы өткiзушi бөлiктер әлеуеттерді қосымша теңестiру өткізгіштері арқылы өзара қосылуы тиіс.

254 254. Оқшауландырылған бейтарабы бар жылжымалы электр қондырғының қорғаныстық жерге тұйықтауы ашық өткізуші бөліктерге бір фазалы тұйықталуда оның кедергісі не жанасу кернеуіне қойылатын талаптарды сақтаумен орындалуы тиіс.

Жерге тұйықтау құрылғысын оның кедергісіне қойылатын талаптарды сақтаумен орындаған кезде кедергінің мәні 25 Ом аспауы керек. Көрсетілген кедергіні осы Қағидалардың 203-тармағына сәйкес көтеруге жол беріледі.
Жерге тұйықтау құрылғысын оның жанасу кернеуіне қойылатын талаптарды сақтаумен орындаған кезде жерге тұйықтау құрылғысының кедергісі нормаланбайды. Бұл жағдайда мынадай шарт орындалуы тиіс:
Rз < 25/Iз,
Мұндағы Rз - жылжымалы электр қондырғының жерге тұйықтау құрылғысының кедергiсі, Ом; Iз – жылжымалы электр қондырғысының ашық өткiзушi бөлiктерiне бiр фаза тұйықталудың толық тогы, А.

255 255. Оқшауланған бейтарабы бар жылжымалы автономды қоректену көзінен қоректенетін жылжымалы электр қондырғыларды қорғаныс тұйықталуы үшін жергілікті жерге тұйықтауды мынадай жағдайда орындамауға рұқсат етіледі:

1 1) автономды қоректену көзi және электр қабылдағыштар жылжымалы электр қондырғыда тікелей орналастырылып, олардың корпустары өзара қорғайтын өткізгішпен қосылуы тиіс, сол көзден басқа электр қондырғылары қоректенбейдi;

2

2) автономды жылжымалы қоректену көзiнде қорғаныш жерге тұйықтау үшiн өзінің жерге тұйықтау құрылғысы болады, жылжымалы электр қондырғының барлық ашық өткiзушi бөлiктерi, оның корпусы және басқа сыртқы өткiзушi бөлiктер автономды жылжымалы көздiң корпусымен қорғайтын өткiзгiш көмегiмен сенімді қосылған, жылжымалы электр қондырғының электр жабдығының корпусына екi фазалы тұйықталу болғанда қоректендіруді автоматты ажырату уақыты осы Қағидаларға 5-қосымшаның 52-кестесіне сәйкес қамтамасыз етіледі.

256 256. Оқшауланған бейтарабы бар автономды жылжымалы қоректену көзінде жарық және дыбыс сигналдары бар корпусқа (жерге) қатысты оқшаулау кедергісін үздіксіз бақылау құрылғысы болуы тиіс. Оқшаулағышты бақылау құрылғысының жұмыс істеуін және ажыратылуын тексеру мүмкіндігі қамтамасыз етілуі тиіс.

Осындай автономды жылжымалы көзден қоректендірілетін жылжымалы электр қондырғысында сигналға әсер ететін оқшаулау кедергісін үзіліссіз бақылау құрылғысын осы Қағидалардың 254-тармағының шарты орындалған жағдайда орнатпауға болады.

257 257. Жылжымалы электр қондырғыларында тура жанасудан қорғау ток өткізуші бөліктерді, қоршаулар мен қабықшаларды негізгі оқшаулауды қолдану арқылы қамтамасыз етілуі тиіс. Тосқауылдарды қолдануға және қолы жетпейтін жерлерде орналастыруға жол берілмейді.

Электр қабылдағыштарды жылжымалы электр қондырғылардың үй-жайынан тыс қосуға арналған штепсельдік розеткаларды қоректендіретін тізбектерде осы Қағидалардың 242-тармағына сәйкес қосымша қорғау орындалуы тиіс.

258 258. Жылжымалы электр қондырғының қорғайтын өткiзгiштерi иілгіш болуы тиіс, мыстан орындалып, фаза өткiзгiштерiмен ортақ қабықшада орналасуы керек. Өткiзгiштер қимасы мынадай талаптарға:

1 1) нөлдiк – осы Қағидалардың 217 - 218 тармақтарына;

2 2) жерге тұйықтаушы – осы Қағидалардың 208-тармағына;

3 3) әлеуеттерді теңдестiру – осы Қағидалардың 227 - 229 тармақтарына сәйкес болуы керек.

259 259. Жылжымалы электр қондырғы қоректендіретін желінің барлық өткізгіштерін, қорғайтын өткізгішті қоса алғанда, бір коммутациялық аппарат (тiркеуiш) көмегiмен бiр уақытта ажыратуға рұқсат етiледi.

260 260. Егер жылжымалы электр қондырғы штепсельдік қосқыштарды қолдануымен қоректендірілсе, қосқыштың шанышқысы жылжымалы электр қондырғысы жағынан қосылып, оқшаулағыш материалдан қабығы болуы керек.

18 18. Жануарларды ұстауға арналған үй-жайлардың электр қондырғылары

261 261. Мал шаруашылық үй-жайлардың электр қондырғыларын қоректендіру бейтарап жерге тұйықтауы бар айнымалы токтың 380/220 В кернеудегі желiден орындалады.

262

262. Жанама жанасу кезінде адамдар мен жануарларды қорғау үшін қоректендіруді автоматты ажыратылу орындалу керек. Қоректендіретін желіде нөлдік жұмыс және нөлдік қорғайтын өткізгіштер бөлінуі тиіс. Өткізгіштерді бөлу енгізу қалқаншасында орындалады. Осындай электр қондырғылары кіріктірілген және жапсырма салынған қосалқы станциялардан қоректендірілгенде, өткізгіштерді бөлу трансформатор бейтарабында орындалады, бұл ретте нөлдік жұмыс өткізгішінде оның барлық ұзындығында фазалық өткізгіштер оқшауламасына тең оқшауламасы болуы тиіс.
Жануарларды ұстауға арналған үй-жайларда, сондай-ақ олармен сыртқы өткізуші бөліктермен байланысқан үй-жайларда қоректенуді автоматты ажырату қорғау уақыты осы Қағидаларға 5-қосымшасының 52-кестесіне сәйкес келуі тиіс.
Егер ажыратудың көрcетiлген уақытына кепілдік берілмесе, қосымша қорғау шараларын орындау қажет.

263 263. Үй-жайға енгiзудегi қиыстырылған нөлдiк өткiзгiш қайтадан жерге тұйықталуы керек. Қайтадан жерге тұйықтау кедергiсінiң мәнi осы Қағидалардың 199-тармағына сәйкес келуi керек.

264 264. Жануарларды ұстауға арналған үй-жайларда бір уақытта жанасуға қолжетімді барлық ашық және сыртқы өткiзушi бөлiктерді (су құбырлары, вакуум құбыры, қотанның метал қоршаулары, металл көгендері және т.б.) қосатын әлеуеттерді теңдестiрудiң қосымша жүйесі орындалуы керек.

265 265. Жануарларды орналастыру аймағында еденде металды тор немесе басқа құрылғының көмегімен әлеуеттердi теңестiру орындалуы тиіс, ол әлеуеттерді теңестірудің қосымша жүйесімен қосылуы керек.

266

266. Әлеуеттерді теңестiру және теңдестiру құрылғылары электр жабдықтардың қалыпты жұмыс режимінде 0,2 В аспайтын, апаттық режимде осы Қағидаларға 5-қосымшаның 52-кестесінде көрcетiлген ажырату уақытында қауіптілігі жоғары, аса қауіпті үй-жайларда және сыртқы қондырғыларда - 12 В-тан аспайтын жанасу кернеуін қамтамасыз етуі тиіс.

267 267. Штепсельдік розеткаларды қоректендіретін барлық топтық тізбектер үшін 30 мА аспайтын номиналдық ажырататын сараланған токпен ҚСҚ көмегімен тура жанасудан қосымша қорғау орындалуы тиіс.

268 268. Әлеуеттерді теңестіруді орындауды талап ететін жағдайлар жоқ мал шаруашылық үй-жайларда енгізу қалқаншасында орнатылатын 100 мА кем болмайтын номиналдық ажырататын сараланған токпен ҚСҚ көмегімен қорғау орындалуы тиіс.

8 8. Қабылдау-тапсыру сынауының нормалары

1 1. Жалпы ережелер

269 269. Энергия өндіретін, энергиямен жабдықтайтын, энергия тарататын ұйымдардың және тұтынушылардың пайдалануға қайта енгізілген 500 кВ дейінгі электр жабдықтары осы тараудың талаптарына сәйкес қабылдау-тапсыру сынақтарына ұшыратылады.

Осы нормалармен қамтылмаған электр жабдықтарын қабылдау-тапсыру сынақтарын жүргізген кезде дайындаушы-зауыттардың нұсқаулықтарын және жеткізуші-фирмалардың нұсқамаларын басшылыққа алу керек.
Жалпы мақсаттағы электр жабдықтау жүйелерiне электр энергиясының тұтынушылары ортақ қосылу нүктелерінде электр энергиясының сапа көрсеткiштерiнiң өлшемдерiн қосылуға дейін және қосылғаннан кейін энергия жабдықтау және/немесе энергия тарату ұйымдары тұтынушының электр қондырғыларын пайдалануға берудің алдында өткізеді, ал пайдалану процесінде электр энергиясының сапасы көрсеткіштерін өлшеу мерзімділігі «Жалпы мақсаттағы электрмен жабдықтау жүйелеріндегі электр энергиясы сапасының нормалары» МемСТ-13109-97, Электр энергиясын пайдалану қағидаларының және басқа да нормативтік-техникалық құжаттардың талаптарына сәйкес белгіленеді.

270 270. Электр станциялары мен қосалқы станциялардағы релелiк қорғау және электр автоматика құрылғылары белгіленген тәртіппен бекiтiлген нұсқаулықтар бойынша тексеріледi.

Тұтынушылардың электр жетекті және басқа да электр жабдықтарын қорғау және автоматика құрылғылары Қазақстан Республикасының мүдделi министрлiктері және ведомстволарының нұсқаулықтары бойынша тексеріледi.

271 271. Осы тарауда көзделген сынаулардан басқа барлық электр жабдықтар зауыттық және монтаждық нұсқаулықтарға сәйкес механикалық бөлiгі жұмысының тексеруден өтуі керек.

Жабдықтың пайдалануға дайындығы жабдықтың осы бiрлiгіне жататын барлық сынаулардың нәтижелерiмен қарастыру негiзiнде анықталады.

272

272. Қолданыстағы директивалық құжаттарға, өндіруші зауыттардың нұсқаулықтарына және осы нормаларға сәйкес монтаждау процесінде монтаждау персоналы, сондай-ақ іске қосып реттеу персоналы электр жабдықты тікелей пайдалануға берудің алдында жүргізген барлық өлшемдері, сынаулары мен сынақтары тиісті актілермен және хаттамалармен ресімделуі тиіс.

273 273. Кернеуі жоғары энергия өндіруші, энергиямен жабдықтаушы, энергия таратушы ұйымдарда және тұтынушыларда осы тарауда айтылған жағдайларды қоспағанда, барлық 35 кВ және одан төмен электр жабдықтары, ал сынақ құрылғылары болған кезде кернеуі 35 кВ жоғары электр жабдықтар да сыналуы тиіс.

274 274. Номиналдық кернеуі олар қолданылған қондырғының номиналдық кернеуінен асып түсетін оқшаулағыштар мен электр жабдықтары электр қондырғыны оқшаулаудың тиісті класына арналған нормалар бойынша жоғарылатылған кернеумен сынала алады.

275 275. Шетелдік фирмалардың осы тараудың нормаларымен көзделгеннен төмен электр беріктігі бар электр жабдықтарды оқшаулау (айналмалы машиналардан басқа), егер жеткізу фирмалардың басқа нұсқаулары жоқ болса, зауыттық сынақ кернеуінің 90 %-ын құрайтын кернеумен сыналуы тиіс.

276 276. Аппараттар оқшауламасын өнеркәсiптiк жиiлiктiң жоғарылатылған кернеуiмен сынау таратқыш құрылғының шиналарын оқшаулауын сынауымен бiрге (шинаны алмай) жасалуы керек. Бұл ретте, сынау кернеуiн ең кiшi сынау кернеуі бар жабдықтарға арналған нормалар бойынша қабылдауға рұқсат етiледi.

Электр жабдықтардың оқшауламасын сынаудың бірнеше түрін өткізгенде жоғарылатылған кернеумен сынаудың алдында оны сынаудың басқа түрлері өткізілуі керек.

277 277. 1 кВ тең өнеркәсiптiк жиiлiктiң кернеуi оқшаулағышын сынауы оқшаулау кедергісінің бір минуттық мәнін 2,5 кВ арналған мегаомметрмен өлшеумен алмастырылады. Егер бұл ретте кедергінің мәні нормаларда келтірілген мәндерден аз болса, өнеркәсіптік жиілікті 1 кВ кернеуімен сынау міндетті болады.

Электр қондырғыларды жұмыс кернеуі 60 В жоғары қайталама тізбектерді оқшаулаудың өнеркәсіптік жиілігі кернеуімен сынау энергия өндіруші, энергиямен жабдықтаушы, энергия таратушы ұйымдар және тұтынушылар үшін міндетті.

2 2. Синхронды генераторлар, компенсаторлар мен коллекторлық қоздырғыштар

278 278. Қуаттылығы 1 МВт жоғары кернеуі 1 кВ жоғары синхронды генераторлар, сондай-ақ синхрондық компенсаторлар мен коллекторлық қоздырғыштар осы параграфтың толық көлемінде сыналуы тиіс.

Қуаттылығы 1 МВт дейін кернеуі 1 кВ жоғары генераторлар 278-тармақтың 1) - 5), 7) - 15)-тармақшалары бойынша сыналуы тиіс.
Олардың қуаттылығына тәуелсiз кернеуі 1 кВ дейiн генераторлар 278-тармақтың 2), 4), 5), 8), 10) – 14)-тармақшалары бойынша сыналуы тиіс.

1 1) Қағазды-майлы оқшауламасы бар генераторлар үшін кептіру қажеттілігі өндіруші зауыттың нұсқаулығына сәйкес белгіленеді.

ТГВ-300 үлгісінің турбогенераторлары үшiн, егер оқшаулағыштың өзге сипаттамалары (R60/R15 және R60) белгіленген нормаларға сәйкес келсе, 3-тен астам сызықтық емес коэффициентiнде кептірусіз қосуға рұқсат етiледi.

2 2) Оқшаулағыштың кедергiсiн өлшеу. Оқшаулағыштың кедергiсi осы Қағидаларға 5-қосымшаның 53-кестесінде келтiрiлген мәндерден кем болмауы керек.

3 3) Фазалар бойынша токтың ағып кетуін өлшеумен жоғары түзетілген кернеулi статор орамдарының оқшаулануын сынау. Сынауға әрбiр фаза немесе тармақ корпусқа қосылған басқа фазалар немесе тармақтарда жеке ұшырайды.

Статор орамасы сумен салқындатылатын генераторларда оны сынау мүмкіндігі генератор конструкциясында көзделген болса жүргізіледі.
Сынау кернеуiнiң мәндерi осы Қағидаларға 5-қосымшаның 54-кестесінде келтiрiлген.
ТГВ 300 үлгісіндегі турбогенераторлары үшiн сынау тармақтар бойынша жүргізіледі.
ТГВ-200 және ТГВ-300 үлгісіндегі турбогенераторлары үшiн сынақтық түзетілген кернеуi осы генераторларды пайдалану нұсқаулығына сәйкес қабылданады.
Олардың кернеуден тәуелділік қисықтарын құру үшін ағып кету токтарын өлшеу түзетілген кернеудің кемінде бес мәнінде жүргізіледі - 0,2 Umax тең сатылармен Umax дейін. Әрбiр сатыда кернеу 1 мин бойы ұсталады. Бұл ретте, ағып кету токтары 15 және 60 сек. кейін тіркеледі.

4 4) Оқшаулауды өнеркәсiптiк жиiлiктiң жоғары кернеумен сынау. Сынау осы Қағидаларға 5-қосымшаның 55-кестесінде келтiрiлген нормалар бойынша жүргiзiледi.

Корпуспен қосылған басқа фазалар немесе тармақтарда жеке сынауға әрбір фаза немесе тармақ ұшырайды.
Нормаланған сынау кернеуiн қолдану ұзақтығы 1 мин.
Оқшаулауды өнеркәсiптiк жиiлiктiң жоғары кернеумен сынау кезінде мыналарды басшылыққа алу керек:
генератор статоры орамдарының оқшаулағышының сынауы роторды статорға енгiзуiне дейiн жүргізіледі. Егер гидрогенератор статорының ұштастыруы және құрастыруы монтаждау алаңдарында iске асырылса және кейiннен, статор жиюлы түрдегi шахтаға орнатылса, онда оның оқшаулануы: монтаждау алаңында құрастырудан кейiн және роторды статорға енгiзуiне дейiн шахтаға статорды қойғаннан кейiн екi рет сыналады.
Сынау процесінде машинаның қарсы бөліктерінің күйіне бақылау жүзеге асырылады: турбогенераторларда – алынған бүйірлік қалқаншаларда, гидрогенераторларда - ашық желдету люктерiнде;
сумен салқындатылатын машиналар үшiн статор орамы оқшаулағышының сынауы кемiнде 75 кОм/см меншiктi кедергiсi бар және номиналды шығында салқындату жүйесiнде тазартылған су айналымы кезінде жүргізіледі;
статор орамын жоғары кернеумен сынағаннан кейiн 1 мин. бойы 10 кВ және жоғары генераторларда сынау кернеуi генератордың номиналды кернеуiне дейiн азайтылады және статор орамдарының қарсы бөліктерінің тәждануын бақылау үшiн 5 мин. бойы ұсталады. Бұл ретте, жеке нүктелерде шоғырланған сары немесе қызыл түстi жарық шығуы, түтіннің пайда болуы, құрсаулар бықсуы және соған ұқсас құбылыстардың болуына жол берілмейді, көгiлдiр және ақ жарықтың шығуына жол беріледі;
турбогенератор роторы орамының оқшаулағышын сынау ротордың номиналды айналу жиiлiгi кезінде жүргізіледі.

5 5) Тұрақты токқа кедергiнi өлшеу. Тұрақты токқа кедергiнiң мүмкiн ауытқуларының нормалары осы Қағидаларға 5-қосымшаның 56-кестесiнде келтiрiлген.

6

6) Өнеркәсiптiк жиiлiктiң айнымалы тогына ротор орамы кедергiсiн өлшеу. Қуаты 1 МВт-тан астам генераторлары үшiн жүргізіледі. Өлшем 220 В айналу жиiлiктерiнiң үш-төрт баспалдақтарындағы, номиналды, сонымен бiрге жылжымайтын күйде қоса аспайтын кернеуде жүргізіледі. Өлшем анық полюстi машиналардың жылжымайтын күйдегi қиықтарының оқшауланбаған қосылыстары үшiн полюстің әрбiр мәніне жеке немесе жұп бойынша жүргізіледі. Өлшенген мәндердiң өндіруші зауыт немесе полюстердің орташа кедергiсiнен өлшеу дәлдiгi шектерiнде болуы керек.

7 7) Генератордың статоры мен роторының арасындағы әуе саңылауын өлшеу. Егер жеке үлгідегі генераторлардың нұсқаулықтарында неғұрлым қатаң нормалар көзделмесе, онда диаметралдық қарама-қарсы нүктелердегі саңылаулар бiр-бiрiнен кемінде мынадай айырмашылықта бола алады:

орташа мәннен 5 % (олардың жартылай сомасына тең) - өткiзгiштері тiкелей салқындатылатын 150 МВт және жоғары турбогенераторлар үшiн;
10 %-ға - басқа турбогенераторлар үшiн;
20 %-ға - гидрогенераторлар үшiн.
Анық полюстi машиналарда саңылауды өлшеу барлық полюстардың астында жасалады.

8 8) Қоздыру жүйесін тексеру және сынау. Электр машина қоздырушыларын тексеру және сынау осы Қағидаларға 5-қосымшаның 56-кестесіне сәйкес жүргізіледі. Жартылай өткiзгiш жоғары жиiлiктi қоздырушыларды тексеру және сынау өндіруші зауыттың нұсқаулығына сәйкес жүргізіледі.

9 9) Генератор сипаттамаларын анықтау:

үш фазалық ҚТ. Сипаттама токтың номиналдыға дейiн өзгерiсiнде алынады. Зауыт сипаттамасынан ауытқулар өлшеу дәлдiгi шектерiндегi болуы керек.
Өлшеу дәлдiгiнен асатын өлшенген сипаттаманың төмендеуi ротордың орамында орамды тұйықталулардың бар болуын куәландырады.
Трансформаторы бар блокта жұмыс iстейтiн генераторларда (трансформаторға закоротка қоюмен) барлық блоктың ҚТ сипаттамасы алынады. Егер өндіруші зауыттар стендінде тиiстi сынаулардың хаттамалары болса, трансформаторы бар блокта жұмыс iстейтiн генератор сипаттамасын айқындамауға рұқсат етіледі.
Егер зауытта алынған сипаттама болмаса, үш фазалық ҚТ сипаттамаларын алу iлеспе компенсаторларда екпінді қозғалтқышсыз сол жағдайында жүргізіледі:
Бос жүрiс. Бос жүрiстегi номиналды жиiлiктiң кернеуiн көтеру турбогенераторлар және iлеспе компенсаторлардың 130 % номиналды кернеуi, гидрогенераторлардың 150 % номиналды кернеуiне дейiн жүргізіледі. Статордың орамында кернеу генератордың айналу жиiлiгiне төмендетiлген күйiндегі қоздыруды номиналды токқа дейiн турбо және гидрогенератордың бос жүрiсiнiң сипаттамасын не шарт кезiнде 1,3 номиналды асып түспеуге шығуда алуға рұқсат етiледi. Iлеспе компенсаторларда сипаттаманы шығуда алуға рұқсат етiледi. Трансформаторлары бар блок жұмыс iстейтiн генераторларда блоктiң бос жүрiсiнiң сипаттамасы алынады (трансформатормен шектеледi), 1,15 номиналды кернеуге дейiн бұл генераторда қыздырмайды. Егер тиiстi сынаулар хаттамалары зауытта болса - өндіруші болса блоктiң трансформатор ажыратылған генератор шындығында бос жүрiстiң сипаттамасын шешпеуге рұқсат етiледi. Бос жүрiстiң сипаттамасының ауытқуын зауыт мөлшерлемейдi, бiрақ ПҚА болуы тиіс.

10

10) Орам аралығындағы оқшаулауды сынау. Сынау мәнге дейiн бос жүрiсiнде генератордың номиналды жиiлiгiнiң кернеуiн көтерумен жүргізіледі, тиiстi гидрогенераторлардың статордың тиiстi 150 % номиналды кернеуi, 130 % - турбогенераторлар және iлеспе компенсаторлар. Осы тармақтың 9-тармақшасына сәйкес трансформаторы бар блокта жұмыс iстейтiн генераторлар үшiн фазалар бойынша кернеулердiң симметриясы тексеріледі. Кернеу ең үлкен күйiнде сынаудың ұзақтығы - 5 мин. Оқшаулауды орам арасындағы сынау бос жүрiстiң сипаттамасын алумен бiр уақытта өндiрiп алады.

11

11) Дiрiлдi өлшеу. Үш бағытта өлшенген синхронды генераторлар мен компенсаторлардың және олардың қоздырушылары мойынтіректерінің (тiк орындалған гидрогенераторларда кiрiстiрiлген бағдарлаушы мойынтіректермен оларда айқастырманың дiрiлін өлшеу жүргізіледі) дiрiлi (екi есе еселенген тербелiстер амплитудасы) осы Қағидаларға 5-қосымшаның 57-кестесінде келтiрiлген мәндерден аспауы тиіс.

12 12) Салқындату жүйесiн тексеру және сынау. Өндіруші зауыттың нұсқаулығына сәйкес жүргізіледі.

13 13) Маймен жабдықтау жүйесін тексеру және сынау. Өндіруші зауыттың нұсқаулығына сәйкес жүргізіледі.

14

14) Генератор (компенсатор) жұмысы кезінде мойынтірек оқшаулауын тексеру жүргізіледі. Бiлiк ұштарының арасындағы, сонымен бiрге негiз тақтамен және шеттетiлген мойынтірек корпусының арасындағы кернеуді өлшем жолымен жүргізіледі. Бұл ретте негiз тақтамен және мойынтіректің аралығындағы кернеу бiлiк ұштарының арасындағы кернеуден аспауы тиіс. Кернеулердiң арасындағы 10 %-дан астам айырмашылық оқшаулаудағы ақаулықты көрсетеді.

15 15) Жүктемедегі генераторды (компенсаторды) сынау. Жүктеме қабылдау-тапсыру сынақтары кезеңінде практикалық мүмкiндiктермен анықталады. Аталған жүктемеде статордың қызуы төлқұжат деректеріне сәйкес келуi тиіс.

16 16) Ротор тізбегінде АГК ажыратылған кезде генератордың қалдық кернеуiн өлшеу. Қалдық кернеудiң мәнi нормаланбайды.

17 17) Индукциялы кедергiлер және генератордың уақыт тұрақтыларын анықтау. Индукциялы кедергiлер мен уақыт тұрақтыларының мәндерi нормаланбайды.

3 3. Тұрақты ток машиналары

279 279. Қуаты 200 кВ-ге дейінгі, кернеуі 440 В-ге дейінгі тұрақты ток машиналары Қағидалардың осы тарауының 1), 2), 4-3), 8) тармақтары бойынша, қалғандары – қосымша 3), 4-1), 5) тармақтары бойынша саналады.

Синхронды генераторлар мен компенсаторларды қоздырушылар осы параграфтың 1)-6), 8)-тармақшалары бойынша сыналады.
Қағидалардың осы тарауының 7) тармақшасы бойынша бөлшектенген түрде монтаждау орнына түскен машиналар үшiн жүргізіледі.

1 1) Тұрақты ток машиналарын құрғатусыз қосу мүмкіндігін анықтау;

2 2) Оқшаулағыш кедергісін өлшеу. Машинаның корпусы мен бандаждарына қатысты орамалар оқшаулануы кедергісін, сондай-ақ орамалар арасында өлшеу 1 кВ кернеуге арналған мегаомметрмен жүргізіледі.

Оқшаулағыштың кедергiсi мыналардан төмен болмауы тиіс:
орамдардың арасындағы және корпусқа қатысы әрбiр орамның 10-300С температура кезінде - 0,5 МОм;
зәкiрлер бандаждары (қоздырушылардан басқа) нормаланбайды;
қоздырушы зәкiр бандаждары - 1 МОм.

3 3) Оқшаулағышты өнеркәсiптiк жиiлiктiң жоғары кернеуiмен сынау. Сынау 58-кестеде келтірілген нормалар бойынша жүргізіледі. Нормаланған сынау кернеуін қолдану уақыты 1 мин;

4 4) Тұрақты токқа кедергiнi өлшеу:

қоздыру орамдары. Кедергi мәнiнің өндіруші зауыт деректерінен айырмашылығы 2 %-дан көп болмауы тиіс.
зәкiр орамдары (коллектор пластиналарының арасындағы). Кедергiлерi мәндерiнің біреуі екіншісінен, бұл шамалардың заңды тербелiстерi орамдардың қосу схемасымен шартталған жағдайларды қоспағанда, 10 %-дан көп болмауы тиіс;
реостаттар және іске қосу реттеу резисторлары. Жалпы кедергi өлшенедi және дәнекер түсiрулердiң тұтастығы тексеріледi. Кедергiлер мәндерiнің айырмашылығы дайындаушы зауыт деректерінен 10 %-дан көп болмауы тиіс.

5

5) Бос жүрiстiң сипаттамасын алу және орамды оқшаулауды сынау. Кернеудi көтеру 130 % номиналды кернеуге дейiн тұрақты токтың генераторлары үшiн; қоздырушылар үшiн - ең үлкен (төбе) немесе өндіруші зауыт қойған кернеуге дейiн жүргізіледі. Көршi коллектор пластиналарының арасындағы полюстар саны төрттен астам машиналардың орамды оқшаулаулары сынау кезінде орташа кернеу 24 В-тан аспауы тиіс. Орамды оқшаулағышты сынау ұзақтығы 5 мин.
Алынған сипаттама мәндерінің зауыттық сипаттама мәндерінен ауытқуы өлшеу дәлдігі шегінде болуы тиіс.

6 6) Жүктеме сипаттамасын алу. Генераторды қоздыру номиналды тогынан төмен емес мәнiне дейiн жүктеме қоздырушылары үшiн жүргізіледі. Зауыт сипаттамасынан ауытқу нормаланбайды.

7 7) Полюстар арасындағы әуе саңылауларын өлшеу. Қарама-қарсы нүктелердегi саңылау өлшемдерi бірі-бірінен саңылаудың орташа мөлшерінен 10 %-дан көп емес аспауы тиіс. 300 МВт турбогенераторлар қоздырушылары үшiн бұл айырмашылық 5 %-дан және одан жоғары көп болмауы тиіс.

8 8) Бос жүрiсте және жүктемеде сынау. Зауыт және жобалау деректеріне сәйкес келуi тиіс айналу жиiлiгiн немесе кернеуді реттеу шегі айқындалады.

Жүктемемен жұмыс iстегенде осы Қағидаларға 5-қосымшаның 59-кестесінде келтiрiлген шәкiл бойынша бағаланатын ұшқындау дәрежесі тексеріледi.
Егер ұшқындау дәрежесін өндіруші зауыт арнайы ескертпесе, онда ол номиналды режимде 1,5-тен артық болмауы тиіс.

4 4. Айнымалы ток электр қозғалтқыштары

280 280. 1 кВ-ге дейiн айнымалы токтың электр қозғалтқыштары осы Қағидалардың 279-тармағының, 2), 4-2), 10), 11) тармақшалары бойынша сыналады.

1 кВ-ден жоғары айнымалы тогының электр қозғағыштары осы Қағидалардың 279-тармағының 1) 4), 7), 9)-11) тармақшалары бойынша сыналады.
Осы тармақтың 5), 6), 8) тармақшалары бойынша бөлшектенген кезде монтаждауға түсетін электр қозғалтқыштары сыналады.

1 1) 1 кВ-ден жоғары кернеудегі электр қозғалтқыштарын құрғатусыз қосу мүмкiндiгiн айқындау;

2

2) Оқшаулау кедергiсiн өлшеу. 1 кВ-ден жоғары кернеудегі электр қозғалтқыштарды оқшаулау кедергiсiнiң мүмкiн мәндерi осы Қағидалардың 279-тармағында көрcетiлген нұсқаулық талаптарына сәйкес келуі тиіс. Оқшаулаудың кедергiсi қалған жағдайларда осы Қағидаларға 5-қосымшаның 60-кестесінде келтiрiлген нормаларға сәйкес келуi тиіс;

3 3) Өнеркәсiптiк жиiлiктiң үлкен кернеуiмен сынау. Толық жиюлы электр қозғалтқышта жүргізіледі.

Статор орамын сынау корпусқа қажетті әрбiр фаза үшiн жеке корпуспен жалғанған екi басқа жүргізіледі. Әрбір фазаның шығыстары жоқ қозғалтқыштар үшін корпусқа қатысты барлық орамды сынауды жүргізуге жол беріледі.
Сынау кернеулерiнің мәндері осы Қағидаларға 5-қосымшаның 60-кестесiнде келтiрiлген. Нормаланған сынау кернеуiн қолдану ұзақтығы 1 мин;

4 4) Тұрақты токқа кедергiнiң өлшемi:

статор және ротор орамдары. Электр қозғалтқыштарының қуаты 300 кВ және одан жоғары болған кезде жүргізіледі.
Әр түрлi фазалар орамдарының өлшенген кедергiлерiнің айырмашылығы зауыт деректерінен 2 %-дан көп емес болуы тиіс.
реостаттар және іске қосу реттеу резисторлары. Жалпы кедергi өлшенедi және дәнекер түсiрулердiң тұтастығы тексеріледi. Кедергi мәнiнің айырмасы төлқұжат деректерінен 10 %-дан көп болмауы тиіс;

5 5) Ротор және статор болатының арасындағы саңылауды өлшеу. Ротор осіне қатысты 900-қа жылжытылған қарама-қарсы нүктелердегi әуе саңылауларының өлшемдердің айырмашылығы ротордың осiне 10 %-дан көп емес болуы тиіс;

6 6) Сырғанау мойынтiректерiндегi саңылауларын өлшеу. Саңылауларды өлшеу осы Қағидаларға 5-қосымшаның 62-кестесiнде келтiрiлген;

7 7) Электр қозғалтқышы мойынтіректерінің дiрiлiн өлшеу. Әрбiр мойынтіректе өлшенген дiрiл мәндері төменде келтiрiлген мәндерден аспауы тиіс:

Электр қозғалтқышының синхронды айналу жиiлiгi, Гц
50
25
16,7
12,5 және одан төмен
Жол берілетін дiрiл, мкм
50
100
130
160

8 8) Осьтік бағыттағы ротор екпiнiн өлшеу. Сырғанау мойынтiректері бар электр қозғалтқыштары үшiн жүргізіледі. Осьтік екпiн 2-4 мм-ден аспауы тиіс;

9 9) Ауа суытқышты гидравликалық қысыммен сынау. 0,2-0,25 МПа артық гидравликалық қысыммен (2-2,5 кгс/см2) жүргізіледі. Сынаудың ұзақтығы 10 мин. Бұл ретте, қысымның түсуi немесе сынау қолданылатын сұйыққа ағып кету байқалуы керек;

10 10) Электр қозғалтқышының жұмысын бос жүрiспен немесе жүктелмеген тетiкпен тексеру. Тексеру ұзақтығы кемiнде 1 сағат;

11 11) Электр қозғалтқышының жұмысын жүктемемен тексеру. Пайдалануға өткiзу сәтіне қарай технологиялық жабдықпен қамтамасыз етiлетiн жүктемемен жүргізіледі. Бұл ретте, реттелетiн айналу жиiлiктерiмен электр қозғалтқышы үшiн реттеудiң шектерiмен анықталады.

5 5. Күштік трансформаторлар, автотрансформаторлар, май реакторлары және жерге тұйықтайтын доға өшiретiн реакторлар (доға өшiретiн катушкалар)

281 281. 1,6 МВ.А дейiн қуаттың майға толған трансформаторлары осы Қағидалардың 280-тармағының 1), 2), 4), 8), 9), 11) – 14)-тармақшалары бойынша сыналады.

1,6 МВ.А қуаттың майға толған трансформаторлары электр станциясының өз мұқтаждығынан қоректенеді.
Барлық қуаттарды трансформаторлар құрғақ және төлмен толтырылған осы Қағидалардың 208-тармағының 1)-8), 12), 14) тармақшалар бойынша сыналады.

1 1) Трансформаторларды қосу шарттарын анықтау. «Күштік транформаторлар. Тасымалдау, түсіру, сақтау, монтаждау және пайдалануға енгізу» нұсқаулығына сәйкес жүргізіледі;

2 2) Оқшаулағыш сипаттамасын өлшеу. R60 оқшаулау кедергiсiнiң мүмкiн мәндерi, R60/R15 сору коэффициенті, диэлектриялық жоғалтулар мен С2/С50 және қатынасы бұрышының тангенсi осы Қағидалардың 279-тармағы бойынша нұсқаулармен реттеледi.

3 3) Өнеркәсiптiк жиiлiктiң үлкен кернеуiмен сынау:

енгiзулермен бiрге орамдарының оқшаулауы. Сынау кернеулерi осы Қағидалардың 5-қосымшаның 63-кестесiнде келтiрiлген. Нормаланған сынау кернеуiн қолдану ұзақтығы 1 мин.
Маймен толтырылған трансформаторлардың орамдары оқшаулаудың өнеркәсiптiк жиiлiгiнiң үлкен кернеуiмен сынау пайдалануға қосуда мiндеттi емес.
Құрғақ трансформаторлардың орамдары оқшаулауын өнеркәсiптiк жиiлiгiнiң үлкен кернеуiмен сынау мiндеттi және жеңiлдiктi оқшаулауы бар аппараттар үшiн осы Қағидаларға 5-қосымшаның 63-кестесiнде келтiрiлген нормалар бойынша жүргізіледі.
Егер олар осы трансформатор зауытта сынап көрген кернеуден аспаса, импорттық трансформаторларды осы Қағидаларға 5-қосымшаның 63-кестесiнде келтiрiлген кернеулермен сынауға рұқсат етiледi.
35 кВ-ге дейiн кернеуге жерге тұйықтаушы реакторларды сынау тиiстi сыныптағы трансформаторлар үшiн келтiрiлген кернеуге ұқсас болып келеді.
110 кВ және одан жоғары кернеулі (85 және 100 кВ сынау кернеуi) бейтараптың толық емес оқшаулауы болатын кластарындағы трансформатор орамының сызықты шығысының оқшаулауы тек индукцияланған кернеумен, бейтараптың оқшаулауы - қосымша тiркелген кернеумен сыналады;
қолжетімді тұтастырғыш түйрегіштердің, сығымдағыш сақиналардың және мойынағаш арқалықтардың оқшауланулары. Сынау белсенді бөлігін қарау кезінде жүргізіледі. Сынау кернеуі 1-2 кВ. Нормаланған сынау кернеуін қолдану ұзақтығы 1 мин.

4 4) Тұрақты токқа орамдардың кедергiсiн өлшеу. Егер ол үшiн өзектiң қуысы талап етілмесе, барлық тармақтарда жүргізіледі. Басқа фазалардың осындай тармағынан алынған кедергiден немесе өндіруші зауыттың деректерінен 2 %-ға аспайтын айырмашылығы болуы керек.

5

5) Трансформациялау коэффициентiн тексеру. Ауыстырып қосудың барлық сатыларында жүргізіледі. Трансформациялау коэффициентiнің Басқа фазалардың осындай тармағынан алынған кедергiден немесе өндіруші зауыттың деректерінен 2 %-ға аспайтын айырмашылығы болуы керек. РПН бар трансформаторлар үшін трансформациялау арасындағы айырмашылықтар реттеу сатысының мәнінен аспауы тиіс.

6

6) Үш фазалық трансформаторлардың қосу тобын және бiр фазалық трансформаторлардың шығыстары полярлығын тексеру. Егер төлқұжат деректері болмаса немесе осы деректердің ақиқаттығына күдiгi бар болса, монтаждау кезінде жүргізіледі. Қосу тобы төлқұжат деректеріне және қалқаншадағы белгілерге сәйкес болуы керек.

7 7) Ток пен бос жүріс шығындарын өлшеу. Төменде көрсетілген өлшемдердің бірі жүргізіледі:

номиналды кернеу кезінде. Бос жүріс тогы өлшенеді. Токтың мәні нормаланбайды;
шағын кернеу кезінде. Өлшеу шығындарды номиналды кернеуге жеткізумен немесе жеткізбей (салыстыру әдісі) жүргізіледі.

8

8) Ауыстырылып қосылатын қондырғының жұмысын тексеру және айналмалы диаграммасын алып тастау. Барлық жағдайда ауыстырылып қосылатын айналмалы диаграммасы жасалады. Айналмалы диаграмманың дайындаушы зауытта жасалғаннан айырмашылығы болмауы тиіс. Ауыстырылып қосылатын қондырғының іске қосылу мен түйіспелер қысымын тексеру зауыт нұсқаулықтарына сәйкес жүргізеді.

9 9) Радиаторлары бар бактi гидравликалық қысыммен сынау. Герметизацияланған және кеңейткіші жоқ трансформаторлардан басқа барлық трансформаторларға жасалады.

Сынау жүргізіледі:
кернеуі 35 кВ-ге дейiн трансформаторларды қоса алғанда - толтырылған кеңейткiш деңгейiнiң үстiнде биiктiгi 0,6 м құрайтын май бағанасының гидравликалық қысымымен толтырылған бактары бар трансформаторлар және май бағанасының биiктiгi үшiн 0,3-ке тең қабылданатын пластинкалы радиаторларды қоспағанда;
майының қабыршақты қорғауы бар трансформаторларда – иілгіш қабықшаның ішінде 10 КПа ауаның артық қысымын жасау арқылы;
өзге трансформаторларда - кеңейткiш май үсті кеңiстiгiнде құрғақ 10 КПа азотты артық қысым немесе май үсті құрғақ ауаны жасау арқылы.
Барлық жағдайлардағы сынау ұзақтығы - кемiнде 3 сағ.
Кернеуі 150 кВ-ге трансформаторларды сынау кезінде бактағы май температурасы – 10оС төмен емес, басқалары – 20-дан төмен емес.
Егер тексеруден кейін май ағуы байқалмаса, трансформатор майтығызды болып есептеледі.

10 10) Салқындату жүйесiн тексеру. Жiберу және мұздатқыш құрылымдар жұмысының тәртiбi өндіруші зауыт нұсқаулығына сәйкес жүргізіледі.

11 11) Силикагелдiң күйiн тексеру. Индикатор силикагелi бiр қалыпты көгiлдiр түске боялуы тиіс. Түстiң өзгеруі силикагелдiң сулануын куәландырады.

12 12) Трансформаторлардың фазировкасы. Фазалар бойынша сәйкестік болуы кажет.

13 13) Трансформаторлық майды сынау. Жаңа майсыз келетiн жаңадан іске қосылатын трансформаторлардың құю алдында осы Қағидаларға 5-қосымшаның 93-кестесiнің 1), 2), 4)–12) тармақшаларындағы көрсеткiштер бойынша сыналуы тиіс.

Майсыз тасымалданатын трансформаторлардан монтаждың басталуына дейiн май қалдықтарының (түбінен) сынамалар алуы жүргізіледі.
110-220 кВ кернеуі бар трансформаторлардағы май қалдықтарының электр берiктiгi 35 кВ төмен емес және 330-500 кВ-ге кернеуі бар трансформаторлардағы 45 кВ төмен емес болуы керек.
Маймен тасымалданатын 110 кВ және одан жоғары кернеуі бар трансформаторлардың майы монтаждау басталғанға дейін осы Қағидаларға 5-қосымшаның 93-кестесі 1)-5) және 10) тармақшаларының көрсеткіштері бойынша жүргізіледі.
Май массасы 1 т-дан астам маймен келетін трансформаторлардағы майды сынау зауыттық хаттамасы болмаған кезде майды сынау жұмысқа қосар алдында осы Қағидаларға 5-қосымшаның 93-кестесінің 1)–9) тармақшалары бойынша жүргізіледі, ал 110 кВ және одан жоғары кернеулі трансформаторлардың майы бұдан басқа осы Қағидаларға 5-қосымшаның 93-кестесінің 10) тармақшасы бойынша жүргізіледі.
Трансформаторға құйылған майды оны монтаждаудан кейін кернеуге қосудың алдында сынау осы Қағидаларға 5-қосымшасының 93-кестесінің 1)–5) тармақшалар бойынша жүргізіледі.
110 кВ және одан жоғары кернеулі трансформаторлардың майын осы Қағидаларға 5-қосымшасының 93-кестесіндегі 1)–5) тармақшалар бойынша сынаған кезде майдың диэлектрлік шығындары бұрышының тангенсін өлшеу жүргізіледі. Майдың диэлектрлік шығындары бұрышының тангенсін өлшеу сондай-ақ оқшаулаудың диэлектрлік шығындары бұрышы тангенсінің жоғарылатылған мәні бар трансформаторларда да жүргізіледі.
Монтаждауға маймен толтырылып келетін І және ІІ габаритті трансформаторлардың майын оны жұмысқа қосудың алдындағы 6 ай бұрын өткізілген нормаларды қанағаттандыратын зауыттық сынау көрсеткіштері болғанда, осы Қағидаларға 5-қосымшаның 93-кестесінің 1) және 2) тармақшалары бойынша ғана сынауға рұқсат етіледі.

14 14) Номиналды кернеуге түрткi арқылы қосумен сынау. Трансформаторды номиналды кернеуге 3-5 еселенген қосу процесiнде трансформатордың қанағаттанарлықсыз жұмысын көрсететін құбылыстар орын алмауы тиіс.

Генераторы бар блоктың схемасы бойынша құрастырылған трансформаторлар кернеудi нөлден көтерумен желiлерге қосылады.

15 15) Енгiзулердi сынау. Осы Қағидалардың 298-тармағына сәйкес жүргізіледі.

16 16) Токтың кiрiстiрiлген трансформаторларын сынау. Осы Қағидалардың 281-тармағына сәйкес жүргізіледі.

6 6. Өлшеу трансформаторлары

282 282. Өлшеу трансформаторлары осы параграфта көзделген көлемде сыналады.

1 1) Оқшаулау кедергiсiн өлшеу:

Ток трансформаторының негiзгi оқшаулау кедергісін, өлшеу конденсаторының және конденсаторлық типтегі қағаз-май оқшаулаудың соңғы мұқабасының кедергiсiн өлшеу 2500 В мегаомметрмен жүргізіледі.
Ток трансформаторларының екiншi орамдары мен аралық каскадты орамдарының цокольге қатысты кедергiсiн өлшеу 1000 В мегаомметрмен жүргізіледі. Оқшаулау кедергісінің өлшенген мәні осы Қағидаларға 5-қосымшаның 64-кестесiнде келтiрiлген мәндерден төмен болмауы тиіс.
Токтың каскадты ток трансформаторларындағы оқшаулау кедергiсі жалпы ток трансформаторлары үшiн өлшенедi. Мұндай оқшаулау кедергiсiн өлшеу нәтижелерi қанағаттанғысыз болған жағдайда сатылар бойынша қосымша өлшенедi.

2 2) Оқшаулаудың диэлектрлік жоғалтуларының бұрыштық тангенсiн өлшеу. 110 кВ және одан жоғары кернеудегі ток трансформаторлары үшiн жүргiзіледi.

+200С температура кезінде ток трансформаторлары оқшаулаудың диэлектрлік жоғалтуларының бұрышты тангенсi осы Қағидаларға 5-қосымшаның 65-кестесінде келтiрiлген мәндерден аспауы тиіс.

3 3) Өнеркәсiптiк жиiлiктiң жоғары кернеуiмен сынау:

бастапқы орамдардың оқшаулағышы. Сынау (шығарулардың бiрiнiң баяу оқшаулағышы бар кернеулі трансформаторларынан басқа) кернеуі 35 кВ-ге дейiнгі трансформаторлар және ток трансформаторлары үшiн арналған.
Өлшеу трансформаторлары үшiн сынау кернеуiнің мәндері осы Қағидаларға 5-қосымшаның 66-кестесiнде көрсетiлген.
Нормаланған сынау қосымшасының ұзақтығы: кернеулі трансформаторлар үшiн 1 мин; керамика, сұйық немесе қағаз-май оқшаулағышы бар ток трансформаторлары үшiн 1 мин; қатты органикалық материалдар немесе кәбілдiк массалардан оқшаулағышы бар ток трансформаторлары үшiн 5 мин;
екiншi орамдардың оқшаулағыштары. Шынжырлармен қосылған екінші орамды оқшаулағыштары үшін кернеудің мәні 1 кВ-ні құрайды. Нормаланған сынау кернеуінің қосымша ұзақтығы – 1 мин.

4 4) Бос токты өлшеу. Екiншi орамда кернеуі 110 кВ және одан жоғары каскадты трансформаторлары үшiн номиналды кернеуде жүргізіледі. Бос токтың мәнi нормаланбайды.

5

5) Ток трансформаторларының магнит өткiзгiшінің магниттелуiнiң сипаттамаларын алу. Егер ол үшiн 380 В-ден жоғары кернеу қажет болмаса, токтың нөлден номиналдыға өзгерiсiнде жүргізіледі. Ауытқуларды, теңгерімсіз токты және токтың номиналдыдан жоғары өту шарттарына қатысты рұқсат берілген жүктемесін есептеу қажет болған кезде релелiк қорғау, автоматты авариялық осциллографтар, белгілеу аспаптары және т.б. құрылғыларды қуаттандыруға арналған ток трансформаторларының сипаттамасын алу токты өлшеу нөлден бастап ток магнит өткізгіштер қанықтырыла бастаған мәнге дейін өзгерген кезде жүргізіледі.
Орамдар тармақталған болса, сипаттамасы жұмыс тармақтарында алынады.
Алынған сипаттамалар үлгiлік магниттеу сипаттамасымен немесе токтың басқа бiр типті жөнделген трансформаторлары магниттелуiнiң сипаттамаларымен біріздендіріледі.

6 6) Шықпалардың (бiр фазалық) полярлығы немесе өлшеу трансформаторларын (үш фазалық) қосу тобын тексеру. Егер паспорттық мәлiметтер болмаса немесе бұл мәлiметтердiң дұрыстығына күдiгi бар болса монтаждау кернеуде жүргізіледі. Қосу полярлығы және тобы паспорт деректеріне сәйкес келуi тиіс.

7 7) Барлық тармақтардағы өзгеру коэффициентiн өлшеу. Кіріктірілген ток трансформаторлары және ауыстырып қосатын (ауыстырып қосқыштың барлық жағдайларында) құрылғысы бар трансформаторлар үшiн жүргізіледі. Коэффициенттiң анықталған мәнiнiң паспорттағыдан ауытқуы өлшеу дәлдiгi шегінде болуы тиіс.

8

8) Орамдардың тұрақты токқа кедергiсiн өлшеу. 10 кВ және одан жоғары кернеудiң ауыстырып қосатын құрылымы болатын токтардың алғашқы трансформатор орамдарында және кернеудiң каскадты трансформаторларын байланыстыратын орамдарда жүргізіледі. Орам кедергiсiнiң өлшенген мәнiнiң ауытқуы паспорт немесе басқа фазалар орамдарының кедергiсiнен 2 %-дан аспауы тиіс.

9 9) Трансформаторлық майды сынау. Осы Қағидалардың 300-тармағына сәйкес 35 кВ және одан жоғары өлшеу трансформаторларында жүргізіледі.

Оқшаулаудың диэлектрлік жоғалтуларының бұрыштық тангенсiнiң үлкен мәні болатын өлшеу трансформаторлары үшiн майды сынау осы Қағидаларға 5-қосымшаның 93-кестесiнiң 10-тармақшасы бойынша жүргізіледі.
Майға толған каскадты өлшеу трансформаторларында жеке сатыдағы майдың жай-күйiн бағалау сатының (каскад) номиналды жұмыс кернеуiне сәйкес нормалар бойынша жүргізіледі.

10 10) НДГ түрiндегі кернеулi көлемді трансформаторларды сынау. Өндіруші зауыт нұсқаулығына сәйкес жүргізіледі.

11 11) НДГ түрiндегі кернеулi трансформаторларының вентильдiк разрядниктерін сынау. Осы Қағидалардың 295-тармағына сәйкес жүргізіледі.

7 7. Май ажыратқыштары

283 283. Кернеудiң барлық кластарының май ажыратқыштары осы параграфта көзделген көлемде сыналады.

1 1) Оқшаулау кедергiсiн өлшеу:

органикалық материалдан жасалған бағдарлаушы және жылжымалы бөліктер. Кернеуі 2,5 кВ мегаомметрмен жүргізіледі.
Оқшаулау кедергiсi төменде келтiрiлген мәндерден кем болмауы тиіс:
Ажыратқыштардың номиналды кернеуi, кВ
3-10 15-150 220-500
Оқшаулау кедергiсi, МОм
1000 3000 5000
екiншi шынжырларды, қосу және ажырату электромагниттерін және т.с.с. өлшеу осы Қағидалардың 301-тармағына сәйкес жүргізіледі.

2 2) Енгiзулердi сынау. Осы Қағидалардың 298-тармағына сәйкес жүргізіледі.

3

3) Бак iшiндегi оқшаулаудың жай-күйiн және доға өшiргiш құрылғылардың оқшаулауын бағалау. Оқшаулау жоғалтуларының диэлектрлік бұрыштары тангенсiн өлшеу жолымен қойылған енгiзулерi бар 35 кВ ажыратқыштар үшiн жүргізіледі. Егер тангенстiң өлшенген мәнi енгiзулердiң жоғалтуларын диэлектрлік бұрышының доға өшiргiш құрылымдарының бак iшiндегi оқшаулау ықпалының толық шығару өлшенген тангенсiнен 2 есе артық болса, яғни ажыратқышқа енгiзулердi орнатуға дейiн бак iшiндегi оқшаулау құрғатуға жатады.

4 4) Оқшаулауды өнеркәсiптiк жиiлiктiң үлкен кернеуiмен сынау:

корпус немесе тiрек оқшаулауға қарағандағы ажыратқыштардың оқшаулаулары. Кернеуі 35 кВ дейін ажыратқыштар үшiн жүргізіледі.
Ажыратқыштар үшін сынау кернеуі осы Қағидаларға 5-қосымшаның 67-кестесiне сәйкес қабылданады.
Мөлшерленген сынау кернеуiн қою ұзақтығы 1 мин;
екiншi шынжырлар және қосынды және ажыратудың электр магниттерi орамдарының оқшаулары. Сынау кернеуінің мәні 1 кВ. Мөлшерленген сынау кернеуiн қою ұзақтығы 1 мин.

5 5) Тұрақты токқа кедергiнi өлшеу:

май ажыратқыштардың қосылуларын. Ажыратқыш полюсінің ток өткiзетiн жүйесiнiң кедергiсi және жеке оның элементтерi өлшенедi. Тұрақты токқа қосылулардың мәнi өндіруші зауыт деректеріне сәйкес келуі тиіс;
доға өшiргiш құрылғылардың шунтталатын резисторлары. Кедергiнiң өлшенген мәнi зауыттық мәлiметтерiнен кемінде 3 %-ға айырмашылығы болуы тиіс;
қосу және ажырату электромагниттерінің орамдары. Орамдар кедергiлерiнің мәнi өндіруші зауыт деректеріне сәйкес келуi тиіс.

6

6) Ажыратқыштардың жедел және уақытша сипаттамаларын өлшеу. Уақытша сипаттамаларды өлшеу кернеудiң барлық кластарының ажыратқыштары үшiн жүргізіледі. Қосу және ажырату жылдамдығын өлшеу 35 кВ және одан жоғары ажыратқыштар үшiн жүргізіледі, сондай-ақ бұл өндіруші зауыт нұсқаулығында талап етілген жағдайларда кернеудiң класына тәуелсiз болады. Өлшенген сипаттамалар өндіруші зауыт мәліметтеріне сәйкес келуi тиіс.

7 7) Ажыратқыштың, қосу кезіндегі контактілердің жылжымалы бөлістерінің (траверс) тығыздаулауды контактілерді, бiр уақытта тұйықталуын және ажыратылуын өлшеу. Алынған мәндер өндіруші зауыт деректеріне сәйкес келуі тиіс.

8 8) Ажыратқыштардың және жетектердің, механизмдердің реттеу және орнату сипаттамаларын тексеру ажыратқыштардың және жетектердің әрбiр түрі жетек паспорттары және өндіруші-зауыт нұсқаулықтарының нормалары мен көлемі бойынша жүргізіледі.

9

9) Еркiн ажырату тетiгінiң әрекетiн тексеру. Жылжымалы контактілердің учаскесінде сөндiру кезінде жүргізіледі – жағдайдың ажыратқыштың алғашқы шынжырының тұйықталу сәтінен бастап толық қосылуына (олар қосылған кезде пайда болатын контактілерінің арасындағы аралықты есепке ала отырып) дейін жүргізіледі. Сонымен бiрге қосу электр магнитінің өзегі толық көтерілген немесе серіппелері іске қосылмаған (жүк) кезде жетектің құрылымына байланысты және еркін тіркеуін ағыту тетігінің қолданысын тексеру қажеттілігін айқындайтын ерекше талаптар есепке алынуы тиіс.

10

10) Ажыратқыштар жетектерінің жұмыс кернеуiн (қысым) тексеру. Жетектердің электр магниттерiнiң қысқыштары немесе ажыратқыштары жанында жұмысқа қабiлеттiлiктерін сақтайтын пневможетектердегі ауа қысымында кернеудiң нақты мәндерiнiң анықтау мақсатымен (ажыратқыштардың алғашқы шынжырында токсыз) жүргізіледі, яғни қосу және ажырату операцияларын басынан аяғына дейін орындайды. Сонымен қатар уақытша және жедел сипаттамалар нормаланатын мәндерге сәйкес келмеуi мүмкiн.
Жетек электр магниттерiнiң қысқыштарындағы жұмыс кернеуiнің төменгi шегi 15-20 % аз пневможетектердiң iстеуiн қысым - қалыпты қысымды төменгi шек 20-30 %-дан аз болуы тиіс. Серiппелi жетегі бар ажыратқыштардың жұмысқа қабiлеттiлiгi қосатын серiппелердiң керiлiсi кiшiрейген күйiнде өндіруші-зауыт нұсқауларына сәйкес тексеру тиіс.
Май сөндiргiштер жетек электр магниттерiнiң қысқыштарында сенiмдi жұмысты кернеудiң келесi мәндерiнде қамтамасыз етуi тиіс: ажыратуда 65-120 % номиналды; ажыратқыштардың қосуларында (қосулар номиналды токпен 50 кВ-ге дейiн) 80-110 % номиналды және (қосулар номиналды тогымен 50 кВ-ден астам) 85-110 % номиналды. Қалыпты қысымды өзгерiс диапазоны пневможетектерi бар ажыратқыштар үшiн кемiнде 90–110 % номиналды болуы тиіс. Жетектердің жұмыс кернеуiнiң (қысым) төменгi шегі мәндерiнiң көрcетiлген мәндері сөндіргіштер өндіруші зауыт нормалайтын уақыттық және жылдамдық сипаттамаларын қамтамасыз етуi керек.

11

11) Бiрнеше рет қосу және ажырату арқылы ажыратқыштарды сынау. Май ажыратқыштарды бiрнеше рет байқау электр магниттердiң қысқыштарында кернеуде жүргізіледі: iске қосылудың 110, 100, 80 (85) % номиналды және ең төменгi кернеудегi қосулары; iске қосудың 120, 100, 65 % номиналды және ең төменгi кернеудегi ажыратулары.
Төмен және жоғары кернеу кезіндегі операциялардың саны 3-5, номиналды кернеуде – 10 болуы керек.
Сонымен қатар, ажыратқыштар (уақытты ұстамай) В-О циклде 3-5 еселенген байқауға, ал АҚҚ-ның режімінде жұмыс iстейтін ажыратқыштарда О-В және В-О-О циклдердегi 2-3-еселi байқауға ұшырайды. Күрделi циклдердегi ажыратқыштардың жұмысы жанында жетек электр магниттерiнiң қысқыштарындағы 80 % (85 %) номиналды кернеу кезінде тексерілуi тиіс.

12 12) Ажыратқыштардың трансформаторлық майын сынау. Майды 110 кВ және одан жоғары кернеудегі және аз көлемдi ажыратқыштардың барлық кластарының бак ажыратқыштарында сынау майды ажыратқыштарға құйғанға және одан кейін жүргізіледі.

35 кВ дейін май аз көлемдi ажыратқыштарда доға өшiргiш камераларында құюға дейiн сыналады. Майды сынау осы Қағидалардың 300-тармағына сәйкес жүргізіледі.

13 13) Кiрiстiрiлген ток трансформаторларын сынау. Осы Қағидалардың 281-тармағына сәйкес жүргізіледі.

8 8. Әуе ажыратқыштар

284 284. Кернеудiң барлық класындағы әуе сөндiргiштерi осы параграфта көзделген көлемде сыналады.

1 1) Оқшаулау кедергісін өлшеу:

тiрек оқшаулағышын, өшiру камераларының және бөлгiштердің оқшаулағыштарын, кернеулердiң барлық кластарының ажыратқыштардың оқшаулау тартпаларының оқшаулау кедергісін өлшеу 2,5 кВ кернеуде немесе түзеткіш токтың кернеу көзінен мегаомметрмен жүргізіледі.
Қажет болған жағдайда тiрек оқшаулағыштарының, өшiру камераларының және бөлгiштер оқшаулағыштарының оқшаулау кедергiсiн өлшеу сыртқы бетіне қорғау сақиналарын орнатумен жүргізіледі.
Оқшаулау кедергісі осы Қағидалардың 5-қосымшасының 68-кестесінде келтiрiлген мәннен аз болмауы керек.
екiншi тізбектердің, қосу және сөндіру электр магниттерi орамаларының оқшаулау кедергісін өлшеу осы Қағидалардың 301-тармағына сәйкес жүргізіледі.

2 2) Өнеркәсiптiк жиiлiктiң үлкен кернеуiмен сынау:

ажыратқыштардың оқшаулағыштары. 35 кВ дейiнгі ажыратқыштар үшiн мiндеттi. Ажыратқыштардың тұтас фарфор оқшаулау тірегі осы Қағидалардың 5-қосымшаның 67-кестесiне сәйкес өнеркәсiптiк жиiлiктiң жоғары кернеуiмен сыналады. Мөлшерленген сынау кернеуiн орнату ұзақтығы - 1 мин.
Көп элементтi оқшаулағыштардан тұратын сөндiргiштердi оқшаулау осы Қағидалардың 299-тармағына сәйкес сыналады;
екiншi тізбектер мен басқару электр магниттерiнiң орамасын оқшаулау осы Қағидалардың 301-тармағына сәйкес жүргізіледі.

3 3) Ток өткiзгіш (бас шынжыр) контурдың тұрақты токқа кедергiсiн өлшеу:

ток өткiзгіш контурдың кедергiсi жеке-жеке, яғни әрбір доға өшiргiш құрылғы (модуль) үшін, өшіру камерасы мен және бөлгiш (ажырату) элементі үшін, полюсішілік шиналау және т.б. үшін жеке өлшенуi керек. Әуе ажыратқыштардың байланысу кедергiлерінiң ең үлкен шекті мәндерi осы Қағидалардың 5-қосымшасының 69-кестесiнде келтiрiлген;
ажыратқыштардың қосу және сөндіру электр магниттерінiң орамасы. Ажыратқыштардың әрбiр түрi үшiн осы Қағидаларға 5-қосымшаның 70-кестесiне немесе жасап шығарушы зауыттың деректеріне сәйкес белгіленеді;
кернеудi бөлгiштер және сөндiргiштiң шунтталатын резисторлары. Олар үшін нормалар жасап шығарушы зауыттың деректері бойынша белгіленеді.

4 4) Ажыратқыштардың сипаттамасын тексеру. Ажыратқыштардың қарапайым операциялар және күрделi циклдер кезіндегі номиналды, ең төменгi және ең жоғары жұмыс қысымдары кезінде алынған сипаттамасы жасап шығарушы зауыттың деректеріне сәйкес келуі тиiс.

5 5) Кернеу төмен болған кезде ажыратқыш жетегінің iске қосылуын тексеру. Бактарда ауа қысымы (21,0 кгс/см2) 2,06 МПа өте жоғары болған кезде басқару электр магниттерiнiң iске қосылу кернеуі номиналдыдан 65 % көп болмауы керек.

6 6) Ажыратқыштарды бiрнеше рет қосып және ажыратып сынау. Әрбiр сөндiргiш орындайтын операциялар мен күрделi циклдердiң саны осы Қағидаларға 5-қосымшаның 71-кестесiне сәйкес белгіленеді.

7 7) Әуе ажыратқыштардың кернеудi бөлгiштерiнiң конденсаторларын сынау. Осы Қағидалардың 294-тармағына сәйкес жүргізіледі.

8 8) Басқару электр магниті зәкiрінің жүрiсін тексеру. Үдемелі электромагнит зәкірінің жүрісі 8 (-1) мм тең болуы тиіс.

9 9. Жүктеме ажыратқыштары

285 285. Жүктеменiң толық жиылған және реттелген сөндiргiшi осы параграфта көзделген көлемде сыналады:

1 1) Екiншi тораптар мен басқару электр магниттерi орамдарының оқшаулау кедергiсiн өлшеу. Осы Қағидалардың 301-тармағына сәйкес жүргізіледі.

2 2) Өнеркәсiптiк жиiлiктiң үлкен кернеуiмен сынау:

жүктеме ажыратқыштардың оқшаулағыштары. Осы Қағидаларға 5-қосымшаның 67-кестесiне сәйкес жүргізіледі;
екiншi тізбектер мен басқару электр магниттерi орамдарының оқшаулағыштары. Осы Қағидалардың 301-тармағымен сәйкес жүргізіледі.

3 3) Тұрақты токқа кедергiнi өлшеу:

ажыратқыштардың контактілері. Полюстің ток өткiзгіш жүйесiнiң кедергiсiн және жұмыс контактілерінің әрбiр жұбын өлшеу жүргізіледі. Кедергiнiң мәнi жасап шығарушы зауыттың деректеріне сәйкес келуi керек;
басқару электр магниттерінiң орамдары. Кедергiнiң мәнi дайындаушы зауыттың деректеріне сәйкес келуi керек.

4 4) Еркiн ажырату тетiктерінің әрекетін тексеру. Еркiн ажырату тетігі жұмыс барысында осы Қағидалардың 283-тармағының 9) тармақшасына сәйкес жүргізіледі.

5 5) Төмендетілген кернеулі кезінде жетек әрекетін тексеру осы Қағидалардың 283-тармағының 10) тармақшасына сәйкес жүргізіледі.

6 6) Жүктеме ажыратқыштарды көп мәрте байқау арқылы сынау осы Қағидалардың 283-тармағының 11) тармақшасына сәйкес жүргізіледі.

7 7) Сақтандырғыштарды сынау осы Қағидалардың 298-тармағына сәйкес жүргізіледі.

10 10. Элегаз сөндiргiштері

286 286. Толық жиылған және реттелген элегаз сөндiргiші осы параграфта көзделген көлемде сыналады.

1 1) Екiншi тізбектер мен басқару электр магниттерi орамалары оқшаулағыштарының кедергiсiн өлшеу. Осы Қағидалардың 302-тармағының 1) тармақшасына сәйкес жүргізіледі.

2 2) Оқшаулауды сынау: Осы Қағидалардың 302-тармағының 2) тармақшасына сәйкес жүргізіледі:

өнеркәсiптiк жиiлiгінің 50 Гц жоғары кернеуiмен. Оқшаулаудың электр берiктiгiн сынау 35 кВ және одан төмен кернеумен толық жиюлы аппаратта жүргізіледі.
Сынау кернеуiнің мәні осы Қағидаларға 5-қосымшаның 67-кестесiне сәйкес қабылданады;
екiншi тізбектер мен басқару электр магниттерінiң орамдарымен сынау. Осы Қағидалардың 302-тармағының 2) тармақшасына сәйкес жүргізіледі.

3 3) Мыналардың тұрақты токқа кедергісін өлшеу:

бас тізбектің. Полюстің бүкіл ток өткізгіш контурына да, доға өшiргiш әрбір құрылымға жеке-жеке де жүргізіледі (егер аппараттың құрылымы оған мүмкiндiк берсе);
басқару және олардың тізбегіндегі қосымша резисторлардың электр магниттерінiң орамдары. Кедергiнiң мәнi зауыттық нормаларға сәйкес келуi керек.

4

4) ажыратқыштардың іске қосылуының ең төменгi кернеуiн тексеру. Сөндiргiштер 0,7 Uном аспайтын кернеуде жетегі тұрақты токтың көзiнен қоректенген кезде iске қосылуы керек; жетегі айнымалы ток желiсiнен қоректенген кезде жетек резервуарларындағы сөндiргiш қуыстары ең үлкен қалыпты қысымда элегаздың номиналды қысымы 0,65 Uном болған кезде. Электромагниттерге кернеу соққы арқылы берілуі керек.

5 5) Кернеудi бөлгiштердiң конденсаторларын сынау. Сынау осы Қағидалардың 294-тармағының нұсқауларына сәйкес орындалуы тиіс. Өлшенген ыдыстың мәнi жасап шығарушы зауыттың нормасына сәйкес келуi керек.

6

6) Ажыратқыштардың сипаттамасын тексеру. Элегаздық ажыратқыштардың жұмысын тексеру кезінде зауыттың нұсқаулығында жазылған сипаттамалар айқындалуға тиіс. Тексеру және өлшеу нәтижесі паспорт мәлiметiне сәйкес келуi керек. Операциялар және күрделi циклдердiң түрлерi, сөндiргiштердiң сипаттамалары тексерілуге тиіс жетек резервуарындағы қысымдардың мәні және жанында осы Қағидаларға 5-қосымшаның 71-кестесiнде келтiрiлген. Ажырату және қосудың меншікті уақытының мәні жетек резервуарларындағы сөндiргiштiң доға өшiргiш камераларында, жетек резервуарларындағы қысылған ауаның бастапқы артық қысымы элегаз номиналды қысымда, номиналдыға тең және басқару электромагниттерi тізбектерінің қорытындыларындағы номиналды кернеу қамтамасыз етiлуi керек.

7 7) Ажыратқыштарды бiрнеше рет байқау арқылы сынау. Осы Қағидалардың 283-тармағының 11) тармақшасына және осы Қағидалардың 5-қосымшасының 71-кестесiне сәйкес жүргізіледі.

8 8) Газ жылыстауының бар болуын бақылау. Саңылаусыздықты тексеру саңылау iздегіш арқылы жүргізіледі. Саңылау iздегіш сүңгiсi арқылы газ жылыстауы анықталған жағдайда түйiскен қосындыларды нығайту орны мен ажыратқыштардың дәнекерлеу жіктері бақыланады.

Саңылау iздегіштің сүңгі құралы саңылауды көрсетпесе саңылаудың бар болуын бақылау нәтижесi қанағаттанарлық болып есептеледi. Бақылау элегаздың номиналды қысымында жүргізіледі.

9 9) Элегаздың құрамында ылғалдың болуын тексеру. Шық нүктесін өлшеу негiзiнде анықталады. Элегаздың шық нүктесiнiң температурасы минус 500 С жоғары болмауы керек.

10 10) Токтың кiрiктiрiлген трансформаторларын сынау. Осы Қағидалардың 282-тармағына сәйкес жүргізіледі.

11 11. Вакуум сөндiргiштерi

287 287. Толық жиылған және реттелген вакуум сөндiргiш осы параграфта көзделген көлемде сыналады.

1 1) Екiншi тізбектер мен басқару электромагниттерi орамдары оқшаулағыштарының кедергiсiн өлшеу. Осы Қағидаларға 302-тармағының 1) тармақшасына сәйкес жүргізіледі.

2 2) Оқшаулағышты мыналардың 50 Гц жиiлiкті жоғары кернеуімен сынау:

сөндiргiш. Сынау кернеуiнің мәні осы Қағидаларға 5-қосымшасының 67-кестесiне сәйкес қабылданады;
екiншi тізбектер мен басқару электр магниттерінiң орамдары. Осы Қағидалардың 302-тармағының 2) тармақшасына сәйкес жүргізіледі.

3 3) Сөндiргiштiң iске қосылуының ең төменгi кернеуiн тексеру.

Вакуум сөндiргiштерiнiң басқару электр магниттерi:
қосындының электр магниттерi кемiнде 0,85 Uном кернеуде;
ажыратудың электр магниттерi кемiнде 0,7 Uном кернеуде iске қосылуы керек.

4 4) Ажыратқыштарды көп реттік сынақтармен сынау. Электр магниттердің шығыс бөлігінде кернеу нақты болатын жағдайда, ажыратқыштардың орындауына жататын күрделі циклдер мен операциялардың саны:

қосу және ажыратудың 3-5 операцияларын;
операциялар арасындағы В-О уақыт өлшемегенде 2-3 циклді құрауы тиіс.

12 12. Ажыратқыштар, бөлектегіштер және қысқа тұйықтағыштар

288 288. Кернеудің барлық тобының толық жинақталған және реттелген ажыратқыштар, бөлектегіштер және қысқа тұйықтағыштар осы параграфта көзделген көлемде сыналады.

1 1) Оқшаулама кедергісін өлшеу:

органикалық материалдардан жасалған жетектердің және тартпалардың оқшаулама кедергісін өлшеу 2,5 кВ кернеумен мегаомметрмен жүргізіледі. Оқшаулама кедергісі осы Қағидалардың 283-тармағының 1) тармақшасында келтірілген шамадан төмен болмауы тиіс;
көп элементті оқшаулағыштардың оқшаулама кедергісін өлшеу осы Қағидалардың 299-тармағына сәйкес жүргізіледі;
басқару электр магниттерінің қайталама (екінші ретті) тізбектері мен орамдарының оқшаулама кедергісін өлшеу осы Қағидалардың 302-тармақтарының 1) тармақшасына сәйкес жүргізіледі.

2 2) Өнеркәсіптік жиіліктегі жоғарылатылған кернеумен сынау:

ажыратқыштар, бөлектегіштер және қысқа тұйықтағыштардың оқшауламасын өнеркәсіптік жиіліктегі жоғары кернеумен сынау. Осы Қағидаларға 5-қосымшасының 67-кестесіне сәйкес жүргізіледі;
басқару электр магниттерінің қайталама (екінші ретті) тізбектері мен орамдарының оқшауламасын өнеркәсіптік жиіліктегі жоғарылатылған кернеумен сынау. Осы Қағидалардың 302-тармағының 2) тармақшасына сәйкес жүргізіледі.

3 3) Тұрақты токтың кедергісін өлшеу:

байланыс жүйесінің кернеуі 110 кВ және жоғары ажыратқыштар, бөлектегіштердің тұрақты ток кедергісін өлшеу. Өлшенген шамалар дайындаушы зауыттың немесе осы Қағидаларға 5-қосымшаның 72-кестесінде берілген мәліметтеріне сәйкес болуы тиіс;
басқару электр магниттері орамдарының тұрақты ток кедергісін өлшеу. Орамдар кедергісінің шамасы дайындаушы зауыттың мәліметтеріне сәйкес болуы тиіс.

4

4) Қозғалмайтын түйіспелерден қозғалатынның созылу күшін өлшеу. 35 кВ ажыратқыштар мен бөлектегіштерде жүргізіледі, ал энергия өндіруші, энергия жабдықтау, энергия тарату ұйымдарының және тұтынушылардың электр қондырғыларында кернеу класына тәуелсіз болады. Түйісу беттерінің майсызданған күйінде созылу күшінің шамасын өлшеу дайындаушы зауыттың мәліметтеріне сәйкес болуы қажет, ал ол болмаған жағдайда осы Қағидаларға 5-қосымшаның 73-кестесінде көрсетілген мәліметтерге сәйкес болуы тиіс.
Осы Қағидаларға 5-қосымшаның 73-кестесінде көрсетілген нормалардан басқа, 35-220 кВ номиналды тогымен 630-2000 А сыртқы қондырғылардың ажыратқыштары үшін дайындаушы зауыт орнатқан созылу күшінің жалпы нормасы жұп ламельге 78,5-98Н (8-10 кгс) сәйкес болуы керек.

5

5) Жұмысты тексеру. Қолмен басқарылатын аппараттарды тексеру қосу және ажыратудың 10-15 операциясын орындау арқылы жүргізіледі. Номиналды кернеу басқарумен қашықтан басқарылатын аппараттарды тексеру 25 қосу және ажырату циклдерін және электр магниттердің (электр қозғалтқыштардың) қысқыштарындағы номиналды кернеудің 80 % дейін төмендетілген 5-10 қосу және ажырату циклдерін орындаумен жүргізіледі.

6 6) Уақыт сипаттамаларын анықтау. Қысқа тұйықтағыштарда қосу кезінде, ал бөлектегіштерде ажырату кезінде жүргізіледі. Өлшенген шамалар дайындаушы зауыт мәліметтеріне, ал ол болмағанда осы Қағидаларға 5-қосымшаның 74-кестесінде берілген мәліметтерге сәйкес болуы тиіс.

13 13. Ішкі және сыртқы қондырғыларының (КТҚ және КТҚС) жиынтықты тарату құрылғылары

289 289. Жиынтықты тарату құрылғылары монтаждаудан кейін орнатылған орында осы параграфта көзделген көлемде сыналады.

Майлы ажыратқыштардың, өлшеу трансформаторларының, жүктеме ажыратқыштарының, вентильді разрядтауыштардың, сақтандырғыштардың, ажыратқыштардың, күштік трансформаторлардың және трансформатор майының КТҚ элементтерін сынау нормалары осы тараудың тиісті параграфтарында көрсетілген.

1 1) Оқшаулау кедергісін өлшеу:

бастапқы тізбектердің оқшаулау кедергісін өлшеу 2,5 кВ кернеудегі мегаомметрмен өлшенеді.
Сынау нәтижелеріне әсер тигізуі мүмкін, тораптар мен бөлшектер орнатылған толығымен жинақталған бастапқы тізбектердің оқшаулағышының кедергісі 1000 МОм кем болмауы қажет;
екінші ретті тізбектер 0,5-1 кВ кернеудегі мегаомметрмен жүргізіледі. Барлық қосылған аппараттармен (реле, құралдармен, ток және кернеу трансформаторларының екінші ретті орамдары және т.б.) екінші реттік тізбектердің әрбір жалғаудың оқшаулама кедергісі 1 МОм кем болмауы тиіс.

2 2) Өнеркәсіптік жиіліктегі жоғарылатылған кернеумен сынау:

КТҚ және КТҚС ұяшықтарының бастапқы тізбектерінің оқшаулауы. Жұмыс күйіне алынған, толығымен монтаждалған КТҚ және КТҚС ұяшықтары арбашада және жабық есіктерде осы Қағидаларға 5-қосымшаның 75-кестесінде сынама кернеуі көрсетілген.
Керамикалық оқшаулағышы бар ұяшықтар үшін нормаланған сынама кернеуінің қосымша ұзақтығы – 1 мин; қатты органикалық материалдардан жасалған оқшаулағышы бар ұяшықтар үшін – 5 мин;
екінші ретті тізбектердің оқшаулағышы 1 кВ кернеумен жүргізіледі. Нормаланған сынама кернеуінің қосымша ұзақтығы 1 мин.

3 3) Тұрақты ток кедергісін өлшеу. Алынатын және болтты қосылыстардың кедергісі тұрақты токқа осы Қағидаларға 5-қосымшаның 76-кестесінде көрсетілген шамалардан аспауы тиіс.

4 4) Механикалық сынау. Дайындаушы зауыт нұсқамаларына сәйкес жүргізіледі. Механикалық сынауларға:

жылжымалы элементтерді ажыратқыш түйіспелерінің, сондай-ақ пердешелердің, блоктаулардың, фиксаторлардың және т.б. өзара кіруін тексерумен домалатып кіргізу және шығару;
бірінші реттік ажыратқыш түйіспелерін жанасқан басуды өлшеу;
жерге тұйықталған ажыратқыштардың жұмысын және түйіспелердің күйін тексеру жатады.

14 14. Ауа салқындатқышы бар жиынтықты экрандалған ток өткізгіштері және шина өткізгіштер

290 290. Ток өткізгіштері және шина өткізгіштеріне (генератор, күштік және өлшеу трансформаторлары т.б.) қосылған қондырғылардың сынау көлемі мен нормасы осы тараудың тиісті параграфында көрсетілген.

Толық орнатылған ток өткізгіштері осы параграфта қарастырылған көлемде сыналады.

1 1) Өнеркәсіптік жиіліктегі жоғарылатылған кернеумен сынау. Генератор, күштік трансформаторлардың және кернеу трансформаторлары орамының ажыратылған күйдегі ток өткізгішінің оқшаулағышын сынау кернеуі осы Қағидалардың 5-қосымшасының 77-кестесіне сәйкес орнатылады.

Таза фарфор оқшаулағышы бар ток өткізгіштер үшін нормаланған сынама кернеуінің қосымша ұзақтығы 1 мин., егер ток өткізгіш оқшаулағышының құрамында қатты органикалық материалдардың элементтері болса, сынама кернеуінің қосымша ұзақтығы 5 мин созылады.

2 2) Болтты және дәнекерлеу арқылы жалғанған қосылыстардың сапасын тексеру. Ток өткізгіштің болтты қосылысының ішке тартудың таңдаулы тексеру.

Егер ток өткізгіш монтажы тапсырыс берушінің болмауында жүргізілетін болса, түйіспелі қосылысының орындалу сапасын тексеру мақсатында ток өткізгішінің 1-2 болтты қосылысының таңдаулы сұрыптауы жүргізіледі.
Дәнекерлеу қосылыстары алюминийді дәнекерлеу нұсқамасына сәйкес немесе тиісті құрылғының, рентген немесе гамадефектоскопия немесе дайындаушы зауыттың басқа ұсынылған әдістерінің бар болуы тексеруге ұшырайды.

3

3) Оқшаулау төсемелерінің күйін тексеру. Тіреуіш металл конструкцияларынан қабы оқшауланған ток өткізгіштерінде жүргізіледі. Оқшаулама төсемелерінің бүтіндігі секциялардың тұғыр арасындағы металл конструкцияларында жүретін, фаза секциясының оқшаулама төсемелерінде кернеу төмендеуін салыстырмалы өлшеулерді немесе токты өлшеу арқылы тексеріледі.

4 4) Ток өткізгішінің жасанды салқындату құрылғысын тексеру және қарау. Дайындаушы зауыт нұсқаулығына сәйкес жүргізіледі.

15 15. Құрама және біріктіруші шиналар

291 291. Шиналар: 1 кВ дейінгі кернеуге осы тармақтың 1), 3), 5)тармақшалары бойынша, 1 кВ асатын кернеуге осы Қағидалардың 290-тармағының 2), 6) тармақшалары бойынша осы параграфта қарастырылған көлемде сыналады.

1 1) Оқшаулау кедергісін өлшеу. 1 кВ кернеуге мегаомметрмен өлшенеді. Оқшаулау кедергісі 0,5 МОм кем болмауы тиіс.

2 2) Оқшаулауды өнеркәсіптік жиіліктегі жоғары кернеумен сынау:

бір элементті тіреуіш оқшаулағыштар. Ішкі және сыртқы қондырғылардың керамикалық бір элементті тіреуішті оқшаулағыштары осы Қағидалардың 299-тармағына сәйкес сыналады;
тіреуіш көп элементті және аспалы оқшаулағыштар. Істікшелі және аспалы оқшаулағыштар осы Қағидалардың 299-тармағына сәйкес сыналады.

3

3) Шиналардың болтты түйіспелі жалғауларын орындау сапасын тексеру. Түйіспелердің ішке тарту және қосылыстардың 2-3 % ашылу сапасын таңдаулы тексерісі жүргізіледі. Түйіспелі қосылысының ауыспалы кедергісін өлшеу 2-3 % қосылысына 1000 А және одан астам құрама және біріктіруші шиналарында таңдаулы түрде жүргізіледі. Шина учаскесінде (0,7-0,8 м) кернеу немесе кедергі төмендеуі түйіспелі қосылыс орнында шина учаскесінің ұзындығы және қимасы 1,2 есе кернеу немесе кедергі төмендеуінен аспауы тиіс.

4 4) Шиналардың қысылған түйіспелі қосылыстарын орындау сапасын тексеру. Қысылған түйіспелік қосылыстар мынадай жағдайларда ақауы бар деп танылады:

олардың геометриялық өлшемдері осы типтегі қосылу қысқышты монтаждау бойынша нұсқаулықтың талаптарына сәйкес болмаса;
жалғағыш немесе қысқыштың бетінде сызат, айтарлықтай тоттанған немесе механикалық бүлінген болса;
қысылған қосылыстың қисықтығы оның ұзындығының 3 % асатын болса;
қысылған темір өзекше симметриялы емес орнатылған жағдайда.
Қысылған түйіспелік қосылыстардың 3-5 % өтпелі кедергісін таңдаулы өлшеу қажет.
Қосылыс учаскесінде кернеу немесе кедергі төмендеуі түйіспелі қосылыс орнында өткізгіш учаскесінің ұзындығы және қимасы 1,2 есе кернеу немесе кедергі төмендеуінен аспауы тиіс.

5 5) Дәнекерленген түйіспелі қосылыстарды бақылау. Егер дәнекерлеуді орындағаннан кейін:

өткізгіштің сыртқы орамын күйдіріп жіберу немесе қосылған өткізгіштерді ию кезінде дәнекерлеудің бұзылуы;
дәнекерлеу орнында өткізгіштің тереңдігі 1/3 диаметрінен асатын отыру қабыршағы анықталған жағдайда дәнекерленген түйіспелі қосылыстар ақаулы болып саналады.

6 6) Өтпелі оқшаулағыштарды сынау осы Қағидалардың 298-тармағына сәйкес орындалады.

16 16. Құрғақ ток шектеуіш реакторлар

292 292. Құрғақ ток шектеуіш реакторлар осы параграфпен қарастырылған көлемде сыналуы тиіс.

1 1) Бекітпе болттарына қатысты орамаларының оқшаулағышының кедергісін өлшеу 1-2,5 кВ кернеуге мегаомметрмен жүргізіледі. Оқшаулағыштың кедергісі 0,5 МОм кем болмауы тиіс.

2 2) Реакторлардың фарфорлық тіреу оқшауламасын өнеркәсіптік жиіліктің жоғары кернеуімен сынау. Толық жинақталған реактордың тіреу оқшауламасының сынау кедергісі осы Қағидаларға 5-қосымшаның 78-кестесіне сәйкес орнатылған.

Нормаланған сынау кернеуінің қосымша ұзақтығы – 1 мин.
Құрғақ реакторлардың тіреу оқшаулағышын өнеркәсіптік жиіліктегі жоғары кернеуімен сынау ұяшықтарды шиналау оқшаулағыштарымен бірге жүргізіледі.

17 17. Электр сүзгілері

293 293. Электр сүзгілері осы параграфпен қарастырылған көлемде сыналуы тиіс.

1 1) Қоректену агрегатының трансформатор орамның оқшаулама кедергісін өлшеу 1000-2500 В кернеуде мегаомметрмен өлшенеді.

380 (220) В кернеудегі орамалардың оқшаулағышының кедергісі оған жалғанған тізбектерді қосқанда 1 МОм кем емес болуы тиіс.
Жоғары кернеудегі орамның оқшаулама кедергісі 25о С температурада 50 МОм кем болмауы немесе агрегат паспортында көрсетілген шамадан 70 % кем болмауы тиіс.

2 2) Қоректену агрегатының 380 (220) В тізбегінің оқшауламасын сынау 50 Гц жиілікте 2 кВ кернеумен 1 мин ішінде жүргізіледі*.

3 3) Жоғары кернеудегі кәбілдің оқшауламасының кедергісін өлшеу 2500 В кернеуімен мегаомметрмен өлшенген оқшауламаның кедергісі 10 МОм кем болмауы тиіс.

4 4) Жоғары кернеу кәбілінің оқшауламасын және шеткі кәбілдік муфталардың оқшауламасын сынау 75 кВ тұрақты ток кернеуімен 30 мин ішінде жүргізіледі.

5 5) Трансформатор майын сынау. Майдың тесу кернеуінің шекті шамасы: құйғанға дейін – 40 кВ; құйғаннан кейін – 35 кВ.

Май құрамында судың тамшылары болмауы тиіс.

6

6) Жабдықтардың элементтерінің жерге тұйықтауының дұрыстығын тексеру. Жерге тұйықтау шиналарын жерге тұйықтағыштарға және жабдықтың келесі элементтеріне бекітудің сенімділігін тексеру: жобаға сәйкес, отырғызу электродтары, қоректену агрегатының оң полюсі, электр сүзгісінің корпусы, трансформаторлар мен электр қозғалтқыштарының корпустары, қайта қосқыштардың табаны, панелдердің каркасы мен басқару қалқандары, жоғары кернеу кәбілінің қабығы, оқшаулағыш қорабының есіктері, кәбіл муфтілерінің қораптары, оқшаулағыш фланецтері және басқа да металл конструкцияларына жүргізіледі.

7 7) Жерге тұйықтау құрылғылардың кедергісін тексеру. Жерге тұйықтағыштың мен қосқыштың кедергісі – 4 Ом, ал жерге тұйықтағыш құрылғылардың өтпелі кедергісі – 0,05 Ом аспауы тиіс.

8 8) Вольт-амперлік көрсеткіштерді алу. Электр сүзгілерінің вольт-амперлік көрсеткіштері (берілген кернеуінен тәж өрісінің ток тәуелділігі) ауада және түтінді газда осы Қағидаларға 5-қосымшасының 79-кестесінің нұсқауына сәйкес алынады.

18 18. Өнеркәсіптік мақсаттарына арналған статикалық түрлендіргіштер

294

294. Жиынтықты статикалық түрлендіргіштер осы параграфпен қарастырылған көлемде: иондық реверсивтік емес осы Қағидалардың 293-тармағының 1)-8), 10), 11) тармақшалары бойынша, иондық реверсивтік 1)-11) тармақшалары бойынша, жартылай өткізгіш басқарылатын реверсивтік емес осы Қағидаларға 293-тармағының 1)-4), 6)-8), 10), 11) тармақшалары бойынша, жартылай өткізгіш басқарылатын реверсивтік осы Қағидалардың 293-тармағының 1)-4), 6)-11) тармақшалары бойынша, жартылай өткізгіш басқарылмайтын осы Қағидалардың 293-тармағының 1)-4), 7), 10), 11) тармақшалары бойынша сыналады.
Осы параграф синхронды генераторлар мен компенсаторлардың тиристорлы қоздырғыштарына таралмайды.

1 1) Элементтердің оқшауламасының және түрлендіргіштің тізбектерінің кедергісін өлшеу. Дайындаушы зауыттың нұсқаулығына сәйкес жүргізіледі.

2 2) Өнеркәсіптік жиіліктегі жоғарылатылған кернеумен сынау:

иондық түрлендіргіш пен түрлендіргіш трансформатор тізбектерінің мен тораптарын оқшаулағышы 1 мин ішінде өндірістік жиіліктегі сынау кернеуіне шыдауы тиіс. Сынау кернеуінің шамасы 80-кестеде көрсетілген, мұндағы Ud – түрлендіргіш агрегаттың бос жүрісінің кернеуі.
Вентильдің катоды мен корпусының арасындағы сына кернеуі оқшауланған катоды бар түрлендіргішке жатады.
Қарсы келетін-параллельді схемалар үшін катодтың әрбір фазасында және вентиль корпусында электр жетекке арналған түрлендіргіштер және түрлендіргіштер тізбекті қосылысты вентильдер үшін, сондай-ақ катодпен қосылған тізбектер үшін 2,25 Ud+3500 кернеуімен сыналуы қажет;
жартылай өткізгіш түрлендіргіштің тізбектері мен тораптарының (күштік тізбектер – корпус және күштік тізбектер – өз қажеттігінің тізбектерінің) оқшаулағышы 1,8 кВ немесе дайындаушы зауыттың көрсеткен, өнеркәсіптік жиіліктегі сынақ кернеуіне 1 мин. ішінде шыдауы тиіс.
Айнымалы және түзетілген кернеудің қуат тізбектері сынау уақытында өзара электрмен жалғануы тиіс.

3 3) Түрлендіргіштің қорғаудың барлық түрлерін тексеру. Қорғаудың іске қосылу шегі жобада есептелген көрсеткіштерге сәйкес болуы тиіс.

4 4) Түрлендіргіш трансформатор мен реакторды сынау осы Қағидалардың 280-тармағына сәйкес жүргізіледі.

5 5) Тұтануды тексеру. Тұтану тұтандыру жүйесінің ұзақ соғуынсыз, нақты жүруі тиіс.

6 6) Фазалауды тексеру. Басқару импульсінің фазасы реттеу диапазонындағы анодтық кернеу фазасына сәйкес болуы тиіс.

7 7) Салқындату жүйесін тексеру. Сынапты түрлендіргіштің салқындату жүйесінің кірісі мен шығысындағы су температурасының айырмашылығы дайындаушы зауыттың мәліметтеріне сәйкес болуы тиіс.

Ауамен қолдан салқындатылатын жартылай өткізгіш түрлендіргіштің салқындату ауаның жылдамдығы дайындаушы зауыттың көрсеткіштеріне сәйкес болуы тиіс.

8

8) Тураланған кернеуін реттеу диапазонын тексеру. Реттеу диапазоны дайындаушы зауыттың көрсеткіштеріне сәйкес болуы тиіс, түзетілген кернеудің шамасы біртіндеп өзгертілуі тиіс. Реттеу көрсеткішін алу 0,1 номиналдыдан кем емес жүктемеде түрлендіргіштің жұмысы барысында жүргізіледі. Сынау кезінде қолданылатын жүктеменің көрсеткіштері түрлендіргішке қарастырылатын жүктеме көрсеткішіне сәйкес болуы тиіс.

9 9) Статикалық теңестіретін токты өлшеу. Өлшеу реттеудің барлық диапазонында жүргізіледі. Теңестіру тогы жобада қарастырылған шамадан аспауы тиіс.

10

10) Жүктемемен жұмыс істеп тұрған түрлендіргіштің жұмысын тексеру (реттеудің барлық диапазонындағы реттеу түрлендіргіштер үшін). Бұл ретте токтың фаза және вентильдер бойынша біркелкі таралуын тексеру жүргізіледі. Әркелкілік түрлендіргіштің қандай да бір фазасының шамадан тыс арнасынан асуын болдырмауы тиіс.

11 11) Түрлендіргіштің параллельді жұмысын тексеру. Жүктеме түзеткіш агрегаттардың параллельді жұмыс істеп тұрған параметрлеріне сәйкес тұрақты таралуы тиіс.

19 19. Қағаз-майлы конденсаторлар

295

295. Қағаз-майлы байланыс, қуатты іріктеу конденсаторлары, бөлу конденсаторлары, бойлық компенсацияның конденсаторлары, қуат пайызын арттыру конденсаторлары осы параграфпен қарастырылған көлемде сыналады; 1 кВ төмен кернеудегі қуат пайызын арттыру конденсаторлары осы Қағидалардың 294-тармағының 1), 4), 5) тармақшасы бойынша, 1 кВ және жоғары кернеудегі қуат пайызын арттыру конденсаторлары осы Қағидалардың 294-тармағының 1), 2), 4), 5) тармақшасы бойынша, байланыс, қуатты іріктеу конденсаторлары, бөлу конденсаторлары осы Қағидалардың 294-тармағының 1)-4) тармақшалары бойынша сыналады.

1 1) Оқшаулама кедергісін өлшеу 2,5 кВ кернеудегі мегаомметрмен жүргізіледі. Шығыс бөлігінің және конденсатордың корпусына қатысты арасындағы және R60/R15 оқшаулама кедергісі нормаланбайды.

2 2) Сыйымдылықты өлшеу. 15-35 0С температурада жүргізіледі. Өлшенген сыйымдылық осы Қағидалардың 5-қосымшасының 81-кестесінде келтірілген көрсеткіштер мен өлшем қателігін есепке алғандағы паспорт мәліметтеріне сәйкес болуы тиіс.

3 3) Диэлектрлік шығындардың бұрышының тангенсін өлшеу. Байланыс, қуатты іріктегіш және бөлгіш конденсаторлары үшін жүргізіледі. 15-35 С температурада конденсаторлардың барлық типтерінің диэлектрлік шығындарының бұрышының тангенсінің өлшенген шамалары 0,4 % аспауы тиіс.

4

4) Жоғары кернеумен сынау қуат пайызын арттыруға арналған конденсаторлардың сынау кернеуі 82-кестеде берілген; байланыс, қуатты іріктегіш және бөлгіш конденсаторларға осы Қағидаларға 5-қосымшасының 83-кестесінде, бойлық компенсация конденсаторлары үшін осы Қағидалардың 5-қосымшасының 84-кестесінде келтірілген.
Сынау кернеуін қосымша ұзақтығы 1 мин.
Қажетті қуаттағы ток көзі болмаған жағдайда, өнеркәсіптік жиіліктегі жоғары кернеумен сынау, осы Қағидалардың 5-қосымшасының 82-84-кестелерінде көрсетілгенге қатысты екі еселенген шаманы түзетілген кернеумен сынаумен алмастырылады.
Шығыс бөлігі бар және корпуспен жалғанған, қуат пайызын арттыруға арналған (немесе бойлық компенсация конденсаторларына) конденсаторлардың оқшаулағышының корпусына қатысты өнеркәсіптік жиіліктегі жоғары кернеумен сынау жүргізілмейді.

5 5) Конденсаторлар батареяларын үш мәрте қосу арқылы сынау. Әрбір фаза бойынша токтың көрсеткішін бақылай отырып, номиналды кернеуге қосу арқылы жүргізіледі. Әр түрлі фазалардағы токтар бір бірінен ерекшеленуі 5 % артық болмауы тиіс.

20 20. Вентильді разрядтаушылар және асқын кернеулерді тежегіштер

296 296. Вентильді разрядтаушылар мен асқын кернеулерді тежегіштерді орынға орнатқаннан кейін осы параграфпен қарастырылған көлемде сыналады.

1

1) Разрядтаушы элементінің кедергісін өлшеу 2,5 кВ кернеуіндегі мегаомметрмен жүргізіледі. Элементтің оқшаулағыштың кедергісі нормаланбайды. Оқшаулағышты бағалау үшін разрядтаушы бірдей фазасының элементтерінің оқшаулама кедергісінің өлшенген шамалары салыстырылады; одан басқа, бұл шамалар басқа фазалар жиынтығының немесе дайындаушы зауыттың элементтерінің оқшаулама кедергісімен салыстырылады.
РВН, РВП, РВО, GZ разрядтаушылардың кедергілері 1000 МОм кем болмауы тиіс.
РВС разрядтаушы элементтерінің кедергісі зауыт нұсқаулығының талаптарына сәйкес болуы тиіс. РВМ, РВРД, РВМГ, РВМК разрядтаушылардың элементтер кедергісі осы Қағидалардың 5-қосымшасының 85-кестесінде келтірілген мәліметтерге сәйкес болуы тиіс.
Өткізу мүмкіндігінің имитатор кедергісі 1000 В кернеудегі мегаомметрмен өлшенеді. Өлшенген кедергінің шамасы зауыт өлшемдері немесе қолданыстағы бұрынғы өлшемдердің нәтижелерінен 50 % астам емес айырмашылығы болуы тиіс.
Іске қосылу регистраторлары бар разрядтауыштардың табандарын оқшаулайтын оқшауламаның кедергісін 1000-2500 В кернеудегі мегаомметрмен өлшейді. Оқшауламаның өлшенген кедергісінің шамасы 1 МОм кем болмауы тиіс.
3 кВ дейінгі номиналды кернеуімен асқын кернеуді шектеуіштердің кедергісі 1000 МОм кем болмауы тиіс.
3-35 кВ номиналды кернеуімен асқын кернеулерді шектеуіштердің кедергісі дайындаушы зауыттың нұсқаулықтар талаптарына сәйкес болуы тиіс.
110 кВ және одан жоғары номиналды кернеумен асқын кернеуді шектеуіштердің кедергісі 3000 МОм кем болмауы тиіс, айырмашылығы қолданыстағы бұрынғы өлшемдердің нәтижесінде алынған немесе паспортта келтірілген мәліметтерден ± 30 % астам емес айырмашылығы болуы тиіс.

2 2) Тураланған кернеудегі вентильді разрядтаушылар өткізу тогын (ток азаюы) өлшеу. Вентильді разрядтаушылардың жеке элементтерінің мүмкін өткізу тогы (ток азаюы) осы Қағидалардың 5-қосымшасының 86-кестеде көрсетілген.

3 3) Асқын кернеуді тежегіштің өткізу тогын өлшеу. Асқын кернеуді тежегіштердің мүмкін өткізу тогы осы Қағидаларға 5-қосымшасының 87-кестесінде келтірілген.

4 4) Жұмыс кернеуіндегі асқын кернеуді тежегіштің өткізу тогын өлшеуге арналған жабдық жиынтығына кіретін элементтерді тексеру. Желіден ажыратылған асқын кернеуді тежегіште жүргізіледі.

Оқшауланған шығарымның электр беріктігін тексеру АКТ-330 және 500 кВ тежегіштері үшін пайдаланудың алдында және тежегіш қосылған қондырғының жөндеуге шығаруда 6 жылда 1 реттен жиі емес жүргізіледі.
Уақытты сақтамай 10 кВ дейінгі 50 Гц жиіліктегі кернеуді біртіндеп көтеру арқылы сынау жүргізіледі.
ТФҚ-10-750 оқшаулағыштың электрлік беріктігін тексеру 1 мин ішінде 50 Гц жиіліктегі 24 кВ кернеумен жүргізіледі.
Қорғаныс резисторының ток өткізгіштігін өлшеу 50 Гц жиіліктегі 0,75 кВ кернеуде жүргізіледі. Ток шамасы 1,8-4,0 мА деңгейінде болуы тиіс.

5 5) Өнеркәсіптік жиіліктегі тесіп өтетін кернеуді өлшеу. Өнеркәсіптік жиіліктегі вентильдік разрядтаушылардың элементтерінің ұшқындық аралықтарының тесіп өтетін кернеуі осы Қағидалардың 5-қосымшасының 88-кестесінде көрсетілген шаманың маңында болуы тиіс.

Шунттайтын резисторлары бар, разрядтаушылардың өнеркәсіптік жиіліктегі тесіп өтетін кернеуді өлшеу, разрядтаушы арқылы токты 0,1 А дейін шектеуге мүмкіндік беретін және кернеу қосымша ұзақтығы 0,5 с дейін болады.

21 21. Түтікті разрядтаушылар

297 297. Түтікті разрядтаушылар осы параграфпен қарастырылған көлемде сыналады.

1 1) Разрядтаушы бетінің жағдайын тексеру. Разрядтауышты тірекке орнатудан бұрын тексеру арқылы жүргізіледі. Разрядтауыштың сыртқы бетінде сызат және қабаттануы болмауы тиіс.

2 2) Сыртқы ұшқын аралығын өлшеу. Разрядтауышты орнату тіреуінде жүргізіледі. Ұшқын аралығы берілген шамадан аспауы тиіс.

3 3) Шығару орналасу аймағын тексеру. Разрядтауышты орнатқаннан кейін жүргізіледі. Шығару аймақтары Разрядтауыштың ашық ұшының потенциалынан ерекшеленетін потенциалы бар, конструкциялар мен өткізгіштердің элементтерімен жанаспаулары және қамтымауы тиіс.

22 22. 1 кВ жоғары кернеудегі сақтандырғыштар, сақтандырғыштар-ажыратқыштар

298 298. 1 кВ жоғары кернеудегі сақтандырғыштар, сақтандырғыштар-ажыратқыштар осы параграфпен қарастырылған көлемде сыналады.

1 1) Өнеркәсіптік жиіліктегі жоғарылатылған кернеумен сақтандырғыштардың тіреу оқшауламасын сынау. Сынау кернеуі осы Қағидалардың 5-қосымшасының 78-кестесіне сәйкес орнатылады.

Нормаланған сынама кернеуінің қосымша ұзақтығы 1 мин. Сақтандырғыштардың тіреу оқшауламасын өнеркәсіптік жиіліктегі жоғары кернеумен сынау ұяшықтарды шиналайтын оқшаулағыштарды сынаумен бірге жүргізіледі.

2

2) Ток тежегіш резисторлар мен балқымалы енгізулердің бүтіндігін және олардың жоба мәліметтеріне сәйкестігін тексеру. Балқымалы енгізулер және ток тежегіш резисторлар калибрленуі қажет және жоба мәліметтеріне сәйкес болуы қажет. Кварц құмы бар сақтандырғыштарда балқымалы енгізулердің бүтіндігі қосымша тексеріледі.

3 3) Сақтандырғыш-ажыратқыш патронының ток жүретін бөлігінің тұрақты тогына кедергісін өлшеу. Кедергінің өлшенген шамасы патрондағы калибровканың номиналды тогының шамасына сәйкес болуы тиіс.

4 4) Сақтандырғыш-ажыратқыш алмалы-салмалы контактілеріндегі контактілі басуын өлшеу. Контактілі басуының өлшенген шамасы зауыт мәліметтеріне сәйкес болуы тиіс.

5 5) Сақтандырғыш-ажыратқыштың патронының доға сөндіргіш бөлігінің жағдайын тексеру. Сақтандырғыш-ажыратқыштың патронының доға сөндіргіш бөлігінің ішкі диаметрі өлшенеді.

Патронның ішкі доға сөндіргіш бөлігінің диаметрінің өлшенген шамасы зауыт мәліметтеріне сәйкес болуы тиіс.

6 6) Сақтандырғыш-ажыратқыштың жұмысын тексеру. Сақтандырғыш-ажыратқышты қосу және ажырату операциясының 5 циклі орындалады.

Әрбір операция бірінші талпыныстан сәтті орындалуы тиіс.

23 23. Кірмелер және өтпелі оқшаулағыштар

299 299. Кірмелер және өтпелі оқшаулағыштар осы параграфпен қарастырылған көлемде сыналады.

1 1) Оқшауламаның кедергісін өлшеу. Қағаз-майлы оқшауламасы бар кірмелерде 1-2,5 кВ кернеуге мегаомметрмен жүргізіледі. Қосылыс төлкесіне қатысты кірменің соңғы және өлшейтін қоршауының оқшауламасының кедергісі өлшенеді. Оқшаулама кедергісі 1000 МОм кем болмауы тиіс.

2

2) Диэлектрлік шығындардың бұрышының тангенсін өлшеу. Ішкі негізгі майды бөгегіш, қағазды-майлы және бакелиттік оқшауламасы бар, өтпелі оқшаулағыштар мен кірмелерде жүргізіледі. Кірменің диэлектрлік шығындары және өтпелі оқшаулағыштардың бұрыштарының тангенсі осы Қағидалардың 5-қосымшасының 89-кестесінде көрсетілген шамадан аспауы тиіс.
Арнайы шықпасы бар потенциометрлік құрылғыға (ПМН) кірмелер мен өтпелі оқшауламаларда, негізгі оқшауламаның және өлшеуіш конденсатордың оқшауламасының диэлектрлік шығындарының бұрышының тангенсі өлшенеді. Бір мезгілде сыйымдылықты өлшеу жүргізіледі.
Өлшеуіш конденсаторлардың оқшауламасына арналған диэлектрлік шығындардың бұрышының тангенсі бойынша ақаулы нормалар негізгі оқшауламаның ақауларымен бірдей.
Оқшауламаның соңғы қабатының (диэлектрлік шығындардың бұрышын өлшеу) орамынан өлшейтін шықпасы бар кірмелерде осы оқшауламаның диэлектрлік шығындардың тангенсі өлшенеді.
Диэлектрлік шығындардың бұрышының тангенсін өлшеу 3 кВ кернеумен жүргізіледі.
Кірменің қағаз-майлы оқшауламасының соңғы орамының жағдайын анықтау үшін, диэлектрлік шығындардың бұрышының тангенсінің орта тәжірибелік шамаларына негізделуі қажет: 110-115 кВ үшін – 3 % және 220 кВ кірмелер үшін – 2 % және 330-500 кВ кірмелері үшін – негізгі оқшауламаға қабылданған, диэлектр шығындар бұрышының тангенсінің шекті шамалары жатады.

3 3) Өнеркәсіптік жиіліктегі жоғары кернеумен сынау. Сынау 35 кВ дейінгі кернеудегі кірмелер мен өтпелі оқшаулағыштарға міндетті жүргізіледі.

Кірмелер мен өтпелі оқшаулағыштарға қажетті сынау кернеуі жеке сыналған немесе тарату құрылғысына орнатқаннан кейін май ажыратқышына және т.б. осы Қағидалардың 5-қосымшасының 90-кестесіне сәйкес қабылданады.
Күштік трансформаторларына орнатылған кірмелерді сынау күштік трансформаторларына арналған нормалар бойынша соңғы орамды сынаумен бірге жүргізіледі.
Негізгі керамикалық, сұйық немесе қағаз-майлы оқшауламасы бар кірмелер мен өтпелі оқшаулағышқа арналған нормаланған сынау кернеуін қосымша ұзақтығы 1 мин, ал бакелит немесе басқа да қатты органикалық материалдардан негізгі оқшауламаларға 5 мин. Трансформаторлардың орамдарымен бірге сыналған кірмелерге қажетті нормаланған сынау кернеуінің қосымша ұзақтығы 1 мин.
Егер майда (маймен толтырылған кірме) ойық, жабын, сырғанақ разряд және жарым-жарты разрядтар, газдың бөлінуі, сондай-ақ егер сынаудан кейін оқшауламаның жергілікті қызып кетуі табылмаған жағдайда, кірме сынаудан өтті деп саналады.

4 4) Кірмелердің тығыздығының сапасын тексеру. 98 кПа (1 кгс/см2) артық қысымды жасау арқылы қағаз-майлы оқшауламасы бар 110-500 кВ кернеудегі тұмшаланбаған маймен толтырылған кірмелер үшін жүргізіледі. Сынау ұзақтығы 30 мин. Сынау кезінде майдың ағу белгілері болмауы тиіс.

5 5) Маймен толтырылған кірмелердің трансформаторлық майды сынау. Май жаңа құйылған кірмені сынау осы Қағидалардың 300-тармағына сәйкес сыналуы тиіс.

Монтаждаудан кейін құйылған майды сынау осы Қағидаларға 5-қосымшадағы 93-кестенің 1-5-тармақшаларының көрсеткіштері бойынша жүргізіледі, ал диэлектрлік шығындардың бұрышының жоғары тангенсі бар кірмелер және 220 кВ және одан жоғары кернеудегі кірмелерде, майдың диэлектрлік шығынының бұрышының тангенсі өлшенеді. Көрсеткіштердің шамалары осы Қағидалардың 5-қосымшасының 93-кестесінде көрсетілген шамадан кем болмауы тиіс, ал диэлектрлік шығындардың бұрышының тангенсінің шамасы осы Қағидалардың 5-қосымшасының 91-кестесінде көрсетілген шамадан астам болмауы тиіс.

24 24. Фарфорлық аспалы және тіреу оқшаулағыштары

300 300. Фарфорлық аспалы және тіреу оқшаулағыштары осы параграфпен қарастырылған көлемде сыналады.

Тіреу-стержендік оқшаулағыштарды өндірістік жиіліктегі жоғары кернеумен сынау қажет емес.
Шыны аспалы оқшаулағыштарға электрмен сынау жүргізілмейді. Олардың күйі сыртқы тексеру арқылы бақыланады.

1

1) Аспалы және көп элементті оқшаулағыштардың оқшауламасының кедергісін өлшеу. Ауаның қолайлы температурасында ғана 2,5 кВ кернеуде мегаомметрмен жүргізіледі. Оқшаулағыштарды тексеру олардың электр тарату желілері мен тарату құрылғыларына тікелей орнатудың алдында тексеріледі. Әрбір аспалы оқшаулағыштың немесе істікше оқшаулағыштың әрбір элементінің оқшаулама кедергісі 300 МОм кем болмауы тиіс.

2 2) Өнеркәсіптік жиіліктегі жоғарылатылған кернеумен сынау:

бір элементті тірек оқшаулағыштар. Ішкі және сыртқы қондырғылардың осы оқшауламалары үшін сынақ кернеуінің шамасы осы Қағидаларға 5-қосымшаның 92-кестесінде көрсетілген. Нормаланған сынау кернеуін қосымша ұзақтығы 1 мин;
көп элементті тіреу және аспалы оқшаулағыштар. Жаңа орнатылған істікшелі және ауыспалы оқшаулағыштар оқшаулағыштың әрбір элементіне қамтылған 50 кВ кернеумен сыналады.
Негізгі оқшауламасы органикалық материалдар болып табылатын оқшаулағыштар үшін нормаланған сынау кернеуін қосымша ұзақтығы 5 мин, керамикалық оқшаулағыштар үшін 1 мин.

25 25. Трансформатор майы

301 301. Жабдықты монтаждау орнындағы трансформатор майын сынау осы параграфпен қарастырылған көлемде сыналады.

1 1) Жабдыққа құюдан бұрын майды талдау. Зауыттан жаңа келіп түскен трансформатор майының әрбір партиясы жабдыққа құюдан бұрын осы Қағидаларға 5-қосымшаның 93-кестесінде көрсетілген осы тармақтың 13) тармақшасынан басқа көрсеткіштер бойынша бір реттен сынаудан өтуі тиіс.

Сынау кезінде алынған көрсеткіштердің шамасы, осы Қағидаларға 5-қосымшаның 93-кестесінде көрсетілген шамадан кем болмауы тиіс.
Осы Қағидаларға 5-қосымшаның 93-кестесінде көрсетілмеген техникалық шарттар бойынша дайындалған майлар, сол көрсеткіштер бойынша сыналуы тиіс, бірақ сынау нормалары осы майларға арналған техникалық шарттарға сәйкес қабылданады.

2

2) Жабдықты іске қосудың алдында майды талдау. Жабдықты монтаждаудан күйін кернеуге қосудың алдында алынған май осы Қағидаларға 5-қосымшаның 93-кестесінің 1-5 және 11-тармақтарында көрсетілген көлемде, ал 110 кВ және одан жоғары жабдықтарға осы Қағидаларға 5-қосымшаның 93-кестесінің 10) тармақшасымен, ал азотты қорғанышы бар жабдықтарға осы Қағидаларға 5-қосымшаның 93-кестесінің13) тармақшасымен қарастырылады.

3

3) Аппараттардан алынатын майлардың оны араластыру кезіндегі тұрақтылығын сынау. Аппараттарға әртүрлі маркадағы кондициялық майларды құю кезінде қоспаның араласу пропорциясындағы тұрақтылығы тексеріледі және қоспаның тұрақтылығы, тұрақтылығы төмен араласқан майлардың бірінің тұрақтылығынан кем болмауы тиіс. Май қоспасының тұрақтылығын тексеру тек қана ингибирленген және ингибирленбеген майлардың араласуы жағдайында жүргізіледі.

26 26. Кернеуі 1 кВ дейінгі электр аппараттар, екінші ретті тізбектер және электр өткізгіштер

302

302. Электр аппараттары және қорғаныс схемаларының екінші ретті тізбектері, басқару, дабыл және өлшеулер осы параграфпен қарастырылған көлемде сыналады. Кернеуі 1 кВ дейінгі электр өткізгіштер тарату нүктелерінен электр қабылдағыштарға дейін осы Қағидалардың 301-тармағының 1) тармақшасына сәйкес сыналады.

1 1) Оқшаулама кедергісін өлшеу. Оқшаулама кедергісі осы Қағидаларға 5-қосымшаның 94-кестесінде көрсетілген шамадан кем болмауы тиіс.

2

2) Өнеркәсіптік жиіліктегі жоғарылатылған кернеумен сынау. Барлық қосылған аппараттармен (автоматты ажыратқыштар, магниттік қосқыштар, контакторлар, реле, құралдар және т.б.) қорғаныс, басқару, дабыл және өлшеу екінші ретті тізбек схемасы үшін сынау кернеуі 1 кВ. Нормаланған сынау кернеуінің қосымша ұзақтығы 1 мин.

3 3) Автоматты ажыратқыштардың ток ағытқыштарының әсерін тексеру. Ток ағытқыштардың әсерін тексеру (ең жоғарғы, тәуелді, нөлдік, дифференциалды және т.б.) барлық типтегі автоматты ағытқыштарда бірінші ретті токпен жүргізіледі. Ағытқыштардың әрекет шегі зауыт көрсеткіштеріне сәйкес болуы тиіс.

4

4) Оперативтік токтың төмен және номиналды кернеуіндегі автоматты ажыратқыштармен контакторлардың жұмысын тексеру. Көп ретті қосу және ажыратылатын автоматты ажыратқыштар мен контакторларды сынау кезіндегі операциялардың саны мен кернеудің шамалары осы Қағидаларға 5-қосымшаның 95-кестесінде келтірілген.

5 5) Релелік аппаратураны тексеру. Қорғаныс, басқару, автоматика және дабыл релелерін және басқа құрылғыларды тексеру қолданыстағы нұсқаулықтарға сәйкес жүргізіледі. Жұмыс жарғыларындағы реленің іске қосылу шегі есептік көрсеткіштерге сәйкес болуы тиіс.

6 6) Жедел токтың әртүрлі шамасындағы толық жиналған схемалардың дұрыс жұмыс істеуін тексеру. Схемалардың барлық элементтері осы Қағидаларға 5-қосымшаның 96-кестесінде келтірілген оперативтік токтың шамасындағы жобамен қарастырылған кезектілікте сенімді жұмыс істеуі тиіс.

27 27. Аккумулятор батареялары

303 303. Монтаждаумен аяқталған аккумулятор батареясы осы параграфпен қарастырылған көлемде сыналады.

1 1) Оқшаулама кедергісін өлшеу. Өлшеу вольтметрмен жүргізіледі (вольтметрдің ішкі кедергісі нақты белгілі болуы тиіс, тобы 1-ден төмен емес).

Толық алынып тасталған жүктемеде қыспақтардағы және әрбір қыспақ пен жердің арасындағы батареяның кернеуі өлшенуі тиіс.
Rх оқшаулама кедергісі келесі формуламен есептеледі:
,
мұндағы, Rq – вольтметрдің ішкі кедергісі;
U – батареяның қыспағындағы кернеу;
U1 және U2 – оң қысқыш және жердің арасындағы кернеу және теріс қысқыш пен жердің арасындағы кернеу.
Батареяның оқшауламасының кедергісі төменде көрсетілген шамадан кем болмауы тиіс:
Номиналды кернеу, В 24 48 60 110 220
Кедергі, кОм 15 25 30 50 100

2 2) Форматталған аккумулятордың сыйымдылығын тексеру. Толық зарядталған аккумуляторларды 3 немесе 10 сағаттық режимдегі токпен ажыратылады.

+25 С температураға келтірілген, аккумулятор батареясының сыйымдылығы дайындаушы зауыттың мәліметтеріне сәйкес болуы тиіс.

3 3) Электролит температурасы мен тығыздығын тексеру. Әрбір элементтің электролитінің температурасы мен тығыздығы батареяның заряды мен разрядының аяғында дайындаушы зауыттың мәліметтеріне сәйкес болуы тиіс. Зарядтау кезіндегі электролиттің температурасы +40 0С жоғары болмауы тиіс.

4 4) Электролитті химиялық талдау. Қышқылды аккумуляторлық батареяларға құюға арналған электролит А сортты күкіртті аккумулятор қышқылы мен дистилденген судан жасалады.

Араластырылған электролиттегі қоспаның құрамы мен ұшып кетпейтін қалдық құрамы төменде келтірілген шамалардан аспауы тиіс.
Мөлдірлігі
Мөлдір
Калориметриялық анықтамаға сәйкес түсі, мл
0,6
Тығыздығы т/м3, 20оС
1,18
Құрамы, %
Моногидрат
24,8
Темір
0,006
Күшәла
0,00005
Марганец
0,00005
Хлор
0,0005
Азот қышқылдары
0,00005
Ұшпайтын қалдықтар
0,3
Күкіртті сутекпен тұндырылған металға реакциясы шыдамды сыналуы
Марганецті қышқыл калийді қалпына келтіретін заттар сынауды шыдайды

5 5) Элементтердегі кернеуді өлшеу. Разрядтың аяғында қалып қоятын элементтердің кернеуінің айырмашылығы, қалған элементтердің орташа кернеуінен 1-1,5 % аспауы тиіс, ал қалып қоятын элементтердің саны батареядағы олардың жалпы көлемінен 5 % кем болмауы тиіс.

28 28. Жерге тұйықтағыш құрылғылар

304 304. Жерге тұйықтағыш құрылғылар осы параграфпен қарастырылған көлемде сыналады.

1 1) Жерге тұйықтау құрылғылардың элементтерін тексеру. Тексеруге мүмкін деңгейде жерге тұйықтау құралдарының элементтерін тексеру арқылы жүргізіледі. Жерге тұйықтау құрылғылардың өткізгіштігі мен қимасы осы Қағидалардың талаптарына және жобаның мәліметтеріне сәйкес болуы тиіс.

2

2) Жерге тұйықтағыш пен жерге тұйықтау элементтерінің арасындағы тізбекті тексеру. Жерге тұйықтау және нөлдеу сымдарының қимасы, олардың қосылыстары мен жалғанымдарының бүтіндігі және беріктігі тексеріледі. Аппаратты жерге тұйықтау контурымен қосатын жерге тұйықтау сымдарда үзілу және көзге көрінетін ақаулар болмауы тиіс. Дәнекерлеу жұмысының сенімділігі балғамен соғып тексеріледі.

3 3) 1 кВ дейінгі электр қондырғыларындағы теспелі сақтандырғыштардың жағдайын тексеру. Теспелі сақтандырғыштар ақаусыз және электр қондырғысының нақты кернеуіне сәйкес болуы тиіс.

4

4) Нейтралы тұтас жерге тұйықталған 1 кВ дейінгі электр қондырғыларындағы нөл-фазаның тізбегін тексеру. Тексеру мына тәсілдердің бірімен жүргізіледі: корпусқа немесе сымға бір фазалы тұйықталудың тогын арнайы құралдар көмегімен тікелей өлшеу арқылы; бір фазалы тұйықталу тогын кезекті есептей отырып, нөл-фазасының ілмегінің толық кедергісін өлшеу арқылы.
Корпусқа немесе нөлдік сымға бір фазалы тұйықталу тогы осы Қағидалардың тиісті тарауларындағы берілген коэффициенттерді есепке ала отырып, қорғаныстың сенімді іске қосылуын қамтамасыз етуі тиіс.

5 5) Жерге тұйықтау құрылғыларының кедергісін өлшеу. Кедергі шамалары осы Қағидалардың тиісті тарауларында берілген шамаларды қанағаттандыруы тиіс.

6 6) Жанасу (жанасу кернеуіне норма бойынша орындалған электр қондырғыларында) кернеуін өлшеу. Жерге тұйықтау құрылғылардың монтажынан, қайта құрастырудан және күрделі жөндеуден кейін жүргізіледі. Өлшеу жалғанған табиғи жерге тұйықтағыштар мен ӘЖ арқанда жүргізіледі.

Жанасу кернеуі жобалау кезіндегі есептеумен шамалар анықталған, бақылау нүктелерінде өлшенеді. Әсер етудің ұзақтығы деп, релелік қорғаудың әсер ету уақыты және ажыратқышты ажыратудың жеке уақытының жиынтық уақытын атайды. 110-500 кВ АТҚ қосалқы станцияның жанасу кернеуінің шекті шамалары төменде келтірілген:
Кернеудің әсер ету ұзақтығы
0,1 0,2 0,5 0,7 0,9 1,0 және одан жоғары
Жанасу кернеуі, В
500 400 200 130 100 65

7

7) Электр станциялары мен қосалқы станциялардың ТҚ тұйықталу тогының жерге ағуы кезінде жерге тұйықтау құрылғысында кернеуді тексеру. Монтаждаудан, қайта құрастырудан кейін жүргізіледі және нейтралы тиімді жерге тұйықталған желістегі 1 кВ жоғары кернеудегі электр жабдықтары үшін 12 жылда 1 рет жүргізіледі.
Жерге тұйықтау құрылғысындағы кернеу:
ғимараттан тыс және электр қондырғының сыртқы қоршауынан әлеуеті алып тасталған электр қондырғылары үшін шектелмейді;
10 кВ астам емес, егер шығатын байланыс және телемеханика кәбілдерінің оқшауламасын қорғау және потенциалдарды шығаруды алдын алу шаралары қарастырылған жағдайда;
қалған басқа да жағдайда 5 кВ астам болмауы тиіс.

29 29. Қуат кәбіл желілері

305 305. 1 кВ дейінгі кернеудегі қуат кәбіл желілері 1), 2), 7), 13) тармақтары бойынша, 1 кВ жоғары және 35 кВ дейінгі кернеудегі 1)-3), 6), 7), 11) 13) тармақтары бойынша, 110 кВ және жоғары кернеудегі осы Қағидалардың 29-тармағында қарастырылған толық көлемде сыналады.

1 1) Кәбіл талсымдарының бүтіндігі мен фазалауды тексеру. Кәбілдің жалғанған талсымдары фазаларының белгілерінің тұтастығы мен сәйкестігі тексеріледі.

2

2) Оқшаулама кедергісін тексеру. 2,5 кВ кернеуге мегаомметрмен жүргізіледі. 1 кВ дейінгі күштік кәбілдері үшін оқшаулама кедергісі 0,5 МОм кем болмауы тиіс. 1 кВ жоғары күштік кәбілдері үшін оқшаулама кедергісі нормаланбайды. Өлшеу кәбілді жоғарылатылған кернеумен сынағанға дейін және одан соң жүргізіледі.

3 3) Тураланған токты жоғарылатылған кернеумен сынау. 1 кВ жоғары күштік кәбілдері тураланған токтың жоғарылатылған кернеуімен сыналады.

Сынау кернеуінің шамалары мен нормаланған сынау кернеуін қосымша ұзақтығы осы Қағидаларға 5-қосымшаның 97-кестесінде келтірілген.
1 кВ дейінгі кернеуге резеңке оқшауламасы бар кәбілдер жоғарылатылған кернеумен сыналмайды.
Тураланған токты жоғарылатылған кернеумен сынау үдерісінде шығу тогының өзгеру сипаттамасына назар аударылады.
Өлшеу кезіндегі ағылудың шекті тогы сынақ кернеуіне қарай және ассиметрия пайызының шекті шамасы осы Қағидаларға 5-қосымшаның 98-кестесінде көрсетілген.
Егер жылыстаған разрядтар, тесік және шығатын токтың соққылары болмаса немесе оның белгілі шамаға жеткеннен кейін қайта арту жағдайы болмаған кезде кәбіл сынаудан өтті деп саналады.

4 4) Өнеркәсіптік жиіліктегі жоғарылатылған кернеумен сынау. Тураланған токтың орнына 110-220 кВ желістерге жүргізуге болады; сынау кернеуінің шамасы: 110-220 кВ желістеріне (жерге қатысты 130 кВ); 220-500 кВ желістеріне (жерге қатысты 288 кВ). Нормаланған сынау кернеуінің қосымша ұзақтығы 5 мин.

5

5) Талсымдардың активті кедергісін анықтау. 20 кВ және одан жоғары желістерге жүргізіледі. 1 мм2 қимаға, 1 м ұзындыққа және 200С келтірілген тұрақты токқа кәбіл желістерінің талсымдарының активті кедергісі, мыс талсымдарға 0,01793 Ом астам емес және алюминий талсымдары үшін 0,0294 Ом астам емес болуы тиіс.
Өлшенген кедергі көрсетілген шамалардан 5 % астам емес айырмашылығы болуы мүмкін.

6 6) Талсымдардың электрлі жұмыс сыйымдылығын анықтау. 20 кВ және одан жоғары желістерге жүргізіледі. Меншікті шамаларға келтірілген, өлшенген сыйымдылық зауыттық сынау нәтижелерінен 5 % астам емес болуы қажет.

7 7) Бір талсымды кәбілдер бойынша токтың таралуын өлшеу. Кәбілдерде токтың таралуының әркелкілігі 10 % аcтам болмауы қажет.

8 8) Кезбе токтардан қорғанысты тексеру. Орнатылған катодтық қорғаудың әрекеті тексеріледі.

9 9) Ерімеген ауаның бар болуына сынау (сіңдірілген сынау). 110-220 кВ маймен толтырылған кәбіл желістері үшін жүргізіледі. Майдағы ерімеген ауаның құрамы 0,1 % астам болмауы қажет.

10 10) Қоректендіру агрегаттарын және шеткі муфтаның автоматты қызуын сынау. 110-220 кВ маймен толтырылған кәбіл желістері үшін жүргізіледі.

11 11) Тоттануға қарсы жабынның жағдайын тексеру. 110-220 кВ маймен толтырылған кәбіл желістерінің болат құбыр жолдары үшін жүргізіледі.

12 12) Майдың және оқшаулау сұйықтың сипаттамасын анықтау 110-500 кВ маймен толтырылған кәбіл желістерінің барлық элементтеріне және 110 кВ кернеудегі пластмассалы оқшауламасы бар кәбілдердің шеткі муфтасы (трансформаторға және ЖТҚЭ енгізу) үшін жүргізіледі.

С-220, 5-РА, МН-3 және МН-4 маркасындағы майлардың үлгісі және ПМС маркасындағы оқшаулау сұйықтың үлгісі осы Қағидаларға 5-қосымшасының 99 және 100-кестелерінің норма талаптарын қанағаттандыруы қажет.
Егер МН-4 майының дегазациясының деңгейі мен электр беріктігінің шамалары нормаға сәйкес болса, tgd шамасы 100-кестеде көрсетілген нормадан асатын болса, онда майдың үлгісін үздіксіз tgd өлшей отырып, 2 сағ. ішінде 100 0С температурада қосымша ұстап отырады. Tgd шамасын азаю кезінде майдың үлгісі негізгі шама ретінде қабылданған шаманы алғанға дейін 100 0С температурада ұстайды.
Төмен қысымдағы МНКЛ май үлгісін коллектордан, ал қанағаттанарлықсыз нәтиже болған жағдайда қысым бактарынан алуға болады.

13 13) Жерге тұйықтау кедергісін өлшеу. Шеткі бітеулердің барлық кернеуінің желістерінде, 110-220 кВ желістерінде, сондай-ақ кәбілдік құдықтардың металл конструкциялары мен қоректендіру орындарында жүргізіледі.

30 30. 1 кВ жоғары кернеудегі электр таратудың әуе желілері

306 306. Электр таратудың әуе желілері осы параграфпен қарастырылған көлемде сыналады.

1 1) Оқшаулағыштарды тексеру. Осы Қағидалардың 299-тармағына сәйкес жасалады.

2 2) Сымдардың жалғануын тексеру. Сырттан тексеру және кернеудің немесе кедергінің төмендеуін өлшеу арқылы жүргізіледі.

Престелген өткізгіш мына жағдайларда жарамсыз деп танылады:
престелген жалғағыштың темір өзекшесі симметриялы емес орнатылса;
геометриялық өлшемдері (ұзындығы және престелген бөліктің диаметрі) осы типтегі жалғағыш қыспақтардың монтажы бойынша нұсқаулықтың талаптарына сәйкес болмаса;
жалғағыштың немесе қыспақтың бетінде сызат, тоттың және механикалық бүлінудің ізі болса;
жалғанған аймақтағы кернеудің немесе кедергінің төмендеуі, сол ұзындықтағы өткізгіштің (сынау таңдаулы 5-10 % жүргізіледі) аймағындағы кернеу немесе кедергінің төмендеуінен 1,2 есеге артатын болса;
престелген жалғағыштың қисықтығы оның ұзындығынан 3 % асатын болса.
Дәнекерленген жалғаулар, егер:
сыртқы өткізгіштердің күюі немесе жалғанған өткізгіштерді иген кездегі пісірудің бұзылғаны анықталған жағдайда;
пісірген жердегі шұңқыр өткізгіштің 1/3 диаметрінен асатын тереңдікте, ал 150-600 мм2 қимасы бар болат-алюминий өткізгіштер үшін – 6 мм астам емес;
кернеу немесе кедергінің төмендеуі, сол қашықтықтағы өткізгіш аймағындағы кернеу немесе кедергінің төмендеуінен 1,2 есе асатын болса жарамсыз деп саналады.

3 3) Тірек, олардың тіктеуіш кермелері және арқанның жерге тұйықтау кедергісін өлшеу. Осы Қағидалардың 303-тармағына сәйкес жүргізіледі.

9 9. Айнымалы токтың электр қондырғыларының оқшауламасы

1 1. Жалпы талаптар

307

307. Фарфор немесе әйнектен жасалған оқшаулайтын конструкциялар немесе оқшаулағыштарды таңдау, электр қондырғыларының орнатылған жеріндегі ЛД және оның нақты кернеуіне қарай ағу жолының үлесті тиімді ұзындығы бойынша жүргізіледі. Фарфор немесе әйнектен жасалған оқшаулайтын конструкциялар немесе оқшаулағыштарды таңдау, сондай-ақ ластанған және ылғал күйіндегі разрядтық көрсеткіштері бойынша жүргізіледі.
Электр қондырғыларының орнатылған жеріндегі ЛД және оның нақты кернеуіне қарай полимер оқшаулағыштар немесе конструкцияларды таңдау ластанған және ылғал күйіндегі разрядтық көрсеткіштері бойынша жасалады.

308 308. ЛД анықтау ластау көздерінің көрсеткіштері мен олардан қондырғыға дейінгі арақашықтыққа байланысты жүзеге асырылады (осы Қағидаларға 5-қосымшаның 102-117-кестелері). Осы Қағидаларға 5-қосымшаның 102-117-кестелерін пайдалану мүмкіндігі болмаған жағдайда, онда ЛД анықтау ЛДК бойынша жүргізіледі.

Өнеркәсіптік кешендерге жақын, ірі өнеркәсіптік кәсіпорындардың ластайтын аймақтары, ЖЭС және электр өткізгіштігі жоғары ылғалдандыру көздері бар аймақтарда ЛД, ЛДК бойынша анықталады.

309 309. Фарфор немесе әйнектен жасалған оқшаулайтын конструкциялар немесе оқшаулағыштардың L ағылу жолының ұзындығы мына формула бойынша анықталады:

Мұндағы lэ – 101-кесте бойынша ағылу жолының меншікті тиімді ұзындығы, см/кВ;
U – фаза аралық ең жоғарғы жұмыс кернеуі,кВ;
k – ағылу жолының ұзындығын пайдалану пайызы (осы тараудың 6-параграфы).

2 2. ӘЖ оқшаулау

310 310. Металл және темірбетон тіректеріндегі ӘЖ істікшелі оқшауламасы мен оқшаулағыштардың гирляндыларын сақтап тұратын сейілу жолының үлесті тиімді ұзындығы ЛД және нақты кернеуге қарай (теңіз деңгейінен 1000 м дейінгі биіктікте) осы Қағидаларға 5-қосымшаның 101-кестесі бойынша алынуы тиіс.

Теңіз деңгейінен 1000 м жоғары биіктіктегі ӘЖ істікшелі оқшауламасы мен оқшаулағыштардың тіркесін сүйемелдейтін сейілу жолының меншікті тиімді ұзындығы осы Қағидаларға 5-қосымшасындағы 101-кестесіндегі нормаланған көрсеткішпен салыстырғанда арттырылуы тиіс:
1000-2000 м дейін – 5 %;
2000-3000 м дейін – 10 %;
3000-4000 м дейін – 15 %.

311 311. Ток өткізгіштің әуедегі тіректің жерге қосылған бөлігіне дейінгі оқшаулайтын арақашықтығы 17-тараудың талаптарына сәйкес болуы тиіс.

312

312. Металл және темірбетон тіректеріндегі ӘЖ қажетті сүйемелдеуші тіркесіндегі және арнайы конструкциядағы (V-тәрізді, L-тәрізді, - тәрізді, - тәрізді және т.б., бір типтегі оқшаулағыштардан құрылған) оқшаулағыштың тіркесінің кезекті тізбегіндегі кермелі тәрелке тәріздес оқшауламаның саны келесі формула бойынша анықталады:
мұндағы Lи - стандарт бойынша немесе нақты типтегі оқшауламаның техникалық шарттары бойынша бір оқшаулағыштың ағылу жолының ұзындығы, см. Егер есептеу тұтас сан бермесе, онда келесі тұтас сан таңдалады.

313 313. Металл және темірбетон тіректеріндегі 6-20 кВ кернеудегі ӘЖ кермелі және сүйемелдеуші тіркестерде кермелі тәрелке тәріздес оқшаулағыштың саны осы Қағидалардың 9-тарауының 2-тармағы бойынша анықталуы тиіс және тірек материалына қарамастан екеуден кем болмауы тиіс.

Тіркестері жерге қосылып бекіткіштері бар металл, темірбетон және ағаш тіректі 35-110 кВ кернеудегі ӘЖ барлық типтегі кермелі тіркестердегі тәрелке тәріздес оқшаулағыштардың саны 1-2-ші аймақтарында ЛД осы Қағидалардың 9-тарауының 2-тармағы бойынша алынған көлеммен салыстырғанда, әрбір тіркесте бір оқшауламаға арттырылады.
Металл және темірбетон тіректеріндегі 150-750 кВ кернеудегі ӘЖ кермелі тіркестердегі тәрелке тәріздес оқшаулағыштардың саны осы Қағидалардың 9-тарауының 2-тармағы бойынша анықталуы тиіс.

314 314. Металл және темірбетон тіректеріндегі ӘЖ арналғанға қарағанда, ағаш тіректермен 35-220 кВ кернеуіндегі ӘЖ ЛД 1-2 аймақтарында әйнек және фарфордан жасалған тәрелкелі ілмелі оқшауламалардың саны 1-ден кем емес алынуы қажет.

Ағаш тіректермен немесе металл және темірбетон тіректеріндегі ағаш траверса 6-20 кВ кернеудегі ЛД 1-2 аймақтарында ӘЖ оқшаулағыштардың ағу жолында тиімді меншікті жолының ұзындығы 1,5 см/кВ кем емес болуы қажет.

315

315. Жоғары өту жолындағы тірек тіркестерінде 6-35 кВ кернеудегі ӘЖ үшін lэ=1,9 см/кВ және 110-750 кВ кернеудегі ӘЖ үшін lэ=1,4 см/кВ болғандағы бір тізбекті тіркестерге анықталған қалыпты орындалатын оқшаулағыштардың санына қатысты, 50 м жоғары тірек биіктігінен асатын әрбір 10 м фарфор немесе әйнекті бір қосымша тәрелке тәріздес оқшаулағыштан қарастырылады. Бұл ретте гирляндадағы оқшаулағыш саны өту аймақтарының ластану шарттары бойынша талаптардан кем емес болуы қажет.

316 316. 100 м биіктікке ілінген фарфор немесе әйнекті тәрелке тәріздес оқшаулағыштардың тіркестерінде осы Қағидалардың 9-тарауының 6-тармағына сәйкес анықталғаннан екі қосымша оқшаулағыштар қарастырылады.

317 317. Оқшауланған өткізгіші бар ӘЖ оқшауламаны таңдау осы тараудың 6-параграфына сәйкес жүргізілуі тиіс.

3 3. Электр жабдықтардың және АТҚ сыртқы әйнек және фарфор оқшауламасы

318

318. 6-750 кВ кернеудегі АТҚ оқшаулағыштары мен электр жабдықтарының және ЛД және номиналды кернеуге (теңіз деңгейінен 1000 м биіктікте) қарай ЖТҚ кірме бөлігінің сыртқы бөлігінің сыртқы фарфорлық оқшауламасының сейілу жолының үлесті тиімді ұзындығы осы Қағидаларға 5-қосымшаның 101-кестесі бойынша қабылдануы тиіс.
1000 м биіктіктен астам орнатылған 6-220 кВ кернеудегі АТҚ оқшаулағыштары мен электр жабдықтарының сыртқы оқшауламасының сейілу жолының үлесті тиімді ұзындығы: 2000 м дейінгі биіктікте – 101-кесте бойынша, 2000-3000 м дейінгі биіктікте - нормамен салыстырғанда ластанудың бір деңгейіне жоғары қабылдануы тиіс.

319 319. АТҚ оқшауламасын таңдау кезінде АТҚ ток өткізгіш бөлігінен жермен қосылған конструкцияларға дейінгі арақашықтық осы Қағидалардың 17-тарауының талаптарына сәйкес болуы тиіс.

320 320. АТҚ кермелі және сүйемелдеуші тіркестеріндегі тәрелке тәріздес оқшаулағыштардың саны 110-150 кВ дейінгі кернеудегі тіркестің әрбір тізбегіне – біреу, 220-330 кВ - екі, 500 кВ - үш, 750 кВ - төрт оқшаулағыштарды қоса отырып, осы Қағидалардың 9-тарауының 3-тармағына сәйкес анықталады.

321 321. Осы Қағидаларға 5-қосымшаның 101-кестесінің талаптарына сай, 3-4-ші ЛД аймақтарға арналған электр жабдықтары болмаған жағдайда, 5-қосымшадағы 101-кестені қанағаттандыратын оқшаулағышы бар жоғары нақты кернеудегі жабдықты, оқшаулағышты және кірмелерді пайдалануға болады.

322 322. 4-деңгейді, ЛД асатын ластану жағдайындағы аймақтарда ЖТҚ құрылысы қарастырылады.

323 323. 500-750 кВ кернеудегі АТҚ және 110-330 кВ кернеудегі АТҚ 3-4 ЛД аймақтарында орнатылмауы тиіс.

324 324. 110 кВ және одан жоғары кернеудегі ЖТҚ электр жабдықтарын және оқшауламалардың сыртқы оқшауламасының сейілу жолының үлесті тиімді ұзындығы 1-ші ЛД аймақтарында 1,2 см/кВ кем емес және 2-4-ші ЛД аймақтарында 1,5 см/кВ кем емес болуы тиіс.

325 325. 1-3 ЛД аймақтарында осы Қағидаларға 5-қосымшадағы 101-кесте бойынша оқшауланатын ЖТҚС және ЖТҚС қолданылуы тиіс. 4-ші ЛД аймақтарында арнайы орындалатын оқшаулағышы бар ЖТҚС және ЖТҚС қолдануға жол беріледі.

326

326. Иілмелі және қатты сыртқы ашық ток сымдарының оқшаулағыштары 101-кестесі бойынша ағылу жолының меншікті тиімді ұзындығы бойынша анықталуы тиіс: 1-3 ЛД аймақтарында 10 кВ ток өткеліне қажетті 20 кВ номиналды кернеудің э=1,9 см/кВ; 4-ші ЛД аймақтарында 10 кВ ток өткеліне қажетті 20 кВ нақты кернеуге лэ=3,0 см/кВ; 1-4-ші ЛД аймақтарындағы 13,8-24 кВ ток өткеліне қажетті номиналды кернеуге э=2,0 см/кВ.

4 4. Разрядтық көрсеткіштер бойынша оқшауламаны таңдау

327 327. 6-750 кВ кернеудегі ӘЖ тіркестері, 6-750 кВ кернеудегі АТҚ оқшаулағыштар мен электр жабдықтарының сыртқы оқшауламасы осы Қағидаларға 5-қосымшаның 102-кестесінде келтірілген шамалардан төмен емес, ластанған және ылғал күйдегі өндірістік жиіліктегі 50 % разрядтық кернеуі болуы тиіс.

Ластану қабатының меншікті беткі өткізгіштігі:
-1-ші ЛД үшін – 5 мкСм, 2-ші ЛД үшін – 10 мкСм, 3-ші ЛД үшін – 20 мкСм, 4-ші ЛД үшін – 30 мкСм кем емес болып қабылдануы тиіс.

5 5. Ластану деңгейін анықтау

328 Осы Қағидаларға 5-қосымшаның 101-кестесіндегі нормаланғанға қарағанда өнеркәсіптік ластау көздерінің (ормандар, тундра, орманды тундра, шағындық) әсер ету аймағына кірмейтін аймақтарға 1-ші ЛД арналған, ағылу жолының меншікті тиімді ұзындығы аз оқшаулама қолданылады.

329 329. 1-ші ЛД аймақтарға өнеркәсіптік және табиғи ластау (ми батпақ, таулы аймақтар, аз тұздалған топырақ аймағы, ауыл шаруашылығы аймақтары) көздерінің әсер ететін аймағына кірмейтін аумақтар жатады.

330 330. Өнеркәсіптік аймақтарда негізгі көрсеткіштері болған жағдайда, аймақтарға 4-ші ЛД арналған осы Қағидаларға 5-қосымшаның 101-кестесіндегі нормаланғанға қарағанда, ағылу жолының меншікті тиімді ұзындығы жоғарылатылған оқшауламасы қолданылады.

331 331. Өнеркәсіптік кәсіпорындарының маңының ластану деңгейі шығарылатын өнімнің түрі мен есептік көлеміне және ластау көзіне дейінгі арақашықтығына қарай осы Қағидаларға 5-қосымшаның 102-111-кестелері бойынша анықталады.

Өнеркәсіптік кәсіпорынның шығаратын өнімінің көлемі өнімнің барлық түрін қосу арқылы анықталады. Қолданыстағы немесе салынатын кәсіпорынның қалдық шығару аймағындағы ЛД кәсіпорынның келешек даму жоспарын (алдағы 10 жылдан астам емес) есепке ала отырып, өнімнің жоғары жылдық көлемі бойынша анықталады.

332 332. ЖЭС жақын және өнеркәсіптік қазандықтардың аймағының ластану деңгейі отынның түрі, станцияның қуаты және түтін құбырларының биіктігіне қарай осы Қағидаларға 5-қосымшаның 112-кестесі бойынша анықталуы тиіс.

333 333. Осы Қағидаларға 5-қосымшаның 102-112-кестелері бойынша арақашықтықты есептеу кезінде ластау көзінің шегі болып, тиісті кәсіпорынның (ЖЭС) атмосфераға тастайтын қалдықтардың барлық жерін қамтитын қисық табылады.

334 334. Осы Қағидаларға 5-қосымшаның 102-112-кестелерінде көрсетілген көлеммен салыстырғанда, ЖЭС қуаты мен шығаратын өнімінің көлемнің асатын жағдайында ЛД бір сатыға арттырылады.

335

335. Бір кәсіпорында бірнеше ластау көзі болған жағдайдағы шығарылатын өнімнің көлемі жекелеген цехтар өнімінің көлемін қосу арқылы анықталады. Егер жекелеген өндірістің ластайтын заттарды тастау көзі кәсіпорынның басқа ластау көлдерінен 1000 м қашықтықта тұрса, онда өнімнің жылдық көлемі осы өндірістер және кәсіпорынның қалған бөлігі үшін жеке анықталуы тиіс. Бұл жағдайда есептік ЛД осы Қағидалардың тармағына сәйкес анықталады.

336 336. Егер бір кәсіпорында осы Қағидаларға 5-қосымшаның 102-111-кестелерінде көрсетілген өнеркәсіптің бірнеше салаларының өнімдері шығарылатын болса, онда ЛД осы Қағидалардың 329-тармағына сәйкес анықталады.

337 337. Мұндай ЛД аймақ шегі, желдің ұйытқуы есепке ала отырып, мына формула бойынша түзетіледі:

S=Sо.W/Wо;
мұндағы, S – ластау көзінің аймағынан желдің айналмалы ұйытқуын есепке алумен, тиісті ЛД аумағының шегіне дейінгі арақашықтық, м;
Sо – ластау көзінің аймағынан желдің айналмалы ұйытқуы кезіндегі тиісті ЛД аумағының шегіне дейінгі нормаланған арақашықтық, м;
W – қарастырылған желдің ұйытқуының жылдық қайталанушылығы, %;
Wо – желдің айналмалы ұйытқуындағы бір румбадағы желдің қайталанушылығы, %.
S/Sо шамалары 0,5< S/Sо<2 шектерімен шектелуі тиіс.

338 338. Тұтанған материалдар, қойма ғимараттары мен құрылыстары, кәріз-тазарту құрылыстарына жуық ластану деңгейі осы Қағидаларға 5-қосымшаның 113-кестесі бойынша анықталады.

339 339. Қысқы уақытта химиялық тайғаққа қарсы құралдарды көп пайдаланатын автокөлік жолдарына жуық ластану деңгейі осы Қағидаларға 5-қосымшаның 114-кестесі бойынша анықталады.

340

340. Теңіздің жағалау аймақтары, тұзды көлдер және су қоймаларының маңының ластану деңгейі, судың тұздылығына және жағалауға дейінгі арақашықтығына қарай осы Қағидаларға 5-қосымшасының 115-кестесі бойынша анықталады. Судың есептік тұздылығы гидрологиялық карталар бойынша акваторияның 10 км тереңдігіндегі судың беткі қабатының тұздылығының жоғарғы шамасы ретінде анықталады. 0,1 км аймақ үшін осы Қағидаларға 5-қосымшаның 115-кестесінен қарағанда тұзданған су қоймаларының бетіндегі ластану деңгейі бір сатыға жоғары алынады.

341 341. Теңіз жағынан (10 жылда бір рет мерзімді) жылдамдығы 30 м/с болатын желге бейім аймақтардың 115-кестеде келтірілген жағалаудан арақашықтығы 3 есеге арттырады.

1000-10000 м2 су қоймаларында ЛД осы Қағидаларға 5-қосымшаның 115-кестесінің көрсеткіштерімен салыстырғанда бір сатыға төмендетуге болады.
Градирняларға және бүркитін бассейндердің маңының ластану деңгейі осы Қағидаларға 5-қосымшаның 116-кестесімен анықталуы қажет.

342 342. Циркуляциялық судың үлесті өткізгіштігі 1000-3000 мкСм/см болса, 117-кесте бойынша және үлесті өткізгіштігі 1000 мкСм болса.

343 343. Осы Қағидалардың 336-тармағы бойынша желді ескере отырып айқындалған екі тәуелсіз көздерден ластану аймағындағы есептік ЛД өнеркәсіптік немесе табиғи ластану түріне қарамастан осы Қағидаларға 5-қосымшаның 118-кестесі бойынша анықталады.

6 6. Оқшаулағыштар мен оқшаулайтын конструкциялардың негізгі типтерін (әйнек және фарфор) пайдалану коэффициенттері

344 344. Бір типтік оқшаулағыштардан жасалған оқшаулағыш конструкцияларды k пайдалану коэффициенттері:

K = kи.kк,
мұндағы kи - оқшаулағышты пайдалану пайызы;
kк - қатарлы немесе кезекті-қатарлы тармақтары бар конструкцияны пайдалану пайызы.

345 345. Оқшаулау бөлшегінің төменгі беті төмен кермелі тәрелке тәріздес оқшаулағыштарды kи пайдалану коэффициенттері, оқшаулағыштың ағылу жолының ұзындығының Lи оның тәрелкесінің диаметріне D қатынасына қарай осы Қағидаларға 5-қосымшаның 119-кестесі бойынша анықталады.

346 346. Беті жақсы жасалған kи арнайы кермелі тәрелке тәріздес оқшаулағыштарды пайдалану коэффициенттері осы Қағидаларға 5-қосымшаның 120-кестесі бойынша анықталады.

347 347. Беті нашар жасалған істікшелі оқшаулағыштарды (сызықтық, тіректі) kи пайдалану коэффициенттері - 1,0 беті жақсы жасалған 1,1 тең қабылдануы тиіс.

348

348. Жеке оқшаулайтын конструкция түрінде жасалған сыртқы электр жабдықтардың сыртқы оқшауламасының kи пайдалану коэффициенттері, оның ішінде 110 кВ дейінгі номиналды кернеуге сыртқы қондырғының тірек оқшаулағыштары және 110 кВ дейінгі номиналды кернеудің өзекше типтес кермелі оқшаулағыштар оқшаулағыштың сейілу жолының ұзындығының немесе оқшаулағыш конструкцияның Lи олардың оқшаулағыш бөлігінің ұзындығына Һ қатынасына қарай осы Қағидаларға 5-қосымшаның 121-кестесі бойынша анықталады.

349 349. Бір типті оқшаулағыштардан жасалған бір тізбекті тіркестер мен бірлі-жарым тірек бағаналарының kк пайдалану коэффициенттері 1,0 тең қабылданады.

350 350. Бір типті элементтерден жасалған (екі тізбекті және көп тізбекті ұстап тұратын және тартпалы гирляндалары, екі және көп тіреулікті бағана) параллельді тармақтары бар (қосқышсыз) конструкцияларды kк пайдалану коэффициенттері осы Қағидаларға 5-қосымшаның 122-кестесі бойынша анықталады.

351 351. Бір тізбекті тармақтары бар Л–тектес және V–тектес тіркестерді пайдалану коэффициенттері Кк 1,0-ге тең деп қабылданады.

352 352. Бір типті ( немесе гирлянд түрлері, ұзындық бойынша параллельді тармақтарының тіреу бағаналар саны, сондай-ақ тартпалары мен қосалқы станцияның аппараттары) оқшаулағыштан жасалған кезекті-параллельді тармақтары бар конструкцияларды Кк пайдалану коэффициенттері 1,1 тең қабылданады.

353 353. Әртүрлі типтегі оқшаулағыштардан жасалған kи1 және kи2 пайдалану коэффициенттерімен бір тізбекті тіркестер мен бірлі-жарым тірек колонкаларын пайдалану kи коэффициенттері мына формула бойынша анықталады:

k=L1+L2/L1+L2/ kи1 kк2;
мұндағы L1, L2 - тиісті типтегі оқшаулағыштардың конструкциясының аймағының ағылу жолының ұзындығы. Осы жолмен екіден көп оқшаулағыштардың әртүріндегі аталған түрдегі конструкцияға қажетті kи шамасы анықталуы қажет.

354 354. Ластанудың әртүрлі аймақтарына арналған кермелі оқшаулағыштардың конфигурациясы осы Қағидаларға 5-қосымшасының 123-кестесі бойынша анықталуы тиіс.

10 10. 220 кВ дейінгі кернеудегі кәбіл желістері

1 1. Жалпы ережелер

355 355. Кәбіл желістерін жобалау және салу желісті дамытуды, желістің мақсаты мен жауаптылығын, жолдың сипатын, жабынмен жабу тәсілін, кәбілдердің конструкциясын және т.б. есепке ала отырып, техника-экономикалық есептеулердің негізінде жүргізілуі тиіс.

356 356. Кәбіл желісінің жолын таңдау кезінде кәбілдің темір қабығына үйлеспейтін топырақты жерлерді алмау керек.

357 357. Электр желістерін қорғаудың қолданыстағы Қағидаларына сәйкес, жер асты кәбіл желістері кәбілдің үстіндегі аудан көлемінде қорғау:

1 м-ден 1 кВ астам кәбіл желістері үшін шеткі кәбілдердің әрбір жағынан;
1 м-ден 1 кВ дейінгі кәбіл желістері үшін шеткі кәбілдердің әрбір жағынан, жаяу жүргіншілер жолының астынан өтетін кәбіл желістері үшін ғимаратқа қарай 0,6 м және көшенің көлік жүретін бөлігі – 1 м аймағы қарастырылуы тиіс.

358 358. 1 кВ және одан жоғары су асты кәбіл желістеріне аталған Қағидаларға сәйкес, шеткі кәбілдерден 100 м арақашықтықта параллель түзумен белгіленген қорғау аймағы орнатылуы тиіс.

359 359. Кәбіл желістерінің қорғау аймақтары электр желістерін қорғау Қағидаларының талаптарын сақтау арқылы пайдаланылады.

360

360. Кәбіл желісінің жолы кәбілдің аз шығынын, механикалық әсерлерге оның төзімділігін, тоттанудан сақтауды қамтамасыз ету, діріл, қатты қызу, кәбілдердің бірінде ҚТ пайда болуы жағдайында электр доғасымен қатарлас кәбілдердің бөліну мүмкіндігін есепке ала отырып анықталуы тиіс. Кәбілдерді орнату кезінде оларды өзара қиыстыруға, құбыр жолдарымен қиылыстыруға жол бермеу қажет.

361 361. Төмен қысымдағы кәбілдік май толтырылған желістің жолын таңдау кезінде желістерде толықтырғыш бактарды пайдалану және тиімді орналастыру үшін жергілікті жердің рельефін ескерген жөн.

362 362. Кәбіл желістері монтаждау және пайдалану үдерісінде оларда қауіпті механикалық бүлінулердің пайда болуын болдырмайтындай етіп жасау қажет, ол үшін:

1 1) кәбілдер топырақтың көшуі жағдайында және кәбілдің өзінің және олар төселген конструкцияның температуралық деформациясында пайдалану мүмкіндігімен ұзындығынан біраз қалдырылуы тиіс, кәбілдің артығын сақина (орам) түрінде орауға тыйым салынады;

2 2) конструкциялар, қабырғалар, аралықтар бойынша горизонтальды салынған кәбілдер бөгеткіш және жалғағыш муфталарға, шеткі бітеулерге, шеткі нүктелерге қатты бекітілуі тиіс;

3 3) конструкциялар, қабырғалар, аралықтар бойынша вертикальды салынған кәбілдер, сыртқы қабығы бүлінбейтіндей және кәбілдердің өздерінің салмағынан муфталардағы талсымдардың қосылысы үзілмейтіндей етіп орнатылуы тиіс;

4 4) қапталмаған кәбілдер салынатын конструкциялар, кәбілдердің қабықтары механикалық бүлінбейтіндей етіп жасалуы тиіс және осы кәбілдердің қабықтары қатты бекітілген жерлер, эластикалық төсемдердің көмегімен механикалық бүліну және тоттанудан қорғалуы тиіс;

5 5) механикалық бүлінуі мүмкін жерлерге орнатылған кәбілдер (автокөлік қозғалысы, механизмдер мен жүктердің қозғалысы) еденнен 2 м немесе жерде 0,3 м биіктікте қорғалуы тиіс;

6 6) кәбілдерді қолданыстағы кәбілдермен қатар салу кезінде соңғыларының бүлінуін болдырмайтын шаралар қолданылуы тиіс;

7 7) кәбілдер қызу беттерден қашық салынуы тиіс, ағытпа және фланецпен қосылған жерлерде ыстық заттардың жарылуынан кәбілдерді қорғау шаралары қолданылуы тиіс.

363 363. Кезбе токтардан және топырақ коррозиясынан кәбілдерді қорғау осы Қағидалардың талаптарына қанағаттандыруы тиіс.

364 364. Жер асты кәбіл жайларының конструкциялары кәбілдің салмағын, топырақтың салмағын, жол жабыны мен өтетін көліктің салмағын ескере отырып жасалуы тиіс.

365 365. Кәбілдер салынатын кәбіл жайлары мен конструкциялары жанбайтын материалдардан жасалуы тиіс.

366 366. Кәбіл жайларында басқа уақытша құрылғыларды жасауға, оларда материалдар мен жабдықтарды сақтауға тыйым салынады.

367 367. Уақытша кәбілдер пайдалануға беруші мекеменің рұқсатымен, кәбілдік төсемдерге қойылатын барлық талаптарды сақтаған жағдайда салыну тиіс.

368 368. Кәбіл желістерінің ашық төсемі күн сәулесінің тікелей әсерін және жылудың әртүрлі жылу сәулелерін ескере отырып жүргізілуі тиіс.

369 369. Кәбілдердің иілісінің ішкі қисығының радиусында ішкі еселік диаметріне қатысты стандарттарда немесе техникалық шарттарда көрсетілген сәйкес кәбіл маркаларынан кем болмауы тиіс.

370 370. Кәбілдердің талсымдарының иілісінің ішкі қисығының радиустары кәбілді бітеу кезінде еселік талсымдардың келтірілген диаметріне қатысты стандарттар немесе техникалық шарттарда көрсетілген кәбілдердің тиісті маркаларынан кем болмауы тиіс.

371 371. Кәбілдерді салу және оларды құбырларға тарту кезіндегі ауырлық күші талсымдар мен қабықтарға қажетті механикалық кернеумен анықталады.

372 372. Әрбір кәбіл желісінің өз нөмірі мен атауы болады. Егер кәбіл желісі бірнеше қатар кәбілдерден тұратын болса, онда олардың әрқайсысы А, Б, В және т.б. қоса отырып, сол нөмірді иеленуі қажет.

373 373. Ашық салынған кәбілдер, және барлық кәбілдік муфталар кәбіл биркаларында және шеткі муфталарында маркасын, кернеуі, қимасы, желістің нөмірі немесе атауы, қосылыс муфталарында – муфталардың нөмірі немесе монтаждалған күні көрсетілген биркалармен жабдықталуы тиіс.

374 374. Биркалар қоршаған ортаның әсеріне төзімді болуы тиіс. Кәбіл жайларында салынған кәбілдерде биркалар ұзындық бойынша әрбір 50 м-ден жиі емес орнатылуы тиіс.

375 375. Жерде және салынып бітпеген жерлерге салынған кәбіл желістерінің қорғаныс аймағы ақпараттық белгілермен белгіленуі тиіс.

376 376. Ақпараттық таңбалар 500 м сайын орнатылуы тиіс және кәбіл желісінің бағытының өзгеретін жерлеріне қойылуы тиіс.

377 377. Ақпараттық белгілерде кәбіл желістерінің қорғау аймағының ені және кәбіл желістерінің иелерінің телефон нөмірлері болуы тиіс.

2 2. Төсеу тәсілдерін таңдау

378 378. 35 кВ дейінгі қуат кәбіл желістерін салу тәсілдерін таңдау кезінде келесілерді негізге алу қажет:

1 1) Бір траншеядағы жерге кәбілді төсеу кезінде кәбіл саны алтыдан аспауы тиіс. Кәбілдердің саны көп болған жағдайда оларды бөлек траншеяларға кәбіл топтарының арасындағы арақашықтық 0,5 м болатындай етіп немесе туннелдерде, эстакадаларда, галереяларда төсейді.

2 2) Туннелдерде, эстакадаларда, галереяларда кәбілдерді төсеуде, бір бағытта жүретін 20 асатын күштік кәбілдері қажет етіледі.

3 3) Блоктарға кәбіл төсеу теміржолдармен қиылысу жерлерінде, металдың төгілу мүмкіндігі, трассада тығыздықтың жоғары болуы жағдайында пайдаланылады.

4 4) Қала аумағы бойынша кәбілдерді төсеудің тәсілдерін таңдау кезінде пайдалану-жөндеу жұмыстарының өндірісіне байланысты шығындар мен бастапқы күрделі шығындар есепке алынуы тиіс және жайларға қызмет көрсетудің ыңғайлылығы мен үнемділігі ескерілуі тиіс.

379

379. Электр станцияларының аумағында кәбілдер туннелдерде, қораптарда, каналдарда, блоктарда, эстакада және галереяларда төселуі тиіс. Траншеяларға қуат кәбілдерін алты санынан аспайтын көлемде алшақ қосалқы объектілерге (отын қоймасы, шеберханалар) төсеуге рұқсат етіледі. Жалпы қуаты 25 МВт электр станцияларының аумағына кәбілдерді траншеяларға төсеуге рұқсат етіледі.

380 380. Өнеркәсіп кәсіпорындарының аумағында кәбіл желістері жерге (траншеяға), туннелдерге, блоктарға, каналдарға, эстакадалар бойынша, галереяларда және ғимараттың қабырғалары бойынша төселуі тиіс.

381 381. Қосалқы станцияларының маңына және тарату құрылғыларында кәбіл желістері туннелдерге, қораптарға, каналдарға, құбырларға, жерге (траншеяда), жер бетіндегі теміржол лотоктарына, эстакада бойынша, галереяларға салынуы тиіс.

382 382. Қалалар мен ауылдарда жеке кәбіл желістері көлік жүрмейтін бөлігі бойынша (тротуар астында) жерге (траншеяда), аула және газон түріндегі техникалық жолақтар бойынша салынады.

383

383. Жер асты коммуникацияларымен көп қамтылған көшелер мен аудандар бойынша 10 және одан көп көлемдегі кәбілдер желісін коллекторлар мен кәбіл туннелдерінде салу қарастырылады. Көше қиылыстары мен жетілдірілген жабындармен жабылған және көліктің қарқынды қозғалысы бар аймақтарда кәбіл желістерін блоктарда немесе құбырларда салыну тиіс.

384 384. Ғимарат ішінде кәбіл желістері ғимарат конструкциялары (ашық және қорап немесе құбыр) бойынша, каналдарда, блоктарда, туннелдерде, едендер мен аралықтарда салынған құбырларда, машиналардың фундаменті бойынша, шахталарға, кәбіл қабаттарында және қосарлы едендерге салынады.

385 385. Маймен толтырылған кәбілдер мен пластмассалы оқшауламасы (кәбілдің әртүрлі санында) бар кәбілдер туннелдерде және галереяларда және жерлерге (траншеяда) салынады, оны салу тәсілі жобамен анықталады.

3 3. Кәбілдерді таңдау

386

386. Әртүрлі топырақ бойынша трассаға салынған кәбіл желістер үшін кәбілдердің конструкциялары мен қимасын таңдау, егер қолайлы жағдайдағы учаске ұзындығы кәбілдің салыну ұзындығынан аспайтын болса, ауыр жағдайдағы учаске бойынша жүргізіледі. Әртүрлі салынған трассаның жекелеген аймақтарының біршама ұзындығында олардың әрқайсысы үшін кәбілдердің тиісті конструкциялары мен қималары таңдалынады.

387

387. Әртүрлі салқындату жағдайдағы трассаларға салынатын кәбіл желістері үшін, егер оның ұзындығы 10 м кем болмайтын болса, кәбіл қималары трассаның нашар салқындатылатын аймақтары бойынша анықталуы тиіс. 10 кВ дейінгі кәбіл желілеріне, су астыдан басқа, әртүрлі қималарды пайдалануға рұқсат етілген, тек үштен астам емес егер кесінді ұзындығы 20 м кем емес болатын болса.

388

388. Жерге немесе суға салынатын кәбіл желістері үшін, брондалған кәбілдер көбірек қолданылуы тиіс. Бұл кәбілдердің металл қабықтары химиялық әсерлерден қорғауға арналған сыртқы қабықшасы болуы тиіс. Сыртқы қорғау қабықтардың (броньдалмаған) басқа конструкциялары бар кәбілдер топырақтың әр түрінде салу кезінде, блоктар мен құбырларға тарту кезінде механикалық әсерлерге төзімді болуы тиіс және пайдалану-жөндеу жұмыстары кезінде жылу және механикалық әсерлерге төзімді болуы тиіс.

389 389. Жерге немесе суға салынған жоғары қысымдағы кәбілдік маймен толтырылған желістердің құбыржолдары жобаға сәйкес тоттануға қарсы қорғанысы болуы тиіс.

390 390. Кәбіл жайлары мен өндірістік бөлмелерде механикалық бүліну қаупі болмаған жағдайда қапталмаған кәбілдер салынады, ал пайдалануда механикалық бүліну қаупі бар болса, қапталған кәбілдер немесе механикалық бүлінуден қорғалуы тиіс.

Кәбілдік жайлардан тыс аймаққа қапталмаған кәбілдер қол жетпейтін биіктікке (2 м кем емес) салынады, төмен биіктікке салу олар механикалық бүлінулерден қорғалған жағдайында (қораптармен, бұрыштық темірмен, құбырлармен) қапталмаған кәбілдерді салуға рұқсат етіледі.
Араласқан төсеуде (жер – кәбілді құрылыс немесе өндірістік үй-жай) сыртқы қорғаныс бетінде жанғыш емес, жерге салуға арналған кәбілдер қолданылады.

391 391. Кәбіл жайларына кәбіл желістерін салу және өндірістік жайларда қапталған кәбілдердің қабының беті болмауы тиіс, ал қапталмаған кәбілдердің бетінде, жанғыш материалдардан қорғау қабығы, металл қабықтары болмауы тиіс.

Ашық төсемдер үшін жанғыш полиэтиленді оқшауламасы бар қуат және бақылау кәбілдерін пайдалануға болмайды.
Кәбілдер салынатын металл қабықшалары мен олар салынатын металл беттері тоттануға қарсы жабынмен қорғалуы тиіс.
Қолайсыз ортасы бар жайларға осы ортаның әсеріне төзімді кәбілдер төселуі тиіс.

392

392. Осы Қағидалардың 426-тармағында көрсетілген электр станциялары мен тарату құрылғылары мен қосалқы станциялардың кәбілдік желістеріне жанбайтын жабынмен қорғалатын, темір лентамен қапталған кәбілдер қолданылады. Электр станцияларында жанғыш полиэтиленді оқшауламасы бар кәбілдерді пайдалануға болмайды.

393

393. Кәбіл блоктары мен құбырларға салынатын кәбіл желістері үшін, қорғасын қабықшадағы қапталған кәбілдер қолданылады. Блоктар мен құбырлардың аймағында және олардан 50 м дейінгі қашықтықтағы тармақтарда кәбіл жібінің сыртқы қабығынсыз қорғасын немесе алюминий қабықшадағы қапталған кәбілдерді салуға рұқсат етіледі. Құбырларда салынатын кәбіл желістеріне пластмасса немесе резеңке қабықшадағы кәбілдерді пайдаланған жөн.

394

394. Кәбілдердің қаптамаларын бүлдіретін заттарды қамтитын топырақтарға (ақ сортаң, батпақ, шлакпен және құрылыс материалдары бар төгілген топырақ және т.б.), сондай-ақ электрмен тоттануға әсерінен қауіпті аймақтарда, қорғасын қабықшалары және Бл, Б2л типтеріндегі күшті қорғау жабындары бар кәбілдер немесе алюминий қабықшасы мен Бв, Бп типтеріндегі (ылғалға төзімді пластмасса шлангісіне) күшті қорғау жабындары бар кәбілдер қолданылуы тиіс.

395 395. Батпақпен кәбіл желістерімен қиылысатын аймақтарда кәбілдер геологиялық жағдайды және химиялық және механикалық әсерлерді ескере отырып таңдалуы тиіс.

396 396. Көшуге бейім топырақтарға сым қаптамасы бар кәбілдер қолданылуы тиіс және топырақ көшкен кезде сымды сауыты бар кәбілдер немесе кәбілге әсер ететін күштерді жою бойынша шаралар (тығыны немесе бағаналы қатармен және т.б. нығайту) қолданылуы тиіс.

397 397. Көлшіктер, олардың жайылмасы және орлармен кәбілдік желістің қиылысатын аймақтарында жерге төселетін кәбілдер қолданылуы тиіс.

398 398. Темір жол көпірлері және басқа да көлік көп жүретін көпірлер бойынша салынатын кәбіл желістеріне алюминий қабығы бар қапталған кәбілдер қолданылуы тиіс.

399 399. Жылжымалы механизмдердің кәбілдік желістеріне көп рет июге болатын резеңке немесе сондай оқшауламасы бар икемді кәбілдер қолданылуы тиіс.

400 400. Жер асты кәбіл желістеріне дөңгелек сымнан жасалған қаптамасы бар кәбілдер қолданылуы тиіс. Осы мақсатта бір талсымды кәбілдерді қолдануға рұқсат етіледі.

Жағадан көлге өту жерлерде кәбілді желілерде қатты ағыс және сумен жуылатын жағасы бар өзендер учаскелерінде кәбілді салғанда, сондай-ақ үлкен тереңдікте (40-60 м дейін) екі еселенген метал сауыт қолданылады.
Поливинилхлоридті қабықтағы резеңке оқшауламасы бар кәбілдер, сонымен қатар арнайы су жібермейтін жабыны жоқ алюминий қабықтағы кәбілдерді суға салуға болмайды.
Кеме жүзбейтін, арнасы мен түбі тұрақты ені 100 м астам емес (жайылмасы толғанмен бірге) кәбілдерді төсеу кезінде таспалы броньді қолдануға жол беріледі.

401 401. Кәбілдік маймен толтырылған желістер және 110-220 кВ кернеудегі пластмассалы оқшауламасы бар кәбілдік желістер үшін кәбілдердің типі мен конструкциясы жоба бойынша анықталады.

402

402. Әртүрлі деңгейлі трассаның (жолдың) вертикалды және еңкіш аймақтарында 35 кВ дейінгі кәбіл желістерін салу үшін, ақпайтын ылғалдағыш массасы бар кәбілдер, ылғал қағаз оқшауламасы бар кәбілдер және резеңке немесе пластмассалы оқшауламасы бар кәбілдер қолданылуы тиіс. Аталған жағдайларға тұтқыр ылғалдылығы бар кәбілдерді тек осы кәбілдерге арналған деңгейлердің әртүрлі айырмашылықтарына сәйкес, трасса бойынша орналастырылған бекіткіш муфталары бар кәбілдерді пайдалану қажет.
Төмен қысымдағы маймен толтырылған кәбілдік желістердің бекіткіш муфталарының арасындағы тік белгілердің айырмашылығы шекті жылу режимдеріндегі қоректенуді есепке ала отырып және тиісті техникалық шарттармен анықталады.

403

403. Төрт сымды желістерде төрт талсымды кәбілдер қолданылуы тиіс. Нөлдік талсымдарды (төртінші талсымы) фазадан бөлек салуға болмайды. 1 кВ дейінгі кернеудегі алюминий қабықшадағы үш талсымды қуат кәбілдерін олардың қабықтарын пайдаланудың қалыпты жағдайында нөлдік сымдағы ток фазалық токтың шекті жоғары тогының 75 % құрайтын жарылысқа қауіпті ортасы және қондырғысы бар құрылғыларды қоспағанда, нейтралы тұтас жерге қосылған айнымалы токтың (жарықтандыру, күштік және аралас) төрт сымды желістерде нөлдік сым ретінде қолдана отырып қолдануға болады.
Аталған мақсаттарға үш талсымды қуат кәбілдерінің қорғасын қабықтарын тек 220/127 және 380/220 кВ қайта салынатын қала электр желістерінде пайдалануға болады.

404

404. 35 кВ дейінгі кәбіл желістері үшін үш талсымға қарағанда мыс немесе алюминийді үнемдеуге мүмкіндік беретін болса немесе қажетті құрылыс ұзындығындағы кәбілді пайдалану мүмкіндігі жоқ болған жағдайда бір талсымды кәбілдерді пайдалануға болады. Бұл кәбілдердің қимасы оларды қабықшаларға жіберілген токпен қосымша қызуын ескере отырып таңдалуы тиіс.
Қатар қосылған кәбілдердің арасындағы токтың біркелкі таралуын қамтамасыз ету бойынша және олардың сырттарына қауіпсіз тию, жақын жерде тұрған металл бөліктерінің қызуын болдырмау және оқшаулайтын клицтерге кәбілдерді мықты бекіту бойынша шаралар орындалуы тиіс.

4 4. Кәбілдік маймен толтырылған желілердегі май қысымының дабылы және қоректік құрылғылары

405 405. Маймен толықтырғыш жүйе кез келген қалыпты және өзгермелі жылу режимдеріндегі сенімді жұмысты қамтамасыз етуі тиіс.

406 406. Маймен толықтырғыш жүйедегі майдың көлемі кәбілді толықтыру шығынын есепке ала отырып анықталуы тиіс. Одан басқа, апатты жөндеу жұмыстарына және кәбіл желістерінің қашық секцияларын маймен толықтыруға қажетті май қоры болуы тиіс.

407

407. Төмен қысымдағы желістің толықтырғыш бактары жабық жайларға орналастырылады. Ашық пункттерде толықтырғыш бактардың шағын көлемі (5-6) порталдарға, тіреуіштерге т.б. жеңіл жәшіктерде (қоршаған орта минус 35 0С төмен болғанда) орналастырылады. Толықтырғыш бактарда май қысымы көрсетілуі және күн сәулесі түспейтін жерге қойылуы тиіс.

408 408. Жоғары қысым желісінің толықтырғыш агрегаттары +10 0С кем емес температурадағы жабық жайларда орнатылуы тиіс және кәбіл желістеріне қосатын жақын жерге қойылуы тиіс. Бірнеше қоректік агрегаттарды желіске май коллекторы арқылы қосады.

409 409. Жоғары қысымдағы май толтырылған бірнеше кәбіл желістерін қатар төсеу кезінде, әрбір желіс жеке толықтырғыштан толтырылады немесе агрегаттарды кез келген желіске автоматты қосатын құрылғы орнатылуы тиіс.

410 410. Толықтырғыш агрегаттар міндетті резервті автоматты қосатын құрылғысы бар, екі тәуелсіз қуат көздерінен алынатын электр энергиясымен қамтамасыз етіледі. Толықтырғыш агрегаттар бір бірінен өртке төзімділігі 0,75 сағаттан кем емес, жанбайтын аралық қабырғамен бөлінуі тиіс.

411 411. Әрбір маймен толтырылған кәбіл желісінде кезекші персоналға майдың қысымының мүмкіндігі шектен асуы және түсуі туралы сигналдарды беруге және тіркеуге мүмкіндік беретін майдың қысымының дабыл жүйесі болуы тиіс.

412

412. Төмен қысымдағы кәбілдік маймен толтырылған желістің әрбір секциясында ең болмағанда екі датчик орнатылуы тиіс, жоғары қысым желісінде әрбір қоректік агрегаттарда датчик болуы тиіс. Апат сигналдары пунктке персоналдың тұрақты кезекшілігімен беріліп тұруы тиіс. Майдың дабыл жүйесі күштік кәбіл желістерінің электр өрістерінің әсерінен қорғалуы тиіс.

413 413. Төмен қысымдағы желістердегі қоректік орындар диспетчерлік орындармен бар телефон байланысымен жабдықталуы тиіс (желілік ауданның электр желілері).

414

414. Қоректік агрегаттың коллекторын маймен толтырылған кәбіл желісіне жалғайтын май өткізгіш жылы температурадағы жайларға орнатылуы тиіс. Оларды жылы траншеяларға, лотоктарға, каналдарға қоршаған ортаның қолайлы температурасымен қамтамасыз етілген жағдайдағы тоңазу аймағынан төмен жерге төсеуге жол беріледі.

415 415. Қоректік агрегатты автоматты басқаруға қажетті құралдары бар қалқан жайындағы діріл шекті шамалардан аспауы тиіс.

5 5. Кәбілдердің жалғанымдары және бітемелері

416

416. Қуат кәбілдерін жалғау және ұштау кезінде олардың жұмыстарына және қоршаған ортаға сәйкес муфталардың конструкциясы қолданылады. Кәбіл желістерінде жалғанымдар мен бітемелер кәбілге ылғал және басқа қоршаған ортаның зиян келтіретін заттарының кіргізбейтіндей және жалғанымдар мен бітемелер кәбіл желісіне арналған сынақ кернеуіне шыдамды болатындай етіп жасалуы тиіс.

417 417. 35 кВ дейінгі кәбіл желістеріне ұштайтын және жалғайтын муфталар белгілі тәртіппен бекітілген муфталардың техникалық құжаттамасына сәйкес қолданылуы тиіс.

418 418. Төмен қысымдағы кәбілдік маймен толтырылған желістердің жалғағыш және бекіткіш муфталарына тек латунь және мыс муфталарын қолдану қажет.

Пластмассалы оқшауламасы бар кәбіл желістеріне, пластмасса қабықтағы ұштайтын және жалғағыш муфталарды қолданған жөн.
Төмен қысымдағы кәбілдік маймен толтырылған желістерде бекіткіш муфталарды орнату орны мен секциясының ұзындығы қалыпты және өзгермелі жылу режимдеріндегі маймен желісті толықтыруды есепке ала отырып анықталуы тиіс.
Маймен толтырылған кәбіл желістерінің бекіткіш және жартылай бекіткіш муфталары кәбіл құдықтарына орнатылуы тиіс; жалғағыш муфталар кәбілді жерге төсеу кезінде кейін жерді құммен көмуге болатын камераларға орнатылады.
Электрленген көлік жүретін аймақтарда (метрополитен, трамвай, теміржол) немесе металл қабықтар мен кәбіл желістерінің муфталарын қабылдамайтын топырақтар қатысты жалғағыш муфталар бақылауға болатын жерге салынуы тиіс.

419

419. Қалыпты толықтырылған қағаз оқшауламасы бар және ақпайтын массамен толтырылған кәбілдермен жасалған кәбіл желістерінде муфталар, егер қалыпты толықтырылған оқшауламасы бар кәбілдерді салу деңгейі ақпайтын массасы бар кәбілдерді салу деңгейінен жоғары болатын болса, бекіткіш-өткізбелі муфталар арқылы жасалады.

420 420. 1 кВ жоғары кәбіл желістерінде, резеңке шлангтардағы резеңке оқшауламасы бар иілмелі кәбілдерде кәбілдер ылғалға қарсы ыстық атқыланатын лакты жабынмен жалғанады.

421 421. Жаңадан салынып жатқан кәбіл желістеріне 1 км жалғағыш муфталардың саны: 3х55 мм2 дейінгі қимасы бар 1-10 кВ үш талсымды кәбілдерге - 4 дана; 3х120-3х240 мм2 қималы 1-10 кВ үш талсымды кәбілдер үшін - 5 дана; үш фазалы кәбілдерге 20-35 кВ - 6 дана; бір талсымды кәбілдерге - 2 дана.

110-220 кВ кәбіл желістері үшін жалғағыш муфта саны жобамен анықталады.
Алшақ кәбіл желістерін салуға кәбілдердің аз көлемді кесінділерін пайдалануға болмайды.

6 6. Жерге тұйықтау

422 422. Металл қабығы немесе броні бар кәбілдер, кәбілдер салынатын кәбіл конструкциялары 7-тарауда келтірілген талаптарға сәйкес жерге тұйықталуы немесе нөлденуі тиіс.

423 423. Қуат кәбілдерінің металл қабықтарын және қаптамасын жерге тұйықтау немесе нөлдеуде, олар өзара және муфталардың корпусымен (шеткі, жалғанғыш және т.б.) икемді мыс сыммен жалғануы тиіс. Алюминий қабықшасы бар 6 кВ жоғары кәбілдерде қабықшасы мен қаптамасы жеке сымдардан жасалуы тиіс.

Кәбілдердің қабықтарының өткізгіштігіне қарағанда өткізгіштігі жоғары жерге қосатын және нөлдейтін сымдарды пайдаланудың қажеті жоқ, бірақ барлық жағдайдағы қимасы 6 мм2 кем болмауы тиіс.
Тексеру кәбілдерінің жерге қосатын сымдарының қимасы осы Қағидалардың 174-176-тармақтарының талаптарына сәйкес таңдалынады.
Егер конструкциясының тіреуінде сыртқы ұштағыш муфта және разрядтауыштардың комплекті орнатылған болса, онда металл қабықтарының қаптамасы мен муфта разрядтауыштары жерге тұйықтау құрылғысына жалғануы тиіс.

424 424. Төмен қысымдағы маймен толтырылған кәбіл желістерінде шеткі, бекіткіш және жалғағыш муфталар жерге тұйықталады.

Алюминий қабықтары бар кәбілдерде толтырғыш құрылғылар желістерге оқшаулағыш ендірмелер арқылы, ал шеткі муфталардың корпустары кәбілдердің алюминий қабықтарынан оқшаулануы тиіс. Көрсетілген шарттар трансформаторларға тікелей енгізілген кәбіл желістеріне қолданылмайды.
Төмен қысымдағы маймен толтырылған кәбіл желістерге қапталған кәбілдерді қолдану кезінде кәбілдің қаптамасының әрбір шұңқырында муфтаның екі жағынан дәнекерленіп, жерге тұйықталуға тиіс.

425 425. Төмен қысымдағы маймен толтырылған кәбіл желістеріндегі темір құбыржолы барлық шұңқырда және шеттері бойынша жерге қосылуы және ал салынған кәбіл жайларында-жобада қарастырылған аралық нүктелерде және шеттері бойынша жерге тұйықталуға тиіс.

Темір құбыржолын тоттан қорғау үшін жерге тұйықтау осы қорғаудың талаптарына сай орындалуы тиіс және тоттануға қарсы жабынның электр кедергісін бақылау мүмкіндігін қамтамасыз етуі тиіс.

426

426. Кәбіл желісін әуе желісіне өзгерту кезінде және ӘЖ тірегінде жерге тұйықталатын құрылғының болмауы жағдайында, кәбіл муфталарын егер кәбілдің екінші шетіндегі кәбіл муфтасы жерге тұйықтағыш құрылғымен жалғанған немесе кәбіл қабығын жерге тұйықтау кедергісі осы Қағидалардың 7-тарауының талаптарына сәйкес болса, кәбілдің металл қабығына жалғау арқылы жерге тұйықтауға болады.

7 7. Электр станциялары, қосалқы станциялар және тарату құрылғыларының кәбіл шаруашылығына қойылатын арнайы талаптар

427 427. Осы Қағидалардың 426-432-тармақтарында келтірілген талаптар, 25 МВт қуаттағы жылу және су электр станцияларының кәбіл шаруашылықтарына және 220-500 кВ кернеудегі тарату құрылғылары мен қосалқы станцияларға, энергия жүйесінде маңызы зор тарату құрылғысына және қосалқы станцияларға қойылады.

428

428. Электр жалғауларының негізгі схемасы, жеке қажеттілік схемасы және жабдықты басқару және жабдықты құрастырудың оперативтік тогының схемасы және электр станциялары мен қосалқы станциялардың кәбіл шаруашылығының схемасы, кәбіл шаруашылығында немесе одан тыс жерде өрт болған жағдайда, электр станциясының біреуден жоғары блогының жұмысының істен шығуын болдырмайтындай, өзара резервті жалғанған тарату құрылғылары мен қосалқы станцияларының бір мезгілде істен шығуын, өртті сөндіру және анықтау жүйесінің жұмысының істен шығуын болдырмайтындай етіп жасалуы тиіс.

429 429. Электр станцияларында негізгі кәбіл ағымдарына технологиялық жабдықтан оқшауландырылған және кәбілдерге бөгде адамдардың кіруіне жол бермейтін кәбіл жайлары (қабаттар, туннелдер, шахталар және т.б.) қарастырылуы тиіс.

Электр станцияларында кәбілдердің бастарын орналастыру кезінде кәбіл желістерінің жолдары:

1 1) технологиялық жабдықтың қызатын беттерінен кәбілдердің қызуын болдырмау;

2 2) шаң жүйесінің сақтандырғыш құрылғылары арқылы шаң шығару (өртену мен жарылыс) кезінде кәбілдердің бүлінуінің алдын алу;

3 3) су тозаңды жою технологиялық туннелдерінде, химиялық сумен тазарту туннелдерінде және химиялық агрессивтік сұйықтығы бар құбыржолдары орналасқан жерлерде транзиттік кәбілдерді салуға тыйым салуға жол бермеуді есепке алуы.

430

430. Өзара резервтелген негізгі кәбіл желістері (күштік, оперативті ток, байланыс, басқару, дабыл, өртті сөндіру құралдары және т.б.) өрт кезінде өзара резервтелген кәбіл желістерінің бір мезгілде істен шығу мүмкіндігінің алдын алатындай етіп салынуы тиіс. Кәбіл шаруашылығының апаттың өршу қаупі жоғары аймағында кәбіл ағындары бірі бірінен оқшауланған топтарға бөлінеді. Кәбілдерді топтарға бөлу жергілікті жердің жағдайына қарай анықталады.

431

431. Бір энергия блогының деңгейінде 0,25 сағ. өртке төзімділік шегіндегі кәбіл жайын салуға рұқсат етіледі. Өрт көзі болып табылуы мүмкін технологиялық жабдық (майы бар бак, май станциялары және т.б.) осы жабдықта өрт болған жағдайда кәбілдің тұтану мүмкіндігін болдырмайтын 0,75 с. кем емес, өртке төзімділік шегіндегі қоршауы болуы тиіс.
Электр станциясының бір энергия блогының деңгейінде, кәбілдерді арнайы кәбіл жайларынан тыс салуға, оларды механикалық бүлінуден және шаң басудан, технологиялық жабдығын жөндеу кезіндегі ұшқыннан немесе жалыннан сенімді қорғанысы, кәбіл желістеріне қажетті қалыпты температураны және оларға қызмет көрсетудің ыңғайлы жағдайы жасалған жағдайда рұқсат етіледі.
5 м биіктікте орнатылған кәбілдерге қол жетімділікті қамтамасыз ету үшін арнайы алаңдар мен өту жолдары салынуы тиіс.
Бірлі-жарым және шағын кәбіл топтарына (20 дейін) алаңдар салынбайды, бірақ пайдалану жағдайында кәбілдерді жөндеу және жедел алмастыру мүмкіндігімен қамтамасыз етілуі тиіс.
Арнайы кәбіл жайларынан тыс бір энергия блогының деңгейінде кәбілдерді салу кезінде оларды әртүрлі жолдар бойынша өтетін жеке топтарға бөлінуі қамтамасыз етілуі тиіс.

432

432. Электр станцияларының әртүрлі энергия блоктарының кәбілдері орналастырылған кәбіл қабаттары мен туннелдер, басқарудың блокты қалқандарының астындағы кәбіл қабаттары мен туннелдерді қосқанда, блок бойынша бөлініп, басқа жайлардан, кәбіл қабаттарынан, туннелдерден, шахталардан, қораптардан және жанбайтын арақабырғалары бар каналдардан және 0,75 сағат кем емес өртке төзімді деңгейдегі аралық жабындылардан бөлектенуі тиіс.
Кәбілдерді қосымша ауыстыру және салу мүмкіндігін қамтамасыз ету мақсатында арақабырға мен аралық жабындар арқылы кәбілдердің өтуі мүмкін аймақтарда 0,75 сағат өртке төзімділік деңгейіндегі жанбайтын арақабырға қарастырылуы тиіс.
Жылу электр станцияларының алшақ кәбіл жайларында 50 м кем емес аралықта орналастырылған апатты шығу жолдары қарастырылуы тиіс.
Электр станцияларының кәбіл шаруашылықтарын желістік кәбіл туннелдерінен және 0,75 сағат кем емес, өртке төзімділік деңгейіндегі жанбайтын ара қабырғалардың коллекторларынан бөлектеу қажет.

433 433. Жабық тарату құрылғыларының жайлары мен басқару қалқаны бар және ашық тарату құрылғыларын қорғау жайларына кәбілдердің кірген жерлерінде 0,75 сағат өртке төзімділік деңгейінде аралық қабырғалары болуы тиіс.

Электр станцияларын басқарудың блок қалқандарына кәбілдің кіретін жері 0,75 өртке төзімділік деңгейдегі арақабырғамен жабылуы тиіс.
Кәбіл шахталары кәбіл туннелдерінен, қабаттардан және басқа да кәбіл жайларынан 0,75 сағат кем емес, өртке төзімділік деңгейінде жанбайтын аралық қабырғалары болуы тиіс және жоғарысында және төменгі бөлігінде аралық жабыны болуы тиіс. Алшақ шахталар аражабындар арқылы өту кезінде, бірақ 20 м кем емес арақашықтықта, 0,75 сағат өртке төзімділік деңгейіндегі жанбайтын аралық қабырғалары бар отсектерге бөлінуі тиіс.
Өтпелі кәбіл шахталардың кіретін есігі болуы тиіс және сатылармен немесе арнайы құралмен жабдықталуы тиіс.

8 8. Кәбіл желістерін жерге төсеу

434 434. Кәбіл желістерін жерге төсеу кезінде кәбілдер траншеяларға салынуы тиіс және астында төсемесі мен үстінде тас, құрылыс қалдықтары және шлагы жоқ, жердің жіңішке қабатымен үйіндісі болуы тиіс.

Кәбілдің барлық ұзындығы 35 кВ кернеудегі және одан жоғары кернеуі қалыңдығы 50 мм кем емес темірбетон плиталарымен, 35 кВ төмен кернеуде – плиталармен немесе қарапайым құм кірпіштермен кәбіл трассасынан көлденең бір қабатқа, траншеяны жер қазатын механизммен қазу кезінде фрезаның ені 250 мм, сондай-ақ бір кәбілге – кәбіл трассасының бойын жабу арқылы механикалық бүлінуден қорғалуы тиіс. Силикат, қуыс немесе тесік кірпіштерді қолдануға болмайды.
1-1,2 м тереңдікке 20 кВ және одан төмен кәбілді (қалалық электр желілерінен басқа) төсеу кезінде механикалық бүлінуден қорғау қажет етілмейді.
1 кВ дейінгі кәбілдердің механикалық бүлінулер болуы мүмкін аймақтарда ғана қорғанысы болуы тиіс. Көшелердің асфальтті жабындары қазулар сирек жағдайда жүргізілетін орындар ретінде қарастырылады.
І санатты электр қабылдағыштарына қуаттандыратын 1 кВ жоғары желістерден басқа, 20 кВ дейінгі кәбіл желістері үшін, траншеяларға екіден аспайтын кәбіл желісін салуға рұқсат етілмейді және кірпіштің орнына ҚР министрлігі және ведомстволары бекіткен техникалық талаптарға сай дабылдама пластмасса таспаларды пайдалануға болады. Дабыл ленталарды кәбіл желістерінің инженерлік коммуникациялармен қиылысатын жерлерге және қиылысатын коммуникациядан әрбір жағына 2 м арақашықтықтағы кәбілдік муфталардың астына салуға және тарату құрылғылары мен 5 м радиустағы қосалқы станцияларға желістің кіре берістеріне салуға болмайды.
Дабылдама таспасына кәбілдің астындағы траншеяға олардың беткі қабығынан 250 мм арақашықтықта салынуы тиіс. Траншеяға бір кәбілді салу үшін лента кәбілдің осі бойынша салынуы тиіс, кәбілдер көп болған жағдайда таспаның шеттері шеткі кәбілдерден 50 мм шығыңқы болуы тиіс. Траншеяның ені бойынша біреуден көп таспаларды салу кезінде - аралас таспалар ені 50 мм кем емес артық салынуы тиіс.
Дабылдама таспасын пайдалануда траншеяда кәбілдік жастықтармен кәбілдерді төсеуде топырақтың бірінші қабатымен кәбілге шашу және таспаны салу, сонымен қоса ұзындық бойымен таспаға топырақ қабатын шашу электр монтажды ұйымның өкілінің және электр желілерінің басшысының болуында жүргізілуі қажет.

435 435. Жоспарлы белгіден кәбіл желісін салу тереңдігі: 20 кВ дейінгі желісі үшін 0,7 м; 35 кВ үшін 1 м; көшелер мен алаңдардың қиылысуы жағдайында кернеуге қарамастан 1 м болуы тиіс.

Кәбілдік маймен толтырылған желістер мен 110-220 кВ пластмассалы оқшауламасы бар кәбіл желістерінің жоспарлы белгіден 1,5 м кем емес көму тереңдігі болуы тиіс. Тереңдікті 5 м дейінгі ұзындықтағы ғимаратқа желістің кіре берісіндегі аймақта және механикалық бүлінуден кәбілдерді қорғау жағдайында олардың жер асты құрылыстарымен қиылысу аймақтарында 0,5 м дейін азайтуға болады.
Айдалған жерлер бойынша 6-10 кВ кәбіл желістерін салу 1 м кем емес тереңдікте жүргізілуі тиіс және жол үстіндегі жерге егіс егуге болады.

436 436. Жерге төселген кәбілден құрылыс іргетасына дейінгі арақашықтық 0,6 м кем болмауы тиіс. Іргетастың астындағы жерге кәбілдерді төсеуге болмайды.

437 437. Кәбіл желістерін қатар төсеу кезінде кәбілдер арасындағы көлденең бойынша арақашықтығы:

1 1) 10 кВ дейінгі күштік кәбілдерінің, сондай-ақ олар мен басқа кәбілдердің арасы 100 мм;

2 2) 20-35 кВ кәбілдерінің арасындағы және олардың арасындағы және басқа да кәбілдер арасындағы арақашықтық 250 мм;

3 3) Әртүрлі ұйымдармен пайдаланатын кәбілдер арасындағы және күштік кәбілдер мен байланыс кәбілдерінің арасында 500 мм;

4 4) Май толтырылған кәбілдер және 110-220 кВ пластмасса оқшауламасы бар кәбілдер арасында 500 мм; төмен қысымдағы май толтырылған кәбіл желістері бір-бірінен және басқа кәбілдерден көлденең қойылған темірбетон плиталармен бөлінеді, байланыс кәбіліне электр магниттік әсердің есебі жүргізіледі.

Бір фазалы май толтырылған кәбілдер және пластмассалы оқшауламасы бар кәбілдер ортасында қажет жағдайда жерге қосатын өткізгіші болатын үшбұрыштың басы бойынша тығыз салынады. Желістік өткізгіш қабілетін жақсарту және жылуды жақындатпау үшін, егер қысқа тұйықталу тогының шарты бойынша жерге қосатын өткізгішті пайдалану талап етілмейтін болса фазалардың арасындағы арақашықтығы 100 мм болатын көлденең жазықтыққа салынады.
Осы тармақтың 2 және 3-тармақшаларында көрсетілген арақашықтарды жергілікті жердің жағдайын ескере отырып, пайдаланушы ұйымдар өзара келісу арқылы 100 м дейін азайту, 10 кВ дейінгі күштік кәбілдері мен телефон байланысының тығыздалған, жоғарғы жиілікті жүйесінен басқа байланыс кәбілдерінің арасындағы арақашықтықты 250 мм дейін азайтуына болады, кәбілдің біреуінде (құбырларда төсеу, жанбайтын шымылдықты орнату және т.б.) ҚТ болу мүмкінін бұзылудан кәбілді қорғаныс шартарында жол беріледі.
Бақылау кәбілдерінің арасындағы арақашықтық нормаланбайды.

438 438. Көшет отырғызу аймағындағы кәбіл желістерін салу кезінде, кәбілден ағаш түбіріне дейінгі арақашықтық 2 м кем болмауы тиіс. Иелігіне жас көшеттер кіретін мекеменің келісімі бойынша бұл арақашықтықты қазу арқылы кәбілдерді құбырға салған жағдайда азайтуға болады.

Бұталар отырғызылған жасыл аймақ шегінде кәбілдерді төсеу кезінде көрсетілген шамаларды 0,75 м дейін азайтуға жол беріледі.

439

439. Қатар салу кезінде көлденең бойынша 35 кВ дейінгі кернеудегі кәбіл желістерінен, май толтырылған кәбілдер және пластмассалы оқшауламасы бар кәбіл желістерінен құбыржолдарына, су құбырына, канализация және дренажға дейінгі арақашықтық 1 м кем болмауы тиіс; төменгі (0,0049 МП1), орта (0,294 МП1) және жоғары (0,294 астам 0,588 дейін МП1) - 1 м; жоғары қысымдағы газ құбырларына дейінгі арақашықтық - 1 м; жоғары қысымдағы газ құбырына (0,588 астам 1,176 дейін МП1) дейінгі арақашықтық 2 м; жылу құбырына дейінгі арақашықтық осы Қағидалардың 439-тармағына сәйкес қабылданады.
Тығыз жағдайда 35 кВ дейінгі кәбіл желістері үшін аталған арақашықтықтарды жанғыш сұйықтығы және газы бар құбырларға дейінгі арақашықтықты қоспағанда, кәбілдерді арнайы қорғамай 0,5 м дейін, кәбілдерді құбырларға салуда 0,25 м дейін азайтуға болады.
Май толтырылған кәбілдер және пластмасса оқшауламасы бар кәбілдер үшін 50 м аспайтын жанасу аймағында арақашықтықты жанғыш сұйықтығы және газы бар құбырларға дейінгі арақашықтықты қоспағанда, май толтырылған кәбілдер және 110-220 кВ пластмасса оқшауламасы бар кәбілдер және механикалық бүлінуді болдырмайтын қорғау қабырғасының құбыржолының арасында құрылғының болуы жағдайында – 0,5 м дейін азайтуға болады. Кәбілдерді құбыржолдарының астына және үстіне параллель төсеуге жол берілмейді.

440

440. Кәбіл желісін жылу құбырымен қатар төсеу кезінде кәбіл мен жылу каналының қабырғасының арасындағы арақашықтық 2 м-ден кем болмауы немесе жылу құбыры кәбілмен кез-келген жерде жанасу жағдайында жылу құбырының, қосымша жердің қызуы мен жылу құбыры кәбіл жүретін жерлерде жылдың кез-келген мерзімінде 10 кВ және 5 0С дейінгі кәбіл желістері үшін 10 0С және 20-220 кВ желістер үшін 5 0С астырмайтын жылу оқшауламасы болуы тиіс.

441

441. Кәбіл желістерін теміржол кәбілдерімен қатар салу кезінде, кәбілдер жолдың темір жол қарауына алынған аймақтан тыс салынады. Кәбілдерді темір жол қарауына алынған жерлер деңгейінде салу тек Жол қатынасы министрлігінің ұйымдарының келісімі бойынша салынады және кәбілден темір жол жолының осіне дейінгі арақашықтық 3,25 м астам емес, ал электрмен жүретін жолдарға – 10,75 м астам емес. Тарылу шарттарында көрсетілген арақашықтықтарының азаюына жол беріледі, бұл ретте кәбілдер барлық учаскеде блокқа немесе құбырларға салынуы қажет.
Электрлендірілген жолдарда тұрақты токтағы блоктар мен құбырлар оқшауландырылған (асбестцементті, гудронмен немесе битуммен сіңдірілген және т.б.) тиіс.

442 442. Кәбіл желістерін трамвай жолымен қатар салу кезінде, кәбілден трамвай жолының осіне дейінгі арақашықтық 2,75 м кем болмауы тиіс. Тығыз жағдайда бұл арақашықтықты азайтуға осы Қағидалардың 440-тармағында көрсетілген оқшаулағыш құбырларға және блоктарға салынатын жағдайда рұқсат етіледі.

443

443. Кәбіл желістерін І және ІІ категориядағы автокөлік жолдарымен қатар салу кезінде, кәбілдер кюветтің сыртқы жағынан 1 м арақашықтықта немесе бордюр тасынан 1,5 м арақашықтыққа салуға рұқсат етіледі. Бұл арақашықтықтарды азайтуға, әр жағдайда тиісті жол басқармаларының келісімі бойынша рұқсат етіледі.

444 444. Кәбіл желістерін 110 кВ және одан жоғары ӘЖ қатар салу кезінде кәбілден шеткі сым арқылы өтетін вертикальды жазықтыққа дейінгі арақашықтық 10 м кем болмауы тиіс.

Кәбіл желістерінен ӘЖ жерге қосылған және жерге қосатын бөліктеріне дейінгі арақашықтық 35 кВ дейінгі кернеуде 5 м аспауы, 110 кВ 10, 110 кВ одан жоғары кернеуде 10 м болуы тиіс. Тығыз жағдайда кәбіл желістерінен 1 кВ жоғары ӘЖ жер астындағы бөліктері мен жекелеген тіректерінің жерге қосқыштарына дейінгі арақашықтық 2 м аспауы тиіс.
Кәбіл желістерінен 1 кВ ӘЖ тіректеріне дейінгі арақашықтық 1 м кем болмауы, ал кәбілді оқшаулағыш құбырлардағы жанасу аймақтарында - 0,5 м болуы тиіс.
Электр станциялары мен қосалқы станциялардың аумақтарында тығыз жағдайда, егер кәбіл желістерін әуе байланыстарының және 1 кВ жоғары ӘЖ тіректерінің жер асты бөліктерінен, егер осы тіректердің жерге тұйықтау бөліктері қосалқы станцияның жеге қосылған контурына жалғанған болса, 0,5 м арақашықтыққа салуға рұқсат етіледі.

445

445. Басқа кәбілдердің қиылысу жағдайында олар жердің қабатының 0,5 м қалыңдығымен бөлінуі тиіс, бұл арақашықтықты тығыз жағдайларда 35 кВ дейінгі кәбілдерді, оң барлық қиылысу аймағында кәбілдерді 1 м әр жағын плиталармен немесе бетон құбырлармен немесе сондай материалдармен бөлінген жағдайында 0,15 м дейін азайтуға болады.

446 446. Кәбіл желістері құбыржолдарымен, оның ішінде мұнай және газ құбырларымен қиылысу кезінде, кәбілдер мен құбырлардың арасындағы арақашықтық 0,5 м кем болмауы тиіс. Құбырларда әр жағынан 2 м-ден кем емес қиылысу учаскесін кәбілдерін төсеу шарттарында бұл арақашықтықты 0,25 м дейін азайтуға болады.

Май толтырылған кәбілдер және пластмасса оқшауламасы бар кәбілдердің құбыржолдарымен қиылысу кезінде олардың арасындағы арақашықтық 1 м кем болмауы тиіс. Тығыз жағдайларда бұл арақашықтықты, егер кәбілдер қақпағы бар темірбетон лотоктар мен құбырларға салынған жағдайда 0,25 м деп алуға болады.

447

447. Кәбіл желістері 35 кВ дейінгі жылу құбырымен қиылысу кезінде кәбілдер мен жылу құбырының аражабындарының арасындағы арақашықтық 0,5 м кем болмауы тиіс, ал тығыз жағдайда – 0,25 м кем болмауы тиіс. Бұл ретте жер температурасы жаздың ең жоғарғы температурасына қарасты және 15 0С қыстың ең төмен температурасына қарасты 10 0С астам емес артуы болмауы үшін жылу өткізгіші қиылысу учаскесі шеткі кәбілдердің әр жағына 2 м оқшауламаны қосу қажет.
Аталған талаптар орындалмайтын жағдайларда, келесі шаралардың бірі орындалуы тиіс:

1 1) кәбілдерді 0,7 м орнына, 0,5 м дейін тереңдету;

2 2) жоғары қималы кәбіл ендірмесін қолдану;

3 3) кәбілдерді құбыр жолдарының астына 0,5 кем арақашықтықта салу және құбырлар кәбілдерді ауыстыру жер жұмыстарының өндірусіз жүргізілетіндей етіп салынуы тиіс.

Май толтырылған кәбілдер пластмасса оқшауламасы бар кәбілдер жылу құбырларымен қиылысқан кезде кәбілдер мен құбыр жабыны арасындағы қашықтық кемінде 1 м болуы керек, ал одан аз болған жағдайда кемінде 0,5 м. Бұл ретте жер температурасы жылдың кез келген мерзімінде 5 0С астам емес артуы болмауы үшін, жылу өткізгіші қиылысу учаскесі шеткі кәбілдердің әр жағына 3 м-ден қосуы оқшауламасы болуы қажет.

448

448. Кәбіл желістері теміржол және автокөлік жолдарымен қиылысу кезінде, кәбілдер, темір жол полотносынан 1 м кем емес тереңдіктегі және су ағызатын орлардың түбінен 0,5 м теміржол мақсатына алынған жердің аймағының бүкіл ені бойынша туннелдерге, блоктарға немесе құбырларға салынады. Егер темір жол мақсатындағы аймақ жоқ болса, онда салудың аталған шарттары тек жолдың жабындысының екі жағы бойынша 2 м плюс қиылысу аймағында орындалуы тиіс.
Кәбіл желістері темір жолдың электрлендірілген және электрлендіруге жататын блоктары мен құбырлары оқшауландырылуы тиіс. Қиылысу орны стрелкадан, айқастырмадан және кәбілдерді рельстерге жалғау орнынан 13 м арақашықтықта болуы тиіс. Кәбілдердің электрлендірілген рельстік көлік жолдарымен қиылысуы жол осіне 75-900 бұрышпен жүргізілуі тиіс.
Блоктар мен құбырлардың ұшы 330 мм тереңдікте су өткізбейтін (мыжылған) саз жағылған кендірмен өрілген сыммен батырылуы тиіс.
Көлік аз жүретін өнеркәсіптік мақсаттағы тұйық жолдармен және арнайы жолдармен қиылысында кәбілдер тікелей жерге көміледі.
Кәбіл желістерінің трассалары жаңадан салынып жатқан электрлендірілмеген теміржол және автокөлік жолдарымен қиылысу кезінде қолданыстағы кәбіл желістерін қайта салу қажет етілмейді. Қиылысқан жерлерде кәбілдерді жөндеу қажет болғанда пайдаланылатын шеттері тығыз бітелген резервтік құбырлар немесе блоктар болуы тиіс.
Кәбіл желістерін әуе желістеріне ауыстыру кезінде кәбіл топырақ үйіндісінен немесе темір жол төсемінің шетінен 3,5 м кем емес арақашықтықтағы бетке шығарылуы тиіс.

449 449. Трамвай жолдарымен кәбіл желістерінің қиылысу жағдайында кәбілдер оқшауландырылған блоктар немесе құбырларға салынуы тиіс. Қиылысу орны стрелкадан, айқастырмадан және кәбілдерді рельстерге жалғау орнынан 3 м арақашықтықта орындалуы тиіс.

450 450. Кәбіл желістері автокөліктердің аулаға, тұраққа кіру жолдарымен қиылысуы кезінде кәбілдер құбырларға салынуы тиіс. Кәбілдер осындай тәсілмен орлар мен көлшіктермен қиылысу аймағында қорғалуы тиіс.

Кәбіл желістерінде кәбіл муфталарын орнату кезінде кәбіл муфтасының корпусының және жақын жердегі кәбілдің арақашықтығы 250 мм кем болмауы тиіс.
Биік еңіс трассаларда кәбіл муфталарын орнату кезінде олардың астында көлденең алаңдар болуы тиіс.
Кәбіл желісінде муфталардың бүлінуі жағдайында оларды қайта монтаждау мүмкіндігін қамтамасыз ету үшін муфталардың екі жағын артық салу керек.

451 451. Кәбіл желісінің жолында қауіпті кезбе токтың болуы жағдайында:

1 1) Қауіпті аймақтардан өту үшін кәбіл желісінің жолын өзгерту қажет.

2 2) Жолды өзгерту мүмкін болмаған жағдайда: кезбе токтардың деңгейін барынша төмендету бойынша шараларды қарастыру; тоттануға қарсы төзімділігі жоғары кәбілдерді қолдану; электрмен тоттану әсерінен кәбілдерді қорғауды жүзеге асыру қажет.

Агрессивті топыраққа және шекті шамадан тыс кезбе токтың болуы мүмкін аймақтарға кәбілдерді салу кезінде катодтық полярлау (электр дренаждарды, қорғаушыны, катодты қорғаныс) қолданылуы тиіс. Басқа да электр дренаж құрылғыларын қосудың әдістері бойынша сору учаскесінің потенциалдар айырмасының нормасын сақтау.
Тоттанудан кәбіл желістерін қорғау қажеттілігі электр өлшемдері мен топырақтың үлгілерінің химиялық талдауларының жиынтық нәтижелері бойынша анықталуы тиіс. Кәбілдерді тоттанудан қорғау аралас жер асты құрылыстарының жұмысына қауіпті жағдай тудырмауы тиіс. Тоттанудан қорғау бойынша жобадағы жоспарланған шаралар жаңа кәбіл желісін іске қоспас бұрын жүзеге асырылуы тиіс. Жерде кезбе токтың болуы жағдайында кәбіл желістерінде қауіпті аймақтарды анықтауға мүмкіндік беретін бақылау орындарының орналастырылуы тиіс, ол қорғау құралдарын ары қарай тиімді таңдауға және орналастыруға қажет.
Кәбіл желістерінде потенциалдарды бақылау үшін кәбілдердің трансформатор қосалқы станцияларына, тарату орындарына және т.б. шығатын жерлерін пайдалану керек.

9 9. Кәбіл блоктарына, құбырларда және темірбетон тартпасына кәбіл желістерін төсеу

452 452. Кәбіл блоктарын дайындау үшін, кәбілдерді құбырларға салу үшін темір, шойын, асбест-цементті, бетон, керамика және соған ұқсас құбырлар қолданылады. Блоктар мен құбырларға материалды таңдауда жер асты суларының деңгейі мен олардың агрессивтілігі, кезбе токтарының бар-жоғы ескеріледі.

Төмен қысымды маймен толтырылған бір фазалы кәбілдер, пластмассалы оқшауламасы бар бір фазалы кәбілдерді тек асбест-цементті және магнитті емес материалдардан жасалған құбырларға салған дұрыс және әрбір фаза жеке құбырға салынады.

453 453. Блоктардағы каналдардың шекті саны, олардың арасындағы арақашықтық және көлемі осы Қағидалардың 46-тармағына сәйкес қабылдануы тиіс.

454 454. Әрбір кәбіл блогының 15 % дейін резервтік каналы, біреуден аспайтын каналы болуы тиіс.

455

455. Жерге көмілген кәбіл блоктары мен құбырлардың тереңдігі жергілікті жердің жағдайы бойынша анықталуы тиіс, бірақ осы Қағидалардың 434-тармағында келтірілген арақашықтықтан кем болмауы тиіс. Жабық аумақтарда және өндірістік жайлардың едендеріне төселген кәбіл блоктары мен құбырлардың көму тереңдігі нормаланбайды.

456 456. Кәбіл блоктары шұңқыр тұсына 0,2 % кем емес еңіс болуы тиіс. Осындай еңісті кәбілдерге арналған құбырды салуда да сақтаған жөн.

457 457. Кәбіл желістеріне арналған құбырды тікелей жерге төсеу кезінде құбырлар арасындағы және олардың арасындағы және басқа кәбілдермен арасындағы аз арақашықтық құбырсыз салынған кәбілдерге алынған шамада анықталуы тиіс.

Жайдың еденіне кәбіл желістерін құбырмен салу кезінде олардың арасындағы арақашықтық жерге салатын арақашықтыққа тең деп алынады.

458

458. Блоктарға салынған кәбіл желістерінің жолдарының бағыты өзгеретін жерлерде және кәбілдер мен кәбіл блоктарының жерге ауысатын жерлерінде кәбілді тартуға және оларды блоктан шығаруға ыңғайлы кәбіл құдығы болуы тиіс. Бұндай құдықтар кәбілдердің шекті ауырлығымен анықталатын бір бірінен алшақ жолдың тік сызықты аймақтарында да жабдықталуы тиіс. Кәбіл саны 10 дейін және кернеу 35 кВ аспайтын жағдайда кәбілдерді блоктан жерге кәбіл құдықтарынсыз ауыстыруға болады. Кәбілдердің блоктан шығу тұстары су өткізбейтін материалдармен бітелуі тиіс.

459 459. Блоктардан және құбырлардан ғимарат, туннель, өжірелерге кәбіл желістерін ауыстыру келесі тәсілдердің бірімен жүргізілуі тиіс:

оларға тікелей блок және құбырды кіргізу, ғимарат ішіне құдық салу немесе сыртқы қабырғаға камера салу арқылы.
Құбырлар арқылы ғимаратқа, туннелге майда жануарлардың кіру мүмкіндігін болдырмайтын шаралар қарастырылуы қажет.

460

460. Кәбіл блоктарының каналдары, құбырлар, олардың шыға берісі және олардың жалғанымдары созу кезінде кәбілдердің қабықтары механикалық бүлінбеуі үшін, беттері өңделіп тазартылуы тиіс. Блоктардан кәбілдердің кәбіл жайларына және камераларға шыға берісінде үйкелуден және жарылудан кәбіл қабықшаларын қорғайтын шаралар (иілімді төсемді қолдану, бүгіліс қажетті радиусын сақтау және т.б.) қарастырылуы тиіс.

461

461. Жер асты суларының жоғары деңгейінде АТҚ аумағында кәбілдерді төсеудің жер бетінде қолданылатын тәсілдері (науа, қораптарда) қолданылады. Жер бетіндегі лотоктар мен оларды жабатын плиталар темірбетоннан жасалуы тиіс. Лотоктар арнайы бетон подсадкаларға жаңбыр суының ағуына кедергі келтірмейтіндей жоспарлы жолдан 0,2 % кем емес еңіс орнатылуы тиіс. Жаңбыр суының ағуын қамтамасыз ететін науалардың түбінде қуыс болған жағдайда еңкіш жасау қажет етілмейді.
Кәбілдерді төсеуге кәбіл науаларын пайдалану кезінде АТҚ аумағы бойынша көлік жүретін жол және жөндеу және пайдалану жұмыстарын орындауға қажетті машиналар мен жабдықтарға кіретін жол қарастырылуы тиіс. Бұл мақсат үшін тартпаларды бір деңгейде тұруын сақтай отырып, өтетін көлік жүктемесін ескергенде темірбетон плиталардың көмегімен науалар арқылы өту жолдары жасалуы тиіс. Кәбіл тартпаларын пайдалану кезінде науадан төмен тұрған каналдар мен траншеяларға, құбырларға және жолдың астына кәбілді төсеуге болмайды.
Кәбілдердің науадан басқару және қорғау шкафтарына кіруін жерге көмілмеген құбырларда орындалуы тиіс. АТҚ бір ұяшығының деңгейінде кәбіл мойнағын траншеяға салуға болады және бұл жағдайда оларды басқару және релелік қорғау шкафтарына кіргізу кезінде кәбілдерді қорғау құбырларын пайдалануға ұсынылмайды. Механикалық зақымданудан кәбілдерді қорғау басқа тәсілдермен (түпкірді, швеллерді қолданумен) орындалуы тиіс.

10 10. Кәбіл құрылыстарында кәбіл желістерін төсеу

462 462. Кәбіл құрылыстарының барлық түрлері жобамен қарастырылған кәбілдің көлемінің 15 % өлшемінде кәбілдерді қосымша төсеу мүмкіндігін (монтаждау үдерісінде кәбілдерді ауыстыру, келесі пайдалануда қосымша төсеніш және т.б.) ескере отырып орындалады.

463

463. Кәбіл қабаттары, туннелдері, галереялар, эстакадалар бойынша және шахталар, басқа бөлмелер мен қатарлас кәбіл жайларынан, 0,75 с кем емес өртке төзімді деңгейдегі жанбайтын аралық қабырғалары мен аралық жабындардан бөлектенуі тиіс. Осындай аралық қабырғалармен алшақ туннелдер күштік және бақылау кәбілдері және маймен толтырылған кәбілдер мен пластмасса оқшаулығы бар кәбілдер болған жағдайда 150 м кем емес, ұзындықтағы отсектерге бөлінуі тиіс. Қосарлы еденнің әрбір отсегінің ауданы 600 м2 кем болмауы тиіс.
Кәбіл 0,75 с. өртке төзімділік деңгейіндегі аралық қабырғаларда және кәбіл жайларындағы есіктері осы Қағидалардың 426-тармағында аталған электр қондырғыларында 0,75 с өртке төзімділік шегінде және 0,6 с қалған электр қондырғыларында болуы тиіс.
Кәбіл жайларынан шығу сырттан немесе Г және Д категориясының өндірістері бар жайлардан қарастырылуы тиіс.
Кәбіл құрылыстарынан шығатын есіктің саны мен орналасуы жергілікті жердің жағдайын ескере отырып анықталуы тиіс, бірақ олар екіден кем болмауы тиіс. Кәбіл құрылыстар ұзындығы 25 м болған жағдайда бір шығатын есігі болуы тиіс.
Кәбіл құрылыстарының есіктері мықты бітелген өздігінен жабылатындай болуы тиіс. Кәбіл құрылыстарының шығатын есіктері сырттан ашылатын және кәбіл жайынан кілтсіз ашылатын болуы тиіс, ал отсектер арасындағы есіктер жақын шығатын жердің бағыты бойынша ашылуы және оларды жабық күйінде ұстап тұратын құрылғылармен жабдықталуы тиіс.
Көпірлері бар өтпелі кәбіл эстакадаларының сатылары бар кіретін орны болуы тиіс. Кіре берістің арасындағы арақашықтық 150 м-ден кем болмауы тиіс. Эстакаданың шетінен кіре беріске дейінгі арақашықтық 25 м-ден аспауы тиіс.
Кәбілдік көрмелер 0,75 сағат өртке төзімділік шегінде өртке қарсы жанбайтын бөгеттері бар бөліктерге бөлінуі тиіс. Бөліктердің ұзындығы 35 кВ-ке дейін кәбіл салынған кезде 150 м-ден аспауы және пластмассалық оқшаулағышы бар кәбілде, май толтырылған кәбілдер салынған кезде 120 м-ден аспауы тиіс. Жартылай жабық сыртқы кәбілдік көрмелерге берілген талаптар таралмайды.

464

464. Туннелдер мен каналдарда оларға технологиялық су мен майдың түсуінің алдын алу бойынша шаралар қолданылуы және жер асты және жаңбыр суының ағып кетуіне жағдай жасалуы тиіс. Олардағы еденнің су қоймасына қарай еңісі немесе су канализациясы 0,5 % еңісі болуы тиіс. Туннелдің бірінен екіншісіне өту жолы 15 оС аспайтын көтеру бұрышы бар пандус арқылы жүзеге асырылуы тиіс. Туннелдердің бөліктерінің арасындағы саты салуға болмайды.
Жайлардан тыс және жер асты суларының деңгейінен жоғары салынатын кәбіл каналдарында қиыршықталған тас немесе құмнан үйілген қалыңдығы 10-15 см дренаждайтын үйінді болуы тиіс.
Туннелдерде дренажды механизмдерді пайдалану қарастырылған және оларды судың деңгейіне қарай автоматты қосуға болады. Іске қосу аппараттары мен электр қорғалтқыштары олар өте ылғал жерлерде жұмыс істей алатындай болуы тиіс.
Өтпелі типтегі эстакадалар мен галереялардың бір белгіден екіншісіне өту жолдарында 15 оС еңісті пандус орнатылуы тиіс. 1:1 еңісті сатыны орнатуға болады.

465

465. Тарату құрылғылары мен жайларда кәбіл каналдары мен қосарлы едендер алмалы-салмалы жанбайтын плиталармен жабылуы тиіс. Электр машиналарында және соған ұқсас жайларда каналдар кедір-бұдырлы темірмен, ал паркетті-ағаш еденді басқару щиттары бар жайларда каналдар мен қосарлы едендер онымен жүретін жабдықтарға кедергі келмейтін етіп жабылуы тиіс.

466

466. Ғимараттың сыртындағы кәбіл каналдары алмалы-салмалы плиталардың сыртынан қалыңдығы 0,3 м құммен көмілуі тиіс. Қоршалған аумақтарда кәбіл каналдарының үстіндегі алмалы-салмалы плиталардың үстін топырақпен көмудің қажеті жоқ. Қолмен ашылатын арқалық плиталардың салмағы 70 кг аспауы тиіс. Плиталар көтеретін құралмен жабдықталуы тиіс.

467 467. Балқытылған металл, ыстық сұйықтар немесе кәбілдің қабығы бүлдіретін басқа да заттардың төгілуі мүмкін аймақтарда каналдарды салуға болмайды.

Аталған аймақтарға коллекторлардағы және туннельдерге люк салуға болмайды.

468 468. Ғимараттан тыс жер асты туннельдері жабынының үсті 0,5 м қалыңдықта құм қабатымен жабылуы тиіс.

469 469. Кәбілдер мен жылу құбырларын бірге салу кезінде, жайларда кәбіл орнатылған жерде жылу құбырының ауаны қыздыруы кез келген мерзімде 5 0С аспауы тиіс, ол үшін құбырларға жылуды оқшаулағыш пен желдеткіш орнатылуы тиіс.

470 470. Кәбіл жайларында кәбілдер тұтас ұзындықта салынады, ал кәбілдерді жайларда келесі талаптарға сай орналастыру қарастырылады:

1 1) Бақылау кәбілдері және байланыс кәбілдері тек қуат кәбілдерінің астына орнатылуы тиіс; оларды аралық қабырғамен ажыратады.

2 2) Бақылау кәбілдерін 1 кВ қуат кәбілдерімен қатар салуға болады.

3 3) 1 кВ-қа дейін күш беретін кәбілдер 1 кВ-тан жоғары кәбілдердің үстіне салынады; бұл жағдайда оларды қалқамен бөліп қояды.

4 4) Әртүрлі топтағы кәбілдер, 1 кВ-тан жоғары трансформаторлардың, генераторлардың резервтегі кәбілдері мен жұмысшы кәбілдер және сол сияқты 1 категориялық электр қабылдағышпен қуаттанатын тағы да сол сияқтылар әртүрлі горизонталды деңгейлерде салынады және оларды қалқалармен бөліп қояды.

5 5) 1), 3), 4) пункттерде көрсетілген және осы пунктте көрсетілген бөлгіш қалқалар отқа төзімділігі 0,25 сек-тан кем болмайтындай отқа жанбайтын болуы тиіс.

Әуе-механикалық көбікті және бытыраңқы су қолданылатын автоматты өрт сөндіргішті қолданғанда 1), 3), 4) және осы пункте көрсетілген қалқаларды орнатпауға болады.
Сыртқы кәбіл эстакадаларында және сыртқы жабық кәбіл галереяларда осы тармақтың 1), 3) және 4) тармақшаларында көрсетілген қалқаларды орнату міндетті емес. Сонда өзара сақтаулы күш беретін кәбілдер торабы (1 санаттағы ерекше топқа жататын электр қабылдағыштардың торабын қоспағанда) арақашықтығы 600 мм-ден кем болмайтын қашықтықта салынады және аралық конструкцияның (арқалық, ферма) екі жағынан эстакадаларға орналастырылады; галереяларда жүретін жолдан бастап жан-жағына орнатады.

471

471. Май толтырылған кәбілдер мен пластмасса қорғанысы бар кәбілдер жекелеген кәбіл құрылыстарына салынады. Оларды өзге кәбілдермен бірге салуға болады; ол жағдайда май толтырылған кәбілдер мен пластмасса қорғанысы бар кәбілдер кәбіл құрылысының төменгі жағына орнатылады және басқа кәбілдерден өртке беріктігі 0,75 сек-тан кем емес көлденең қалқа арқылы бөлініп қойылады. Дәл осындай қалқалармен маймен толтырылған кәбілдер және пластмасса қорғаны бар кәбілдер де бөлінеді.

472 472. Кәбілді құрылыстарда автоматты стационарлық құралдар мен өрт сөндіру құралдарының көлемі және қолданылуы белгіленген тәртіп бойынша бекітілген ведомстволық құжаттар негізінде анықталуы тиіс.

Тікелей кіре беріске жақын жерге, люктер мен желдеткіш шахталарға (25 м-дей радиуста) өрт сөндіру краны орнатылуы тиіс. Эстакадалар мен галереяларға арналған өрт сөндіру гидранттары белгілі бір есеппен орнатылуы тиіс, яғни, эстакада мен галерея трассасы осінің кез келген нүктесінен жақын жердегі гидрант арақашықтығы 100 м-ден аспауы тиіс.

473 473. Кәбіл құрылыстарында бақылау кәбілдерін және қимасы 25 мм2 немесе одан да жоғары күш беретін кәбілдерді (қорғасынмен қапталған берік кәбілдерді қоспағанда) кәбіл конструкциясы бойынша орындайды.

Сауыттанбаған бақылау кәбілдер, сауыттанбаған қорғасын қабықты күш беретін кәбілдер және қимасы 16 мм2 және одан төмен орындалған сауытталмаған күш беретін кәбілдердің барлық түрлері тартпаларға немесе қалқаларға (тұтас немесе тұтас емес) салынады.
Егер тереңдігі 0,9 м-ден аспайтын болса, канал түбіне кәбіл жүргізуге болады; онда 1 кВ-тан жоғары күш беретін кәбілдер мен бақылау кәбілдер тобы арасындағы арақашықтық 100 м-ден кем болмауы тиіс немесе бұл кәбіл топтары жанбайтын, отқа беріктігі сағатына 0,25-тен кем болмайтын қалқалармен қоршалуы тиіс.
Жекелеген кәбілдердің арақашықтығы осы Қағидалардың 5-қосымшасының 124-кестесінде көрсетілген.
Кәбіл құрылыстарында өткелдердің биіктігі, ені және конструкция мен кәбілдердің арасындағы қашықтық осы Қағидалардың 5-қосымшасының 124-кестесінде келтірілген арақашықтықтан кем болмауы тиіс. Кестеде берілген арақашықтықпен салыстырғанда өткелдерді 800 мм-ге дейін тарылтуға немесе 1,0 м ұзындыққа биіктікті 1,5 м-ге төмендетуге рұқсат етіледі, соған сәйкес вертикал кәбілдердің арақашықтығын конструкция біржақты немесе екіжақты орналасқан жағдайда кемітуге болады.

474 474. Бақылау кәбілдерін тартпаларға бір буда етіп салуға болады және металл қораптарға көп қабаттап салу үшін мына шарттарды қадағалау керек:

1 1) кәбіл будаларының сыртқы диаметрі 100 мм-ден аспауы тиіс;

2 2) бір қораптағы қабаттар биіктігі 150 мм-ден аспауы тиіс;

3 3) будаларға және көп қабаттарға қабығы бір типті кәбілдер ғана салынады;

4 4) будадағы, қораптағы көп қабатты кәбілдерде, тартпадағы буда кәбілдерде бекіту құрылғысының және өз салмағының ықпалымен кәбіл қабықтарында деформация болмайтындай етіп бекіту керек;

5 5) өртке қауіпсіз болу мақсатында қораптар ішінде оттан қорғайтын белдік орнатылуы тиіс: вертикал учаскелерде – 20 м-дей қашықтықта, сонымен бірге кіре берісте жамылғы арқылы; көлденең учаскелерде – қоршаулар арқылы өтетін өткелдерде;

6 6) кәбіл трассасының әрбір бағытында жалпы қорап сыйымдылығының 15 %-нан кем болмайтын сыйымдылықта қор болуы қарастырылуы тиіс.

Күш беретін кәбілдерді будалап немесе қабаттап салуға болмайды.

475

475. Жер асты коммуникациясымен толықтырылған орындарда Қағидалардың 5-қосымшасының 124-кестесінде қарастырылғанмен салыстырғанда биіктігі азайтылған, бірақ 1,5 м-ден кем болмайтын жартылай өткелді туннелдер жүргізуге болады, онда да мына талаптарды орындаған жағдайда: кәбіл торабының қысымы 10 кВ-тан аспауы тиіс; туннель ұзындығы 100 м-ден аспауы керек; қалған қашықтықтар кестедегі 5-қосымшаға сәйкес болу керек; туннель соңында шығатын есік немесе люк болуы тиіс.

476 476. Төмен қысымдағы май толтырылған кәбілдер, пластмасса қорғанысы бар кәбіл тораптары металл конструкцияларға кәбіл айналасына тұйық магнитті контур түзілуін болдырмайтындай етіп бекіту керек; бекітілген орындар арақашықтығы 1 м-ден аспауы тиіс.

Жоғары қысымды май толтырылған кәбілдердің болат құбырлары тіректерге орнатылады немесе алқаларға асып қойылады; тіректердің немесе алқалардың арақашықтығы торап жобасымен анықталады. Сонымен қатар құбырлар пайдалану барысында температуралық деформация болмас үшін қозғалмайтын тіректерге бекітіледі.
Құбырдан тірекке түсетін салмақ тірек іргетасын бұзатындай немесе ауысушылыққа әкелмеуі тиіс. Көрсетілген тіректердің саны және орналасқан орны жобамен анықталады.
Жоғары қуатты тораптардағы тармақталған құрылғының бекітпелері мен механикалық тіректері тармақталған құбырдың тербелуін болдырмауы тиіс, олардың айналасына тұйық магниттік контур түзілуін болдырмау керек, ал бекітілген орындарда немесе тірекке түйіскен жерлерде қорғаныс төсемдері болу керек.

477 477. Кәбіл құдықтарының тереңдігі 1,8 м-ден кем болмау керек; камера биіктігі нормаланбайды. Байланыстыратын тоқтатқыш және жартылай тоқтатқыш муфталарға арналған кәбіл құдықтарының көлемі муфтаға қазбай монтаж жасауға болатындай болу керек.

Су асты өткелдеріндегі жағалау құдықтарының көлемі резервтегі кәбілдерді және қуаттандыратын аппараттарды орналастыруға болатындай болуы тиіс.
Құдық еденінде топырақ суын және жауын суын жинайтын шағын шұңқыр орнатылуы тиіс; сонымен бірге осы Қағидалардың 463-тармағында келтірілген талаптарға сәйкес су шығаратын құрылғы қарастырылуы тиіс.
Кәбіл құдықтары металл баспалдақтармен жабдықталуы тиіс.
Кәбіл құдықтарында кәбілдер мен байланыстырғыш муфталар конструкцияда, тартпаларда және қоршауларда орнатылуы тиіс.

478

478. Кәбіл құдықтары мен туннелдердегі люктердің диаметрі 650 мм-ден кем болмайды және екі металл қақпақпен жабылуы керек, оның астынғысы құлыппен жабылуға арналады және туннель жағынан кілтсіз ашылады. Қақпақтардың ашуға арналған қондырғысы болу керек. Бөлме ішінде екінші қақпақты қолданбаса да болады.

479 479. Туннелдердегі, кәбіл этаждары мен каналдарындағы қуаттылығы 6-35 кВ күш беретін кәбілдердің байланыстырғыш муфталарында электр тесіп өткенде пайда болатын жарылыстар мен өртті жоюға арналған арнайы қорғаныс қап болу керек.

480 480. Жоғары қысымды май толтырылған кәбіл тораптары ұшындағы муфталар жайлы температуралы бөлмелерде орналасуы тиіс немесе температура +5 оС-ден төмендегенде автоматты қыздырғыш қондырғымен жабдықталуы тиіс.

481 481. Май толтырылған кәбілдерді, пластмасса қорғанысы бар кәбілдерді галереяға жүргізерде галереяның жылылығы талаптағы техникалық шарттарға сәйкес болу керек.

Жоғары қысымды тораптардағы май сіңіретін агрегаттар бөлмелерінде табиғи желдеткіш болуы тиіс. Жер асты қуаттандырғыш пункттерді кәбіл құдықтарымен бірге қолдануға болады, ол жағдайда осы Қағидалардың 476-шы пунктіне сәйкес құдықтарға су шығаратын құрылғы орнату керек.

482 482. Байланыстырғыш муфталарға арналған эстакадалар, құдықтар, каналдар мен камералардан басқа кәбіл құрылысы табиғи немесе жасанды желдеткіштермен жабдықталуы тиіс және де әрбір бөлекжай желдеткіші дербес болуы тиіс.

Кәбіл құрылысы желдеткішінің есебі келіп түсетін және шығып кететін ауа арасындағы температураның құлауы 10 оС аспауына байланысты анықталады. Сонда туннель тарылғанда, бұрылыстарды, айналмаларда ыстық ауа қапшық тәрізді жиналмайды.
Желдеткіш құрылғылар от тұтанып кеткен жағдайда ауаның келуін тоқтату үшін, сонымен бірге қыс мезгілдерінде туннелдің қатып қалуының алдын алу мақсатында тосқауылдармен жабдықталу керек.
Бөлме ішіне кәбіл салу кезінде қоршаған орта температурасының көтерілуінен және технологиялық қондырғылардың ықпалынан кәбілдің қызып кетуін болдырмау керек.
Байланыстырғыш муфтаға арналған құдықтардан, каналдардан, камералардан және ашық эстакадалардан басқа кәбіл құрылысы электр жарығымен және жылжымалы шамдар мен аспаптар қосуға арналған желілермен жабдықталуы тиіс. Жылу электр станцияларында аспаптарды қоректендіруге арналған желі қоймауға рұқсат етіледі.

483 483. Коллекторлерге, технологиялық галереяларға және технологиялық эстакадаларға кәбіл ҚНжҚ талаптарына сәйкес салынады.

Кәбіл эстакадасы мен галереясынан ғимараттар мен құрылыстарға дейінгі жарықтағы ең аз арақашықтық осы Қағидалардың 5-қосымшасының 125-кестесіне сәйкес келуі тиіс.
Кәбілдер эстакадасы мен галереясының электр берілісінің әуе тораптарымен, завод ішіндегі теміржол мен автомобиль жолдарымен, өрт сөндіру жүрісімен, арқан жолдарымен, әуе байланыс тораптарымен және радиофикациямен, құбырлармен қиылысуы 30 оС бұрышта орындалады.
Эстакадалар мен галереялардың әуе байланыс тораптарымен параллель жүру кезінде кәбілдер мен байланыс тораптарының сымдары арасындағы арақашықтықты кәбіл тораптарының байланыс және радиофикация тораптарына ықпалын есептеу арқылы анықтайды. Байланыс және радиофикация сымдары эстакада мен галереяның асты мен үстінде орналасады.
Өндіріс кәсіпорны аумағындағы жүргінші жүрмейтін бөлігіндегі кәбілді эстакада мен галереяның ең төменгі биіктігі жердегі жоспарланған белгіден кәбілдердің ең төменгі қатарын 2,5 м-ден кем болмайтындай деңгейде салу мүмкіндігінің есебінен алынады.

11 11. Өндірістік үй-жайларда кәбіл тораптарын салу

484 484. Өндірістік бөлмелерде кәбіл тораптарын салу кезінде төмендегідей талаптар орындалуы тиіс:

1 1) кәбілдер жөндеуге қол жетерлік жерде болуы тиіс, ал ашық жүргізілгендер - бақылау үшін қолайлы болуы тиіс.

Механизмдердің, қондырғылардың, жүк пен көліктің алмасатын орындарындағы кәбілдер (сауытталғандары да) осы Қағидалардың 361-тармағында келтірілген талаптарға сәйкес зақымданудан қорғалған болуы тиіс.

2 2) кәбілдер арасындағы қашықтық осы Қағидаларға 5-қосымшаның 124-кестесіне сәйкес болуы тиіс.

3

3) параллель орнатылған күш беретін кәбілдер мен әртүрлі құбырлар арасындағы арақашықтық 0,5 м-ден кем болмауы тиіс, ал газ құбырлары мен жанар май құбырлары арасы – 1 метрден кем болмау керек. Арақашықтық жақын болған жағдайда және кәбілдер қиылысып өткен жағдайда барлық жақындау учаскелерінде оның әрбір жағынан 0,5 м плюс, ал өте қажет жағдайларда қызып кетуден және механикалық зақымданудан (металл құбырлардан, қаптардан, т.б.) қорғалуы тиіс.
Жолаушы жүретін жерлерде кәбілдердің қиылысуы еденнен 1,8 м биіктікте орындалу керек.
Май құбырларының және жанар май құбырларының астымен және үстімен вертикалды жазықтықта кәбілдерді параллель салуға болмайды.

485

485. Еденге және қабат аралық жабуларға салынатын кәбілдер каналдарда немесе құбырларда жүргізіледі; оларды кәбілмен бітеп тастауға болмайды. Ішкі қабырға және қайта жабылған жерлер арқылы кәбілді құбыр немесе тесік арқылы жүргізеді, кәбіл жүргізіп болғаннан кейін құбыр мен тесіктегі саңылауды жанбайтын материалмен жауып тастау керек.
Желдеткіш каналдармен кәбіл жүргізуге болмайды. Бұл каналдармен болат құбырға жүргізілген бір кәбілмен қиысуына болады.
Баспалдақ торы бойымен кәбілді ашық салуға болмайды.

12 12. Кәбіл тораптарын су астымен жүргізу

486

486. Кәбіл тораптары өзенді, каналды қиып өткенде кәбілдер су аса бұзбайтын түбі және жағалауы бар учаскелерде салынады. Су бұзып өтетін арнасы мен жағалауы тұрақсыз өзендер арқылы кәбіл жүргізгенде жергілікті жағдайды ескере отырып қана кәбілді түбіне тереңдету керек. Кәбіл жүргізу тереңдігі жоба арқылы анықталады. Айлық, кемежай, паромды өткелдер зоналарында кәбіл жүргізгенде, әсіресе кемелер мен баржалардың қысқы тұрақтарында жүргізуге рұқсат етілмейді.

487 487. Теңізге кәбіл тораптарын жүргізгенде оның тереңдігі, жылдамдығы, өткел жерлердегі судың ауысу стилі, үстемдік ететін желдер туралы, теңіз түбінің профилі мен химиялық құрамы жайлы, судың химиялық құрамы жайлы анықтамаларды ескерген жөн.

488 488. Теңіз түбіне кәбіл салғанда түбіндегі тегіс емес жерде жатпауы керек; тік шығыңқы жерлерді жою керек. Трассадағы құм қайраң сана жерлер, тас тізбектері және өзге де су асты кедергілерін айналып өту керек және ол жерлерге траншея немесе өткел салу қарастырылады.

489

489. Кәбіл тораптарымен өзендерді, каналдарды, т.б. кесіп өткенде, сонымен бірге кеме мен қайық жолдарында кәбілдерді жағалау сулары және таяз сулы учаскелерде тереңдігі 1 метрдей болатын теңіз түбіне тереңдету керек; май толтырылған кәбілді тораптармен қиып өткенде 2 метр тереңдікке орналастыру керек.
Үздіксіз түбін тереңдетумен айналысатын су қоймаларында кәбіл жүргізгенде су көлігі ұйымдарының келісімімен анықталған белгіге дейін тереңдетіп жүргізеді.
Кеме жүретін өзендер мен каналдарда 110-220 кВ-тық май толтырылған кәбілді тораптар салу кезінде оларды механикалық зақымданудан қорғау мақсатында траншеялар құм салынған қаптармен толтырылып, үстіне тастар тасталынады.

490

490. Өзен түбіне, канал және тағы сол сияқты ені 100 метрдей су қоймалары бар жерлерге салынған кәбілдер ара қашықтығы 0,25 м-ден кем болмайды. Қайта салынатын су асты кәбіл тораптары көп жылдық судың орташа деңгейін есептей отырып, қолданыстағы кәбіл торабынан су қоймасы тереңдігі 1,25-тен кем болмайтындай қашықтықта салынуы тиіс.
Ағыс жылдамдығы 1 м/с-тан аспайтын, 5-15 метр тереңдіктегі суда төмен қысымды кәбілдер салу кезінде параллель тораптардың жеке фазалары арасындағы (фазаларды өзара арнайы бекітпей) ара қашықтық – 0,5 метр, ал параллель тораптардың шеткі кәбілдерінің арасындағы қашықтық кемінде 5 м болуы керек.
15 метр тереңдікте су астында кәбіл жүргізгенде және ағыс жылдамдығы 1 м/с-тан жоғары болғанда жеке фазалар мен тораптар ара қашықтығы жобаға сәйкес қабылданады.
Май толтырылған кәбіл тораптары мен 35 кВ-тық тораптарды су астында параллель салған кезде олардың арасындағы көлденең ара қашықтық судың көп жылдық орташа деңгейі есептелініп, тереңдігі 1,25-тен кем болмауы, бірақ 20 метрден кем емес болуы керек.
Өзен, канал, су қоймалары түбіне тереңдетілген кәбілдердің көлденең бойынан мұнай, газ жүргізілетін құбырларға дейінгі ара қашықтық құбыр мен кәбіл жүргізгенде орындалатын түбін тереңдететін жұмыстар түріне байланысты жобамен анықталуы тиіс және 50 метрден кем болмауы тиіс. Кәбіл тораптары мен құбырларды жүргізетін ұйымдардың келісімі бойынша бұл қашықтықты 15 метрге дейін азайтуға болады.

491

491. Жағасы жетілдірілмеген жағалауларда су асты кәбіл өткелдерінің орнына өзенге ұзындығы 10 метрдей, теңізге 30 метр резерв қарастырылуы керек, ол сегіз формасында салынуы тиіс. Жетілдірілген жағаларда кәбілдерді құбырларда жүргізіледі. Кәбілдің шыға беріс жерлерінде кәбіл құдықтары орнатылу керек. Құбырдың жоғарғы ұшы жағалау құдығына кіріп тұрады, ал төменгісі - судың ең төмен деңгейімен салыстырғанда 1 метр тереңдікте жатуы тиіс. Жағалау учаскелеріндегі құбырлар берік жасалуы тиіс.

492 492. Су бұзып зақымданған арналар мен жағалауларда мұз жүргенде және су тасығанда кәбіл жалаңаштанып қалмас үшін жағалауда бекіту жұмыстарын жүргізу (тас төсеу, шой дамбалар, қадалар, плита-тақталар, шпунттар, т.б.) керек.

493 493. Су астында кәбілдер өзара қиылыспау керек.

494 494. Су астындағы кәбіл өткелдері жағалауда ішкі кеме жолдары мен теңіз бұғаздары бойынша қолданылатын Қағидаларға сәйкес дабыл таңбаларымен белгіленіп көрсетілуі тиіс.

495

495. Суда 35 кВ-қа дейінгі үш және одан да көп кәбілдер салғанда әрбір үш жұмысшы кәбілге бір резервті кәбіл қарастырылуы тиіс. Суда бір фазалы кәбілден тұратын май толтырылған кәбіл торабын жүргізгенде бір торапқа – бір фаза резерв, екі торапқа – екі фаза резерв, үш және одан да көп торапқа – жоба бойынша екі фазадан кем болмайтын резерв қарастырылуы керек. Резервтік фазалар кез-келген жұмысшы фазаның орнына пайдалануға қолайлы болатындай қойылуы тиіс.

13 13. Арнайы құрылыстар бойынша кәбіл тораптарын салу

496

496. Металл, тас, темірбетон көпірлермен кәбіл тораптарын салғанда канал көпірінің жаяу жүргіншіге арналған бөлігіне немесе әрбір кәбілді жеке жанбайтын құбырларда жүргізу керек; ол құбырлар бойымен жауын-шашын сулары ақпауын қадағалау керек. Металл және темірбетон көпірлерге және оларға кәбіл жақындайтын жеріне асбесттіцементті құбырлар салу керек. Көпір конструкциясындағы өткел орындарда кәбіл топырағына да асбесттіцементті құбыр жүргізеді.
Барлық жер асты кәбілдері металл және темірбетон жерлерден өткенде көпірдің металл бөлігінде электрден қорғаныс жасалуы тиіс.

497 497. Ағаштан жасалған құрылыстарда (көпір, айлақ, пирс, т.б.) кәбіл тораптарын салу болат құбырларда орындалуы тиіс.

498 498. Көпірдің температуралы тігістерінен және көпір конструкциясы тігістерінен кәбіл тораптары өтетін жерлерде кәбілдерге механикалық күш пайда болуын болдырмас үшін шара қолданылуы тиіс.

499 499. Тоған, дамба, пирс және айлақтармен кәбіл тораптарын тікелей жер траншеяларында 1 метр жер қалыңдығында салуға рұқсат етіледі.

500 500. Май толтырылған кәбілді тораптарды және пластмасса қорғанысы бар кәбіл тораптарын көпірмен жүргізуге болмайды.

11 11. 1 кВ-қа дейінгі кернеуліктегі электр берілісінің әуе тораптары

1 1. Жалпы ережелер

501 501. Әуе тораптарының (ӘЖ) элементтерінің механикалық есебі 12-тарауда бейнеленген әдістеме бойынша жүргізіледі.

502

502. ӘЖ ғимаратқа кіре берісті және аулаға шығатын жолды жауып тұрмайтындай және көлік пен жаяу жүргінші қозғалысына кедергі келтіріп жолды жауып тұрмайтындай орналасу керек. Кейбір көлік келіп қалатын жерлерде (аулаға шыға берісте, жолдан шығатын жерлерде, жол қиылыстарында) тіректер көлік келуінен қорғап тұруы тиіс.

503

503. ӘЖ тіректерінде жерден 2,2-3 метр биіктікте орнатылуы тиіс: тірек орнатылған жыл және реттік номері; ӘЖ тіректерінен кәбілді байланыс тораптарына дейінгі арақашықтық көрсетілген плакаттар (байланыс кәбіліне дейін 4 метрден кем болмайтын қашықтықтағы тірекке ілінуі тиіс), ал 250 метрден кейін ӘЖ магистралі бойымен – қорғау зонасының көлденеңі мен ӘЖ иесінің телефоны көрсетіледі.

504 504. ӘЖ орман алаптарымен және көк орай егістіктермен өтетін болса, өзі алып жүретін қапталған сымдар (ӨҚС) қолданылады, олар ағаш кесіп орман жолдарын салуды қажет етпейді. Бұл жағдайда сым мен ағаштың және бұталардың арақашықтығы 0,3 м-дей болу керек.

Оқшауланбаған сымдарды пайдаланған кезде ағаштарды кесу қажет емес. Сондай-ақ ең үлкен стрела кезінде сымдардан ағаштарға, бұталарға және басқаларға дейінгі арақашықтық 1 м-ден кем болмауы тиіс.

505 505. ӘЖ-ның металл конструкциялары, бандаждары және т.с.с. тіректері шіріп тоттанбау үшін қорғалуы тиіс.

506 506. 1 кВ кернеуліктегі электр берілісінің әуе тораптарының барлық элементтері бүкіл қызмет мерзімі бойынша жұмыс қабілеттілігін жоғалтпау керек.

2 2. Климаттың есептік жағдайы

507 507. 1 кВ-қа дейінгі ӘЖ есептеуге арналған климаттық жағдайлар 10 жылда 1 рет қайталанып отыруға арналған климаттың есептік жағдайға арналған, оларды қоректендіретін 10 кВ ӘЖ сияқты қабылдануы тиіс.

508

508. Көлденең желдің ықпалынан қорғалған жерлерде (құрылыс тұтас салынған елді мекен пункттері, орман алаптары және ғимараттар биіктігі орташа бақшалық-парк егістіктері және ағаш биіктіктері тірек биіктігінен 2/3-тен кем болмайтын ӘЖ, тау алқаптары, аңғарлар, т.б.) салынған ӘЖ үшін нормативті жел қысымының мәні 40 %-ға төмендетіліп қабылданады.

509 509. Сымдарға жел күшінің ықпалын есептесек, жел бағыты ӘЖ трассасының осіне 90о бұрышпен қабылданады.

Тіректерді есептеген кезде тірекке әсер ететін сыртқы күштің ең пайдалы үйлесімділігін беретін жел бағыты қабылданады.

3 3. Сымдар, арматуралар

510 510. Қайта салынып, қайта конструкцияланатын ӘЖ үшін осы Қағидалардың 500-тармағын басшылыққа ала отырып, ашық ауада орналастырылған және тіректерге арматуралар арқылы бекітілген өзі көтеретін оқшауланған сымдар қолданылады.

511

511. Механикалық беріктігі жағынан ӘЖ-ға оқшауланбаған сымдар қолданылады: алюминий - көк мұз қабырғасының есептік қалыңдығы 10 мм аудандарда - 25 мм2 кем емес, көк мұз қабырғасының есептік қалыңдығы 15 мм және одан да жоғары аудандарда – 35 мм2 шамасында, алюмендіболатты және балқытылған алюминийден – барлық климаттық аудандарда 25 мм2 шамасында.

512

512. Бұрын пайдаланғанда сымдар тоттанып шіріген жерлерге ӘЖ салған кезде (теңіз жағалауы, тұзды көлдер, өндіріс аудандары және тұзды құм басқан аудандар, оның маңындағы атмосфераның ластануы бойынша ІІ және ІІІ типтегі аудандар, сонымен қатар осы ізденулер мәліметі бойынша мұндай ластанудың мүмкін болатындығы) тоттанбайтын сымдар, немесе ӨОС қолданылады. Пайдалану мәліметтері жоқ жазық жерлердегі жағалау алқаптарының аумағы көрсетілген талаптарға сай 5 км деп, ал химиялық кәсіпорын тастайтын алаптар - 1,5 км деп қабылданады.

513 513. Бір ӘЖ сымдарының екі қиылысуы ғана мүмкін болады.

ӘЖ магистралы бір қималы сымдармен орындалады.
ӘЖ магистралының фазалы сымдарының қимасы 50 мм2-ден қабылданады. 120 мм2 қима қолдануға болмайды.

514 514. Ғимараттарға енгізу үшін ӘЖ-тан тармақтандыру үшін механикалық берік, қоршаған орта ықпалына тұрақты, қимасы мыстан 6 мм2, алюминийден 16 мм2, оқшауланған сымдар қолданады.

515 515. Ғимаратқа енгізу үшін ӘЖ-тан алынатын тармақтану аралығының ұзындығы тармақтауды орындайтын тірек беріктігіне байланысты, бірақ 25 м-ден аспайтын есеп бойынша анықталады. Аралық тармақтау ұзындығы 25 м болған жағдайда қосымша аралық тірек орнату қарастырылады.

Есеп көк мұз режимінде екі жағдай үшін орындалуы тиіс:

1 1) Жел бағыты ӘЖ осіне 90о бұрышта, ӘЖ сымдары қалыңдығы bэ көк мұзбен жабылған, тармақталған сымдардағы көк мұз қабырғасының қалыңдығы - bо = 0,5b;

2 2) Жел бағыты ӘЖ бойымен (О градус бұрыш), тармақтанған сымдардағы көк мұз қабырғасының қалыңдығы – bо = bэ.

Мұнда екі жағдайда да тіректің жоғары жағы ауытқығандағы тармақтанған сымдардың ауырлық редукциясы ескеріледі.

516

516. Сымдар беріктігінің механикалық есебі мүмкінді кернеу әдісі бойынша жүргізіледі. Сонда сымдағы кернеу 126-кестеде көрсетілген мүмкін шамадан аспауы тиіс, ал сымдардан қиып өтетін құрылыс жерінің бетіне дейін және тіректің жермен жалғанған элементіне дейінгі ара қашықтық осы тарау талаптарына сәйкес болуы тиіс. Есептегенде сымдардың және зауыт каталогтарындағы физикалық-механикалық параметрлер қолданылады.

517 517. Сымдардағы максимал кернеу мәндері анкер типті ӘЖ тіректерінің беріктігіне сәйкес келуі тиіс.

518 518. Қуаттаушы және кернеулі анкерлі қыстырғыштың, бекіткіш түйіндердің және кронштейннің есептік күші қалыпты режимде бұзуға әкелетін механикалық салмақтан 40 %-дан аспауы тиіс.

519 519. Ілгек пен штыр сенімділік коэффициенті 1:1 болатын бұзғыш салмақ әдісі бойынша есептелуі тиіс.

520

520. Қапталмаған сымдарды ӘЖ тіректеріндегі изоляторға және оқшаулайтын траверске бекіту, қимаға арналған тіректерді есептемегенде, біреулік болуы тиіс. Сымдарды аралық тіректердегі штырлы изоляторларға бекіту проволкамен байлау арқылы немесе қыстырғышпен изолятор мойнына тірекке қаратып орындайды. ӘЖ-нан тармақталған сымдар бітеу бекітілуі тиіс.

521 521. ӘЖ аралығында сымдарды 90 %-ға механикалық беріктік беретін байланыстырушы қыстырғыштар көмегімен байланыстырады.

Әртүрлі металдан жасалған сымдарды немесе әртүрлі қималы сымдарды тек анкер тіректерінің ілмектерімен, ауыспалы қыстырғыш арқылы немесе пісіру арқылы байланыстырады. Осындай қыстырғыштар орнатылған ауыспалы қысқыштар мен сым учаскелеріне сым салмағынан механикалық күш түспеу керек.
Бір аралықта әр сымға бір ғана байланыс болу керек.
Инженерлік құрылысты ӘЖ қималарының аралықтарында ӘЖ сымдарын байланыстыруға болмайды.

4 4. Сымдардың тіректе орналасуы

522 522. Тіректерде климат жағдайының ауданына қарамастан кез-келген фазалы сым орнатуға болады. Нөлдік сым фазалық сымнан төмен орналасады. Тіректер арқылы жүргізілген сыртқа жарық беретін сымдар ӘЖ сымдарымен бірге нөлдік сымдар үстіне орнатылады.

Жерге жалғанған бейтарап желілердегі екі шынжырлы ӘЖ-да әрбір шынжырдың өз нөлдік сымы болу керек.

523 523. Электр қабылдағыштарды қосуға арнап тірекке орнатылған аппараттар жер бетінен 1,6-1,8 м биіктікте орналастырылуы тиіс.

Тірекке орнатылатын қалқымалы сақтандырғыштар, сонымен бірге қорғайтын, секцияға бөліп тұратын басқа да құрылғылар ӘЖ сымдарынан төмен орналасуы тиіс.

524 524. Тіректегі және аралықтағы сымдардың ара қашықтығы 1,2 м аралықта жақын болу шартына байланысты төмендегіден кем болмауы тиіс:

1 1) cымдар вертикал орналасқанда және сымдардың көлденең жылжығандағы орналасуы 20 см - 60 см-ден аспауы тиіс, бұл көк мұз қабырғасының нормативті қалыңдығы 15 мм-дей болатын аудандарда және көк мұз қабырғасының нормативті қалыңдығы 20 мм және одан жоғары болатын аудандарда – 90 см болады;

2 2) көк мұзды басқа барлық аудандарда сымдар басқаша орналасқанда, желдің жылдамдығы 18 м/с-қа дейін – 40 см, ал жылдамдығы 18 м/с-та – 60 см болады.

525 525. Тіректегі әртүрлі фазалы сымдар арасындағы вертикал арақашықтық ӘЖ-ден тармақталған кезде және ортақ тіректегі әртүрлі қиысулар кезінде 10 см-дей болу керек. Ось бойымен енгізу изоляторы арасындағы арақашықтық 40 см-дей болу керек.

526 526. Тірекке түсер кездегі сымдар арасындағы көлденең арақашықтық 15 см-ден кем болмауы тиіс. Сымнан бағанға, траверске және басқа тіректің элементтеріне дейінгі ара қашықтық 5 см-ден кем болмау керек.

527 527. 1 кВ-қа дейінгі ӘЖ сымдарын және оқшауланбаған 10 кВ-қа дейінгі ӘЖ сымдарын ортақ тірекке мына шарттарды сақтаған жағдайда бірге ілуге болады:

1 1) 1 кВ-қа дейінгі ӘЖ 10 кВ-қа дейінгі ӘЖ-дың климат жағдайының есебі бойынша орындалуы тиіс;

2 2) 10 кВ-қа дейінгі ӘЖ сымдары 1 кВ-қа дейінгі ӘЖ сымдарынан жоғары орналасуы тиіс;

3 3) бекітпе оқшаулағышына бекітілген 10 кВ-қа дейінгі ӘЖ сымдарында қос бекіткіш болуы тиіс;

4 4) ортақ тіректе орналасқан, әртүрлі кернеулі жақын жатқан сымдар арасындағы вертикал арақашықтық, сонымен бірге желсіз қоршаған ортаның ауа температурасы +15 градус болғанда аралық ортасы 2 м-ден кем болмау керек.

528 528. Ортақ тіректерге ӨОС-ті және 1 кВ-қа дейінгі оқшауланбаған ӘЖ сымдарын бірге ілгенде тіректе және аралықта вертикалды арақашықтығы қоршаған орта температурасы желсіз +15 оС болған жағдайда 0,4 м-ден кем болмауы тиіс.

529 529. Белгіленген жүктемемен жекелеген тұтынушылар қуат алатын ӘЖ-ында жеті сым ілу қарастырылған, яғни ортақ нөлдік сыммен бір фазаны екі сымға ажырату арқылы жүзеге асырылады.

5 5. Оқшаулау

530 530. Қадалық оқшаулауыштың сенімділік коэффициенті 2,5-нан кем болмау керек.

531 531. Тірек материалы, атмосфераның ластану деңгейі және найзағай әрекетінің үдемелілігі қандай болса да, ӘЖ-ға оқшаулығыштар немесе оқшаулағыштық материалдардан жасалған траверстер қолданылады.

532 532. ӘЖ-дан тармақталған жерлерде көпмойынды немесе қосымша оқшаулағыштар қолданылады.

Нөлдік сымдар оқшаулағышқа немесе оқшаулайтын траверстерге бекітілу керек.

6 6. Жерге тұйықтау, артық ток күшінен (кернеуден) қорғаныс

533 533. ӘЖ тіректерінде жерге тұйықталатын құрылғы болу керек, ол нөлдік сымды қайта жерге тұйықтау үшін, атмосфералық аса қысымнан қорғау үшін, ӘЖ тіректеріне орнатылған электр қондырғыларын жермен байланыстыру үшін, қорғаныс аппараттарын қорғау үшін қажет.

Найзағай кернеуінен қорғайтын жерге тұйықталған құрылғы нөлдік сыммен жермен қайта байланыстырылады.

534 534. Металл тіректер, металл конструкциялар және темірбетон тіректердің арматуралары қорғаныс өткізгіші арқылы нөлдік сымға жалғануы тиіс.

535 535. Темір бетон тіректерде нөлдік сым темірбетон қадалар мен тірек тіреуіштерінің жермен байланысқан арматурасымен байланыстырылады.

536 536. Кейбір нөлдік сыммен қайта жерге байланыстырылған тіректерде және атмосфералық аса кернеуден қорғауға арналған жермен байланысуларды айтпағанда, ӘЖ ағаш тіректерінің ілгектері мен штырлары жермен байланысуға жатпайды.

537 537. ӘЖ тіректерінің тартпалары жермен байланыстырылатын өткізгішпен жалғастырылуы тиіс.

538 538. Қиылысу аралықтарымен шектелетін 1 кВ-қа дейінгі кернеулі ӘЖ тіректерінің ілгектері, штырлары және арматуралары жермен байланыстырылуы тиіс. Жермен байланыстыратын құрылғы кедергісі 30 Ом-нан аспауы тиіс.

539 539. ӘЖ тіректеріне орналастырылған қорғаныс аппараттары найзағай кернеуінен сақтау үшін жермен байланыстырғышқа жеке түсіріп байланыстыру керек.

540

540. Бір-екі этажды құрылыстар салынған елді мекендерде өнеркәсіптің түтінді және басқа құбырларымен, биік өскен ағаштармен, ғимараттармен экрандалмаған ӘЖ-да атмосфералық кернеулерден қорғайтын жермен байланыстыратын құрылғы болуы тиіс. Бұл жермен байланыстыратын құрылғылар кедергісі 30 Ом-нан аспауы тиіс, ал олардың арасындағы арақашықтық бір жылда найзағай 40 сағатқа дейін болатын аудандарда – 200 м-дей және бір жылда найзағай саны 40 сағаттан аса болатын аудандарда – 100 м болу керек.
Сонымен қатар, жермен байланыстыратын құрылғылар мынадай түрде орындалуы тиіс:

1 1) адам саны көп шоғырланатын бөлмеге кіргізу үшін тармақтары бар тіректерде (мектептер, бала бақшалар, ауруханалар, т.б.) немесе шаруашылық құндылығы зор бөлмелерде (мал ұстайтын бөлмелер, қоймалар, шеберханалар, т.б.);

2

2) енгізуге арналған тармақтары бар тораптың соңғы тіректерінде, бұл жағдайда осы тораптың жермен байланысқан көрші қорғанысынан ең көп арақашықтығы - бір жылда болатын найзағай саны 40-50 болатын аудандарда - 100 м-ден, бір жылдағы найзағай саны 40-тан жоғары болатын аудандарда – 40-50-ден аспауы тиіс.

541 541. Нөлдік сыммен қайта жермен байланыстыратын құрылғыларға арналған және нөлдік қорғаныс пен жермен байланыстыратын өткізгіштер таңдау талаптары 7-тарауда көрсетілген.

542 542. ӘЖ тіректерінде жермен байланыстыратын өткізгіш ретінде тоттануға қарсы жамылғысы бар, диаметрі 6 мм дөңгелек болат қолданылады.

543

543. Жермен байланыстыратын өткізгіштерді өзара байланыстыру, оларды темірбетон тіректер тіреуіштерінің, ілгектерінің, кронштейндеріне жермен байланыстыратын жоғарыдан шығып тұратын бөлігіне байланыстыру, сонымен бірге ӘЖ тіректеріне орнатылған жермен байланыстыратын металл конструкцияларға, жермен байланыстыратын электр қондырғыларға пісіру арқылы немесе бұрандамен байланыстыру арқылы орындау керек.
Жермен байланыстыратын өткізгішті жердегі байланыстырғышқа пісіру арқылы немесе бұрандамен бұрау арқылы орындайды.

7 7. Тіректер

544 544. Тіректер әртүрлі конструкциялық материалдардан жасалынады. Көбіне темірбетоннан жасайды.

545 545. ӘЖ-ға мынадай тірек типтері қолданылады:

1 1) Аралық тіректер, тікелей ӘЖ трассаларының учаскелерінде орнатылады. Бұл тіректер қалыпты жұмыс режимде ӘЖ бойымен бағытталған күшті қабылдамауы тиіс.

2 2) Анкерлі тіректер, анкерлік аралықты шектеу үшін орнатылады, сонымен қатар, ӘЖ сымдарының қимасы мен маркасы, саны өзгерген орындарда орнатады.

3 3) Бұрыш тіректері, ӘЖ трассасы өзгерген орындарға орнатылады. Бұл тіректер қалыпты жұмыс режимінде аралас аралық сымдардың салмағынан болатын жүкті қабылдауы тиіс. Бұрыш тіректері аралық болып және анкер типті болып орындалады.

4 4) Ақырғы тіректер, ӘЖ басында және соңында қойылады, сонымен бірге үстеме кәбілдерді шектейтін орындарда қойылады. Олар анкерлік тип тіректері болып табылады және ӘЖ-ның қалыпты жұмыс режимінде барлық сымдар салмағын біржақты қабылдауы тиіс.

5 5) Тармақтандыратын тіректер, ӘЖ-дан тармақтану орындалады.

6 6) Айқасу тіректері, ӘЖ-ның екі бағытының қиылысуы орындалады.

Тармақтандыратын және айқастыратын тіректер көрсетілген типтердің ең жоғарысы болуы мүмкін.
ӘЖ-ды инженерлік құрылыспен қиып өту үшін барлық типтердің артық түрі қолданылады.

546 546. Тірек конструкциясы төмендегілерді қондыруды қамтамасыз етуі тиіс:

1 1) көшені жарықтандыратын шамдардың барлық типтері;

2 2) соңғы кәбіл муфтасын;

3 3) қорғаныс аппараттарын;

4 4) секциялайтын және коммутациялық аппараттар;

5 5) электр қабылдағышты қосуға арналған щиттерді және шкафты.

Тіректердің барлық типтері тірек сымдарының төменіне де, жоғарысына да шам орнатуға мүмкіндігі болатындай қарастырылуы тиіс.

547 547. Тіректер типі қандай болса да, еркін тұратын, тіреуішті және тартпалы болуы мүмкін.

Тірек тартпалары жерге цилиндр тәрізді орнатылған анкерлерге немесе ғимараттар мен құрылыстардың металл, темірбетон, кірпіш, тас элементтеріне бекітіледі. Олар көп сымды болуы мүмкін немесе дөңгелек болаттан жасалуы мүмкін. Тартпа қималары есептеу арқылы анықталады.
Бір сымды болат тартпалар қимасы 25 мм2-ден кем болмауы тиіс.

548 548. ӘЖ-дың қалыпты жұмыс режимінде бірінші және екінші шектік жағдайға байланысты, климаттық салмаққа есептелуі тиіс және олардың үйлесімділігі осы Қағидалардың 506 және 507-тармақтары бойынша есептеледі.

Аралық тіректер мынадай салмақ үйлесімділігіне есептелуі тиіс:

1 1) сымға бір мезгілде көлденең жел ауырлығы ықпалына, еркін немесе көк мұзбен жабылған және тірек конструкцияларына, сонымен бірге тармақталған сымдардың салмағынан болатын жүк, еркін және аздап көк мұз жапқан (осы Қағидалардың 514-тармағы бойынша);

2 2) енгізердегі сым тармақтарының ауырлығынан болатын салмаққа, көк мұз жамылғысынан болатын салмаққа, бұл жағдайда салмақтың ықпалымен тіректердің ауытқуын есептеуге болады;

3 3) тіректің жоғарғы ұшына қойылған және ӘЖ осі бойымен бағытталған 1,5 кН-ға тең шартты есептік салмаққа.

Бұрыш тіректері (аралық және анкерлі) сымға түсетін салмаққа және ӘЖ трассасының бұрылыс бұрышының биссектрисасы бойынша бағытталған сым ауырлығына мен жел қысымынан болатын тірек конструкциясына түсетін ауырлыққа есептелуі тиіс.
Анкерлі тіректер аралас аралық сымдарының ауырлығының әртүрлілігіне және көк мұзда жел қысымынан болатын көлденең салмаққа және тірек конструкциясына түсетін салмақтың әр түрлілігіне есептелген. Ауырлықтың ең аз айырмасы барлық сымдардың бір жақты ауырлығының ең көп мәні 50 % қабылданады.
Соңғы тіректер барлық сымдардың бір жақты салмағына есептелген.
Тармақтандыратын тіректер барлық сымдардың ауырлығынан болатын реттегіш салмаққа негізделген.

549 549. Анкерлі тіректің басының ауытқуы топырақтағы бұрылысты ескергенде 1/30 Н-нен аспауы тиіс, мұндағы Н – ӘЖ тірегінің биіктігі.

Топырақтағы бір бағанды тірек бұрылысының бұрышы 0,02 рад-тан аспайды.
Тірек басының ауытқуын, топырақтағы тірек бұрылысының бұрышын, ӘЖ тіректерінің темірбетон тіреуіштеріне түскен сызат пен жарылуды тексеру нормативті жүктемемен жүргізіледі.

550 550. ӘЖ-ның ағаш тіректерінің бөлшектерін дайындау үшін қылқан жапырақты жыныстардың (қарағай, қайың, самырсын, бал қарағай) зауыттық әдіспен антисептиктер сіңірілген бірінші, екінші, үшінші сортты ағаш материалдары қолданылады.

Тіректің ағаш бөлшектерінің сіңіру сапасы қолданыстағы стандарттарға сәйкес келуі тиіс. Ылғалданбаған бал қарағай қолдануға да болады. Конус тәрізді бөренені есептегенде 1 метр ұзындыққа 8 мм тең деп қабылданады.

551

551. Тіректің есептелетін негізгі элементтеріне (бағандар, қосылыстар, траверстер) арналған бөрене диаметрі 16 см-ден кем болмау керек. Тіректің басқа элементтері үшін, сондай-ақ кірістерінің тармақтарында ғимараттар алдында орнатылатын тіректер үшін бөрене диаметрі үстіңгі жерінде 12 см-ден кем болмауы тиіс.

552 552. Ағаш тіректер қосымшалары алдын ала керілген темірбетоннан дайындалуы тиіс. Тіректі қосымшасынан бөлшектеу қамыттың көмегімен жүзеге асырылады.

553 553. Тіректерді қатайту әдісі және тереңдік өлшемі олардың биіктігіне, санына және тірекке бекітілетін сымдардың қимасына, топырақ жағдайына, сонымен бірге жер қазу жұмыстарын өндіру әдістеріне байланысты анықталады.

554 554. Топырақты шайып кететін немесе мұз көшкінінің әсерінен трассаның су басатын учаскелеріне тірек орнатар кезде тіректер қатайтылу керек (банкеткалар орнату, төсеу, мұз кескіш орнату, т.б.).

8 8. Габариттер, түйісулер және жақындасулар

555 555. ӘЖ сымынан жердің немесе судың бетіне дейін, сондай-ақ әртүрлі құрылысқа дейін ӘЖ өтер кезде ең аз арақашықтық (габариттер) былайша анықталады:

1 1) сымдардың электр тоғымен қызуын ескермеген жағдайда, ауа температурасы жоғарылағанда және жел жоқ болған жағдайда;

2 2) температура минус 5 оС көк мұз қабырғасының bэ есептік қалыңдығында және жел жоқ болған жағдайда.

556 556. Елді мекенде және елсіз мекенде ӘЖ сымдарынан жер беті мен көшенің көлік жүретін бөлігіне дейін 6 метрден кем болмау керек.

ӘЖ сымдарынан жерге дейінгі арақашықтықты жолы қиын жерлерде 3,5 м-ге дейін азайтуға болады және мүлдем қол жетпейтін жерлерде (тау сілемдері, жартастар, құздар) 1 метрге дейін азайтуға болады.
Көшенің жүргінші жүрмейтін бөлігін ӘЖ тармақтары қиып өтер кезде сымдардан жерге дейінгі, тротуарға және жаяу жүргіншілер жолына дейін салмақ кемдігі көбірек жерде арақашықтықты 3,5 м-ге дейін азайтуға болады. Ғимаратқа енгізетін изоляторларда сымнан жерге дейінгі арақашықтықты 2,75 м-дей қалдыруға болады.
Көрсетілген қашықтықты сақтау мүмкін болмаған жағдайда қосымша тірек немесе ғимарат конструкциясы орнатылуы керек.

557 557. ӘЖ сымдарынан көлденең арақашықтық, ғимаратқа, құрылымға және құрылысқа дейін аздаған ауытқу болған жағдайда мынадан кем болмауы тиіс:

1 1) 1,5 м - балконға, террасаларға және терезеге дейін;

2 2) 1 метр - бітеу қабырғаға дейін.

Ғимараттарға енгізетін ӘЖ-дан тармақтарды қоспағанда, ғимараттардың, құрылыстардың және құрылымдардың үстімен оқшауланбаған ӘЖ сымдарын жүргізуге болмайды.

558 558. Тіректің су асты бөлігінен немесе ӘЖ-дың жермен байланыстыратын құрылғыларынан жер асты кәбілдеріне, құбырларына және жердегі әртүрлі мақсатқа қолданылатын колонкаларға дейін көлденең арақашықтық осы Қағидалардың 5-қосымшасындағы 127-кестеде келтірілгеннен кем болмауы тиіс.

559 559. ӘЖ кеме жүретін өзендермен қиылысуға жол берілмейді. Егер кеме жүрмейтін және қатып қалған шағын өзендерді, каналдарды, т.б. кесіп өтетін болса, ӘЖ сымдарынан судың ең жоғары деңгейіне дейінгі арақашықтық 2 метрден кем болмау керек, ал мұзға дейін – 6 метрден кем болмаған дұрыс.

560 560. ӘЖ әртүрлі құрылыстармен түйіскен жағдайда, сондай-ақ қалалардың көшелері мен алаңдарымен және басқа елді мекен тармақтарымен қиылысқанда, қиылысу бұрышы нормаланбайды.

561 561. Кернеулігі 1 кВ ӘЖ 1 кВ-тан жоғары ӘЖ-мен қиылысуы, олар параллель жүргенде жақындасуы, сондай-ақ ӘЖ-ның ортақ тіректеріне сымдарын бірге ілу жұмыстары 11-тарауда келтірілген талаптарды қадағалау арқылы жүзеге асырылады.

562 562. 1 кВ-қа дейінгі ӘЖ-ның өзара қиылысуы қиылысу тіректерінде орындалады. ӘЖ-дың қиылысу орындарында анкерлі және аралық тіректер қолданылады.

ӘЖ аралықта қиылысатын болса, қиылысу орны ӘЖ-дың жоғарғы түйісу тіректеріне жақын таңдалады. Бұл жағдайда түйісетін тіректер мен түйісетін ӘЖ сымдарының көлденең арақашықтығы 2 м-ден кем болмау керек, ал ӘЖ-да түйісетін жақын сымдар арасындағы тігінен арақашықтығы, қоршаған орта температурасы желсіз +15 оС болса, 1 метрден кем болмауы тиіс.

563 563. 1 кВ-қа дейінгі ӘЖ және 1 кВ-тан жоғары ӘЖ параллель жүргенде және жақындасқанда, олардың арасындағы көлденең арақашықтық 11-тарауда көрсетілгеннен кем болмау керек.

564 564. ӘЖ байланыс тораптарымен және сигнализациямен (БЖ) және сыммен хабар тарату торабымен (СХ) түйіскенде төмендегі нұсқалардың бірімен орындалуы мүмкін:

1 1) ӘЖ-ның оқшауланбаған сымдарымен және БЖ-ның (СХ) оқшауланған сымдарымен;

2 2) ӘЖ-ның оқшауланбаған сымдарымен және жер асты немесе БЖ-ның (СХ) аспалы кәбілімен;

3 3) ӘЖ-ның оқшауланбаған сымдарымен және БЖ-ның (СХ) механикалық беріктігі жоғары оқшауланбаған сымдарымен;

4 4) ӘЖ-дың оқшауланған сымдарымен және БЖ-ның (СХ) оқшауланбаған сымдарымен;

5 5) ӘЖ-ына жер асты кәбіл қондырғысымен және БЖ-ның оқшауланбаған сымдарымен.

565 565. ӘЖ-ның БЖ-мен (СХ) қиылысу бұрышы мүмкін болғанша 90 0С жақын болуы тиіс. Тар жағдайларға арналған қиысу бұрышы нормаланбайды.

566 566. ӘЖ сымдарынан БЖ-ның сымдарына дейін немесе аспалы кәбілдеріне дейінгі арақашықтық салмақ кемдігі көп болғанда аралық қиылысуларда мынадан кем болмауы тиіс:

1 1) ауа температурасы өте жоғары болғанда ӘЖ сымдарының электр тоғымен қызуын ескермесек – 1,25 м;

2 2) Бэ көк мұз қабырғасының қалыңдығын есептегенде және ауа температурасы минус 5 оС болса – 1 метр.

ӘЖ сымдары СХ сымдарымен немесе аспалы кәбілдерімен ортақ тіректе қиылысқанда олардың арасындағы тігінен арақашықтығы 1,5 метрден кем болмауы тиіс. БЖ-ның сымдарын немесе аспалы кәбілдерін кронштейндерге орналастырған кезде бұл арақашықтық, ол сол ӘЖ тірегінің сол жағында орналасқан және онда БЖ-ның сымдары немесе аспалы кәбілдері бар ӘЖ сымынан қабылданады.
ӘЖ сымдарының БЖ (СХ) сымдары мен аспалы кәбілдерімен аралықтағы қиылысу орны мүмкіндігінше ӘЖ тірегіне жақын орналасу керек, бірақ оған 2 метрден жақын болмауы керек.

567 567. ӘЖ-ның оқшауланбаған сымдары БЖ-ның (СХ) оқшауланған сымдарымен қиылысқан кезде төмендегі талаптар сақталуы тиіс:

1 1) ӘЖ сымдары СХ сымдарымен қиылысуы, сондай-ақ кернеулігі 360 В–тан жоғары БЖ сымдарымен қиылысуы аралықта ғана орындалуы тиіс. ӘЖ сымдары кернеулігі 360 В-ға дейінгі БЖ сымдарымен қиылысуы аралықта да, ортақ тіректе де орындала береді;

2

2) магистральды және аймақ ішіндегі байланыс желісінің БЖ-мен және ауылдық телефон байланысы (АТБ)-ның байланыстырушы тораптарымен аралық қиылысуын шектейтін ӘЖ тіректері, сондай-ақ, кернеулігі 360 В СХ тораптары анкер типті болуы тиіс. Қалған барлық БЖ мен ӘЖ қиылысқан кезде аралық типті ӘЖ тіректері қосымша приставкамен немесе тіреуішпен күшейтілуге болады;

3

3) ӘЖ-ның сымдары БЖ-ның (СХ) сымдарының үстіне орналастырылады. ӘЖ сымдарының аралық қиылысуын шектейтін тіректерде ӘЖ сымдары қос бекіткішпен бекітілуі тиіс. Кейбір жағдайларда ӘЖ-ның 380/220 В-тық және одан төмен сымдары БЖ-ның (СХ) сымдарының астына орнатуға рұқсат етіледі. Бұл ретте аралық қиылысуды шектейтін тіреуіштерде қос бекіткіш болу керек;

4 4) ӘЖ сымдарын, сондай-ақ БЖ-ның (СХ) сымдарын аралық қиылысуларда қосуға тыйым салынады. ӘЖ сымдары көп сымды болуы тиіс, және қимасы: алюминий сымдары үшін 35 мм2 және балқытылған алюминий мен болат қосылған алюминий сымдар үшін 25 мм2-тан кем болмауы тиіс;

5

5) 1 кВ-ға дейін кернеуліктегі ӘЖ-мен аралық қиылысуды шектейтін БЖ (СХ) тіректерінде 50 мм-ге үзіліп түсетін найзағайдан қорғаныс орнатылуы тиіс. Темірбетон қосымшалары бар тіректерде үзіліп түсу тіректің ағаш бөлігінде орындалады және қосымшадан 10-15 см-ге жоғары орналасады. Түсуді ағаш рейкамен жабудың қажеті жоқ.

568 568. ӘЖ-ның оқшауланбаған сымдары БЖ-ның (СХ) жер асты және аспалы кәбілдерімен қиылысқан кезде төмендегі талаптар орындалуы тиіс:

1 1) ӘЖ мен БЖ трассаларын таңдаған кезде олардың келесі жақын тірекке дейінгі арақашықтығы мүмкіндігінше үлкен алынуы тиіс.

БЖ-ның (СХ) жер асты кәбілдерінен ӘЖ-ның металл тіректеріне дейін немесе жерге тұйықтайтын құрылғысы жоқ темірбетон тіректердің жер асты бөлігі немесе жермен байланыстыратын бөлігіне дейінгі арақашықтық тұрғын елді мекендерде 3 метрден кем болмау керек.
Тар жерлерде бұл арақашықтық 2 метрден кем болуға болады, бірақ 1 метрден кем болмайды; бұл жағдайда кәбіл болат құбырға салынуы тиіс немесе 3 м қашықтықта тіректің екі жағының ұзына бойына бұрыштық болатпен немесе швеллермен жабу керек. Ел тұрмайтын орындарда БЖ (СХ) жер асты кәбілдерінен ӘЖ тіректерінің жерге тұйықтағышқа дейін немесе жер асты бөлігіне дейінгі арақашықтық осы Қағидалардың 5-қосымшасының 128-кестесінде келтірілген мәннен кем болмауы керек.

2 2) ӘЖ сымдары БЖ-ның аспалы кәбілдерінің үстіне орналасуы тиіс.

3 3) Аралық қиысуда ӘЖ сымдарын БЖ (СХ)-ның аспалы кәбілдерімен байланыстыруға болмайды. ӘЖ сымдары БЖ-ның аспалы кәбілдерімен қиылысу аралығында қимасы алюминий сымдарға 35 мм2-ден кем болмайтындай, болат қосылған алюминий сымдарға – 25 мм2-ден кем болмайтындай көп сымды болу керек.

4 4) Аспалы кәбіл мен тростың кәбіл ілулі тұратын металл қабығы қиылысу аралығын шектейтін тіректерде жерге тұйықталуы керек, бұл жағдайда жерге тұйықтау кедергісі 10 Ом-нан аспауы керек.

5 5) Көлденең жазықта БЖ-ның кәбіл тіректерінің негізінен ӘЖ-ның жақын жатқан сымының проекциясына дейінгі көлденең арақашықтығы ӘЖ биіктігінен кем болмау керек.

Осы параграфта айтылған ӘЖ-ның БЖ (СХ)-мен қиылысу нұсқасы мына жағдайда қолданылады, егер:

1 1) БЖ-ға кәбіл ендірмесін қолданғанда, бұрын орнатылған күшейткіш пунктін тасымалдау қажеттігі немесе қосымша құрылғы орнату қажеттігі туындайды;

2 2) СХ-ға кәбіл ендірмесін қолданса, СХ-дағы кәбіл қосымшасының жалпы ұзындығы тиісті мәннен асып түседі.

569 569. ӘЖ-ның оқшауланбаған сымдарын БЖ-ның оқшауланбаған сымдарымен кесіп өткенде мына талаптарды сақтау керек:

1 1) ӘЖ сымдарын БЖ сымдарымен және СХ сымдарымен қиылысуы тек аралықта орындалады. ӘЖ сымдары абоненттік және фидерлік СХ тораптарымен қиылысуы 360 В кернеулікте ӘЖ тіректерінде ғана орындалады;

2 2) қиысу аралығын шектейтін ӘЖ тіректері анкер типті болу керек;

3

3) ӘЖ сымдары БЖ (СХ) сымдарының үстінде орналасу керек. ӘЖ сымдарының қиылысу аралығын шектейтін тіректерде қос бекіткіш болу керек. 380/220 В және одан төмен кернеуліктегі ӘЖ сымдары СХ мен ГТС-тің тіреуішті тораптарының сымдарының астында орналасу керек. Бұл жағдайда қиылысу аралығын шектейтін СХ мен ГТС сымдары қос бекіткішпен бекітілу керек;

4 4) ӘЖ сымдарын және БЖ (СХ) сымдарын қиылысу аралықтарында қосуға болмайды. ӘЖ сымдары қимасы алюминий үшін 35 мм2-ден кем болмайтын, болатты алюминий үшін 25 мм2-ден кем болмайтын көп сымды болу керек;

5 5) қиылысу аралығын шектейтін БЖ (СХ) тіректерінде жай тартқыш орнатылады.

570 570. Оқшауланған ӘЖ сымдары мен оқшауланбаған БЖ (СХ) сымдары қиылысқан кезде мына талаптар орындалуы тиіс:

1 1) ӘЖ сымдары БЖ сымдарымен қиылысуы аралықта ғана орындалады. ӘЖ сымдары СХ сымдарымен аралықта да, ортақ тіректе де орындала береді;

2 2) магистральды және аймақ ішіндегі БЖ байланыс желісімен және СТС байланыс тораптарымен қиылысу аралығын шектейтін ӘЖ тіректері анкер типті болу керек. Қалған барлық БЖ-ның ӘЖ-да қиылысуы кезінде қосымша приставкамен және тіреуіштермен күшейтілген аралық тіректер қолдануға болады;

3 3) қиысу учаскесіндегі ӘЖ сымдарының атмосфера ықпалына төзімді оқшаулағышы болу керек, жергілікті жердің ең нашар метеорологиялық жағдайында созылу беріктігінің запас коэффициенті 2,5-тен кем болмау керек;

4

4) ӘЖ сымдары БЖ (СХ) сымдарының үстінде орналасу керек. Қиысу аралығын шектейтін тіректерде ӘЖ-ның сымдары және көтеріп тұратын тростары қос бекіткішпен бекітілу керек және бітеу байлану керек. 380/220 В және одан да төмен кернеуліктегі ӘЖ сымдары СХ тіреуіш сымдарының астына орналасады, ол да қос бекіткішпен бекітіледі. Бұл жағдайда тіректегі қиылысу аралығын шектейтін СХ сымдары қос бекіткішпен бекітілу керек;

5 5) ӘЖ сымдарын, сондай-ақ БЖ сымдарын қиылысу аралығында қосуға болмайды;

6 6) қиысу аралығын шектейтін БЖ мен СХ тіректеріне жай тартқыш орнатылуы керек.

571 571. ӘЖ жер асты кәбіл қосымшасын оқшауланбаған БЖ (СХ) сымдарымен қиып өткенде мына талаптар сақталу керек:

1 1) ӘЖ жер асты кәбіл қосымшасынан БЖ (СХ) тіректеріне дейін және оның жерге тұйықтағышқа дейінгі арақашықтық 1 метрдей, ал оқшауландырылған құбырға кәбіл жүргізгенде – 0,5 метрден кем болмау керек;

2 2) көлденең жазықтағы ӘЖ кәбіл табанынан ең жақын жатқан БЖ (СХ) сымдарының проекциясына дейінгі көлденең арақашықтық БЖ (СХ) тіректерінің биіктігінен кем болмау керек.

572

572. ӘЖ әуедегі БЖ (СХ)-мен жақындасқанда осы тораптардың ең шеткі сымдарының арасындағы арақашықтық 2 метрден кем болмау керек, ал тар жағдайларда – 1,5 метрден кем болмауы тиіс. Қалған жағдайлардың барлығында тораптар арасындағы арақашықтық ӘЖ, БЖ және СХ тіректерінің өз биіктіктерінен кем болмау керек.
ӘЖ жер асты немесе аспалы БЖ (СХ) кәбілдерімен жақындасқанда олардың арасындағы арақашықтық осы Қағидалардың 567-тармағындағы 1) және 4) тармақшаларында көрсетілгеннен кем болмау керек.

573 573. Радио орталықтарын, радио орталық қабылдағыштарын тарататын антенна құрылыстарымен, радиофикация мен жергілікті радио тораптарға бөлінген қабылдау пункттерімен ӘЖ жақындасуы нормаланбайды.

574

574. ӘЖ сымдары және БЖ (СХ) сымдарымен, телевизия кәбілдері және радиоантенналар түсуіндегі ӘЖ сымдары арасындағы көлденең арақашықтық 1,5 метр болу керек. Бұл ретте ӘЖ тіректеріндегі ғимаратқа енгізуге дейінгі сымдар және ӘЖ-ның ғимаратқа енетін сымдары БЖ-ның тармақталған сымдарымен қиылыспауы керек және БЖ (СХ) сымдарынан төмен орналаспауы керек.

575 575. Жаңа салынған ӘЖ-ның ортақ тіректеріне оқшауланбаған ӘЖ, БЖ және СХ сымдарын бірге асып ілуге болмайды.

Істен шығып тозығы жеткен ӘЖ орнына қайта салынған ӘЖ сымдарын ортақ тіректерде бұрыннан ілулі тұрған оқшауланбаған СХ сымдарымен және СХ сымдарымен бірге асып ілуге болады.
Ол үшін мынадай шарттар қадағалануы керек:

1 1) ӘЖ-ның ең төмен кернеуі 380/220 В-тан аспау керек;

2 2) СХ сымдарының арасындағы ең төмен кернеу 360 В-тан аспау керек;

3 3) СХ-ның төменгі сымдарынан жерге дейінгі арақашықтық, СХ тізбегі мен олардың сымдары арасындағы арақашықтық қолданыстағы «Әуе байланыс тораптары мен радио хабарлау желілерінің құрылысы мен жөндеу қағидаларына» сәйкес болу керек;

4

4) ӘЖ сымдары СХ сымдарының үстінде орналасу керек; бұл жағдайда ӘЖ төменгі сымынан тігінен СХ-ның жоғарғы сымына дейінгі тіректегі арақашықтық, өзара қалай орналасса да 1,5-нан кем болмау керек, ал аралықта – 1,25-тен кем болмауы тиіс; СХ сымдары кронштейнде орналасса, бұл қашықтық сол СХ сымы тұрған жақтағы ӘЖ-ның төменгі сымынан алынады.

576

576. Ортақ тіректерге 380/220 В аспайтын кернеулікте оқшауланған ӘЖ (ӨОС) сымдарын оқшауланбаған немесе БЖ-ның оқшауланған сымдарымен не кәбілдермен бірге және металл емес тамшылықты оптикалық кәбілдермен бірге (ОКСН) асып ілуге болады, бұл жағдайда арнайы келісілген шарттар және оқшауланған СХ сымдарына арналған 679-тармағының талаптары қадағалануы тиіс.

577 577. ӘЖ сымдары темір жолмен, сондай-ақ І және ІІ деңгейлі автомобиль жолдарымен қиылысқанда немесе параллель жүргенде 11-тараудағы талаптар орындалуы тиіс.

Қиылысулар ӘЖ-ның кәбіл ендірмелуі көмегімен орындалады.
Қиылысу нұсқасын таңдау техникалық-экономикалық есептеулер негізінде жүргізілуі тиіс.
ІІІ және V категориялы автомобиль жолдарымен ӘЖ қиылысқан жағдайда аз-маз салмақ кемдігі болса, ӘЖ сымдарынан жолдың жүргінші жүретін бөлігіне дейінгі тігінен арақашықтығы 6 метрден кем болмау керек. Бұл жағдайда елді мекендерді және өндірістік кәсіпорындар аумағын сыртқы жарықтандырумен қамтамасыз ететін әуе желілеріне осы Қағидалардың 27-тарауында талаптар келтірілген.

578

578. Автомобиль жолдарымен ӘЖ жақындасқанда және қиылысқанда ӘЖ сымдарынан жол белгілеріне дейін және оларды көтеріп тұратын тросқа дейінгі арақашықтық 1 метрден кем болмау керек. ӘЖ-мен қиылысатын орындарда көтеріп тұратын тростар 10 Ом-нан аса кедергісі бар жермен тұйықтау құрылғысымен жерге тұйықталуы тиіс.

579 579. ӘЖ сымдары трамвайдың немесе троллейбус желілерінің байланыс сымдарымен және көтеріп тұратын тростарымен жақындасқанда және қиылысқанда төмендегі талаптар орындалуы керек:

1 1) ӘЖ байланыс желілері бар және тіректер бар құрылыстар аймағынан тыс орналастырылады. Бұл аймақтарда ӘЖ тіректері анкер типті болу керек, ал оқшауланбаған сымдар қос бекіткішпен бекітілу керек;

2 2) ӘЖ сымдары байланыс сымдарының көтеріп тұратын тростарының үстінде орналасу керек. ӘЖ сымдары көпсымды болу керек, қимасы алюминийде - 35 мм2, болатты алюминийде – 25 мм2-ден кем болмау керек. ӘЖ сымдарын қиылысу аралықтарында қосуға болмайды;

3

3) ӘЖ сымдарынан арақашықтық аз салмақ кемдігі болған жағдайда трамвай торабының рельстерінің басына дейін 8 м-ден кем болмау керек, ал троллейбус торабы жүретін аймақтағы көшенің жүргінші жүретін бөлігіне дейін 10,5 м болу керек. Бұл ретте барлық жағдайда да ӘЖ сымдарынан көтеріп тұратын тросқа дейін немесе байланыс сымдарына дейінгі арақашықтық 1,5 метрден кем болмауы тиіс. Байланыс желісі орналасқан аймақтарда ӘЖ тіректері анкер типті болу керек, ал сымдар қос бекіткішпен бекітілу керек;

4 4) байланыс сымдары көлденең орналасқан жерлерде ӘЖ қиылысуы болуға болмайды;

5

5) троллейбус тораптарында байланыс сымдарын және кернеуі 380 В-тан асатын ӘЖ сымдарын тіректерге бірге ілу үшін мына шарттар қадағалануы тиіс: троллейбус тораптарының тіректері ӘЖ сымдарын ілуге жеткілікті болатындай механикалық берік болу керек; ӘЖ сымдарымен кронштейн арасындағы немесе байланыс сымдарын көтеріп тұратын тросты бекіту құрылғысы арасындағы арақашықтық 1,5 метрден кем болмау керек.
Бұл параграфтың талаптары көшені жарықтандыру тораптарына қолданылмайды.

580 580. Арқанды жолдармен және жердегі металл құбырлармен ӘЖ жақындасқанда және қиылысқанда мына талаптар орындалуы тиіс:

1 1) ӘЖ арқан жолдың астымен жүру керек; ӘЖ арқан жол үстімен жүруге тыйым салынады;

2 2) арқан жолдардың төменгі жағында ӘЖ сымдарын қоршап тұру үшін баспалдақ өткел немесе тор болу керек;

3

3) ӘЖ арқан жолдың астымен жүргізілген жағдайда немесе құбыр астымен жүрсе, ӘЖ сымдары олардан мынадай қашықтықта болу керек: арқан жолдың торларын қоршап тұрған өткелге дейін немесе құбырға дейін – 1 метрден кем болмау керек; құбырға дейін немесе арқан жол элементтеріне дейін сымдарда азғантай ауытқу болғанда және аз салмақ кемдігі болса – 1 метрден кем болмау керек;

4 4) ӘЖ астына орнатылған құбырлармен ӘЖ қиылысқанда ӘЖ сымдарынан құбыр элементтеріне дейінгі арақашықтық салмақ кемдігі болған жағдайда 1 метрден кем болмау керек.

2 2. Қорғаныс және автоматика

12 12. Кернеулігі 1 кВ дейінгі электр желілерін қорғау

1 1. Қорғаныс аппараттарын таңдау және оларға қойылатын талаптар

581 581. Қорғаныс аппараттары ретінде автоматты ажыратқыштар немесе сақтандырғыштар қолданылады. Күрделі ажыратқышпен қамтамасыз етілген немесе құрастырылған автоматты ажыратқыштар да қолданылады.

Жылдам әрекет етуді, сезімталдылықты және іріктеу талаптарын қамтамасыз ету үшін, қажет болған жағдайда, төзімді реле (жанамалы әрекеттегі реле) қолданылған қорғаныс қондырғылары да пайдаланылады. Бұл ретте, осы қорғаныс қондырғыларының сезімталдылық коэффициенті қорғау аймағының шегінде 1,5 кем болмауы тиіс.

582 582. Қорғаныс аппараттары өзінің ажыратқыш қабілеттілігімен электр желілерінің қорғалатын учаскесінің ұшындағы қысқа тұйықталу тогының шектеу шегіне сәйкес болуы тиіс, яғни олар осы Қағидалардың 4-тарауының анықтамасына сәйкес осы токқа төзімді болуы қажет.

Ток көзінің бағытында орналасқан топтасқан автоматты ажыратқыш немесе жақын орналасқан автоматты ажыратқыш қысқа тұйықталу тогын дер кезінде өшіруді қамтамасыз ететін болса, ҚТ тогының максималды шегінде төзімді бола алмайтын қорғаныс құралдарын орнатуға болады. Ол үшін, көрсетілген ажыратқыштардағы қас-қағым ӘЖ әрекет ететін ағытушының (сақталу уақытынсыз кесіндінің) қондырмасындағы ток қорғалатын топтағы әрбір аппараттың және егер аппараттардың барлық тобының мұндай іріктеусіз өшірілуі апаттық, қымбат тұратын жабдықтар мен материалдардың зақымдануы немесе күрделі технологиялық процестің бұзылуы қаупін төндірмейтін болса, бірмезгілдік шектік қосылғыштық бейімінің тогынан аз болуы керек.

583

583. Электр желілерінің жеке учаскелерін қорғау үшін қызмет көрсететін сақтандырғыштың балқымалы ендірмелеріндегі қалыпты ток немесе автоматты ажыратқыштардың босатқыш тетігіндегі қалыпты ток, барлық жағдайда телімдердегі есептеулі токтан кем мөлшерде алынады немесе электр қабылдағыштарының қалыпты тогымен таңдалады. Осылайша уақытша келген асқын жүктеме кезінде (іске қосу тогы, технологиялық жүктеме шегі, өз бетінше қосылу кезіндегі ток және т.б.) қорғаныс аппараттары электр қондырғыларын ток көзінен ажыратылмауы тиіс.

584

584. Тығын тәріздес автоматты ажыратқыштар мен сақтандырғыштар желілерге былайша қосылуы қажет: сақтандырғыштың (автоматты ажыратқыш) тығыны бұралып алынған кезде бұралмалы гильзада кернеу болмауы тиіс. Бір жақтан ток көзінен қамтамасыз етілген кезде, қоректендіру сымы (кәбіл немесе сым) қорғау коммутациялық аппараттың жылжымайтын контактісіне жалғануы тиіс.
Қоректендіру сымы электр желісі автоматты ажыратқыштың қозғалушы контактісіне жалғанған жағдайда, кейбір автоматты ажыратқыштардың коммутациялық мүмкіндігі шегінен төмендейтінін ескеру қажет.

585 585. Әрбір қорғаныс аппаратында, өзі қорғайтын желілеріне қажетті қалыпты ток деңгейі көрсетілген, босатқыш тетігі мен балқымалы ендірмесінің қалыпты тогы көрсетілген таңбасы болуы тиіс.

Қорғаныс аппараттары орналасқан шкафтардың есіктерінде немесе қалқандарында желіні қорғауға арналған автоматты ажыратқыштардың босатқыш тетігі мен сақтандырғыштардағы балқымалы ендірмесінің қалыпты тогы көрсетілген схемалар орнатылуы тиіс.

2 2. Қорғанысты таңдау

586 586. Электр желілерінде токтың қысқа тұйықталуы кезінде өшірілу уақыты мүмкіндігінше аз болатындай және іріктеу мүмкіндігін қамтамасыз ететіндей қорғаныс болуы тиіс.

Қорғаныс токтың қысқа тұйықталуы белгілері анықталғанда, қорғалатын желінің соңына қарай зақымдалған учаскені өшіруді қамтамасыз етуі: бір-, екі- және үш фазалық желіде – бейтарап тұйықтау; екі-, үш фазалық желіде – бейтарап оқшаулануы тиіс.
Токтың қысқа тұйықталуы белгілері анықталғанда қысқа тұйықталу желілерінің белсенді және индуктивті қарсылық көрсету деңгейі, электр доғасының қарсылық көрсету деңгейі, сондай-ақ желінің қызуы нәтижесінде қарсылық көрсету деңгейі ескерілуі тиіс.

587 587. Желінің зақымдалған бөлігінің сенімді өшірілуі үшін, қорғалатын желінің соңында токтың қысқа тұйықталу есебін барынша шектеу шегіне жеткізу үшін мынадай шамасының еселенуі қажет:

1 1) сақтандырғыштағы балқымалы ендірменің қалыпты тогына – кемінде 3;

2 2) ток сипаттамасына кері бағынышты автоматты ажыратқыштардың босатқыш тетігіндегі қалыпты тогына – кемінде 3;

3 3) ток сипаттамасына кері бағынышты автоматты ажыратқыштардың босатқыш тетігіндегі жинақталған ток бойынша басқару бөлігіне – кемінде 3;

4 4) автоматты ажыратқыш іске қосылуына әсер ететін токтың жоғарғы шегі, дер кезінде іске қосылатын және токтың максимальды босатқыш тетігінде – кемінде 1,1.

Өрт қаупі бар аумақтарға қысқа тұйықталу тогының еселігі 25-тарауда көрсетілген.

588 588. Бойына оқшауланған сымдарды (БОС) пайдаланып тұрғызылған электр желілерінде, сондай-ақ үй-жайлардың ішіндегі желілерде де асқын жүктемеден сақтайтын қорғаныс болуы тиіс:

1 1) сыртқы қабығы немесе сыртқы оқшауламасы қызатын сымдардан жасалған ашық орындалған электр желілері;

2

2) тұрғын үй және қоғамдық ғимараттар мен құрылыстардың, сауда үй-жайларының, өндірістік кәсіпорындардағы қызметтік-тұрмыстық жайлардың, тұрмыстық және тасымалды электр қабылдағыштары желілерін қосқанда (үтік, шәйнек, плиталар, тоңазытқыштар, шаңсорғыштар, жуу және тігін машиналары және т.б.), сонымен қатар өртке қауіпті аймақтардың топтастырылған жарықтандыру желілері;

3 3) тұрғын үй және қоғамдық ғимараттар мен құрылыстардың, сауда үй-жайларының, өндірістік кәсіпорындардың күш желілері – технологиялық процестер шарты бойынша немесе желінің жұмыс режимі бойынша өткізгіштерде ұзақ уақыт бойы асқын жүктеме пайда болатын болса;

4 4) 6-бөлімнің талаптар бойынша арнайы қондырғылар желісі.

589 589. Асқын жүктемеден қорғалатын желілерде ток аппараттардағы токтың еселенуі қорғалатын өткізгіштегі ток жүктемесінің рұқсат етілген ұзындығына қатынасы мыналардан артық болмауы тиіс:

1 1) 0,8 – лезде әрекет ететін ажыратқышы бар, автоматты ажыратқыштардың қалқаншасы мен балқымалы ендірмелеріне арналған номиналды ток;

2 2) 1,0 – кері байланысқа тәуелді реттелмейтін токпен сипатталатын автоматты ажыратқыштардың номиналды тогы (қиманың болуына тәуелсіз);

3 3) 1,25 – кері байланысқа тәуелді реттелетін токпен сипатталатын автоматты ажыратқыштардың номиналды тогы (қиманың болуына тәуелсіз).

590

590. Электр станциясының меншікті қажеттілігіне арналған кәбілдік желіден токты ажырату қорғалатын кәбілдің аяғындағы көп фаза және бір фаза аралық қысқа тұйықталудың сезімталдық коэффициенті 1,3 кем болмауы тиіс. Бұл кезде қорғалатын кәбілдің соңындағы бір фазалы қысқа тұйықталудан қорғауды қамтамасыз ету үшін бөлек қорғаныс орнатылуы қажет, ол қосылатын жерден жіберілетін ажырату тогының сезімталдық коэффициенті 1,5 кем болмауы тиіс. Егер токтан кері тәуелді сипаттамасы бар ажыратқыш жұмысында кәбілдің ыстыққа төзімділігі мен қорғауды іріктеу қамтамасыз етілсе қорғалатын кәбіл желісінің барлық ұзындығын қимамен қамтымауға болады.
Электр станциясының меншікті қажеттілігіне арналған кәбілдік желілерде араласқан телімдерді қорғайтын резервтік қорғаныс болады.

591

591. Тұрақты токтағы электр қондырғыларын қорғау үшін құрастырма айырғышы бар автоматты ажыратқыштар немесе арнайы тасымалды релелік қорғаныстар қолданылады. Сақтандырғыштарды да қолдануға рұқсат беріледі. Зақымдалған учаскені өшіру үшін іріктеуді қамтамасыз ету керек, ол үшін мына жағдайлар орындалуы тиіс:

1

1) барлық қысқа тұйықталуға автоматты ажыратқыштарды қолдану кезінде қорғалатын негізгі аймақта сезімталдық коэффициенті 1,5 кем емес токтық ажыратылым жүзеге асырылуы тиіс; резервтеу аймағында сезімталдық коэффициенті 1,3 кем емес токтық ажыратылым жүзеге асырылуы керек. Резервтеу кезінде кәбілдердің ыстыққа төзімділігі қамтамасыз етілген болса, токқа кері бағынышты сипаттамасы бар ажыратқыштарды пайдалануға рұқсат етіледі;

2 2) тасымалды релелік қорғаныстарын қолдану кезінде сезімталдық коэффициенті мынадан төмен болмауы тиіс: негізгі аймақ үшін – 1,5; резервтік аймақ үшін – 1,2;

3 3) сақтандырғыштарды қолдану кезінде сезімталдық коэффициенті мынадан төмен болмауы тиіс: негізгі аймақ үшін – 5; резервтік аймақ үшін – 3;

592 592. Екі тізбекті әуе желілерінде, егер бұл желілердің бойында жалпы нөлдік сымдар болатын болса, автоматты ажыратқыштың босатқыштары немесе тасымалды ток қорғанысы орнатылмайды.

3 3. Қорғаныс аппараттарын орнату жерлері

593

593. Қорғаныс аппараттары қызмет көрсетуіне ыңғайлы, яғни кездейсоқ механикалық бүлінуде мүмкіндігі жоққа шығарылатын болатындай қолайлы үй-жайларда орнатылуы тиіс. Орнату жұмыстары кезінде мүмкіндігінше айналасындағы заттардың бүлінбеуі және персоналдың жұмыс кезіндегі қауіпсіздік шаралары қатаң сақталуы тиіс.
Ашық ток жүргізуші бөліктері бар қорғаныс аппараттарына қызмет көрсетуге тек кәсіби біліктілігі жоғары персоналға ғана рұқсат беріледі.

594 594. Қорғаныс аппараттары сым қимасы азайтылған электр тораптарында (электрэнергиясын тұтынатын орынға бағытталу бойынша) және қорғаныстың сезімталдылығымен және іріктелуімен қамтамасыз етуді қажет ететін орындарда орнатылады.

595 595. Қорғаныс аппараттары қорғалатын өткізгіштің қоректенетін желілерге қосылған жерлерінде орнатылуы тиіс.

Қоректенетін желілер мен тармақталатын орынның қосылған жерлерінің арасында біршама аралық болған жағдайда және келесі шарттар орындалған кезде тармақталған қорғаныс аппараттарын орнатуға рұқсат беріледі:

1 1) қоректенетін желілерге қосылған орындардан бастап аппаратқа дейінгі учаскенің ұзындығы 3 метрден аспаса;

2 2) қосылу орнындағы тармақталу тұтанбайтын немесе жанбайтын құбырларда, темірден жасалған қорғаныс қалқаншаларында, қорабшаларда жүргізілген оқшауламасы бар кәбілмен орындалады;

3 3) осы учаскеге жақын жерлерге жанармай заттары орналаспайды.

596 596. Желілері сақтандырғыш арқылы қорғаған жағдайда барлық қалыпты жерге тұйықталмаған полюстер мен фазаларда сақтандырғыш орнатылуы тиіс. Сақтандырғышты нөлдік өткізгіштерге орнатуға тыйым салынады.

597 597. Желілерді автоматты ажыратқыштар арқылы қорғаған жағдайда олар барлық қалыпты жерге тұйықталмаған өткізгіштерге орнатылуы тиіс.

Нөлдік өткізгіштердегі ажыратқыштарды орнатуға мынадай жағдайда, ажыратқыштар іске қосылған кезде бір мезетте барлық өткізгіштер желіден өшірілетін болса, рұқсат етіледі.

598 598. Пайдалану шарттарына қарай орынды болса, қорғаныс аппараттарын мынадай орындарда:

1 1) бір қалқанда орналасқан қалқан шинасынан бастап аппаратқа дейінгі аралықта орналасқан өткізгіштерді тармақтау, бұл кезде өткізгіштер тармақталатын ток есебі бойынша таңдалады;

2 2) қоректенетін желінің ұзындығы бойынша және тармақталуына қарай қимасын қысқарту, егер желінің алдыңғы учаскесінің қимасы төмен учаскемен қорғалатын болса;

3

3) қоректенетін желілерден өлшеу тізбектері, басқару және дабыл қағу өткізгіштерін тармақтау, егер бұл өткізгіштер тиесілі машинаның немесе қалқанның сыртына шығып тұрмаса немесе олардың сыртына шығып тұрса, бірақ жанбайтын құбырлар арқылы жүргізілген немесе сыртында жанбайтын қабықшалары болса орнатпауға да болады.
Егер дабыл қағу және өлшеу, басқару тізбектерінің өшірілуі салдарынан қауіпті жағдайлар туындайтын болса (өрт сөндіру сорғысының, желдеткіштердің, электр станциясының қажетті меншікті механизмдерінің өшірілуі, жарылғыш қоспасының пайда болуы) қоректенетін желілерге қосылатын жерлерге қорғаныс аппараттарын орнатуға жол берілмейді. Бұл жағдайларда барлық тізбектер құбырлар арқылы жүргізілуі немесе сыртында жанбайтын қабықшалары өткізгіштермен орындалуы тиіс. Осы тізбектердің қимасы осы Қағидалардың 837-тармағында келтірілгеннен кем болмауы тиіс.

13 13. Релелік қорғаныс

1 1. Пайдалану саласы

599

599. Қағидалардың осы тарауы электр жүйесінде қолданылатын электрлік бөлшек элементтеріндегі релелік қорғаныс қондырғыларына, өндірістік және 1 кВ жоғары басқа да электрқондырғыларына; генераторлар, трансформаторлар (автотрансформаторлар), генератор блоктары - трансформатор, электр тасымалдау желілері, шиналар мен синхронды компенсаторларға қолданылады.
Қағидалардың осы тарауында 500 кВ-тан жоғары электр қондырғыларының барлық түрлері, 35 кВ-тан жоғары кәбілдік желілер, сондай-ақ атомдық электростанциялар мен тұрақты ток тасымалдау қондырғыларының қорғанысы қаралмайды.
Осы және басқа да тарауларда қарастырылмаған, электр қондырғыларының элементтеріндегі релелік қорғаныс құрылғылары осы тараудың жалпы талаптарына сәйкес орындалуы тиіс.

2 2. Жалпы ережелер

600 600. Электр қондырғылар мыналарға арналған релелік қорғаныс құрылғыларымен жабдықталуы тиіс:

1 1) бүлінген элементті электр жүйесінің (электрқондырғысының) бүлінбей қалған бөлігінен автоматты түрде ажырату үшін; егер бүліну электр жүйесінің жұмысын тікелей бұзбаса, релелік қорғаныс әрекеті тек қана сигналға рұқсат етіледі;

2

2) электр жүйесіндегі элементтердің қауіпті, бейқалыпты жұмыс режиміне көңіл аудару (артық жүктеме, гидрогенератордағы статордың оралымындағы кернеудің артуы); электр қондырғысының жұмыс режиміне және пайдалану жағдайларына байланысты релелік қорғаныс сигналға әрекет етумен орындалуы керек немесе бүлінуге әкеліп соғуы мүмкін, жұмыс істеп тұрған элементтердің ажыратылуына.

601 601. Электрқондырғыларын арзандату мақсатында автоматтық ажыратқыштың және релелік қорғаныстың орнына сақтандырғыш немесе балқытылмалы кірме қолданылады, егер олар:

1 1) қажетті параметрлермен таңдалса (номиналды кернеу және ток, номиналды ажыратылуы тогы және басқа);

2 2) қажетті іріктеу мен сезімталдықты қамтамасыз етсе;

3 3) электрқондырғының жұмыс шарттары бойынша қажетті автоматиканы қолдануға бөгет жасамаса (автоматты қайта қосу – АҚҚ, резервті автоматты қосу – РАҚ және т.б.).

Сақтандырғыштарды немесе ашық балқымалы кірмелерді қолданғанда толық емес фазалы режимде бейсимметрия деңгейіне және берілетін жүктеменің сипатына қатысты қабылдаушы қосалқы станцияда толық емес фазалы режимнен қорғаныс орнату қажеттілігі қарастырылады.

602

602. Релелік қорғаныс қондырғылары жүйенің бүлінбеген бөлігінің үзіліссіз жұмысын сақтауды қамтамасыз ету мақсатында қысқа тұйықталудан өшіп қалудың неғұрлым аз уақытын қамтамасыз етуі керек (электр жүйесінің және тұтынушылардың электрқондырғыларының тұрақты жұмысы, АҚҚ және РАҚ-тың табысты әрекетінің арқасында қалыпты жұмысты қалпына келтіруді қамтамасыз ету және т.б.) және элементтің бүліну дәрежесі мен аймағын шектеу.

603 603. Ажыратуға әрекет ететін релелік қорғаныс іріктеу әрекетін қамтамасыз етуі керек, электрқондырғының кейбір элементтері бүлінген жағдайда тек қана осы бүлінген элемент өшіп қалуы керек.

Қорғаныстың іріктелмеген әрекеті жұмыс істеуі мүмкін (АҚҚ мен РАҚ-тың кейінгі әрекетімен жөнделген):

1 1) егер қажет болса ҚТ өшіруді жеделдетуді қамтамасыз ету үшін;

2 2) бүлінген элементті токсыз паузаға өшіретін, желі тізбегінде немесе трансформаторларда бөлгіштермен қысқартылған негізгі электр схемаларын қолданғанда.

604 604. Уақытша үзілістермен іріктеу әрекетін қамтамасыз ететін релелік қорғаныс құрылғыларын орындауға болады, егер:

1 1) уақытша үзілістермен ҚТ-ды өшіргенде осы Қағидалардың 600-тармағының талаптарын орындалуы қамтамасыз ететін болса;

2 2) қорғаныс резерв ретінде әрекет еткенде.

Сатылы қорғаныс үшін (қашықтықты, көпфазалы ҚТ мен ҚТ–дан жерге болатын токтық) алғашқы сатылар желінің бір бөлігін қамтиды және осы учаскедегі бүлінуді қорғаныс сол заматта өшіреді (яғни, Т1 = 0,00 с). Келесі сатылар үшін уақыт сақталуы сатылы принцип бойынша таңдалады. Уақыт сақталуын таңдау кезінде таратуды қоса алғандағы күш ажыратқышының өшіру уақыты, қорғаныс құрылғысының қайту уақыты есепке алынуы тиіс. Элегазды ажыратқыштарды қолданған жағдайда қорғаныстың микропроцессорлық құрылғысының өзінің жұмысының уақытын есепке ала отырып іріктеу уақыты артығымен 0,2–0,4 сек. болып қабылдануы мүмкін (0,5 сек. емес – майлы және ауалы ажыратқыштардағыдай және электр механикалық қорғаныс релесінің схемасындай).

605 605. Релелік қорғаныстың сенімді жұмыс істеуі (қосылуға жағдай пайда болғанда қосылуы және олардың жоқ кезінде қосылмауы) өзінің параметрлері мен орындалуы міндетіне сәйкес болатын және осы құрылғыларға тиісті қызмет көрсету жағынан кемшілігі жоқ құрылғыларды қолданумен қамтамасыз етілуі тиіс.

Қажет кезінде жұмыс істеудің сенімділігін арттырудың арнайы шаралары қолданылады, мысалы, схемалық резервтеу, жағдайды үздіксіз немесе мерзімді бақылау, т.б. Сонымен бірге персоналдың релелік қорғаныспен қажетті операцияларды орындау кезіндегі қате әрекеттерінің мүмкін болуы есепке алынуы тиіс.

606 606. Кернеу тізбегі бар релелік қорғаныс болған жағдайда мынадай құрылғылар есепке алынады:

1 1) автоматты ажыратқыштар өшкенде қорғанысты әрекеттен автоматты шығаратын, сақтандырғыштар күйгенде және кернек тізбегіндегі басқа да бұзылулар болғанда (егер осы бұзылулар бірқалыпты режимде қорғаныстың жалған қосылуына әкеліп соқса) және осы тізбектегі бұзылулар туралы дабыл беретін;

2 2) тізбектегі бұзылулар туралы дабыл беретін, егер бұл бұзылулар бірқалыпты режимде қорғаныстың жалған қосылуына әкеліп соқпаса, бірақ басқа жағдайда артық қосылуға әкеп соқтыруы мүмкін.

607 607. Түтікті разрядтаушылары бар электр желілерінде жылдам әрекет ететін релелік қорғанысты орнату кезінде разрядтаушылардың жұмысынан оның арақашықтығы есепке алынуы тиіс, ол үшін:

1 1) релелік қорғаныстың қосылуының өшіруге сигнал беру сәтінің ең қысқа уақыты разрядтаушылардың бір рет қосылуының уақытынан көп болуы керек, атап айтқанда: 0,06–0,08 сек аралығында;

2 2) разрядтаушылардың ток импульсынан қосылатын қорғаныстың қосу органдары, мүмкіндігінше аз қайту уақыты болуы керек (импульстің жоғалып кету сәтінен 0,01 сек аралығында).

608

608. Сақталу уақыты бар релелік қорғаныс үшін әрбір нақты жағдайда қорғаныстың қосылу жағдайының болмай қалуын болдырмау үшін токтың бастапқы мәнінен немесе ҚТ кезіндегі қарсыласудан қорғанысты қамтамасыз етудің мақсаттылығы қарастырылады (ҚТ токтарының уақыт кезінде сөнуінен, тербелістердің пайда болуының нәтижесінде, бүлінген жерде доғаның пайда болуынан, т.б.).

609 609. 110 кВ және одан жоғары электр желілеріндегі қорғаныстың тербеліс кезінде немесе асинхронды жүрісте олардың әрекетін тоқтататын қондырғылары болуы керек, егер көрсетілген желілерде осындай тербелістер немесе асинхронды жүріс болатын болса, мұндай кезде қорғаныстар артық қойылуы мүмкін.

Осыған ұқсас құрылғыларды электр энергиясын бір көзден алатын 110 кВ және одан төмен желілер үшін қолдануға болады (тербеліс пайда болу мүмкіндігіне қарап немесе асинхрондық жүрісіне және артық өшулердің салдарына).
Тербеліс кезінде қорғанысты тоқтатусыз орындауға болады, егер ол тербеліс уақыт бойынша қалыптастырылған болса (қорғаныстың сақталу уақыты – 1,5-2 сек. аралығында).

610 610. Релелік қорғаныстың әрекеті қосылу көрсеткіштерінің релесіне қойылған көрсеткіш релесімен, қосылу санының есептегіштерімен, апаттық оқиғалардың тіркегіштерімен (АОТ) және басқа құрылғылармен қорғаныстың жұмысын талдау мен есептеуге қажетті дәрежеде тіркелуі тиіс.

611 611. Релелік қорғаныстың өшіруге арналған әрекетін тіркейтін құрылғылар әрбір қорғаныстың әрекеті, ал күрделі қорғаныс кезінде – оның кейбір бөліктері (қорғаныстың әртүрлі сатысы, бүлінудің әртүрлі түрінен қорғаныстың жеке жинағы және т.б.) дабыл беретіндей орнатылуы тиіс.

612 612. Электрқондырғының элементтерінің әрқайсысында осы элементте орнатылған басқа қорғаныстарға қарағанда басқа қорғалатын элементтердің бүлінуіне әрекет ететін көлемдегі уақыттан аз уақытта әрекет ететін негізгі қорғаныс қарастырылуы тиіс.

Электр қондырғының айрықша жауапты элементтерінде: 500 кВ желілерде, 500 кВ жоғары кернеудегі байланыс автотрансформаторларында, 500 кВ шунттаушы реакторларда, 500 кВ шиналарда және синхронды компенсаторларда, генераторларда және АЭС блоктарының трансформаторларында немесе жылу және гидравликалық станциялардың үлкен қуатында және ЖТҚЭ элементтерінде, негізгі қорғаныс екеуден орнатылады.

613 613. Қорғаныс жұмыс істемей қалған кезде немесе жапсарлас элементтер ажыратқыштарының әрекет ету үшін қашық резервті әрекет етуді қамтамасыз етуге арналған резервті қорғаныс көзделеді.

Егер элементтің негізгі қорғанысы абсолюттік іріктеуге ие болса (жоғары жиілікті қорғаныс, бойлық және көлденең дифференциалды қорғаныстар), онда осы элементте тек қана қашықтық емес, жақыннан резервтеу қызметін де, яғни осы элементтің негізгі қорғанысы жұмыс істемей қалғанда әрекет ететін немесе ол істен шыққан жағдайда атқаратын резервті қорғаныс орнатылуы тиіс. Егер фазалар аралығындағы тұйықталудан негізгі қорғаныс ретінде дифференциалдық-фазалық қорғаныс қолданылған болса, онда резервтік қорғаныс ретінде сатылы қашықтық қорғанысын қолдануға болады.
Егер 110 кВ желінің негізгі қорғанысы салыстырмалы іріктеуге ие болса, онда:

1 1) жеке резервті қорғанысты қарастырмауға болады, егер осы желіде қысқа тұйықталу (ҚТ) кезінде жапсарлас элементтер қорғанысының қашық резервтік әрекеті қамтамасыз етілсе;

2 2) егер осы желіде қысқа тұйықталу (ҚТ) кезінде қамтамасыз етілмесе, жақыннан резервтеуді қамтамасыз ететін шаралар қарастырылуы тиіс.

100 % «жақыннан» резервтеу (элементтің негізгі қорғанысы қашықтан ғана емес, сонымен бірге жақыннан резервтеу қызметін атқаратын абсолютті іріктеуге және осы элементте резервті қорғанысқа ие), АІШҚР болған кезде, осы элементтегі ҚТ кезінде қашықтық резервтеуді қамтамасыз етпеуге болады.

614 614. 35 кВ және одан жоғары электр тасымалдау желілері үшін бүлінуді өшірудің сенімділігін арттыру мақсатында желінің басталуында қосымша қорғаныс ретінде осы Қағидалардың 622-тармағының талаптары орындалған жағдайда уақыттың сақталуынсыз токтық кесінді қарастырылуы мүмкін.

615 615. Егер қашықтық резервтеудің толық қамтамасыз етілуі қорғаныстың біршама күрделілігімен немесе техникалық мүмкін болмауымен байланысты болса, мыналарға:

1 1) трансформаторлардың арт жағындағы, реакторланған желілерде, 110 кВ және одан жоғары желілерде жақыннан резервтеу болған жағдайда ҚТ өшіруді резервтемеуге;

2 2) жұмыстың сирек режимдерін есептеусіз және қорғаныстың каскадты ескере отырып;

3

3) жапсарлас элементтердің ҚТ кезінде қорғаныстың іріктеусіз әрекетін қарастыруға (қашық резервтеу әрекеті кезінде – қорғаныстың соңғы сатысын қосылудың параметрі бойынша алдыңғы элементтердің қорғаныстарымен келіспеу және т.б.), кей жағдайларда қосалқы станциялардың токсыз қалу мүмкіндігімен, мұндай кезде бұл іріктеусіз өшірулер АҚҚ немесе РАҚ әрекетімен жөнделеді;

4 4) 110–220 кВ трансформаторларда тәуелсіз әрекет ететін қосымша ең жоғарғы қорғанысты қарастыруға жол беріледі.

616 616. Ажыратқыштар (АЖРҚ) жұмыс істемей қалған кезде резервтеу құрылғылары 110-500 кВ электр қондырғыларында қарастырылуы тиіс.

Бүлінген элемент ажыратқыштарының біреуі істен шыққан кезде (желі, трансформатор, шиналар) АЖРҚ электр қондырғылары істен шыққан жапсарлас ажыратқыштардың өшуіне әрекет етуі тиіс.
Егер қорғаныстар шығармалы ток трансформаторларына қосылған болса, онда АЖРҚ ҚТ кезінде осы ток трансформаторлары мен ажыратқыштардың арасында әрекет етуі тиіс.
Кейбір элементтердегі ажыратқыштар ҚТ кезінде істен шыққанда бірыңғайланған АЖРҚ қолдануға болады; 35–220 кВ кернеуі кезінде, одан басқа, тек шинақосылғыш (секциялық) ажыратқыштың өшуіне әрекет ететін құрылғыларды қолдануға жол беріледі.
Қашық резервтеудің тиімділігінің жеткіліксіздігі кезінде сенімділігін арттыру үшін АЖРҚ-қа қосымша жақыннан резервтеу қажеттілігі қарастырылады.

617 617. Резервтік қорғанысты жеке жиынтық түрінде орындау кезінде жекелей тексеру мүмкіндігі немесе элемент жұмыс істеп тұрған элемент кезінде негізгі немесе резервті қорғанысты жөндеу қамтамасыз етіледі.

Егер қосылу қорғанысы екі немесе одан көп өзара резервтелетін қорғаныс жүйесінен тұратын жағдайда, қорғаныстың әрбір жүйесі басқасынан толық тәуелсіз болуы тиіс – ҚТ кезінде қорғалатын аймақта бір жүйедегі қорғаныстың істен шығуы басқа қорғаныс жүйесіндегі істен шығуды немесе өшіру уақытының артуын болдырмауы тиіс. Көрсетілген релелік қорғаныс пен автоматика (РҚА) құрылғылары әртүрлі автоматтық ажыратқыштардан қоректенуі тиіс, дискретті кіру мен шығу бойынша бөлінуі тиіс, ток трансформаторларының әртүрлі екінші оралымына қосылуы тиіс және мүмкін болғанша кернеу тізбелерімен және қоректену көзімен, тұрақты оперативті ток бойынша басқару тізбелерімен бөлінуі тиіс. Бұл жағдайда негізгі және резервті қорғанысты оперативті тұрақты токпен қоректендіретін тізбелер немесе қорғаныстың жеке топтары әртүрлі кәбілдерде тартылуы тиіс. Аса жауапты жағдайларда (желілер мен 500 кВ автотрансформаторлар, т.б.) кәбілдер қорғаныстың екі тобынан өшірілетін тізбелермен әр түрлі трассаларда тартылады.

618 618. Релелік қорғаныстың негізгі типтерінің сезімталдығын бағалау сезімталдық коэффициентінің көмегімен жүргізілуі тиіс, ол былайша анықталады:

1 1) бүліну жағдайында артатын шамаларды сезінетін қорғаныстар үшін – осы шамалардың есептік маңызының қатынасы ретінде (токтың немесе кернеудің) металдық ҚТ кезінде қорғаныстың қосылу параметріне қорғалатын аймақтың шегінде;

2 2) бүліну жағдайында төмендейтін шамаларды сезінетін қорғаныстар үшін – осы шамалардың есептік маңызының қатынасы ретінде (кернеу немесе кедергі) қорғалатын аймақтың шегінде металдық ҚТ кезінде.

Бүлінген жердегі уақыт бойынша алдыңғы қорғаныс сатысының анағұрлым сезімтал қорғанысының келесі сатысынан электр доғасының дамуы нәтижесінде релелік қорғаныс әрекетінің баяулауын болдырмау үшін қосылу фиксациясы пайдаланылады.
Шамалардың есептік мәндері бүлінудің анағұрлым жағымсыз түрлеріне қарап, бірақ электр жүйесі жұмысшының нақты мүмкін болатын режимі үшін орнатылуы тиіс.

619 619. Негізгі қорғаныстың сезімталдығын бағалау мынадай ең аз деген коэффициенттерімен қамтамасыз етуден тұрады:

1 1) Кернеудің босату және босатпау, бағытталған және бағытталмаған максималды токты қорғаныс, сонымен қатар қарсы немесе нөлдік кезектіліктен тұратын токты бірсатылы бағытталған және бағытталмаған түрде қорғаныс төмендегідей:

ток органдары мен кернеу үшін – 1,5;
қуаттың қарсы және нөлдік кезектілікпен бағыттау органдары үшін – қуаты бойынша 2,0 және ток пен кернеу бойынша 1,5;
толық ток пен кернеуге қосылған қуаттың бағытталған органы үшін қуат және ток бойынша шамамен 1,5 нормаланбайды;
трансформатордың 0,23–0,4 кВ төменгі кернеудегі токты максималды қорғаныс үшін ең аз деген сезімталдық коэффициенті шамамен 1,5 болуы мүмкін.

2 2) Ток пен кернеуді немесе токты нөлдік кезектілікті құрайтын немесе толық ток пен кернеуге қосылған бағытталған және бағытталмаған деңгейдегі қорғаныс төмендегідей:

резервті іс-әрекетті есептемегенде қорғаныс учаскесінің соңында ҚТ кезіндегі іс-әрекетке негізделген қорғаныс деңгейіндегі ток және кернеу органдары үшін – шамамен 1,5; барлық резервті деңгейлердің берік кезіндегі – шамамен 1,3 болады; желінің қарама-қарсы жағындағы шинаны жеке қорғау кезінде нөлдік кезектілікті қатардағы қорғаныс үшін қатысты сезімталдық коэффициенті (шамамен 1,5 және 1,3) каскадты өшіру кезінде қамтамасыз етіледі;
нөлдік және қарсы кезектіліктегі қуат бағытының органы үшін – қуат бойынша шамамен 2,0; ток және кернеу бойынша шамамен 1,5 болады;
толық ток пен кернеуге қосылған қуат бағытының органы үшін ток бойынша шамамен 1,5 және қуат бойынша нормаланбайды.

3 3) Көп фазалы ҚТ-дан қашық қорғаныс, жерге ҚТ және БРАҚ қондырғысының таңдау органдары:

қашықтықтағы қорғаныс органын көп фазалық ҚТ мен үшінші деңгейдегі қашықтықтағы органын босату үшін шамамен 1,5 болады;
қорғаныстың екінші сатысының қашықтықтағы органы үшін көпфазалы ҚТ қорғаныс желі соңындағы ҚТ кезінде резервті әрекет есебінсіз шамамен 1,5 болады. Ал үшінші деңгейдегі қорғаныс кезінде шамамен 1,25 болады.
Ток бойынша сезімталдық органын көрсету үшін шамамен 1,3 болуы қажет (токпен тура жұмыс жасау кезінде) сол нүктеде істен шыққан кезде.
Жерге ҚТ кезде екінші деңгейдегі қашықтықтағы органы үшін және БРАҚ қарсыласу қондырғылардың таңдаулы органы үшін:
қорғаныс желінің соңындағы жерге металлды ҚТ кезінде – шамамен 1,5 шамасында;
қорғаныс желісінің каскадты өшірілген фаза соңында ауыспалы қарсы тұру арқылы жерге ҚТ кезінде шамамен 1,15;
ток пен кернеу бойынша фильтрленген таңдаулы органның нөлдік және қарсы кезектіліктегі қорғаныс желі соңындағы металдық тұйықталу кезінде – шамамен 2,0 болады.
Тербелуден болған қамау қамалған деңгейдегі дистанционды қорғаныстың әрекет аймағын шектемеу қажет.

4

4) Генераторлар, трансформаторлар, желілер және басқа да элементтердің көлденең дифференциалды қорғаныстары, сонымен қатар шинаның толық дифференциалды қорғанысы – шамамен 2,0; токты босату органы үшін генератор кернеуіндегі шинаның толық емес қашықтықтағы және дифференциалды қорғаныс сезімталдығы – шамамен 2,0, ал генераторлы кернеудегі шинаны толық емес дифференциалды ток қорғанысының бүлінген түрде орындалған алғашқы қатары үшін шамамен 1,5 (шина ҚТ кезінде).
Генераторлар мен трансформаторлардың дифференциалды қорғанысы үшін оның сезімталдығы ҚТ нәтижесінде тексеріледі. Осыған орай тікелей салқындатылған өткізгішпен гидрогенераторлар және турбогенераторлар үшін сезімталдық коэффициенті мәніне тәуелсіз қорғаныста іске қосылған ток генераторының номиналды тогынан кем қолданбайды. Автотрансформаторлар мен жоғарғы трансформаторлардың 63 MB·А және одан да жоғары қуаты үшін токты іске қосу тежелуді есептемегенде номиналдан аз қолданылады (автотрансформаторлар үшін – типті қуатпен сәйкес келетін токтан аз).
Қалған трансформаторлардың 25 MB·А және одан да жоғары қуаты үшін тежелуді есептемегенде токты іске қосу трансформатордың 1,5 номиналды тогынан артық қолданбайды.
Трансформатордың дифференциалды қорғанысы мен генератор-трансформатор блогы үшін сезімталдық коэффициентін төмендету мынадай жағдайлар бойынша:
ҚТ кезінде төмендетілген трансформаторлардың қуаты 80 MB·А-дан аз төменгі кернеуді шығару (кернеуді реттеу есебімен анықталады);
кернеу астына трансформаторды қосу режимінде, сонымен қатар оның жұмысының қысқа мерзімді режимі үшін шамамен 1,5 мәніне дейін жол беріледі.
Қоректенетін элементтердің біреуіне қосылған бүлінген шинаға кернеуді тарату режимі үшін сезімталдық коэффициентін төмендетуге шинаның дифференциалды қорғанысы үшін шамамен 1,5 мәніне дейін жол беріледі.
Көрсетілген 1,5 коэффициенті дифференциалды қорғаныс аймағына енетін трансформатордың төменгі кернеуінде қондырылған реактордан кейінгі ҚТ кезінде трансформатордың дифференциалды қорғанысы жатады. Реактордан кейінгі ҚТ кезінде сезімталдықтың талаптарын қанағаттандыратын және реакторды қамтитын басқа да қорғаныстар бар болса, осы нүктеде ҚТ кезінде трансформатордың дифференциалды қорғаныс сезімталдығы қамтамасыз етілмейді.

5 5) Паралелльді желілердің қорғанысына бағытталған бойлық дифференциалдар:

фазааралық ҚТ мен жерге тұйықталудан қорғаныс жиынтығының ток релесі мен кернеу релесінің жіберу органдары үшін – зақымдалған желінің екі жағындағы ажыратқыштың қосылып тұрған кездегі шамамен 2,0 және зақымдалған желінің қарама-қарсы жағындағы ажыратқыштың өшірулі тұрған кезінде шамамен 1,5 болады;
нөлдік кезектіліктің кернеу қуатының органы үшін – қуат бойынша шамамен 4,0 және екі жақты ажыратқыштың қосылып тұрған кездегі ток пен кернеу бойынша шамамен 2,0 және қуат бойынша шамамен 2,0 және қарама-қарсы жақтағы ажыратқыштың өшірулі тұрған кездегі ток пен кернеу бойынша шамамен 1,5 болады;
толық ток пен кернеуге қосылып тұрған кернеу қуатының органы үшін қуат бойынша нормаланбайды, ал ток бойынша – екі жақтан ажыратқыш қосылып тұрған кезде шамамен 2,0 және қарама-қарсы жақтағы ажыратқыш өшіріліп тұрған кездегі шамамен 1,5 болады.

6 6) Жоғарғы жиілікті оқшаулағышы бар бағытталған қорғаныстар:

өшіру шынжырын қадағалайтын қарсы және нөлдік кезектіліктегі кернеу қуатының органы үшін – қуат бойынша шамамен 3,0 ал ток пен кернеу бойынша шамамен 2,0 болады;
өшіру шынжырын қадағалайтын жіберу органдары үшін – ток пен кернеу бойынша шамамен 2,0, қарсыласу бойынша шамамен 1,5 болады.

7 7) Дифференциалды-фазалық жоғарғы жиілікті қорғаныс:

өшіру шынжырын қадағалайтын жіберу органдары үшін – ток пен кернеу бойынша шамамен 2,0, қарсыласу бойынша шамамен 1,5 болады.

8 8) Қорғанысты қондыру орнына ҚТ кезінде қуаты 1 МВт-ға дейін жететін генераторлар мен трансформаторларда орналастырылған тұрақсыз мезгілдегі токты кесіп тастау – шамамен 2,0.

9 9) Оқшауланған нейтральмен бірге желідегі кәбілді желілердің жерге тұйықталуынан қорғаныс (белгі беру және өшіп қалған кезде әрекет етеді):

негізгі жиілікті токқа әсер ететін қорғаныс үшін – шамамен 1,25;
жоғарғы жиілікті токқа әсер ететін қорғаныс үшін – шамамен 1,5.

10 10) Белгі беру және өшіп қалған кезде әрекет ететін оқшауланған нейтральді желіде жерге тұйықталудан қорғау – шамамен 1,5 болады.

620 620. Осы Қағидалардың 617-тармағының 1), 2), 5) және 7) тармақшаларында көрсетілген сезімталдық коэффициентін анықтау кезінде мыналар міндетті түрде есепке алынуы тиіс:

1 1) нөлдік тізбектелуімен кері жағдайда ғана токтық құрастырушы және күшті тек қана бағытталған қуат қосылған кернеу сезімталдық қуатын индукциондық реле тексеріледі;

2 2) сезімталдық реле бағыттаушы күшті, атқарылған тізбектегі салыстырмалы (абсолюттік шама немесе фаза) тексеріледі: ток және кернеу қосылған жағдайда – токтар бойынша; қосылған жағдайда құрастыру токтары және кернеу нөлдік тізбектелуімен кері жағдайда – токтар және кернеу бойынша.

621 621. Құрастырылған шиналарға жұмыс істейтін генераторларға, токтық қорғаныстың сезімталдығы жерге қысқа тұйықталудан статор орамындағы, өшіру әрекетіндегі, іске қосылуы токпен анықталады, сондай-ақ 5 А аспауы тиіс.

Трансформаторы бар блокта істейтін генераторлар үшін статордың барлық орамын қамтитын жерге бірфазалы тұйықталулардан қорғаныстың сезімталдық коэффициенті 2,0-ден аспауы тиіс, статордың орамын толық қамтымайтын нөльдік тізбектілген қорғау үшін іске қосылу кернеуі 15 В аспауы тиіс.

622

622. Электромагнитті ажыратуды шунтсыздандыру схемасы орындалатын ауыспалы оперативті токтағы қорғаныстың сезімталдығы шунттан ажыратудан соң трансформаторлық ток ауытқу тогының есебімен тексеріледі. Осының есебінен электромагнитті сезімталдық ажыратқыш минималды коэффициенттік көрсеткішін, сенімді қосылуын анықтау үшін 20 % көп шамамен қорғауын қабылдауы тиіс.

623 623. ҚТ кезінде резервтік қорғаныс үшін жапсарлас элементтің соңында ең кіші сезімталдық немесе мынадай элементтерден анағұрлым қашықтағы резервтеу аймағына кіретін коэффициенттері:

1 1) токтың, кернеудің, кедергінің органдары үшін – 1,2;

2 2) кері және нөлдік реттіктерінің қуат бағыттарының органдары үшін – 1,4 қуат бойынша және 1,2 ток және кернеу бойынша;

3 3) толық ток пен кернеуге қосылған қуат бағыттарының органдары үшін қуат пен кернеу бойынша нормаланбайды, ток бойынша 1,2 болуы тиіс.

Жақындық резервтеуді іске асыратын резервтік қорғаныстардың сезімталдық дәрежесін бағалау кезінде, осы Қағидалардың 611-тармағында келтірілген сезімталдық коэффициенттерінен шығу қажет.

624 624. Қорғаныстың сезімталдық бойынша анағұрлым ыңғайлы режимінде қорғаныстың орнатылған жерінде қысқа тұйықталу (ҚТ) кезінде желілерде орнатылатын және қосымша қорғаныс міндетін атқаратын уақыты сақталмайтын ток кесінділері үшін, сезімталдық коэффициенті 1,2-ге жақын болуы тиіс.

625 625. Егер келесі элемент қорғанысының әрекеті алдыңғы элементтің жеткіліксіз қорғаныс сезімталдығының істен шығуының нәтижесінде мүмкін болса, онда бұл қорғаныстардың сезімталдығын өзара келістіру қажет.

Қашықтық резервтеуге арналған бұл қорғаныстардың сатыларын өзара келістірмеуге болады.

626

626. Жерге тұйық қосылған бейтарапты желілерде күш трансформаторларының бейтараптарының релелік қорғаныс жағдайына байланысты мынадай жерге тұйықталу режимі таңдалуы тиіс (яғни трансформаторларды жерге тұйықталған бейтараппен орналастыру), бұл токтар мен кернеулердің шамалары жермен тұйықталған кезде жүйе элементтерінің релелік қорғанысының әрекетін электр жүйесін пайдаланудағы мүмкін болатын барлық режимі кезінде қамтамасыз етеді.
Жоғарылататын трансформаторлар мен бейтараптың шығатын жағындағы оралымның толық емес оқшаулағышына ие екі- және үшжақты қоректенетін трансформаторлар үшін (немесе синхронды электрқозғалтқыштардан немесе синхронды компенсаторлардан елеулі түрде қоректенетін), бөлінген шиналарға оқшауланған бейтарапқа немесе жерге бір фазамен тұйықталған 110-220 кВ желісінің теліміне арналған істеуге болмайтын жұмыс режимінің пайда болуын болдырмау керек.

627 627. Қысқа тұйықталудан (ҚТ) релелік қорғаныс құралдарының токтық тізбелерін қоректендіруге арналған ток трансформаторлары мынадай талаптарға сай болуы керек:

1

1) Қорғалуға жатпайтын аймақта ҚТ кезінде қорғаныстың артық қосылуын болдырмау мақсатында ток трансформаторларының дәлсіздігі (толық немесе токтық) 10 %-дан аспауы тиіс. Қорғаныстарды пайдалану кезінде олардың жоғары дәлсіздіктер кезіндегі дұрыс әрекеттері арнаулы іс-шаралардың көмегімен қамтамасыз етілсе, анағұрлым жоғары дәлсіздіктерді жіберуге болады. Көрсетілген талаптар:
сатылы қорғаныстар үшін – ҚТ кезінде қорғаныс сатысының әрекет ету аймағының соңғы жағында, ал бағытталған сатылы қорғаныстар үшін – тағы да сыртқы ҚТ кезінде;
қалған қорғаныстар үшін – сыртқы ҚТ кезінде немесе синхронсыз қосылыс кезінде;
дифференциалды токтық қорғаныстар үшін (шиналардың, трансформаторлардың, генераторлардың және т.б.) толық дәлсіздік есепке алынуы керек, қалған қорғаныстар үшін – токтық дәлсіздік, ал соңғыларды екі және одан көп ток трансформаторларының токтарының сомасын қосқанда және сыртқы ҚТ режимі кезінде – толық дәлсіздік сақталуы тиіс.
Ток трансформаторларына ұйғарымды жүктемені есептеген кезде бастапқы ретінде толық дәлсіздікті алуға болады.

2 2) Ток трансформаторларының токтық дәлсіздігі қорғалатын аймақтың бас жағындағы ҚТ кезінде қорғаныстың істен шығуын болдырмау мақсатында мыналардан:

реле қосылған жердегі жоғары дірілдің жағдайы бойынша қуаттың бағыттары немесе ток релесі – таңдалып алынған реленің рұқсат етілген шамалары;
реленің рұқсат етілген шектері бойынша қуаттың бағыттары және бұрыштық дәлсіздіктің реле кедергісінің бағыттары – 50 % аспауы тиіс.

3 3) Ток трансформаторларының екінші оралымындағы шығатын жерінде қорғалатын аймақтағы ҚТ кезінде релелік қорғаныс және автоматика (РҚА) құрылғылары үшін рұқсат етілген шамалардан аспауы тиіс.

628 628. Электрөлшегіш құралдар мен релелік қорғаныстың токтық тізбелері (есептегіштермен бірге) ток трансформаторының әртүрлі оралымдарына қосылуы тиіс.

Осы Қағидалардың 96, 99 және 625-тармақтарының талаптары орындалған жағдайда оларды ток трансформаторларының бір оралымына қосуға болады. Бұл ретте электрөлшегіш құралдарды тек қана аралық ток трансформаторлары арқылы, егер ток трансформаторлары аралық ток трансформаторларының екінші тізбесі ажыратылған жағдайда осы Қағидалардың 625-тармағының талаптарын қанағаттандыратын болса жол беріледі.

629 629. Бірінші, сол сияқты екінші тікелей әрекет ету және ауыспалы оперативті токпен қорғаныс, егер бұл мүмкін болса және электрқондырғысының оңайлатуына және арзандатуына апаратын болса, қолданылады.

630 630. ҚТ-дан қорғаныс үшін ауыспалы оперативті токтың көзі ретінде, қорғалатын элементтің ток трансформаторы пайдаланылады. Сонымен бірге кернеу трансформаторлары мен өзіндік қажетті трансформаторларды да пайдалануға жол беріледі.

Нақты жағдайларға байланысты мына схемалардың біреуі қолданылуы тиіс: ажыратқыштарды өшірудің электр магниттерін шунтсыздандыру, қоректендіру блоктарын пайдалану, конденсаторы бар зарядтаушы құрылғыларды пайдалану.

631 631. Жұмыстан жүйе режимінің шарттары, әрекеттің іріктелуі немесе басқа себептер бойынша шығарылатын релелік қорғаныс құрылғылары, оларды оперативті қызметкерлер жұмыстан шығаруы үшін арнайы құралдары болуы тиіс.

Қорғаныс схемаларында пайдалану тексерулерін және сынауларын қамтамасыз ету үшін, қажет жерінде сынау блоктары немесе сынау қысқыштары қарастырылады.

3 3. Генераторлық кернеудегі құрастырылған шиналарға тікелей жұмыс істейтін генераторларды қорғау

632 632. Генераторлық кернеудегі құрастырылған шиналарға тікелей жұмыс істейтін қуаттылығы 1 кВ-тан, 1 МВт-тан жоғары турбиналық генераторлар үшін релелік қорғаныс құрылғылары қарастырылуы тиіс, олар қалыпты режимдегі жұмыстан мынадай ауытқушылықтар мен бұзушылықтар:

1 1) генератор статорының орамасында және олардың шықпаларында көп фазалы тұйықталудан;

2 2) статордың орамасында бір фазалы жерге тұйықталудан;

3 3) жерге екі мәрте тұйықталудан, оның бірі статордың орамасында пайда болса, екіншісі - сыртқы торапта;

4 4) статордың орамасында бір фаза орамдарының арасындағы тұйықталудан (орамдардың параллель буындары болған кезде);

5 5) сыртқы қысқа тұйықталудан;

6 6) кері тізбектелетін токпен асқын жүктемелеуден (қуаттылығы 30 СВт-тан жоғары генераторлар үшін), орамалары тікелей салқындатылатын барлық генераторлар үшін;

7 7) статор орамасының симметриялық асқын жүктемесінен;

8 8) токпен қоздыру арқылы ротор орамасын асқын жүктемелеу (орамдары өткізгішті тікелей салқындату арқылы жұмыс істейтін генераторлар мен су генераторлары үшін);

9 9) асинхронды режимінен;

10 10) қоздыру тізбегінің бір нүктесінде жерге тұйықталудан;

11 11) қоздыру тізбегінің екінші нүктесінде жерге тұйықталудан (қоздырылу жүйесі щеткасыз турбиналық генераторлар, тікелей салқындатылатын генераторлар мен су генераторлары үшін);

12 12) кері қуаттанудан;

13 13) қоздыру шығындарынан айырылудан;

14 14) кернеудің асқынуынан (орамалары тікелей салқындатылатын генераторлар мен су генераторлары үшін);

15 15) агретаттар қозғалтқышы немесе синхронды қарымталаушы режимінде су агрегаттарын пайдалану кезіндегі кернеудің төменгі қорғаныстан қорғайды.

633 633. Генераторлық кернеудегі құрастырылған шиналарға тікелей жұмыс істейтін қуаттылығы 1 кВ-тан және 1 МВт-тан жоғары турбиналық генераторлар үшін осы Қағидалардың 630-тармағының 1), 2), 3), 4), 7)-тармақшаларына сәйкес релелік қорғаныс құрылғылары қарастырылуы тиіс.

Генераторлық кернеудегі құрастырылған шиналарға тікелей жұмыс істейтін, қуаттылығы 1 кВ-қа және 1 МВт-қа дейінгі турбиналық генераторлар үшін, релелік қорғаныс осы Қағидалардың 645-тармағына сәйкес орнатылады.

634

634. Бейтараптылығы жағынан жеке фазалық шығарымдары бар, қуаттылығы 1 кВ-тан және 1 МВт-тан жоғары генераторлардың статор орамаларын көп фазалы тұйықталудан қорғау үшін көлденең дифференциалды токтық қорғау қарастырылуы тиіс. Қорғаныс генератордың барлық ажыратқыштары өшірілгенде, өрістер өшірілгенде, сонымен қатар турбиналары тоқтаған кезде іске қосылуы тиіс.
Генератордан басқа қорғау іс-әрекеттері аймағына электр станцияларының құрастырмалы шиналары мен генераторлардың қосылулары да кіруі тиіс.
Көлденең дифференциалды токтық қорғау 0,6 Iном көп емес іске қосылу тогымен орындалуы тиіс. Қуаттылығы 30 МВт-тан жоғары жанама салқындатылатын генераторлар үшін қорғау – 1,3–1,4 Iном іске қосылу тогымен орындалуы тиіс.
Қорғаныстың токтық тізбегіндегі ақауды тексеру Iном жоғары іске қосылу тогымен орындауды қарастырады.
Көлденең дифференциалды токтық қорғау теңгерімінсіз токтың өткізу маңызын қамтамасыз етуі тиіс.
Қорғаныс үш фазалы үш релелік орындалады. Екі жақты жерге тұйықталудан қорғайтын қорғанысы бар, қуаттылығы 30 МВт-ға дейінгі генераторлар үшін екі фазалы екі релелік қорғаныстар орнатуға жол беріледі.

635

635. Қуаттылығы 1 кВ-тан жоғары және 1 МВт-қа дейінгі электр энергетикасы жүйесімен немесе басқа да генераторлармен қосарлы жұмыс істейтін генераторлардың статор орамасын көпфазалы тұйықталудан сақтау үшін генератор шықпасы мен құрастырмалы шинасы аралығына орнатылған, уақыт сақталымын қадағаламайтын токтық қырқу болуы тиіс. Егер токтық қырқу сезімталдық талаптарын қанағаттандырмаса оның орнына көлденең дифференциалды токтық қорғау орнатуға жол беріледі.
Токтық қорғаныс орнына дифференциалды токтық қорғауды пайдалануға болады және ол нейтрал жағынан фазалық шығымы жоқ, қуаттылығы жоғары генераторлар үшін қолданылуы тиіс.
Қуаттылығы 1 кВ-тан жоғары және қуаты 1 МВт-қа дейінгі жеке жұмыс істейтін генераторлар үшін статор орамасындағы көп фазалы тұйықтанудан қорғайтын қорғаныс ретінде сыртқы ҚТ қорғанысы пайдаланылады. Олар қорғаныс генераторының ажыратқыштары мен ток өрісі өшірген кезде іске қосылуы тиіс.

636

636. Қуаттылығы 1 кВ жоғары және қуаты 50 МВт және одан да жоғары генераторлардың статор орамасын бір фазалық жерге тұйықталудан қорғау үшін жерге тұйықталу тогының сыйымдылық мөлшеріне қарамастан және жерге екі мәрте тұйықталудан қорғайтын селективті қорғаныс қарастырылуы тиіс. Қорғаныс ауыспалы процестерден құралуы және іс-әрекетке енгізілуі тиіс: жерге тұйықталу уақытының ұсталымы 0,5 сек. артық емес - генератор мен ток өрісін өшіру, агрегатты тоқтату және электрлік тежегіштерге тыйым салу (су генераторлары үшін); екі фазалық жерге тұйықталу кезеңінде уақыт ұстамын белгілемеу - сол сияқты бір фазалық тұйықталудан қорғау.
Қуаттылығы 50 МВт-тан төмен генераторлар үшін жерге тұйықтаудан қорғау құралы ретінде оқшауламаны бақылау құралдарын пайдалануға болады, олар екі уақыт ұсталымдылығымен: бірі – генераторлық кернеудегі шинаны бөлу, екіншісі – генераторды өшіру, ток өрісін өшіру, агрегатты тоқтату және электрлік тежегіштерге тыйым салу (су генераторлары үшін) әрекет етеді. 5 А-ден төмен токпен тұйықталғанда қорғаныс құралдарының әрекетіне дабыл беруге рұқсат етіледі.
Нөлдік тізбектегі трансформатордың генераторларында бір фазалы жерге тұйықталудан қорғайтын қондырғыны орнату кезінде осы ток трансформаторына қосылатын екі мәрте жерге тұйықтаудан қорғайтын токтық қорғаныс құралы ескерілуі тиіс.
Үлкен кернеулі токтың іс-әрекеті кезінде сенімділікті арттыру үшін ток трансформаторымен қанық реле қолданылады. Бұл қорғаныс осы Қағидалардың 632 және 633-тармақтарында көрсетілген қорғаныс секілді әрекет етуі және уақыт кідіріссіз орындалуы тиіс.

637 637. Параллель шығарылған тармақшалары бар генератор статорының орамасындағы бір фазалық тармақшалардың арасындағы тұйықталудан қорғау үшін уақыт кідірісі сақталмайтын көлденең дифференциалды токтық қорғау болуы қажет, ол осы Қағидалардың 632-тармағында көрсетілген қорғаныс секілді ескерілуі тиіс.

638 638. Осы Қағидалардың 630-тармағының 6-тармақшасындағы генераторларды қысқа тұйықтау сыртқы симметриялы емес шарттасқан токтан, сонымен қатар кері тізбектелген ток жүктемесінен қорғау үшін екі уақыт кідірісі бар өшіруге әрекет ететін кері тізбектелген токтық қорғаныс қарастырылған.

Орамасындағы өткізгіштері тікелей салқындатылатын генераторлар үшін қорғаныс - қорғалатын генератордың зауыттық сипаттамасына сәйкес қабылдай алатын асқын жүктемесімен, интегралдық тәуелділік сипаттамасымен орындалуы тиіс. Осыған байланысты тәуелділік сипаттамасы екінші уақыт ұстанымында (өте жоғары) кері тізбектелген токпен жұмыс істейтін генератордың қабылдай алатын асқын жүктемесінің сипаттамасынан артық болмауы тиіс.
Орамасындағы өткізгіштері жанама салқындатылатын генераторлар үшін қорғаныс тәуелсіз уақыт кідірісі генераторды салқындату үшін қабылдай алатын кері тізбектелген токтың өтуі кезінде 2 минут ішінде орындалады; одан төмен уақыт кідірісі генератор шығымдарындағы екі фазалы қысқа тұйықталу уақытынан аспауы тиіс.
Өшірулерге елең ететін кері тізбектелген токтық қорғаныс уақыт кідірісінен тәуелсіз дабылға әрекет ететін аса сезімтал элементтермен орындалуы тиіс. Бұл элементке әсер ететін ток осындай генераторлар үшін кері тізбектелген токты қабылдай алатындай ұзақтықтан артық болмауы тиіс.
Тұрақты кезекшілік жасайтын қызметкері жоқ су станциялары үшін кері тізбектелген токтық қорғаудың сезімтал мүшесі уақыт кідірісі 2 минуттан аспайтын өшірулерге әрекет етуі тиіс.

639

639. Статордың орамасындағы өткізгіштері тікелей салқындатылатын генераторларды қорғау үшін бір релелік қашықтан қорғау қарастырылуы тиіс, ол қысқа тұйықталудың сыртқы симметриясынан қорғайды және генераторды ішкі ақаулардан сақтайтын резерв болып табылады. Орамасындағы өткізгіштері жанама салқындатылатын генераторлар үшін бұл мақсатқа төменгі кернеу жіберу арқылы жоғары токтық қорғаныс қарастырылған. Аталған қорғаныстар екі уақыт кідірісімен жұмыс істейді.
Статордың орамасындағы өткізгіштері тікелей салқындатылатын генераторларды қорғау үшін ішкі симметриялық қысқа тұйықталудан және генераторларды ішкі ақаудан сақтайтын генератор қорғанысын қорландыруға қажетті қашықтан қорғаныс қарастырылуы немесе төменгі кернеумен жіберілетін жоғары токтық қорғаныс қарастырылуы тиіс.
Жоғарғы токтық қорғаныс іске қосылу үшін токтың шамасы 1,3–1,5 Iном болуы тиіс, ал турбиналық генераторлар үшін кернеудің іске қосылу шамасы 0,6–0,6 Uном, су генераторлары үшін – шамамен 0,6-0,7 Uном болуы тиіс.

640

640. Орамасындағы өткізгіштері жанама салқындатылатын, қуаттылығы 1 МВт-тан бастап 30 МВт-қа дейінгі генераторлар үшін сыртқы ҚТ-дан (симметриялық және симметриялық емес) және генераторларды ішкі ақаудан сақтайтын генератор қорғанысын қорландыруға екі фазалы екі релелі максимальды токтық қорғаныс қолданылады, ол фаза аралық кернеу қосу арқылы ең төменгі бір реле кернеуімен және ең төменгі реле кернеуінің тізбегін үзетін кері тізбектелу кернеуінің бір сүзгі-реле қондырғысы арқылы орындалған.
Қорғаныстың іске қосылатын тогы мен кернеудің ең төменгі мүшесі іске қосылатын кернеулік осы Қағидалардың 637-тармағында көрсетілген көрсеткіштерге тең, сүзгі-реле қондырғысы іске қосылатын кернеулік кері тізбектелген кернеудің шамамен 0,1-0,12 U ном тең.

641

641. 1 кВ-тан жоғары қуаттылығы 1 МВт-қа дейінгі генераторлар үшін сыртқы тұйықталудан қорғау құралы ретінде ток трансформаторына нейтрал жағынан қосылған жоғары ток қорғанысы қолданылады. Қорғанысты орнату жүктеме тогы бойынша қажетті қорларды жию арқылы орындалады. Сонымен бірге, кернеудің қысқартылған минималды қорғанысын да (реле тогынсыз) қолдануға болады.

642 642. Қуаттылығы 1 МВт-тан жоғары генераторларды сыртқы қысқа тұйықталумен шарттастырылған токтан қорғау үшін мынадай талаптар орындалуы тиіс:

1 1) қорғаныс генератордың нейтрал жағындағы шығыстарына орнатылған ток трансформаторына қосылады;

2 2) генераторлық кернеудің қалқандарын секцияға бөлу керек болған кезде қорғаныс екі уақыт ұстанымымен орындалады: аз ұстаныммен – тиесілі секциялық және қалқандарды қосу ажыратқыштарын өшіруге; көп ұстаныммен - генератор ажыратқыштары мен ток өрістерін өшіру.

Генераторларға кері тізбектелген токтық қорғаныс пен ток трансформаторларына қашықтан қорғанысты қосуға тыйым салынбайды, бірақ ол үшін генераторлар құрастырылған шиналар жағынан қосылуы тиіс. Бұл кезде қосымша резервтік қорғаныс қарастырылуы тиіс, ол трансформаторға генератордың нейтрал жағынан қосылуы қажет және ол генератор зақымдалған кезде немесе желіден ажыратылған кезде дифференциалды қорғанысты қамтамасыз ету үшін қажет.

643

643. Статордың орамасындағы өткізгіштері тікелей салқындатылатын генераторларда генератордың негізгі және қосымша жұмысы кезінде асқын жүктемеден қорғайтын роторы болуы тиіс. Бұл қорғаныс ротордың орамасындағы токтан ықпалдастырылған тәуелді уақыт кідірісімен орындалуы тиіс және ол токтың әсерімен іске қосылатын генератордың қабылдай алатын кернеулігінің сипаттамасына сәйкес келеді.
Қажет болған жағдайда, ротор орамасындағы кернеуліктің көтерілуіне әрекет ететін қорғаныс уақыт кідірісіне тәуелсіз орындалуы да мүмкін.
Қорғау генератордың сөндірілуіне және алаңның өшірілуіне әрекет етуі тиіс. Уақыттың аз ұстанымымен қорғаудан ротордың қайта жүктелуі жүргізілу тиіс.

644 644. Тікелей салқындатылатын генераторларды симметриялы асқын кернеуліктен қорғау бір фазалы токтың уақыт ұстанымына ықпалдастырылған тәуелді орындалуы тиіс. Қорғаныс жүктемеге, қажет болған жағдайда генератордың өшірілуіне әрекеттенуі тиіс.

Қорғаныс дабылға тәуелсіз уақыт кідірісімен әсер ететін сезімтал органмен толықтырылуы тиіс.
Жанама салқындатылатын генераторларды симметриялық жүктемеден қорғау уақыт кідірісіне тәуелсіз дабылға әрекет ететін, бір фазалық токтан қорғалатын барынша көп токтық қорғау түрінде орындалуы мүмкін.

645 645. Ротор орамасы жанама салқындатылатын турбиналық генераторларды өршу тізбегіндегі жерге тұйықталудың бірінші нүктесінде қорғау үшін уақыт ұстамдылығы сақталған дабылға әсер етуі, ал су генераторлары үшін – генераторлардың өшірілуі тиіс.

Ротор орамасын тікелей салқындатылатын генераторларды қоздыру тізбегіндегі жерге тұйықталудан бірінші нүктесінде қорғау үшін оқшаулама деңгейін төмендету жөніндегі екі саты болуы тиіс. Бірінші саты уақыт кідірісіне сақталған ескерту дабылына әрекет етуі тиіс, ал екінші саты апаттық дабыл немесе генераторды өндіруші зауыттың талаптарына сәйкес генераторды өшіруге әрекеттенуі тиіс.
Турбиналық генераторларды қыздыру тізбегіндегі жерге тұйықталудың екінші нүктесінде қорғау қоздыру тізбегі параметрлері бір-біріне ұқсас бірнеше генераторлардың (бірақ үштен артық болмауы тиіс) бір кешенінде қарастырылуы тиіс. Қорғаныс - оқшауламаны тексеру кезінде пайда болатын, өршу тізбегіндегі бірінші нүктеде жерге тұйықталудың алғашқы белгілері пайда болған кезде іске қосылуы тиіс. Қорғаныс генератор ажыратқыштарын өшіруге және ток өрісін өшіруге әсер етуі тиіс.

646 646. Турбиналық генераторларда асинхронды режимнен (АР) қорғайтын қорғаныс қондырғылары орнатылады. Асинхронды режимді өткізетін генераторлардың қорғанысы дабыл және белсенді қуаттың жүктемесі кезінде іске қосылуы тиіс.

Су генераторларында асинхронды режимнен қорғайтын қорғаныс қондырғыларын орнату осы Қағидалардың 749-тармағына сәйкес орындалуы тиіс.
Асинхронды режимді өткізбейтін генераторлар жүйеде және басқа да генераторларда реактивті қуат тапшылығы кезінде қорғаныс іске қосылған кезде желіден ажыратылуы тиіс. Сонымен қатар, асинхронды режимді болдырмауға арналған өршуді жоюдан пайда болатын қорғаныс та қарастырылуы мүмкін.
Қорғаныс мына:
ток өрісін автоматты өшіру факторлары бойынша;
ротор және статордағы токтың өсуі бойынша. Ток роторы бойынша орнату өршу реттегішінің ең төменгі өршуіне қойылған шектеу арқылы тұрғызылуы тиіс;
ең төменгі кедергілік қорғаныс принципі бойынша жағдайларында орындалады.

647

647. Жерге тұйықталмаған нейтралды, қуаттылығы 1 МВт-қа дейінгі 1 кВ генераторларды барлық ақаулар мен қалыпсыз режимдегі жұмыстан қорғау үшін автоматты ажыратқыштың шығысында орнатылған ең жоғары ажыратқыш немесе екі фазалық түрде орындалған ең жоғары токтық қорғаныс орнату арқылы жүзеге асырылады. Нейтрал жағынан шығарылған қорғаныс ток трансформаторына қосылады.
Нейтралмен тұйықталған генераторлар үшін бұл қорғаныс үш фазалы орындалумен қарастырылған.

648 648. Су генераторларында жүктемені түсіру кезінде асқын кернеулікті қайтару үшін кернеуліктен қорғайтын қондырғы көзделуі тиіс. Қорғанысты орнатуға 1,5 Uном қажет. Қорғаныс генератордың өшірілуіне, ток өрісінің өшірілуіне, сонымен қатар агрегаттардың тоқтатылуына әрекет етуі тиіс.

Генераторлардың қозғалыс режиміне өтуін жою үшін бағытталатын аппараттың өз бетімен жабылуы немесе турбина қалқандарының нығыздамай жабылуы кезінде кері қуаттылықтағы қорғаныс орнатылады.

4 4. 500 кВ шунтталған реакторлар және 3 кВ және одан жоғары орамды трансформаторларды (автотрансфоматорларды) қорғау

649 649. Трансформаторлар үшін мынадай ақаулар мен қалыпсыз жұмыс режимімен релелік қорғаныс құрылғылары көзделуі тиіс:

1 1) орамдарда және шығыстарда (ошиновка) көп фазалық тұйықталулар;

2 2) тұйық жерге тұйықталған нейтралмен желіге қосылған, шығыстарда (ошиновка) және орамдардағы жерге бір фазалық тұйықталулар;

3 3) орамдағы айналымды тұйықтау;

4 4) сыртқы ҚТ-мен шарттасылған, орамдардағы тоқтар;

5 5) шамадан тыс жүктелумен шарттасылған, орамдардағы тоқтар;

6 6) май деңгейінің төмендеуі;

7 7) 500 кВ енгізулердің оқшаулағышының жартылай ойығы;

8 8) трансформаторлардың 6-35 кВ жағында жерге бір фазалық тұйықталу;

9 9) толық емес фазалық режим (автотрансформаторлар мен генератор-трансформатор блоктары үшін).

650 650. 500 кВ шунтталған реакторлар үшін мынадай ақаулар мен қалыпсыз жұмыс режимімен релелік қорғаныс құрылғылары көзделеді:

1 1) шығыстарда және орамдарда бір фазалық және екі фазалық жерге тұйықталу;

2 2) орамдардағы айналымды тұйықталады;

3 3) май деңгейінің төмендеуі;

4 4) енгізулердің оқшаулағышының жартылай ойығы.

651 651. Газдың бөлінуімен бірге жүретін, қаптама ішіндегі зақымданудан газдық қорғаныш және май деңгейінің төмендеуінен қарастырылуы тиіс:

1 1) қуаттылығы 4 МВ.А және жоғары трансформаторлар үшін;

2 2) кернеулігі 500 кВ шунтталған реакторлар үшін;

3 3) қуаттылығы 360 кВ.А және жоғары цехішілік төмендеуіш трансформаторлар үшін.

Газдық қорғанышын сонымен қатар қуаттылығы 1 – 2,5 МВ.А трансформаторларда орнатуға болады.
Газдық қорғаныш әлсіз газтүзілу кезіндегі сигналға, майдың деңгейі төмендеген жағдайда, қарқынды газтүзілуі кезінде және одан арғы май деңгейі төмендеу кезіндегі ажырату.
Газ бөлінумен жүретін трансформатордың қаптамасының ішкі бүлінуінен қорғау, қысым релесін қолдану арқылы орындалуы мүмкін.
Май деңгейіннің төмендеуін болдыртпау трансформатордың ұлғайтқышында орналастырылған реле қолдану арқылы жүзеге асыруға болады.
Майдағы доға үзілумен КЖКР контакторлы құрылғыны қорғау үшін газдық және қысым релелері қолданылады (сигналға ауыстырусыз).
Бөлек бакта орналастырылған КЖКР-дың таңдаушыларын қорғау бөлек газ релесі қолданады.
Сигналдықтан бөлек сигнализацияны орындау және газдық реленің ажырататын элементтердің (сигналдық түрімен ажыратылады) және газдық қорғаныштың сөндіру элементінің әрекетін көшіру мүмкіндігі қарастырылуы тиіс.
Тек қана сигналға ажыратылатын элемент әрекетімен газдық қорғанышты орындау рұқсат беріледі:

1 1) жер сілкінісі ықтимал аудандарда орналастырылған трансформаторларда;

2 2) жоғары кернеулігі жағынан ажыратқыштары жоқ, қуаттылығы 2,5 МВ.А және төмен цехішілік төмендеткіш трансформаторларда.

652 652. Шығу орындарындағы бүлінулерден және ішкі бүлінулерді болдырмау мақсатында келесі қорғау шаралар қарастырылуы қажет:

1 1) бойлық токты саралау қорғанышы уақыт ұстамы жоқ трансформаторларда қуаты 6,3 МВ.А және одан астам, 500 кВ шунтталған реакторларда және де қуаты 4 МВ.А трансформаторлардың қатарлас жұмыстарында істен шыққан трансформаторларды селективті ажырату.

Саралау қорғанысы кіші қуатты трансформаторларда ескеріледі бірақ 1 МВ.А көп емес, егер:

1 1) ток кесер сезгіштік талаптарына сай келмеген жағдайда ол ең көп ток қорғанышы уақыт ұстамы 0,5 сек. астам болса;

трансформатор жел сілкінісіне ықтимал аудандарда орналастырылған жағдайда;

2 2) уақыт ұстамы жоқ токкесер, токпен қамтамасыз етілетін жақта орналастырылған және трансформатордың бөлік орамасын қамтып саралау қорғанышы қарастырылмаған жағдайда.

220 кВ жоғары кернеудегі және одан да көп автотрансформатордың жақын резервтік қорғану тиімділігін арттыру мақсатында екі топқа бөлінеді, аталған саралау қорғаныштары бір топқа кіретіндей, ал газдысы басқа топқа.
Автотрансформаторларда 500 кВ шунтталған реакторы үшін екі жиынтық саралау ток қорғаныштарын қарастыру қажет.
Аталған қорғаныштар трансформатордың барлық ажырату құрылғыларына әрекет ету қажет.

653 653. Ұзына бойы сараланған қорғанысы арнайы ток релесін немесе магниттеу тогы лақтырылуларынан, баланс емес өтпелі және тұрақталған токтардан қалыптасқан микропроцессор құрылғыларын қолдана отырып жүзеге асырылуы тиіс.

Ұзына бойы сараланған қорғаныс құрастырмалы шиналармен жалғанып оның әрекет аймағына кіретіндей орындалуы тиіс.
Трансформатор тогының сараптап жіктеу қорғанысы үшін қолдануға рұқсат етіледі. Трансформаторларға орнатылған саралап жіктеу үшін шинаның саралап жіктеуі немесе ошиновканы құрамалы шиналармен трансформаторы жалғанып ҚТ ажыратуын қамтамасыз ететін трансформаторға орнатылған токты пайдалануға жол беріледі.
Егер трансформатор кернеуінің ең төменгі тізбегінде реактор орнатылған болса және трансформатор қорғанысы реактордан сырт ҚТ кезінде сезімталдық талаптарын қамтамасыз етпесе, реактор қорғанысын жүзеге асыру үшін трансформатордың төмендетілген кернеудегі шықпасы жағынан ток трансформаторларын орнатуға жол беріледі.

654

654. Трансформаторлардың, автотрансформаторлардың және шунттаушы реакторлардың саралаушы және газ қорғанысына өрт сөндіру қондырғыларын іске қосу датчиктерінің функциялары жүктелмеуі тиіс. Көрсетілген элементтердің өрт сөндіру схемасын іске қосу өртті анықтау арнайы құрылғысынан жүзеге асырылуы тиіс.

655 655. 500 кВ (КИЗ) оқшалау кірменің бақылау қондырғысы кірме оқшаулауының төмендетілген деңгейін дабыл әрекетіндегі тез арадағы ажыратуды талап етпейтін және толық оқшаулау деңгейі болып жатқан жағдайда және кірме оқшаулауының бүлінуіне байланысты ажыратып орындалуы тиіс.

Блоктауы ескеріліп отыру керек, шықпаның КИВ тізбегіндегі жалғану үзілген жағдайда КИВ қондырғысының жалған іске қосылуының алдын алатын бұғаттау көзделуі тиіс.

656 656. Трансформаторларды қосу жағдайларында (ішкі цехтардан басқа) трансформатордағы бүліну кезеңінде желілерді ажыратқышсыз ажырату үшін мынадай іс-шаралардың бірі қарастырылуы тиіс:

1 1) Жерге бір фазалы (ақырын байтарапты желі үшін) немесе арасындағы екі фазаны (оқшауланған бейтарап желі үшін) жасанды тұйықталу үшін қысқа тұйықталуды орнату және қажет жағдайда АҚҚ желісінің токсыз паузасына автоматты автоматты ажыратуды бөліңіз.

2 2) Қысқа тұйықталу функциясын орындайтын ашық балқымалы қыстырғыны төмендетуші трансформатордың жоғары кернеуі жағында орнату және АҚҚ желісімен үйлескен кезде бөліңіз.

3 3) Ажыратқыштағы (немесе ажыратқыштардағы) өшіруші дабылды беру, бұл жағдайда қажет болған жағдайда бөлгіш орнатылады, өшіруші сигналды беруді резервтеу үшін немесе басқа канал бойынша өшіруші дабылды беруді қайталау арқылы қысқа тұйықталуды орнатуға жол беріледі.

1 1) және 2) тармақшалар бойынша іс-шаралар орнына өшіруші дабылды беру 110 кВ және одан жоғары қосалқы трансформаторлар үшін қолданылады.

4 4) Төмендетуші трансформатордың жоғары кернеуі жағында орнату.

Осы тармақтың 1)-4) тармақшаларындағы іс-шаралар трансформатор екі жақты қоректену кезінде блоктың жалпы қорғанысымен (арнайы мақсаттағы жоғары жиілікті немесе бойлықты сараланған) қорғалған кезде, сондай-ақ бір жақты қоректену кезінде қуаты 25 МВ.А және одан кем трансформатор кезінде, егер де қоректену желісінің қорғанысы сонымен қатар трансформатордың қорғанысын қамтамасыз еткен жағдайда (желінің шапшаң әрекет ететін қорғанысы трансформаторды жартылай қорғайды және уақыты 1 с. кем емес желінің резервтік қорғанысы трансформаторды толық қорғайды) желі-трансформатор желісінің блоктары үшін көзделмейді, бұл жағдайда газ қорғанысы дабылға ғана ажыратушы элементтің әрекетімен орындалады.
Осы тармақтың 1) немесе 3) тармақшаларындағы іс-шараларды қолданған жағдайда трансформаторда орнатылуы тиіс:
токтың қоса салынған трансформаторларындағы жоғары кернеуі трансформаторлары тарапында (110 кВ және одан жоғары) – осы Қағидалардың 649, 650, 655 және 656-тармақтары бойынша қорғаныс болған кезде;
токтың қоса салынған трансформаторлары болмаған кезде – токтың жапсырмалы немесе магнитті трансформаторларын қолдана отырып жасалған сараланған (осы Қағидалардың 650-тармағына сәйкес) немесе ең жоғары ток қорғанысы және осы Қағидалардың 649-тармағы бойынша газ қорғанышы.
Трансформаторлардың жоғары кернеуі шығысындағы зақымдалуларды қорғаныс желісімен жоюға жол беріледі.
Егер ашық балқымалы қыстырғылар қолданылған болса, онда сезгіштікті арттыру үшін газ қорғанысының әрекеті қыстырғының жасанды ҚТ механикалық жолымен жүзеге асырылуы мүмкін.
Егер кіші станциялардың жүктемелерінде сихронды электр қозғалтқыштары болатын болса, онда басқа трансформаторлар арқылы өтетін синхронды электр қозғалтқыштарынан токты бөлгішпен ажыратудың алдын алу бойынша (трансформаторлардың біріндегі ТҚ кезінде) шаралар қабылдануы тиіс.

657 657. Қуаты 1 МВ.А және одан жоғары трансформаторлардағы көпфазалық сыртқы ҚТ резервтік қорғаныс ретінде ажыратқыш әрекетіндегі мынадай қорғаныстар қарастырылады:

Екі жақтан қоректендіруі бар жоғарылататын трансформаторларда – ҚТ симметриялық емес қайтымдылық бірізділік қорғанысы және симметриялық емес ҚТ қайтымдылық бірізділік қорғанысын және ең жоғарғы ток қорғанысын ең төменгі іске қосу кернеуі қашықтан қорғанысты қолдануға жол беріледі.
Қашықтықтан қорғанысты қолдануға рұқсат беріледі.
Төмендетуші трансформаторларда – құрама іске қосылатын кернеу арқылы немесе оны қолданбастан ең жоғары ток қорғанысы, қуатты төмендетуші трансформаторларда екі жақтан қоректену болған кезде симметриялық емес ҚТ кері кезектілікті ток қорғанысын және симметриялы ҚТ ең төменгі іске қосылатын ең жоғары ток қорғанысын қолдануға болады.
Ең жоғары ток қорғанысының іске қосылысы тогын таңдаған кезде параллельді жұмыс атқаратын трансформаторлар ажыратылған кезде мүмкін болатын асыра жүктеу тогын және трансформаторлардан қоректенетін электр қозғалтқыштарының өздігінен іске қосылу тогын ескеру қажет.
500 кВ автотрансформаторда әрекет үшiн қашықтық қорғаныс (ЖК және ОЖ сатылық тараптардың әрқайсыларына) сыртқы көп фаза ТҚ ескерiледi. 220 кВ автотрансформаторда симметриялық ТҚ ең төменгi кернеу жiберумен симметриялық емес ТҚ және максималь ток қорғаныс керi дәйектiлiк бағытталған қорғаныс (бұл жапсарлас кернеулердiң қорғаулары алыс резервте сақталуды немесе келiсу қамтамасыз ету үшiн керек болатын да жағдайлардағы) сыртқы көп фаза ТҚ-дардан қашықтық қорғаныс ток ескерiледi.

658 658. 1 МВ.А трансформаторындағы қуаты одан аз (жоғарылату және төмендету) токтан қорғаныс ретінде шарттастырылған сыртқы көпфазалық ҚТ ең жоғары ток қорғанысын ажырату әрекеті қарастырылып орналастырылады.

659 659. Сыртқы көп фазалық ҚТ шарттасқан токтардың қорғанысы:

1 1) екі орамды трансформаторларда негізгі қоректену жағынан;

2 2) көп орамды трансформаторларда – үш және одан аса жалғанатын ажыратқыштар мен трансформатордың жан-жағынан;

3 3) екі орамды трансформаторлардағы төмендетілуі бөлек жұмыс істеу секцияларын қоректенуі жағынан және әр секциясында;

4 4) трансформаторлардың ток сырттағы жоғары кернеудегі сырттағы төмендеуі кернеудегі екі орамдағы трансформаторларда және сыртындағы төмендету және орта кернеудегі үш орамды трансформаторларда орналастырылады.

Сыртқы көпфазалық ҚТ-мен шарттасатын токтан қорғауды аралас элементтердің қорғанышын резервтеу үшін қарастыруға және трансформаторлардың негізгі қорғаныштары сөнген кезде әрекеттер үшін қарастыруға, егер бұндай әрекеттерді орындау қорғауға қиындық тудырса, рұқсат етіледі.
Осы Қағидалардың 656-тармағы бойынша сыртқы көпфазалық ҚТ-мен шарттасатын токтан қорғауды орындау кезінде кернеуі орташа және төмен шиналар үшін арналған токкесермен толықтыру мүмкіндігі және қажеттілігі қарастырылуы тиіс.

660 660. Егер де трансформаторлардағы жоғары көтерілу ток қорғанысынан шарттастырылған сыртқы көпфазалық ҚТ талап етілген сезгіштікті және талғаулықты қамтамасыз етпесе, онда трансформаторлардың қорғанысы үшін ток релесі генератор қорғанысына сәйкестігін қолдануға жол беріледі.

661

661. Қуаты 1 МВ.А трансформаторының жоғары көтерілуі және одан да екі, үшжақты трансформатолардың қоректендіруі және автотрансформаторларда шартқа байланысты аралас элементтерінде жерге тұйықталу ажыратуы резервтік қажеттілік одан басқа және қорғаныс талғаулылығының жерге тұйықталуынан әр түрлі тораптар жүктемесін сырттағы жерге тұйықталуынан үлкен токтың жерге тұйықталуын торапқа жалғап орама жағынан орналастырылатын нөлдік ток қорғаныс бірізділігін шартты қамтамасыз етуіне байланысты қарастырылуы тиіс.
Трансформаторлардың бөліктерінің болуынан (нөлдік жағындағы шықпаның орама оқшаулауының толық еместігінің бейтарап оқшауландырылған осы Қағидалардың 624-тармағымен сәйкес осы трансформаторлардың бейтарап режимінде рұқсат бермеуі көзделуі қамтамасыз етілуі тиіс. Сол мақсатпен электр станциясында немесе қосалқы станцияларда трансформаторлар жерлендірілген және бейтарапты оқшаулаған кезде, төмендетілген кернеу жағынан қоректендіруі бар, бейтарап оқшаулауы трансформатордың ажырату қорғанысын қамтамасыз етуін қарастыруы тиіс.

662 662. Автотрансформаторларларда (көпорамды трансформаторларда токтан қорғаныс бірнеше жағынан қоректендіруі, сырттан шақырылған ҚТ талғаудың шартына байланысты егер бұл талап етілсе, бағытталғанды орындау қажет).

663

663. Автотрансформаторларда 220-500 кВ кіші станцияларда, 220 – 500 кВ генератор-трансформатор блоктарында және байланыс автотрансформаторларында 220-500 кВ электр станцияларында ток қорғанысын жедел тездету мүмкіндігін шарттастырылған сыртқы ҚТ жедел тездетуін екі саралап жіктеп, шина ошиновкалардың болуын автотрансформаторлардың генератор-трансформаторлар блоктарын, тағы да жоғары кернеуі 220 кВ кіші станциялардың автотрансформаторларындағы жоғары кернеуі қарастырылмауына жол беріледі.

664 664. Төмендетілген трансформаторлардың және трансформатор-магистралі жоғары кернеудегі 35 кВ-ға дейін және төмендетілген кернеудегі орама жалғануымен бейтарап жерлендірілген жұлдызға, бір фазалық жерге тұйықталуынан төмендетілу кернеу торабының қолдануын іске асыруды қарастыру:

1 1) үш релелік жоғары кернеу жағынан орналастыруымен ҚТ сырттан ең жоғарғы ток қорғанысының орындалуы;

2 2) төмендетілген кернеу шықпасының автоматтық ажыратулар немесе сақтандырғыш;

3 3) арнайы нөлдік бірізділік қорғанысы трансформаторындағы нөлдік сымды орнату.

Өндіріс электр орнатулар үшін, егер де трансформатор (30 метрге дейін) жағынан қорғаныс аппаратының жалғануы жақын тікелей орналасқан және фазалық жинақ кәбілімен орындалады, осы тармақтың 3) тармақшасы бойынша қорғанысты қолданбауға жол беріледі.
Осы тармақтың 3) тармақшасы бойынша қорғанысты қолданған кезде оны төменгі кернеу жағындағы жинақтан шығатын элементтер қорғанысымен келіспеуге жол беріледі.
Желі-трансформатор сызбасы үшін осы тармақтың 3) тармақшасы бойынша қорғанысты қолданған жағдайда жоғары кернеу жағынан ажыратқышқа осы қорғаныстың әрекетін қамтамасыз ету үшін арнайы бақылау кәбілін төсемеуге және оны төменгі кернеу жағына орнатылған автоматты ажыратқышқа әрекетпен орындауға жол беріледі.
Осы параграфтың талаптары сонымен қатар жоғары кернеу жағында орнатылған аталған трансформаторлардың сақтандырғышымен қорғанысқа таралады.

665 665. Трансформаторлардың сақтандырғыш қорғанысына орналастырылған жоғары кернеу жағынан трансформатор кернеуінің жоғары кернеулі 3-10 кВ, төмендететін сақтандырғышты қорғауын қоректендіру жинағының жалғануын автоматтық ажыратқыш немесе бас сақтандырғыш орналастырылады.

Егер жалғанатын сақтандырғыштардың төмендетілген кернеуі және сақтандырғыштар немесе (релелік қорғаныс) жоғары кернеу жағынан сол бір персоналдың нұсқауында болып қызмет көрсетілсе және оның қарамағында болса, онда төменгі кернеу жағындағы ол бас сақтандырғыш немесе автоматты ажыратқыш орналастырылмауы мүмкін.

666 666. Жерге бір фазалық жерге тұйықталудан осы Қағидалардың 647-тармағының 8-тармақшасы бойынша қорғаныс осы Қағидалардың 693-тармағына сәйкес орындалуы тиіс.

667 667. Қуаты 0,4 МВ.А трансформаторлардың және одан жоғары мүмкіндігіне байланысты және асқын жүктемесінің болу мәні бар ең жоғары ток қорғанысы шарттастырылған асқын жүктемесі дабыл әрекетімен қарастырылады.

Тұрақты кезекші персонал жоқ кіші станциялар үшін автоматикалық жеңілдетуге немесе ажыратуға іс-қимылды қарастыруға жол беріледі (басқа да құралдармен асыра жүктемені жою мүмкін болмаған кезде).

668 668. Бейтарап трансформатор жағынан бөлек қосымша трансформатор кернеуінің жүктемесін (реттеу үшін осы қорғанысты Қағидалардың 659, 655, 647-653-тармақтарындағы көрсетілген қосымшаға мына қорғаныштарды көздеу қажет:

трансформаторларының газ қорғанысы;
қосымша трансформатордың алғашқы орамасында бүлінулерден ҚТ сыртқы қосу тежеудің ең жоғарғы ток қорғанысының басқа да жағдайларда, бұл орама саралап жіктеп автотрансформатор ток қорғанысы тізбегі жағынан төмендетілген кернеу әрекетінің аймағында қосылғанда);
мына қорғаныс қосымша трансформаторының екінші орамын қамтитын сараланған қорғаныс.

669 669. Төменгі кернеулі автотрансформатор тарапынан белгіленген желілік қосымша трансформатор қорғанысы:

қосымша трансформатордың өзіндік газ қорғанысымен және реле қысым немесе жеке газ релесін қолдана отырып орындалатын КЖКР түйістіргіш құрылғысы қорғанысымен;
автотрансформатордың ең төмен кернеуі тізбегінің сараланған ток қорғанысымен жүзеге асырылады.

5 5. Генератор–трансформатор блоктарын қорғау

670 670. Трансформатор-генератор блогы үшін мынадай бүлінумен дұрыс істемейтін жұмыс режиміндегі реле қорғаныс құрылғысы қарастырылуы тиіс:

1 1) генератор кернеуі жағындағы жерге тұйықталу;

2 2) көпфазалық тұйықталуы генератордың орама статорында және оның шықпасында;

3 3) турбиналық генератордың орама статорының бір фаза арасындағы орама тұйықталуы (осы Қағидалардың 672-тармағына сәйкес);

4 4) трансформатордың шықпасында және көпфазалық орамалардағы тұйықталу;

5 5) бір фазалық трансформатор орамындағы жерге тұйықталу және оның шықпасы үлкен токтың жерге тұйықталу торабына жалғанған;

6 6) трансформатор орамындағы орамы арасындағы жерге тұйықталу;

7 7) сыртқы қысқа тұйықталу;

8 8) генератордың асқын жүктемесінің қайтымдылық ток тізбегі, трансформатордың орамы және генератор статоры орамасының симметриялық асқын жүктемесі (қуаты 30 МВт астам генераторлы блоктар үшін);

9 9) ток қоздыруымен генератор роторы орамасының асқын жүктемесі (генераторлар үшін және орама өткізгіштерін тікелей салқындауы бар турбогенераторлар үшін);

10 10) трансформатор блогында және генератор статорында ротор орамы кернеудің жоғарылауы (блок турбогенераторы үшін 160 мВт барлық гидрогенератор блоктарына);

11 11) бір нүкте тізбегіндегі жерге тұйықталу қоздырғышы (осы Қағидалардың 681-тармағына сәйкес);

12 12) турбогенератор қуаттылығы 160 мВт аздығымен екінші нүкте тізбегіндегі жерге тұйықталу қоздырғышы;

13 13) асинхрон режимі;

14 14) трансформатор бағытындағы май деңгейінің;

15 15) трансформаторлардың төмендеуі 500 кВ кірме оқшаулау деңгейінің төмендеуі;

16 16) қайтымдылық қуаты;

17 17) қоздырғыш жоғалуы.

671 671. Осы Қағидалардың 670-686-тармақтарында келтірілген талаптарды есепке ала отырып (автотрансформатор) генератор-трансформатор блогының құрастырылуы, генератор қорғанысын орындаудағы нұсқауымен және трансформатордың жоғарылатуына бөлек жұмыс істетуіне анық сол жағдайда болуына да жарамды.

672 672. Генератор блогындағы қуаттылығы 30 МВт-дан асатын генератор кернеуінің тізбегіндегі жерге тұйықталу, барлық статор орамын орамдайтын қорғанысы қарастырылады.

Генератор блогындағы қуаттылығына байланысты 3 МВт және статор орамасын кемінде 85 % аздығы қорғауының құрылғысы қолданылады. Мұндай құрылғының қолданылуы тағы да турбогенератор блогындағы қуаттылығы 30-дан 160 МВт-ға дейін жол беріледі, егер барлық статор қорғанысына қосымша генератор аппаратура тізбегінің қосылуы қажет етіледі.
Қорғаныс 0,5 с аспайтын уақыт ұстанымына байланысты ажырату әрекетімен генератор кернеуінің барлық блоктарындағы тармақшалы трансформаторларға меншік қажеттілігіне байланысты орындалуы тиіс. Меншікті қажеттілігінің тораптарымен байланысты электр блоктарында немесе тұтынушылардың, генератор мен трансформаторлар арасындағы тармақшаландырылған қоректендіру желісіне байланысты, егер ток сыйымдылығы жерге тұйықталу қорғанысы әрекетіндегі ажыратуды орналастырылса, мұны генераторларда шина жинағындағы жұмыс істейтініне қарастырылуы тиіс, егер ток сыйымдылығы жерге тұйықталуы 5 А-ға аздауынан құрайтын болса, онда жерге тұйықталу қорғанысының орындауы генератор кернеуіндегі тармақшасыз, бірақ дабылға әрекетте болуы тиіс.
Ажыратқыш болған кезде генератор тізбегінде трансформаторының генераторлық кернеуі жағында жерге тұйықтау дабылы қосымша қарастырылуы тиіс.

673 673. Генератор блогында ажыратқыштың жоқтығына байланысты жанамалап салқындататын бір генератордан тұратын және бір жалпы ұзына бойы сараланған блок қорғанысы қарастырылуы тиіс.

Генератордың тізбегіндегі ажыратқыш болған кезде генератор мен трансформаторда бөлек сараланған жіктеу қорғанысын орналастыру керек.
Блоктағы бір трансформатордың орнына екі трансформатор қолдануына байланысты тағы да екі және одан генераторлардың ажыратқышсыз бір трансформатормен (үлкендетілген блок) әр генераторда және трансформатор қуаттылығы 125 МВ•А одан жоғары ұзына бойы сараланған жіктеу қорғанысы қарастырылуы тиіс. Блокты трансформаторлар тогының жоқтығынан бұл трансформаторлардың төмендетілген кернеуінің кірмесіне байланысты екеуге арналған жалпы сараланған жіктеу қорғанысының қолданылуына жол беріледі.
Генератор блогындағы тікелей салқындататын орама өткізгіштерінің болуынан генератордың сараланған жіктеу қорғанысы ұзына бойы бөлек қарастырылады. Бұл ретте, егер генератор тізбегіндегі ажыратқыш болса, онда трансформатор блогына сараланған, жіктеп бөлек қорғанысын орналастырып (немесе әр трансформаторға, егер генератор блогында екі трансформатор жұмыс істесе немесе одан аса) қондырым трансформаторлардың жоқтығынан, осы трансформаторлардың төмендетілген кернеуі кірмесінен жалпы трансформатор блогына арналған сараптап жіктеу қорғанысын қолдануға жол беріледі, трансформатор блогына арналған қорғаныста ажыратқыштың жоқтығынан бөлек сараланған жіктеу қорғанысы орналастырылады немесе жалпы ұзына бойы блоктарға арналған сараланған жіктеу қорғанысы орналастырылады (блоктарға бір генератордан немесе бір трансформатордан құралатын жалпы сараланған жіктеу қорғанысының блогы тиімді).
Жоғары кернеудегі трансформатордың сараптап жіктеу қорғанысы (блоктағы) трансформатор блогына қондырым трансформатор тогына қосылуы мүмкін. Сонымен қатар ошиновканы қорғау үшін ажыратқыштардың арасына сырттағы жоғары кернеудегі және трансформатор блогында бөлек қорғаныс орналастырылуы тиіс.
Генераторлардың бөлек сараланған жіктеу қорғанысының үш релелік үшфазалық ток істеу жұмысын, сол сияқты осы Қағидалардың 633-тармағында көрсетілгенге ұқсас орындалуы тиіс.
Көрсетілген блоктағы сараптап жіктеу қорғанысын генератор қуаттылығындағы 160 МВт және одан жоғары резервтеу үшін орама өткізгіштерінің тікелей салқындатылатын резервтік сараптап жіктеу қорғанысы генератор және трансформатор блогының сырттағы жоғары кернеудегі ошиновкамен бірге орамдалуын қарастырады.
160 МВт-дан кем орама өткізгіштерін тікелей салқындатуы бар генераторлардың қуаттылығы кезінде блоктың резервтік сараланған қорғанысы орнатылады.
Генератор тізбегіндегі резервтік сараптап жіктеу қорғанысының блогында ажыратқышсыз бөлек негізгі генератор мен трансформаторды сараланған жіктеу қорғанысы қарастырылады.
Ажыратқыш болған кезде генератор тізбегіндегі резервтік сараптап жіктеу қорғанысының 0,35-0,5 с уақыт ұстамымен орындалуы тиіс.

674 674. Турбогенераторларында екі және үш қатарлас тармақшаларымен статор орамы, бір фазадағы тармақтың жерге тұйықтауы ұзына бойы сараланған жіктеу қорғанысы әрекеттегі уақыт ұстанымымен қарастырылуы тиіс.

675

675. Генератор блогындағы тікелей салқындатылған орама өткізгіштерінің қайтымдылық ток қорғанысының бірізділігін ескере отырып, жол берілетін анықтамасына сәйкес асқын жүктемесін генератор тогын қорғайтын қайтымдылық ток бірізділігі қарастырылуы тиіс. Қорғаныс генераторының ажыратқышының ажыратылуына, ал ол болмаған кезде блоктың желіден ажырытылуына әрекет етуі тиіс.
Блоктағы элементтердің аралас резервтік қорғанысы үшін көрсетілген қорғаныс, осы Қағидалардың 677-тармағына сәйкес екі сатылы әрекетін және блоктан ажырату әрекетіне тәуелсіз уақыт ұстанымы болуы тиіс.
Генераторлар блогындағы тікелей салқындататын орама өткізгіштерінің болуы тағы да генератор блогындағы қуаттылығы 30-дан аса МВт жанамалап салқындатылуы, ток қорғанысының қайтымдылығы бірізділігі сатылы және тәуелді уақыт ұстанымы орындалады. Сонымен қатар әр түрлі сатылар қорғанысы бір немесе одан жоғары уақыт ұстанымы болуы мүмкін. Көрсетілген сатылы немесе тәуелді уақыт ұстанымына рұқсат берілген. Асқын жүктемесіне байланысты генератор тогының қайтымдылық бірізділігін анықтамаға байланысты келісілуі тиіс.
Турбиналық генератор блоктарына жанамалап салқындатылған қуаттылығы 30-дан жоғары МВт қорғанысы осы Қағидалардың 637-тармағына сәйкес орындалуы тиіс.
Осы Қағидалардың 668-тармағының 8) тармақшасы бойынша генераторлары бар барлық блоктарды ажыратуға әрекет ететін қорғаныстардан басқа осы Қағидалардың 637-тармағына сәйкес орындалатын кері жүйеліктегі токтармен жүктеме дабылы көзделуі тиіс.

676

676. Генератор блогындағы қуаттылығы 30 МВт-тан жоғары қорғанысы сыртқы симметриялық ҚТ осы Қағидалардың 637-тармағында көрсетілгендей орындалуы тиіс. Сонымен қатар су генераторлары кернеуінің істеу қорғанысына арналған 0,6; 0,7 номинал қабылданады. Турбогенераторлар блогындағы резервтік қоздырғышы бар, көрсетілген қорғаныс ток релесімен қосымша жоғары блок кернеу жағынан қосылған болуы тиіс.
Генератор блогында қуаттылығы 60 МВт және одан аса көрсетілген қорғаныс қолданылады. Блок генераторымен тікелей салқындатылған орама өткізгіштерінің болуымен, резервтік сараланған жіктеу қорғанысына екі сатылы қашықтықтан қорғаныс фазааралық қысқа жерге тұйықталуды орналастыруға жол беріледі.
Жақын резервтеуді жүзеге асыратын осы қорғаныстың бірінші сатысы тербеліс кезінде бұғаттаумен орындалуы және 1 сек асатын уақыт ұстанымымен осы Қағидалардың 677-тармағының 3) тармақшасында көрсетілгендей орындалуы тиіс. Бірінші сатысы аралас элементтер қорғанысымен селективтілікті қамтамасыз ету кезінде блок трансформаторын сенімді қамтуы тиіс.
Алыстан резервілеуді жүзеге асыратын екінші саты осы Қағидалардың 677-тармағының 2) тармақшасында көрсетілгендей әрекет етуі тиіс.
Алыстан резервілеу тиімділігін ұлғайту мақсатында резервтік сараланған қорғаныс болған кезде екі сатылы қашықтан қорғау орнатылады. Қашықтан қорғаныстың екі сатысы бұл жағдайда осы Қағидалардың 677-тармағының 2) тармақшасында көрсетілгендей әрекет етуі тиіс.

677 677. Сыртқы ҚТ қорғанысынан генератор блогында қуаттылығы 30 МВт және осы Қағидалардың 639-тармағына сәйкес орындалады. Блок генераторларындағы қорғаныстың жұмыс істеу параметрлері осы Қағидалардың 638, 639 және 674-тармақтарына сәйкес қабылданады.

678 678. Генератор тізбегіндегі ажыратқышы бар блок генератор-трансформатор мен резервтегі сараптап жіктеу блогының жоқтығынан, жоғары блок кернеу жағынан ең жоғарғы ток қорғанысы, негізгі трансформатор блогының резервтеуге арналған жұмыс істеу кезеңіндегі генераторды ажырату қарастырылуы тиіс.

679 679. Генератор-трансформатор блоктарының резервтік қорғанысы мынаны ескере отырып, орындалуы тиіс:

1 1) генераторлық кернеу жағында трансформатор блогының қорғанысы орналастырылмайды, генератор қорғанысы қолданылады;

2 2) алыстан резервтеу кезінде қорғанысы екі уақыт ұстанымымен әрекет етуі тиіс: біріншісімен – жоғары блок кернеуі жағынан сұлбаны бөлу, екіншісімен – блокты тораптан ажырату;

3 3) жақын резервілеу кезінде блок-генератор торабынан ажырату, генератор аймағын өшіру және блокты тоқтату, егер ол 800 бойынша талап етілсе;

4 4) кейбір сатылар және резервтегі қорғаныс қондырғылары олардың арнауына байланысты қолдану мақсатымен алыс және таяу резервіндегі бір, екі немесе үш уақыт ұстанымы болады;

5 5) іске қосу кернеу орындары қорғанысының осы Қағидалардың 674 және 675-тармақтарына байланысты генератор кернеу жағынан және торап жағынан қарастырылуы тиіс;

6 6) блоктың негізгі және резервті қорғанысы үшін жеке шығу релелері және әр түрлі автоматты ажыратқыштардан жедел тұрақты токпен қоректену көзделеді.

680 680. Статордың симметриялық шамадан тыс жүктеулерiнен қорғауды турбогенераторлары бар блоктарда қорғаныс генераторлары сияқты жинақтаушы шина жұмыс iстейтiндей орындалады.

Оперативтi персоналдың тұрақты кезекшілігі жоқ гидроэлектр станцияларында жүк түсiруге тәуелсiз сипаттамасы бар (генератор) блоктың ажыратуына жоғарғы ұстанымдағы уақыттың және кiшi жұмыс iстейтiн қорғау болуы көзделген тиiстi симметриялық шамадан тыс жүктеулердi сигнализациялардан басқа көзделуі тиiс. ИЖ көрcетiлген қорғаулар орнына қоздыруды реттеу жүйесiнің тиiстi құрылымдарын пайдаланады.

681

681. Қуаты 160 МВт генераторларда және қозу ток роторының өткізгіштер орамының асқын жүктелулерден қорғаныс орамдарының өткiзгiштерiн тікелей сумен қоздыру тогы генераторының шамадан тыс жүктеулерiне дейiн сипаттамасына сәйкес келетiн уақытпен интегралды тәуелді орындалуы тиіс. Бұл қорғаулар ажыратуға жұмыс iстеуi тиіс.
Ротор тогына қорғанысты қосу мүмкiн болмаған кезде тұрақты қоздыру тiзбегіндегі кернеуді арттыруға әсер ететін тәуелсіз уақыт ұстанымы бар қорғанысты қолдануға жол беріледі.
Қорғауда қозу тогының төмендеуiне ең аз уақыт ұстанымының әрекет ету мүмкіндігі көзделуі тиіс. Қозу реттеуішінде жүктемені шектеу құрылғылары болған кезде арылтуға әрекет бір мезгілде осы құрылғылардан және роторды қорғаудан жүзеге асырылуы мүмкін. Сонымен бiрге (екі уақыт ұстанымы) жүк түсiрудi және ажыратуға әрекет үшiн АҚҚ-қа шамадан тыс жүктеу шектеу құрылымын пайдалануға жол беріледі. Бұл ретте уақыттың интегралды тәуелдi ұстанымы бар қорғаныс бекiтiлмеуi мүмкiн.
Жанама салқындату қуаты 30 МВ-тан гидрогенераторларда қорғаныс осы Қағидалардың 642-тармағында көзделгендей орындалады.
Генераторларда қоздырумен құрылғылары болған жағдайда топтық басқармаға уақыттың тәуелдi ұстанымы бар қорғауы орындалады.
Шамадан тыс жүктеу ротор қорғауының резервтегi қоздырушысы бар генераторлар жұмыс iстегенде жұмыс істеп тұруы тиіс. Уақыттың тәуелдi ұстанымы бар қорғау пайдалану мүмкiн болмаған кезде уақыттың тәуелсiз ұстанымы бар қорғанысты резервтік қоздырушыда көздеуге жол беріледі.

682

682. Қуаты 160 МВт турбогенераторлары бар блоктарда және бос жүрiс режимінде кернеу жоғарылатуды сақтап қалу үшiн көп желiлі генератор әрекетінен жұмыс iстегенде автоматты түрде iске аспай қалатын кернеу жоғарылатудан қорғау көзделуі тиіс. Қорғаныстың әрекет етуі кезінде генератор және қоздырушы өрісінің сөндiрілуі қамтамасыз етілуі тиіс.
Жүктеме тастауларда кернеудің жоғарылауын алдын алуға арналған гидрогенераторлары бар блоктарда кернеудің жоғарылауынан қорғаныс көзделуі тиіс. Қорғаныс блоктың (генератордың) ажыратылуына және генератор өрісін сөндіруге әрекет етуі тиіс. Қорғаныстың агрегаттың тоқтауына әсер етуіне жол беріледі.

683

683. Қоздыру тiзбегінің жердегi тұйықталуларының бiр нүктесiнде қорғаныс гидрогенераторларда, ротор орамы сумен суытылатын турбогенераторларда және 300 МВт және одан жоғары барлық турбогенераторларда көзделуі тиіс. Қорғау гидрогенераторда ажыратуға, турбогенераторларда – сигналға әрекет етуі тиіс. Шөткесiз қоздыру жүйесі бар генераторларда – ажыратуға.
Турбогенераторлар қоздыру тiзбегінің жердегi тұйықталуларының екiншi нүктесiнде қорғау осы Қағидалардың 644-тармағына сәйкес 160 МВт-тан кем қуатпен блоктарда орнатылуы тиіс.

684 684. 160 МВт және одан көп орамдардың өткiзгiштерiн тiкелей су болатын қуаттарымен гидрогенераторлары және турбогенераторлары бар блоктарда қоздыруды жоғалта отырып, асинхронды режимнен қорғау құрылғылары ескерiледi.

Көрcетiлген құрылғылар орамдардың өткiзгiштерiн тiкелей сумен 160 МВт-тан кем қуатпен турбогенераторларда қолданылады. Сонымен бiрге турбогенераторлары бұл (асинхронды режимнен қорғауды қолданусыз) ашық жиек сөндiру автоматты құрылғылар жөнiндегi асинхронды режимiн автоматты анықталуын ажыратылған қалыпты ғана көздеуге жол беріледі.
Қорғау немесе өрiстi автоматтық өшiру құрылғысы қоздыру жоғалтқан турбогенераторды асинхронды режимге ауыстыру кезінде жоғарыда көрcетiлген қоздыруды жоғалту туралы сигналға жұмыс iстеуi және генераторы қоздыруды жоғалтатын блоктың тармақтарымен өзiндiк мұқтаждар жүктеме автоматын ауыстырып қосу резервтегi қорек көзiне өндiрiп алынуы тиіс.
Жүйеде реактивтiк қуат барлық гидрогенераторлар мен турбогенераторларлар, рұқсат етілмейтiн асинхронды режимдер, сонымен бiрге дефицит шарттарындағы барлық турбогенераторлар жоғарыда көрcетiлген құрылғылардың әрекет етуі кезінде желiден ажыратылуы тиіс.

685 685. Өткiзгiштер орамдарын тiкелей суытатын генератор тізбегінде ажыратқыш болған жағдайда (АІШҚР және тағы сол сияқтылар қолдану) осы ажыратқыш істен шыққан кезде резервілеу көзделедi.

686 686. 110 кВ және одан жоғары электр станцияларында АІШҚР мынаны ескере отырып орындалуы тиіс:

1

1) АІШҚР жылдамдатылған iске қосу нәтижесінде өткiзгiштер орамдардарын тiкелей суытатын генераторлары бар электр станцияларында фаза бойынша ерiксiз жетек ажыраған кезде толық емес фазадағы режимнiң солардың бiрiне резервтiк қорғаныста бiрнеше блоктарды артық ажыратудан сақтап қалу үшiн пайда болған бұзылу нәтижесiнде оны ажыратады;

2

2) генератор-трансформатор және желілері ортақ ажыратқышта орналасқан блоктары бар электр станциялары үшiн, блокты қорғау кезінде желінің қарама-қарсы жағындағы АІШҚР әрекет ету кезінде ажыратқышты сөндіріп АҚҚ тоқтату үшін телеажыратқыш құрылғысын ескеру керек. Бұдан басқа, жоғары жиiлiктi қорғаныс хабарлағыштың тоқтауына АІШҚР әрекеті ескерiледi.

687

687. Генератордың статоры және трансформатор блогында қорғауларының iшкi бұзылулардан ажырату әрекеті, сонымен бiрге генератор роторын қорғау кезінде істен шыққан элементтің желіден ажыратылуы, қоздырғыш пен генератордың жанған бөлігін сөндіру, АІШҚР іске қосу және технологиялық қорғанысқа әрекет жүзеге асырылуы тиіс.
Егер қорғау кезінде ажырату өзiндiк қажеттіліктер үшін жүктеме токтан ажыратуға алып келсе, блокқа қосылған тармақпен қорғау кезінде жұмыс тізбегіндегі қоректену көзі өзіндік қажеттіліктері үшін де ажырату іске асырылуы және оларды РАҚ көмегімен резервті көзден қоректендіруге көшіру қажет.
Генератордың және блок трансформаторының сыртқы бұзылулар жағдайында резервтiк қорғаныстар осы Қағидалардың 677-тармағының 2) - 4)-тармақшаларына сәйкес іске асырылуы тиіс.
Блок сұлбалы жылу электр станцияларында жылу бөлімінде ішкі бұзылулар жағдайында блок сөнетін кезінде блок толық тоқтатылуы тиіс. Ал сыртқы бұзылулар кезінде блок жұмысы тез арада ретке келетіндей жағдайда, егер жылу механикалық құрылғыда жол берілетін болса, блок бос жүріс режиміне ауысуы тиіс.
Гидроэлектр станцияларында ішкі бүлінулер болған жағдайда блок сөнетін кезде агрегаттың тоқтауы жүргізілуі тиіс. Сонымен қатар егер блоктың сөнуі сыртқы бүлінулер салдарынан болған жағдайда да агрегат тоқтатылуы тиіс.

688 688. Генератор- трансформатор- желі блогында негізгі қорғану желісі және энергия жүйесі жағынан резервті қорғау осы бөлімнің желіні қорғау талаптарына сәйкес болуы қажет, ал блок функциясының желіні резервті қорғауы резервті қорғау блоктарымен орындалуы қажет.

Блокты қорғау жоғарыда келтiрiлген талаптарға сәйкес орындалуы тиіс.
Энергия жүйесі жағынан блокты қорғау ажыратқышын сөндіру және АІШҚР іске қосу екі өзара резервтеу құрылымдарының көмегімен жоғары жиілікті арна және байланыс сымдары арқылы іске асырылуы тиіс. Сонымен қатар, жоғары жиілікті қорғау таратқышының тоқтауы бір уақыттағы блокты қорғау әрекеті қарастырылған.
Турбогенераторлар блогында (блок сұлбалы жылу бөлімінде) шиналарды қорғау әрекеті энергия жүйесі жағынан телеажырату құрылғысы арқылы өртке қарсы желінің соңына жіберіп (қосарлы сұлбалы шиналарда) немесе АІШҚР іске қосылу арқылы (бір жарым сұлба түрінде немесе көпбұрышты сұлбалы) сәйкес блокты бос жүріс режиміне ауыстыру немесе генератордың жанған бөлігін өшіру және блокты тоқтату орындалуы тиіс. Сонымен қатар, генератордың жанған бөлігін өшіруді жылдамдату және өз қажеттіліктері үшін қорды өшіру резервті қорғау қосылу арқылы энергия жүйесі жағынан телеажыратқыш құрылғысы қолданылады.
Көп мөлшердегі жерге тұйықталған ток толық емес фазадағы ажыратқыштың сөнуі кезінде АІШҚР-дың жылдам қосылуы жүргізіледі және осы Қағидалардың 684-тармағының 1) тармақшасында көрсетілгендей орындалады.

6 6. Нейтрал оқшауланған 3-10 кВ кернеулі тораптағы кәбіл және әуе желілерінің қорғанысы

689 689. Тораптар желілері үшін 3-10 В оқшауланған нейтрал үшін (оның ішінде доға өшіргіш реакторы арқылы жерге тұйықталған нейтралмен бір фазалық жерге тұйықталуынан және көпфазалық жерге тұйықталудан релелік қорғану құрылғысы қарастырылуы тиіс.

690 690. Көп фазалық жерге тұйықталу қорғанысынан екі фазалық орындалуы және сол қосылған барлық кернеудегі тораптардың фазасына, тек қана бір орынның зақымдануына байланысты көп жағдайдағы қос тұйықталудың ажыратуын қамтамасыз ету үшін қарастырылады.

Қорғаныс сенімді және сезгіштіктің талаптарына байланысты бір, екі және үш релелік болып орындалуы тиіс.

691 691. Көп фазалық жерге тұйықталудан біржақты қоректендірумен бір желілікте екі сатылық ток қорғанысы орнатылады, бір сатысы токкесер түрінде орындалады, ал екіншісі - уақыт ұстамының тәуелді анықтамасымен немесе тәуелсіз ең жоғары ток қорғанысы түрінде орындалады.

Реактирлік емес кәбіл желілеріндегі бір жақты қоректендіруге байланысты, шина электр станциялардың ығысуынан атаулы мәннен 0,5-0,6 төмен көрсетілген электр станциясындағы шина кернеуіндегі қалдықты шығарып салуын аймақтағы әрекетін анықтау керек және уақыт ұстамының токкесері орындалуы керек. Көрсетілген шарттар орындалуы үшін РАҚ немесе АҚҚ құрылғысының тіркеу қорғаныссыз талғаулығының орындалу әрекетін жарым-жартылай немесе толық түзетуіне рұқсат етіледі. Ірі қоректендірілген синхрондау қозғалтқыштарының қосалқы станцияларындағы шина ығысуынан, сондай-ақ желілердегі көрсетілген токкесерлерді орналастыруға рұқсат етіледі.
Егер реактирленбеген кәбіл желілеріндегі бір жақты қоректендіруге байланысты шина электр станцияларының ығысуынан талғаулық талаптарына байланысты токкесер қолданылмайды, осы Қағидалардың 690-тармағының 2) немесе 3) тармақшаларына байланысты жедел әрекетін қамтамасыз ету үшін қорғанысты қарастыруға рұқсат етіледі. Осы қорғаныстың қолдануын жылу электр станцияларының меншікті қажеттілігінің жұмыс желілері үшін пайдалануға рұқсат етіледі.
Ажыратқыштары реакторға дейін ҚТ ажыратуға есептелмеген реактирлік желілерде токкесерге рұқсат етілмейді.

692 692. Бірдей желілерде қос қоректендіргішінің болуынан немесе айналмалы байланыстың жоқтығынан, сондай-ақ сақиналы торапқа кіретін желілерде бір қорек нүктесі бар, сол қорғаныстардың жалғыз желілеріндегідей біржақты қоректенуі қолданылып орындалады.

Қорғанысты оңайлату және селективті әрекетті қамтамасыз ету мақсатында келесі автоматикалық тораптарының радиал учаскесіне бөлуін сол мезеттегі зақымдалуының пайда болуын оның келесі автоматикалық қалыпқа келуіне қолдануға рұқсат беріледі.
Егер бағытталмаған немесе бағытталған токты, сатылық қорғаныс талап етілген жедел әрекет ету мен селективтілікті қамтамасыз етпесе, мынадай қорғаныстар қарастырылады:

1 1) қарапайым орындаудағы қашықтан қорғау;

2 2) көлденең сараланған үшін ток қорғанысы (қосарланған кәбіл желілері үшін);

3 3) ұзына бойы сараланған қысқа желілер учаскесіндегі ток қорғанысы қажеттілікке байланысты арнаулы кәбіл төсемдерін тек ұзына бойы сараланған қорғаныс оның ұзындығы 3 км-ден аспауы керек.

Осы тармақтың 2) және 3) тармақшаларында көрсетілген қорғаныс үшін резервтелген қорғаныс ретінде ток қорғанысы қарастырылады.

693 693. 3-10 кВ параллель желілердің қорғанысын орындау кезінде желілердегі 35 кВ параллель желілерге арналған нұсқау басшылыққа алынуы қажет.

694 694. Бір фазалық жерге тұйықталудан қорғану мынадай түрде орындалуы тиіс:

1 1) дабылға әсер ететін селективті қорғау (зақымданған бағытты орналастыруды белгілейтін);

2 2) ажыратуға әсер ететін селективті қорғану (зақымданған бағытты орналастыруды белгілейтін) қорғау, бұл қауіпсіздіктің талаптарына байланысты қажет болған жағдайда байланыстағы электр торабының барлық қоректендіруші элементтеріне орнатылуы тиіс;

3 3) оқшаулануды бақылау құрылғылары; бұл ретте зақымдалған элементтерді табу арнаулы құрылғымен іске асырылуы керек; зақымданған элементтерді, қосылыстарды кезекпен ажырату арқылы табуға жол беріледі.

695 695. Бір фазалық жерге тұйықталудан қорғау трансформатор қолдануының нөл бірізділік тогы орындалады. Қорғаныс бірінші кезекте орналастырылған жерге тұйықталуын сезіну керек, қолдану құрылғысының өткінші жерге тұйықталуын сезіну, қайталау әрекетінің қамтамасыз етілмеуіне жіберіледі.

Бір фазалық жерге тұйықталу қорғанысынан, қауіпсіздік талаптарына байланысты уақыт ұстамының ажыратуы әрекетіндегі тек қана қоректендіріліп зақымдалған учаскесіндегі элемент ажыратылуы тиіс; сонымен бірге резервтелген түріндегі байланыс торабының барлық электрлік әрекетіндегі ажыратуды қарастыру керек.
Өнеркәсіптік жиіліктегі токтың нейтрал торабындағы қорғаныс әрекетін қамтамасыз ету үшін арнайы реактирлік өшіргіш арқылы жерлендірілген нейтралы бар желіде ұлғайтуды қарастыруға рұқсат етілмейді.

7 7. Нейтралмен оқшауланған кернеуі 20 және 35 кВ тораптағы әуе және кәбіл желілерін қорғау

696 696. Нейтрал оқшауланған кернеуі 20 және 35 кВ тораптағы желілер үшін көп фазалық және бір фазалық жерге тұйықталу релелік қорғанысының құрылғысы қарастырылуы тиіс.

697

697. Көп фазалық жерге тұйықталу қорғанысынан екі фазалық, екі релелік орындалуы қарастырылуы және сол бір фазаларға барлық тораптардағы кернеуінің бір орындағы зақымдарға байланысты көп жағдайларда екі жерге тұйықталу ажыратуын қамтамасыз ету. Жұлдыз үшбұрыш орама қосылыстары бар трансформатор артындағы зақымдануға сезгіштікті көтеру мақсатында үш релелік қорғанысты орындауға жол берілуі тиіс.
Бір фазалық жерге тұйықталу қорғанысы дабыл әрекетімен орындалады. Қорғанысты қамтамасыз ету үшін оқшауланған қадағалау құрылғысын пайдалануға жол беріледі.

698 698. Негізгі қорғаныстың таңдау түрінің энергожүйесі жұмысының талаптарын ескеруді және сенімді тұтыну жұмысының орнықтылығын қамтамасыз ету мақсатында қорғаныс желілерінің кернеуі жағынан 110 кВ үшін ескеріледі.

699

699. Егер мұндай қорғаныстар сезгіштік талаптарын қанағаттандырмаса немесе жедел зақымдануды ажыратуды, бас учаскелерінің токқа байланысты қашықтық, сатылық қорғаныстық ерекшелігін іске қоспаса, біржақты қоректендіруі бар көп фазалық тұйықталудың жалғыз желілерінде кернеу және сатылық ток қорғанысы немесе сатылық ток қорғанысының ерекшелігі орнатылуы тиіс. Соңғы жағдайда қосымша қорғаныс ретінде уақыт ұстамының токкесері қолданылады.
АҚҚ кезегіндегі құрылғы кернеуінің тіркеуіне және сатылық ток қорғанысын оңайлату мақсатында іріктемесі бірнеше бірізділік учаскелерінен құралатын екі желіні қолдануға рұқсат беріледі.

700

700. Бір желілердегі екі және одан көп (соңғысы – тармақталған желілерде) айналымдық байланыстың жоқтығына және болуына байланысты, желілердегі сақиналық тораптарға кіретін бір орындық қоректендіруге, сол қорғаныстағы бір желілердегі бір жақтамалық қоректендіргіш реле қарсыласуын іске қосу қашықтық бағыттағы қажеттілігін орындау байланысы қолданылады. Сонымен бірге қуаттылығы бағытталған реле кернеуіне байланысты «өлі» аймақтағы ҚТ байланысты аралас талғаулықсыз ажыратуға рұқсат етіледі, токкесерді қолдану қосымша қорғаныс түрінде оны сезгіштік жеткіліксіздігінен орналастырылмайды. Қорғаныс тек қана қоректендіру жағынан берілуіне байланысты орналастырылады.

701

701. Қысқа бір желілер екі жақтан қоректендірілген жылдамдық әрекетіндегі шарттарына байланысты талап етілгенде, негізгі түріндегі ұзына бойы сараланған қорғанысты қолдануға рұқсат етіледі. Сонымен қатар осы қорғанысқа арнайы салынатын кәбіл ұзындығы 4 м-ден аспауы тиіс. Қорғанудың қосымша сымның жарамды екендігін қадағалау үшін арнайы құрылғы орнатылады. Қосымшаға ұзына бойы сараланған қорғанысына резервтелген түрінде бір қорғаныстың осы Қағидалардың 698-тармағына байланысты қолданылуы керек.

702 702. Екі және одан көп жақтан қоректендіретін параллель желілерде, сондай-ақ бір жақты қоректендірілетін параллель желілердің қоректендіретін ұшында бір желілік қоректендіретін тиісті, бір желілердегідей қорғаныстар қолданылады.

Кернеудегі зақымдарды жылдамдататын ажырату үшін, әсіресе токтың, сатылық және сатылық ток қорғанысының және кернеуінің, екі жақты қоректендіру желілерінде, параллель желілер қуатындағы бағытта қорғанысын қадағалау қосымша қолданылуы мүмкін. Бұл қорғаныс бөлек көлденең түріндегі ток қорғанысының бағытталған немесе тек қана қондырылған қорғаныстың жылдамдық тізбегіндегі түрінде (ең жоғары, токтық қашықтық) желілерінің параллель қуатындағы бағыттауды қадағалай отырып, орындалуы мүмкін.
Қабылдау соңындағы екі параллель желілердің бір қоректендіруі бағытталған көлденең сараптап жіктеу қорғанысы қолданылады.

703

703. Егер қорғаныс осы Қағидалардың 700-тармағы бойынша жылдамдық әрекетінің талаптары қанағаттандырмаса, ал бағытталған қорғаныс қуаттылығын қадағалауы мен параллель желілерінде қолданылмаса және қажеттілігі жоқ болса, негізгі қорғаныс түрінде (екі параллель желілердің жұмысы кезінде) екі параллель желілердің екі жағынан қоректендірумен және екі параллель желілердің бір жағынан қоректендірумен көлденең сараптап, жіктеу бағытындағы қорғаныс қолданылады.
Сонымен бірге желілік жұмыс режиміндегі, ол сондай-ақ екі желілердің резервтелінген түріндей осы Қағидалардың 697 және 698-тармақтарына байланысты сатылық қорғанысы қолданылады. Көлденең сараптап жіктеу бағытындағы қорғанысы қосымша сатылық ток қорғанысына аз уақытта ажырату үшін жылдамдық әрекетімен шартқа байланысты, егер қондырғының қондыруы міндетті емес жағдайда рұқсат етіледі.
Басқа жағдайларда, қысқа параллель желілерде сараланған қорғанысты көлденең қолдануға жол беріледі.

8 8. Тиімді жерге тұйықталған нейтралі бар кернеуі 110-500 кВ тораптағы әуе желілерінің қорғанысы

704 704. Тиімді жерге тұйықталған нейтралі бар 110-500 кВ тораптағы желілер үшін толық емес фаза режиміндегі қорғанысы және жерге тұйықталуынан және көп фазалық жерге тұйықталуынан релелік құрылғысы көзделуі тиіс.

705 705. Егер тораптарда тербеліс немесе асинхрондық жүріс болуы мүмкін жағдайда, қорғаныстар олардың тербеліс кезеңінде жұмыс істеуін блоктайтын құрылғылармен жабдықталуы тиіс. Егер ол уақытқа байланысты (1,5-2 с шамасында) құрылымдалған болса, блоксыз құрылғыларсыз қорғанысты орындауға рұқсат етіледі.

706

706. 500 В желілердегі негізгі қорғаныс түрінде екі жинақ қорғанысы қай-қайсысы қорғайтын орындағы ҚТ байланысты ақырындатусыз әрекеттер қарастырылуы керек. Осы қорғаныстың бірі ретінде қорғаныстың абсолютті селективтілігі қолданылуы мүмкін. Сонымен бірге жоғары жиіліктегі бұл қорғаныстар әртүрлі фазаларда қамтамасыз етілуі керек.
Желілердің кернеуі 110-220 кВ үшін негізгі қорғаныстың түріне байланысты, сонымен қатар қорғаныстың қолдану қажеттілігіне, кез келген қорғаныс учаскесіндегі ҚТ ақырындатусыз әрекеттегі бірінші кезеңде энергожүйенің жұмыс орнықтылығының сақталу талаптарын ескере отырып шешілуі керек. Сонымен бірге, егер энергожүйенің жұмыс орнықтылығы есебіне байланысты аса қатаң басқа талаптар ұсынылмаса, онда көрсетілген талаптар қанағаттандырылады, үш фазалық ҚТ электр станциясы және қосалқы станциялардағы шина кернеуінің қалдығы 0,6-0,7 Uном уақыт ұстамасыз ажыратылады. Аздау қалдықтағы кернеуінің (0,6 Uном) маңызы 110 кВ желілері үшін жіберілуі мүмкін, 220 кВ желілерінің жауапты қуатты тармақтандырылған тораптағы бірнеше жақтағы қоректендірілуі тұрақты қамтамасыз етіледі, тағы да жауапты желілерінің 220 кВ жағдайында ҚТ қарастырылған жүктеме маңызды түсіріліміне әкелмейді.
Қорғаныс түрлерін таңдаған кезде 110-220 кВ орнатылған желілерінде, энергожүйенің жұмыс істеу тұрақтылығынан сақтау талаптарынан басқа мыналар ескерілуі тиіс:

1

1) АЭС-тан тарайтын 110 кВ және одан жоғары, сондай-ақ желіге іргелес элементтердің бәрінде көп фазалық ҚТ болған кезде тікелей тізбектегі қалдық кернеу АЭС жоғары кернеу блоктары жағында 0,45 атаулы мәнге төмендетілуі мүмкін, уақыт ұстамы қорғанысының жылдамдықтағы әрекеттегі резервтеуі 1,5 с есебінен, ҚРӨВ әрекетінің жоғарылауы қамтамасыз етіледі;

2

2) зақымдалуы, уақыт ұстамына байланысты ажырату жұмысының бұзылуына жауапты тұтынушылардың уақыт ұстамына қарамай ажыратылуы керек (зақымдалуы электр станциялар және қосалқы станциялар шиналарындағы кернеу қалдықтары 0,6 Vном төмен болады, егер уақыт ұстамының ажырату технологиясының бұзылуы және өзіндік түсіруіне әкеліп соғады;

3 3) уақыт ұстамындағы токтың зақымдалуы ажыратылуына байланысты, номиналдан жоғары бірнеше рет өткізгіштерді аса қыздыруға болмайды.

Күрделі тораптарда жылдамдық әрекеттегі қорғаныстың қолданылуы және жоғарыда айтылған шарттардың болмауынан, егер бұл селективтілігі үшін қамтамасыз ету болған жағдайда рұқсат етіледі.

707 707. Осы Қағидалардың 705-тармағы бойынша қалдық кернеуінің мәнін негізге ала отырып, орнықты талаптарды бағалауына байланысты қамтамасыз етуде мына қажеттілікті басшылыққа алу қажет:

1

1) осы Қағидалардың 705-тармағында көрсетілген энергожүйенің немесе электр станциялар арасындағы бір байланыс үшін қалдықтық кернеуі электр станциясы және қосалқы станциялар шинасында тексерілуі мүмкін, ҚТ желілердегі осы шиналардан ығысу желілерден басқа, жасалу байланысының дерекке кіретін байланысы үшін бір байланыстардың параллель желілерінің учаскелер бөлігін құрайтын ҚТ бойынша әрбір параллель желілеріне;

2

2) осы Қағидалардың 705-тармағындағы көрсетілген энергожүйенің немесе электр станциялары арасындағы бірнеше байланыстың болуынан қалдықтық кернеуін электр станциялары немесе қосалқы станциялар шиналарында байланыстардың қосылатын жерлеріне, басқа да желілердегі қоректенетін шиналар желілерінің қосалқы станция немесе электр станцияларында қоректендірілетінін тексеру керек;

3 3) қалдықтың кернеу ҚТ бойынша аймақтың соңына бірінші саты қорғанысының орамдағы каскад ажырату режиміндегі зақымдарды, яғни уақыт ұстамынсыз желілер қорғанысы қарама-қарсы соңындағы ажыратқышты ажыратудан кейін тексеру керек.

708

708. Жалғыз желілерде 110-220 кВ бір жақты қоректендіруі бар көп фазалық жерге тұйықталудан сатылық ток қорғанысы немесе сатылық ток қорғанысы және кернеуі орналастырылады. Егер мұндай қорғаныстар талап етілген сезгіштікті немесе бас учаскесінде зақымдалған жылдамдық ажыратуды қанағаттандырмаса немесе егер бұл сарапталған сатылық қорғанысты көздесе, қаралған қорғаныс учаскесі аралас учаскенің қорғанысы шартқа байланысты келісілуі тиіс. Соңғы жағдайда қосымша қорғаныс түрінде уақыт ұстамынсыз токкесер қолданылады.
Жерге қысқа тұйықталудан сатылық токтық бағытталған немесе бағытталмаған нөлдік қорғаныс тізбектілігі қарастырылады. Қорғаныс тек қоректендіру берілетін жағынан орналастырылады.
Бірнеше тізбектегі учаскеден тұратын желілер үшін қысқарту мақсатында талғаулықсыз сатылық ток қорғанысын және кернеуінің (көпфазалық жерге тұйықталудан) және сатылық ток қорғанысының нөлдік тізбектегі (жерге тұйықталуынан) АҚҚ кезектегі құрылғылармен рұқсат етіледі.

709

709. Айналып өту байланыстары бар болған, сол сияқты жоқ болған кезде екі немесе одан көп қоректендіруі бар жалғыз желілерде, сондай-ақ бір нүктеден қоректендірілетін сақиналық торапқа кіретін желілерде резервтік немесе негізгі ретінде (соңғысы тек қана 110-220 кВ желілерде) пайдаланылатын сатылық қашықтықтан қорғаныс қолданылуы тиіс.
Қосымша қорғаныс түрінде токкесер уақыт ұстамынсыз қолданылады.
Жерге тұйықталудан сатылық токтық бағытталған немесе бағытталмаған нөлдік қорғаныс тізбектері қарастырылады.

710

710. Көп фазалық жерге тұйықталудан негізгі қорғаныс түрінде сақиналық тораптың бас учаскесіндегі қабылдау соңындағы бір орындағы қоректендіруден сатылық токтық бағытталған қорғаныс қолданылады, басқа желілерде (110 кВ ерекшелікті) кейбір жағдайларда сатылық ток қорғанысы немесе сатылық қорғаныс тогын және кернеуін қажет болған жағдайда бағыттай орындау қолданылады. Қорғаныс қоректендіру берілетін жақтарда ғана орналастырылады.

711 711. Параллель желілерде, екі немесе одан жоғары жақтағы, сондай-ақ қоректендіру соңындағы бір жақты қоректендірілетін параллель желілерде дәл қорғаныс қолданылады және бір желілерде тиісті болуы қамтамасыз етіледі.

Жерге тұйықталуды ажыратуды, ал кейбір жағдайларда екіжақты қоректендіруді жылдамдату үшін фазалардың арасындағы жерге тұйықталуды параллель желідегі қосымша қорғаныс қуат бағытын қадағалаумен қолданылуы мүмкін. Бұл қорғаныс жеке көлденең токтық қорғаныс түрінде (реленің нөлдік бірізді токқа немесе фазалық токтарға қосылуы) немесе тек қана тізбе түрінде орнатылған жылдамдық қорғаныстары (токтың, нөлдік бірізділігі, ең жоғары токтық сараптап жіктеу т.б.) қуатын параллель қадағалау орындалуы мүмкін.
Сезгіштікті жоғарылату мақсатымен нөлдік бірізділігінің қорғанысын параллель желілерінің ажыратқыштан ажыратуына байланысты бөлек сатылар жұмысынан шығаруды қарастыруға рұқсат етіледі.
Біржақты қоректендірілетін екі параллель желінің қабылдау соңындағы көлденең сараптап жіктеу бағытталған қорғаныс қарастырылады.

712 712. Ұзақ резервтеу тиімділігін көтеру мақсатында көпсатылық қорғанысты бөлек сатылы параллель токтар желілерінің сомасына қосуға рұқсат беріледі.

713 713. Екі және көп жақтағы қоректендірілетін кернеуі 110-220 кВ жалғыз және параллель желілер осы Қағидалардың 705-тармағына сәйкес негізгі абсолюттік селективті (жоғары жиілікті немесе көлденең сараптап жіктеу) қорғаныс қарастырылуы керек.

Арнайы кәбіл орнату қажет болған кезде көлденең сараптап жіктеу қорғанысының қолдануы жүйелі болуы керек.
Қосымша қорғаныстар сымдары түзетілген қадағалауы қарастырылуы мүмкін.
Кейбір жағдайларда шарттың жылдамдық әрекеті немесе сезгіштікке байланысты талап ететін жағдайда (тармақтандырылған желілерде) жоғарыда көрсетілген қорғаныстың орташа жылдам әрекеттегі қорғаныс желілерінде, ЖЖ дабылдарына беруі жедел сатылық резервтегі қорғаныс желілерінің көмегімен қарастырылады.
Ерекше жауапты бас тартуы немесе негізгі жылдам әрекеттегі қорғанысты әрекетінен шығару, қысқа жерге тұйықталуынан ажыратуы резервтегі қорғанысымен желілердегі уақыт ұстамының жүктемесімен орнықтылығының зақымдалуына әкелуі мүмкін, аса жауапты өндіріс технологияларының бұзушылығы, атом станцияларының тұрақты жұмыс істеуі, сондай-ақ экология талаптарында арнайы негіздің болуы байланысты екінші жылдамдық әрекеттегі қорғаныс желілері қарастырылады.
Кәбіл, кәбіл-әуе желілерінде, сондай-ақ ауа желілері кернеуінің 110-220 кВ (жеткілікті негіздеуіне байланысты) көпшілік орнындағы құрылыстарына екі негізгі жылдам әрекеттегі қорғанысты және ең жоғары жүктемесінен қорғау.

714 714. Осы Қағидалардың 705 және 712-тармақтары бойынша негізгі қорғанысты орындауына резервтеу түрінде қолданылады:

1 1) көп фазалық ҚТ (сатылық) қашықтық қорғаныстары;

2 2) жерге тұйықталуынан – сатылық, токтың бағытталған немесе бағытталмаған нөлдік бірізділігінің қорғанысы, сондай-ақ қашықтықтың жерге тұйықталу қорғаныстары.

Негізгі қорғанысты әрекетіне шығару ұзақтығына байланысты, бұл қорғаныстар зақымдануды жылдам ажырату талабы бойынша орнатылған жағдайда, талғаулықсыз резервтелген қорғаныстың бөлек сатыларының үдеуін қарастыруға рұқсат беріледі.
500 кВ желілерде толық емес фаза режиміндегі ажыратуға немесе желілерді қосу кезінде барлық толық емес фазалық режимнен қорғау қарастырылады.

715

715. Негізгі қорғаныстың өлшеуіш орындарының жылдам әрекеттегі резервтелген қорғаныс сатылары және ҚАҚҚ өлшеуіш орындарының құрылғысы 500 кВ желілеріне арнайы орындалуы мүмкін, қалыпты қызмет ететін (параметрмен берілген) өткізілетін желілердің айырмашылық сыйымдылығының электрмагниттік өтпелі қарқынды жағдайында оларды қамтамасыз ету.
Жылдам әрекеттегі қорғанысты қосуына байланысты екі токтық және одан астам трансформатор тогының сомасы, осы Қағидалардың 625-тармағын орындай алмайтын талаптар жағдайын, артық істеу қорғанысынсыз шығару үшін сыртқы зақымдалған (қорғаныс, қатқылдану т.б) немесе желілер тізбегіндегі трансформатор тогының қорғанысын қоректендіруі үшін бөлек жинақтамасын орналастыруына арнайы іс-шаралар қарастырылады.
500 кВ желілерінде орналастырылған қорғаныстарда жабдықталған құрылғының көлденең сыйымды орнын толтыруына, артық істелу қорғанысының сыртқы зақымдалуын алдын алу үшін көрсетілген шарттастықтағы ықпалына іс-шаралар қарастырылу керек.

716 716. ҚАҚҚ құрылғысының релелі қорғанысына қолдану жағдайында мыналар орындалуы керек:

1 1) бір фазаның жерге тұйықталуы бойынша, ал кейбір жағдайда және екі фазаның арасындағы жерге тұйықталуы тек қана бір фазаның ажыратуын қамтамасыз ету (оның кейінгі автоматтық қайта қосылуы);

2 2) зақымдануын ойдағыдай емес қайталап қосу бойынша көрсетілген тармақшадағы, осы тармақтағы біреу немесе үш фазалық ажырату ұзақтық толық емес фаза жұмыс режимінің желілері қарастырылатын немесе қарастырылмайтынын шығарады;

3 3) басқа да зақымдалған қорғаныс түрлерін үш фазаға ажыратуға әрекет жасалады.

9 9. Шиналар қорғанысы. Секциялық және шинабіріктіргіш, айналыстағы ажыратулар қорғанысы.

717 717. Жиналмалы шиналар үшін 110 кВ және жоғары электр станцияларында және қосалқы станцияларда бөлек релелік шина қорғанысының құрылғысын қарастыру керек.

718 718. Жиналмалы 35 кВ электр станциялары және қосалқы станциялар шиналары үшін бөлек релелік шина қорғанысының құрылғысын мыналарға:

1 1) осы Қағидалардың 705-тармағында келтірілген шарттарға байланысты;

2

2) егер қолданылуына байланысты шинабіріктіргішке орналастырылған (секциондық) ажыратқышқа және қорғаныс элементтеріне орналастырылған шина дерегіне қоректенсе, екі жүйелік немесе шина секциялары үшін, олардың қорғанысын бөлуі үшін қарастыру керек. Тұтынушылардың тұрақты қоректену талаптарын қанағаттандырмаған жағдайда мүмкіншілігін ескере отырып АҚҚ және РАҚ құрылғысын қамтамасыз ету қажет.

719

719. Электр станцияларында және қосалқы станциялардың жиналмалы шиналарының қорғанысы ретінде 35 кВ және жоғары, сараптап жіктеу ток қорғанысын уақыт ұстамынсыз барлық элементтерін орамдау шина секцияларына және жүйеге біріктіру қарастырылады. Қорғаныс арнайы реле тогымен орнықтырылған және орнатылған токтардың баланс емес, реле, трансформатор тогын қанықтандыру арқылы реле тексеруімен қосылады.
Трансформатор (автотрансформатордың) біріктіруіне байланысты 220 кВ және одан жоғары бір ажыратқыштан кейін сараптап жіктеу ток қорғанысы қарастырылады. Шина қорғанысы және 500 кВ ошиновкалар үшін екі сараптап жіктеу шина ток қорғанысы қарастырылуы керек.

720 720. Қос электр станциялар және қосалқы станциялар 35 кВ шина жүйелері үшін және жоғары сараптап жіктеу қорғанысы элементтерінің белгіленген үлестіру үшін орындалуын қарастыру керек.

Шина қорғанысы 110 кВ және жоғары ҚРӨФ бекітуін өзгерту мүмкіншілігін бір шина жүйесінің басқа жүйеге біріктіруін қарастыру керек.

721 721. Сараптап жіктеу қорғанысының осы Қағидалардың 718 және 719-тармақтарында көрсетілген трансформатор тогының туынды тізбектегі түзетуін, қадағалау құрылғысын уақыт ұстамындағы әрекеттегі шығу қорғанысын жұмыстан және дабылға орындалуы тиіс.

722

722. Электр станцияларының секциондық шиналары үшін 6-10 кВ екі сатылық толық емес сараптап жіктеу қорғанысы бірінші сатылық ток бойынша токкесер ретінде және кернеуінің немесе қашықтық қорғанысы, ал екіншісі – ең жоғары токтық қорғанысының орындалуы қарастырылуы мүмкін. Қорғаныс қоректенетін элементтерді ажыратуға және трансформатордың меншікті қажетілігіне әрекет етуі керек.
Егер көрсетілген орындаудағы екінші сатылық қорғаныстар талап етілген сезгіштікті, ҚТ бойынша реактир қоректендірілетін желілер соңындағы (үлкен генераторлық кернеуінің шина жүктемесіне) қоректендірілетін желілердің ажыратқыштары реактор артында орналастырылған, реактор тізбегіндегі орналастырылатын кернеуінің іске қосуы немесе іске қоспауы ең жоғары ток қорғанысы бөлек жинақ ретінде орындалады, осы жинақтардың әрекеттері қосымша құрылғымен қоректенетін элементтерді қадағалап ажыратуы ҚТ пайда болған жағдайда іске қосылады. Сонымен бірге секциондық ажыратқышта реактор және ажыратқыштардың арасындағы зақымдарды жою; осы ажыратқыштың ажырату әрекеті кіретінін қарастыру керек. Қоректендірілетін бөліп шығаратын бөліктер элементтерінің резервтелінген шина жүйесіне толық емес сараптап жіктеу шина қорғанысының элементтерін таратып бекіту үшін орындау қарастырылуы керек.
Егер жұмыс режимі жиі болса, қоректендірілетін элеметтерінің әртүрлі шина жүйесіне бөлек қашықтық қорғаныстары, генератордан басқа барлық қоректендірілетін элементтерге орналастырылатыны алдын ала ескерілуі мүмкін.

723 723. Электр станциялардың генератор қуаттылығы 12 МВт, 6-10 кВ секциялық шиналар үшін және арнайы қорғаныстарды қарастырмауына рұқсат етіледі, сонымен бірге шина ҚТ жоюы генератор токтық ең жоғары қорғанысының әрекетін қамтамасыз етуі тиіс.

724

724. Арнайы релелік қорғаныс құрылғылары төмендетілетін қосалқы станцияларда 6-10 кВт екеулік шина жүйесінің және секциялық бір үшін қарастырылмайды, ал ҚТ шиналарында жою қорғаныс әрекетімен қамтамасыз етілуі мүмкін, шинабіріктіргіш ажыратқышы және секциялықта орналастырылған қуаттылық қосалқы станциялардың сезгіштікті және қуаттылық шина қорғанысының жылдам әрекетінде көзделеді. Ток қоректендірілетін қосылған сомаға қорғанысты қолдануға рұқсат беріледі. Реактор желілерінің болуына байланысты қосалқы станциялардың шиналардан ығысу электр станциялары шина қорғанысы тәріздес бойынша шина қорғанысын орындауына рұқсат етіледі.

725

725. Трансформатор тогының болуына байланысты ажыратқышқа орнатылған, сараптап жіктеу шина қорғанысы үшін және біріктіру қорғанысы үшін, осы шиналардан ығысуы, трансформатор тогының ажыратқыштағы зақымдалуы осы қорғаныс әрекетіндегі аймаққа кіретін әртүрлі ажыратқыш тогынан жайластырылып қолданылуы керек.
Егер ажыратқыштарға орнықтырылған трансформатор тогында алып шығаратын бір жақты ажыратқышы бар трансформатор тогына мүмкіндігінше ажыратқыштар аймағына алдын ала ескеру керек. Сонымен бірге екі жүйелік шина қорғанысында элементтерді таратумен орнықтыруы трансформатор тогының шинабіріктіргіш тізбегіндегі ажыратқыштарында екі өзекшенің қолданылуы қарастырылады.
Бөлек сараптап жіктеу қорғанысын шина трансформатор тогының қорғанысы ретінде қолдауы бойынша секциялық ажыратқыштардың тізбегіндегі осы қорғанысты шина секциясы мен реактордың арасында орнату керек.

726 726. Шина қорғанысы зақымдалған жүйені немесе шина секцияларын сынап көруіне байланысты уақыт ұстамынсыз жүйені іріктелген ажыратумен қамтамасыз етіліп орындалады.

727 727. Айналым ажыратқышында 110 кВ шинаға біріктірілген әрбір трансформатор тогының элементтерін және ажыратқышты жөндеу қорғанысын және тексеру бойынша қолданып қорғанысы қарастырылуы керек:

1 1) ҚТ көп фазалық токкесерден және сатылық қашықтық қорғаныс;

2 2) сатылық токтық бағытталған нөлдік тізбектегі қорғаныс жерге тұйықталудан және қашықтық қорғанысы жерге ҚТ-дан.

Бұл жағдайда шинабіріктіргіш (секциялық) ажыратқышқа (жүйені бөлісу үшін қолдану және шина секцияларын ҚРӨФ жоқтығы бойынша немесе шина қорғаныс әрекетіне немесе оны алып шығару, тағы алыстағы резервтелу тиімділігі үшін алдын-ала ескерілуі керек) қорғаныс қарастырылуы тиіс:

1 1) бір фазалық ҚТ сатылы токтық қорғанысы;

2 2) сатылық токтық қорғанысы нөлдік тізбектегі токтық қорғаныстың жерге тұйықталуынан.

Қажет болған жағдайда бағытталған токтық немесе қашықтықтан қорғанысты қолдануға рұқсат етіледі.
Шинабіріктіргіш (секциялық) ажыратқышқа 110 кВ және жоғары айналым ажыратқышы қызметін орындау үшін арналған, сол қорғаныстар, айналымдағы алдын ала ескерілуі мүмкін.
Алдын ала негізгі жылдам әрекеттегі желілер қорғанысының 100 кВ және жоғары айналым ажыратқышына аударуы ескерілуі керек.
Шинабіріктіргіш (секциялық) ажыратқышта 3-35 кВ екі сатылық қорғанысы ҚТ көп фазалықтан алдын ала ескеру керек.

728

728. Бөлек қорғаныс панелі, желілер қорғанысының тексеру орнына шығарылған арнайы қолдануға арналған электр біріктіргішінің сұлбасы бойынша алдын-ала айналым ажыратқышы (төртбұрыштық біржарымдық сұлба ескерілуі керек); ондай бөлек қорғаныс панелі 220 В желілер үшін, 500 кВ желілер үшін бөлек негізгі қорғанысы жоқ жағдайда алдын ала ескерілуі керек.
Бөлек қорғаныс панелі 110 кВ желілері үшін бөлек негізгі қорғаныс жоқ жағдайда электрлік сұлба бойынша желілер тізбегіндегі ажыратқыштар мен «көпірше» біріктіруі және көпбұрыштық, егер қорғаныс желілерін тексеру барысында талап етілуіне сәйкес зақымдалған желілерді жай ғана техникалық құралдармен жою мүмкін емес.

10 10. Синхрондық компенсаторларды қорғау

729 729. Синхрондық компенсаторлардың релелік қорғанысының құрылғысы мынадай айырмашылық қуаттарымен сәйкес турбогенераторлар үшін ұқсас алдын ала ескерілуі орындалады:

1 1) ток қорғанысынан шарттастырылған симметриялық асқын жүктемесімен, дабылға әрекеттенетін, егер бұл режимде оның әрекеті мүмкін болған жағдайда, іске қосу кезеңінде алып шығару керек;

2 2) кернеу қорғанысының синхрондық компенсаторына ажыратқышты ажырату әрекетіндегі ең төменгі алдын ала ескеру. Кернеу үрдісі уақыт ұстамымен - шамасы 10 с тең қабылдануы 0,1-0,2 Uном болуы керек;

3 3) алдын ала өткінші қосалқы станциялардың қоректендіруінің ғайып болу кезінде әрекет ететін қорғаныс көзделуі тиіс (токсыз үзіліс АҚҚ қоректендіру желілері). Жиіліктің төмендеу жылдамдығына әрекет ететін, басқа қағидаттарда орындалған қорғанысты қолдануға жол беріледі;

4

4) синхрондық компенсатор қуаттылығы 50 МВт және одан астам қоздырғыны жоғалтудан токтың (қоздырғының төмендеуі шектелген деңгейден төмен) синхрондық компенсатор немесе дабылға ажырату әрекетімен алдын-ала қорғанысы ескеріледі. Синхрондық компенсатор үшін жұмыс режимін ауыстыру мүмкіндігін жаратымсыз ротор тогының қорғанысын қолданбау ескерілуі керек;

5 5) синхрондық компенсаторлар үшін трансформаторлар блогында жұмыс істейтін трансформатор кернеуінің төмен жағында орналасқан жерге тұйықталуынан статор орамасының қорғаныс әрекеті алдын-ала ескерілу керек.

Егер токтың жерге тұйықталуы кернеуі төмен жағындағы трансформатор 5 А жоғары болса, онда доға өшіргіш реакторын орналастыруға рұқсат беріледі және екі уақыт ұстамымен қорғанысты орындау: кішілеу уақыт ұстамы синхрондық компенсатор ажыратқышын ажырату, ал үлкендеуі – дабыл беруіне алдын-ала ескеру.
Токтың жерге тұйықталуы 5 А дейін қорғаныс бір уақыт ұстамына және дабыл әрекетіне орындалуы керек. Синхрондық компенсаторлары 50 МВт және одан астам қорғаныс әрекетінің мүмкіншілігін дабылға немесе ажыратуға алдын-ала ескеру керек.

730

730. Қосалқы станцияларда тұрақты персоналдың кезекшілікте болмауынан синхрондық компенсатор қорғанысының жүктемесінен тәуелсіз уақыт ұстамымен және кішілеу уақыт ұстамы дабылға және токтың төмендеу қоздырғысына әрекет етуін алдын ала ескеру керек, ал үлкендеуі – синхрондық компенсаторлардың (егер ұзақ уақыттағы асқын жүктемесі автоматтық қоздырғының реттеу құрылғысы қамтамасыз етілмеген жағдайда алдын алу керек.
Жерге тұйықталу қорғанысынан қоздырғы тізбегіндегі синхрондау гидрогенераторлар компенсаторы сияқты солай орындалады.

14 14. Автоматика және телемеханика

1 1. Қолданылу саласы. Жалпы ережелер

731 731. Қағидалардың осы тарауы электр станциялары, энергожүйелер, тораптар мен өнеркәсіптік электр жабдықтау және өзге де электр қондырғыларды автоматты және телемеханикалық қондырғыларға қолданылады және:

1 1) автоматты түрде ажыратылғаннан кейінгі желідегі немесе желі фазасындағы, шиналардағы және басқа электрқондырғылардағы АҚҚ;

2 2) қуат көзі қорының немесе жабдықтардың РАҚ;

3 3) синхронды генераторларды және синхронды компенсаторларды қатар жұмысқа қосуға;

4 4) қоздыруды, кернеу және реактивті қуатты реттеуге;

5 5) жиілікті және белсенді қуатты реттеуге;

6 6) тұрақтылықтың бұзылуын ескертуге;

7 7) асинхронды режимді тоқтатуға;

8 8) жиілігін төмендетуді шектеуге;

9 9) жиілігін жоғарылатуды шектеуге;

10 10) кернеуді төмендетуді шектеуге;

11 11) кернеуді жоғарылатуды шектеуге;

12 12) жабдықтар жүктемесін шамадан артық болдыртпауға;

13 13) диспетчерлік бақылау мен басқаруға арналған.

Осы тармақтың 4)–11) тармақшалары бойынша қондырғылардың функциялары энергожүйенің тұтас жұмыс шартына сәйкес толық немесе ішінара анықталады. Бұл құрылғыдарды лицензиялар және электр энергетикасы саласында жұмыс тәжірибесі бар тиісті ұйымдар жобалауы және пайдалануы тиіс.
Энергожүйелерде және электр нысандарында Қағидалардың осы тарауында қамтылған және басқа құжаттармен регламенттелген автоматты басқару қондырғылары орнатылады. Бұл құрылғылардың әрекеті өзара келісілген болуы қажет, сондай-ақ осы тарауда қарастырылған жабдықтар және жүйелердің жұмысына сәйкестендірілуі қажет.
Электр энергиясын тұтынушы-кәсіпорындардың электр тораптарында сыртқы және ішкі электрмен жабдықтау желісіндегі қорғау және автоматика әрекетіне байланысты электрмен жабдықтауда қысқа мерзімді үзілістер болғанда мейлінше жауапты технологиялық процестерді бұзуға мүмкіндігінше жол бермейтін автоматты қондырғылар пайдаланылады.

2 2. Автоматты қайта қосылу (АҚҚ)

732 732. АҚҚ құрылғылары тұтынушылардың қуат көзін немесе жүйеаралық және жүйе ішіндегі байланыстар түрінде, релелік қорғаныс құрылғыларымен өшірілген ажыратқышты автоматты қосылу жолымен тез арада қалпына келтіру үшін көзделуі тиіс.

Автоматты қайта қосылулар мыналарда ескерілуі тиіс:

1

1) әуе және аралас (кәбілді-әуе) кернеуі 1 кВ жоғары желілерінің барлық түрлерінде. АҚҚ қолданудан бас тартылса, онда әрбір жекелеген жағдайға негізделуі тиіс. 35 кВ және төмен кәбілдік желілерде, ақаулардың болу қауіптілігі жоғарылап, әрі қарай ол ашық доғаға ұласып кетсе (бірнеше арадағы құрамалардың болуы, бірнеше қосалқы станциялардың қуат көзін бір желіден алуы және т.б.), одан басқа мақсаты селективті емес қорғаныс әрекеттерін өзгерту болғанда АҚҚ қолданыла алады. 110 кВ және жоғары кәбілдік желілерде АҚҚ қолдану туралы мәселесі әрбір жекелеген жағдайда оларды нақты шарттарына байланысты жобалау жұмыстары кезінде шешілуі тиіс;

2 2) электр станциялары және қосалқы станциялар шиналарында;

3 3) трансформаторларда;

4 4) басқа электр қозғалтқыштардың қайта қосылуын қамтамасыз ету үшін ажыратылатын жауапты электр қозғалтқыштарда.

Осы тармақтың 1) – 3) тармақшалары бойынша АҚҚ іске асыруы үшін АҚҚ құрылғылары айналыстарда, шинақосқыштарда және секциялық ажыратқыштарда ескерілуі тиіс.

733 733. АҚҚ құрылғылары мынандай болып орындалуы тиіс:

1 1) персоналдың арақашықтықтан немесе телебасқарудың көмегімен ажыратқышты өшіргенде;

2 2) персоналдың арақашықтықтан немесе телебасқарудың көмегімен ажыратқышты қосқанда реле қорғанысынан автоматты өшіп қалған жағдайда;

3 3) трансформаторлардың және айналмалы машиналарының ішкі ақауларынан апатқа қарсы автоматика қорғанысының ажыратқышты өшіргенде, АҚҚ әрекеті мүмкін емес ажыратқыштарды өшірудің, сондай-ақ басқа да жағдайларда АҚҚ АЖР (ЖАҚҚ) әрекетінен кейін осы Қағидалардың 810-тармағына сәйкес орындалуы тиіс.

АҚҚ құрылғылары, құрылғы сызбасындағы ҚТ кез келген ақаулығына байланысты көп рет қайта қосылуды болдырмайтындай орындалуы тиіс.
АҚҚ құрылғылары автоматты қайтарыммен орындалуы тиіс.

734

734. АҚҚ ойдағыдай емес болған жағдайда АҚҚ қолданғанда реле қорғанысының әрекетін жылдамдатуды ескеру қажет. Реле қорғанысының жылдамдық әрекеті АҚҚ ойдағыдай емес болғаннан кейін жылдамдық құрылғысының көмегімен ажыратқышты қосқаннан кейін орындалады, ол ажыратқыш басқа себеппен қосылғанына байланысты да пайдаланылады (басқару кілтінен, телебасқарудан немесе РАҚ құрылғысынан). Ажыратқыш қосылғаннан кейін қорғаныс жылдамдығының артуына байланысты, токтың серпіліс әрекетінен қорғаныстың қосылуынан болатын ажыратқыштар фазаларының бірдей емес уақытта қосылуының себебі бойынша ажыратқышты өшіріп алу мүмкіндіктеріне қарсы шаралар жасалуы тиіс.
Өзінің басқа ажыратқышымен желі кернеуге қосылып қойған болса, ажыратқыш қосылғаннан кейін қорғаныс жылдамдығына (яғни, желіде симметриялық кернеу болғанда) рұқсат етілмейді.
35 кВ және төмен желілерде АҚҚ қорғаныс әрекетінен кейін жылдамдықты арттыруға рұқсат етілмейді, айнымалы оперативтік токта орындалған болса, егер бұл үшін қорғанысты айтарлықтай күрделендіру талап етілсе және жақын жерде орналасқан қондырғыдағы металды ҚТ кезіндегі әрекет уақыты 1,5 с аспауы керек.

735 735. Үш фазалы АҚҚ (ҮАҚҚ) құрылғысының іске асуы басымырақ болуына тиісті жүргізу оның алдындағы берілген оралымды бұйрыққа сәйкес болмаған кезде және ажыратқыштың өшірулі жағдайына байланысты одан басқа АҚҚ құрылғысын қорғаныстан қосуға рұқсат беріледі.

736

736. Бір реттік немесе екі реттік әрекеттегі ҮАҚҚ құрылғылары қолданылады (соңғысы – егерде бұл ажыратқыштың жұмыс істеу шартына мүмкін болса). ҮАҚҚ құрылғысының екі реттік әрекеті әуе желілері үшін, әсіресе ол жалғыз бір жақты қуат көзі барлар үшін қолданылады. 350 кВ және төмен тораптарда ҮАҚҚ құрылғысының екі реттік әрекеті, бірінші кезекте, желі бойынша, резервтік тораптары жоқтарға қолданылады.
Оқшауламалық немесе өтімділік бейтарапты тораптарда, егер АҚҚ бірінші айналмадан кейін жерге тұйықталса (нөлдік кернеу тізбегі болғанда) АҚҚ екінші айналма оқшаулағышы қолданылады. ҮАҚҚ екінші айналмада уақытты ұстау кемінде шамамен 15–20 с кем болуы тиіс.

737

737. Электр таратушылардың қалыпты жұмыс тәртібін ретке келтіру жылдамдығын арттыру үшін ҮАҚҚ құрылғысының уақыт ұстанымы (бірінші айналымдағы екі реттік әрекетті АҚҚ оның бір жақты қуат көзі бар әуе желілері үшін) доғаның өшуі және ақаудың орнындағы орта деионизациясы уақыты есебі бойынша ең төменгі мүмкіншілікте, сондай-ақ қатар ажыратқышпен оның жетегінің қайта қосылуға дайындығының уақыты есебі бойынша қабылдануы тиіс.
ҮАҚҚ құрылғысының уақыт ұстанымы екі жақты қуат көзі бар желілер үшін желінің екі шетінен бірдей уақытта ақау кезінде өшпейтін мүмкіндігін ескеру жағдайы таңдалуы тиіс; бұл ретте алыс резервтеуге арналған, қорғаныс әрекетінің уақыты есепке алынбауы тиіс. Егер олардың өшуі жоғары жиілікте қосылулардың нәтижесіне байланысты болса, желінің екі шетінен ажыратқыштың уақыт біркелкі алшақтығымен өшірілуі ескеріліп жіберіледі.
Бір реттік әрекеттегі ҮАҚҚ тиімділігін арттыру мақсатында оның уақыт ұстанымы арттырылуы тиіс (мүмкіндігінше тұтынушылардың жұмыс істеуін ескере отырып).

738

738. ҮФҚҚ тиімсіз жұмысынан кейін екі фазамен ұзақ уақытқа жұмысқа ауысу мүмкін болатын бір жақты қуат көзі бар 110 кВ және одан жоғары жалғыз желілерде желінің қоректендіруші шетінде екі реттік әрекеттегі ҮАҚҚ көзделеді. Желіні екі фазамен жұмыс істеуге ауыстыруды персонал сол жерде немесе басқарудың көмегімен орындай алады.
РАҚ тиімсіз жұмысынан соң желіні екі фазамен жұмыс істеуге ауыстыру үшін желінің қоректендіруші және қабылдаушы шеттерінде ажыратқыштарды немесе айырғыштарды фаза бойынша басқару қарастырылады.
Желіні екі фазамен ұзақ уақыт жұмысқа ауыстыру кезінде желі жұмысының толық фазалы еместігіне байланысты байланыс желісі жұмысындағы кедергілерді азайту шаралары қабылданады. Осы мақсатта толық фазалы емес желі бойынша берілетін қуатты шектеуге жол беріледі (егер ол тұтынушының жұмыс талабына сәйкес келетін болса).
Жекелеген жағдайда арнайы негіздеу болған кезде толық емес фазалы режим кезінде байланыс желісі жұмысындағы үзілістерге жол беріледі.

739 739. Желілерде, олардың өшірілуі генераторлар бастауларының арасындағы электр байланысының бұзылуына әкеліп соқпайтын жағдайда, бір жақты қуат көзі бар параллель желілерде, синхронизмді тексермейтін ҮАҚҚ құрылғылары орнатылады.

740 740. Екі жақты қуат көзі бар жекелеген желілерде (шунттық байланыс жоқ болғанда) ондай болса мына келтірілген үш фазалы ААҚ түрлері қарсы тарылуы керек (немесе оның комбинациялары):

1 1) шапшаң қимылдайтын ҮАҚҚ (ШҚАҚҚ);

2 2) синхронды емес ҮАҚҚ (СЕАҚҚ);

3 3) синхронизмді сездірту ҮАҚҚ (ҮАҚҚ СС).

Бұдан басқа, егер ажыратқыштар әр фазалық басқарылса және энергожүйелер бөліктерінің БАҚҚ топтамасындағы параллельді жұмысы кезіндегі тұрақтылықтығы бұзылмаса, бірфазалы АҚҚ (БАҚҚ) ҮАҚҚ өзгеше түрлерімен бірге қарастырылуы мүмкін.
АҚҚ түрлерін таңдау, жүйенің және жабдықтың белгілі жиынтығының жұмыс шартарынан, осы Қағидалардың 739–743 тармақтарындағы нұсқауларды ескерумен шығарылады.

741

741. Шапшаң қимылдайтын ҮАҚҚ немесе ШҚАҚҚ (бір мезгілдегі екі жағынан қосылудың ең аз уақыт ұстанымы) осы Қағидалардың 738-тармағы бойынша, оларды автоматты қайта қосу үшін ЭҚҚ векторлар арасы бұрышының аз ғана айырмашылығы болса, желілерде қарастырылады. ШҚАҚҚ ажыратқыштар болған жағдайда ШҚАҚҚ рұқсат беру, егер жүйелердің синхронды параллельді жұмысы және ең көп электромагнитті сәттердегі синхрондық генераторлар және компенсаторлар электромагниттік сәттен азырақ болып (керек қордың есебі болғанда) қосылғаннан кейін сақталуын қамтамасыз ететін болса, машиналардың шығаруларында үш фазалы ҚТ пайда болғанында қолданылады.
Ең көп электромагниттік сәтті бағалау мүмкіндігінше шектеулі бұрыштың айырмашылығын ШҚАҚҚ уақыт арасында атқарылуы тиіс. Тиісінше ШҚАҚҚ іске қосылуы тек шапшаң қимылдайтын қорғаныс қосылғанда орындалуы тиіс, оның әрекет ету аймағы желінің бәрін қамтиды. Егер резервтік қорғаныстар іске қосылса және оқшаулағышы немесе АҚРҚ жұмыс істегенде бөгелсе, ШҚАҚҚ оқшаулануы тиіс.
Егер энергожүйенің тұрақтылығын сақтап қалу үшін ШҚАҚҚ тиімсіз болғанда аварияға қарсы автоматикадан үлкен көлемде ықпал ету керек кезде, ШҚАҚҚ қолдануға рұқсат етілмейді.

742 742. Желілерде синхронды емес АҚҚ (СЕАҚҚ) осы Қағидалардың 738-тармағына байланысты қоданылуы мүмкін (негізінен 110–220 кВ), егер:

1

1) ең көп электромагнитті сәттердегі синхрондық генераторлар және компенсаторлар, синхронды емес қосылуларда пайда болғанда, электромагнитті сәттерден азырақ болса (керек қордың есебі болғанда), машиналардың шығаруларында үш фазалы ҚТ пайда болғанда, сондықтан СЕАҚҚ рұқсат етілуін бағалайтын тәжірибелік өлшемдердің сапасын статор тогының 180о бұрышта қосылуы бойынша құрастыратын бастапқы есептік көрсеткіштер периоды бойынша қабылданады;

2 2) трансформатор (автотрансформатор) арқылы ең көп токты 180о бұрышта қосылуы бойынша ҚТ тогынан азырақ шығаруларында қуат көзін шиналардың шексіз қуатынан алғанда;

3 3) АҚҚ кейін біршама тез ресинхронизация қамтамасыз етіледі; егер синхронды емес көрсеткіштері автоматты қайта қосылулар кезінде ұзақ асинхронды жүрістер пайда болуы мүмкін, оны болдыртпау және тоқтату үшін арнаулы шаралар орындалуы тиіс.

Осы шарттар орындалған жағдайда параллельдік желілерде жөндеу тәртібінде СЕАҚҚ қолданылуға рұқсат етіледі.
СЕАҚҚ орындағанда қорғаныстың артық қосылуларын болдыртпау үшін шаралар қолдану керек. Осы мақсатта, атап айтқанда, СЕАҚҚ белгілі тізбекпен АҚҚ орындалуында желінің бір жақ шетінде кернеудің болуын бақылауға алу қарама-қарсы жақтағы ойдағыдай СЕАҚҚ болған кезде ажыратқыштарды қосуды қамтамасыз етеді.

743 743. АҚҚ синхронизмді сездірту желілерінде осы Қағидалардың 738-тармағына байланысты желілерді қосу үшін бір белгілі (4 %-ға жуық) сырғанауда және рұқсат етілген бұрышта қолданылады.

Сондай-ақ келесі АҚҚ орындалуы мүмкін. Бірінші қосылуы тиісті желінің шетінде ҮАҚҚ жылдамдатуы туындайды (шапшаң қимылдайтын қорғаныстың қосылуларын тіркеу, оның әрекеттерінің аумағы желінің бәрін қамтиды) желідегі кернеудің болуын бақылауға алмау (БҮАҚҚ БА) немесе желідегі ҮАҚҚ кернеудің жоқтығын бақылау (ҮАҚҚ КБҚ), ал оның басқа жақ шетінде – ҮАҚҚ синхронизмді сездірту. Соңғысының орындалуы мына шартқа байланысты, бірінші шет жағының қосылуы тиімді болса (бұл желідегі кернеудің болуын бақылау көмегімен және т.б. айқындалуы мүмкін).
Синхронизмді сездірту үшін тұрақты бұрышты басып озудағы синхронизатор қағидаты бойынша жасалған қондырғылар қолданылады.
АҚҚ құрылғысы оған желілердің шет жақтарындағы ажыратқыштардың қосылу кезегін өзгерту мүмкіншілігі ие болатындай орындалу керек.
АҚҚ СС құрылғысын орындаған кезде оның жиіліктердегі үлкен айырмашылықтары кезінде оның әрекеттерін қамтамасыз етуге ұмтылу қажет. Ең көп рұқсат етілген қосылу бұрышын АҚҚ СС қолданғанда, осы Қағидалардың 740-тармағында көрсетілген шарттарды есепке алып қабылдануы керек. АҚҚ СС құрылғысын пайдаланғанда, персонал оны желіні қосу (жартылай автоматты синхрондау) үшін қолданады.

744

744. Кернеулік трансформаторларымен жабдықталған, желілерде кернеудің жоқтығын бақылау (КЖБ) және кернеудің бар екенін бақылау (КББ) желілер үшін ҮАҚҚ өзгеше түрлерінде сызықтық (фазалық) кернеуді және қайырмалы мен нөлдік тізбектелген кернеуді елейтін (желілерде шунттық реакторларсыз, нөлдік тізбектелген кернеуді қолданбау мүмкіндігі болады және т.б.) органдар қолданылады.

745 745. Бірфазалы автоматты қайта қосылулар (БАҚҚ) көбірек токпен жерге тұйықталатын тораптарда қолданылуы мүмкін. БАҚҚ желілердің автоматты ауыстыруы жоқ ұзақ толық емес фазалы тәртібі бар тұрақты фазалық ақаулары болғанда қолданылады:

1 1) дара аса жүктеулі жүйеаралық және ішкіжүйелік электртаратушы желілерде;

2 2) аса жүктеулі жүйеаралық 220 кВ және жоғары желілерде екі және одан да көп орағыту байланыстары болғанда, бұл ретте олардың біреуінің өшірілген жағдайда энергожүйенің динамикалық орнықтылығын бұзуға әкелуі мүмкін болатын жағдайда;

3 3) кернеудің әртүрлі кластарының жүйеаралық және ішкіжүйелік желілерде, егер кернеуі жоғары желілерде үшфазалы өшірулердің әсері кернеуі төмен желілерде рұқсат етілмеген жүктемелері шамадан артылып онымен бірге электржүйе тұрақтылығының бұзылу мүмкіндігіне әкелсе;

4 4) желілерде, ірі блокты электр станцияларын жергілікті жүктемесі шамалы ғана болғандағы байланыстыратын желілерде;

5 5) ҮАҚҚ орындалуы жүктемелердің айтарлықтай түсірілуі кернеудің төмендеуінің салдарына байланысты болса электртаратушы желілерде.

БАҚҚ құрылғысы оны жұмыстан шығарғанда немесе қуат көзі жоғалғанда құрылғыдан бөлек үш фазаның өшірілуін қамтамасыз ету үшін желідегі қорғаныс әрекеттері ауысуы автоматты түрде орындалатындай жасалуы тиіс.
Жерге ҚТ ақаулары бар фазаларды таңдау іріктелген органдар көмегімен орындалуы тиіс, олар желі қорғанысының қосымша шапшаң қимылдайтын қасиетімен БАҚҚ топтамасында, ҮАҚҚ бойынша, ШҚАҚҚ және оперативтік персонал желіні бір жақты қосқанда пайдаланылады.
БАҚҚ уақыт ұстанымы доғаның өшу уақытынан және ортаның деионизациясынан бірфазалы ҚТ орнында толық емес фазалы тәртібі желілердің шет жақтары қорғанысының қосылуларын бірдей емес уақыттарда есебін жүргізуі мүмкін, сонымен қатар іріктелген органдардың каскадтық әрекеттерімен байланысты құрылуы тиіс.

746

746. Желілерде осы Қағидалардың 743-тармағы бойынша БАҚҚ ҮАҚҚ түрлерімен бірге қолданылуы тиіс. Бұл ретте БАҚҚ барлық кездерде немесе тек қана тиімсіз БАҚҚ болса ҮАҚҚ рұқсат етілмеу мүмкіндігі болуы тиіс. Нақты жағдайларға байланысты тиімсіз БАҚҚ болғаннан кейінгі кездерде ҮАҚҚ жүзеге асыруға рұқсат етіледі. Бұл жағдайларда ҮАҚҚ әрекеттері алғашында желінің бір жақ шетіндегі кернеудің жоқтығын бақылау және уақыт ұстанымын көбейту арқылы қарастырылады.

747 747. Екі жақты қуат көзі бар дара желілердегі жүйені шағын қуатты электр станцияларымен байланыстыратын, қолданыстағы ҮАҚҚ су электр станциялары үшін гидрогенераторларын автоматты өздігінен синхрондаушы (ААҚӨС) және ҮАҚҚ бөлгіш құрылғылармен бірге – су және жылу электр станциялары үшін қолданылады.

748 748. Екі жақты қуат көзі бар бірнеше желілерде орағыту байланыстары болғанда мыналар қолданылады:

1 1) екі байланыс, сондай-ақ үш байланыс болғанда, егер бірдей уақытта ұзағырақ осы байланыстардың біреуінің ұзақ өшіруі ықтимал болса:

Синхронды емес АҚҚ (негізінен 110–220 кВ желілері үшін және осы Қағидалардың 740-тармағында көрсетілген шарттар орындалған жағдайда бірақ барлық байланыстарды өшіру жағдайы үшін);
АҚҚ синхрондауды тексеру үшін (осы Қағидалардың 740-тармағында көрсетілген себептер бойынша синхронды емес АҚҚ орындалу мүмкін емес болғанда, бірақ барлық байланыстардың өшірілу жағдайына байланысты).
Жауапты желілерде екі байланысы, сондай-ақ үш байланысы болғанда, оның екеуі – екі тізбекті желі, осы Қағидалардың 740-тармағында көрсетілген себептер бойынша СЕАҚҚ қолдану мүмкін болмаған жағдайда, БАҚҚ, СЕАҚҚ немесе АҚҚ ССА қолдану рұқсат етіледі. Бұл ретте БАҚҚ және СЕАҚҚ құрылғылары синхронизмді тексеруші АҚҚ құрылғымен толықтырылады;

2 2) төрт және одан да көп байланысы болғанда, сондай-ақ үш байланысы болғанда, егер соңғысының жағдайында осы ішіндегі байланыстардың екеуі бірдей уақытта ұзақ өшуі екіталай (егерде барлық желілер бір тізбекті болса) – синхрондауды тексерусіз АҚҚ.

749

749. Синхронизмі тексерілетін желінің АҚҚ құрылғысы бір жақ шетінде орындалады, желідегі кернеудің жоқтығын бақылайды және желідегі синхронизмнің бар екенін бақылайды, басқа жақ шетінде – тек синхронизмнің бар екенін бақылайды. АҚҚ құрылғысының сызбасы желідегі синхронизмді тексеру үшін екі жақ шеті жақтарын бірдей етіп орындайды, АҚҚ үшін ажыратқыштардың қосылу кезегінің өзгеру мүмкіндігін ескереді.
Синхронизмі тексерілетін АҚҚ құрылғысы персонал желіні қосқанда жүйелер қосылыстарының синхронизмін тексеру үшін пайдаланылады.

750

750. Желідегі үшфазалы АҚҚ бірнеше түрін ШҚАҚҚ және ҮАҚҚ синхронизмді тексерумен бірге қолдануға рұқсат етіледі. Бұдан басқа, желінің әр жақ шеттерінде АҚҚ құрылғысының түрлері, желінің бір жақ шетінде УТАҚҚБК және кернеу мен синхронизмнің бар екенін бақылауы басқа жағында ҮАҚҚ пайдалануға рұқсат етіледі.

751

751. ҮАҚҚ-ның селективті емес шапшаң қимылдайтын қорғаныстармен соңғыларының селективті емес әрекеттерін жөндеу үшін үйлестіруге рұқсат етіледі. Ретімен қосылған тізбекті желілерден тұратын тораптарда, оларды қолданғанда селективті емес шапшаң қимылдайтын қорғаныстармен түзету үшін кезекті АҚҚ әрекеттері қолданылады, бұдан басқа АҚҚ құрылғысының қолданылуы қорғанысты жеделдету АҚҚ дейін немесе әрекеттерін еселеп (үшеуден артық емес), өсірілуі қуат көзі бастау бағытына қарай қолданылады.

752

752. Трансформаторларға қуат беруші желіде үшфазалы бір реттік АҚҚ қолданса, олардың жоғарғы кернеу жағынан қысқа тұйықтағыштар және ажыратқыштар орнатылған, ажыратқыштарды өшіргенде токсыз үзіліске келтіру үшін АҚҚ құрылғысының әрекет уақыты қысқа тұйықтағыштардың қосылу уақытының қосындысы және ажыратқыштардың өшірулері есепке алынуы тиіс. Үш фазалы екі реттік АҚҚ әрекетін қолданғанда, егер ажыратқыштардың өшірілуін екінші топтамадағы АҚҚ токсыз үзілісін келтіріп қарастырса, бірінші топтамадағы АҚҚ әрекеттер уақыты көрсетілген шарт бойынша көбейтілмеуі тиіс.
Ажыратқыштардың орнына айыратындар орнатылған желілер үшін, айыратындардың өшірілуі бірінші топтамадағы тиімсіз АҚҚ болған жағдайда екінші топтамадағы АҚҚ токсыз үзілісте орындалуы тиіс.

753

753. Егер АҚҚ әрекеттерінің нәтижесінде синхронды компенсаторларда немесе синхронды электр қозғалтқыштарда синхронды емес қосылу мүмкін болғанда және егер осындай қосылулар оларға мүмкін емес болса, одан басқа ақаулар орнын бұл машиналардан қоректендіруді болдырмау, бұл синхронды машиналарды автоматты түрде өшіруді қуат көзі жоғалғанда немесе асинхронды тәртібіне АГК өшіруіне ауыстырғанда әрі қарай автоматты қосулар үшін немесе ресинхрондау ойдағыдай АҚҚ нәтижесі болып кернеу орнына қайта келгенде қарастыру керек.
Синхронды компенсаторлар немесе синхронды электр қозғалтқыштары бар қосалқы станциялар үшін АҚҚ әрекет етуі кезінде РАЖ артық іске қосылуының алдын алатын шаралар қолданылуы тиіс.

754 754. Электр станциялары және қосалқы станциялар шиналарындағы АҚҚ арнайы шиналардың және ажыратқыштардың қорғанысы болғанда, АҚҚ рұқсат етілсе, мына екі нұсқаның біреуі бойынша орындалуы тиіс:

1 1) автоматты сынақтар (ажыратқыш арқылы АҚҚ бір қоректендіретін элементтер барын пайдаланып шиналарды кернеуге қою);

2

2) сызбаны автоматты жинауды; бұл жағдайда бірінші болып АҚҚ құрылғысынан қоректенетін элементтердің біреуі қосылады, ойдағыдай қосылғаннан кейін бұл элементте, апатқа дейінгі желінің сызбасын автоматты түрде қалпына толық қайта келуі мүмкін басқа да элементтерді қосу жолы арқылы орындалады. Шиналардағы АҚҚ осы нұсқау бойынша бірінші кезекте, кезекші персоналы жоқ қосалқы станция үшін қолданылады.
Шиналар АҚҚ орындағанда, синхронды емес қосылуды болдыртпайтын (егер ол рұқсат етілмейтін болса) шаралар қолданылуы тиіс.
Тиімсіз АҚҚ болған кезде, қорғаныстың сезгіштілік қажеттілігі қамтамасыз етілуі тиіс.

755

755. Екі трансформаторлық төмендеткіш қосалқы станцияларда трансформаторлардан бөлек жұмыс істегенде, АҚҚ құрылғысының орта және төменгі кернеулер шиналары РАҚ құрылғыларымен бірге ескеріледі; трансформаторлардың ішінде ақаулардың болған кезінде – РАҚ, басқа ақауларда болғанда – АҚҚ әрекет етуі тиіс.
Екі трансформаторлық қосалқы станцияларда, қалыпты режимінде осы шиналарда бірдей кернеуде трансформаторлардың параллель жұмыс істеуі ескерілгенде, трансформаторлардың біреуі резервке шығарылған кезде, АҚҚ құрылғысына РАҚ құрылғысын қосымша орнатуға рұқсат етіледі.

756

756. АҚҚ құрылғылары жабдықтарымен энергожүйелердің қосалқы станцияларында 1 МВ.А қуатынан артық болғанда дара төмендеткіш трансформаторлардың барлығында орнатылуы тиіс, ажыратқышы және максималды токтық қорғанысы қоректендіруші жағынан болуы керек, трансформаторлардың өшірілуі тұтынушылардың электрқондырғыларының токсыз қалуына әкеледі. Жеке жағдайларда және трансформаторлардың ішіндегі ақаулардан қорғаныстан өшуі АҚҚ әрекетіне рұқсат етіледі.

757 757. Тиімсіз АҚҚ, ажыратқыштың бірінші элементімен қосылғанда, екі және одан да көп ажыратқыштармен жалғастырылғанда, АҚҚ бұл элементтің басқа ажыратқыштарына рұқсат жоқ.

758

758. Қосалқы станцияларда немесе электр станцияларда электромагнитті жетегі бар ажыратқыштары болса, егер АҚҚ құрылғысына бірдей уақытта екі және одан да көп ажыратқыштар қосылса, аккумуляторлық батареялары қосылу кезінде кернеудің шегін қамтамасыз ету үшін және элетромагниттерді қоректендіретін тізбек кәбілдер қимасын төмендету үшін АҚҚ бір уақытта бірнеше ажыратқыштың қосылуын болдыртпайтындай орындалады.
Жекелеген жағдайларда (негізінен 110 кВ кернеуде және АҚҚ жабдықталған көптеген қосылулар болғанда) бір уақытта екі ажыратқыштың АҚҚ жұмысынан қосылуы рұқсат етіледі.

759 759. АҚҚ қондырғыларының әрекеті реледегі қосылулардың көрсеткішіне, қосылушы сандар есептегішіне немесе осындай қызмет атқаратын басқа да құрылғыларға ішіне құрастырылған көрсетуші релемен бекітілуі тиіс.

3 3. Резервтегi қоректенудi және жабдықты автоматты қосу (РАҚ)

760

760. РАҚ қондырғылары тұтынушылардың электр қондырғыларын токтан ажыратуға әкелетін қоректендірудің жұмыс көзі ажыратылғанда резервті қуат көзі автоматты қосу арқылы тұтынушылардың қуат көзін қалпына келтіруге көзделуі керек. РАҚ құрылғыларының қалыпты технологиялық үдерiсін бұзуға әкелетін жұмыс жабдығы ажыратылғанда резервтегi жабдыққа автоматты қосу үшiн де көзделуі керек.
РАҚ құрылымдары сондай-ақ, егер оларды қолдану кезінде сақиналы желілерді радиалды - секцияланған және т.с.с. ауыстыру есебінен релелiк қолданысты жеңілдету, ҚТ токтарының азаюы және аппаратураның арзандауы мүмкін болса көзделеді.
РАҚ құрылғылары трансформаторларда, желiлерде, секция және шина жалғаушы ажыратқыштарда, электр қозғағыштарында және т.б. орнатылады.

761 761. РАҚ құрылғысы кез келген себептен болған қуат берілетін элемент шиналарында кернеу, соның ішінде осы шиналардағы ҚТ (соңғысы – шиналарда РАҚ болмағанда) жоғалғанда, оның әрекет ету мүмкіндігін қамтамасыз етуі тиіс.

762 762. РАҚ құрылғылары жұмыс қуат көзінің айырғышы ажыратылғанда, резервті қуат беру көзінің айырғышын қосымша уақыт кідірмей қосуы тиіс. Бұл ретте, құрылғы әрекетінің бір реттілігі қамтамасыз етілуі керек.

763

763. Жұмыс қуат көзі жағынан кернеу жоғалған, сондай-ақ қабылдайтын жақтан айырғыш ажыратылған жағдайға байланысты қоректендірілетін элемент токтан ажыратылғанда РАҚ әрекетін қамтамасыз ету үшін РАҚ сызбасында осы Қағидалардың 760-тармағында көрсетілгендерге қосымша іске қосатын кернеу органы көзделуі тиіс. Көрсетілген іске қосу органы қоректендірілетін элементте қоректендіру жоғалған және резервті қуат көзі жағынан кернеу болған кезде қабылдаушы жақтан жұмыс қуат беру көзі айырғышын ажыратуға белгілі бір уақыттан кейін әрекет етуі керек. РАҚ-тың іске қосу кернеу органы жұмыс және резервті элементтерде бір қуат беру көзі болғанда, қарастырылмайды.

764

764. Трансформаторлар мен аз ұзақтыққа созылған желілер үшін РАҚ әрекетін жеделдету мақсатында қоректендіру жағынан айырғышпен қатар қабылдаушы жақтан да айырғышты ажыратуға әрекет ететін релелік қорғанысты орындаған жөн. Дәл осы мақсатпен неғұрлым жауапты жағдайларда айырғыш белгілі бір себептер бойынша қоректендіру жағынан ғана ажыратылғанда, блоктау тізбегі бойынша қабылдаушы жақтан айырғышты дереу ажырату қамтамасыз етілуі тиіс.

765

765. Жұмыс көзі кернеуінің жоғалуына ден қоятын РАҚ-ты іске қосу кернеу органының минималды элементі электр қозғалтқыштарын өздігінен қосу режимінен және алыстатылған ҚТ-да кернеудің төмендеуінен алшақ болуы керек. РАҚ-тың іске қосу органының резервті көзінің шиналарында кернеуді бақылау элементін іске қосу кернеуі мүмкіндігінше электр қозғалтқыштардың өздігінен қосылу шартына негізделе отырып таңдалуы тиіс. РАҚ іске қосу органының әрекет ету уақыты ол кезде кернеудің төмендеуі іске қосу органының минималды элементі іске қосылатын сыртқы ҚТ сөну уақытынан, қоректендіру жағынан РАҚ әрекет ету уақытынан ұзақ болуы керек.
РАҚ-тың іске қосу кернеу органының минималды элементі кернеу трансформаторы сақтандырғыштарының бірі жоғары немесе төмен кернеу орамасы жағынан жанып кеткенде оның жалған жұмыс істеуі жоққа шығарылатындай орындалуы керек; ең төмен кернеу орамасы автоматты айырғышпен қорғалғанда, ол ажыратылған кезде іске қосу органының әрекеті бұғатталуы тиіс. Егер ол үшін кернеу трансформаторын арнайы орнату талап етілсе, РАҚ құрылғысын 6-10 кВ тарату желілерінде орындағанда осы талапты ескермеуге болады.

766

766. Егер кернеу бойынша РАҚ іске қосуды пайдаланған кезде оның әрекет ету уақыты аса көп болуы мүмкін болғанда (жүктеме құрамында синхронды электр қозғалтқыштардың айтарлықтай үлесі болғанда), іске қосу кернеу органына қосымша ретінде басқа үлгідегі іске қосу органдары (токтың жоғалуына, жиіліктің төмендеуіне, қуат бағытының өзгеруіне және т.с.с. әрекет ететін) қолданылады.
Жиіліктің іске қосу органы қолданылған жағдайда соңғысы жұмыс қуат көзі жағынан жиілігі берілген мәнге дейін төмендетілгенде және резервті қоректендіру жағынан қалыпты жиілік болғанда, жұмыс қуат беру көзінің айырғышын ажыратуға белгілі бір уақыттан кейін әрекет етуі керек.
Технологиялық қажеттілік болғанда, түрлі арнайы датчиктерден (қысымның, деңгейдің және т.с.с.) резервті жабдықты автоматты қосу құрылғыларын қосу орындалады.

767 767. Электр станцияларының өзіндік мұқтаждықтары үшін қоректендіру көздерінің РАҚ құрылғыларының сызбасы резервті қоректендіру көзі ажыратылатын жұмыс көздерінің бірінің орнына қосылғаннан кейін басқа жұмыс қуат беру көздері ажыратылғанда әрекет ету мүмкіндіктерін сақтауы тиіс.

768

768. РАҚ құрылғыларын орындағанда, резервті қуат беру көзін қайта жүктеу және электр қозғалтқыштарының өздігінен іске қосылу шарттары тексеріледі және асқын жүктеме орын алса немесе өздігінен қосылу қамтамасыз етілсе, РАҚ қолданылғанда жүктемесі жеңілдетіледі (жауапты емес, ал кейбір жағдайларда жауапты электр қозғалтқыштарының бір бөлігін ажырату; соңғылары үшін РАҚ және т.с.с. қолданылады).

769

769. РАҚ орындағанда РАЖ құрылғыларымен ажыратылған тұтынушыларды қосуға әрекет етуіне жол берілмейтіндігі ескерілуі керек. Осы мақсатпен арнайы іс-шаралар қабылдануы керек; жекелеген жағдайларда көрсетілген іс-шараларды орындаудың мүмкін еместігі арнайы негізделгенде, РАҚ қарастырмауға рұқсат етіледі.

770 770. ҚТ-ға айырғышты қосу мүмкін болғанда, РАҚ құрылғысы әрекет еткенде, осы айырғышты қорғау әрекетін жылдамдату көзделеді. Бұл ретте, қосу тогының айырымдары есебінен қорғанысты жылдамдату тізбегі бойынша резервті қоректендірудің сөнуін болдырмау үшін шаралар қолданылуы тиіс.

Осы мақсатпен электр станцияларының өзіндік мұқтаждықтарын резервті қоректендіру көздерінің айырғыштарында қорғанысты жеделдету егер оның уақыт кідірісі 1-1,2 с асқан жағдайда ғана көзделеді; бұл ретте жылдамдату тізбегіне шамамен 0,5 с уақыт кідірісі енгізілуі керек. Өзге электр қондырғылары үшін уақыт кідірістерінің мәндері нақты жағдайларға негізделе отырып қабылданады.

771

771. Егер РАҚ әрекетінің нәтижесінде синхронды компенсаторлардың немесе синхронды электр қозғалтқыштардың бейсинхронды қосылуы мүмкін болған жағдайларда және бұл олар үшін рұқсат етілмесе, сондай-ақ осы машиналардан қоректендіруді жоққа шығару үшін қоректендіру жоғалғандағы зақымданған жерлер автоматты түрде синхронды машиналардан ажыратылады немесе кейіннен автоматты қосылумен немесе тиімді РАҚ нәтижесінде кернеу қалпына келтірілгеннен кейін қайта синхронданумен АГК ажыратылып, бейсинхронды режимге ауыстырылады.
Синхронды машиналар ажырағанға дейін РАҚ-тан резервті қуат көзінің қосылуын алдын алу үшін РАҚ-ты баяулатуды қолдануға рұқсат етіледі. Егер соңғысы қалған жүктеме үшін мүмкін емес болса, арнайы негіздеме болған жағдайда, РАҚ-тың іске қосу органынан жұмыс қоректендіру шиналарын синхронды электр қозғалтқыштарды қамтыған жүктемемен байланыстыратын желіден ажыратуға рұқсат етіледі.
Бейсинхронды компенсаторлары немесе синхронды электр қозғалтқыштары бар қосалқы станциялар үшін РАҚ әрекет еткенде РАЖ-дың дұрыс емес жұмысының алдын алатын шаралар қолданылуы керек.

772

772. Резерв айқын болмағанда, ҚТ-да резервті қуат көзі қосылуының алдын алу, оның асқын жүктемесін болдырмау, өздігінен қосылуын жеңілдету, сондай-ақ мейлінше қарапайым құралдармен апаттық ажыратылғаннан кейін және автоматика құрылғыларының әрекетінен кейін электр қондырғысының қалыпты сызбасын қалпына келтіру мақсатында РАҚ және РАЖ құрылғыларының үйлесімділігі қолданылады. РАҚ құрылғылары жұмыс көзінің ішкі зақымдануларында, РАЖ - өзге зақымдануларда әрекет етуі тиіс.
РАҚ немесе РАЖ құрылғылары тиімді әрекет еткеннен кейін апатқа дейінгі режим сызбасының неғұрлым толық автоматты қалпына келуі қамтамасыз етілуі тиіс (жоғарғы кернеу жағынан электр қосылыстарының жеңілдетілген сызбалары бар қосалқы станциялар үшін – РАҚ әрекет еткен кезде қосылған секциялық айырғышты ажырату, ең төменгі кернеу жағында – қоректендіру желісінің тиімді РАҚ кейін және т.с.с.).

4 4. Генераторларды қосу

773 773. Генераторларды параллель жұмыс iстеуге қосу мынадай тәсiлдердің бiрімен жүргізілуі тиіс: дәл синхрондаумен (қолмен, жартылай автоматты және автоматты) және өздігінен (қолмен, жартылай автоматты және автоматты) синхрондаумен.

774 774. Қалыпты режимдерде параллель жұмыс iстеуге қосудың негiзгi тәсiлі ретінде дәл автоматты немесе жартылай автоматты синхрондау тәсiлі мыналар үшiн көзделуі тиіс:

1 1) қуаттың генераторлық кернеуінің жинақтаушы шиналарға тiкелей жұмыс iстейтiн орамдарының жанама сууы бар турбогенераторлары 3 МВт-дан астам ауыспалы ток 3,5 Iном астам құрайтын мәнiнде;

2 2) ТВВ, ТВФ, ТГВ және ТВМ-нiң түрлері орамдарының тiкелей сууы бар турбогенераторлар;

3 3) қуаты 50 МВт және одан жоғары гидрогенераторлар.

Суу және қуат барлық генераторларды параллель жұмыс iстеуге қосудың электр жүйесiнде апаттық режимдерде жүйеге тәуелсiз өздігінен синхрондау тәсiлімен өндiрiп алынуы мүмкін.

775 775. Параллель жұмыс iстеуге қосудың негiзгi тәсiлі ретінде өздігінен синхрондау тәсiлі мыналар:

1 1) 3 МВт-ке дейiнгі қуаттың турбогенераторлар;

2 2) егер өздігінен синхрондау тәсiлімен кезеңді ауыспалы ток қосындысы құрайтын желi 3,5 Iном асып түспесе, қуаттың жанама сууы бар жинақтаушы шиналарға тiкелей жұмыс iстейтiн қуаты 3 МВт жоғары турбогенераторлар;

3 3) жанама сууы бар трансформаторлары бар блокта жұмыс iстейтiн турбогенераторлар;

4 4) қуаты 50 МВт-ге дейiнгі гидрогенераторлар;

5 5) өзара 50 МВт-ге дейiн ортақ сөндiргiш арқылы электрлік өзара қатты байланысқан олардың жиынтық қуатында жұмыс iстейтiн гидрогенераторлар үшін қолданылады.

Көрcетiлген жағдайларда жартылай автоматты және автоматты дәл синхрондау құрылғылары ескерiлмейдi.

776 776. Параллель жұмыс iстеуге генераторларды қосудың негiзгi тәсiлі ретінде өздігінен синхрондау тәсiлiн пайдалануда өздігінен синхрондау, турбогенераторларда автоматтық құрылғылардың гидрогенераторларында қолмен немесе жартылай автоматты өздігінен синхрондау құрылғыларын қою көзделеді.

777

777. Параллель жұмыс iстеуге генераторларды қосудың тәсілі дәл синхрондау тәсiлiн пайдалану кезінде автоматты және жартылай автоматты дәл синхрондау құрылғыларын орнату көзделеді. Қуаты 15 МВт-ге дейiнгі генераторлар үшiн синхронды емес қосылудан оқшаулағышы бар қолмен дәл синхрондауды қолдануға жол берiледi.

778 778. Көрcетiлген ережелерге сәйкес барлық генераторлар жылу электр станциялары үшiн басқарудың бас қалқанында немесе басқарудың блоктық қалқандарында синхрондау электр станциялары үшiн орталық басқару пункті немесе жергiлiктi басқару пункті орналасқан тиiстi құрылымдармен жабдықталуы тиіс.

Барлық генераторлар синхрондау қолданылатын тәсiлде тәуелдiлiктен синхронды емес қосылу оқшаулағышы бар қолмен дәл синхрондау қажет болған жағдайда өндiрiп алуға мүмкiндiк беретiн құрылғылармен жабдықталуы тиіс.

779 779. Дәл синхрондау тәсiлімен бiр сөндiргiш арқылы жұмыс iстейтiн екi немесе гидрогенераторларды генераторлар желісін өзара өздігінен синхрондау тәсілімен және желімен дәл синхрондау тәсiлімен синхрондалады.

780 780. Электр жүйесінің жекелеген бөліктерін синхрондау талап етілетін негізгі желінің транзитті кіші станцияларында жартылай автоматты немесе қолмен дәл синхрондау құрылғылары көзделуі тиіс.

5 5. Қоздыруды, кернеуді және реактивтік қуаттылықты автоматты реттеу

781 781. Қоздыруды, кернеуді және реактивтік қуаттылықты автоматтық реттеу құрылғылары мыналарға:

1 1) электр жүйесiнде және электр-энергетикалық жүйенің қалыпты жұмысы кезінде белгіленген сипаттамалар бойынша электр қабылдағыштарда кернеуді қолдауға;

2 2) белгіленген заң бойынша реактивті қуат көздерінің арасында реактивтік жүктеменi үлестiруге;

3 3) өтпелi режимдерде элекр станциялары генераторларын қоспағанда электр жүйелерiнің статикалық және динамикалық орнықтылығын арттыруға және тербелістерді демпирлеуге арналған.

782 782. Синхрондық машиналар (генераторлар, компенсаторлар, электр қозғалтқыштары) АҚҚ-ның құрылымдарымен жабдықталуы тиіс. Автоматты қоздыру реттегіштері қоздыру жүйелеріне арналған талаптарға және қоздыру жүйелерінің жағдайына арналған техникалық шарттарға сәйкес болуы тиіс.

Қуаты 2,5 МВт кем немесе қуаттылығы аз энергия жүйесінде оқшауланған жұмыс істейтін элекр станциялары генераторларын қоспағанда генераторлар және синхронды қарымталауыштар үшiн релелiк қоздыруды еселеумен құрылымды айырбастауға ғана жол беріледі. Iлеспе электр қозғалтқыштары осы Қағидалардың 740 және 741-тармақтарына сәйкес АҚҚ-ның құрылымдарымен жабдықталуы тиіс.

783 783. Кернеу трансформаторлардан, сонымен бiрге тиiстi шынжырлардың биiк сенiмдiлiгi қоздыру жүйесі тағы басқа құрылымдарды қоректендіру АҚҚ биiк сенiмдiлiк қамтамасыз етуi тиіс.

АҚҚ қосуда бастапқы тарапта сақтандырғыш болатын кернеу трансформаторға:

1 1) қоректенуi залалы олардың екiншi тұжырымдарына сақтандырғыштар және автоматты ажыратқыштарсыз жинақтау тиiстi машина қоздыру шамадан тыс жүктеуге немесе ретсiз төмендетуге келтiре алады, жинақтау тиiстi қоздыру жүйесі тағы басқа құрылым АҚҚ;

2 2) релелiк жылдамдатумен құрылым оның жалған жұмысымен мүмкiндiк кернеу трансформаторларды бастапқы тарапы бар сақтандырғыштардың бiрiнiң жануында шығарылатындай етiп орындалуы керек.

АҚҚ қосуда кернеу трансформаторға, бастапқы тарапта сақтандырғыштары рұқсатсыз:

1 1) қоздыру жүйесі тағы басқа құрылым АҚҚ олардың екiншi тұжырымдарына автоматты ажыратқыш арқылы жинақтауы керек;

2 2) автоматты ажыратқышты көмекшi түйiспелердi пайдалану жөнiндегi автоматты ажыратқыш ажырату жағдайында машина қоздыру шамадан тыс жүктеудi немесе ретсiз төмендету шығаратын iс-шаралар көзделуi тиіс.

Жинақтау тиiстi басқа құрылымдар және құралдар жинақтау тиiстi қоздыру жүйесі тағы басқа құрылым АҚҚ қосатын кернеу трансформаторларға басқа құрылғылар мен аспаптар қосылмауы тиіс. Жекелеген жағдайларда бұл жеке автоматты ажыратқыштар немесе сақтандырғыштар арқылы құрылғылар мен сипаттарды қосуға жол беріледі.

784 784. Гидрогенераторлардың АҚҚ құрылымдары жүктеме тастау жағдайында дұрыс жылдамдық реттеушi кернеуді жоғарылатуды қорғау іске қойылатындай орындалуы тиіс. Қажет болған жағдайда АҚҚ құрылғысы жылдам қозу релелiк құрылғысымен толықтырылуы тиіс.

785 785. Қоздыруды релелiк еселеу құрылғысының сызбасы негiзгi қоздырушыны ауыстыру кезінде резервтегi қоздырушыға оның әрекетiн аудару мүмкiндiгiн ескеруi тиіс.

786 786. Қоздыруды компаундирлеу құрылымдары генератордың тұжырымы немесе (шиналар жақтан) синхронды қарымталауыш ток трансформаторлары жағынан жинақталуы керек.

787

787. Қуаты 15 МВт синхронды генераторлар және тiкелей сууы бар компенсаторлы генераторлар үшiн және қуаты 15 МВт жоғары компенсаторлар басқару сандық персоналдың тұрақты кезекшiлiгінсіз электр станциясы және қосалқы станциялар үй-жайларында шамадан тыс жүктеу уақыт жүктемесінің еселігіне ұстанымымен байланысты шамадан тыс жүктеудің автоматты шектелуі көзделуi тиіс.
Жүйені автоматты шектеу құрылғысы қоздыруды еселеуге машина тиiстi атқару үшiн уақыт ішінде кедергі келтірмеуі тиіс.

788 788. Қуаты 100 МВт және одан көп генераторлары үшiн және 100 МВт қуатымен компенсаторлары үшiн және күштi әрекеттi АҚҚ жылдам қоздыру жүйелері бекiтiледi.

Жекелеген жағдайларда энергожүйеде электр станциясы жұмыс iстеу жағдайларымен айқындалатын басқа типтегі АҚҚ-ны баяу әсер ететiн қоздыру жүйелерін орнатуға жол беріледi.

789

789. АҚҚ қоздыру жүйелері жол берілетін және құрылымдар қозу токке жол берілетін мәнге ең төменгi мүмкiннен ең үлкенге дейiнгі орнықты реттеудi қамтамасыз етуi тиіс. Реттеу реверсивтiк емес қоздыру жүйелері бар синхронды компенсаторлар үшiн ротордың тогы іс жүзінде нөлге тең ротор тогының мәнінен бастап, ал реверстiк қоздыру жүйесi бар компенсаторлар үшiн – қозудың теріс тогы жол берілетін ең үлкен мәнінен бастап қамтамасыз етілуі тиіс.
Трансформаторлары бар блокта жұмыс iстейтiн машиналар үшiн трансформаторлардағы кернеу жағылуының токтық өтеуі мүмкіндігі көзделуі тиіс.

790

790. Қуаты 2,5 МВт және одан көп агрегаттардың саны төрт және одан көп гидро және жылу электр станциялары және қоздыруды топтық басқарумен технологиялық үдерiстермен (олардың жоқтығында) немесе жүйелермен жалпы станциялық БАЖ-дармен жабдықталуы керек. Жылу электр станцияларының генераторларындағы бұл жүйелер электр станциясының схемасына, режиміне және қуатына байланысты орындалады.

791

791. Кернеу қолдау немесе белгіленген өзгеру үшiн электр станцияларының таратушы қосалқы станцияларды және өзiндiк мұқтаждарды РПН-мен, сонымен бiрге таратушы қосалқы станциялардың сызықты реттеуiштерi трансформаторлар трансформациясы коэффициентi автоматты реттелу жүйесімен жабдықталуы тиіс. Қажеттiлiк жағдайда автоматикалық реттеуіне кернеудi қарсы реттеуді қамтамасыз етуi тиіс.

792

792. Трансформация коэффициентiнiң автоматты реттелумен (автотрансформаторлар) трансформаторлары параллель жұмыс iстеу көзделетін қосалқы станциялар, технологиялық үдерiстермен немесе топтық реттеу трансформаторларының арасындағы ретсiз теңгермелі токтардың туындауын болдырмайтын жүйемен жалпы қосалқы станция автоматтандырылған басқару жүйесімен жабдықталуы тиiс.

793 793. Конденсатор қондырғылары осы Қағидалардың 23-тарауына сәйкес автоматты реттеу құрылғыларымен жабдықталуы тиіс.

6 6. Жиілікті және белсенді қуатты автоматты реттеу (ЖҚАР)

794 794. Жиiлiктi және белсенді қуатты автоматты реттеу (ЖҚАР) жүйелері мыналарға:

1 1) электр энергиясының сапасына қойылатын талаптарға сәйкес қалыпты режимдердегi энергия бiрiктiрулер және шеттетiлген энергожүйелерінде жиiлiкті қолдауға;

2 2) энергия бiрiктiрулер және энергожүйелер тексерiлетiн сыртқы және iшкi байланыстар жөнiндегi қуаттың қайта токтары энергия бiрiктiрулердiң айырбастау қуаттарын реттеуге және шектеуге;

3 3) диспетчерлiк басқару барлық деңгейлерде басқарушы объектілердiң арасындағы (соның iшiнде үнемдi) қуат үлестiрiлулерге (ЕЭС, ОЭС, энергия жүйесі, электр станциялары) арналған.

795

795. ЖҚАР жүйелер кезеңi бар қуат қайта ток кемінде 70 % тербелiстер амплитудасында тексерiлетiн орайлары жөнiндегi қуаты он минутты интервалындағы 0,1 Гц және қайта тогының шектеуi шегiндегілер жиiлiгiнiң орташа ауытқуын қолдаудың электр станцияларының басқарылуына берiлген мән кемiнде 2 мин және одан көп (қажеттi реттеу диапазоны болған жағдайда) қамтамасыз етілуi тиіс.

796 796. ЖҚАР жүйеге мыналар:

1 1) диспетчерлiк пункттердегi қайта токтары жиiлiгін автоматты реттеу, қуат алмасу мен шектеудің құрылғылары;

2 2) басқарылатын электр станцияларының арасындағы ЖҚАР жоғарғы жүйелерiнен үлестiру құрылғылары және энергия жүйелерінің диспетчерлiк пункттерінде бақыланатын iшкi байланыстар жөнiндегi қайта токтар шектеу құрылғылары;

3 3) қуатты автоматтық басқаруға қатысуға тартылатын электр станцияларында белсенді қуатты басқару құрылғылары;

4 4) белсенді қуаттың қайта токтарының датчиктерi және телемеханика құралдары кіруі тиіс.

797

797. Диспетчерлiк пункттерiнде ЖҚАР құрылғылары басқарма төменгi деңгей диспетчерлiк пункттер үшiн қалыптастыруды және берудi нақты жұмыс режимiнің ауытқуларын анықтаудың басқарушы әсері қамтамасыз етілуi тиіс және қуатпен автоматтық басқару жақындатылатын электр станциялары үшiн анықтауды қамтамасыз етуі тиіс.

798 798. Электр станцияларының қуатын автоматты басқару құрылғылары мыналарды қамтамасыз етуi тиіс:

1 1) басқарудың жоғары тұрған деңгейдегі диспетчерлік пункттерінен түсетін басқарушы әрекеттесулерді қабылдау және қайта құру және электр станцияларын басқару деңгейінде басқарушы әрекеттесулерді қалыптастыру;

2 2) жеке агрегаттарға (энергия блоктарға) қалыптастыру;

3 3) алынған басқарушы әрекеттесулерге сәйкес агрегаттар (энергия блоктар) қуаттылығын қолдау.

799 799. Электр станциясының қуатын басқару шегiнделер 3-тен 6 %-ға дейінгі шәкіл өзгеретін жиiлiк статизмімен жүзеге асырылуы тиіс.

800

800. Қуатпен басқару жүйелерi электр станцияларында агрегаттарды жiберу және тоқтауды қамтамасыз ететiн автоматтық құрылғылары болуы тиіс, компенсатор агрегаттардың синхронды режимдерiне аудару, сонымен бiрге шектеулер агрегаттарының жұмысында электр станциясы және есепке алуы бар энергия жүйесі шарттарға және жұмыс режимiне байланысты генераторлық режимі болуы тиіс.
Қуаты су ағынының режимiмен анықталатын су электр станциялары су ағыны жөнiндегi қуаттылықтың автоматикалық реттегіштерімен жабдықталады.

801

801. ЖҚАР құрылымдар күйге келтiру параметрлерiнiң шұғыл өзгеруi басқарушы объектi жұмыс режимдерiнiң өзгеруiнде жiберуi, өздерiнiң құрылымдарындағы сигнализация, бiтеулермен және басқарушы объектілер жұмысы олардың терiс әрекеттерi қалыпты режимдерінің бұзылуын сақтап қалатын қорғаулармен және элементтермен ақаулықтарда жабдықталуы тиіс, сол апатқа қарсы автоматика және құрылымдарының жұмыс жасауына кедергi жасай алған әрекет шығаратын жедел өзгертуге жол беруі тиіс.
ЖҚАР құрылғысының жылу электр станцияларында агрегаттарға (энергия блоктар) бұл құрылымдардың әрекетiмен шақырылатын жоғары мүмкiн шектерден параметрлерiнiң өзгерістерін болдырмайтын элементтермен жабдықталуы тиіс.

802

802. Телемеханика жабдықтары бақыланатын ішкі жүйелік және жүйеаралық байланыстар бойынша қайта токтар туралы ақпарат енгізуді; ЖҚАР құрылғыларынан басқару объектілеріне, басқарушы әсер етуді және сигналдарды беруді, сондай-ақ қажетті ақпаратты жоғары тұрған басқару деңгейіне беруді қамтамасыз етуі тиіс.
Телемеханика құрылғыларындағы және ЖҚАР жабдықтарындағы сигналдардың жиынтық мәнi 5 с аспауы тиіс.

7 7. Орнықтылық бұзылыстарын автоматты алдын алу

803

803. Энергожүйелер тұрақтылығы бұзылыстарын автоматты алдын алу құрылғылары автоматтық құрылыс нақты шарттарға байланысты ескерiлуi керек, бұл техникалық және экономикалық орынды, динамикалық орнықтылық және апаттан кейiнгi режимдердегi статикалық орнықтылықтың нормативтiк қорын қамтамасыз ету сақтау үшiн нақты жағдайларға байланысты көзделуі тиіс.
Орнықтылық бұзылыстарын автоматты алдын алу құрылғылары мынадай жағдайлардағы іс-қимылдар үшін көзделеді:

1

1) негiзгi қорғаныс және ОАҚҚ желi ажыратулар зақымданусыз, сонымен бiрге нәтижеде бiр фаза ҚТ зақымдануларында жұмыс iстегенде желi схемаларының электр жеткiзулері және жөндеулерінде үлкен жүктеуiмен режимдер болуы мүмкiн; егер автоматика орнықтылықтың бұзылысы бас тартудың нәтижесiнде энергожүйесі жүктемесінің едәуiр бөлiгін залалға келтiре алмаса, автоматика құрылымдарының қолдануы бұл зақымдануларда және энергожүйесі сұлбаларда және режимдерде қалыпты жол беріледі;

2 2) желi қалыпты және жөндеу сұлбаларына негiзгi қорғаныс нәтижеде көп фаза ҚТ желi ажыратулары жұмыс iстегенде; электр жеткiзулердi үлкен жүктеудiң өте сирек режимдерiн есепке алмауға жол берiледi;

3 3) желi жұмысының энергожүйесі және қалыпты схемада жұмыс қалыпты режимдегi ҚТ жанында әрекетпен сөндiргiштiң бас тартуларының УРОВ-тары;

4 4) қалыпты режимде синхронды емес жұмыс iстейтiн электр жеткiзулердiң бiр бөлiктерiне энергожүйесін толық бөлудi;

5 5) жалғастырылатын энергия бiрiктiрудiң бiр бөлiктерi бiрге қуаттар түбегейлi апат тапшылығы немесе болуы;

6 6) қалыпты сұлбалардағы БАҚҚ немесе АҚҚ құрылымдарының жұмысы және режимдері.

804 804. Орнықтылық бұзылыстарын автоматты алдын алу құрылғылары:

1 1) ерекшелiк электр станциясы және генераторлар немесе жылу электр станцияларының блоктары генераторларының бiр бөлiгiн ажыратуға;

2 2) жылу күшi жабдығының мүмкiндiктерi шегiнде бу турбиналарына жүктемені тез төмендету немесе арттыру (кейінгі автоматты қалпына келтiрусiз бұрынғы жүктемені);

3 3) электр жабдықтау қысқа мерзiмдi үзiлiс оңай тасымалдау тұтынушылар жүктемесінiң бiр бөлiгiн (айрықша жағдайларда) ажыратуға (жүктеме арнайы автоматты ажырату);

4 4) энергожүйелердің бөлінуі (егер жоғарыда көрcетiлген iс-шаралар жеткiлiксiз болса);

5 5) бу турбиналары жүктемесінің қысқа мерзiмдi тез төмендетуіне (бұрынғы жүктеменi кейіннен автоматты қалпына келтiрумен) әсер ете алады.

Орнықтылық бұзылыстарын автоматты алдын алу құрылғылары тағы басқа жабдықтың ұзына бойына және көлденең сыйымды өтемақы құрылымдарының осы Қағидалардың 801-тармағы бойынша электр станциялары белсенді қуат төмендету алуы генераторлар және қоздыру автоматикалық реттеулер зақымдануларда, көлеммен сол шек қоюға және сол энергожүйесіне немесе басқа қолайсыз салдарларға РАЖ әрекетiне бағытталмайтын жағдайлар негiзiнде шунттаушы реакторы электр жеткiзулерiнің жұмыс режимiн өзгерте алады.

805

805. Қарқын басқарушы әсер персоналдар (берiлетiн белсенді қуатпен тастау ҚТ және ұзақтық пайда болуда соңғы тағы сол сияқтылар) ұйытқыту әсері немесе автоматты түрде бекiтiлетiн ауыспалы әсердің қарқыны, сонымен бiрге айрықша жағдайларда бастапқы режимнiң, сонымен бiрге автоматты түрде немесе бекiтiлетiн ауырлығымен анықталуы тиiс орнықтылық бұзылыстары автоматты алдын алу құрылғылармен анықталуы тиiс.

8 8. Асинхронды режимді автоматты тоқтату

806 806. Туындаған жағдайда асинхронды режимдi (АР) тоқтату үшiн ҚТ немесе басқа қалыптан тыс жұмыс режимдері автоматика iлеспе тербетулерден асинхронды режим айырмашылығы болатын құрылымдар қолданылуы тиіс.

Көрcетiлген құрылғылар олар ең алдымен ресинхрондау шарттарын жеңiлдетуге бағытталған iс-шараларды жүзеге асыруға ықпал ететіндей орындалуы тиіс:

1 1) турбиналардың тез жүктеме алуы немесе (энергия жүйесінің қуат жеткiлiксiздiгі пайда болған бөлігінде) тұтынушыларды iшiнара ажырату;

2 2) генераторлардың бiр бөлiгi турбиналар немесе ажырату жылдамдық реттеушi әсерлер жинайтын қуат азаю жолымен (энергия жүйесінің қуат мол пайда болған бөлiгiнде).

Егер көрcетiлген iс-шаралар тербелістердің белгіленген циклдер санынан ресинхрондауға өтуден кейiн алып келмесе, асинхронды жүрiстің белгіленген шектен ұзақтығы кезінде немесе белгіленген нүктелерде энергия жүйесінің автоматты бөлiнуі АР пайда болудан кейiн қолданылады.
АР тоқтату үшін асинхронды режимнің жол берілмейтін, ресинхрондаудың қауіптілігі немесе төмен тиімділігі жағдайларында басқа байланыстар бойынша орнықтылық және автоматикалық селективті әрекеті қамтамасыз етілетін ең төменгі уақыт бөлуді пайдалану қажет.

9 9. Жиiлiк төмендетуін автоматты шектеу

807

807. Жиiлiктің төмендеуін автоматты шектеу 45 Гц деңгей жиiлiк төмендету мүмкiндiк энергия торапта мұндай энергия бiрiктiруде, энергия жүйесіне кез келген болуы мүмкiн қуат жеткiлiксiздiгі үшiн есеп айырысумен тиіс, төменде 47 Гц жиiлiгi бар жұмыс уақыт 20 жоғарыда емес, төменде 48,5 Гц жиiлiкпен орындалуы тиіс.

808 808. Жиiлiк төмендететін автоматты шектеудi жүйесi мыналарды:

1 1) резервтi автоматты жиiлiк енгiзуді;

2 2) автоматты жиiлiк жүк түсiруді (АЖТ);

3 3) қосымша жүк түсiрудi;

4 4) жиiлiкті қалпына келтіру кезінде тұтынушылар қоректену көздерін қосуды (ЖАҚҚ);

5 5) электр станциясын немесе баланс жасалған жүктемесi бар генераторлар болуының ерекшеленуiн, электр станцияларының өзiндiк мұқтаждарын қоректенуге арналған генераторлар болуын жүзеге асырады.

809 809. Жиiлiк төмендеген кезде резервті автоматты енгiзу, ең алдымен, мүмкіндігінше ажырату көлемін немесе тұтынушылар қоректену үзiлiсiнің ұзақтығын азайтуға қолдануы тиіс және мыналарды:

1 1) жылу электр станцияларын қосылған резервтi жұмылдыруды;

2 2) резерв болатын су агрегаттарын автоматты қосуды;

3 3) синхронды компенсаторлар режимінде жұмыс iстейтiн гидрогенераторлардың белсендi режимiне автоматты беруді;

4 4) газтурбиналық қондығыларды автоматты қосуды көздейді.

810 810. Автоматты жиiлiк жүк түсiру (I АЖТ) жиiлiктің төмендеуіне қарай немесе төмендетiлген (II АЖТ) жиiлiк болуының ұзақтығына қарай тұтынушыларды аз үлестермен ажыратуды көздейді.

АЖТ құрылымдар энергия жүйесінің кіші станцияларында орнатылуы тиіс. Оларды энергия жүйесінің бақылауынан тікелей тұтынушыларды орнатуға жол беріледі.
Жүктеме ажырату көлемдер тиiмдiлiк қамтамасыз етуден кез келген болуы мүмкiн қуат жеткiлiксiздiктерде сүйене бекiтiледi; жеке алғанда электр жабдықтау үзiлiстен зиянды кiшiрейткендей етiп ажырату кезектiлiк АЖТ-ның құрылғыларды және кезектерiнiң санын көбiрек қолданылуы, жауапты тұтынушылар iске қосылу ықтималдығы жоғары алысырақ кезектерге арналған қосылуы тиіс.
АТЖ әрекет АҚҚ және РАҚ-дың құрылымдарының жұмысымен келiсілуi РАҚ құрылғыларының немесе персоналдың әрекеті есебінен АЖТ көлемінің азаюына жол берілмейді.

811 811. Қосымша жүк түсiрудiң құрылымдары I АЖТ құрылғылары әрекетiнiң жанында жүк түсiру мәнге және жылдамдық жөнiндегi тиiмдi мүмкiн болса сол жеткiлiксiз көрсетiлетiн, әсiресе үлкен жергiлiктi қуат жеткiлiксiздiктердің энергия жүйелері немесе энергия жүйелерінің бiр бөлiгi қолданылуы тиіс.

Қосымша жүк түсiрумен, оның көлемi, сонымен бiрге оның (белсенді қуат дәмеленетiн элементтердiң ажыратуы, тастау тағы сол сияқтылар) iстеуi iске асатын факторлар орындауға қажеттiлiк энергия жүйесімен анықталады.

812 812. ЖАҚҚ құрылғылар бөлiнiп қалған электр жеткiзу жөнiндегi жинайтын қуаттың резервтерi, ресинхрондау немесе синхрондау жиiлiктi қалпына келтiрудiң шарттарында ажыратылған тұтынушыларды қоректендіру үзiлiсін азайту үшiн өткiзудiң нәтижесiнде қолданылады.

ЖАҚҚ құрылғылардың бiр-бiрлеп орналастырылуы және салмақты үлестiрулердiң жанында (объектілер қызмет көрсету қабылданған реттен сүйене) қоректену автоматты емес қалпына келтiрудi РАЖ, күрделiлiк және ұзақтық әрекетпен оларды ажырату, тұтынушылардың ықтималдық жауапкершiлiк дәрежесi есепке алынады. ЖАҚҚ жүктемесi қосындысы кезектiлiк РАЖ үшiн керi салыстырғанда қабылданған болуы тиіс.

813 813. Теңгерімді жүктемесі бар электр станцияларын немесе генераторларды бөлу, өзiндiк мұқтаждарды қоректендіру, генераторлар бөлу мыналарға:

1 1) жұмыста электр станцияларының өзiндiк мұқтаждарын сақтауға;

2 2) осы Қағидалардың 810 және 808-тармақтары бойынша істен шығу немесе жиiлiктi төмендетудi шектеу құрылғыларының жеткiлiксiз тиiмдiлiгi кезінде электр станцияларының толық сөнуін болдырмауға;

3 3) аса жауапты тұтынушыларды қуат көзімен қамтамасыз етуге;

4 4) бұл техникалық және экономикалық орынды болған жағдайда қосымша жүк түсiру орнына қолданылады.

814

814. Жүктеме (ЖАҚҚ кезінде) қосылатын (РАЖ кезінде бөлiп тасталатын қосымша жүк түсiрумен қолдану қажеттiлiгі әр уақытта, жиiлiктi төмендетудi шектеудiң құрылғылары үшiн тексерiлетiн параметрлерге, тағы басқаларға жиiлiкке нұсқаушы материалдармен тағы басқалар ТПҚ сәйкес энергия жүйелерін пайдалану кезінде анықталады.

10 10. Жиiлiктің жоғарылауын автоматты шектеу

815

815. Жылу электр станцияларының жиiлiгін ретсiз жоғарылатуды болдырмау мақсатында автоматика 52-53 Гц жоғары жиiлiкті жоғарылатуға жұмыс iстейтiн құрылымдарды қолдануға тиiстi жүктеме тастау шарттарындағы едәуiр үлкенiрек қуат электр станцияларымен параллель жұмыс iстейтiн мақсатта қолданылуы тиiс. Бұл құрылымдар, ең алдымен, СЭС генераторларының бiр бөлiгiн ажыратуға жұмыс iстеуi тиіс. СЭС жүктемемен, мүмкіндігінше олардың қуатымен ЖЭС бөлiмше жұмыс iстейтiн құрылымдардың қолданылуы мүмкiн.
Бұдан басқа, СЭС тек қана көздеуі тиiс болатын энергия жүйелерінің түйiндерiндегi, ұзақ жоғарылату жиiлiгі шектен шықпайтын олардың реттеу диапазоны энергия блоктар жүктемесiнiң жанында мәнмен шектейтiн құрылымдар ЖЭС болатын түйiндердегi қозғағыш жүктеменiң қалыпты жұмысымен ғана қамтамасыз ету үшiн генераторлардың бiр бөлiгi 60 Гц мәнмен жиiлiктің авариялылығы жоғарылауын ажырату есебiнен шектейтiн құрылымдарды көздеуі тиiс.

11 11. Кернеудің төмендеуін автоматты шектеу

816 816. Кернеудің төмендеуін автоматты шектеу құрылғылары энергия жүйесінің кейiнгі авариядағыдай жұмыс iстеуі жағдайларында жүктеме орнықтылығының бұзылуын және тасқынның туындауын болдырмау мақсатында көзделуі тиіс.

Көрcетiлген құрылғылар кернеуден басқа параметрлер, туындыны қоса алғанда кернеу, мәннен басқа, және синхрондық машиналар, реакторлардың компенсатор құрылғыларының жылдамдатуы, ажыратуды, қоздыруды еселеулерге әсер етедi және ерекшелiк ретiнде негiздеме торлық iс-шаралар және бар болу жеткiлiксiздiктiң жанында - тұтынушыларды ажыратуға тексередi.

12 12. Кернеудің жоғарылауын автоматты шектеу

817

817. Желі фазаларының біржақты ажыратылуынан туындайтын және соның нәтижесінде жоғарғы кернеудің электр тарату желілерінің, электр станциялары мен қосалқы станцияларының жоғары вольтты жабдығына әсер ету ұзақтылығын шектеу мақсатында автоматика құрылғыларының қолданылуы тиіс, олар кернеудің номиналды кернеуінен 110-130 %-ға жоғарылау барысында іске қосылады, қажет болған жағдайда – электр тарату желілері бойынша реактивті қуаттың мәні мен бағытын бақылауы тиіс.
Бұл құрылғылар уақыты бойынша белгілі бір шекке дейін әсер етуі тиіс. Бұл уақыт рұқсат етілген аса кернеуліктің ұзақтығынан және атмосфералық, коммутациялық аса кернеуліктер мен тербелістер ұзақтығынан құралғандығы ескерілуі тиіс, соның ішінде бірінші кезекте – шунтталушы реакторлардың қосылуына кететін уақыт та ескерілуі тиіс (егер электр станциялары мен қосалқы станцияларда кернеудің жоғарылауы болған жағдайда). Егер электр станцияларында немесе қосалқы станцияларында ажыратқыштары бар шунтталушы реакторлар болмаған жағдайда немесе реакторлар қосылуы кернеудің қажетті төмендеуіне әкелмесе, құрылғылар кернеудің жоғарылауына әкелген желіні ажыратуы тиіс.

13 13. Жабдықтың асқын жүктемесін автоматты болдырмау

818

818. Жабдықтың асқын жүктемесін автоматты болдырмау құрылғылары желідегі, трансформаторлардағы және бойлық компенсатор құрылғыларындағы мұндай ток әсерінің ұзақтығын шектеу үшін, яғни рұқсат етілген әсер ету ұзақтығынан аса ұзақ әсерін тигізбеу үшін қолданылады. Олардың әсер ету ұзақтығы кемінде 10-20 мин төмен болуы тиіс.
Көрсетілген құрылғылар электр станциялары жүктемесін арылтуға, тұтынушыларды ажыратуға және жүйенің бөлінуіне, ал соңғы сатыда – аса жоғары жүктемелі қондырғылардың ажыратылуына әсер етуі тиіс. Бұл ретте орнықтылықтың бұзылуына және тағы басқа жағымсыз нәтижелерге жол бермеу шаралары қабылдануы тиіс.

14 14. Телемеханика

819 819. Телемеханика құралдары (телебасқару, теле дабыл беру, телеөлшеу және телереттеу) жалпы жұмыс режимімен байланысқан аймақ бойынша шашыраңқы орналасқан электр қондырғыларын диспетчерлік басқару және үзбей бақылау үшін қолданылуы тиіс.

Сонымен қатар телемеханика құралдары ЖҚАР жүйелердің, апатқа қарсы автоматика және тағы басқа да реттеу және басқару жүйелік құрылғылардың белгі беруін тележеткізу үшін де қолданады.

820

820. Электр қондырғыларының телемеханизациялау көлемдері салалық немесе ведомстволық шарттарында анықталып, автоматтау көлемдерімен орнатылуы тиіс. Бұл жағдайда телемеханизациялау құралдары, бірінші кезекте, негізгі коммутациялық қондырғылардың жай-күйі туралы, апаттық жағдайлар немесе апаттық күйлер пайда болған жағдайлардағы өзгерістер туралы мәліметтер жинақтау үшін, сонымен қатар кезекпен қосу өндірісі бойынша (жоспарлық, жөндеу, жедел) бұйрықтардың орындалу барысын немесе пайдаланушы персоналдың режимін жүргізу үшін қолданылады.
Персоналдың тұрақты кезекшілігін қажет етпейтін электр қондырғылары үшін телемеханизациялау көлемі қосалқы станциялардағы жабдықтардың жай-күйін бақылауды қамтамасыз етуі тиіс. Кернеуі 35 кВ және одан төмен қосалқы станцияларында қарапайым теле белгі берудің (теледабыл) қолданылуына жол беріледі, рұқсат етіледі (екі және одан да көп апаттық, алдын-ала теле белгі беру).

821 821. Кәсіпорынды автоматты басқару жүйесі құрамында телебасқару күрделі тораптарда жұмыс істейтін электр қондырғылардың сенімді және экономикалық жағынан тиімді жұмыс режимдерін орнатуға арналған есептерін шешу көлемі ескерілуі тиіс.

Телебасқару персоналдың кезекшілігін қажет етпейтін объектілерде қолданылуы тиіс. Оны персонал кезекшілігі тұрақты объектілерде пайдалану кезінде басымдық шарттары айқындалуы тиіс.
Телебасқарылатын электр қондырғылары үшін телебасқару операциялары, қорғау және автоматика құрылғылары әсері сияқты, жергілікті орында қосымша жедел ауыстыруларды талап етпеуі тиіс.
Телебасқаруды кәсіпорынды автоматты басқару жүйесінің құрамында қолданғанда мыналар ескерілуі қажет: жергілікті автоматтандыруға қарағанда телебасқару қосалқы станциялардың жедел әрі икемді басқарылуын қамтамасыз етеді.

822 822. Теледабыл:

1 1) электрмен қамтамасыздандыру барысында маңызды мәні бар диспетчерлік пунктілердің қарамағында немесе жедел басқарылуында болатын электр қондырғылардың негізгі коммутациялық жабдықтардың күйі мен жағдайларын көрсету үшін;

2 2) диспетчерлік ақпараттық жүйелерге ақпарат енгізу үшін;

3 3) апаттық немесе алдын-ала белгі беру синалдарын жеткізу үшін көзделуі тиіс.

Бірнеше диспетчерлік пункттердің жедел басқаруындағы электр қондырғыларының теледабылы жоғары орналасқан диспетчерлік пунктілеріне ретрансляциялау арқылы беріледі немесе төмен орналасқан диспетчерлік пунктілерінде жинақталған ақпаратты іріктеу үшін берілуі тиіс.
Жоғарғы деңгейлерге ақпаратты ретрансляциялау үздіксіз және диспетчерлік ақпараттық жүйелерде қолданылатын талапқа сәйкес болуы тиіс.
Электр қондырғылар жабдықтарының жай-күйі мен жағдайы туралы ақпарат беру немесе теледабыл үшін датчик ретінде бір қосалқы контакт (түйіспе) немесе реле-қайталағыш контактісі қолданылуы тиіс.

823 823. Телеөлшеу барлық электрмен қамтамасыз ету жүйесінің тиімді жұмыс режимін бақылауға және орнатуға қажетті негізгі электрлік және технологиялық параметрлерін жеткізуді және сонымен қатар, мүмкін болатын апаттық үдерістердің болдырмауын немесе жоюын қамтамасыз етуі тиіс.

Маңызды параметрлердің, сонымен қатар мынадай қайта трансляциялауға (ретрансляциялауға), қосуға немесе тіркеуге қажетті параметрлердің телеөлшеулері үздіксіз болуы тиіс.
Жоғары деңгейге ақпаратты қайта беру үздіксіз болуы тиіс және диспетчерлік ақпаратты жүйелерде қолданылатын талаптарға сәйкес болуы тиіс.
Тұрақты бақылауды талап етпейтін параметрлердің телеөлшеулері (кернеуі 10 кВ және одан төмен желілері мен шиналарында) мерзімді түрде немесе шақырумен орындалуы тиіс.
Бақыланатын пункттерде телеөлшеулерді орындау барысында жергілікті параметрлердің есептелу қажеттілігі ескерілуі тиіс.

824

824. Телереттеу мақсатында телемеханика құралдарының қолдану барысында телемеханика құрылғыларына және байланыс арнасына (байланыс трактісі) қойылатын талаптар, электр қондырғыларының телемеханизацияландыру көлемдері біріктірілген энергожүйенің дәлдік, сенімділік және ақпараттық кешігу бөліктерінде жиіліктің және қуат ағынының жобасымен анықталуы тиіс. Жиілік пен қуат ағынының автоматты реттеу жүйесіне қажетті параметрлердің телеөлшеуі үздіксіз орындалуы тиіс.
Қуат ағынын өлшеу үшін қолданылатын, сонымен қатар теле реттеу белгі беруін негізгі немесе топтастырылған реттелуші электр станцияларына жеткізуін орындайтын теле беру трактісі қайталанған (тәуелсіз) телемеханика арнасымен жабдықталуы тиіс.
Телемеханика құрылғыларында құрылғылар немесе байланыс каналында түрлі зақымданулар болғанда автоматты реттеу жүйесіне әсер ететін қорғаныстар қарастырылуы тиіс.

825

825. Әрбір жеке жағдайда телемеханизацияландыру мәселелерін электрмен, газбен, сумен, жылумен және ауамен жабдықтау және көшені жарықтандыру, өндірістік үдерістерді басқару және бақылау жүйелерінде бірлесіп шешу тиімділігі (әсіресе телемеханика мен диспетчерлік тармақтардың желілерін орындағанда) қарастырылуы тиіс.

826

826. Машиналық залдан, жоғарылату қосалқы станцияларынан және басқа да электр станцияларының жабдықтарынан орталық басқару пунктісіне дейінгі қашықта орналасқан ірі қосалқы станциялары мен көпгенераторлы электрлік станциялар үшін, техникалық тиімділігін ескере тұра, объектішілік телемеханизацияландыру құралдарын қолдануды қарастырған жөн. Объектішілік телемеханизацияландыру құралдарының көлемі электр станцияларды технологиялық басқару талаптарына және белгілі бір жобалаудың техникалық-экономикалық көрсеткіштеріне сәйкес таңдалуы қажет.

827 827. Бір диспетчерлік пунктте әртүрлі телемеханика жүйелерін бірлесіп қолданғанда диспетчерлердің операциялары бірдей болуы тиіс.

828 828. Телемеханика жүйелерін қолданғанда ажырату мүмкіндігі әрдайым қол астында болуы тиіс:

1 1) бір мезгілде тізбектің айтарлықтай ажырауына әкелетін құрылғылар көмегімен барлық телемеханизация және телебасқару тізбектері үшін;

2 2) зерттеу блоктары арқылы және басқа да құрылғылар көмегімен құралатын тізбектің айтарлықтай ажыратуына әкелетін әрбір обьектінің телебасқару және теле белгі беру тізбектерін арнайы қысқыштар.

829 829. Телемеханика құрылғыларының сыртқы байланыстары осы Қағидалардың 15-тарауының талаптарына сәйкес орындалуы тиіс.

830 830. Электр өлшеуіш түрлендіргіш-аспаптары стационарлық электрөлшеуіш аспап болғандықтан, 6-тараудың талаптарына сәйкес орнатылуы тиіс.

831

831. Телемеханика арнасы ретінде басқа да мақсатқа бөлінген арналар қолданылуы мүмкін: өзіндік сымдық арналары (кәбілдік және әуелік, толтырылған және толтырылмаған (тығыздалған және тығыздалмаған), әуелік желіге және тарату желілеріне арналған жоғары жиілікті арналары, радио және радиорелелік байланыс арналары.
Телемеханика арнасын ұйымдастыру әдісін таңдау, бар арналарды пайдалану немесе бөлек арналарды ұйымдастыру; алдын-ала белгілеп, тапсырыс беру қажеттілігі техникалық экономикалық тиімділігімен, қажетті сенімділігімен анықталуы тиіс.

832 832. Телемеханика аппаратурасын және байланыс каналын тиімді қолдану барысында ақпаратты беру сенімділігін және нақтылығын қамтамасыз ету үшін:

1 1) бір кернеулі бірнеше қатар орналасқан әуе желілерінің қуатын телеөлшеу барысында қуаттар қосындыларының бір телеөлшеуіші ретінде қабылдау қажет;

2

2) бақыланатын пунктінде шақырумен телеөлшеулерді орындау үшін біркелкі өлшеулерге арналған жалпы құрылғыларды қолдануға, ал диспетчерлік пунктте – түрлі бақыланатын пункттерден келген өлшеуге арналған жалпы құрылғыларды пайдалануға; бұл жағдайда өлшеулерді бір мезгілде қабылдау немесе жіберу мүмкіндігі қарастырылмаған.

3 3) телеөлшеулер көлемін азайту үшін, оларды бақыланатын параметрлердің шектік мәнінің теле белгі беруімен немесе белгіленген нормадан ауытқыған параметрлер туралы белгі беру және тіркеу құрылғыларымен ауыстыру мүмкіндігін қарастыруға;

4 4) үздіксіз теле өлшеулер мен теле белгі беруді бір мезгілде беруге телемеханиканың кешенді құрылғыларын пайдалануға;

5 5) телемеханиканың бір ақпаратты беруші құрылғысынан бірнеше диспетчерлік пунктке жеткізу жұмысына және диспетчерлік пунктісінің бір телемеханика құрылғысынан бірнеше бақыланатын пункттеріне жеткізуіне, атап айтқанда, қалалық және ауылдық тарату тораптарынан ақпарат жинақтау үшін;

6 6) электрленген темір жол бөліктерінің диспетчерлік пункттерінен берілген телеөлшеу және теле белгі беру ақпараттарын электр торап мекемелерінің диспетчерлік пунктіне ақпаратты қайтадан трансляциялауға рұқсат етіледі.

833 833. Бақыланатын және диспетчерлік тармақтарының телемеханика құрылғыларының қоректенуі (негізгісі мен қосалқысы) телемеханика және байланыс арнасының қоректендірілуімен бірлесе орындалуы тиіс.

Бақыланатын тармақтарының телемеханика құрылғыларының жедел айнымалы токпен қосымша қоректенуі тек қорек көзінің қосымша көзі болған жағдайда ғана орын алады (шиналар жүйесінің басқа да секциялары, қосымша кірістері, байланыс каналы құрылғыларының аккумуляторлық батареялары, кірісте кернеу трансформаторлары, байланыс конденсаторларының және басқа да қажетті құрылғылардың бар болған жағдайларында орын алады). Егер басқа да бір мақсаттарды қоректендірудің қосымша көздері қарастырылмаған болса, онда телемеханика құрылғыларының қосымша қоректенуі қарастырылмайды. Жедел токты аккумуляторлық батареялары бар бақыланатын пункттердің телемеханика құрылғыларының қосымша қоректенуі түрлендіргіш арқылы орындалады. Біріктірілген энергия жүйесінде және электр тораптарының мекемелерінде орналасқан телемеханика құрылғыларының қосымша қоректенуі байланыс арнасы мен телемеханика құрылғыларының қоректенуі тәуелсіз көзінен (тұрақты токты айнымалы токқа түрлендіретін аккумуляторлық батареяларынан, іштен жану қозғалтқыш-генераторларынан) бірлескен түрде орындалуы тиіс.
Негізгі көздердің электрмен қамтамасыз ету жүйесі істен шыққан жағдайда, қосымша қоректенуге көшу жұмысы автоматты түрде орындалуы тиіс. Өндіріс кәсіпорындарының диспетчерлік пункттерінің қосымша көздерінен қоректенуін іске асыру үшін, ең алдымен электрмен жабдықтаудың сенімділігіне талап қойылады.

834 834. Телемеханика аппаратуралары мен панельдерінің барлығы таңбалануға тиіс және де олар пайдалануға ыңғайлы жерде орналасуы тиіс.

835

835. Энергожүйені басқару қолданыстағы құрылымына сәйкес түрлі деңгейдегі диспетчерлік пункттер мен қосалқы станцияларының арасында деректер алмасу және диспетчерлік басқаруды ұйымдастыру үшін, қажетті техникалық сипаттамасы бар диспетчерлік байланыс арналары мен арнайы мәліметтермен ауысу арналарын басқаруды ұйымдастыру үшін қажет.
Кем дегенде екі байланыс арнасы мен деректермен алмасу каналдарын мынадай жағдайларда ұйымдастыру қажет:

1 1) ҚР Бірыңғай электр энергетикалық жүйесінің Диспетчерлік басқару орталығына байланыстыру арналары;

2 2) ҚР Электр қуаты және энергиясы Нарық операторының Диспетчерлік орталығын байланыстыратын арналар;

3 3) энергия жүйелері арасындағы арналар (ұлттық және өңірлік маңызы бар);

4 4) 220 кВ және одан жоғары қосалқы станциялар арналары;

5 5) жүйелік мақсаттағы 110 кВ қосалқы станциялар арналары;

6 6) 10 МВт-тан астам электр энергиясын өндірушімен байланысатын арналар;

7 7) қуаты 5 МВт-тан астам электр энергиясын тұтынушымен байланыстырушы арналар;

8 8) электр тарату желілері жүйелік мәні бар электр энергиясын тұтынатын энергоорталықтар арналары;

Қажет болған жағдайда радио және спутник байланыс құралдарымен жабдықталған қосымша арналар ұйымдастырылады.
Тек бір байланыс және мәліметтермен ауысу арналарын ұйымдастыруға рұқсат етіледі:

1 1) қосылған жүктемелері 5 МВт–тан кем және жүйелік емес (тупиктік) 110 кВ қосалқы станциялар арналары;

2 2) 35 кВ және одан төмен қосалқы станциялар арналары;

3 3) 10 МВт төмен электр энергиясын өндірушісімен байланыстыратын арналар;

4 4) қуаты 5 МВт–тан кем электр энергиясын тұтынушыларымен байланыстыратын арналар;

5 5) электр тарату желілері жүйелік мәні жоқ электр энергиясын тұтынатын энергоорталықпен байланыстыратын арналар.

Соңғы шешім электрмен жабдықтаудың сенімділігін талап етумен байланысты айқындалуы тиіс.
Арнаны радио және спутниктік байланыс құралдарымен ұйымдастыруға болады.

15 15. Екінші реттік тізбектер

836 836. Қағидалардың осы тарауы электр қондырғыларының екінші реттік тізбектеріне (басқару, белгі беру, бақылау, автоматика және релелік қорғау тізбектеріне) таралады.

837 837. Басқа қосылуларымен байланысы жоқ аппаратурасы басқа қосылулар аппаратурасынан бөлек орналасқан қосылулардың екінші реттік тізбектерінің жұмыс кернеуі 1 кВ жоғары болмауы тиіс. Барлық қалған жағдайларда екінші реттік тізбектердің жұмыс кернеуі 500 В жоғары болмауы тиіс.

Қосылатын аппараттардың орындалуы қоршаған ортаның шарттарына және қауіпсіздік талаптарына сәйкес келуі керек.

838 838. Электр станциялары мен қосалқы станциялардың екінші реттік тізбектерінде жартылай қатты алюминийден жасалған алюминий талсымы бар бақылау кәбілі қолданылады. Мыс талсымды бақылау кәбілдері:

1

1) қуаты 100 МВ астам генераторлы электрлік станцияларының; бұл жағдайларда екінші реттік коммутациялау және химиялық сумен тазалау, тазарту объектілерін, инженерлік-тұрмыстық және қосалқы ғимараттардың, механикалық шеберханалар мен іске қосу қазандық обьектілерін жарықтандыру үшін электр станцияларында алюминий талсымын бақылау кәбілдері қолданылуы тиіс.

2 2) 330 кВ және одан жоғары кернеулі қосалқы станцияларының және жүйеаралық электр тарату желілеріне қосылатын қосалқы станциялардың;

3 3) 110-220 кВ ажыратқыштардың істен шығу барысында қосымша құрылғылар мен дифференциалды қорғау шиналарының, сонымен қатар апатқа қарсы автоматиканың жүйелік құралдарының;

4 4) жылу электр станцияларының технологиялық қорғау тізбектерінің;

5 5) кәбіл талсымдарының және сымдардың диаметрі 1 мм жұмыс кернеуі 60 В аспайтын;

6 6) электр станциялары мен қосалқы станциялардың В-І және В-Іа топтық жарылысқа қауіпті аймақтарында орналасқан тізбектердің;

7 7) бақыланушы кәбілдердің алюминийден жасалған талсымдарына агрессивті әсер ету қасиеті бар топырақтарында орналасқан электр қондырғыларын немесе бөліктердің екінші реттік тізбектерінде ғана қолданылады.

Өнеркәсіптік кәсіпорындарда екінші реттік тізбектерде бақыланушы алюминийлі-мысты кәбілдер қатты алюминийден жасалған алюминий-мыс немесе алюминий талсымы бар бақыланушы кәбілдері қолданылуы тиіс. Өндірістік кәсіпорында екінші реттік тізбек үшін алюминий-мыс немесе алюминий талсымы бар жартылай қатты алюминийден жасалған бақылаушы кәбілдерді қолданған жөн. Бақылаушы мыс талсымы бар кәбілдері тек екінші реттік тізбектерде қолданылуы тиіс, олар В-І және В-Іа кластық жарылысқа қауіпті аймақтарда, доменді және конверторлық цехтардың екінші реттік тізбектерінде, қысушы және үздіксіз жоғары өнімділікті прокатты станоктардың негізгі желілерінде, І-санаттағы ерекше топтың электр қабылдағыштарының екінші реттік тізбектерінде, сонымен қатар кәбіл талсымының және сымдардың диаметрі 1 мм дейін, жұмыстық кернеуі 60 В аспайтын екінші реттік тізбектерінде қолданылады.

839 839. Механикалық беріктік шарттары бойынша:

1

1) аппараттар мен панель қысқыштарының бұрандаларына келтірілетін бақылаушы кәбілдер талсымдарының қимасы мыс үшін 1,5 мм2 кем емес, ал алюминий үшін – 2,5 мм2 болуы тиіс; токтық тізбектерінде – мыс үшін 2,5 мм2, ал алюминий үшін 4 мм2 тең болуы тиіс; жауапты емес екінші реттік тізбектерге, бақылау және белгі беру тізбектеріне қимасы 1 мм2 мыс талсымы бар кәбілдер бұрандасына жалғау қарастырылады.

2 2) жұмыс кернеуі 100 В және одан жоғары тізбектерде желіммен жалғанған кәбілдердің мыс талсымының қимасы 0,5 мм2 аспауы тиіс;

3 3) жұмыс кернеуі 60 В және одан төмен тізбектерде желіммен жалғанған мыс талсымының диаметрі 0,5 мм2 кем болмауға тиіс. Байланыс, телемеханика және оларға ұқсас құрылғыларда сызықты тізбектерін бұранда қысқыштарына келтіріп жалғаған жөн.

Бірсымды талсымды тек аппаратураның қозғалмайтын элементтеріне жалғауға (бұрандамен немесе дәнекермен) рұқсат беріледі. Талсымды аппаратураның жылжымалы немесе алмалы-салмалы элементтеріне, сонымен қатар тербеліске ұшырайтын панельдеріне және аппаратурасына жалғау иілгіш (көпсымды) талсымдарымен орындалуы тиіс.

840 840. Кәбілдер мен сымдар желілерінің қимасын оларды ҚТ қорғау, рұқсат етілген ұзақ токтардан қорғау талаптарына, жылулық, еріктік, талаптарына сәйкес орындалуы тиіс. Сонымен қатар аппараттардың берілген дәлдік тобына байланыс болуы тиіс. Бұл жағдайда мынадай шарттар орындалуы қажет.

1 1) Ток трансформаторлары электр тізбектерімен бірге мына дәлдік тобына сәйкес жұмыс істеуі тиіс:

коммерциялық есепке алу есептеуіштері үшін 5-тарау бойынша;
ақпаратты есептеу құрылғыларына енгізу үшін қолданылатын өлшеуші қуат түрлендіргіштері үшін техникалық есепке алу есептеуіштері сияқты 5-тарау бойынша;
барлық өлшеу түрлерінде қолданылатын ток және қуат түрлендіргіштері мен құралдары үшін 3-дәлдікті топтан төмен емес;
қорғау үшін ережедегідей, 10 % ауытқу шамасында.

2 2) Кернеу тізбектері үшін барлық қорғаулар мен құралдары қосу шарттарында кернеу трансформаторынан құралуы қажет.

есептеуіш құрылғыларына ақпаратты енгізуге қолданылатын өлшеуіш қуат түрлендіргіштері мен коммерциялық есепке алу санағыштарына дейін 0,5 %-дан аспайды;
мемлекетаралық, жүйеаралық электр тарату желілері мен кернеу 500 кВ және одан жоғары желілердің коммерциялық есепке алу есептеуіштеріне дейін 0,2 %-дан аспайды;
техникалық есепке алу есептеуіштеріне дейін 0,5 %-дан аспайды;
барлық өлшеу түрлерінде қолданылатын қалқаншалық құралдар мен қуат датчиктері үшін 1,5 %-дан аспайды;
қорғау және автоматика панельдеріне дейін 3 %-дан аспайды.
Осы аталған жүктемелерді жалпы желілер бойынша бірлесіп қоректендіру кезінде, олардың қимасы кернеу шығындарының рұқсат етілген нормаларынан ең аз мөлшері бойынша таңдалуы тиіс.

3 3) Қоректендіру көзінен жедел тогының тізбектері үшін кернеу шығынының мөлшері мынаны құрауы тиіс:

форсировкасы жоқ құрылғы панельдеріне дейін немесе басқару электромагниттеріне дейін - ең үлкен жүктеме ток жағдайында 10 %-дан аспайды;
үш еселік және үлкен форсировкасы бар басқару электромагниттеріне дейін – токтың форсировкалы мәні жағдайында 25 %-дан аспайды.

4 4) АРҚ құрылғыларының кернеу тізбектері үшін кернеу трансформатордан өлшеу органына дейін кернеу шығыны 1 %-дан аспауы тиіс.

841 841. Бір бақылаушы кәбілде айнымалы және тұрақты токты басқару, өлшеу, қорғау және белгі беру тізбектерін және де ток мөлшері 5 А-ден аспайтын электр қабылдағыштарынан қоректенетін күштік тізбектерін біріктіруге рұқсат етіледі.

Кәбіл желілерінің индуктивті кедергісін ұлғайтпау мақсатында ток пен кернеу трансформаторының екінші реттік тізбектерінің тарамдалуын әрбір кәбілде осы тізбектердегі токтардың қосындысы кез–келген режимде 0-ге тең болуы тиіс.
Түрлі қосылулардың тізбектері үшін жалпы кәбілдердің қолданылуына, өзара резервтегілерден басқасына рұқсат етіледі.

842 842. Кәбілдер, әдетте қысқыштардың жиындарына қосылады. Кәбілдің екі мыс желісін бір бұрандаға және екі алюминий желісін қосуға болмайды.

Өлшеуіш трансформаторлардың шығыстарына немесе жеке аппараттарға кәбілдерді тікелей қосады.
Қысқыштардың орындалуы кәбіл желілерінің материалына және қимасына сәйкес келуі тиіс.

843 843. Бақылаушы кәбілдердің ұзындығын ұлғайту мақсатында жалғауға трасса ұзындығы кәбілдің құрылыстық ұзындығынан аспаған жағдайда ғана рұқсат етіледі. Металл қаптамасы бар кәбілдер герметикалық муфталарды орнату арқылы жалғануы тиіс.

Металл емес қаптамасы бар кәбілдерді немесе алюминий желілі кәбілдерді қысқыштардың аралық қатарларында жалғайды немесе осы кәбіл түріне арналған арнайы муфталар көмегімен жалғайды.

844 844. Қысқыш жиындарына немесе аппараттарға қосылатын екінші реттік кәбілдер, кәбіл желілерін және сымдардың таңбасы болуы тиіс.

845

845. Екінші реттік тізбектердің сымдар мен кәбілдердің типтерін, оларды жүргізу және қорғау әдістерін осы тараумен өзгертілмеген бөліктерде 10 және 15-тараулардағы талаптарды ескере отырып таңдау қажет. Ыстық беттермен немесе майлардың және т.б агрессивті орталардың әсерінен оқшауламасы бұзылатын жерлермен сымдар мен кәбілдерді жүргізгенде арнайы сымдар мен кәбілдер қолданылуы тиіс.
Жарыққа төзімсіз оқшауламасы бар сымдар мен кәбіл желілері жарық әсерінен қорғалуы тиіс.

846

846. Кернеу трансформаторынан қалқаншаға дейін жүргізілетін кернеу 110 кВ және одан жоғары трансформаторлардың екінші реттік тізбектеріндегі кәбілдердің металл қабықшасы немесе жағынан жерге жуықталған қалқалы болуы тиіс. Кернеуі 110 кВ және одан жоғары бір кернеу трансформатының негізгі және қосымша орамаларындағы кәбілдер трассаның бүкіл ұзындығы бойынша қатар жүргізілуі қажет. Басқа құрылғылардың нысаналауына немесе қатар орналасқан тізбектеріне сезімтал құрылғылардың тізбектері үшін қалқаланған сымдар, сонымен қатар ортақ қалқаны бар бақылаушы кәбілдер немесе қалқаланған желілері бар кәбілдер қолданылуы тиіс.

847

847. Қалқанша құрылғылары шекарасында айнымалы және тұрақты ток тізбектерінің монтаж (панельдер, пульттар, шкафтар, жәшіктер т.б), сонымен қатар ажыратып-қосқыштар, ажыратқыштар және т.б құрылғылардың сымдарын жалғаудың ішкі сұлбалары механикалық беріктік шарттары бойынша мыс желілі сымдар мен кәбілдермен орындалуы тиіс. Олардың қималары мына шамалардан кем болмауы тиіс:

1 1) бұрандалық қысқыштармен жалғанатын бірсымдық желілер үшін 1,5 мм2;

2 2) дәнекермен жасалған бірсымдық желілер үшін - 0,5 мм2;

3 3) арнайы ұштықтар көмегімен дәнекерленіп бұрандамен жалғанатын көпсымдық желілер үшін 0,35 мм2; техникалық дәлелденген жағдайларда дәнекермен жалғанатын көп тарамдалған мыс желілі сымдарды қолдануға рұқсат етіледі, олардың қимасы 0,35 мм2 төмен, 0,2 мм2-ден кем болмауы тиіс;

4 4) кернеу 60 В жоғары емес тізбектерде, дәнекермен жалғанатын желілер үшін (диспетчерлік қалқаншалар мен пульттар телемеханика құрылғылары т.б.) - 0,197 мм2 (диаметрі - 0,5 мм кем емес)

Біртарамды желілерді аппаратураның жылжымайтын элементтеріне ғана орындауға рұқсат етіледі. Аппаратураның жылжымалы немесе алмалы–салмалы элементтеріне иілгіш (көптарамды) желілермен жалғауға рұқсат етіледі.
Механикалық сымдардың дәнекерленген жерлеріне жүктеме түсіруге рұқсат етілмейді.
Құрылғы есіктеріне ауысулар үшін қимасы 0,5 мм2 тең көптарамды сымдар қолданылуы тиіс; сонымен қатар қимасы 1,5 мм2 кем емес біртарамды желілі сымдарды қолдану тек бұрауға қолданған жағдайда ғана рұқсат етіледі.
Қалқанды құрылғыларда және т.б зауыт дайындап шығарған бұйымдардағы сымдардың қимасы, оларды уақыт кешігуінсіз ҚТ, 1.3-тарауға сәйкес рұқсат етілген токтық жүктемелерден қорғау талаптарымен, ал тек трансформаторларынан келетін тізбектер үшін жоғарыда аталғандардан басқа жылулық беріктігімен анықталады. Монтажды жүргізу үшін жанбайтын, оқшауламасы бар сымдар мен кәбілдер қолданылуы тиіс.
Қалқанды құрылғыларды іштен монтаждау үшін алюминий желілі сымдар мен кәбілдерді қолдануға рұқсат етілмейді.

848 848. Бір панель ішінде аппараттардың өзара жалғануы аралықтық қысқыштарға байланыстырушы сымдарды шығарусыз тікелей орындалады.

Қысқыштар немесе зерттеу блоктарына зерттеуші және тексеруші аппараттарымен құралдарды қосуды талап етіп тізбектер шығарылуы тиіс. Сонымен қатар, құрылғының режимін өзгеруге талап ететін тізбектерді бір қатар қысқыштар қатарына шығару ұсынылады.

849 849. Аралық қысқыштарды тек мына жерлерде ғана орнатуға болады:

1 1) сым кәбілге ауысатын жерде;

2 2) аттас тізбектер біріктірілетін жерлерде (ажырату тізбектерінің қысқыштар жиыны, кернеу тізбектерінің жиыны т.б);

3 3) зерттеуші блоктары немесе ұқсас құрылғылар жоқ болған жағдайда жылжымалы зерттеуші және өлшеуіш аппараттарды қосуды талап ететін жерлерде;

4 4) бірнеше кәбіл бір кәбілге бірігетін немесе түрлі кәбілдердің тізбектері.

850 850. Түрлі жалғанулар мен құрылғыларға жататын қысқыштар, жеке қысқыштар жиындарына шығарылуы тиіс.

Қысқыштар қатарларында кездейсоқ қосылып кетуі жедел ток тізбектерінде немесе қоздыру тізбектеріне қысқа тұйықталуды туындататын немесе жалғанған жердің қысылуын немесе ажыратылуын туындататын қысқыштарды бір-біріне жанастырып орналастыруға тыйым салынады.
Түрлі қорғау түрлеріне жататын немесе бір жалғанудың басқа құрылғыларына жататын аппатураны панельде (шкафта) орналастырғанда жедел ток полюстерінен қысқыш жиындары арқылы қоректің берілуі, сонымен қатар, осы тізбектердің панель бойымен таралуы қорғаудың және құрылғының әр түрі үшін тәуелсіз орындалуы тиіс. Егер жеке қорғау кешендерінен ажыратылуы тізбектеріне бастырмалар қарастырылмаса, онда осы тібектердің қорғаудың шығыс релесіне немесе ажыратқыштың ажырау тізбегіне шығарылуы қысқыштар жиынының жеке қысқышы арқылы орындалады; бұл жағдайда көрсетілген тізбектердің панелінен жалғауларды қорғаудың әр түрінен тәуелсіз орындауға болады.

851

851. Қорғау және автоматика тізбектерінде пайдаланушылық тексерілулер мен зерттеулерді өткізу үшін, зерттеуші блоктарды немесе өлшеуіш қысқыштарды қарастыру тиіс, олар сымдар мен кәбілдерді ажыратпай қоректену көзінен жедел токты, кернеу және ток трансформаторларын ажыратады және зерттеуші аппараттарды құрылғыларды тексеріп баптау үшін жалғануын қамтамасыз етеді.
Торап режимдерінің талаптары бойынша, селективтілік шарттары бойынша және т.б. себептермен жұмыстан шығарылатын релелік қорғау және автоматика құрылғылары, оларды жедел персоналымен жұмыстан шығаруға арнайы жабдықтары болуы тиіс.

852

852. Қысқыштар жиындары, айырғыштардың және ажыратқыштардың қосалқы түйіспелері және аппараттары орнатылуы тиіс, ал жерге тұйықталатын өткізгіштер, кернеу 1 кВ жоғарғы бірінші реттік тізбектерден кернеуді ажыратпай, екінші реттік тізбектердің жиындары мен аппараттарын қызмет ету қауіпсіздігін қамтамасыз етілетіндей етіп монтаждалуы тиіс.

853 853. Екінші реттік тізбектерде қолданылатын аппаратураның оқшауламасы аталмыш тізбектерді қоректендіретін көздің жұмыстық кернеуімен анықталатын нормаларға сәйкес келуі тиіс.

Тұрақты және айнымалы ток тізбектерінің оқшауламасын бақылауды жерге тұйықталмаған әрбір тәуелсіз көзде қарастырып отыруы қажет.
Оқшауламаны бақылау құрылғысы оқшаулама орнатылған мәнінен кіші мәнге төмендегенде сигналдың берілуін қамтамасыз етуі тиіс, ал тұрақты токта – аталғандармен қатар полюстері оқшауламасының кедергі мәнінің өлшенуінде қамтамасыз етуі тиіс. Оқшауламаны бақылауды жедел токтың тармақталмаған торабы жағдайында орындамауға болады.

854 854. Әрбір жалғанудың екінші реттік тізбектерін жедел токпен қамтамасыз етуді жеке оқшаулағыш немесе автоматты ажыратқыштар арқылы (соңғысын қолдану тиімдірек) орындау керек.

Әрбір жалғанудың ажыратқыштардың релелік қорғау және басқару тізбектерін жедел тогымен қоректендіруді жеке автоматты ажыратқыштар арқылы немесе басқа тізбектеріне (сигнализация, электрмагниттік оқшаулағыш, т.б) байланыспаған оқшаулағыштар арқылы қарастырылуы тиіс. Басқарылатын аппараттың жағдайын белгі беру шамдарын және басқару тізбектерін біріктіріп қоректендіру қарастырылады.
Кернеуі 110 кВ және одан жоғары жалғанулар үшін қуаты 60 МВт және одан жоғары генераторлар үшін жедел тогымен негізгі және қордағы қорғауларды жеке-жеке қоректендіру қарастырылуы тиіс.
Автоматты ажыратқыштармен оқшаулағыштарды тізбектеп қосқанда, соңғылары автоматты ажыратқыштардың алдында (қорек көзі жағынан) орнатылуы тиіс.

855

855. Релелік қорғау автоматика және жауапты элементтерді басқару құрылғыларының жедел токты қоректендіру тізбектері жай-күйлерін әрдайым нақты бақылауда болуы тиіс. Бақылау жеке релелерді немесе шамдарды қолданумен немесе аппараттар көмегімен орындалуы тиіс, олар қашықтықтан басқарылатын коммутациялық аппараттарының мынадай операция тізбегінің дұрыстығын бақылау үшін қарастырылуы тиіс.
Маңыздылығы аздау құрылғылар үшін қоректенуді бақылау жедел ток тізбегінде автоматты ажыратқыштың ажыратылған жай-күйі туралы белгі беру арқылы орындалады.
Тізбекте коммутациялық аппаратының қосалқы түйіспесі бар болған жағдайда, мынадай операция тізбегі түзелуінің бақылануы орындалады. Бұл жағдайда ажырату тізбегінің жұмысқа жарамдылығы барлық жағдайларда да бақыланып отырады, ал іске қосу тізбегін жұмысқа жарамдылығын бақылауы – маңызды элементтердің ажыратқыштарына, қысқа тұйықтағыштардың ажыратқыштарына және теле басқару немесе автоматты резервті қосылу (РАҚ – АРҚ) құрылғылары әсерінен іске қосылатын аппараттарына жүктеледі.
Егер жетектің іске қосу тізбектерінің параметрлері осы тізбектің жұмысқа жарамдылығын бақылау мүмкіндігін қамтамасыз етпесе, онда бақылау орындалмайды.

856 856. Электр қондырғыларында, негізінен, қалыпты жұмыс режимі бұзылғандығы және кез келген бір ақаудың туындағаны жайлы хабарлайтын автоматты белгі берілуі қамтамасыз етілуі тиіс.

Мұндай белгі беру қондырғының дұрыс жұмыс істеуін оқтын–оқтын тексеріп отыруы тиіс.
Персоналдың тұрақты кезекшілігінсіз жұмыс істейтін электр қондырғыларында персонал отыратын пунктте белгі берілуі қамтамасыз етілуі тиіс.

857 857. Іске қосу электромагниттері немесе басқа да аппараттардың жұмыс барысында аса кернеуліктің түрлі құрылғыларының дұрыс жұмыс жасауы және де жерге қосу кезінде де туындайтын осындай жағдайлар мүмкін болатын жедел ток тізбектері қорғалуы тиіс.

858 858. Ток транзисторының екінші реттік тізбектелетін жерге тұйықталуын ток трансформаторларына жақын орналасқан жиынындағы немесе ток транзисторларының қысқыштарындағы бір нүкте қарастырылуы тиіс.

Ток трансформаторларының бірнеше кешендерінің біріктіретін қорғаныстары үшін жерге тұйықтау бір нүктеде қарастырылуы тиіс, бұл жағдайда статикалық зарядты ағып кетуге шунттаушы кедергісі 100 Ом тең, тесуші кернеуі 1 кВ жоғары емес тесуші сақтандырғыш арқылы жерге тұйықтау рұқсат етіледі.
Аралықтың бөлуші ток трансформаторларының екінші реттік орамдарын жерге тұйықтамауға рұқсат беріледі.

859 859. Кернеу трансформаторларының екінші реттік орамалары бейтарап нүктенің немесе ораманың бір шетін жерге қосушы құрылғымен жалғау арқылы жерге тұйықталады.

Кернеу трансформаторының екінші реттік орамаларын жерге тұйықтау ережесіне сәйкес кернеу трансформаторына жақын орналасқан қысқыштар жиынында немесе кернеу трансформаторының қысқыштарында орындалуы тиіс.
Бір таратушы құрылғының бірнеше кернеу трансформаторының жерге тұйықталатын екінші реттік тізбектерін жалпы жерге қосушыларымен біріктіруге рұқсат етіледі. Егер аталған шиналар түрлі таратушы құрылғыларға жататын болмаса және түрлі бөлмелерде орналасса (мысалға түрлі кернеулі таратушы құрылғыларының релелік қалқаншалары), онда бұл шиналарды өзара жалғауға болмайды.
Жедел айнымалы ток көздері ретінде қолданылатын трансформаторлар үшін жедел ток торабы полюстерінің бірінің тұрмыстық жерге тұйықталуы қарастырылмаса, кернеу трансформаторының екінші реттік орамаларының қорғаныстық жерге қосылуы тесуші сақтандырғыш арқылы жасалады.

860

860. Кернеу трансформаторын екінші реттік тізбектерінің қысқа тұйықталуынан автоматты ажыратқыштар қорғайды. Автоматты ажыратқыштар жиынынан кейін үлкен жерге тұйықтау токтары бар тораптардағы кернеу трансформаторының нөлдік (ашық үшбұрыш) тізбегінен басқа, барлық жерге тұйықталмаған өткізгіштерінде орнатқан жөн.
Тармақталмаған кернеу тізбектері үшін автоматты ажыратқыштарды орналастыруға болады.
Трансформаторларының екінші реттік тізбектерінде көрінетін үзілімді құру мүмкіндігі (рубильниктер, ұяшықтық жалғаушылар т.б.) қамтамасыз етілуі тиіс.
Кернеу трансформаторлары мен оның екінші реттік тізбектері жерге тұйықталмаған жері арасындағы өткізгіштердің үзілімін құратын құрылғылар орнатылмайды.

861

861. Сыйымдылық токтарын өтеусіз, жерге тұйықтау токтары аз тораптарында орнатылған кернеу трансформаторларында (мысалы, генератор трансформатор блогының генераторлық кернеуінде, электр станциялары мен қосалқы станциялардың өзіндік қажеттілік кернеуінде) қажет болған жағдайда бейтараптың өз ерікті ауысуы жағдайында жоғарғы кернеуден қорғану қарастырылуы тиіс. Қорғаныс ашық үшбұрыш тізбегіне активті кедергілерді қосу арқылы орындалуы тиіс.

862 862. Кернеуі 220 кВ және одан жоғары сызықтық трансформатордың екінші реттік тізбектерінде басқа кернеу трансформаторынан қорғап алу қарастырылуы тиіс.

Екінші реттік жүктеме бойынша олардың қуаты жеткілікті болғанда сызықтық кернеу трансформаторлары арасында өзара резервтеуді орындауға рұқсат етіледі.

863 863. Кернеу трансформаторының кернеу тізбектерінің дұрыс жұмыс істеуін бақылау жүргізілуі тиіс.

Тізбектері кернеу трансформаторынан қоректенетін релелік қорғаныс осы Қағидалардың 604-тармағында көрсетілген құрылғылармен жабдықталуы тиіс.
Қорғаныс тізбектерінде аталған құрылғылардың бар не жоқ болуына тәуелсіз, мына белгілер қарастырылуы тиіс:

1 1) автоматты ажыратқыштарды сөндіргенде – қосалқы түйіспелер көмегімен;

2 2) шиналық бөлшектердің реле-қайталағыштардың жұмысы бұзылғанда – басқару тізбектерінің үзілгенін бақылау құрылғылары және реле-қайталағыштары көмегімен;

3 3) кернеу трансформаторлары үшін, олардың жоғарғы кернеу орамаларының тізбектерінде сақтандырғыштар орнатылған, егер осы сақтандырғыштардың бүтіндігі бұзылса, орталық құрылғылар көмегімен белгілер беріледі.

864

864. Релелік қорғаныс және автоматика, электрөлшеу кешендері мен құралдарының микропроцессорлық құрылғыларының екінші реттік тізбектері кернеуі 110 кВ және одан асатын құрылғыларда (қосалқы станцияларда) қолданылатын, 35 кВ және одан төмен электр құрылғылары (таратушы құрылғыларда), 110 кВ және одан асатын кернеуі аталған құрылғыларды жалғауға шығарған зауыттың талаптарына сәйкес орындалуы қажет.
Аталғанның барлығы кіріс ток пен кернеудің тізбектеріне, дискреттік кірістер мен шығыстардың тізбектеріне және микропроцессорлық процессор құрылғыларының тізбектеріне жатады.

865 865. Соқтығыстар мен тербелістерге ұшырайтын орындарда сымдардың түйіспелі жалғануының бұзылыстарына, реленің бұрыс іске қосылуына, сонымен қатар аппараттар мен құралдардың уақытынан бұрын көнеруіне қарсы шаралар қабылдауы тиіс.

866 866. Панельдердің қызмет ететін жазбалары жақтарында көрсетілуі тиіс, олар жалғануларды, оның мақсатын, панельдің қалқаншадағы реттік нөмірін қамтиды. Сонымен қатар панельдерде орнатылған аппаратураның да схемаларға сәйкес аппаратуралары және таңбалануы болуы тиіс.

3 3. Таратушы құрылғылар мен қосалқы станциялар

16 16. Айнымалы токтың кернеуі 1 кВ-қа дейін және тұрақты токтың 1,5 кВ-қа дейін таратушы құрылғылары

1 1. Жалпы талаптар

867

867. Сымдардың, шиналардың, аппараттардың, құралдар мен конструкциялардың таңдалуы қалыпты жұмыс тәртібі бойынша да (жұмыстық кернеу мен токқа сәйкестігі бойынша, дәлдіктік тобына, тағы с.с.), ҚТ кезіндегі жұмыс шарттары (жылулық және динамикалық әсер, коммутациялық қабілет) бойынша да орындалуы тиіс.

868 868. Тарату құрылғыларының жеке тізбектері мен панельдерінің мақсатын көрсететін аттары нақты жазылып тұруы тиіс.

Жазылулар құрылғының беттік жағында, ол екі жағынан қызмет етілетін болса, құрылғының артқы жағында да орындалуы тиіс. Осы Қағидалардың 15-тарауын да қараңыз.

869 869. Түрлі ток және түрлі кернеу тізбектеріне жататын ТҚ бөліктері, оларды оңай тану мүмкіндігі қамтамасыз етілетіндей орындалып, орналастырылуы тиіс.

870 870. Бүкіл құрылғы шегінде фазалар мен полюстердің өзара орналасуы бірдей болуы тиіс. Шиналардың түсі осы Қағидалардың 1-тарауында көрсетілгендей болуы тиіс.

ТҚ жылжымалы қорғанысын жерге қосу, қондыру мүмкіндігі қарастырылуы тиіс.

871 871. ТҚ-ның барлық металдан жасалған бөліктері боялуы немесе коррозицияға қарсы басқа жабындысы болуы тиіс.

872 872. Жерге тұйықтау осы Қағидалардың 7-тарауына сәйкес орындалуы тиіс.

2 2. Құралдар мен аппараттардың орнатылуы

873 873. Аппараттар мен құралдарды пайдалану барысында, олардың ішінде пайда болатын ұшқындар немесе электрлік доғалары қызмет көрсетуші қызметкерлерге зиян келтірілмейтіндей, қоршаған заттардың жануы мен бұзылуына жол бермейтіндей, ҚТ немесе жерге тұйықталу туындамайтындай етіп орналастырылуы қажет.

874 874. Ажыратушы типті аппараттар ауырлық күші әсерінен, өз еркінше тізбекті тұйықтамайтындай етіп орнатылуы тиіс. Жылжымалы ток өткізуші бөліктері ажыратылған күйде кернеу астында болмауы тиіс.

875

875. Ток жүктемесін және операторға бағынышты барлық контактілерін қосу мен ажыратуға арналған тікелей қолмен басқарылатын ажыратқыштар саңылаусыз өртенбейтін қаптамалармен қорғалуы тиіс. Тек кернеуді ажыратуға арналған аталмыш ажыратқыштар санаты жоқ қызметкерлерге қолжетімсіз шарттарда ғана ашық орнатылуына рұқсат етіледі.

876 876. Коммутациялық аппараттардың жетектерінде «Қосылған» және «Ажыратылған» жағдайлары нақты көрсетілуі тиіс.

877 877. Әрбір автоматты ажыратқыштардан, оны жөндеу немесе қайта бұзу уақытында, кернеуді төмендетіп жоққа шығару мүмкіндігі қарастырылуы тиіс. Бұл мақсатқа қажетті жерлерде ажыратқыштар немесе басқа да ажыратушы аппараттар орнатылуы тиіс.

ТҚ-дан таралған әрбір желінің ажыратқыштар алдында қойылатын ажыратушы аппараты мына электр қондырғыларында қарастырылуы қажет емес:

1 1) алмалы-салмалы ажыратқыштары бар электр қондырғыларында;

2 2) стационарлық ажыратқыштары бар электр қондырғыларында, бұл қондырғыларда аталмыш ажыратқыштарды жөндеу немесе демонтаждау уақытында ажыратқыштар тобынан жалпы аппаратпен немесе бүкіл таратушы құрылғысынан кернеу алынуы;

3 3) егер кернеудегі ажыратқыштарды оқшауланған құралдар көмегімен қауіпсіз демонтаждау мүмкіншілігі қарастырылса, стационарлық ажыратқыштары бар электр қондырғыларда қарастырылған.

Аталған ажыратушы аппараттар үшін арнайы жетек қарастыру қажет етілмейді.

878 878. Бұрандасы бар (ойығы бар) тозды сақтандырғыштар қоректендіруші сымдар түйіспелі винтқа, ал электр қабылдағыштарға кететін сымдар - винттік гильзаға жалғанатындай етіп орнатылуы тиіс.

3 3. Шиналар, сымдар, кәбілдер

879

879. Түрлі полярлы жылжымайтын оқшауламасы жоқ ток өткізуші бөліктері арасында, сонымен қатар осы бөліктер мен оқшауламасы жоқ ток өткізбейтін металдық бөліктері арасында оқшаулама беті бойынша 20 мм-ден және ауа бойынша 12 мм-ден кем емес арақашықтық сақталуы тиіс. Оқшауламасы жоқ токөткізгіш бөліктер мен қоршаулар арасында торлар тұрғанда 100 мм-ден, тұтас жиналмалы қоршаулар тұрғанда 40 мм-ден кем емес арақашықтық сақталуы тиіс.

880

880. Құрғақ бөлмелерде орнатылған панельдер қалқаншалар және шкафтардағы жұмыстық кернеуі 660 В-тан төмен емес, кернеуге есептелген оқшауламасы бар қорғалмаған оқшауламалық сымдар металдық, коррозиядан қорғалған беттер бойымен және де бір-біріне жанастырылып жүргізілуі мүмкін. Бұл жағдайларда күштік тізбектер үшін осы Қағидалардың 3-тарауында келтірілген токтық жүктемелерге берілетін төмендетуші коэффициенттер қолданылуы тиіс.

881 881. Жерге қосылған оқшауламасы жоқ сымдар мен шиналар оқшауламасыз да жүргізілуі мүмкін.

882 882. Басқару, өлшеу т.с.с. тізбектерінің электр сымдары осы Қағидалардың 15-тарауының талаптарына сай болуы тиіс. Кәбілдердің жүргізілуі осы Қағидалардың 10-тарауының талаптарына сай болуы тиіс.

4 4. Таратушы құрылғылардың конструкциялары

883 883. Панельдер корпустары жанбайтын материалдардан, ал қаптамалар мен құрылғының басқа да бөліктерінің конструкциялары жанбайтын немесе қиын жанатын материалдардан орындалуы тиіс. Бұл талап диспетчерлік және оларға ұқсас басқару пульттарына таралмайды.

884 884. Таратушы құрылғылар, аппараттардың әсерінен туындайтын тербелістер және сыртқы күштерден туындайтын шайқалыстар, түйіспелі жалғануларды бұзбайтындай және аппараттар мен құрылғылардың істен шығуын тудырмайтындай етіп орындалуы тиіс.

885 885. Оқшауланбаған ток өткізгіш бөліктері тікелей орнатылатын гигроскопиялық оқшаулау плиталардың беттері ішіне ылғал өтпейтіндей қорғалуы тиіс (бояу, майлау т.с.с.).

Ылғалды немесе өте ылғалды үй-жайларда және ашық қондырғыларда орнатылатын құрылғыларда гигроскопиялық оқшауланған материалдарды (мәрмәр, асбест-цемент т.с.с.) рұқсат етілмейді.
Шаңды, ылғалды, өте ылғалды үй-жайларда және ашық ауада қоршаған ортаның теріс әсерінен сенімді қорғалған таратушы құралдарды орнату қажет.

5 5. Электрлік үй-жайларда таратушы құрылғылардың орнатылуы

886 886. Электрлік үй-жайларда қалқаншаның беттік немесе артқы жағында орналасатын қызмет ету жолдары мынадай талаптарға сай болуы тиіс:

1

1) жарықтағы өту жолдарының ені 0,8 м-ден кем емес; жарықтағы өту жолдарының биіктігі - 1,9 м-ден кем емес болу керек. Өту жолдарында адамдар мен қондырғылардың өтуіне кедергі келтіретін заттар тұрмауы керек. Кейбір жерлердегі өту жолдарында сыртқа шығып тұрған құрылыс конструкциялары кедергі келтіруі мүмкін, алайда мұндай жерлердегі өту жолының ені 0,6 м-ден кем болмауы керек;

2

2) қолжетімді биіктікте (2,2 м-ден кем) орналасқан сыртқа шығып кеткен, қоршалмаған, оқшауланбаған токөткізгіші бөліктерінен өту жолының бір жағынан қарсылас қабырғаға дейін немесе қоршалмаған, оқшауланбаған токөткізгіші бөліктері жоқ қондырғыға дейінгі арақашықтық мынадай мәндерден кем болмауы тиіс: кернеуі 660 В төмен жағдайы үшін - қалқанша ұзындығы 7 м дейін 1,0 м және де қалқанша ұзындығы 7 м астам болса, 1,2 м; кернеуі 660 В-қа тең немесе одан жоғары болса - 1,5 м. Бұл жағдайда қалқанша ұзындығы дегеніміз – панельдер (шкафтар) қатарлар аралығы немесе панельдердің (шкафтардың) бір қатары мен қабырға аралығындағы өту жолдарының ұзындығы;

3 3) жолдың екі жағында болған 2,2 м кем емес биіктікте орналасқан қоршалмаған оқшауланбаған ток өткізгіші бөліктері арасындағы қашықтық мынадай болуы тиіс: 660 В-тан төмен кернеуі жағдайы үшін - 1,5 м; 660 В немесе одан жоғары кернеу жағдайы үшін 2,0 м кем емес;

4 4) осы тармақтың 2 және 3-тармақшаларында келтірілген арақашықтықтан кіші орналасатын оқшауланбаған ток өткізуші бөліктер қоршалуы тиіс;

5 5) жолдар үстінде орналасатын қоршалмаған оқшауланбаған ток өткізуші бөліктер 2,2 м-ден кем емес биіктікте орналасуы тиіс;

6 6) жолдар үстінде орналасатын қоршаулар 1,9 м-ден кем емес биіктікте орналасуы тиіс.

887 887. Оқшауланбаған ток өткізуші бөліктерінің қоршаулары ретінде ұяшық өлшемдері 25х25 мм-ден аспайтын торлар және де біркелкі немесе аралас қоршаулар қолданылады.

Қоршаулардың биіктігі 1,7 м-ден кем болмауы тиіс.
Қалқаншалардың ұзындығы 7 м-ден астам жағдайы үшін қызмет ету жолдарының екі шығысы болуы тиіс. Қалқаншаның монтаждау жағындағы жолдарының шығу есіктері қалқанша бөлмесіне де, басқа да бөлмелерге шығарылуы мүмкін. Қызмет ету жолының ені 3 м-ден көп болса және де маймен толтырылған аппараттар болмаса, онда екінші шығатын жолдың қажеті жоқ.
ТҚ үй-жайларының есіктері басқа үй-жайларға қарай (айнымалы токтың кернеуі 1 кВ жоғары және тұрақты токтың 1,5 кВ жоғары ТҚ үй-жайларынан басқалары) немесе сыртқа қарай шығарылуы тиіс және де өздігінен жабылып қалатын, ішкі жағынан кілтсіз ашылатын құлыптары болуы керек.
Есіктердің ені 0,75 м-ден, биіктігі 1,9 м-ден кем емес болуы тиіс.

6 6. Өндірістік үй-жайларда таратушы құрылғылардың орнатылуы

888 888. Нұсқаудан өтпеген қызметкерлерге қолжетімді үй-жайларда орнатылған таратушы құрылғылардың тұтас қоршауымен жабылған ток өткізуші бөліктері болуы тиіс.

Ток өткізуші бөліктері ашық ТҚ қолдану жағдайында олар қоршалуы тиіс. Бұл жағдайда қоршау тор, біркелкі жабық немесе аралас, биіктігі 1,7 м-ден кем емес болуы тиіс. Тор қоршаудан оқшауланбаған ток өткізуші бөліктері бар құрылғыға дейінгі арақашықтық 0,7 м-ден кем емес, ал тұтас жабық қоршаулар үшін осы Қағидалардың 880-тармағына сәйкес болуы керек. Өту жолдарының ені осы Қағидалардың 884-тармағына келтірілген талаптарға сай қабылданады.

889 889. Кәбілдер мен сымдардың ұшталуы сол құрылғының ішінде қалатындай етіп орындалуы тиіс.

890 890. Алмалы-салмалы қоршаулар арнайы құралсыз алынбайтындай етіп орнатылуы қажет. Қоршау есіктері кілтпен жабылуы тиіс.

891 891. Жинақталған таратушы құрылғылар мен қосалқы станциялардың орнатылуы (ЖТҚ, ЖҚС) 1 кВ жоғары ЖТҚ және ЖҚС-ке арналған осы Қағидалардың 17-тарауында келтірілген талаптарға сай болуы тиіс.

7 7. Таратушы құрылғыларды ашық ауада орналастыру

892 892. Таратушы құрылғыларды ашық ауада орналастырғанда мынадай талаптар сақталуы тиіс:

1 1) құрылғы жоспарланған ауданда, аудан деңгейінен 0,2 м-ден кем емес орналасуы тиіс және де қоршаған ортаның шарттарына сәйкес келетін аппарат болуы керек. Биіктігі 1 м қар үймелері байқалатын аймақтарда шкафтар жоғарылатылған іргетаста орналастырылады;

2 2) шкафтарда аппараттардың, реленің, өлшеу құралдары мен есепке алу құралдарының қалыпты жұмысын қамтамасыз ету үшін жергілікті жылыту қарастырылуы тиіс.

17 17. Кернеуі 1 кВ-тан жоғары таратушы құрылғылар мен қосалқы станциялар

1 1. Жалпы талаптар

893 893. Электр қондырғысы, ток өткізуші бөліктер, оқшаулағыштар, бекіткіштер, қоршаулар, аппараттар, оқшаулаушы және т.б. арақашықтықтар мынадай шарттар таңдалуы мен орнатылуы үшін:

1

1) электр қондырғының қалыпты жұмыс режимі шарттарынан туындайтын күш салу, қызу, электр доғасы және т.б. жұмыстармен бірге жүретін құбылыстар (ұшқындану, газдар шығысы, т.б.) қондырғыны зақымдамайтындай, ҚТ пайда болмайтындай немесе жерге тұйықталу орын алмайтындай, сонымен қатар қызмет етуші қызметкерлерге зиян келтірмейтіндей;

2 2) электр қондырғысының қалыпты жұмыс режимі бұзылғанда ҚТ әсерімен туындайтын зақымдануларды жою жұмыстары қамтамасыз етілетіндей;

3 3) кез-келген бір тізбектегі кернеу алынғанда оған қатысты аппараттар, ток өткізуші бөліктері және конструкциялары көшірме тізбектердің қалыпты жұмыс режимі бұзылмай қауіпсіз ауыстырылатындай, бақыланбайтындай және жөнделетіндей;

4 4) қондырғының ыңғайлы көліктендірілуі қамтамасыз етілетіндей болуы керек.

Осы тармақтың 3-тармақшасында көрсетілген талаптар барлық ТҚ ажыратылып жөнделетін қосалқы станциялардағы кернеуі 1 кВ жоғары жиындар типі ТҚ-на таралмайды.

894

894. Жүктелмеген трансформаторлардың тогын, электр тарату желілерінің зарядтаушы немесе теңестіруші токтарын, жерге тұйықтау тогын қосу немесе ажырату үшін ашық пышақты бөлгіштерді немесе ашық пышақты айырғыштарды пайдаланғанда ток өткізуші бөліктері арасында және ток өткізуші бөліктерден жерге дейінгі арақашықтықтар осы тараудың талаптарына және орнатылған тәртіппен бекітілген арнайы директивті құжаттарға сәйкес болуы тиіс.

895 895. ҚТ шарттары бойынша аппараттардың, өткізгіштердің, оқшаулағыштардың таңдалуы осы Қағидалардың 4-тарауына сәйкес орындалуы тиіс.

896 896. Осы Қағидалардың 893-тармағында көрсетілген электр қондырғысы орнатылатын және бекітілетін конструкциялар қондырғы жүктемелері мен желдің, мұз қатудың және де қысқа тұйықталудан туындайтын салмағына әсерлерін көтеруі тиіс.

Токжүргізуші бөліктерінің қасында орналасқан және қызметкерлерге қолжетімді құрылыс аппараттары электр тогының әсерінен 50 0С температурасына дейін және одан жоғары, ал қолжетімсіз контрукцияларда – 70 0С температурасына дейін және одан жоғары қызбауы тиіс.
Егер қасында орналасқан токжүргізгіш бөліктерінен 1000 А және одан аз айнымалы тогы жүргізілсе, конструкциялар қызуға тексерілмейді.

897

897. Жинақталған шиналарынан және басқа да кернеу көздерінен әрбір тізбектің барлық аппараттарын (ажыратқыштар, сақтандырғыш, ток трансформаторлары, кернеу трансформаторлары және т.б.) айыратын мүмкіндігімен қамтамасыздандырылған жағдайда, ТҚ барлық тізбектерінде қолжетімді ажырауына әкелетін айырғыш құрылғылардың орнатылуы көзделген жөн.
Аталған талап ЭЖТҚ орындауындағы ТҚ-на, ЖТҚ шкафтарына және айналмалы арбасы немесе жоғары вольттық үй-жайлардың герметикалық элегазбен толтырылған ЖТҚ шкафтарының барлық пайдалану мерзімінің техникалық қызмет көрсетуді қажет етпейтін айналмалы ажыратқыш блоктары бар СЖТҚ шкафтарына, жоғары жиілікті қалқаншалар және байланыс конденсаторларына, шегіну желілерінде орнатылатын кернеу трансформаторларына, шегіну желілерінде және трансформаторды қосу жерлерінде орнатылатын токтың күшеюін айырғыштар мен шектегіштерге, сондай-ақ шоғырсым енгізілген күштік трансформаторларға жүрмейді.
Жеке дәлелденген жағдайларда 35-110 кВ ажыратқыштардың және көрінетін үзілімді құрайтын аппараттарсыз 110-500 кВ кернеулі аралас ажыратқыштарды орнатуға рұқсат етіледі. Бұл жағдайда ажыратқыштар конструкциясы жағдай көрсеткіші мен іске қосу механизмі арасында сенімді механикалық байланысты қамтамасыз етуі тиіс. Бұл жағдайда көзге көрінетін үзілімді құру үшін кернеу берілетін жағынан шиналаушы шлейфтерін ажыратып тастау қажет.
Конструктивті немесе сызбалық ойлармен дәлелденген жекелеген жағдайларда тізбектің қалған аппараттарын кернеу көздерінен ажыратып тастайтын айырғышқа дейін орналасқан ток трансформаторларын орнатуға болады.

898

898. Ажыратқыштың немесе оның жетегінің жақсы көрінетін және сенімді жұмыс істейтін жағдай көрсеткіші («Қосылған», «Ажыратылған») болуы тиіс. Ажыратқыштың жалғыз жағдайының көрсеткіші ретінде белгі беру (сигналдық) ажыратқышын пайдалануға рұқсат етілмейді. Егер ажыратқыштың ашық түйіспелері болмаса және де оның жетегі ажыратқыштан қабырғамен бөлініп тұрса, онда көрсеткіш ажыратқыштарда, жетекте де тұруы тиіс.

899

899. Таратушы құрылғылар мен қосалқы станциялар ауасында оқшаулама жұмысын нашарлататын немесе қондырғыға және шиналарға бүлдіре зақымдайтын заттары бар жерлерде орналасқанда қондырғының сенімді жұмысын қамтамасыз ететін шаралар қабылдануы тиіс; күшейтілген оқшаулама қолданылады; қоршаған ортаның әсерінен берік материалдан жасалған шиналар қолданылады немесе олар боялады; ТҚ мен ҚС желдің көп соғатын бағыты жағында орналастырылады; шаң, зиянды газ бен бу ішке кіруден қорғалған ТҚ мен ҚС-лардың жабық орындалуы.
Ашық ТҚ теңіз жағалауларының, тұзды көлдердің, химиялық кәсіпорындардың маңында және де ұзақ уақыттық пайдалану тәжірибесімен алюминийдің коррозиядан зақымдалуы дәлелденген жерлерде орналасқанда коррозиядан қорғалған алюминий және алюминий сымдар қолданылуы тиіс.

900

900. ТҚ мен ҚС-ны теңіз деңгейінен 1000 м астам биіктікте орналастырғанда әуелік және оқшауламалық аралықтар, изоляторлармен сыртқы оқшаулама осы Қағидалардың 931, 932, 959, 960-тармақтарында келтірілген талаптарға сай таңдалуы тиіс және де атмосфера қысымы төмендегенде оқшауламаның электрлік беріктігінің төмендеуін толықтырып отыратын түзету коэффициенттері ескерілуі тиіс.

901 901. Қоршаған ауаның температурасы минус 25 оС төмен АТҚ, СЖТҚ және жылытылмайтын ЖТҚ-да майлы ажыратқыштардың майларын қыздыру қарастырылуы тиіс.

Сонымен қатар, ең аз температурадан басқа майлы және әуелік ажыратқыштардың жетек механизмдерінің, әуелік ажыратқыштар клапандары блогының, олардың агрегаттық шкафтарының, сондай-ақ ішкі қондырғы қысқыштары немесе аспаптары қолданылатын басқа да шкафтардың жылытылуы қарастырылуы тиіс.
Релемен өлшеу құралдарының жылытылуы талаптарға сәйкес, ал санағыштардың жылытылуы – осы Қағидалардың 104 және 105-тармақтарына сәйкес орындалуы тиіс.

902 902. Тарату құрылғылары мен қосалқы станцияларының шиналануы электр техникалық мақсаттағы алюминийден, болатты-алюминийден және болатты сымдардан, құбырлардан және шиналардан алынатын бірдей қималы сымдардан жасалуы тиіс.

Токөткізгіштерді осы Қағидалардың 4-тарауы талаптарына сәйкес орындау қажет.

903 903. Электр қондырғысы фазаларының және ТҚ мен ҚС шиналану фазаларының белгіленуі осы Қағидалардың 1-тарауы талаптарына сәйкес жасалуы қажет.

904 904. 3 кВ және одан жоғары ТҚ мынадай іс-әрекеттерге жол бермейтін жедел блоктаумен жабдықталуы тиіс:

1 1) жерге қосушы пышақтар мен қысқа тұйықтағыштарға ажыратқыштарды, бөлгіштерді және айырғыштарды қосуды;

2 2) кернеу астында тұрған шиналандырғыштан айырғыштармен бөлінбеген шиналандырғышқа жерге қосу пышақтарын қосуды;

3 3) аппарат конструкциясында қарастырылмаса, айырғыштармен және бөлгіштермен жүктеме тогын ажыратуды және қосуды.

Сызықтық ажыратқыштардың жерге қосушы пышақтарында желі жағынан тек ажыратқыш жетегі бар механикалық блоктауды және жерге қосушы пышақтарды ажыратылған күйінде құлыппен құлыптауға арналған жабдықты орнатуға арналады.
Электр байланыстарының схемалары қарапайым ТҚ үшін механикалық (кілттік) жедел блоктауды қолдану, ал барлық қалған жағдайларда – электромагниттік блоктауды қолдану ұсынылады. Бөгде адамдарға қолжетімді айырғыштардың жетектері ажыратылған және қосылған күйінде құлыптармен құлыптау жабдықтары болуы тиіс.

905

905. 1 кВ жоғары ТҚ мен қосалқы станциялар стационарлы жерге қосушы пышақтармен жабдықталуы тиіс, олар қауіпсіздік техникасы талаптарына сай жылжымалы жерге қосуды қолданусыз аппараттар мен жинағыштардың жерге қосылуын қамтамасыз етеді. Жерге қосушы пышақтарды жөндеу немесе айырғыштарды жөндеу барысында сөндіру жағдайына кернеу берілетін жағында орналасатын, схеманың осы бөлігінде орналасқан басқа да айырғыштардың жерге қосушы пышақтары қарастырылуы тиіс. Соңғы талап сызықтық ажыратқыштар желісі жағындағы жерге қосушы пышақтарға және айырғыштардан бөлек орналасқан жеке аппарат есебінде орнатылған жерге қосушы пышақтарға, сонымен қатар, ЭЖТҚ орындауындағы ТҚ жүрмейді. Айырғыш пен жерге қосқыш функцияларын бір мезгілде атқаратын аппаратты аз мөлшерде ЖТҚ-да фидерлерімен енгізуші ұяшықтардың жерге қосылуы осы аппараттарды жерге қосушы күйіне ауыстыру және күштік ажыратқыштарды қосу арқылы іске асады. Бұл жағдайда жерге қосуды қателесіп алып тастауға қарсы блоктау қарастырылуы тиіс.
Жерге қосушы пышақтар ақ және қызыл түсті жолақтарда боялуы тиіс. Жерге қосушы пышақтар жетектерінің тұтқалары қызыл түске, ал басқа жетектердің тұтқалары – қондырғы түсіне боялады.
Стационарлық жерге қосушы пышақтар қолданылмайтын жерлерде ток өткізуші және жерге қосушы өткізгіштерді жалғауға арналған түйіспелі беттер дайындалады.
Кернеу трансформаторы бар болатын жағдайда жиынды шиналардың жерге қосылуы кернеу трансформаторы айырғыштарының жерге қосушы пышақтарымен орындалуы тиіс.

906

906. Ток өткізуші бөліктердің және электр қондырғыларының торлы және аралас қоршауларының биіктігі АТҚ үшін жоспарлау деңгейінен және ашық орнатылған трансформаторлардан 2 немесе 1,6 м (осы Қағидалардың 935 және 936-тармақтарының талаптарына сай), ал ЖТҚ үшін және ғимарат ішінде орнатылған трансформаторлар үшін еденнен 1,9 м болуы тиіс; тор саңылауының өлшемі 10х10 мм кем емес және 2,5х25 мм аспауға және де оларды құлыптап қою құралдары болуы тиіс. Бұл қоршаулардың төменгі жиегі ашық таратушы құрылғыларда АТҚ 0,1-0,2 м биіктікте, жабық таратушы құрылғыларда ЖТҚ – еден деңгейінде орналасуы тиіс.
Сыртқы қоршаулар осы Қағидалардың 918-тармағында келтірілген талаптарға сай орындалуы тиіс.
Тосқауыл ажыратқыш, трансформаторлар және ток өткізуші бөліктерінде кернеу бар болатын жағдайда камераларды қарап шығуға арналған басқа да аппараттардың камераларына кіре берісінде орнатуға болады. Тосқауылдар 1,2 м биіктікте орнатылып, алмалы-салмалы болуы тиіс. Камера едені жер деңгейінен 0,3 м-ден асса есік пен тосқауыл арасына 0,5 м кем емес арақашықтық қондырылуы тиіс немесе есік алдына қарап шығуға арналған арнайы орын қалдырылуы тиіс.

907

907. Температура, тербеліс және т.с.с. өзгерістермен туындайтын сымдардың деформациялары сымдарда немесе оқшауламаларда қауіпті механикалық кернеулерді туындататын жағдайлар орын алса, мұндай кернеулердің пайда болуын тоқтататын шаралар қарастырылуы тиіс (компенсаторлар, әлсіздендірілген ауырлық, т.с.с.).

908

908. Маймен толтырылған трансформаторлардың және аппараттардың деңгейі мен температура көрсеткіштері және қондырғы күйін сипаттайтын басқа да көрсеткіштер кернеуді алып тастамай олардың жанына баруға (мысалы, камераға кіретін есік жағынан) және оларды бақылауға ыңғайлы да қауіпсіз шарттар қамтамасыз етілуі тиіс.
Майды сынауға алу үшін еден деңгейінен немесе жер бетінен трансформатор немесе аппарат кранына дейінгі арақашықтық 0,2 метрден кем болмауы тиіс немесе керісінше шұңқырша қарастырылуы тиіс.

909 909. Маймен толтырылған электротехникалық құрылғылар бойымен жүргізілген қорғаныс, өлшеу, белгі беру және жарықтандыру тізбектерінің электр сымдары майға төзімді оқшауламасы бар сымдармен орындалуы тиіс.

910 910. Сыртқа орнатылатын трансформаторлар, реакторлар және конденсаторлар күннің тікелей сәулесімен қызып кетуін азайту мақсатында атмосфералық әсерге және май әсеріне төзімді ашық түстерге боялуы тиіс.

911 911. Таратушы құрылғылар мен қосалқы станциялар электр жарықтанумен қамсыздандырылуы тиіс. Жарықтандырушы арматура оның қауіпсіз қызмет етілуі қамтамасыз етілетіндей түрде орнатылуы тиіс.

912 912. ТҚ мен қосалқы станциялар қызмет ету жүйесіне сымсыз телефон байланысымен қамтамасыз етілуі тиіс.

913 913. ТҚ мен ҚС орналасуы, бас жоспар мен ауланың инженерлік дайындалуы және оларды су, балшық және т.б. көшкіндерінен қорғалуы ҚНжҚ талаптарына сай орындалуы тиіс.

914 914. АТҚ мен ЖТҚ компоновкасы мен конструктивті орындалуы басқа да арнайы механизмдерді қолдану мүмкіндігін монтаждау және жөндеу жұмыстарын жүргізуге арналған.

915 915. ТҚ мен биіктігі 4 метрден астам ағаштар арасындағы арақашықтық қондырғының және шиналағыштардың ағаштар құлағанда зақымдалуы жағдайлары орын алмайтындай етіп қабылданады.

916 916. Тұрғын және өндірістік ғимараттары бар аймақта орналасқан ТҚ мен ҚС үшін жұмыс істеп тұрған қондырғыларынан (трансформаторлар, компенсаторлар, т.б.) пайда болатын шу деңгейін төмендету ҚНжҚ-да көрсетілген мәндеріне дейін шаралары қарастырылуы тиіс.

917 917. Қызметкер әрдайым қасында кезекте тұруға тиіс және жанында тұрғын үй ғимараттары бар ТҚ мен ҚС-лар шаруашылық-ауысу құбырларын, артезиан скважиналарын не құдықтарын орнату жолымен ауыз сумен қамтамасыз етілуі тиіс.

918

918. Персонал кезекшілік ететін су құбыры бар ТҚ мен ҚС үшін жылытылған кәріздері бар дәретханалар орнатылуы тиіс. Қосалқы станцияға жақын жерде кәріз магистральдары болмаған кезде жергілікті кәріз құрылғыларын (тұндырғы, сүзгілер) орнатуға рұқсат етіледі. Персонал кезекшілік етпейтін қосалқы станциялар үшін су өтпейтін құдықта жылытылмайтын дәретханаларды орнатуға болады.
Персоналдың тұрақты кезекшілігінсіз 110 кВ және одан жоғары қосалқы станциялар сумен жабдықтау және кәріз жүйелері бар (0,5 км дейінгі қашықтықта) жақын жерде орналасқан кезде жалпы қосалқы станциялық басқару пунктінің (ЖБП) ғимаратында санитариялық кәріз пункттері қарастырылуы тиіс.

919 919. АТҚ мен қосалқы станциялар аумағының биіктігі 1,8-2,0 м болатын сыртқы қоршаумен қоршалуы тиіс. Биіктігі 2 м-ден астам сыртқы қоршаулар биік қар көшкіндері бар жерлерде, сондай-ақ және аумағына арнайы рұқсат қағазымен кіретін қосалқы станцияларда қолданылады.

АТҚ аумағында орналасқан қосалқы ғимараттар (шеберханалар, қоймалар, ЖБП т.с.с.) биіктігі 1,6 м ішкі қоршаумен қоршалады.
Электр станциялары ауласында орналасатын АТҚ (қосалқы станциялар) орналастырғанда бұл АТҚ (қосалқы станциялар) 1,6 м ішкі қоршаумен қоршалуы тиіс.
Қоршаулар біркелкі жабық, торлы немесе шарбақты болуы тиіс.
Қоршаулар:

1 1) күзетілетін өндіріс кәсіпорнының аумағында орналасатын жабық қосалқы станциялар үшін;

2 2) қала және ауыл аумағында орналасатын жабық қосалқы станциялар үшін;

3 3) бағаналық қосалқы станциялар үшін көзделген.

920 920. АТҚ, ЖТҚ және қосалқы станциялардың металдық конструкциялары, сондай-ақ метал және темір бетон конструкцияларының жерасты бөліктері коррозиядан қорғалуы тиіс.

921

921. ТҚ мен қосалқы станциялар ауласы үшін қалыпты жұмыс шартында май шаруашылығының аппараттық бөлімінен, май қоймаларынан, машиналық үй-жайлардан, сондай-ақ жөндеу және басқа да жұмыстарды жүргізгенде трансформаторлар мен ажыратқыштардан ашық майдың су қоймаларына түсуіне жол бермеу мақсатында аққан майды жинап алу және жою құрылғылары көзделуі тиіс.

922 922. Қосалқы станцияларда оперативті ток ретінде, бұл мүмкін болған және олардың жұмыстарының қажетті сенімділігін қамтамасыз ету кезінде электр қондырғылардың жеңілдеуі мен арзандауына әкелетін барлық жағдайларда айналмалы ток қолданылады.

2 2. Ашық таратушы құрылғылар

923 923. 110 кВ және одан жоғары АТҚ жылжымалы монтаждау-жөндеу жалғауларының тетіктері мен жабдықтары, сондай-ақ жылжымалы зертханаларға арналған өтулер көзделуі тиіс.

924 924. Аралықта иілгіш сымдардың жалғануы престеу арқылы, ал тіректердегі жалғануы аралықта тармақталуды жалғау және аппараттық қысқыштарға жалғау, пісіру не престеу арқылы жүргізіледі. Бұл ретте аралықтағы тармақталулардың жалғануы аралық сымдарын қимай жүргізілуі тиіс.

Сымдарды дәнекерлеу мен орауға рұқсат етілмейді.
Бұрандалы жалғау тек аппараттардың қысқыштарында және ажыратқыштардың тармақталуларына, байланыс конденсаторларына және кернеу трансформаторларына, сондай-ақ ажыратпай қолдану үшін шиналарды қайта монтаждау бойынша жұмыстардың үлкен көлемін талап ететін уақытша қондырғылар үшін ғана орнатуға рұқсат етіледі.
АТҚ-дағы шиналарды ілуге арналған оқшаулағыштардың гирляндалары біртізбекті болады. Егер біртізбекті гирлянда механикалық жүктемелердің шарттарын қанағаттанбаса, онда екітізбекті гирлянда қолданылады.
Жоғары жиілікті гирляндаларды асып орнатуды жүзеге асыратын гирляндаларды қоспағанда, бөлінетін (ойып орнатылатын) гирляндаларға жол берілмейді.

925 925. АТҚ жинақталған шиналарының тармақтары жинақталған шиналардан төмен орналасуы тиіс. Екі не одан көп секциялар үстінде немесе жинақталған шиналар жүйесі үстінде бір аралықпен шиналаушыны ілуге рұқсат етілмейді.

926 926. Жел мен мұздан қорғану конструкцияларына жүктеменің және ауаның есептік температуралары осы Қағидаларға 11-тараудың талаптарына сәйкес анықталуы тиіс.

Иілгіш шиналарға жүктемелерді анықтау барысында оқшаулағыш гирляндаларының салмағы да, аппараттар мен трансформаторларға түсу салмағы да ескеріліп отыруы тиіс.
Конструкцияларға жүктемелерді анықтауда қолында құрал-саймандары бар адамның салмағы да және монтаждау құрал-жабдықтарының салмағы да ескеріліп отыруы тиіс: анкерлік бағаналар үшін оқшауламалардың гирляндаларын қолданғанда – 200 кг және аралықтық үшін 150 кг, бағаналық оқшауламалар үшін – 100 кг.
Шиналардан АТҚ аппаратарына дейін түсуінің төмен тарту ауырлығы төмен температураларда рұқсат етілмейтін механикалық кернеулердің болдырмауын және қатты желде рұқсат етілмейтін сымдардың бір-біріне жақындауын туындатпауы қажет.

927 927. Осы Қағидалардың 904-тармағында келтірілген талаптарға сәйкес келетін жүктеме кезінде иілгіш шиналары үшін механикалық беріктіктің қор коэффиценті олардың уақытша ажырау кедергісіне қатысты кем дегенде 3-тен кем болмауы тиіс.

928 928. Осы Қағидалардың 904-тармағында келтірілген талаптарға сәйкес жүктеме кезінде ілмелі оқшаулағыштар үшін механикалық беріктіктің қор коэффициенті тұтас оқшаулағыштың кепілденген ең төменгі бұзушы жүктемесіне қатысты 4-тен кем болмауы тиіс (механикалық немесе электр механикалық).

929 929. ҚТ-кезінде қатты шиналардан бағаналық оқшаулағыштарға берілетін есептік механикалық күштер осы Қағидалардың 73-тармағына сәйкес қабылдануы тиіс.

930 930. Осы Қағидалардың 924-тармағында келтірілген талаптарға сәйкес жүктеме кезінде иілгіш шиналарға арналған іліну арматурасындағы механикалық беріктіктің қор коэффиценті ең төменгі бұзушы жүктемеге қатысты 3-тен кем болмауы тиіс.

931 931. АТҚ шиналарын ілуге арналған тіректерді жинақталған темір бетонды жиынтықтан немесе болаттан жасау қажет.

932 932. АТҚ шиналарын бекітуге арналған тіректер осы Қағидалардың 11-тарауында келтірілген талаптарға сәйкес аралықтық немесе жиектік пайдаланылатындар ретінде тартулар орындалады және есептеледі. Жиектік ретінде уақытша пайдаланатын аралық тіректер тартылыс көмегімен күшейтілуі тиіс.

933 933. Ілмелі және тіректік оқшаулағыштар саны, ТҚ электр қондырғыларының сыртқы оқшауламасы «Таза және ластанған атмосфералы аудандарда оқшаулауды жобалау бойынша нұсқауларға» сәйкес таңдалып алынады.

934 934. Қатты шиналар кезіндегі жарықтағы ток өткізуші мен жерге тұйықталушы бөліктері арасындағы Аф-з және түрлі фазалардың токөткізуші бөліктері арасындағы Аф-ф жарықтағы арақашықтықтары осы Қағидаларға 5-қосымшаның 130-кестесіндегі 1-суретте келтірілген мәндерден кем болмауы тиіс.

Ажыратқыштар орнына 1,8 қашықтықтағы фаза – жер қорғаныстың деңгейі бар, 10-500 кВ артық кернеуліктер шектегіштерін қолданғанда осы Қағидалардың 932-942, 959-тармақтарында көрсетілген арақашықтықтар осы Қағидаларға 5-қосымшада келтірілген 129-кестедегі мәндерге дейін қысқартылуы мүмкін.
Егер биік таулы қондырғыларда фазалар арасындағы арақашықтықтар осы Қағидаларға 5-қосымшаның 129 және 130-кестелерінде келтірілген мәндерден ұлғайған жағдайда жерге қосылатын бөліктерге дейінгі арақашықтықтар да ұлғайтылуы тиіс.

935 935. Иілгіш шиналар кезінде жарықта (осы Қағидаларға 5-қосымшаның 2-суреті) токөткізгіш және жерге тұйықтау Аф-з,г, бөліктерінің арасындағы, сондай-ақ Аф-ф,г, токөткізгіш бөліктерінің арасындағы арақашықтық олардың бір көлденең жазықтыққа орналасуы кезінде мынадан кем болмауы тиіс:

Аф-з,г = Аф-з + а;
Аф-ф,г = Аф-ф+ а;
мұндағы а = f sin ; f – 15 оС температурасындағы сымның бос іліну мөлшері, м;
= arctg (P/Q); Q – 1 м ұзындығына келетін сымның салмағы, даН/м, Р - сымның 1 м ұзындығына келетін желдің жылдамдықты күші, даН/м, бұл жағдайда жылдамдықтылығы құрылыс конструкцияларын есептегенде таңдалып алынатын мәні 60 %-ға тең деп қабылданады.

936 936. Үш фазалық ҚТ токтары 20 кА немесе одан жоғары кезінде ТҚ иілгіш шиналарын тесілу қатынасы жағынан қауіпті, ҚТ тогының динамикалық әсерінен фазалардың жақындатуын болдыртпауға тексеріп отыру қажет.

Жарықта кернеудегі көршілес фазалар арасындағы ең аз рұқсат етілген арақашықтықтар ҚТ токтарының әсерінен фазалардың анағұрлым жақындасу сәтінде осы Қағидалардың 11-тарауында келтірілген анағұрлым жұмыстық кернеуі бойынша қабылданатын әуелік желінің ең төменгі әуелік аралықтарына сәйкес болуы тиіс.
Фазадағы бірнеше сымдардан орындалған иілгіш ток сымдарында қашықтық бөлгіштер орнатылуы тиіс.

937

937. Токөткізуші және жерге тұйықталмаған бөліктерден немесе оқшаулағыш элементтерден көлденең сызық бойынша (ток өткізгіш бөліктер жағынан) тұрақты ішкі қоршауларға дейінгі ара қашықтық олардың биіктігіне байланысты қоршау биіктігі 1,6 м кезінде осы Қағидаларға 5-қосымшаның 130-кестесіндегі Б өлшемі үшін және қоршау биіктігі 2 м кезінде Аф-з өлшемі үшін келтірілген мәндерден кем болмауы тиіс. Осы бөліктер немесе элементтер қоршаулардан биік орналасқан кезде бұл арақашықтықтар және қоршау жазықтығында 2,7 м биіктігі үшін де сақталуы тиіс (осы Қағидаларға 5-қосымшадағы 3-сурет).
Қоршау жазықтығындағы 2,7 м биіктікке орналасқан нүктеден осы бөліктерге дейін немесе элементтерге дейінгі арақашықтық Аф-з дан кем болмауы тиіс (осы Қағидаларға 5-қосымшадағы 3-сурет).

938 938. Токөткізуші бөліктер (шығыстары, шиналары, түсілімдері, т.с.с.) жоспарлау деңгейінен немесе ғимарат биіктігінен Г өлшемі үшін (4-сурет) осы Қағидаларға 5-қосымшадағы 130-кестеде келтірілген мәндерден кем емес биіктікте орналасқан болса, онда оларда ішкі қоршаулар болмауы мүмкін.

Жоғары жиіліктегі байланыстық, телемеханикалық және қорғау құрылғыларының конденсаторын біріктіретін және сүзгісі бар қоршалмаған токөткізуші бөліктері 2,5 м-ден кем емес биіктікте орналасуы тиіс. Бұл ретте жалғау қондырғысынан кернеуді алмай, сүзгіні жөндеу (баптау) жұмыстарын жүргізуге мүмкіндік беретін биіктікте сүзгі орнату ұсынылады.
Оқшаулағыш фарфорының төменгі жиегі жоспарлау деңгейінен немесе ғимарат деңгейінен (кәбілдік каналдардың плиталары немесе астаулары) және т.б.) 2,5-тен кем емес биіктікте орналасқан трансформаторлар мен аппараттарды қоршамауға рұқсат етіледі (4-сурет). Ең төмен биіктік қондырғысының тұрақты қоршауы осы Қағидалардың 904-тармағының талаптарын қанағаттандыруы және ол осы Қағидалардың 935-тармағында келтірілген арақашықтықта орналасуы тиіс.

939 939. Қоршалмайтын токөткізуші бөліктер олардан машиналардың, тетіктердің және тасымалданушы жабдықтардың өлшемдеріне дейінгі арақашықтық осы Қағидаларға 5-қосымшадағы 130-кестедегі 5-суретте келтірілген Б өлшемі үшін берілген мәндерден кем емес болатындай етіп орналасуы тиіс.

940

940. Түрлі тізбектердің ең жақын орналасқан қоршалмаған токөткізуші бөліктері арасындағы арақашықтық бір тізбекте қызмет еткенде, екіншісі ажыратылмайтындай шарттан таңдалуы тиіс. Түрлі тізбектердің қоршалмаған токөткізуші бөліктері түрлі жазықтықтарда (параллель немесе перпендикуляр) орналасқан кезде арақашықтықтар осы Қағидаларға 5-қосымшадағы 130-кестеде тік сызығы бойынша В өлшемі үшін, ал көлденең сызығы бойынша – Д өлшемі үшін келтірілген мәндерден кем болмауы тиіс (6-сурет).
Түрлі кернеулер болған кезде В және Д өлшемдері жоғары кернеумен алынады. Бұл ретте В өлшемі жоғарғысы ажыратылмаған кезде төменгі тізбекті қызмет көрсетеді, ал Д өлшемі - екіншісі ажыратылмаған кезде бір тізбеде қызмет көрсетуді көздейді.
Егер мұндай қызмет көрсету көзделмесе, түрлі жазықтықтағы түрлі тізбектердің токөткізуші бөліктері арасындағы арақашықтық осы Қағидалардың 932 және 933-тармақтарына сәйкес қабылдануы тиіс; бұл ретте пайдалану шарттарында сымдардың жақындау мүмкіндігі ескерілуі тиіс (желдің, мұздың, температураның әсерінен).

941

941. Бір көлденең жазықтықта орналасатын түрлі тізбектердің токөткізуші бөліктері арасындағы арақашықтықтар жоғарғы кернеу бойынша орнатылады және осы Қағидаларға 5-қосымшадағы 130-кестеде Д өлшемі үшін келтірілген мәндерден кем болмауы тиіс (7-сурет). Д өлшемі - бір тізбектің екіншісі ажыратылмаған кезде қызмет көрсетуді көздейді.

942

942. Токөткізуші бөліктер ең сыртқы қоршаудың жоғарғы жиегі арасындағы арақашықтық осы Қағидаларға 5-қосымшадағы 130-кестеде Д өлшемі үшін келтірілген мәндерден кем болмауы тиіс (8-сурет). Бұл ретте тігінен токөткізуші бөліктерден АТҚ ауласынан тыс жерге дейінгі арақашықтық осы Қағидалардың 965-тармағының бірінші және үшінші абзацтарында көрсетілген мәндерден кем болмауы тиіс.

943

943. Сөндірілген күйіндегі ажыратқыштың түйіспелері мен пышақтарынан жерге тұйықталған бөліктеріне дейінгі ара қашықтық осы Қағидаларға 5-қосымшадағы 130-кестеде Аф-з өлшемі келтірілген өзінің фазасының шиналағышына дейінгі мәндерінен, ал екінші түйіспеге қосылғанға дейін – Ж өлшеміне арналған үшін берілген мәндерден; басқа жалғанулардың шиналағышына дейін – Б өлшеміне арналған үшін берілген мәндерден кем болмауы тиіс (9-сурет).

944

944. АТҚ токөткізуші бөліктерінің ғимарат немесе құрылыс обьектілерінің арасындағы (ЖТҚ, басқару қалқаны, транформаторлық мұнара, т.б.) арақашықтық осы Қағидаларға 5-қосымшадағы 130-кестеде келтірілген Д өлшеміне мәндерден, ал көлденең бойынша токөткізуші бөліктерден жоғарыда аталған ғимараттарға дейінгі арақашықтықта – Г өлшеміне арналған мәндерден кем болмауы тиіс (10-сурет).

945 945. АТҚ ток өткізуші бөліктері үстінен және астынан әуелік жарықтандырушы желілерін, байланыс желілерін және белгі беру желілерін жүргізуге тыйым салынады.

946 946. Ашық орнатылған электр техникалық құрылғыларынан қосалқы станциялардың су суытқыштарына дейінгі арақашықтық осы Қағидаларға 5-қосымшадағы 131-кестеде келтірілген мәндерден кем болмауы тиіс.

Осы Қағидаларға 5-қосымшадағы 131-кестеде келтірілген сыртқы ауаның температурасы минус 36 0С-тан төмен аудандар үшін арақашықтық 25 %-ға артуы, ал минус 20 0С-тан жоғары температурасы үшін – 25 %-ға азайтылуы тиіс. Осы Қағидаларға 5-қосымшадағы 131-кестеде келтірілген қайта жөнделіп жатқан объектілер үшін арақашықтықты 25 %-дан артық емеске азайтуға рұқсат етіледі.

947

947. Май салмағы қондырғы бірлігіне 60 кг тең маймен толтырылған қондырғыдан өндірістік кәсіпорын ауласындағы В, Г, Д санатты өндірісті ғимараттарға дейін және электр станциялары мен қосалқы станциялар ауласындағы қосалқы құрылыс объектілеріне (шеберханалар мен қоймалар) дейінгі, сонымен қатар тұрғын үй және қоғамдық ғимараттарына дейінгі (Г және Д санаттары үшін ерекше жағдай) арақашықтықтар:

1 1) осы ғимараттар мен құрылыстардың өртке қарсы беріктік дәрежесі І және ІІ болған кезде 16 м; ІІІ дәреже болған кезде – 20 м;

2 2) отқа қарсы беріктік IV және V дәрежелері болған кезде - 24 м болуы тиіс.

Маймен толтырылған қондырғыдан жарылу қаупі бар аймақтар мен үй-жайларға дейінгі арақашықтық осы Қағидалардың 24-тарауына сәйкес қабылданады.
Қосалқы станцияның жеке ғимараттары арасындағы ара қашықтықтарды, олардың өртке қарсы беріктігі дәрежесіне байланысты ҚНжҚ сәйкес қабылданады.
Трансформаторлық шеберханадан және аппараттық май шаруашылығынан сондай-ақ май қоймаларынан АТҚ қоршауларына дейінгі өртке қарсы ара қашықтық 6 м-ден кем болмауы керек.
ЖТҚ ғимараттарынан электр станциялары мен қосалқы станцияның басқа да өндірістік ғимараттарына дейінгі ара қашықтығы 7 м-ден кем болмауы тиіс. Көрсетілген арақашықтықтар басқа ғимаратқа қарап тұрған ЖТҚ қабырғасы өртке қарсы қабырға есебінде өртке қарсы беріктіктегі 2,5 сағатқа тең жағдайда сақталмауы мүмкін.
Сутек қоймаларынан қосалқы станцияның ғимараттарына және ӘЖ тіректеріне дейінгі ара қашықтықтары осы Қағидаларға 5-қосымшадағы 131-кестеде көрсетілгендерден кем болмауы тиіс.
Сутек қоймаларынан АТҚ-ға, трансформаторларға, синхронды компенсаторларға дейінгі арақашықтық 50 м-ден кем болмауы тиіс.

948 948. АТҚ электр станцияларының маймен толтырылған электр қондырғыларынан және қосалқы станциялардан ЖТҚ ғимараттарына, қалқандарға, компрессорлық және синхронды компенсаторлардың блоктарына дейінгі арақашықтықтар технологиялық талаптармен ғана анықталады және өрт шарттары бойынша ұлғайтылмауы тиіс.

949

949. Г және Д санатты өндірістік ғимараттардың қабырғалары (өртке қарсы нормалар бойынша) осы өндірістерге қызмет көрсететін маймен толтырылған трансформаторларды, олардан 10 м-ден астам жерде және Б енді (11-сурет) бөліктерден тыс жерлерде орнатқан кезде қабырғаларға, терезелер мен есіктерге арнайы талаптар қойылмайды.
Б енді бөліктердің учаскелері шегінде трансформаторларға дейінгі арақашықтық аз болған кезде мынадай талаптар орындалуы тиіс:

1 1) д биіктігіне дейінгі терезелер (трансформатор қақпақшасы деңгейіне дейін) рұқсат етілмейді;

2 2) г ара қашықтығы 5 м кем және ғимараттың өртке қарсы беріктік дәрежесі IV және V болғанда, ғимарат қабырғасы өртке қарсы тұрақтылық шегі 2,5 сағат, өртке қарсы қабырға есебінде орындалып, өртенетін материалдан жасалған төбесінен 0,7 м биіктікке жоғары болуы тиіс.

3

3) г ара қашықтығы 5 м кем емес және де ғимараттың өртке қарсы беріктік дәрежесі І, ІІ және ІІІ болғанда және де Г арақашықтығы 5 м және одан жоғары болып, биіктікте өртке қарсы тұрақтылығы д-дан д+е дейін шектеусіз болса, онда армирлік әйнекті ашылмайтын терезелерді немесе өртке қарсы беріктігі 0,75 сағаттан кем емес рамаларды, әйнекті блокты, жанбайтын материалдан жасалған терезелерді қоюға рұқсат етіледі, ал д+е жағдайы үшін – сыртында металл торы бар, саңылауы 25х25 мм, ғимарат ішіне ашылатын терезелерді орнатуға рұқсат етіледі.

4 4) г арақашықтығы 5 м дейінгі биіктікте д-дан кем емес және де г - 5 м және одан жоғары, биіктігі шектелмеген жағдайлары үшін өртке қарсы беріктігі 0,75 сағатқа тең, жанбайтын немесе ауыр жанатын материалдан жасалған есіктер орнатылады.

5 5) г ара қашықтығы 5 м дейін ғимарат қабырғасында желдеткіш қабылдау саңылауларына рұқсат етілмейді, осы аталған шекте ластанбаған ауаны шығару саңылаулары д биіктікте болады.

6 6) б арақашықтығын - г арақашықтығы - 0,8 м-ден кем болмауы тиіс осы Қағидалардың 1311-тармағына сәйкес.

7 7) өрт кіреберісі әрқайсысы үшін немесе трансформаторлардың жүру ені 3 м-ден кем болмайтын барлық бойы қарастырылады.

11-суретте келтірілген а-г және А өлшемдері жер деңгейінен 1,9 м биіктікте трансформатордың шығып тұрған бөліктеріне дейін қабылданады. Трансформатордың бірлік қуаты 1,6 МВ·А дейін болғанда b>1,5 м, e>8 м, ал қуаты 1,6 МВ·А жоғары болғанда b>2 м, e>10 м.
Осы тараудың талаптары сыртта орналасатын ЖТҚ-на жүреді.

950

950. Май жан-жаққа ағып кетпес үшін және маймен толтырылған күштік трансформаторлар зақымданғанда өрт қаупі орын алмас үшін 1 бактегі майдың салмағы 1 т, бактік ажыратқыш кернеуі 110 кВ және одан жоғары болғанда, мынадай талаптар орындалатындай май қабылдағыштары, май жинақтағыштары және майды басқа жаққа ағызғыштар орындалуы тиіс:

1

1) май қабылдағыштың габариттері май салмағы 2 т дейін болған кезде бірлі-жарымды электр қондырғының габариттерінен 0,6 м кем емес шығып тұруы тиіс; май салмағы 2-ден 10 т дейін артық болған кезде, 1 м; салмағы 10-нан 50 т дейін артық болған кезде 1,5 м; салмағы 50 т артық болған кезде – 2 м шығып тұруы тиіс. Бұл ретте май қабылдағыш габариті трансформатордан 2 м кем емес ара қашықтықта орналасатын қабырға немесе қоршау жағынан 0,5 м аз етіп алынады.
Май қабылдағыш көлемі бір қабылданғанда трансформатордың (реактордың) корпусындағы майдың 100 % қабылдап алуына есептелуі тиіс.
Бактік ажыратқыштарды май қабылдағыштары бір бакке сиятын майдың 80 % қабылдауына есептелуі тиіс.

2 2) май қабылдағыштың және май ағызғыштың құрылғысы бір май қабылдағыштан екіншісіне майдың, судың ағуын, майдың кәбілдік немесе басқа да жерасты ғимараттар бойынша ағып таралуын, өрттің дүмпуін, май ағызу саңылауына бөгде заттың түсуін немесе саңылауға қар, мұздың т.б. тұрып қалуын болдырмауы тиіс.

3

3) қуаты 10 МВ·А дейінгі трансформаторлар (реакторлар) үшін май қабылдағыштарын май ағызғышсыз орнатуға болады. Бұл ретте май қабылдағыштары үстіне орнатылған қондырғыға сиятын май мөлшеріне есептеліп жасалуы тиіс және үсті металдық тормен жабылып, оның үстіне қалыңдығы 0,25 м таза қиыршықтас қабаты немесе бөліктері 30-дан астам 70 мм дейін тазартылған гранит майтас төселуі тиіс.
Май қабылдағыштан майды және суды ағызып жіберу жылжымалы сорғы агрегатымен көзделуі тиіс. Май қабылдағышты май ағызғышсыз қолдануда май қабылдағышта майдың (судың) жоқтығын тексеретін қарапайым құрылғы қолданылады.

4 4) Май ағызғышы бар май қабылдағыштар тереңдетілген типтегідей (түбі жердің ауданын қоршайтын деңгейден төмен) тереңдетілмеген типтегідей (түбі ауданның жерін қоршайтын денгейдің үстінде) орындалмауы мүмкін.

Егер бұл ретте май қабылдағыштың көлемі қамтамасыз етілсе, тереңдетілген типте орындау қоршаулар кезінде талап етілмейді.
Тереңдетілмеген май қабылдағыш маймен толтырылған қондырғының борттық қоршаулары түрінде орындалуы тиіс. Борттық қоршаулар биіктігі қоршаған ауданның деңгейінен 0,25-тен кем емес және 0,5 м аспайтын болуы тиіс.
Май қабылдағыштың (тереңдетілген немесе тереңдетілмеген) түбі тазартылған ірі қиыршық таспен немесе жуылған граниттік шағылдармен не 30-дан 70 мм дейін бөлшектері бар басқа жынысты кезексіз шағылдармен төселуі тиіс.

5 5) маймен толтырылатын электр қондырғысы ғимараттың (құрылыстың) темірбетондық жабындысына орнатқан кезде май ағызғыш құрылғы міндетті түрде орнатылуы тиіс.

6

6) май ағызғыштар өртті сөндіру үшін қолданылатын автоматтық стационарлық құрылғылармен май қабылдағыштан жабдықтар мен құрылыстардан өртке қатысты арақашықтықта қауіпсіз, майдың және судың алынуын қамтамасыз етеді; майдың 50 % және судың толық көлемі 0,25 сағат ішінде ағызылуы тиіс. Май ағызғыштары жерасты құбырлары немесе ашық арық және науа түрінде орындалады.

7 7) Май жинақтағыштар майдың анағұрлым толық мөлшері бар бір қондырғының ішіне сиятын майдың толық көлеміне есептеліп, жабық түрде орындалуы тиіс.

951

951. Қуаты 63 МВ·А және 110 кВ және одан жоғары трансформаторлары бар және қуаты 40 МВ.А кернеуі 220 кВ және одан жоғары транформаторлары бар қосалқы станцияларында және де өртті сөндіруге арналған синхронды компенсаторлары бар қосалқы станцияларында сыртқы тораптан және өз бетінше су көзінен қоректенетін су құбыры қарастырылуы тиіс.
Бірліктік қуаты 40 МВ·А кем 220 кВ трансформаторлары бар қосалқы станциялардағы сыртқы желіден қоректенетін су құбыры көзделеді. Өрттік құбырының орнына басқа мақсаттағы су құбыры торабынан сумен толтырылатын өрттік суды пайдалануға болады.
Қуаты 63 МВ·А кем 35-110 кВ трансформаторлар бар қосалқы станцияларында өртке қарсы су құбыры мен су қоймасы қарастырылмайды.

952 952. Маймен толтырылған трансформаторлары мен аппараттардың астына фундаменттер жанбайтын материалдардан жасалуы тиіс.

953

953. Біріктірілген порталдарымен жабдықталған қосалқы станциядағы трансформаторларда (автотрансформаторларда) оларды жылжытып жеткізуге теміржол жолдары қарастырылмайды. Қосалқы станцияларға теміржол жолы қарастырылса, ол біріктірілген порталдармен жабдықталған трансформаторлардың (автотрансформаторлардың) фундаментіне дейін тартылады.

954 954. АТҚ мен қосалқы станцияның жоспарланған аумағы бойынша қатты қоспалармен топырақ беті немесе шөп төсемелері қажет болған жағдайда жақсартылған автомобиль көлігіне арналған жол қамтамасыз етілуі тиіс.

Жабындылары бар (жетілдірілген, өтпелі, төменгі) автожолдар мынадай ғимараттар мен құрылыстарға: трансформаторлардың ревизиясы үшін порталға немесе мұнараға, басқару қалқаншаларының ғимараттарына, ЖТҚ және СЖТҚ, 110 кВ және одан жоғары АТҚ ажыратқыштарының бойына, май шаруашылығы ғимаратына, материалдық қоймаға, майдың ашық қоймасына, сорғы, су резервуарына, компрессорлық ғимаратқа, сутек қоймасына, 220 кВ және одан жоғары аралық-фазаларына көзделеді.
Аудан ішілік жолдардың жүретін жолының ені 3,5 м-ден кем болмауы тиіс. Жол енін анықтаған кезде осы Қағидалардың 921-тармағына сәйкес қолданылатын жабдықтар мен тетіктердің өлшемдері ескерілуі тиіс.

955 955. Сыртқа орнатылатын СЖТҚ және ЖҚС мынадай талаптарға сай болуы тиіс.

1 1) СЖТҚ және ЖҚС жоспарланған ауданда жоспарланған жерден 0,2 м – кем емес биіктікте және де қызмет ету шкафтары жанында. Қалың қар түсетін және қар көшкіні орын алатын аудандарда СЖТҚ және ЖҚС-ларды 1,0 – 1,2 м биіктікте орнату ұсынылады;

2 2) құрылғының орналасуы трансформатордың және ұяшықтардың шығарылатын бөліктерінің ыңғайлы шығарылып, жеткізілуін қамтамасыз етуі тиіс;

3 3) қондырғының суытылуы қамтамасыз етілуі тиіс. Бұдан басқа, СЖТҚ және ЖҚС қондырғылары осы Қағидалардың 891-894, 896-903, 906-908, 911-914, 917, 919, 1099, 1100-тармақтарының талаптарына сай болуы тиіс.

СЖТҚ және ЖҚС жеке секцияларының арасындағы жалғаулары да осы Қағидаларда келтірілген 922-952-тармақтардың талаптарына сай болуы тиіс.

3 3. Жабық таратушы құрылғылар (ЖТҚ) мен қосалқы станциялар (ҚС)

956 956. ЖТҚ ғимараттары мен үй-жайлары және трансформатор камералары I және II өртке қарсы беріктік санатына жатуы тиіс.

957

957. Бұрыннан бар ғимаратқа қосымша қосалқы станциясын қосу және де ғимарат қабырғасын қосалқы станцияның қабырғасы ретінде қолдануға қосылатын қосалқы станция кіріктірілген жердің отыруы кезінде гидрооқшаулаудың тоғысқан жерлерінің бұзылуын алдын алатын арнайы шаралар қабылданған жағдайда рұқсат етіледі. Қазіргі бар қолданатын ғимараттың қабырғасын бекіту кезінде, сондай-ақ көрсетілген қондырғының шөгуі болуы тиіс.

958 958. Жекелеген үй-жайларда 1 кВ дейін жоғары және ЖТҚ кернеуі орналастырылған. 35 кВ дейінгі кернеу жоғары ЖҚС-ға бұл талап таратылмайды.

1 кВ дейінгі кернеу ЖТҚ жоғары орналасқан және үй-жайлардың жалпы шарты үшін кернеу жоғары болатын қосалқы станциясы ТҚ бөлімі немесе бір ұйымды пайдалануға рұқсат етіледі.
Трансформаторлардың ТҚ үй-жайлары қайта жасалатын және басқа қызметтік көмекші үй-жайлардан бөлініп тұруы тиіс.

959 959. Трансформаторлық бөлмелер мен жабық трансформаторлық құрылғыларды мына жерлерде орналастыруға болмайды:

1 1) Ылғал технологиялық үдерісі өндірісінің ғимараты астында суға түсетін бөлмелер, дәретханалар, душ т.б. астында. Егер ТҚ мен ҚС бөлмелеріне ылғал тиюдің алдын-алу, гидрооқшаулау сенімді жасалған жағдай есебінен ғана рұқсат етіледі;

2 2) ЖТҚ және трансформаторлық үй-жайдың жабылған жер үстінде немесе астында 1 сағаттан артық уақыт аралығында 50-ден астам адам болатын үй-жайларда.

Осы тармақтың 2-тармақшасының талабы құрғақ немесе жанбайтын затпен толтырылған трансформаторлар орналасқан трансформаторлық үй-жайларда қолданылмайды.

960 960. Енгізілім оқшауламасы, сондай-ақ 6 және 10 кВ генераторларының иілгіш және қатты сыртқы ашық ток сымдарының оқшауламалары номиналды кернеуі 20 кВ тең кернеуге, кернеуі 13,8-24 кВ генераторлары - 35 кВ кернеуге сай таңдалуы тиіс.

961

961. Түрлі фазалардың токөткізуші бөліктерінен, оқшауланбаған токөткізуші бөліктерінен жерге қосылған конструкциялар мен қоршауларға, еден мен жерге дейін, сонымен қатар, түрлі тізбектердің қоршалмаған токөткізуші бөліктерінің арақашықтықтары осы Қағидаларға 5-қосымшадағы 133-кестеде берілген 12-15-суреттерде келтірілген мәндерден кем болуы тиіс.
ЖТҚ-дағы иілгіш шиналарды ҚТ токтары әсерінен жанасуына сәйкестігі осы Қағидалардың 934-тармағымен тексеріледі.

962 962. Ажыратылған күйдегі айырғыштың түйіспелерімен пышақтарынан екінші түйіспеге жалғанған өзінің фазасының шиналағышына дейінгі арақашықтық осы Қағидаларға 5-қосымшадағы 133-кестеде келтірілген 12-15 суреттерді Ж өлшеміне арналған мәндерден кем болмауы тиіс (14-сурет).

963 963. Оқшауланбаған токөткізуші бөліктері кездейсоқ жанасулардан оларды камераларға орналастыру, тормен қоршау және т.с.с. шаралары қорғалуы тиіс.

Оқшауланбаған токөткізуші бөліктерін камералардан тыс орналастырғанда және еденнен осы Қағидаларға 5-қосымшадағы 133-кестеде келтірілген Д өлшемінен төмен орнатқанда, олар қоршалуы тиіс. Қоршау астындағы өту жолының биіктігі 1,9 м-ден кем болмау тиіс. (15-сурет).
Еденнен 2,3 м биіктікке дейін, қоршаулардан биік, бірақ Д өлшемінен төмен орналасқан токөткізуші бөліктер қоршау ауданынан осы Қағидаларға 5-қосымшадағы 133-кестеде келтірілген В өлшеміне арналған арақашықтықта орналасуы тиіс (14-сурет).
Жоғары жиілікті байланыс, телемеханика және қорғаныс құрылғысының конденсаторы мен сүзгіні байланыстырып тұратын қоршалмаған токөткізуші бөліктер 2,2 м-ден кем емес биіктікте орналасуы тиіс. Бұл ретте бұл жағдайда жалғанған қондырғыдан кернеуді алып тастамай сүзгінің жөнделуін (бапталуын) өткізуге мүмкін болатын биіктікте ұсынылады.
Оқшаулағыш фарфорының төменгі жиегі еден деңгейінен 2,2 м және одан жоғары орналасатын аппараттарды жоғарыда аталған талаптар орындалатын болса, қоршамауға болады.
Ашық камералардағы токөткізуші бөліктерді қоршау үшін тосқауылдарды қолдануға рұқсат етілмейді.

964

964. Осы Қағидаларға 5-қосымшадағы 133-кестеде келтірілген Д4 өлшеміне арналған мәннен асып кететін биіктікте орналасатын түрлі тізбектердің қоршалмаған оқшауланбаған токөткізуші бөліктері кез келген бір тізбекті (мысалы, шиналар секциясын) ажыратқанда, көршілес тізбектерде кернеу болғанымен, осы тізбектің қауіпсіз қызмет етілуі тиіс. Жеке алғанда, қызмет ету дәлізінің екі жағында орналасатын қоршалмаған токөткізуші бөліктері арасында осы Қағидаларға 5-қосымшадағы 133-кестеде келтірілген Г өлшеміне арналған арақашықтық сақталуы тиіс (14-сурет).

965 965. Қызмет ету дәліздерінің ені қондырғының ыңғайлы қызмет етуін қамтамасыз етуі тиіс және де ол (жарық кезінде қоршаулар арасында) мына шамалардан кем болмауы керек: жабдық бір жақта орналасқанда 1 м; жабдық коридордың екі бетінде де орналасқанда – 1,2 м кем емес.

966 966. Айырғыш пен ажыратқыш жиектері бар басқару дәлізінде жоғарыда көрсетілген өлшемдер сәйкесінше 1,5 және 2 м-ден кем болмауы тиіс. Дәліз ұзындығы 7 м дейін болған кезде, дәліздің ені екіжақты қызмет етілу жағдайында 1,8 м-ге дейін қысқартуға рұқсат етіледі.

ЖТҚ және ЖҚС бөлмелеріндегі өтетін жол енінің өлшемі осы Қағидалардың 998 және 1096-тармақтарына сәйкес болуы тиіс.
Жарылыс дәліздерінің ені 1,2 м-ден кем болмауы тиіс.
Қызмет ету дәліздерінің және жарылыс дәліздерінің құрылыс конструкцияларымен жергілікті тарылуына рұқсат етіледі, 0,2 м көп болмауы тиіс. ҚТҚ және ЖҚС (КТП) бөлмелері биіктігінің өлшемі осы Қағидалардың 999-тармағына сәйкес болуы керек.

967 967. Көлік қозғалысы бар жүру жолдарын қиып өтпейтін ЖТҚ-ға ауа кірме сымдарының ең төменгі нүктесінен жер бетіне дейінгі арақашықтығы осы Қағидаларға 5-қосымшаның 133-кестесінде Е өлшемі үшін келтірілген мәндерден кем болмауы тиіс (15-сурет).

Сым мен жер арасындағы ара қашықтық аз болғанда, кірмелер астындағы бөлік биіктігі сәйкесінше 1,6 м болуы тиіс. Қоршаумен қоршалуы тиіс және де қоршау ауданындағы жерден сымға дейінгі ара қашықтығы Е өлшемінен кем болмауы қажет.
Жүру жолдарымен көлік қозғалысы бар жерлерді қиып өтетін ауа арқылы кірмелерінің төменгі сымынан жерге дейінгі арақашықтық осы Қағидалардың 11-тарауына сәйкес қабылданады.
ЖТҚ-дан АТҚ-ға кірмелері көрсетілген арақашықтықтар осы Қағидаларға 5-қосымшаның 130-кестесі бойынша Г өлшемі үшін қабылдануы тиіс (4-сурет).
Екі тізбектің көршілес тізбектерінің шығыстары арасындағы арақашықтықтар көршілес тізбектердің шығыстары арасындағы қолқалар қарастырылмаса, осы Қағидаларға 5-қосымшаның 130-кестесінде келтірілген Д өлшемі үшін берілетін мәндерден кем болмауы тиіс.
Кірмелер үстіндегі ЖТҚ төбесінде шеткі фазалардың осьтерінен 0,5 м-ден кем емес шығып тұратын, биіктігі 0,8 м-ден кем емес қоршаулар қарастырылуы тиіс. Аталған қоршаулардың орнына жоспарда осы өлшемді күнқағарлармен орнатуға болады.

968 968. Төбесінің үстінде орналасатын ТҚ ғимаратына кіру сымдары осы Қағидаларға 942-тармақта келтірілген биіктіктен кем емес мәндерде орналасуы тиіс.

ТҚ шығыстар мынаған сәйкес орындалады:

1 1) ТҚ ұзындығы 7 м дейін болса, 1 шығысқа рұқсат етіледі.

2 2) ТҚ ұзындығы 7 м-ден артық 60 м-ге дейінгі аралықта болса, онда құрылғының екі шетінде екі шығысы қарастырылып, ТҚ шығыстары жиектерінен 7 м-ге дейін ара қашықтықта орналастыруға рұқсат етіледі.

3 3) ТҚ ұзындығы 60 м асса, онда шеттеріндегі шығыстарынан басқа қосымша шығыстары да қарастырылуы тиіс және де қызмет ету, басқару немесе жарылыс дәліздерінің кез келген нүктесінен шығысқа дейін 30 м-ден аспауы керек.

Шығыстары сыртқа, басқыш алаңына немесе жанбайтын қабырғалары мен жабыны бар, жанғыш және жарылғыш қауіпті заттар, аппараттары жоқ өндіріс бөлмелеріне, сондай-ақ берілген ТҚ-дан жанбайтын немесе отқа төзімділік шегі 0,6 сағаттан кем емес қиын жанатын есіктермен бөлінген ТҚ-ның басқа бөлімдеріне шығарылуы мүмкін. Көп қабатты ТҚ-да екінші және қосымша шығыстарын сырттан өрттік сатысы бар балконға да шығаруға болады.

969 969. Үлкен ұзындықты жарылыс дәліздері отқа төзімділігі 1 сағаттан кем емес, жанбайтын арақабырғаларының есіктері 60 м-ден аспайтын бөліктерге бөлінеді, осы Қағидалардың 969-тармағына сәйкес орындалады. Сыртқа немесе басқыш шаршыққа жарылыс дәліздері шығарылуы тиіс.

970 970. ТҚ бөлмелерінің едендерін бір белгіде әрбір қабаттағы барлық ауданы бойынша орындау ұсынылады. Еден конструкциясы цементтік шаңның пайда болуына жол бермеуі тиіс. Жеке бөлмелер арасындағы есіктердің және дәліздер есіктерінің босағаларын жасауға рұқсат етілмейді.

971 971. ТҚ есіктері басқа бөлмелерге немесе сыртқа шығарылуы тиіс және де таратушы құрылғы жағынан кілтсіз ашылатын өздігінен жабылатын құлыптары болуы тиіс.

Бір ТҚ бөліктері немесе екі ТҚ арасындағы көршілес бөлмелері арасындағы есіктердің жабық күйде ұстап тұратын және оларды екі бағытта да ашылуына кедергі ететін құрылғысы болуы тиіс.
Түрлі кернеулі ТҚ бөлмелері (бөліктері) арасындағы есіктер 1 кВ дейінгі төмен кернеулі ТҚ жағына ашылуы тиіс.
Бір кернеулі ТҚ бөлмелері есіктерінің құлыптары бір кілтпен ашылуы тиіс; ТҚ кірер есіктері және т.б. бөлмелер есіктерінің кілттері камералардың құлыптарына сәйкес келмеуі тиіс.
Өздігінен құлыпталатын құлыптарды қолдану туралы талап кернеуі 10 кВ және одан жоғары қалалық электр тораптарының таратушы құрылғыларына таралмайды.

972

972. Майдың салмағы 60 кг-нан астам маймен толтырылған электр жабдығы бар камералардың есіктерін (дарбазалар) ауыр жанатын материалдардан жасайды. Егер берілген қосалқы станциясына қатысты емес үй-жайларға шығатын болса, сонымен қатар, егер олар жарылысқа қауіпті дәліздерінің бөліктері мен ТҚ арасында орналасқан жағдайда, есіктердің өртке қарсы беріктік шегі 0,75 сағ. кем емес болуы тиіс. Басқа жағдайларда есіктерді жанғыш материалдан және өртке қауіптілік беріктігі төмен материалдардан жасауға рұқсат беріледі.
Ашылуы бар ені 1,5 м-ден астам камералар дарбазасы адамдар кіріп шығуына қолданылса, есігі болуы тиіс.

973 973. Жабық таратушы құрылғыларын терезесіз орындауға ұсынылады; күзетілмейтін аумақтағы осындай орындау міндетті болады.

Табиғи жарықтану қажет болған жағдайда әйнектік блоктарды немесе нығайтылған әйнекті қолдану керек.
ТҚ мен ҚС бөлмелерінің терезе жақтаулары жанбайтын материалдардан жасалуы тиіс. ЖТҚ-да терезелер ашылмауы тиіс.
Жарықтандырушы жарық шамын орнатуға рұқсат етілмейді.
Терезелер ұяшықтары 25х25 мм сыртынан орнатылатын торлармен қорғалуы тиіс. Сыртынан орнатылатын торларды қолданғанда үй-жай ішіне ашылатын терезелерді қолдануға рұқсат етіледі.

974

974. Кернеуі 1 кВ дейін және одан жоғары ТҚ-мен бірде бір бөлмеде қуаты 0,63 МВ·А-ға дейін тек бір трансформаторларын немесе әрқайсысының қуаты 0,4 МВ·А дейін екі майлы трансформаторларын орнатуға болады. Олар өртке қарсы беріктік шегі 1 сағатқа тең, бөлменің қалған бөлігінен қалқамен бөлініп, оқшауланбаған токөткізуші бөліктері осы Қағидалардың 961-тармағына сәйкес қоршалуы тиіс. Осы аталған жағдайлардағы бактік майлы ажыратқыштары осы Қағидалардың 975-тармағына сәйкес орнатылуы тиіс.

975 975. Синхронды компенсаторларға, электр қозғалтқыштарының іске қосушы құрылғыларына және т.б. жататын аппараттар (ажыратқыштар, іске қосушы реакторлар, трансформаторлар, т.с.с.) жалпы камера арасына қалқансыз орнатылады.

976 976. Жарылыс дәліздеріне шығатын ТҚ жолы бар камераларында майының салмағы 600 кг дейінгі трансформаторларды орнатуға болады.

Өлшеу трансформаторлары ішіндегі май көлеміне тәуелсіз ТҚ ашық камераларда орнатуға рұқсат етіледі. Бұл ретте, камерада өлшеу трансформаторындағы майдың толық көлемін ұстап қалуға есептелген босағасы немесе пандустар көзделуі тиіс.

977 977. Майдың салмағы 60 кг-нан астам бактік майлы ажыратқыштар жеке жарылыс камераларында орнатылады, олардың есіктері сыртқа немесе жарылыс дәліздеріне шығарылады.

Майдың салмағы 25-60 кг тең бактік май ажыратқыштары жарылыс камераларында да, ашық камераларында да орнатылуы мүмкін. Бактік ажыратқыштарды ашық камераларда немесе жарылыс дәлізіне шығар есігі бар камерада орнатқанда, оның номиналды ажырату тогы бойынша 20 % қоры болуы тиіс.
Майдың салмағы 25 кг-ге дейін бактік май ажыратқыштарын, аз көлемді май ажыратқыштарын және майсыз ажыратқыштарын ашық камераларда орнату қажет.
Бір фазадағы майдың салмағы 60 кг-ға тең немесе одан жоғары, аз көлемді май ажыратқыштарын орнатқан кезде әрбір камерада майдың толық көлемін ұстап қалуға орнатылған босағасы қарастырылуы тиіс.
Ашық камераларда орнатылған ажыратқыштар бір-бірінен бөлектелген жанбайтын арақабырғалары осы Қағидалардың 891-тармағының талаптарына сәйкес орындалуы тиіс. Сондай-ақ арақабырғаларына немесе қалқандардан ажыратқыштар жетегі бөлек болуы тиіс. Арақабырғаларынан және қалқандардан жоғарғы жиегі еденнен кемінде 1,9 м-дей биіктікте болуы қажет.
Қорғаныш қалқаншасын орнату туралы талап әуе ажыратқыштарын орнатуда қолданылмайды.

978 978. Жарылыс дәліздерінде ашық токөткізуші ажыратқыштары бар жабдық орнатылуы тиіс.

Жарылыс дәліздерінде осы Қағидалардың 967-тармағының талаптарына сәйкес орындалған шығыстары болуы керек.

979

979. Жабық жеке тұрған, салынған, кіріктірілген және өндіріс бөлмелерінің ішіне қосалқы станцияларда дәліз камераларында, майлы ажыратқыштарында және т.б. бір бактегі майдың салмағы 600 кг дейін, май толтырылған аппараттарда, камералар есіктері сыртқа шығатын камераларды бірінші қабатта орналастырған жағдайда майды жинақтау құрылғылары орындалмайды.
Бір бакте майдың салмағы 600 кг астам болса, трансформатордың немесе аппарат майының 20 %-ын ұстап қалуға есептелген, жанбайтын материалдан жасалған камера есігінің тесігінде немесе желдеткіш каналының тесігінде пандус немесе табалдырық орнатылуы тиіс. Сондай-ақ, кәбілдік құрылыстар арқылы майдың ағып кетпеуіне шаралар көзделуі тиіс.

980 980. Камераларды жертөле үстінде, екінші немесе одан да жоғары қабаттарда орнатқанда және де камерадан шығатын есікті трансформаторлардың, майлы ажыратқыштардың және т.б. маймен толтырылған аппараттар үстінде орналастырылған жағдайда май қабылдағыштар мына әдістердің бірі бойынша орындалуы тиіс:

1 1) Бір бактегі майдың салмағы 60-тан 600 кг болған кезде:

майдың толық көлеміне есептелген шұңқыр түрінде;
майдың толық көлемін ұстап қалуға есептелген босағасы немесе пандусын орнату арқылы;

2 2) Бір бактегі майдың салмағы 600 кг астам болған кезде:

трансформатор немесе аппарат майының толық көлемінің 20 %-ын сыйғызатын май қабылдағышы түрінде. Трансформатор астында май қабылдағыштардан келетін май ағызушы құбырларының диаметрі 10 см-ден кем болмауы тиіс. Май қабылдағыштар жағынан май ағызушы құбырлар тормен қорғалуы тиіс.
май қабылдағышы түрінде, майды дренаждық жүйеге құрмайды. Бұл жағдайда май қабылдағышы қалыңдығы 25 см қиыршықтас қабаты бар тормен жабылып, майдың толық көлеміне есептелуі тиіс.
Майдың деңгейі тордан 5 см-ден төмен болуы тиіс. Трансформатор астында орналасатын май қабылдағыштағы қиыршықтастың жоғарғы деңгейі әуе желдеткіш каналының саңылауынан 7,5 см-ден төмен болуы тиіс. Май қабылдағыштың табаны қабылдау жағына қарай 2о көлбеу болуы тиіс. Май қабылдағыштың ауданы трансформатор немесе аппарат негізінің ауданынан үлкендеу болуы тиіс.

3 3) Трансформатор немесе аппараттағы майдың салмағы 60 кг дейін болғанда майдың толық көлемін ұстап қалуға арналған босағасы немесе пандусы болуы тиіс.

981 981. Трансформатор және реакторлар бөлмесінің вентиляциясы, оның номиналды жүктелуі және қоршаған ортаның максималды есептік температурасы бөлінетін жылу шығарылуын трансформаторлар мен реакторлардың максималды мүмкін қызудан аспауын қамтамасыз етуі тиіс.

Трансформаторлар мен реакторлар бөлмесінің желдеткіш бөлмеден шығатын және оған кіретін ауа температураларының айырмасы трансформаторлар үшін 15оС, 1000 А дейінгі ток реакторлары үшін 30оС, 1000 А астам, ток реакторлары үшін 20оС-дан аспауы тиіс.
Табиғи вентиляция мен жылу айналымын қамтамасыз ету мүмкін болмаса, онда еріксіз жылу айналымы жасалуы тиіс және де оның жұмысы белгі беру аппараттар көмегімен бақыланып отыруы тиіс.

982

982. Май немесе компаунд құйылған жарылыс дәліздері және де ашық камераларды немесе ҚТҚ-ны қызмет ету дәліздері сырттан қосылатын және басқа да вентиляциялық құрылғылармен байланысы жоқ апаттық сору вентиляциясымен жабдықталуы тиіс. Апаттық вентиляция сағатына бес еселік ауа алмасуына есептелуі тиіс.
Қысқы температуралары төмен орындарға жіберу және сорып алу вентиляциялық саңылаулар сырттан ашылатын, жылытылған клапандармен жабдықталуы тиіс.

983 983. Кезекші персонал 6 немесе одан да көп сағат болатын бөлмелерде +18оС-тан төмен және +28оС жоғары емес температурамен қамтамасыз етілуі тиіс. Кезекшінің тікелей жұмыс орнында жылытушы қондырғыларды орнатуға рұқсат етіледі.

Кезекші персоналы жоқ кезде басқару қалқаншалары және ЖТҚ-лары бөлмелерінде осы бөлмелерде орнатылатын аппаратураның зауыт өндірушісінің талаптарына сай температура қамтамасыз етілуі тиіс.

984

984. Қабатаралық қалқалардағы, қабырғалардағы, бөлгіштердегі есік ойықтары өртке қарсы беріктік деңгейі 0,75 сағатқа тең, жанбайтын материалдармен жабылуы тиіс. Сыртқы қабырғалардағы басқа саңылаулар жануарлар мен құстар кірмес үшін ұяшығы 1х1 см тең тормен жабылады; торлар жерден 0,5 м биіктікте орналасады. Кәбілдер өтетін саңылаулардан өртке қарсы беріктік деңгейінде 0,75 сағатқа тең қалыңдатылған орындары болуы тиіс.

985 985. Кәбілдік каналдардың және екі жақты едендердің жабындылары бөлменің таза еденімен деңгейлес, жанбайтын материалдардан жасалған алмалы материалдармен жасалуы тиіс. Жеке плитаның салмағы 50 кг-нан артық болмауы қажет.

986

986. Аппараттар және трансформаторлар камераларының басқа мақсаттағы кәбілдермен қиылысуына тыйым салынады, дегенмен, ерекше жағдайларда оларды құбырларда орындауға болады. Жарық, басқару және өлшеу тізбектерінің электр сымдарына қысқа бөліктерде ғана және де тек жалғауды орындауға қажетті мөлшерде ғана (мысалы, өлшеу трансформаторларына дейін) рұқсат етіледі.

987

987. ТҚ бөлмелерінде өздеріне қатысты құбырларды (жылу) жүргізу вентиль, фланецтерді қолданусыз бүтін пісірмелі құбырларды пайдалану жағдайында ғана рұқсат етіледі, ал вентиляциялық пісіру қораптарын – люк, жылжымалы есіктері мен фланец және т.б. осы сияқты құрылғыларды қолданусыз жүргізуге рұқсат етіледі. Сонымен қатар, құбырлар мен қораптардың транзиттік жүргізілуі әрбір құбыр (ыдыс) бүтін су өтпейтін сыртқапқа салынған жағдайда ғана рұқсат етіледі.

4 4. Цехішілік трансформаторлық қосалқы станциялар

988 988. Осы Қағидалардың 987-1001-тармақтарында келтірілген талаптар кернеуі 35 кВ дейінгі цехшілік қосалқы станцияларға таралады, түрлендіруші қосалқы станциялар мен электр термиялық қондырғыларына таралмайды.

989 989. Цехшілік ҚС-лар өндіріс орындарының бірінші және екінші қабаттарында, негізгі және қосалқы бөлмелерінде орналасады, олар ашық та, жеке бөлмелерде өртке қарсы беріктігі I және II дәрежелі, Г және Д катергориялы өртке қарсы талаптарына жатады.

Жарылысқа қауіпті және өртке қауіпті аймақтары бар бөлмелерде цехшілік ҚС орнатуға осы Қағидалардың 24 және 25-тарауларындағы талаптарға сай орындауға рұқсат етіледі.
Шаң және химиялық активті ортасы бар бөлмелерде цехшілік ҚС орнату электр жабдықтарының сенімді жұмысы қамтамасыз етілетін шараларды қабылдағанда ғана рұқсат етіледі.

990 990. Өндіріс орындарында трансформаторлар мен ТҚ ашық камераларда да, жеке бөлмелерде де орнатылуы мүмкін. Ашық орнатылғанда трансформаторлардың токөткізуші бөліктері жабық, ал ТҚ қорғалған немесе жабық түрде орындалған шкафтарда орналасады.

991 991. Цехшілік ҚС-да ЖҚС немесе трансформаторлардың орнатылуы мынадай талаптарды сақтай отырып орнатылуы тиіс:

1 1) әрбір ашық орнатылған цехшілік ҚС-да қосылған қуаты 3,2 МВ·А дейін майлы трансформаторлар қолданылуы мүмкін. Түрлі ЖҚС майлы трансформаторлары және майлы трансформаторлардың қоршалған камералары арасындағы ара қашықтық 10 м-ден кем емес болуы тиіс.

2 2) цехшілік ҚС-ның бір бөлмесінде қосылған қуаты 6,5 МВ·А аспайтын майлы трансформаторлары бар тек бір ЖҚС орнатуға болады. (үш артық орнатуға болмайды).

Майлы трансформаторларды жабық камерасы цехшілік орналастыру жағдайында майдың салмағы 6,5 т-дан аспауға тиіс.
Түрлі ЖҚС жеке бөлмелері немесе өндіріс ғимараты ішінде орналасқан майлы трансформаторлардың жабық камералары ондағы ара қашықтық мөлшерленбейді.
Май салмағы 60 кг дейін және одан жоғары майлы трансформаторлары бар ЖҚС орнатылатын цехшілік ҚС бөлмелерінің және майлы трансформаторлар мен аппартаттарының жабық камераларының қоршау конструкциялары, өртке қарсы беріктігі 0,75 сағатқа тең жанбайтын материалдардан жасау тиіс.
Екінші пункттің талаптары майлы трансформаторларды ғимарат ішіне айдап шығаруға мүмкіндігі бар жанастырылып салынған және ішінен салынған қосалқы станцияларына да таралады.

3 3) Екінші қабатта орналасатын цехшілік қосалқы станциялардың майлы трансформаторларының қосылған қуаты 1 МВ·А аспауы тиіс.

Майлы трансформаторлары бар ЖҚС мен майлы трансформаторларды екінші қабаттан жоғары орнатуға болмайды.

4 4) Құрғақ трансформаторлы немесе жанбайтын сұйық (қатты) диэлектрикті цехшілік ҚС үшін олардың қуаты, мөлшері олардың арасындағы ара қашықтығы және олардың орнату қабаты шектелмейді.

992 992. Май салмағы 60 кг және одан жоғары әрбір майлы трансформаторлар мен аппарат астында май салмағы 600 кг трансформаторлармен аппараттары үшін сияқты, осы Қағидалардың 978-тармағының 2-тармақшасының талаптарына сәйкес май қабылдағышы орнатылуы тиіс.

993 993. Цехшілік қосалқы станцияларында орнатылған ажыратқыштар майсыз немесе аз көлемді майлы болуы тиіс.

Бактың майлы ажыратқыштарды келесі шарттар орындалғанда жабық камераларда ғана орнатылады:

1 1) ажыратқыштар сан 3-тен аспайды;

2 2) әрбір ажыратқыштағы майдың салмағы 60 кг-нан аспайды.

994 994. Қалыпты ортасы бар өндіріс бөлмелерінде орналастырылатын қосалқы станциялардағы трансформатор камераларының вентиляциясын орнатқанда, ауаны тікелей цехтан алуға рұқсат етіледі.

Құрамында шаңы бар немесе токөткізгіш немесе сілтілі қоспалары бар ауалы бөлмелерде орнатылатын трансформаторлар камераларын вентиляциялау үшін ауа сырттан алынуы немесе сүзгілермен тазартылып отыруы тиіс.
Жанбайтын жабыны бар ғимараттарда трансформатор камераларындағы ауаны тікелей цехқа шығаруға болады.
Жабындары ауыр жанатын ғимараттарда трансформатор камераларынан ауа ғимарат төбесінен 1 м-ден кем емес биіктікке шығарылған және осы Қағидалардың 1119-тармағына сәйкес орындалған шахталар арқылы орындалуы тиіс.

995 995. Трансформатор камераларына жасанды вентиляцияны қолданғанда вентиляциялық құрылғы трансформаторлармен бірге автоматты түрде сөндірілуі қарастырылмайды.

996 996. СЖТҚ жеке бөлмелерде орнатқанда трансформатор вентиляциясы осы Қағидалардың 979-тармағының талаптарына сай келуі тиіс.

997 997. Қосалқы станцияларының едендері цех едендеріне деңгейлес болуы тиіс; ЖТҚ мен СЖТҚ бөлмелерінің едендер арбашалары әрлі-берлі жылжытуға, беті жырылмайтыны ескеріліп жасалуы тиіс.

998 998. Маймен толтырылған күштік трансформаторлар мен бактік ажыратқыштар камераларының есіктері өртке қарсы беріктігі 0,6 сағатқа тең болуы тиіс.

999 999. Қосалқы станциялары цехшілік көлік немесе крандық жолдар, көтеру-көліктендіру механизмдері жолдарына өте жақын орналасқан жағдайда, қосалқы станцияларында кездейсоқ зақымданулардан қорғау шаралары қарастырылуы тиіс.

Негізінде ЖТҚ және ЖҚС осы тетіктердің «өлі аймағында» орналастырылуы қажет.
Зауытішілік көліктің қарқынды қозғалысы байқалатын цехтарда және қондырғылармен және дайын бұйымдармен толтырылған цехтарда ЖТҚ мен ЖҚС қоршалуға тиіс. Және де қоршау ішінде өту жолдары осы Қағидалардың 999-тармағында келтірілген енде жасалуы тиіс.

1000 1000. Есіктері немесе вентиляциялық саңылаулары бар ЖТҚ мен ЖҚС басындағы өту жолдарының ендері 1 м-ден кем емес болуы тиіс; сонымен қатар, трансформаторлар мен аппараттарды сыртқа шығару мүмкіндігі қамтамасыз етілуі тиіс.

1001 1001. Шығарылу типі ЖТҚ мен ЖҚС басқару немесе жөндеу жолдарының ені жабдықты қызмет ету, ауыстырып жылжыту, айналдырып жылжыту және жөндеуге ыңғайлығын қамтамасыз етуі тиіс.

ЖТҚ мен ЖҚС жеке бөлмелерде орналасқанда өту жолының ені келесі шарттардан анықталуы тиіс:

1 1) бірқатарлық орындалу үшін – ЖТҚ арбашасының ұзындығы +0,6 метрден кем емес;

2 2) екіқатарлық орындалу үшін – ЖТҚ арбашасының ұзындығы +0,8 метрден кем емес;

Барлық жағдайларда өту жолының ені осы Қағидалардың 963-тармағында берілген мәндерден кем емес және арба диагоналі бойынша өлшемнен кем емес болуы тиіс.
ЖТҚ мен ЖҚС артқы жағынан қарауға арналған жол ені 0,8 метрден кем емес; кейбір жерлерде 0,2 м-ден артық емес тарылуларға жол беріледі.
Өндіріс ғимараттарында ЖТҚ мен ЖҚС ашық орнатқанда бос жүру жолының ені өндірістік жабдықтың орналасуымен, ЖТҚ мен ЖҚС ірі элементтерін көліктендіру мүмкіндігі қамтамасыз етілуімен анықталып, 1 м-ден кем емес болуы тиіс.

1002

1002. Үй-жайдың биіктігі ЖТҚ мен ЖҚС биіктігінен кем емес, шкафтардың шығып тұрған бөліктерін есептегенде төбеге дейін 0,8 м және бөлімдерге дейін 0,3 м қосындысын есептей отырып кем болмауы тиіс. Егер бұл ретте ыңғайлылық, жабдықтарды ауыстыру, жөндеу және баптау шарттары сақталса, үй-жай биіктігінің төмен болуына рұқсат етіледі.

1003 1003. ЖТҚ (СЖТҚ) көліктендіру жолы бойынша бөлме жабындысының есептік жүктемелері құрылғының ең ауыр бөлігінің салмағы есепке алына отырып, есік саңылаулары көліктендірілетін бөліктердің өлшеміне сәйкес қабылдануы тиіс.

5 5. Бағандық (мачталық) трансформаторлық қосалқы станциялар

1004 1004. Осы Қағидалардың 1133-1141-тармақтарында келтірілген қуаты 0,4 МВ·А артық емес, кернеуі 35 КВ дейінгі бағандық қосалқы станцияларына таратылады.

1005 1005. Трансформаторды жоғарғы кернеу тораптарына қосу жерден басқарылатын сақтандыру пен айырғыш көмегімен жүзеге асырылады. Айыру жетегі құлыпталуы тиіс. Айырғыш ӘЖ соңғы тірегіне орнатылады.

1006

1006. Трансформатор жерден токөткізуші бөліктерге дейін есептегенде 4,5 м-ден кем емес биіктікте орнатылуы тиіс. Биіктігі 3 м-ден кем емес қосалқы станцияларға қызмет көрсету үшін таянышы бар алаң орнатылуы тиіс. Алаңға көтерілу үшін блокталған айырғышы және айырғыш қосылып тұрған кезде саты бойынша көтерілуге тыйым салатын құрылғысы бар сатылар қолданылады.
Бір жақты бағандарда орналасатын қосалқы станциялар үшін алаңдар мен сатыларды орнату міндетті емес.

1007 1007. Айырғыш ажыратылғанда кернеу астында қалатын бөліктер 10 кВ қосалқы станциялар үшін қызмет ету алаң деңгейіне 2,5 м-ден кем емес биіктікте және 35 кВ қосалқы станциялар үшін - 3,1 м кем емес орналасуы тиіс. Айырғыштың трансформатор жағынан жерге тұйықтаушы пышақтары болуы тиіс.

1008 1008. Қосалқы станциялар төменгі кернеу қалқаншасы шкафта орналасуы тиіс. Төмен кернеу жағынан трансформаторды ажырату үшін үзілген жерді қамтамасыз ететін аппарат орнатылуы мүмкін.

1009 1009. Трансформатор мен қалқанша аралығы электр сымы және де қалқанша мен төменгі кернеу ӘЖ аралығы электр сымы механикалық зақымданудан қорғалуы тиіс және осы Қағидалардың 11-тарауында келтірілген талаптарға сәйкес орнатылуы тиіс.

1010 1010. Жерден 1 кВ дейін ӘЖ шығысының оқшауламасына дейінгі ара қашықтық 4 метрден кем болмауы тиіс.

1011 1011. Өрт қауіпсіздігі шарттары бойынша қосалқы станциялары өртке қарсы төзімділігі I, II және III дәрежелі ғимараттардан 3 метрден кем емес ара қашықтықта IV және V дәрежелі ғимараттардан 5 метрден кем емес ара қашықтықта орналасуы тиіс.

1012 1012. ӘЖ тіректері ретінде қолданылатын бағандық қосалқы станцияларының конструкциялары анкерлік немесе жиілік болуы тиіс. Бұл талап біртіректі қосалқы станцияларына таралмайды.

1013 1013. Көлік соқтығысуы мүмкін жерлерде баған қосалқы станциялары шойын тумбаларымен қорғалуы тиіс.

6 6. Күннің күркіреуінен болатын шамадан тыс кернеуден қорғау

1014

1014. Кернеуі 20-500 кВ ашық таратушы құрылғылары және ашық қосалқы станциялар күннің күркіреуінен қорғалуы тиіс. Бірліктік қуаты 1,6 МВ·А тең және одан кем трансформаторлары бар 20 және 35 кВ қосалқы станциялар үшін найзағайлы сағат санына тәуелсіз жылдық күннің күркіреуінен қорғаныс қажеті жоқ, сонымен қатар, найзағайлы сағат саны 20-дан аспайтын барлық АТҚ және 20 мен 35 кВ қосалқы станциялары үшін және де АТҚ мен 220 кВ қосалқы станциялары үшін найзағайлы мезгілде жердің өзіндік эквивалентті кедергісі 2000 Ом·м тең, найзағайлы сағат саны 20-дан аспайтын алаңдарда найзағайдан қорғаныс қажет емес.
АТҚ және жабық қосалқы станциялары ғимараттарын найзағайлы сағат саны 20-дан астам аудандарда найзағайдан қорғаныс жасау қажет.
Металдық жабындысы бар немесе жабындының темірбетондық конструкциялары бар АТҚ және жабық қосалқы станциялардың қорғанысын осы жабдықтарды жерге тұйықтау жолымен орындау қажет. Металдық немесе т.б. жабындысы жоқ АТҚ және жабық қосалқы станциялары ғимараттарын қорғау үшін өзекті жайтартқыштарды немесе жайқабылдағыш торларды орнату қажет.
Қосалқы станция аумағында орналасатын трансформаторлық мұнара, май шаруашылығы, электролиздік, синхронды компенсаторлар, ғимараттардың жанармай сұйықтықтары немесе газдары бар резервуарларды және сутек сақтау орындарын найзағайдан және оның екінші рет пайда болуынан қорғалуы тиіс.

1015

1015. Кернеуі 220 кВ және одан жоғары АТҚ найзағайдан қорғау өзекті жайтартқыштармен орындалуы тиіс. Сонымен қатар, жоғары объектінің қорғанысының әсерін де қолдану қажет. Трансформаторлар немесе шунттаушы реакторлар жанында орналасқан порталдарда жайтартқыштарды орнату осы Қағидалардың 1014-тармағының талаптарына сәйкес орнатылады.
110 кВ ЖЗҚ конструкцияларындағы өзекті тартқыштар найзағайлы мезгілдің меншікті жердің кедергісі теңдес жағдайында мына мәндерде орнатылуы мүмкін: қосалқы станцияларының жерге тұйықтаушы контуры ауданына тәуелсіз 1000 метрге дейін, қосалқы станцияларының жерге қосылушы контур ауданы 10000 м2 және одан астам жағдайы үшін – 1000-нан 2000 Ом·м-ден астам.
Жайтартқыштары бар, кернеуі 110 кВ ЖЗҚ конструкцияларының тіректеріне найзағай тағы жерге қосылу магистралдары бойынша 2-3 бағытта ағылуы қамтамасыз етілуі тиіс. Сонымен қатар, жайтартқыш тірегінен бастап электрод ұзындығынан кем емес ара қашықтықта ұзындығы 3-5 м 2-3-тік электродты орнатуға болады.
35 кВ АТҚ конструкцияларында найзағай тартқыштарын орнату:

1 1) қосалқы станцияның тұйықтау контуры аумағынан тәуелсіз кезде 500 Ом·м дейін;

2 2) қосалқы станцияның тұйықтау контурының аумағы 10 000 м2 және одан жоғары кезде 500 жоғары және 750 Ом·м дейін рұқсат етіледі.

35 кВ АТҚ конструкцияларынының тіреуіштерінен найзағай тартқыштармен жерге тұйықтаулардың магистральдары бойынша үш-төрт тарапта найзағай тогының жайылуы қамтамасыз етілуі тиіс. Бұған қоса, найзағай тарқышы бар тіреуішінен электродтың ұзындығынан қысқа емес қашықтықта ұзындығы 3-5 м екі-үш электрод орнатылуы тиіс.
Тросты немесе өзекті найзағай тартқыштары бар, кернеуі 35 кВ АТҚ порталдарында аспалы оқшаулама гирляндалары, сондай-ақ кернеуі 35 кВ жиектік тіректерде, ӘЖ арқаны қосалқы станцияға кірмеген жағдайда атмосферасы I дәрежелі ластанған ауданда жұмыс істеуге арналған 35 кВ АТҚ-ға талап етілгеннен екі оқшаулағышқа артық болуы тиіс.
Әуе бойынша найзағай тартқыштары орнатылған АТҚ конструкцияларынан токөткізгіш бөліктеріне дейінгі ара қашықтық гирлянда ұзындығынан кем емес болуы тиіс.

1016

1016. Трансформаторлық порталдарда, шунттаушы реакторлардың порталдарында және трансформаторлар немесе реакторлардан жерге тұйықтау магистральдары мына бойынша 15 метрге алыс орналасқан АТҚ конструкцияларында жай тартқышқа жай түсу мезгіліндегі жердің өзіндік кедергісі 350 Ом·м аспағанда және мына шарттар орындалғанда, орнатылуы мүмкін:

1 1) трансформаторлардың 3-35 кВ орамаларының барлық шығыстарында немесе олардан 5 м ара қашықтықта вентильді ажыратқыштар орнатылуы тиіс;

2 2) найзағай тогының найзағай тартқыш конструкция бағанынан 3-4 жерге тұйықтау магистральдары бойынша таралуы қамтамасыз етілуі тиіс;

3 3) жерге қосылу магистральдарында жайтартқыш бағанынан 3-5 м аралықта ұзындығы 5 м 2-3-тік электрод орнатылуы тиіс;

4 4) ең жоғарғы кернеуі 20 және 35 кВ қосалқы станцияларында трансформаторлық порталда жайтартқышты орнатқанда жерге тұйықтаушы құрылғының кедергісі 4 Ом аспауы тиіс;

5

5) вентильді ажыратқыштар мен трансформаторлардың жерге тұйықтаушы өткізгіштерін қосалқы станцияның жерге тұйықтаушы құрылғысына біріне бірін жақын орналастыра жалғау немесе вентильді ажыратқышты жерге тұйықтаушы құрылғыға жалғау орны порталдың жерге тұйықтаушы өткізгіштерін жайтартқыш пен трансформатор қосылған нүктелері арасына жалғау ұсынылады.

1017 1017. Конструкцияларында жайтартқыштарды орнатуға рұқсат етілмейтін немесе конструктивті ойлар бойынша тиімсіз болатын ашық таратушы құрылғыларды найзағай түсуінен қорғанысты кедергісі 80 Ом аспайтын, жеке жерге тұйықтау нүктелері бар, жеке тұрған жайтартқыш бойынша орындау қажет.

Найзағай тартқыштың жеке тұрған жерге тұйықтау нүктесімен АТҚ жерге тұйықтау құрылғысы арасындағы S3 ара қашықтығы, м тең болуы тиіс (3 м-ден кем емес).
S3 > 0,2 R3,
мұндағы, R3 – жеке тұрған жай тартқыш жерге қосылуының кедергісі, ол 40 Ом аспауы тиіс. Және де жай трос сызықтың порталға шығарылмай бірінші өтпелі жеке тұрған жайтартқышпен қорғалуы тиіс.
Әуе бойынша жеке тұрған жайтартқыштан токөткізуші бөліктерге дейін ара қашықтығы тең болуы тиіс (5 м кем емес).
Sв0 > 0,12 R3+0,1 H,
мұндағы, Н – жайтартқыштың жер деңгейінен биіктігі, м.
Ашық таратушы құрылғылардағы жеке тұрған жайтартқыштардың жерге қосқыштары ашық таратушы құрылғылардың (қосалқы станциялардың) жерге қосқыштарына осы Қағидалардың 1013-тармағындағы шарттар орындалғанда мүмкін. Жеке тұрған жайтартқыштардың жерге қосқыштарының қосалқы станциялардың жерге тұйықтаушы құрылғысына жалғау орны жерге тұйықтаушы магистральдар бойынша трансформатордың (реактордың) осы жай тартқышқа жалғанған орнынан 15 м қашықтықта орналасуы тиіс. Жеке тұрған жайтартқыштардың жерге қосқыштарының кернеуі 35-110 кВ тең ашық таратушы құрылғылардың (АТҚ) жерге тұйықтаушы құрылғысына жалғау орнында жерге тұйықтау магистральдары бойынша екі-үш бағытта орындалуы тиіс.
Прожекторлық мачталарда орнатылған жеке тұрған жайтартқыштардың жерге қосқыштары қосалқы станциялардың жерге тұйықтаушы құрылғыларына жалғануы тиіс. Және бұл жағдайда жеке тұрған жайтартқыштардың жерге тұйықтаушы құрылғыларын жалғау осы Қағиданың 1013-тармағында көрсетілген жалпы талаптарға қосымша мына талаптар да орындалуы тиіс:

1 1) найзағай тартқыштардан 5 м ара қашықтығында ұзындығы 3-5 м үш-төрттік (вертикаль) электродтарын орнату қажет;

2

2) жеке тұрған жайтартқыштардың жерге қосқыштарының қосалқы станциялардың жерге тұйықтаушы құрылғысына жалғау орны жерге тұйықтаушы магистральдар бойынша трансформатордың (реактордың) осы жай тартқышқа жалғанған орнынан қашықтықтығы 15 метрден асса, бірақ 40 метрден кем болса, онда трансформатордың кернеуі 35 кВ тең орамаларының шықпалары маңында тік ажыратқыштар орнатылуы тиіс.
Жерге қосқыштары ашық таратушы құрылғылардың (қосалқы станциялардың) жерге тұйықтаушы құрылғыларымен жалғанған ауа бойынша жеке тұрған жайтартқыштардан токөткізуші бөліктеріне дейінгі арақашықтық мынаны құрауы тиіс:
Sв.с. > 0,1 Н + т,
мұндағы Н – токөткізуші бөліктердің жер деңгейі үстіндегі биіктігі, м;
т – оқшаулағыш гирляндаларының ұзындығы, м.

1018

1018. Ашық таратушы құрылғыларға жалғауға рұқсат етілген, кернеуі 35 кВ тең әуе желісінің маңындағы тростық жайтартқыштары ашық таратушы құрылғыларға жақын орналасқан бағанмен аяқталуы тиіс. Тростық жай тартқыштары жалғанған, кернеуі 110 және 150 кВ тең ашық таратушы құрылғылар конструкцияларының тіректерінен жерге тұйықтау магистралінің екі – үш бағыты жасалуы тиіс. Ашық таратушы құрылғысынан бірінші троссыз жай тартқыш қосалқы станцияларда, әуе желісінің бағандарында немесе әуе желісінің маңдарында орнатылатын өзекті жайтартқыштарымен қорғалуға тиіс.
Кернеуі 35 кВ тең әуе желісінің маңдарын қорғайтын тростық жайтартқыштары найзағайлы мезгілде жердің өзіндік кедергісі эквивалентті болған жағдайда мына мөлшерде ашық таратушы құрылғылардың жерге тұйықтаушы құрылғыларымен жалғауға рұқсат етіледі: қосалқы станцияның жерге тұйықтаушы контурының ауданына тәуелсіз – 750 Ом·м дейін; қосалқы станцияның жерге тұйықтаушы контурының ауданы 10 000 м2 тең және одан жоғары болғанда – 750 Ом·м-ден астам және 1000 Ом·м-ға дейін.
Тростық жайтартқыштары жалғанған кернеуі 35 кВ тең ашық таратушы құрылғылар (АТҚ) конструкцияларының бағандарынан жерге тұйықтау магистральдары бойынша екі-үш бағытта орындалуы тиіс. Сонымен қатар, жай тартқыштар қосылған бағанынан электрод ұзындығынан кем емес ара қашықтықта, ұзындығы 3-5 м екі-үштік электродтарын орнату қажет.
Ашық таратушы құрылғыларға жақын орналасқан, кернеуі 35 кВ тең әуе желісінің бағанасының жерге тұйықтаушы құрылғысының кедергісі 10 Ом-нан аспауы тиіс.

1019 1019. Өзекті немесе тростық жайтартқыштары бар конструкцияның қосалқы станцияның жерге тұйықтаушы контурына жалғану орны осы жай тартқышқа трансформатордың (реактордың) жалғанған орнынан жерге тұйықтау магистралі бойынша 15 м-ден кем емес қашықтықта орналасуы тиіс.

1020 1020. Ашық таратушы құрылғыларға және қосалқы станцияларға жақын орналасқан, әуе желісі маңының құрылысы мен қорғанысы осы Қағидалардың 1016, 1021-1026, 1027-1040-тармақтарында келтірілген талаптарға сай болуы тиіс.

Вентильдік және құбырлы ажыратқыштар орнына барлық жағдайларда аса кернеуліктерді шектегіштерді орнату ұсынылады.

1021

1021. Иілгіш байланыстармен немесе ашық шиналық сымдармен айналмалы машиналар жалғанған, трансформаторлардан; егер оларға айналмалы машиналар жалғанған болса, онда ашық шиналық сымдардан және иілгіш байланыс бағандарынан 15 м-ден кем емес қашықтықта орналасатын ашық таратушы құрылғылар конструкцияларында жайтартқыштарын орнатуға жол берілмейді.
Иілгіш байланыстармен немесе ашық шиналық сымдармен айналмалы машиналар жалғанған трансформаторлардың порталдары жеке тұрған қорғаныс аймақтарына немесе басқа конструкцияларда орнатылған найзағай тартқыштарын қорғау аймақтарына кіруі тиіс.

1022

1022. Прожекторлық мачталарда жайтартқыштар ретінде пайдаланғанда кәбілдік ғимараттан шығу нүктесінен прожекторлық мачталарға дейін және одан әрі бөлігінде прожекторларға электр қорегін тарту металдан жасалған қабықшасы бар кәбілдермен немесе металдан жасалған қабықшасы жоқ кәбілдермен, құбырларда орындалуы тиіс. Жайтартқыш маңында бұл кәбілдер 10 м-ден кем емес бөлікте жердің ішінде жүргізілуі тиіс.
Кәбілдердің кәбілдік ғимаратына енгізілетін орнында кәбілдердің металдан қабықшасы, сырты және жасалған металдық құбыры қосалқы станциялардың жерге тұйықтаушы құрылғыларына жалғануы тиіс.

1023

1023. Таратушы құрылғыларға (қосалқы станцияларға) жақын орналасқан, кернеуі 35 кВ және одан жоғары әуе желілерін найзағайдың тікелей соғуынан қорғау тростық жайтартқыштармен орындалады. Қорғаныстық деңгейі жоғары, маңы тростармен қорғалатын бөліктің ұзындығы, бағандардың жерге тұйықтау кедергісі, тростық жайтартқыштар саны мен қорғаныс бұрыштары осы Қағидаларға 5-қосымшадағы 134-кестеде берілген талаптарға сәйкес болуы тиіс.
Жақын орналасқан бөліктің әрбір бағаны жерге тұйықтаушы құрылғыларына жалғануы тиіс.
Найзағайы аз қарқынды аудандарда осы Қағидаларға 5-қосымшадағы 134-кестеде берілген мәндерді қосалқы станцияларға жақын орналасқан, кернеуі 35-220 кВ тең әуе желісінің маңындағы жерге тұйықтаушы бағандар құрылысын бір жыл ішінде найзағай соғуының сағаттар саны 20-дан кем болса – 1,5 есе, 10-нан кем болса – 3 есе ұлғайтып алуға болады.
Егер талап етілетін жерге қосушы кедергілері бар жерге тұйықтаушы құрылғыларын орындау мүмкін болмаса, онда жерге тұйықтағыштар – кері салмақтағыштарды қолдану ұсынылады.
Ерекше мұзды аймақтарда немесе жердің эквиваленттік өзіндік кедергісі 1000 Ом·м астам аймақтарда жерге қосушы құрылғылардың кедергісі Мөлшерленбейтін, әуе желілерінің таратушы құрылғыларға енетін маңын қорғау үшін жеке тұрған өзекті жайтартқыштарын пайдалануға болады.

1024

1024. Бір жыл ішіндегі найзағай соғуының сағаттар саны 60 тең аудандарда кернеуі 35 кВ тең әуе желілерінің әрқайсысының қуаты 1,6 МВ·А дейін екі трансформаторы бар немесе қуаты 1,6 МВ·А дейін бір трансформаторы бар және төменгі кернеу жағынан жүктеменің резервті қоректенуі бар, кернеуі 35-220 кВ қосалқы станцияларға енетін жері маңындағы бөліктерді троспен қорғамауға болады. Және де қосалқы станцияларға жақын орналасқан, әуе желілерінің бағандарын 0,5 км ұзындығында кедергі мәні осы Қағидаларға 5-қосымшаның 134-кестесін берілген мәндерге тең жерге тұйықтаушы құрылғылары болуы тиіс. Әуе желілерінің бағандары ағаш болса, оқшаулама бекіткіштерін баған жерге қосқыштарына жалғап, әуе желісі жағынан жақындағанда бірінші бағанға құбырлы ажыратқыштарын орнату қарастырылады.
Қуаты 1,6 МВ·А дейін бір трансформаторы бар қосалқы станцияларын резервті қоректендіру қарастырылмаған жағдайда кернеуі 35 кВ қосалқы станцияларға енетін жері маңындағы бөліктерді троспен қорғайды және де оның ұзындығы 0,5 км-ге тең болады.

1025 1025. Кернеуі 35-220 кВ қосалқы станцияларға енетін жері маңындағы бірінші бағанда мына жағдайларда құбырлы ажыратқыштар кешені (ҚРК1) орнатылады:

1 1) желі енетін жері маңын есептегенде ағаш бағандарында тұрғызылған жағдайда;

2 2) желі - ағаш бағандарында, ал желі енетін жері маңы – металды немесе темірбетонды бағандарда тұрғызылған жағдайда;

3 3) қорғанысы осы Қағидалардың 1022-тармағына сәйкес қарапайым орындалатын, кернеуі 35 кВ қосалқы станцияларға енетін жері маңы ағаш бағандарында тұрғызылған жағдайда.

Бар ұзындығында металдан жасалған немесе темірбетондық конструкцияларда тұрғызылған әуе желілерінің маңының басына құбырлы ажыратқыштар кешенін орнату қажет емес.
Құбырлы ажыратқыштары (ҚР1) бар бағандардың жерге тұйықтаушы құрылғыларының кедергісі жердің өзіндік кедергісі 1000 Ом·м жағдайында 10 Ом және жердің өзіндік кедергісі 1000 Ом·м жоғары болған жағдайда - 15 Ом аспайды. Құбырлы ажыратқыштар кешенінен жерге қосушы түсімдер ағаш бағандарында барлық тіреуіштерде орындалады.
Троспен қорғанысы барлық ұзындығында емес және найзағайлы мерзімде ұзақ уақыт бір жағынан ажыратылуы мүмкін кернеуі 35-110 кВ тең әуе желілерінде кіріс порталдарында және ажыратылуы мүмкін әуе желісінің жиегіндегі қосалқы станцияға жақын бірінші бағанында құбырлы ажыратқыштар кешені (ҚРК2) орнатылады. Ажыратылуы мүмкін әуе желісінің жиегінде кернеу трансформаторлары болса, онда құбырлы ажыратқыштар кешенінің (ҚРК2) орнына вентильді ажыратқыштар орнатылады.
Құбырлы ажыратқыштар кешенінен (ҚРК2) ажыратылған аппаратқа дейінгі ара қашықтық 110 кВ әуе желісі үшін 60 м-ден көп емес және де 35 кВ әуе желісі үшін 40 м аспауы тиіс.

1026 1026. Оқшаулама класына байланысты төменгі деңгейлі кернеуде жұмыс істейтін әуе желі жағынан есептегенде бірінші бағанда желінің жұмыстық кернеуіне сәйкес келетін кернеулі құбырлы ажыратқыштар орнатылуы тиіс.

Құбырлы ажыратқыштар жоқ болған жағдайда қажет етілетін кернеу кластарына немесе ҚТ токтарының мәндеріне қорғаныстық аралықтарды орнатуға болады немесе бір-екі көршілес бағандардағы гирляндалардың оқшауламаларының жартысын шунттауға болады.
Ауа атмосферасы ластанған шарты бойынша күшейтілген оқшауламалы әуе желісіндегі бірінші бағанда әуе желісінің жұмыстық кернеуіне сәйкес келетін құбырлы ажыратқыштар кешені орнатылуы тиіс. Қажет етілетін кернеу кластарына немесе ҚТ токтары мәндеріне сәйкес келетін құбырлы ажыратқыштар кешені болмаған жағдайда қорғаныстық аралықтарды орнатуға болады.

1027 1027. Құбырлы ажыратқыштар ҚТ токтары бойынша келесі талаптарға сәйкес таңдалып алынуы тиіс:

1 1) Кернеуі 35 кВ дейін тораптары үшін құбырлы ажыратқыштармен ажыратылатын токтың жоғарғы шегі үш фазалы қысқа тұйықталудың ең үлкен мүмкін болатын тогынан кем емес, ал төменгі шегі - ең кіші мүмкін болатын тогынан аспауы тиіс;

2 2) Кернеуі 110 кВ және одан жоғары тораптар үшін құбырлы ажыратқыштарын бірфазалы немесе үш фазалы қысқа тұйықталудың мүмкін болатын тогы немесе екі фазалы тұйықтау тогы бойынша таңдайды.

Қысқа тұйықталу токтарының талап етілетін мәндеріне құбырлы ажыратқыштар жоқ болған жағдайда, оларды негізгі қорғаныстық аралықтарды қолдануға болады. Ағаш бағанды 220 кВ әуе желісі үшін құбырлы ажыратқыштар жоқ болған жағдайда гирляндалар бір-екі бағандарда жерге қосылуы тиіс және де оқшаулағыштар саны металдан жасалған бағандар сияқты болады.
Негізгі қорғаныстық аралықтардың ұсынылатын өлшемдері осы Қағидалардың 5-қосымшасындағы 135-кестеде берілген.

1028 1028. Ағаш бағандарда орнатылатын, кернеуі 35 кВ дейін әуе желілерінде қосымша қорғаныстық аралықтарды жерден 2,5 м биіктікте орнату қажет. Қосымша қорғаныстық аралықтардың ұсынылатын өлшемдері осы Қағидаларға 5-қосымшаның 135-кестесінде берілген.

1029 1029. Әуе желілері жалғанған кернеуі 35 кВ және одан жоғары таратушы құрылғыларында вентильді ажыратқыштар (аса кернеуліктердің шектегіштері) орнатылуы тиіс.

Вентильді ажыратқыштарды (аса кернеуліктердің шектегіштерін), олардың қорғаныстық сипаттамалары қорғалатын жабдықтың оқшауламасы мен координациясы және тораптың бір фазасы орнату орнында жерге тұйықталу кезіндегі кернеуге ажыратқышты сөндіру кернеуінің сәйкестігі ескеріліп отырып таңдалады. Орнатылатын ажыратқыштар санын азайту мақсатында қорғалатын жабдық пен ажыратқыштар арасында ара қашықтықтар ұлғайғанда вентильдік ажыратқыштар қолданылады, олардың сипаттамалары оқшаулама координация шарттары бойынша талап етілетіндерден жоғары болуы тиіс.
Ажыратқыштардан трансформаторлар мен аппараттарға дейін тармақтарды қоса есептегенде шиналар бойынша ара қашықтықтар осы Қағидаларға 5-қосымшаның 136-кестесінде берілген мәндерден аспауы тиіс.
Вентильдік ажыратқыштар мен қорғалатын жабдық арасындағы ең үлкен рұқсат етілетін ара қашықтықтарды анықтауды таратушы құрылғының (қосалқы станцияның) қалыпты жұмыс режимінде қосылып тұрған желілер санына және вентильді ажыратқыштар (аса кернеуліктерді шектегіштерді) санына байланысты таңдайды.
Вентильді ажыратқыштарды (аса кернеуліктерді шектегіштерді) орнату орны мен санын есептік периодтағы электрлік байланыстар сұлбаларынан, әуе желісінің мен трансформаторлар санынан анықтап, таңдалып алынады. Және де қорғалатын жабдық пен вентильді ажыратқыштар (аса кернеуліктерді шектегіштерді) арасындағы ара қашықтықтарды іске қосушы периодта да рұқсат етілетін шектерде болып, аралықтық кезеңдерінде найзағайлы мезгілге тең немесе одан астам болуы мүмкін. Апаттық және жөндеу жұмыс режимдері бұл жағдайда ескерілмейді.

1030 1030. Вентильді ажыратқыштар (аса кернеуліктерді шектегіштер) ажыратқыштар мен трансформаторлар (автотрансформаторлар, шунттаушы реактор) арасындағы тізбекте коммутациялық аппаратсыз мына жағдайларды қорғағанда орнатылуы мүмкін:

1 1) автотрансформаторлық байланысы бар күштік трансформаторларының барлық кернеулерінің орамаларын;

2 2) трансформаторлардың 220 және 500 кВ орамаларын;

3 3) оқшаулама деңгейі бар трансформаторлардың 110 және 220 кВ орамаларын.

110-500 кВ шунттаушы реакторларын және 35 кВ дейінгі коммутациялаушы вакуумдық ажыратқыштарының тізбектерін қорғау үшін аса кернеуліктерді шектегіштер қолданылады.
Вентильді ажыратқыштар (аса кернеуліктерді шектегіштер) ажыратқыштар мен трансформаторлар (автотрансформаторлар, шунттаушы реактор) және аппараттар арасындағы ара қашықтықтары осы Қағидаларға 5-қосымшаның 136-137-кестелерінде берілген мәндерден аспауы тиіс. Асып кеткен жағдайда шиналарда қосымша ажыратқыштар орнатылуы тиіс.

1031 1031. Трансформатор таратушы құрылғыға 110 кВ кәбілдік желісімен жалғанғанда кәбілдің таратушы құрылғының шиналарына қосылу орнында құбырлы ажыратқыштар кешені (ҚРК2) орнатылуы тиіс. Ажыратқыштың жерге тұйықтаушы қысқышы кәбілдің металдық қабықшаларына жалғануы мүмкін.

Таратушы құрылғының шиналарына трансформаторлармен тікелей жалғанған бірнеше кәбіл жалғанса, таратушы құрылғының шиналарына құбырлы ажыратқыштар кешенінің біреуі орнатылады. Ажыратқышты орнату орнын кәбілдерді жалғау орнына жақын жерден таңдау қажет.

1032

1032. Күштік трансформаторлар (автотрансформаторлар) төменгі және ортаңғы кернеу орамалары жұлдызшаға немесе үшбұрышқа жинақталады да әрбір фазаның жерге жалғанатын жері арасына қосылған вентильді ажыратқыштармен қорғалады. Магниттік сымнан бірінші болып орналасатын, қолданылмайтын төменгі кернеу орамаларының қорғанысы үшбұрыштың бір бұрышын, жұлдызшаның бір ұшын жерге тұйықтау арқылы орындалады.
Егер оларға тұрақты түрді ұзындығы 30 м кәбілдік желі жалғанса, онда қолданылмайтын орамаларының қорғанысы керек емес.

1033 1033. Күштік трансформаторлардың 110-220 кВ орамаларының бейтараптарын қорғау үшін вентильді ажыратқыштарды (аса кернеуліктерді шектегіштерін) орнату қажет. Оқшауламасы жерге қосылуын ажыратуды қажет етпейтін трансформаторлар бейтараптарында ажыратқыштарды орнатуға болмайды.

1034 1034. 500 кВ шунттаушы реакторлар найзағайлы және ішкі аса кернеуліктерден реакторлардың жалғанған жерлерінде орнатылатын аса кернеуліктерді шектегіштермен қорғалады.

1035 1035. Әуе желілері жалғанған, 20 кВ дейінгі таратушы құрылғылар вентильді шиналар мен трансформаторлардың жанында орнатылған ажыратқыштармен қорғалуы тиіс.

10 кВ дейінгі ТҚ трансформаторлардың шиналармен байланысын орындағанда вентильді ажыратқыштардан (аса жүктелуді тежеуіш) трансформаторларға дейін ара қашықтықтар шектелмейді (осы Қағиданың 1014-тармағында көрсетілген жағдайлардан бөлек).
Трансформаторлардың 10 кВ дейінгі таратушы құрылғылардың шиналарымен әуе байланысын пайдаланғанда вентильді ажыратқыштардан трансформаторларға (аппараттарға) дейін ара қашықтықтары ағаш бағандарда орнатылған әуе желілері үшін 60 м-ден және металмен темір бетонды бағандарда орнатылған әуе желілері үшін 90 м-ден аспауға тиіс.
20 кВ дейінгі әуе желілерінің қосалқы станцияларға өтпе жолдарын жайтартқыштармен қорғау қажет емес.
Ағаш бағандарда орнатылған 20 кВ дейінгі әуе желісінің қосалқы станцияларына өтпе жолдарында қосалқы станциядан 200-300 м ара қашықтықта құбырлы ажыратқыштар кешені (ҚРК1) орнатылуы тиіс.
Найзағайлы мезгілде бір жағынан ажыратылуы мүмкін, кернеуі 20 кВ әуе желілерінде ұзақ уақыт ажыратылып тұруы мүмкін ӘЖ арғы ұшының жиекті тіреуішінде құбырлы ажыратқыштар кешені (ҚРК2) орнатылуы тиіс. ӘЖ сөндірілген ұшында кернеу трансформаторлары болған жағдайда (ҚРК2) вентильді ажыратқыштар (аса жүктелуді тежеуіштер) орнатылуы тиіс. Ажыратқыштардан ажыратылған аппаратқа дейінгі ара қашықтығы 15 м-ден көп емес.
ҚРК1-ҚРК2 жерге тұйықтауларының кедергісі жердің меншікті кедергісі 100 Ом·м асқанда 10 Ом–ды және меншікті кедергісі одан да жоғары болған кезде 15 Ом–нан аспауы тиіс.
Металды және темірбетонды тіреуіштері бар 20 кВ дейінгі қосалқы станцияларға жете берісінде түтікті ажыратқыштарды (ҚРК1-ҚРК2) орнату міндетті емес.
20 кВ дейінгі ӘЖ жалғанған, төменгі кернеуі 1 кВ дейінгі 20 кВ дейінгі қосалқы станцияны қорғау қосалқы станцияның жоғарғы және төменгі жақтарынан орнатылатын вентильдік ажыратқыштармен орындалуы тиіс.
Трансформатордың қуаты 0,63 МВ·А дейінгі жағдайда ағаш тіреуіші бар 20 кВ дейінгі ӘЖ-не жетеберісінде түтікті ажыратқыштарды орнатпаса болады.
Вентильді ажыратқышты кернеу трансформаторымен бірге орнатқанда ажыратқышты сақтандырғышқа дейін қосу тиіс.

1036

1036. Ұзындығы 1,5 км 35-220 кВ кәбілдік енгізілімдер екі жағынан құбырлы немесе вентильдік ажыратқыштармен қорғалуы тиіс. 35-110 кВ кәбілдері РВС типті вентильді ажыратқыштармен (аса кернеуліктерді шектегіштермен) қорғалуға тиіс. Кәбіл ұзындығы 1,5 км және одан асса, ажыратқыштар кәбіл жиектерінде орнатылмайды. 20 кВ дейінгі әуе желісін қосалқы станцияға ұзындығы 50 м дейінгі кәбілдік енгізілім көмегімен қосу жағдайында кәбілді әуе желісіне жалғану орнында құбырлы ажыратқыштар кешені орнатылуы тиіс.
Егер әуе желісінің ағаш бағандарда орнатылса, кәбіл жиегінен 200-300 м аралығында құбырлы ажыратқыштар кешенінің екіншісін орнату керек. Ажыратқыштар қысқаша жолмен жерге тұйықтау құрылғысымен және кәбілдің металдық қабықшасымен жалғануы тиіс.
Ұзындығы 50 м аса кәбілдік енгізілімді қолданған жағдайда кәбілді ӘЖ қосатын жерінде вентильдік ажыратқыштардың комплекті (аса жүктелуді тежеуіштер) орнатылады.
Ажыратқыштар, кәбілдің металды қабықшалармен қысқа жол бойынша жалғануы тиіс және жерге тұйықтауышқа жалғануы тиіс. Жерге тұйықтауыштың кедергісі осы Қағидалардың 1033-тармағында келтірілгеннен жоғары болмау керек.

1037 1037. Металды немесе троссыз темірбетонды тіреуіштермен, Қуаты 40 МВ·А дейінгі трансформаторлары бар 35-110 кВ қосалқы станциялардың қорғанысын (осы Қағидаларға 5-қосымшада келтірілген 134 және 136-кестелер) қарапайым схема бойынша (16-сурет) орындау қажет, оның ішіне мыналар кіруі тиіс:

1 1) күштік трансформатордан 10 м аспайтын ара қашықтықта қосалқы станцияларда орнатылатын вентильдік ажыратқыштар;

2 2) барлық тармақталу ұзындығында қосалқы станцияларға жақындау тростық жай тартқыштары; тармақталу ұзындығы 150 м кем болса, тростық немесе өзекті жай тарқыштармен қорғау қажет;

3 3) ағаш бағандарында орнатылатын РТ1 және РТ2 кешендері, әр кешеннің жерге тұйықтау кедергісі 10 Ом-нан аспайды: РТ2 - ауа желілері жағынан троспен бірінші тіректе немесе найзағай тарту өзегімен қорғалатын аумақ шекарасында; РТ1-РТ2-ден 150-200 м қашықтықтағы ауа желілерінің қорғалмаған аумағында;

500 м-ден астам ара қашықтық кезінде РТ1 орнату қажет етілмейді.
Вентильді ажыратқыштармен (аса кернеуліктерді шектегіштермен) трансформаторлар арасындағы арақашықтығы 10 м асатын қосалқы станцияларының қорғанысы осы Қағидалардың 1021, 1027-тармақтарындағы талаптарға сай орындалады.
Жоғарыда аталған талаптарға сәйкес қосалқы станциялардың қарапайым қорғанысын қосалқы станцияны қазір жұмыс істеп тұрған әуе желісіні қосу арқылы орындау керек (17-сурет). Және бұл жағдайда трансформаторлар РВМГ типті вентильді ажыратқыштармен қорғау қажет.
Жаңадан салынып жатқан әуе желілеріне қосалқы станцияларының найзағайлы қорғанысын орындау қарапайым сұлбалармен жасалмайды.

1038

1038. Жердің өзіндік кедергісі 1000 Ом*м және одан астам аудандарда тармақтарында жұмыс істеп тұрған әуе желілеріне қосылатын қосалқы станцияларды қорғау үшін орнатылатын РТ1 және РТ2 жерге тұйықтау құрылғыларының кедергілері 10-нан астам болуы мүмкін, бірақ 30 Ом-нан аспауы тиіс. Және де РТ2-нің жерге қосушы контуры қосалқы станцияның жерге тұйықтаушы контурымен тартылмалы жерге тұйықтау құрылғысымен жалғануы мүмкін.

1039 1039. Кернеуі 110 кВ әуе желісінің бағандарында орнатылатын, қорғанысы барлық ұзындығымен жүрмейтін айырғыштар құбырлы ажыратқыштармен қорғалуы тиіс. Егер айырғыш ұзақ уақыт ажыратылып тұратын болса, онда құбырлы ажыратқыштар кернеу астында тұрған әрбір жағында ӘЖ сол бағанда орнатылады.

Айырғыштарды 25 м дейін ара қашықтықта ауа желілерінің бойымен желіге қосылу орнынан ҚС және таратушы бөлімге айырғыштарды тірекке орнату қажет етілмейді.
Темірбетон және металдан жасалған бағандары бар, 20 кВ дейінгі әуе желілерінде айырғыштарды қорғауға арналған ажыратқыштар орнатылады.
Осы Қағидалардың 1035, 1043-тармақтарында және 5-қосымшаның 136-кестесінде көрсетілген ауа желілерінің троспен қорғалатын шектерде троспен қорғалатын шектерде айырғыштарды орнату, желі жағынан есептегенде бірінші бағанда, сондай-ақ ескертпе ретінде сол бағандағы оқшаулаудан төмен емес оқшауламасы бар айырғыштардың қолдану талабына сай басқа бағандарда рұқсат етіледі.

1040 1040. Осы Қағидалардың 1037-тармағында көрсетілген құбырлы ажыратқыштарды жерге тұйықтау кедергісі осы Қағидалардың 8-тарауында берілген талаптарға сәйкес болуы тиіс.

1041 1041. Егер жауапты электр қондырғыларды қоректендірілетін және барлық ұзындығы бойынша троспен қорғалған ауа желілеріне қосылған болса, темірбетон және металдан жасалған бағандары бар әуе желілерінің тармақтары барлық ұзындығы бойынша троспен қорғалуы тиіс.

Ағаш бағандарында тармақтарды орындағанда оны желіге қосу жерінде құбырлы ажыратқыштар кешені орнатылуы тиіс.

1042 1042. 3-10 кВ ауыстырғыш пункттерін қорғау үшін құбырлы ажыратқыштар ағаш бағандары бар әрбір қоректендіруші әуе желісінің жиектік бағанында бір-бір кешенмен орнатылады. Және де ажыратқыштарды ауыстырғыш пунктінің жерге тұйықтаушы құрылғысына жалғау қажет.

7 7. Айналмалы электр машиналарын найзағайлы аса кернеуліктерінен қорғау

1043 1043. Металдан және темірбетоннан жасалған бағандары бар ауа желілерін қуаты 50 МВт (50 МВ·1 дейін) генераторларға (синхронды компенсаторларға) жалғауға рұқсат етіледі.

Ағаштан жасалған бағандары бар ауа желілерін қуаты 25 МВт (25 МВ·1 дейін) генераторларға (синхронды компенсаторларға) жалғауға рұқсат етіледі.
Әуе желілерін қуаты 50 МВт (50 МВ·1 дейін) генераторларға (синхронды компенсаторларға) жалғау тек бөлуші трансформаторлар арқылы жұргізіледі.

1044

1044. Генераторлар мен синхронды компенсаторларды, сонымен қатар желілеріне жалғанатын, қуаты 3 МВт электр қозғалтқыштарын қорғау үшін 1 топтық вентильді ажыратқыштары және де бір фазаға шаққанда 0,5 мкФ-тан кем емес сыйымдылықтар қолданылуы мүмкін. Сонымен қатар, найзағайға қарсы беріктік деңгейі 50 кА тең электр станцияларына (қосалқы станцияларға) желілері жолының қорғалуы орындалуы тиіс. Вентильді ажыратқыштарын мына құрылғыларды қорғау үшін орнатады: қуаты 15 МВт астам (15 МВ·1-тан астам) генераторларын (синхронды компенсаторларын) - әрбір генераторлардың (синхронды компенсаторлардың) жалғағышында; қуаты 15 МВт және одан кем (15 МВ·1 және одан кем) генераторларын (синхронды компенсаторларын) - генераторлық кернеу шиналарында (шиналар секциясында); қуаты 3 МВт-тан астам электр қозғалтқыштарын - таратушы құрылғылардың шиналарында.
Қуаты 20 МВт астам (20 МВ·1-тан астам), орауыштық оқшауламасы жоқ, бейтарабы шығарылған генераторларын (синхронды компенсаторларын) қорғау барысында бір фазаға шаққанда 0,5 мкФ кем емес сыйымдылықтар орнына машинаның номиналды кернеуіне арналған, қолданылуы мүмкін генераторлардың (синхронды компенсаторлардың) бейтарабындағы вентильді ажыратқыш қолданылуы мүмкін. Егер генераторларға (синхронды компенсаторларға) жалғанған, ұзындығы 100 м астам кәбілдер бөліктерінің қосылған сыйымдылығы бір фазаға шаққанда 0,5 мкФ-ты құраса, онда қорғаныстық сыйымдылықтарды орнатудың қажеті жоқ.

1045 1045. Егер айналмалы машиналар мен желілері электр станцияларының (қосалқы станциялардың) жалпы шиналарына жалғанған болса, онда осы әуе желілерінің өту жолдары келесі талаптар орындалып найзағай әсерлерінен қорғалуы тиіс:

1

1) темірбетоннан жасалған бағандары бар желілерінің өту жолдары 300 м кем емес ара қашықтықта троспен қорғалуы тиіс; өту жолдарының басында құбырлы ажыратқыштар кешені орнатылуы тиіс (18, 1-сурет). Троспен қорғалған желілерінің өту жолдарының бағандары ағаш бойынша оқшаулағыштардың гирляндалары ілінген нүктеден бастап баған тірегіне дейін ара қашықтығы 1 м-ден кем емес, ағаш траверстері болуы тиіс. Әуе сымдарын 35 кВ кернеу класына жататын оқшаулағыш гирляндаларында ілу қажет. Құбырлы ажыратқыштардың жерге тұйықтау кедергісі 5 Ом, ал тростық бағандардың жерге тұйықтау кедергісі 10 Ом-нан аспауы тиіс.
Өту жолдарының басында құбырлы ажыратқыштардың орнына IV тобының вентильді ажыратқыштары орнатылуы мүмкін.
Ағаштан жасалған бағандары бар желілерінің өту жолдарын темірбетоннан жасалған бағандары бар желілерінің өту жолдарында қолданылатын қорғау құралдарына қосымша тростық өту жолының басынан желі жағына қарай 150 м ара қашықтығында құбырлы ажыратқыштарын орнату қажет. Ажыратқыштардың жерге тұйықтау кедергісі 5 Ом-нан аспауы тиіс.

2

2) Электр станцияларына (қосалқы станцияларға) ұзындығы 0,5 км дейін кәбілдік енгізілімдермен жалғанатын желілерінде өту жолдарының қорғанысы кәбілдік енгізілімсіз желілерінде өту жолдарының қорғанысы сияқты орындау қажет және де қосымша желісінің кәбілге жалғанатын жеріне IV тобының вентильді ажыратқыштары орнатылуы мүмкін. Ажыратқышты қысқа жолмен бронясына, кәбілдің металдық қабықшасына және жерге қосушы құрылғысына жалғау қажет. Ажыратқыштардың жерге тұйықтау кедергісі 5 Ом-нан аспауы тиіс.

3

3) Егер әуе желілерінің өту жолдары 300 м-ден артық ара қашықтығында найзағай соққыларынан ғимараттармен, ағаштармен және т.б. биік заттармен қорғалып тұрса, онда әуе желілерінің өту жолдарындағы тросты ілудің қажеті жоқ. Және де желі жағынан әуе желілерінің өту жолдарының қорғалған бөлігінің басында IV тобының вентильді ажыратқыштары орнатылуы тиіс, ажыратқыштардың жерге тұйықтау кедергісі 3 Ом-нан аспауы тиіс.

4

4) Әуе желісінің жалғануындағы реактордың бар болуы әуе желілерінің өту жолдары 100-150 м ара қашықтығында найзағай соққыларынан тростық жайтартқышымен қорғалуы тиіс (18, 2-сурет). Тростық жайтартқышымен қорғалған әуе желілерінің өту жолдарының қорғалған бөлігінің басында құбырлы ажыратқыштар кешені, ал реакторлар маңында IV тобының вентильді ажыратқыштар кешені орнатылуы тиіс. Құбырлы ажыратқыштардың жерге тұйықтау кедергісі 10 Ом-нан аспауы тиіс.

5

5) Айналмалы машиналары бар таратушы құрылғылар шиналарына әуе желілерін реактор арқылы және ұзындығы 50 м-ге тең кәбілдік енгізілім арқылы жалғағанда әуе желілерінің өту жолдарының басында қорғаудың қажеті жоқ. Әуе желілерінің кәбілге жалғанатын орнында жерге тұйықтау кедергісі 5 Ом-нан аспайтын құбырлы ажыратқыштар кешені, ал реакторлар алдында IV тобының вентильді ажыратқыштар кешені орнатылуы тиіс (18, 3-сурет).

6

6) Өту жолдары 0,5 км-ге дейін ара қашықтықта металдан және темірбетоннан жасалған бағандары бар, жерге тұйықтау кедергісі 50 Ом-нан аспайтын, қуаты 3 МВт астам (3 МВ·1-тан астам), айналмалы машиналары бар электр станцияларының (қосалқы станцияларының) шиналарына жалғанатын әуе желілерінде электр станцияларынан (қосалқы станцияларынан) 150 м қашықтықта IV тобының вентильді ажыратқыштар кешені орнатылуы тиіс. Ажыратқыштардың жерге тұйықтау кедергісі 3 Ом-нан аспауы тиіс. Және де әуе желілерінің өту жолдарын қорғау үшін тростың қажеті жоқ.

1046

1046. Генераторларды (синхронды компенсаторларды) трансформаторлармен жалғау үшін ашық токсымдарын (ашық шиналық көпірлерді және аспалы иілгіш токсымдарын) қолданғанда токсымдар электр станцияларының (қосалқы станцияларының) жай тартқыш және ғимараттар аймақтарына кіруі тиіс. Жайтартқыштың электр станцияларының (қосалқы станцияларының) жерге тұйықтаушы құрылғысына жалғану орны жерге қосу жолақтары бойынша есептегенде оған жалғанатын токсымдары элементтерін қосу орнынан 20 м-ден кем емес қашықтықта болуы тиіс.
Егер ашық токөткізгіштер найзағай тарату АТҚ қорғау зонасына кірмесе, онда олар найзағайдың тура соққыларынан бөлек тұрған найзағай тарату бағандарымен немесе 20оС-тан артық емес қорғау бұрышында бөлек тіректерге ілінген тростармен қорғалуы тиіс. Жеке тұрған найзағай тарату бағандарының және тростық тіректердің жерге тұйықтауы 20 м-ден кем емес ара қашықтықта токөткізгіштің жерге тұйықтау элементтерінің оған қосылу жерінен алшақтатылған нүктелерде ҚТ найзағай тарату қондырғысына қосылу жолымен немесе токөткізгіш найзағай тарату тіректермен қосылуы жоқ оңашаланған найзағай тарату бағандарымен орындалуы тиіс.
Жеке тұрған жайтартқыштардан (тростық бағандардан) токсымдарының жерге қосылған элементтеріне дейін ауа бойынша ара қашықтықтары 5 м-ден кем болмауы тиіс. Жердегі жеке жатқан жерге тұйықтаушы құрылғыдан және жай тартқыштың жерасты бөлігінен ара қашықтығы 5 м-ден кем болмауы тиіс.

1047

1047. Егер өндірістік кәсіпорынның қосалқы станциясы ашық сымдармен қуаты 120 МВт дейін генераторлары бар ЖЭЦ (ТЭЦ) генераторлық кернеудегі таратушы құрылғысына жалғанған болса, онда токсымдарын найзағайдың тікелей соққыларынан қорғаныс ТҚ жерге тұйықтағыштарын қорғау аймақтарына кірмейтін токсымдары үшін 1174-тармағында берілгендей орындалуы тиіс.
Ашық токсымының реактор арқылы генераторлық кернеудегі таратушы құрылғысына жалғанған жағдайда реактор алдына IV тобының вентильді ажыратқыштар кешені орнатылуы тиіс.
Генераторларды токсымы бойынша келетін найзағайлы аса кернеуліктер және де индукцияланған аса кернеуліктер толқындарынан қорғау үшін I тобының вентильді ажыратқыштар кешені мен қорғаныстық конденсаторлар орнатылуы тиіс. Олардың сыйымдылығы генераторлардың номиналды кернеуі жағдайында мына шамадан кем болуы тиіс: 6 кВ жағдайында – 0,8 мкФ, 10 кВ жағдайында – 0,5 мкФ және 13,8-20 кВ жағдайында – 0,4 мкФ болуы тиіс.
Егер генераторлық кернеу шиналарындағы генераторлардың және кәбілдік тораптарының қосылған сыйымдылығы қажетті мәнге ие болса, онда қорғаныстық конденсаторларын орнатпайды. Бұл жағдайда кәбілдік жүйенің сыйымдылығын анықтағанда 750 м дейін ұзындықта кәбілдердің бөліктері ескерілуі тиіс.

1048

1048. Сенімді қорға алынуы қарастырылған, қуаты 3 МВт-қа дейін электр қозғалтқыштарына әуе желілерін жалғау, желінің өту жолдарының найзағай соққыларынан қорғанысы жоқ жағдайында рұқсат етіледі. Және де әуе желілерінің өту жолдарының басында қосалқы станциялары шиналарынан 150 және 250 м қашықтықта екі құбырлы ажыратқыштар кешені орнатылуы тиіс (19, 1-сурет). Ажыратқыштардың жерге тұйықтау кедергісі 5 Ом-нан аспауы тиіс.
Егер 250 м-ден кем емес қашықтықта әуе желілерінің өту жолдарын жерге қосу кедергісі 10 Ом-нан аспайтын болса, онда металдан және темірбетоннан жасалған бағандары бар, әуе желілерінің өту жолдарына құбырлы ажыратқыштар кешенін орнатудың қажеті жоқ.
Кез келген ұзындықты кәбілдік енгізілімі бар жағдайда тікелей кәбілдің алдына V тобының вентильді ажыратқышы орнатылуы тиіс. Ажыратқыштың жерге тұйықтаушы қысқышы қысқа жолмен кәбілдің металдық қабықшасына және жерге тұйықтау құрылғысына жалғануы тиіс (19, 2-сурет). Электр қозғалтқышы алдына бір фазаға шаққанда 0,5 мкФ кем емес сыйымдылықтар орнатылуы мүмкін.

8 8. Ішкі аса кернеуліктерден қорғау

1049

1049. Бір фазалы жерге тұйықтау токтарының сыйымдылықтары компенсациялауды қажет ететін, кернеуі 6-35 кВ электр тораптарында торап сыйымдылықтарын жоғары жиілікті байланыс конденсаторлары мен желі фазаларын желілердің түрлі фазаларына тастау жолымен жерге байланысты теңестірілуі орындалуы тиіс. Жерге байланысты фазалар бойынша сыйымдылықтардың симметриясыздық дәрежесі 0,75 %-дан аспауы тиіс.
Доға сөндіргіш жерге тұйықтаушы реакторлар орнатылатын орындар торап конфигурациясы, тораптың бөліктерге мүмкін болатын бөлінулері, мүмкін орын алатын апаттық жағдайлар, темір жолдарының автоблоктау тізбегіне және байланыс желілеріне әсерлері ескеріліп таңдалуы мүмкін.
Доға сөндіруші жерге тұйықтаушы реакторларын мына трансформаторларға жалғауға болмайды:

1 1) Сақтандырғыштар арқылы шиналарға жалғанған трансформаторларға;

2 2) Сыйымдылықтық тогы тек бір желімен компенсацияланатын тораппен байланысы бар трансформаторларға.

Доға сөндіргіш жерге тұйықтаушы реакторлардың қуаты тораптың жерге тұйықталуы толық сыйымдылық тогының мәні бойынша таңдалуы және де дамуы келешек 10 жылға ескеріліп есептелініп алынуы тиіс.

1050 1050. Жерге тұйықтаушы бейтараппен жұмыс істейтін, оқшауламасы бар және күштік трансформаторлардың (автотрансформаторларының) 110 және 220 кВ орамаларының оқшаулама деңгейі жоғарылатылған, кернеуі 110-220 кВ тең тораптарда ішкі аса кернеуліктерден қорғау үшін арнайы шараларды қолданудың қажеті жоқ.

Күштік трансформаторларының (автотрансформаторларының) оқшаулама деңгейі 110 В және 220 кВ орамалары және трансформаторлардың (автотрансформаторлардың) 500 кВ орамалары ішкі аса кернеуліктерден осы Қағидалардың 1028-тармағының талаптарына сай орнатылатын аса кернеуліктердің шектегіштерімен қорғалуы тиіс.

1051

1051. Бір фазалы жерге тұйықтау токтарының сыйымдылықтары компенсациялауды қажет етпейтін, кернеуі 35 кВ дейін және генераторлары мен статор орамаларын су арқылы суыту жүйесі қарастырылған синхронды компенсаторлары жоқ электр тораптарында және доға сөндіргіш жерге қосушы реакторлардан және автоматты ажыратулар мен жедел ауыстырулар кезінде аталған генераторлар мен синхронды компенсаторлардан бөлінуі мүмкін, кернеуі 35 кВ дейін электр сұлбаларына бейтараптың өз еркінше ауысуларын болдырмау үшін 4 А токтың ұзақ уақыт өтуін қамтамасыз ететін, 25 Ом-ға тең кедергісі бар резистор қосылуы тиіс.
Жерге тұйықтау токтарының сыйымдылықтары компенсациялауды қажет ететін, электр тораптарынан және генераторлар мен статор орамаларын су арқылы суыту жүйесі қарастырылған синхронды компенсаторлардан, оқшаулама бақылауы үшін қолданылатын кернеу трансформаторының екінші реттік орамасының ашық үшбұрышына жалғанған тізбекке бөліне алатын, кернеуі 35 кВ дейін электр сұлбаларында оның ажыратылуын қамтамасыз ететін 25 Ом-ға тең кедергісі бар резистор қосылуы тиіс.
Сонымен қатар, генератор-трансформатор және синхронды компенсатор – трансформатор блоктарының сұлбаларында осындай екінші резистор қарастырылуы тиіс, ол феррорезонанстық үдеріс туындағанда тұрақты қосылып тұрған резисторды автоматты түрде шунттап тастайды.
Жерге байланысты (оқшаулама бақылауы) және нөлдік тізбекті кернеуге байланысты фазалық кернеулерді өлшеу талап етілмейтін, кернеуі 35 кВ дейін электр тораптары мен сұлбаларында бірінші реттік орамалары жермен байланысы жоқ кернеу трансформаторларын пайдалану ұсынылады.
Статор орамаларын су арқылы суыту жүйесі қарастырылған генераторлары (синхронды компенсаторлары) немесе доға сөндіргіш реакторлары бар, кернеуі 35 кВ дейін электр тораптары мен сұлбаларында бейтараптың өз еркінше ауысуларын болдырмау үшін арнайы қорғаныстың қажеті жоқ.

1052

1052. Желі ұзындығына және санына, торап сұлбаларына, ажыратқыштар типіне, трансформаторлар қуатына және т.б. параметрлерге байланысты кернеуі 500 кВ тораптарында кернеулердің ұзақ уақыт көтерілуін және коммутациялық аса кернеуліктерін шектеу қажеттілігі, қорғаныс құралдарына қойылатын талаптар және оларды дұрыс таңдауды бағалау қажеттілігі аса кернеуліктерді есептеу негізінде жүргізіледі. 500 кВ жабдығы үшін рұқсат етілген кернеулердің көтерулері олардың әсер ету ұзақтығына байланысты орнатылуы тиіс.

1053 1053. Кернеуі 500 кВ тең коммутациялық аса кернеуліктер есептік еселікке дейін азайтылып, сәйкесінше 2,7-ге және 2,5-ге тең болуы тиіс.

Жабдық үшін қауіпті коммутациялық аса кернеуліктерді шектеу мақсатында әуе желілерінде аралас вентильдік ажыратқыштарын, кернеудің электрмагниттік трансформаторларын және т.б. құралдарды және де ұзақ мерзімді аса кернеуліктерді шектеу шараларын қатар қолдану қажет. Кернеуі 500 кВ тең жабдықтарды аса кернеуліктерден қорғау құралдарын электр берілісіндегі ішкі аса кернеуліктерді ескере отырып есептеулерден таңдайды.

1054 1054. Сыйымдылық кернеу бөлгіштері бар ажыратқышты, кернеуі 500 кВ тең таратушы құрылғылар үшін кернеу трансформаторлары мен ажыратқыштардың кернеулерін сыйымдылық бөлгіштерін тізбектеп қосудан пайда болған феррорезонанстық аса кернеуліктерді жою шаралары қарастырылуы тиіс.

9 9. Пневматикалық шаруашылық

1055

1055. Электр станциялары мен қосалқы станциялардың электр аппараттарын (ажыратқыштарын, майлы ажыратқыштарға және айырғыштарға берілетін пневматикалық жетектерді) ауамен жабдықтау үшін стационарлық компрессорлық жабдықтан және ауа таратушы тораптан тұратын қысылған ауа жабдығы қарастырылуы тиіс. Қысылған ауа жабдығының кез-келген элементінің істен шығуы немесе жөнделуі жабдықтың қалыпты жұмысын бұзбауы тиіс.

1056 1056. Аппараттарға келіп түсетін ауа механикалық қоспалардан тазартылып, құрғатылуы тиіс. Құрғатылған ауаның салыстырмалы ылғалдылығы аппараттар конструкциясының талаптарына сәйкес болуы тиіс.

1057 1057. Компрессорлық жабдықта құрғатылған ауаны алу үшін екі қысым сатысы қарастырылады:

1 1) компрессорлық (жоғарылатылған) – компрессорлар мен ауа жинақтағыштары - құрғатылған ауаның аккумуляторлары үшін, оны таратушы құрылғының электр аппаратурасына қажетті салыстырмалы ылғалдылықты қамтамасыз ету шартынан таңдалады;

2 2) жұмыстық (номиналды) - таратушы құрылғының электр аппаратурасының номиналды ауа қысымына байланысты ауа таратушы торап үшін.

Компрессорлық және жұмыстық қысымдар жүйелері өзара бірін-біріне жіберетін клапандармен байланысуы тиіс.

1058 1058. Жұмыстық компрессорлардың өнімділігі мына шарттарды қамтамасыз ететіндей таңдалуы тиіс:

1 1. Қысымы 5 МПа-ға дейін компрессорлары бар жабдықтар үшін:

1 1) 0,5 сағат үздіксіз жұмысы мен арасында екі сағаттық үзілісімен;

2 2) компрессорлық қысым ауа жинақтағыштарында ажыратқыштарын желдету және барлық жүйенің ағыны есебінен төмендетілген қысымды қалпына келтіру – 2 сағат ішінде, компрессорлар жұмыс істемей тұрғанда – 0,5 сағат ішінде;

2 2. Қысымы 23 МПа-ға дейін компрессорлары бар жабдықтар үшін:

1 1) 1,5 сағат үздіксіз жұмысы мен арасында екі сағаттық үзілісімен;

2 2) қысым ауа жинақтағыштарында ажыратқыштарын желдету және барлық жүйенің ағыны есебінен төмендетілген қысымды қалпына келтіру – 1,5 сағат ішінде, жұмыс істемей тұрғанда – 0,5 сағат ішінде;

Жұмыстық компрессорлардың саны түрліше болғанда бір компрессор қорда тұруы тиіс.
Қосалқы станциялар мен өндірістік кәсіпорындарын ауамен қоректендіру үшін осы тарау талаптары қамтамасыз етілу жағдайында зауыттың пневматикалық жабдығын пайдалануға рұқсат етіледі.
Пневможетегі бар, бір майлы ажыратқышты қосалқы станцияларында бір компрессор орнатылуы тиіс (қорсыз).

1059 1059. Жұмыстық және апаттық жұмыс жағдайларында резервуарларды ауамен толықтыру компрессорлық қысым ауа жинақтағыштарында ауа қоры есебінен орындалуы тиіс.

Ауа жинақтағыштарының сыйымдылығы ауаның қосылғандағы шығынын өтеуі тиіс (компрессор жұмыс істемей тұрғанда):

1 1) жұмыс режимінде - ажыратқыштарын желдету және барлық жүйенің ағыны есебінен төмендетілген қысымды қалпына келтіру - 2 сағат ішінде, компрессорлар жұмыс істемей тұрғанда. Және де ауа жинақтағыштарында қалған қысым электр аппараттарындағы ауаның қажетті құрғатуын қамтамасыз етуі тиіс.

2 2) апаттық режимде – ажыратқыштары ревервуарларындағы төмендетілген қысымды қалпына келтіру. Және де ауа жинақтағыштарындағы қысылған ауаның ең аз қысымы аппараттардағы қысылған ауаның ең үлкен номиналды қысымынан жоғары болуы тиіс:

25-30 % - қысымы 5 МПа-ға дейін компрессорлары бар жабдықтар үшін;
80 % - қысымы 23 МПа-ға дейін компрессорлары бар жабдықтар үшін.

1060 1060. Есептеулерде ажыратқыштардың жаппай бірдей ажыратылуы компрессорлық жабдықтың іске қосылуымен тұспа-тұс келуі (яғни ауа жинақтағыштарындағы қысым компрессордың іске қосушы қысымына дейін төмендегенде) ескеріліп отыруы тиіс.

1061

1061. Қысымы 5 МПа-ға дейін ауа жинақтағыштары мыналармен жабдықталуы тиіс: құралдармен серпімелі типті сақтандырушы клапанмен; манометр және үшжүрісті кранмен; іске қосушы вентилімен; гидравликалық зерттеулер кезінде ауа жіберудің тығынды саңылауымен; люгі бар (қарап шығу мен тазарту үшін) желілерін фланецтермен жалғау штуцерлерімен.
Ауа жинақтағыштарының мұз еру уақытында конденсат іске қосылар алдында қолмен қосылатын іске қосушы вентилінің электрлік жылытылуы қарастырылуы тиіс.
Қысылған ауаның жоғары дәрежедегі құрғатылуын қамтамасыз ету үшін үшеуден кем емес ауа жинақтағыштары қарастырылуы тиіс.

1062 1062. Қысымы 23 МПа тең ауа қабылдағыштары үш баллонды топқа үшкірісті кранды манометр, сақтандырғыш клапан мен автоматты үрлемелі конденсатты жинақтағышы болуы тиіс. Ауа жинақтағышының төменгі бөлігі автоматты электр жылытылуы бар арнайы жылу оқшаулатқыш камерада орналасады.

1063 1063. Компрессорлық жабдықтағы су майлы айырғыш және ауа жинақтағыш арасында кері клапандар орнатылуы тиіс.

1064 1064. Қайта іске қосушы клапандар әуе желілік таратушы торапта және әуе ажыратқыштары резервуарларында номиналды ажыратушылық қабілеті бар және АПВ-ның сәтсіз режимінде ажыратқыштардың сенімді жұмысын қамтамасыз ететін зауыттарда берілген шамаларда қысымды ұстап тұруы тиіс.

Таратушы тораптың қайта іске қосушы клапандарының және таратушы тораптардың ауа құбырларының өткізу қабілеті АПВ-ның сәтсіз кезеңінде бірдей өшірілуі мүмкін ажыратқыштардың резервуарларында 3 минут ішінде ауа қысымын қалпына келтіруі тиіс.
Қайта іске қосушы клапан қалыпты жұмыс режимінде ауаның кішкене мөлшерінің үздіксіз қайта іске қосылуын және клапаннан кейін жүйедегі желдету және барлық жүйенің ағыны есебінен төмендетілген қысымды жабу үшін үздіксіз қайта іске қосуды қамтамасыз етуі тиіс.

1065 1065. Таратушы құрылғының электр аппараттарының номиналды қысымының әрбір мәні үшін компрессорлық жабдықтың екі қайта іске қосушы клапандармен қоректенетін өзінің ауа таратушы торабы орындалуы тиіс.

1066 1066. Қайта іске қосушы клапандар электр магниттік басқарумен орындалуы тиіс.

Қайта іске қосушы клапандардың қосылуын және ажыратылуын автоматикамен басқару компрессорлардың жұмыс режиміне тәуелсіз орындалуы қажет. Қайта іске қосушы клапандардың электромагниттік жетектерін басқару компрессорлық жабдыққа ауа бағыты бойынша жақын орналасқан ажыратқыш маңындағы сыртта орнатылатын манометрлер шкафында орналасатын түйіспелі манометрлермен орындалуы тиіс.

1067 1067. Компрессорлық жабдық персоналдың әрдайым кезегінсіз жұмыс істеп, толығымен автоматтандырылуы тиіс.

Компрессорлық жабдық ауа жинақтағыштарындағы және ажыратқыштар резервуарларында қысымды тұрақты бір мөлшерде сақтап тұратын автоматтандырылған басқарумен жабдықталуы тиіс.
Компрессорлық жабдықтың автоматты басқару сұлбасы жұмыстық және ревервуарлық компрессорлардың автоматты түрде қосылуы мен ажыратылуын, су мен май ажыратқыш құрылғысының автоматты үрленуін (ылғал мен майдың ағылып кетуін), қайта іске қосушы клапандардың автоматты басқарылуын және зақымдану мен ақаулар жағдайында компрессорлық агрегаттардың қорғалуын қарастырып отыруы тиіс.
Сығылған ауа жабдығының қалыпты жұмысы бұзылғанда іске қосылатын белгі беруші жабдықпен жабдықталуы тиіс.

1068

1068. Ауа жинақтағыштары компрессорлық бөлменің қабырғасынан 0,7-1 м арақашықтығында орналасатын ашық ауа астында, реті келсе көлеңкеде орнатылуы тиіс. Оның үстіне арнайы жабын (күн көзінен қорғау үшін) қажет емес. Кез келген ауа жинақтағышты, қалғандарының қалыпты пайдалануына кедергі келтірмейтін, монтаждау және қайта монтаждау мүмкіндігі қарастырылуы тиіс. Ауа жинақтағыштарын әуе ажыратқыштары бар ЖТҚ орналасатын жеке бөлмеде орналастыруға рұқсат етіледі.

1069 1069. Компрессорлық бөлменің ауаны тартуы (сорып алуы) компрессорда орналасатын сүзгілермен орындалады.

1070

1070. Компрессордың су және май бөлгіштерінің төмен түсіруші клапандары осы үшін арнайы қарастырылған жерде сыртқа шығарылатын дренаж жүйесіне қосылады. Барлық түсіруші клапандарының бір уақытта жұмыс істегендегі дренаж құбыры оның ластану мүмкіндігін жою және компрессордың су және май бөлгіштерінің қысымын арттыру үшін қажетті еңіс және диаметр болуы қажет.

1071 1071. Компрессорлық жабдық бөлмесінде монтаждық және жөндеу жұмыстарын өткізуге арналған жөндеу алаңы мен жүк көтергіш құрылғысы қарастырылуы тиіс.

1072

1072. Компрессорлық жабдық бөлмесінде қысқы мезгілде +100С-дан төмен емес, жазғы мезгілде - +350С-дан жоғары емес температура тұрақты сақталуы тиіс. Компрессорлық жабдық бөлмесі электрмен жылытылуы және сорып алынатын механикалық вентиляциямен жабдықталуы тиіс. Компрессорлардың суытылуы әрбір сығу сатысынан кейін суытылып отыруы тиіс.

1073 1073. Компрессорлық агрегат ғимарат қабырғаларымен байланыспаған фундаменттерде орнатылуы тиіс.

1074 1074. Компрессорлық жабдық бөлмесіндегі еден метлах плиткасымен немесе оған теңбағалы материалмен жабылуы тиіс; қабырғалары сыланып, еденнен есептегенде 1,5 м биіктікке дейін майлы бояумен боялған панельдері болуы тиіс.

1075 1075. Компрессорлық жабдық бөлмесінің есіктері сыртқа ашылуы тиіс; есіктердің құлыптары өздігінен жабылатын, ал есіктері кілтсіз, тұтқа көмегімен ішінен ашылуы тиіс; терезелері сыртқа ашылып, фрагмугалармен жабдықталуы тиіс.

1076 1076. Әуе желілік таратушы торабы сақина тәріздес болып, құлыптаушы вентильдер көмегімен бөліктерге бөлініп тұруы тиіс.

Әуе желілік таратушы торабы компрессорлық жабдықтан тартылған екі магистраль арқылы қоректенеді.

1077

1077. Тарату желілерін қорғау үшін желіде қысым номиналының 1,1 дейін жоғарылағанда іске қосылатын сақтандырғыш клапандары орнатылуы қажет. Осы Қағидалардың 1064-тармағында көрсетілген сақтандырғыш клапандары манометр шкафының жанында ауа тарату желісінің қоректендіру тораптарының екі тізбегіне де орнатылады.

1078 1078. Сызықтық су бөлгіштер ауа тарату желісінің қоректендіру тораптарының екі тізбегінде компрессор қондырғылар бөлмелерінен тыс орнатылады. Сызықтық су бөлгіште ауа құбыржолдарының жеткізу және шығаруларын қосып жіберу үшін түсіруші вентиль және ернемегі бар штуцер болуы қажет.

1079 1079. Таратушы тораптың арматурасы мен әуе сымдары қызмет етуге қолжетімді болуы тиіс.

1080 1080. Таратушы тораптың әуе сымдарын конструкциясы бойынша ашық, кәбілдік туннельдерде, басқа кәбілдермен бірге желілер мен лотоктарда, ал жабық бөлмелерде орнатылғанда – бөлменің қабырғалары мен төбесі бойынша тартуға болады.

1081 1081. Әуе сымдарын 0,3 % көлбеулігімен және де торапты үрлеуге арналған іске қосушы вентильдерін төменгі нүктелерінде орнату қарастырылуы тиіс. Аппараттарға жолақтар көлбеулігі 0,3 % көлбеулігімен бас магистраль бағытында орнатылады.

1082 1082. Температуралық өзгерістерді компенсациялау үшін әуе желілік таратушы торабында магистральды әуе өткізгіші орындалатын диаметрдегі, құбырлардан жүргізілетін компенсаторлар қарастырылуы тиіс.

1083

1083. Компрессорлық жабдықтың, таратушы тораптың әуе өткізгішін, басқару шкафтарына тармақталуларды болатты құбырлардан және де 23 МПа қысымына – қараймайтын болаттан, басқару шкафтарынан әуе ажыратқыштарына әуе сымдарын – мыс құбырларынан жасайды. Шкафтар мен ажыратқыштардың пневматикалық жетектері арасындағы әуе өткізгішін – болат құбырларынан жасайды. Болаттан жасалған әуе сымдарының майысу радиусы құбырдың сыртқы диаметрінің төрт еселік өлшемінен кем болмауы тиіс.
Компрессорлық жабдық бөлмесінен тыс, ауа жинақтағыштарына дейін және өздері өтетін қабырға шегінде орналасқан компрессорлық қысымды әуе сымдары жылулық оқшауламамен жабылуы тиіс.

1084 1084. Болат әуе сымдары дәнекерленіп жалғанса, арматурамен жалғанған орны – фланецті болуы тиіс.

Ішкі диаметрі 6-8 мм тең құбырлар үшін фланецті байланыс пен ниппельдер көмегімен байланыс қарастырылуы тиіс.

1085 1085. Ажыратқыштардың сүзгілерінен кейін орнатылатын құлыптаушы вентильдердің, кері және сақтандырушы клапандардың ішкі бөлшектері коррозия әсеріне төзімді болуы тиіс.

1086 1086. Ауа жинақтағыштарының және сызықтық су бөлгіштерінің ішкі беттері тот пен балшықтан тазартылып, коррозияға қарсы жабынмен жабылуы тиіс.

1087 1087. Ауа жинақтағыштарының және ашық ауа астында орнатылатын сызықтық су бөлгіштерінің сыртқы беттері ашық түсті тұрақты бояумен боялуы тиіс.

1088 1088. Әуе ажыратқыштарына кеткен тармақтардағы құлыптаушы вентиль, сүзгі, кері клапан мен манометр арнайы таратушы шкафында орналасып, электрмен жылытылуы тиіс.

1089 1089. Қысылған ауа жабдығының барлық элементтері шашыратып-жинауға және жөндеуге ыңғайлы да қолжетімді болуы тиіс.

10 10. Май шаруашылығы

1090

1090. Қосалқы станциялардың май толтырылған жабдықтарына қызмет көрсету үшін энергожүйенің тораптық аудандарының кәсіпорындарында орталықтандырылған май шаруашылықтары қарастырылуы тиіс, олар майды сақтау және өңдеу резервуарларымен, сорғылармен, майларды тазартып, қайта өндіру жабдықтарымен, ауыспалы май тазалағыш және газсыздандырғыш жабдықтармен, майды жеткізіп отыру сыйымдылықтарымен жабдықталуы тиіс. Орталықтандырылған май шаруашылықтарының орналасатын орны мен көлемі энергожүйені пайдаланушы ұйымның жобасымен анықталады.

1091

1091. Орнатылған трансформаторлардың қуатына тәуелсіз электр станцияларында, қосалқы станцияларда және алыс немесе жетуге қиын аудандарда орналасқан, қуаты 200 МВ·А тең және одан жоғары трансформаторлармен жабдықталған қосалқы станцияларда майды өңдейтін жабдықтармен жабдықталған май шаруашылықтарын қарастыру қажет.
Мұндай май шаруашылықтарының қоймаларында мыналар болуы тиіс:

1 1) жылу электр станцияларында – турбиналық және оқшауламалық майлардан 4 резервуардан;

2 2) гидроэлектр станцияларында – турбиналық және оқшауламалық майлардан 3 резервуардан;

3 3) қосалқы станцияларда - оқшауламалық майлардан 3 резервуардан.

Әрбір резервуардың көлемі мынадан кем болмауы тиіс:

4 4) турбина майы үшін – бір агрегаттың май жүйесінің көлемі және жылу электр станциялары үшін барлық агрегаттар қажеттілігінің 45 күнге жететін мөлшерде майды құю және су электр станциясының агрегаттың 10 % көлемі;

5 5) оқшаулағыш май үшін – 10 % қоры бар бір ірілеу трансформатор көлемі.

Энергожүйені ауыстырылмалы майды өңдеу жабдықтарымен жабдықталуына және қосалқы станциялар мен орталық май шаруашылығының маймен қамтамасыз етілуіне байланысты май шаруашылығының шеберханасы майды өңдеудің стационарлық жабдықтарының барлық түрлерімен жабдықталмауы да мүмкін немесе тіпті жабдықталмауы да мүмкін. Соңғы жағдайда оқшауламалық майларды ауыспалы майөңдегіш жабдықтарды қосып алуға коллекторы бар май шаруашылығының аппараттық бөлімі қарастырылуы тиіс.

1092

1092. 110 кВ және одан жоғары бактік майлы ажыратқыштары бар қосалқы станцияларда оқшауламалық майлардың екі стационарлық резервуарынан тұратын ашық қойма тұрғызылуы тиіс. Әрбір резервуардың көлемі ең үлкен ажыратқыштың үш багінің көлемінен кем емес және қосалқы станцияның аппараттары мен трансформаторларына құйылған май көлемінің 1 % қорға үстемелеп құюға қалдырылуы тиіс.
Май қоймаларын мына жағдайларда тұрғызбауға болады:

1 1) энергожүйенің қосалқы станциялары мен орталық май шаруашылығы арасында жақсы көлік байланысы орнатылған болса;

2 2) қосалқы станциялардағы майлы ажыратқыштар саны екеуден аспаса;

3 3) қала аумағында орналасқан қосалқы станциялар болса.

1093

1093. Синхронды компенсаторлары бар қосалқы станцияларда оқшауламалық майлар резервуарының көлеміне және санына тәуелсіз турбиналық майлардың екі стационарлық резервуары тұрғызылуы тиіс. Әрбір резервуардың көлемі осы қосалқы станцияларда орнатылған ең үлкен компенсатордың май жүйесі көлемінің 110 %-на тең болуы тиіс.

1094 1094. Осы Қағидалардың 1089 және 1090-тармақтарында айтылғандардан басқа қосалқы станцияларда май шаруашылықтары мен май қоймалары тұрғызылмауы тиіс. Құрғақ майдың энергожүйенің орталық май шаруашылықтарынан жеткізілуі жылжымалы резервуарлармен немесе автоцистерналармен орындалады.

1095 1095. Барлық кернеудегі майлы ажыратқыштар мен трансформаторларға стационарлық майсымдары тартылмайды. Майдың құйылуы мен ағызылуы инвентарлық майсымдарын немесе резервуарларды (автоцистерналарды) пайдалану арқылы жүргізіледі.

Кернеуі 330 және 500 кВ электрстанциялары мен қосалқы станцияларына стационарлық майсымдарын шеберханадан немесе май шаруашылығының аппараттық бөлігінен трансформаторларды жөндеу бөліміне және май қоймалары мен майды цистерналардан ағызып алу орындарына жүргізілуі тиіс.
Стационарлық майсымдары пісіріліп жалғанатын болат құбырларынан жасалуы тиіс.

1096 1096. Майды сақтау резервуарлары ауаны құрғату сүзгілерімен, май деңгейінің көрсеткіштерімен, ағызып алу патрубогындағы іске қосушы кранмен жабдықталуы тиіс.

1097 1097. Ашық май қоймаларының резервуарлар қабырғаларынан арақашықтығы мынадан кем болмауы тиіс:

1 1) электр станциялары мен қосалқы станциялардың ғимараттары мен құрылыс объектілеріне (сонымен қатар трансформаторлық шеберханаға) дейін: жалпы көлемі 100 т май қоймасы үшін – 12 м; жалпы көлемі 100 т–дан астам май қоймасы үшін – 18 м;

2 2) тұрғын және қоғамдық ғимараттарға дейін – «а» пунктінде көрсетілген ара қашықтықтан 25 %-ға артық;

3 3) май шаруашылығының аппараттық бөлігіне дейін – 8 м;

4 4) сутек баллондарының қоймаларына дейін – 20 м.

11 11. Қуат трансформаторлардың орнатылуы

1098

1098. Осы Қағидаларлың 1097 – 1138-тармақтарының талаптары ашық ауа астында орнатылатын, қуат және реттеуші трансформаторларға (автотрансформаторларға) және жоғары кернеуі 3 кВ тең және одан жоғары майлы реакторларға (соның ішінде доғасөндіргіш жерге тұйықтағыш) таралады және арнайы мақсаттағы электр жабдықтарына таралмайды.
Осы параграфта аталған трансформаторлар мен реакторлар осы Қағидалардың 1097–1138-тармақтарында «трансформаторлар» деген терминмен аталған.
Трансформаторлардың қосалқы жабдықтарының (суыту жүйесінің, бақылаушы-өлшегіш аппаратураның, басқару құрылғыларының, электр қозғалтқыштарының) орнатылуы осы Қағидалардың тиісті тарауларының талаптарына сай болуы тиіс.
Осы Қағидалардың 1107, 1112 және 1113-тармақтарының талаптары жоғары кернеуі 3 кВ тең және одан төмен КТҚС (КТП) құрамына кіретін трансформаторларды орнатуға жатпайды.

1099 1099. Ауа-райы суық макроклиматтық аудандарда ашық ауа астында орнатылу үшін арнайы орындалған трансформаторлар (ХЛ) таңдалуы тиіс.

1100

1100. Трансформаторлар параметрлерін таңдау олардың жұмыс режиміне байланысты орындалуы тиіс. Бұл ретте таңдау барысында ұзақ мерзімді жүктемелік режимдер, қысқа мерзімді жүктемелер, пайдалану барысында туындайтын ұзақ мерзімді ықтимал жүктемелер ескеріліп отыруы тиіс. Бұл талап көпорамды трансформаторлардың барлық орамдарына қатысты.

1101 1101. Трансформаторлар кернеуді алып тастамай, май көрсеткіштеріндегі майдың деңгейін бақылауға ыңғайлы да қауіпсіз жұмыс шарттары орындалатындай етіп орнатылуы тиіс.

Егер жалпы жарықтану жеткіліксіз болса, онда май көрсеткіштеріндегі май деңгейін қараңғы мезгілде бақылау үшін май көрсеткіштеріндегі жарықтану қолданылады.

1102 1102. Трансформаторлардың газдық релелеріне кернеуді алып тастамай, газ сынамасын алу және бақылау үшін қауіпсіз жолы қамтамасыз етілуі тиіс. Ол үшін рельс басының деңгейінен бак қақпақшасына дейінгі 3 м және одан жоғары биіктігі бар трансформаторлар стационарлық басқыштармен жабдықталуы тиіс.

1103 1103. Трансформаторлардың қақпақшалары мен бактарында трансформаторлардың қақпақшаларында орнатылатын ажыратқыштарға арналған талаптарға сай кернеуі 35 кВ-ден жоғары емес вентильді ажыратқыштарды орнатуға жол беріледі.

1104 1104. Орауыштары бар трансформаторлар үшін іргетастарында бағыттағыштары қарастырылуы тиіс. Трансформаторларды бағыттағыштарда бекіту үшін трансформатордың екі жағынан орнатылатын тіреуіштер қарастырылуы тиіс.

Орауыштармен жабдықталмаған, салмағы 2 т-ға дейін трансформаторларды тікелей іргетасқа орнату қажет. Үлкен салмақты трансформаторларды жоғары сейсмологиялық жағдайлары бар аудандарда даярлаушы зауытпен келісе отырып, тікелей іргетасқа орнату қажет.
Қажет болған жағдайда трансформаторлардың іргетастарында трансформаторлардың көлбеулігін құру үшін қолданылатын домкраттарды орнату орындары қарастырылуы тиіс.

1105 1105. Газдың газды релеге түсуін қамтамасыз етуге қажетті майлы трансформатордың көлбеулігі орауыштар астына төсеніштерді қою арқылы құрылуы тиіс.

1106 1106. Жеке конструкцияда кеңейткіштерді орнату барысында ол трансформатордың іргетастан шығарылуына кедергі келтірмейтіндей орналастырылуы тиіс.

Бұл жағдайда газдық реле трансформатордың жанында, стационар сатысымен жайлы және қауіпсіз қызмет көрсету аймағында орналасуы қажет. Кеңейткішті орнату үшін трансформатор ұяшығының порталы қолданылуы мүмкін.

1107 1107. Трансформаторлар газ шығару қақпақшасы жақын орналасқан жабдыққа бағытталып тұрмауы тиіс. Бұл талапты орындау үшін газ шығару қақпақшасының алдын жауып тұратын қалқанша орнатылуы тиіс.

1108

1108. Домалатып жылжыту жолы бойында және салмағы 20 т-дан астам трансформаторлардың іргетастары жанында оларға шығырларды (лебедкаларды), бағыттағыш блоктарын, полиспасттарды бекітуге мүмкіндік беретін анкерлер қарастырылуы тиіс. Бұл құрылғылар трансформаторларды екі бағытта да көздерінің орағыштарында жылжытылуы үшін қолданылып отырады. Жылжыту бағыты өзгеретін орындарда домкраттарды орнататын алаңдар қарастырылуы тиіс.

1109 1109. Ашық орнатылған трансформаторлар арасындағы ара қашықтық 1,25 м-ден кем болмауы тиіс.

Көрсетілген арақашықтық жер бетінен 1,9 м биіктікте орналасатын трансформаторлардың сыртына аса шығып тұратын бөліктеріне дейін алынады.
Егер трансформаторлар арасындағы арақашықтық бос тұрған трансформаторлар үшін 15 м-ден кем және қабырғадан 40 м-ден кем аралықта электр станциялары ғимараттарының сыртқы қабырғалары жанында орнатылған трансформаторлар үшін 25 м-ден кем болса, онда ашық орнатылған, кернеуі 110 кВ тең және одан жоғары трансформаторлардың (үш фазалы да және бір фазалы да) бірліктік қуаты 63 МВ.А тең аталмыш трансформаторлардың арасындағы немесе олармен кез келген қуатты трансформаторлар (реттеуші, өзіндік қажеттілік трансформаторларын және т.б. қоса есептегенде) арасына бөлгіш қабырғалар орнатылуы тиіс.
Бөлгіш қабырғалардың өртке қарсы беріктік деңгейі 1,5 сағат, ені – майқабылдағыш жабдығының (қиыршық тас төселген) енінен кем емес және биіктігі – жоғарғы кернеу шықпаларының биіктігінен кем болмауы тиіс. Бөлгіштер май қабылдағыштардың сыртында орнатылуы тиіс. Трансформатор мен арасындағы арақашықтық 1,5 м кем болмауы тиіс.
Егер өзіндік қажеттілік трансформаторлары немесе реттеуші трансформаторлары автоматты стационарлық өрт сөндіру құрылғысымен жабдықталған күштік трансформаторлармен орнатылған және күштік трансформаторлардың ішкі зақымданулардан қорғау әсері аймағында жалғанған болса, онда арасына бөлгіш қабырғалар орнына өзіндік қажеттілік трансформаторларының немесе реттеуші трансформаторларының автоматты стационарлық өрт сөндіру құрылғысын күштік трансформатордың автоматты стационарлық өрт сөндіру құрылғысымен біріктіре пайдалануға болады.

1110 1110. Тізбектік реттеуші трансформаторлары реттеуші трансформаторлардың жанына тікелей орнатылуы тиіс. Оларды бір жолдың бойымен жылжыту мүмкіндігі де қарастырылуы тиіс.

1111

1111. 500 кВ трансформаторлар қуатына тәуелсіз және 220 кВ қуаты 200 МВ.А тең және одан жоғары трансформаторлар автоматты стационарлық өрт сөндіру құрылғысымен жабдықталуы тиіс. Бірінші кезекте өртті азотпен сөндіру жабдықтарын қарастыру қажет. Олар трансформатор багіне азотты қарқынды түрде үрлеп құюға негізделген. Сонымен қатар сумен сөндіру жүйелері де қарастырылуы тиіс.
Жаңадан орнатылатын трансформаторлар үшін автоматты стационарлық өрт сөндіру құрылғысын өртті және жарылысты болдырмау жүйесімен бірге пайдалану ұсынылады.

1112 1112. Өрт сөндіру жабдығының автоматты түрде іске қосылуы мен сөндірілуі қолмен қосу әдісімен қатар басқару қалқаншасынан қашықтықтағы пультынан қосу әдісімен ауыстырылып қолданылуы тиіс. Қолмен іске қосу құрылғылары от жалыны тимейтін жерлерде орналастырылуы тиіс.

Үш фазалы трансформаторлар тобының автоматты стационарлық өрт сөндіру құрылғысы тек зақымдалған фазаларға ғана іске қосылуы тиіс.

1113

1113. Бөлмелер ішінде орналастырылған әрбір май трансформаторы бірінші қабаттағы және ғимараттың басқа бөлмелерінен оқшауланған жеке камерада орнатылуы тиіс. Егер трансформаторларды сыртқа тасымалдау және осы Қағидалардың 978-тармағының 2) тармақшасында келтірілген талаптарға сәйкес апаттық жағдайларда майды жою мүмкіндігі шарттарында майлы трансформаторларды екінші қабатта және бірінші қабаттағы еден деңгейінен 1 м төмен, май массасы 600 кг-ден ал трансформаторлар үшін сумен толтырылмайтын бөлігінде орналастыруға болады.
Трансформаторларды екінші қабатта және бірінші қабаттағы еденнің деңгейінен 1 м төмен орнату қажеттілігі туындаған жағдайларда олар қоршаған ортаның шарттарына қарай және өндіріс технологиясы шарттарына қарай жанбайтын сұйықтықпен толтырылуы тиіс немесе құрғақ болуы тиіс. Трансформаторларды үй-жай ішінде орналастыру кезінде осы Қағидалардың 957-тармағы басшылыққа алынуы тиіс.
Бір камерада жалпы бір мақсаты, басқарылуы мен қорғалу әдісі бар, бір агрегат есебінде қарастырылатын, әрқайсысының қуаты 1 МВ.А астам, екі майлы трансформаторларды орнатуға болады.
Егер жөндеу барысында қолданғанда қиыншылықтар туындайтын болса, онда құрғақ трансформаторларды немесе жанбайтын сұйықтық толтырылған трансформаторларды бір камерада 6 данаға дейін орнатуға болады.

1114 1114. Бөлмелер ішінде жер бетінен 1,9 м биіктікте орналастырылатын трансформаторлардың сыртына аса шығып тұратын бөліктерінен келесі бөліктерге дейінгі арақашықтық мына шамалардан кем болмауы тиіс:

1 1) артқы және жанындағы қабырғаларға дейін: қуаты 0,4 МВ·А дейін трансформаторлар үшін – 0,3 м және де үлкен қуатты трансформаторлар үшін - 0,6 м;

2 2) кіре беріс жағынан: есікке дейін немесе қабырғаның сыртына аса шығып тұратын бөліктеріне дейін – қуаты 0,4 МВ·А дейін трансформаторлары үшін - 0,6 м, қуаты 0,4 МВ·А астам және 1,6 МВ·А дейін трансформаторлары үшін - 0,8 м, қуаты 0,6 МВ·А астам трансформаторлары үшін – 1 м.

1115 1115. Майлы трансформаторлар орнатылған камералардың едені май қабылдағыш жағына қарай 2 % көлбеу болуы тиіс.

1116 1116. Майлы трансформаторлар орнатылған камералардың есіктері (қоршау есіктері) 1100-тармақ талаптарына сәйкес орындалуы тиіс.

Камера есігінің дәл артында 1,2 м биіктікте тосқауыл (есіктен, камераға кірмей трансформаторларды қарау үшін) орнату қажет.

1117 1117. Трансформаторлар орнатылған камераларда оларға қатысты айырғыштар, жүктеме сақтандырғыштары мен ажыратқыштары, сонымен қатар ажыратқыштар мен доғасөндіргіш жерге қосушы реакторлар, және де суыту жүйесінің жабдықтары орнатылуы мүмкін.

1118 1118. Майлы трансформаторлардың әрбір камерасының сыртқа шығатын немесе едені, қабырғалары, жабыны жанбайтын, ішінде өртке қауіпті және жарылысқа қауіпті заттары, аппараттары және өндірістері жоқ көршілес бөлмеге шығатын есігі болуы тиіс.

Трансформаторлар цехқа домалатып шығарылатын камералар осы Қағидалардың 982, 990, 992 және 997-тармақтарында келтірілген талаптарға сәйкес келуі тиіс.

1119 1119. Іштей қосылған немесе жанына құрылған қосалқы станцияның трансформаторлық камерасы есігінің ойығынан бөлме ішіндегі ең жақын орналасқан терезе немесе есігіне дейінгі көлденеңінен алынған арақашықтығы 1 м-ден кем болмауы тиіс.

Қуаты 0,1 МВ·А астам трансформаторларды камералардан ені 5 м-ден кем емес ғимараттар арасындағы өту жолдарына домалатып шығаруға рұқсат етілмейді. Бұл талап өндірістік үй-жайлар ішіндегі өту жолдарына және адамдар жүретін жолдарға шығатын камераларға таралмайды.

1120 1120. Трансформаторлар орнатылған камералардың желдету жүйесі трансформаторлар бөліп шығарған жылуды сыртқа шығару жолдарын қамтамасыз етіп, басқа желдету жүйелермен байланыспауы тиіс.

Желдету каналдары мен шахталардың қабырғалары жанбайтын материалдан орындалуы және кемінде 0,75 с. отқа төзімділік шегіне ие болуы тиіс.
Желдету шахталары мен ойықтар оларда ылғал түзілген немесе түскен жағдайда трансформаторларға ағып кетпейтіндей орналасуы тиіс немесе трасформаторды шахтадан ылғалдың түспеуі үшін қорғау шаралары қолданылуы тиіс.
Желдету ойықтарының ұяшығы өлшемі 1х1 см тең торлармен жабылып, қар немесе жаңбыр түсуден қорғалуы тиіс.

1121

1121. Ғимараттарға жанбайтын қабырғалармен жанастырылып салынған, алайда жанатын материалдан жасалған жабындысы бар трансформатор камераларының сорушы шахталары ғимарат қабырғаларынан кемінде 1,5 м ара қашықтыққа жылжытылып немесе жанбайтын материалдардан жасалған төбенің жабындысы биіктігі кемінде 0,6 м жанбайтын материалдардан жасалған парапетпен қоршалуы тиіс.
Сорушы шахталардың саңылаулары ғимараттардың терезе ойықтарына қарсы орналаспауы тиіс. Шығыс вентиляциялық саңылаулары камераның қабырғасында тікелей орнатылған жағдайда олар жанатын материалдан жасалған жабындысы бар төбенің аса шығып тұратын элементтері астында немесе камераға жанастырылып салынған ғимараттың қабырғасындағы ойықтар астында орналаспауы тиіс.
Егер есік үстінде немесе трансформатор камерасының шығыс желдету саңылауы үстінде терезе болса, онда терезенің астына жанбайтын материалдан жасалған күнқағар орнатылып, оның ұзындығы 0,7 м-ден кем болмауы тиіс. Күнқағар ұзындығы терезе енінен әрбір жағына кемінде 0,8 м-ден ұзындыққа үлкендеу болуы тиіс.

1122 1122. Жасанды түрде суытылатын трансформаторлар суыту жүйесінің құрылғысын автоматты түрде іске қосу және тоқтату құрылғыларымен жабдықталуы тиіс.

Автоматты түрде іске қосу майдың жоғарғы қабаттарының температурасына немесе орама температурасына байланысты жасалып, оған тәуелсіз трансформатор жүктемесінің тогы бойынша орындалуы тиіс.

1123

1123. Сыртқа шығарылатын суыту құрылғыларын немесе ДЦ суыту жүйесі қолданғанда, олар трансформатордың іргетастан домалатып шығарылуына кедергі етпейтіндей және жұмыс істеп тұрған трансформаторда оларға жөндеу жұмыстарын жүргізе беруге ыңғайлы етіп орналастырылуы тиіс. Үрлеу вентиляторларынан ауа ағыны трансформатор багіне қарай бағытталмауы тиіс.

1124 1124. Суыту құрылғысы қақпақшаларының орналасуы оларға ыңғайлы жету жолын, трансформаторды суыту жүйесінен ажырату мүмкіндігін немесе жеке суытқышты жүйеден ажырату мүмкіндігін және де трансформаторды суытқыштан майды ағызбай шығаруды қамтамасыз етуі тиіс.

1125 1125. Ц суыту жүйесіндегі суыту колонкалары мен басқа да жабдықтар температурасы +50С-тан төмен түспейтін бөлмелерде орналасуы тиіс.

Қажет болған жағдайларда жылыту қарастырылуы тиіс.

1126 1126. ДЦ және Ц суыту жүйелерінің сыртқы май құбырлары тот баспайтын материалдардан немесе коррозияға тұрақты материалдардан жасалуы тиіс.

1127

1127. Трансформатор жанына май құбырларының орналасуы трансформатордың және суытқыштардың қызмет етуіне кедергі келтірмеуі және трансформаторды шығарған кезде минималды жұмысты қамтамасыз етуі тиіс. Қажет болған жағдайда үрлеу желдеткіштеріне және қақпақшаларға ыңғайлы жолды қамтамасыз ететін алаңдар мен басқыштар қарастырылуы тиіс.

1128 1128. ДЦ және Ц суыту жүйелерінің май сорғыларын және су сорғыларын бақылау үшін әрбір сорғыда манометр болуы тиіс. Торлы сүзгілері бар болған жағдайда манометрлер майдың сүзгіге кіретін жерінде және шығатын жерінде орнатылуы тиіс.

1129 1129. Жеке суытқыштардан тұратын сыртқа шығарылатын суыту жүйесінде бір қатарға орналастырылатын барлық жеке немесе қосарланған суытқыштар ортақ іргетасқа орнатылуы тиіс.

Топтық суытушы жабдықтары осы құрылғыларды өздерінің орауыштарында сыртқа шығару мүмкіндігі қарастырылса, тікелей іргетаста немесе іргетасқа жатқызылған рельстер үстіне орналастырылуы тиіс.

1130 1130. ДЦ, Д және Ц суыту жүйелеріндегі электр қозғалтқышты басқару шкафтары май қабылдағыш сыртына орнатылуы тиіс. Егер шкаф пен онда орнатылатын жабдық трансформатордан туындайтын тербеліс шарттарындағы жұмысқа есептелген болса, онда басқару шкафын трансформатор багіне ілуге жол беріледі.

1131 1131. Жасанды түрде суытылатын трансформаторлар май, суытушы су циркуляциясының тоқтағаны туралы немесе үрлеу желдеткіштерінің тоқтағаны туралы, сондай-ақ резервтік суытқыш немесе резервтік қоректендіру көзінің автоматты түрде іске қосылғаны туралы сигнализациямен жабдықталуы тиіс.

1132 1132. Жүктеме астындағы кернеуді реттеу құрылғылары жетектерінің шкафтары үшін автоматты түрде басқарылатын электрлік жылыту қарастырылуы тиіс.

1133 1133. Трансформаторлардағы майды тазартуға арналған және Ц суыту жүйесінде орнатылатын адсорбенттер үй-жайда орналастырылуы тиіс, бұл ретте адсорбенттерді сол жерде ауыстыру мүмкіндігі қамтамасыз етілуі тиіс.

1134 1134. Трансформатор майын азоттық қорғаудың созылмалы резервуарлары күннің күлгін сәулеленуінен және -35 о С-тан төмен температура әсерінен қорғалуы тиіс.

1135

1135. Сыртқап салмағы немесе алмалы-салмалы бөлігінің салмағы 25 т-дан артық емес, кернеуі 220 кВ дейін трансформаторлардың белсенді бөлігін бөлшектемей жөндеу үшін біріктірілген порталдар қарастырылуы тиіс не сыртқапты трансформатордың белсенді бөлігін жылжымалы крандармен немесе инвентарлы құрылғылармен көтеру мүмкіндігі қамтамасыз етілуі тиіс. Бұл ретте сыртқапты немесе белсенді бөлігін алып кету және белсенді бөлігін жабу үшін инвентарлық құрылғыны (шатырды) орнату мүмкіндігі қамтамасыз етілуі тиіс.

1136 1136. Белсенді бөлігін бөлшектемей трансформаторларды жөндеуге арналған стационарлық құрылғылар (көпірлік крандармен жабдықталған мұнаралар) мыналарда:

1 1) трансформаторларды жөндеу зауыттарына жіберуге ыңғайсыз, жетуге қиын аудандарда немесе шалғай аудандарда орналасқан, қуаты 200 МВ·А және одан жоғары трансформаторлары бар 500 кВ қосалқы станциялар мен 220 кВ қосалқы станцияларда;

2 2) егер трансформаторларды гидроэлектрстанцияларының монтаждау алаңдарына немесе жылу электр станцияларының машина залының жөндеу алаңына жеткізу мүмкін болмаса, онда электр станцияларының ашық таратушы құрылғыларына оларға трансформаторларды орнатқанда қарастырылуы тиіс.

1137 1137. 220 кВ қосалқы станцияларда алынатын сыртқабы жоқ, алмалы-салмалы белсенді бөлігінің салмағы 25 т-дан астам трансформаторлар бар болса, оларды жөндеу үшін тарнсформатордың іргетасымен темір жол арқылы жалғанатын стационарлық немесе инвентарлық жүктергіш құрылғылар қарастырылуы тиіс.

1138 1138. Трансформаторларды электр станцияларының машина залы бойында орналастырғанда трансформаторларды бөлшектемей, кіріс сымдарын алмай және ток сымдарының, порталдардың, шиналық көпірлердің және т.б. сүйеуші конструкцияларын бөлшектемей, жөндеу орнына оны жеткізу мүмкіндігі қамтамасыз етілуі тиіс.

1139

1139. Трансформаторлардың және суыту жүйелерінің түйіндерін монтаждау және қайта монтаждау үшін тиісті жүк көтергіштігі және бағыттағышының ұзындығы сай автокранның кіруі қамтамасыз етілуі тиіс немесе трансформатор орнатылып тұрған жерде монтаждау жұмыстарын механизациялаудың басқа да тәсілдері қарастырылуы тиіс.

1140 1140. Трансформаторлық мұнарадағы кранның жүк көтергіштігі трансформатор сыртқабының салмағына есептелуі тиіс.

18 18. Түрлендіруші қосалқы станциялар мен жабдықтар

1 1. Жалпы ережелер

1141 1141. Өндірістік тұтынушыларды қоректендіруге арналған түрлендіргіш қосалқы станциялар мен қондырғыларда жартылай өткізгіш түрлендіргіштер қолданылуы тиіс.

1142 1142. Техникалық-экономикалық есеппен анықталатын түрлендіргіш қосалқы станциялар мен қондырғыларда реактивті қуат көлемін өтеу құрылғысы қарастырылады.

Қайта түрлендіргіш қосалқы станциялар мен құрылғылардың өзіндік қажеттіліктерін қоректендіру резервтік деңгейдің түрлендіргіш агрегаттарды қоректендіру деңгейіне сәйкес келуі қажет.
Түрлендіргіш қосалқы станциялар мен қондырғылар телефон байланысымен, сондай-ақ өртке қарсы сигнализациясымен және олардың жұмыс шарттары бойынша қажетті сигнализация түрлерімен жабдықталуы тиіс.

1143 1143. Түрлендіргіш қосалқы станциялар мен қондырғылар жылжымалы компрессордан немесе қысылған ауа торабынан алынатын электр қондырғылары құрғақ, тозаңнан тазартылған және майдан бос, қысымы

0,2 МПа-дан астам емес қысылған ауамен тазартып үрлеу құрылғыларымен, сондай-ақ өнеркәсіптік жылжымалы шаңсорғыштарымен жабдықталуы тиіс.
Түрлендіргіштерді және басқа да қондырғыларды монтаждау, бөлшектеу және жинақтау үшін түгендеу көтергіш-көлік құрылғылары (тұрақты қолданылатын немесе жылжымалы) қарастырылады.
Түрлендіруші қосалқы станциялар мен жабдықтарда жылжымалы электр құралдарына, үй-жайларды тазалау машиналарына, жылжымалы жарықшамдарға қуат беру пункттері қарастырылуы тиіс. Ашық жылжымалы жарықшамдарға қуат беру үшін айнымалы токтың 25 В-ге тең немесе тұрақты токтың 60 В-ге тең кернеуін пайдалану қажет.

2 2. Түрлендіргіш агрегаттарды қорғау

1144 1144. Типтік қуатына және бастапқы кернеуге байланысты түрлендіргіш агрегаттың трансформаторы мынадай қорғау құрылғыларымен жабдықталуы тиіс:

1 1) трансформатор орамалары мен кірмелеріндегі көп фазалы тұйықталудан, мүмкін болған жағдайда, түрлендіргішті ажырату арқылы қысқа тұйықталған кезде әрекет ететін максималды ток қорғауымен.

Жүктелмеген трансформаторды қосу барысында қорғаныс магниттелу ток соққысынан және ықтимал жүктеме ток соққысынан іске қосылу тогы бойынша құралуы қажет, қорғаныс түзетілген кернеу жағынан автоматты айырғыштарға және жартылай өткізгіш түрлендіргіштің сақтандырғыштарына қатысты таңдалмалы түрде болуы тиіс.
Трансформация коэффициентінің ықтимал мәні трансформатордың барлық алдын ала қарастырылған екінші реттік кернеу мәндерінде қорғау құрылғыларының іске қосылуы қамтамасыз етілуі тиіс.
Бастапқы кернеуі 1 кВ жоғары қондырғылар үшін ең жоғары ток қорғанысы үш релелі орындаудағы екі фазалы түрде орындалуы тиіс.
Бастапқы кернеуі 1 кВ-қа дейінгі қондырғыларда трансформатордың қорғанысы оқшаулы бейтараптандыруда екі фазада және бастапқы кернеу тарабының тұйық жерге қосылған бейтараптандыруында үш фазада ең жоғары ток айырғыштары бар автоматты ажыратқыш арқылы орындалады;

2 2) трансформатордың ішкі ақауларынан және май деңгейінің төмендеуінен газдық қорғаумен.

Газдық қорғау қуаты 1 МВ•А және одан жоғары трансформаторларда, ал ішкі цехтық түрлендіргіш қосалқы станцияларында және қондырғыларында - қуаты 0,4 МВ•А және одан жоғары трансформаторларда орнатылуы тиіс. Газдық қорғаныс газдың пайда болуы төмен жағдайда, май деңгейінің төмендеуіне байланысты және қарқынды газ пайда болған жағдайда ажырату үшін сигналға іске қосылуы тиіс.
Сигнал соққан соң, персоналдың болуына немесе олардың келу мезгіліне байланысты, сондай-ақ газдық реленің конструкциясына байланысты май деңгейі әрі қарай төмендеген жағдайда ажыратуға қорғаныстың іске қосылуы қарастырылуы мүмкін. Май деңгейінің төмендеуінен қорғау үшін трансформатордың кеңейткішінде бөлек деңгей релесі қолданылуы мүмкін;

3 3) қуаты 0,63 КВ·А дейін трансформаторлар үшін сигналға қолданылатын және қуаты 0,63 КВ·А жоғары трансформаторлар үшін ажыратуға қолданылатын герметикалық трансформаторлардың қысымның жоғарылауынан қорғау (қысым релесі);

4 4) түзетілген кернеуі 600 В және одан жоғары трансформаторларының екінші реттік кернеуі жағынан кернеудің жоғарылауынан қорғау;

5 5) екінші реттік кернеуі 1 кВ дейін болғанда трансформатордың төмен кернеу жағынан бейтарапта немесе фазада орнатылған тесіп өтуші сақтандырғышпен.

Ажыратуға қолданылатын қорғау құрылғылары трансформатордың бастапқы кернеу жағында орнатылған айырғышқа әсер етуі тиіс, қажет болған жағдайда, түрлендіргіш агрегат түзетілген ток жағында орнатылған автоматты айырғышқа әсер етуі тиіс.

1145 1145. Осы Қағидалардың 1142-тармағы бойынша қарастырылған қорғауға қосымша жартылай өткізгіш түрлендіргіші қуатына, түзетілген кернеу мәніне, типіне, мақсатына және жұмыс режиміне байланысты мыналармен жабдықталуы тиіс:

1

1) бөлек немесе бірнеше тізбектеліп жалғанған вентильдерді қорғау үшін әрбір параллель тармақтарда жылдам әрекет ететін сақтандырғыштарымен. Екі немесе одан да көп сақтандырғыш жанып кеткен жағдайда, түрлендіргіш агрегаты автоматты түрде ажыратылуы қажет. Сақтандырғыштар жанып кеткенде әрекет ететін сигнализация көзделеді;

2

2) түрлендіргіштің артында полюсаралық тұйықталудан қорғау үшін түзетілген кернеу жағының бір полюсінде жылдам әрекет ететін полярлы емес автоматты айырғышты орналастырған жөн және блок - түрлендіргіш – тұтынушы сұлбасы бойынша жұмыс орындалатын жағдайда реверсивті түрлендіргіш агрегаттарын инвертордың ауысу үрдісінен бұдан басқа қорғаумен жабдықталуы тиіс.
Түрлендіргішті қорғауға қажетті автоматты айырғыштар саны, сонымен қатар түрлендіргіш пен тұтынушы күш тізбегінің сұлбасымен анықталады;

3 3) басқару импульстерін түсіру қорғанысымен немесе аса токты болдырмау үшін басқару импульсін тиристорлық түрлендіргіштің реттеу бұрышын ұлғайту жағына жылжыту қорғаныспен;

4 4) бір немесе параллельді жұмыс жасайтын бірнеше жартылай өткізгіш түрлендіргіштердің жалпы жинақталған шиналарға жұмыс істегенде бір полюстегі жылдам әрекет ететін полярлық емес автоматты айырғышпен;

5 5) ішкі және сыртқы аса кернеуден қорғаныспен.

1146 1146. Түрлендіргіш агрегаты мынадай қалыпты емес жұмыс режимдерінде әрекет ететін қорғау, бақылау және сигнализация құрылғыларымен жабдықталуы тиіс:

1 1) трансформатор майының немесе жанғыш емес сұйықтықтың рұқсат етілген температурасының көтерілуі;

2 2) жартылай өткізгіш түрлендіргішті суытатын су температурасының рұқсат етілген температурасының көтерілуі;

3 3) жартылай өткізгіш вентильдің күш тізбегіндегі сақтандырғыштың жанып кетуі;

4 4) әуе немесе сумен суыту әсерінің жоғалуы;

5 5) түрлендіргіш агрегаттың ұзақ жүктелуі;

6 6) басқарушы импульстарының болмауы;

7 7) қондырғы оқшауламасының бұзылуы (деңгейінің төмендеуі);

8 8) түрлендіргіш агрегаттың қалыпты жұмысына кедергі жасайтын өзіндік қажеттіліктердің басқа құрылғыларында жұмыстың бұзылуы.

1147

1147. Персоналы кезекшілік ететін немесе олардың жұмысын диспетчер бақылайтын түрлендіргіш қосалқы станцияларда (қондырғыларда) осы Қағидалардың 1144-тармағының 1) – 5), 7) және 8) тармақшаларында көрсетілген қорғау, бақылау және сигнализация құрылғылары сигналға әрекет етуі тиіс, ал осы Қағидалардың 1144-тармағының 6) тармақшасында көрсетілген түрлендіргіш агрегатты ажырауға әрекет етуі тиіс.
Персоналдың кезекшілік жоқ және диспетчерлік пунктіне сигналдауды жеткізбейтін түрлендіргіш қосалқы станцияларында (қондырғыларда) осы Қағидалардың 1144-тармағында аталған қорғау, бақылау және сигнализация құрылғылары түрлендіргіш агрегатты ажыратуға әрекет етуі тиіс.
Жекелеген жағдайларда жергілікті жағдайларға байланысты, осы Қағидалардың 1144-тармағының 1) тармақшасында көрсетілген құрылғылардың сигналға әрекет етуіне рұқсат етіледі.

3 3. Жабдықтарды орналастыру, қорғаныс іс-шаралары

1148 1148. Бір түрлендіргіш агрегатына жататын трансформатор, реттеуші автотрансформатор, теңестіруші реакторлар, анодты бөлгіштер мен сүзекті реакторлар бір ортақ камерада орналастырылады.

Май толтырылған жабдықты орнату осы Қағидалардың 19-тарауының талаптарына сәйкес жүргізілуі тиіс. Осы Қағидалардың 988, 989-тармақтарында көрсетілген талаптар жиынтықталған түрлендіргіш қосалқы станциялары мен қондырғыларына да қолданылады.

1149 1149. Жартылай өткізгішті түрлендіргіштерге қоршаған ортаның әсері тимесе (күшті магнитті өрістер, температура, ылғалдылық, тозаңдану және т.б.), оларды басқа да электртехникалық немесе өндірістік үй-жайлардың жабдықтарымен бірге орнатуға рұқсат етіледі.

Жартылай өткізгішті түрлендіргіштерді өндірістік үй-жайларда шкафтарға орнатылады.
Шкафтарды орнату орнына тәуелсіз (электр техникалық немесе өндірістік үй-жай) түзетілген кернеуі 1 кВ-дан жоғары болған жағдайда, шкаф есігі ашық қалған кезде түрлендіргішті іске қосуға мүмкіндік бермейтін және айнымалы ток жағынан да, түзетілген ток жағынан да түрлендіргішті ажырататын блоктау құрылғысымен жабдықталуы тиіс. Электр үй-жайларынан тыс жерде орнатылатын түрлендіргіш шкафтарының есігі арнайы кілттермен ашылатын ішкі құлыппен жабдықталуы тиіс.

1150

1150. Жанасуға қолжетімді кернеудегі бөліктерден тұратын ашық жартылай өткізгішті түрлендіргіштер электр үй-жайларында ғана орнатылады. Бұл ретте 1 кВ-дың жоғары түрлендіргіштер 1,9 м-ден төмен болмайтын бірыңғай немесе торлы қоршаумен қоршалуы керек. Қоршау торының ұяшықтары 25х25 мм-ден аспауы керек. Қоршаудың есіктерінде блоктауы болуы тиіс, ол есіктерді ашқан кезде олар түрлендіргішті айнымалы ток жағынан да, түзетілген ток жағынан да тез арада ажыратады.

1151 1151. 1 кВ дейінгі ашық түрлендіргіштер мыналарда орнатылады:

1

1) жерден оқшауландырылған еден учаскелерінде. Бұл ретте түрлендіргіштің тұрған жері және түрлендіргіш проекциясының 1,5 м-ден кем емес аумағы оқшаулағыш қабатымен жабылуы қажет. Оқшаулағыштың қабаты механикалық жағынан жеткілікті берік болуы және түзетілген токтың 10 еселенген жұмыс кернеуіне есептелген болуы тиіс. Түрлендіргіштің проекциясынан көлденең бойымен 1,5 м кем арақашықтықта орналастырылған қабырғалармен жерге тұйықталған заттар кемінде 1,9 м биіктігіне оқшауламаның дәл сондай қабатымен жабылуы тиіс немесе жерден оқшауланған қоршаумен қорғалуы қажет.
Түрлендіргіш оқшаулама бағандарындағы оқшаулама материалдан жасалған оқшауланған тіреулермен немесе баумен қоршалған болуы тиіс. Түрлендіргіштен жерден оқшауландырылған қоршауларға, қабырғалар мен басқа заттарға дейінгі жарықтықтағы өту ені кемінде 1 м болуы керек;

2

2) оқшауланбаған еденде. Бұл ретте түрлендіргіштер биіктігі 1,9 м кем емес тұтас немесе торлы дербес қоршалған болуы тиіс. Қоршаудың есіктерінде осы Қағидалардың 1147-тармағында көрсетілген шкаф блоктаушысына ұқсас блоктаушысы болуы тиіс немесе құлыппен жабылуы тиіс. Соңғы жағдайда қоршаудың есігінің үстінде немесе қабырғасында айнымалы кернеу жағынан да, түзетілген кернеу жағынан да түрлендіргіштің ажыратылғаны жөнінде сигнализациямен жабдықталуы тиіс.

1152 1152. Түрлендіргіш корпусында орнатылған өлшеуіш аспаптары, қызмет көрсететін персонал түрлендіргіштің қоршау ішіне кірмей, осы аспаптардың көрсеткіштерін қадағалауға ыңғайлы жерде орналасуы тиіс.

Бір түрлендіргіш агрегатқа жататын бірнеше ашық түрлендіргіштерді жалпы бір қоршауда орналастыруға жол беріледі.

1153 1153. Электр үй-жайларының оқшауланбаған еденінде 1 кВ дейінгі ашық түрлендіргішті орнатқан кезде көлденеңі бойынша қашықтығы мыналардан кем болмауы тиіс:

1 1) кернеудегі түрлендіргіштің бөліктерінен жерге тұйықталған қоршауларға, қабырғаларға және т.б. дейін қызмет көрсетуге қажеттілігі жоқ басқа да жағынан 50 мм;

2 2) қызмет көрсету жағынан кернеудегі бір түрлендіргіштің бөліктерінен келесі түрлендіргіштің жерге тұйықталған бөліктеріне, жерге тұйықталған қоршауларға, қабырғаларға және т.б. дейін 1,5 м;

3 3) түрлі түрлендіргіштердің жерге тұйықталған бөліктерінің арасында, сондай-ақ түрлендіргіштің жерге тұйықталған бөліктерінен жерге тұйықталған қоршауларға, қабырғаларға және т.б. дейін, қызмет көрсету жағынан 0,8 м;

4 4) кернеудегі түрлі түрлендіргіштер бөліктерінің арасында қызмет көрсету жағынан 2,0 м.

Осы тармақтың 2) – 4) тармақшаларында көрсетілген қашықтықтар түрлендіргіштерден кернеуді алмай қоршаудың ішіне қызмет көрсетуші персоналдың кіруін қамтамасыз ету шартымен белгіленген.

1154 1154. Электр үй-жайларында 1 кВ жоғары ашық түрлендіргіштерді орнатқан кезде көлденеңі бойынша қашықтығы мыналардан кем болмауы тиіс:

1 1) кернеудегі түрлендіргіш оқшауланған бөліктерінен түрлендіргішке қызмет көрсетудің қажеті жоқ жағынан қоршауларға, қабырғаларға және т.б. дейін: кернеуі 3 кВ – 165 мм, кернеуі 6 кВ – 190 мм, кернеуі 10 кВ - 220 мм;

2 2) түрлі түрлендіргіштердің жерге тұйықталған бөліктерінің арасындағы, сондай-ақ түрлендіргіштің жерге тұйықталған бөліктерінен қызмет көрсету жағынан қоршауларға, қабырғаларға дейін, 0,8 м; бұл қашықтық кернеуі жоқ болған жағдайда түрлендіргішке қызмет көрсетуді қамтамасыз ету шартымен белгіленген.

1155

1155. Түрлендіргіш агрегаты екі және одан да көп түрлендіргіштен тұратын қондырғыларда, бұдан басқа қалғандарда кернеу болмағанда түрлендіргіштердің бір бөлігінің жұмысы талап етіледі, жеке элементтердің электрлік жалғанулары айнымалы кернеуі жағынан да, түзетілген кернеуі жағынан да ажыратуға мүмкіндік болатындай орындалуы керек.

1156 1156. Түрлендіргіш агрегаттардың электр жабдықтары бар шкафтарын бір қатарға орнатқанда, есіктері немесе алынбалы қабырғалары жағынан өту жолының ені 1 м-ден кем болмауы тиіс; шкафтың есігі 90о ашылған жағдайда, өту жолының 0,6 м-ге дейін таралуына рұқсат етіледі.

Шкафтарды қатарға орналастырғанда, шкафтардың арасындағы қызмет көрсетуге арналған өту жолының ені 1,2 м кем болмауы тиіс; қарама-қарсы тұрған шкафтардың есігі 90о ашылғанда, есіктер арасында ені 0,6 м кем болмайтын өтетін жол қалу керек.
Электр жабдықтары жылжымалы арбадағы шкафтарда орналастырылған жағдайда, өту жолы ені мыналардан кем болмауы тиіс:

1 1) шкафтарды бір қатарға орналастырған кезде – арба ұзындығы плюс 0,6 м;

2 2) шкафтарды екі қатарға орналастырған кезде – арба ұзындығы плюс 0,8 м.

Барлық жағдайларда өту жолының ені арбаның қиғаш көлемінен кем болмауы тиіс.

1157 1157. Түрлендіргіштің анодтары мен олардың салқындатқыштары түрлендіргіштің басқа бөліктеріне қарағанда ашық түске боялуы керек.

1158 1158. Түрлендіргіштің корпусында түрлендіргіштің бос жүрісіндегі кернеуі көрсетілген ескерту белгісі болуы керек.

1159

1159. Жартылай өткізгіш түрлендіргіштері бар қондырғыларда түрлендіргіш трансформаторларының вентильді орамаларымен байланысқан тізбектерінің оқшауламасы, басқару тізбегі мен «торлы» қорғанысының, сондай-ақ оқшаулама тесілген кезде тізбектің вентильді орамасының әлеуетінде болуы мүмкін тізбектердің оқшауламасы 1 мин ішінде 50 Гц жиіліктегі айнымалы токтың мынадай сынамалы кернеуіне төтеп беруі қажет:
Тізбектің номиналды кернеуі, В
60 дейін
220
500
500 жоғары
Сынау кернеуі, кВ
1
1,5
2
2,5 Ud0 + 1, бірақ 3 ток кем болмауы қажет
Ud0 - бос жүрістегі түзетілген кернеу.
Оқшауламасының номиналды кернеуі ретінде тексерілетін тізбектің оқшауламасына әсер ететін номиналды кернеудің ең жоғарғы мәні (қолданыстағы мәні) алынады.

1160 1160. Түзетілген токтың бірінші реттік тізбектері олардың жұмыс кернеуіне сәйкес келетін оқшауламасына ие болуы тиіс.

4 4. Түрлендіргіштердің салқындатылуы

1161 1161. Дайындаушы зауыттың талап ететін түрлендіргіштердің температуралық режимін қамтамасыз ету үшін оларды салқындату үшін құрылғылар қарастырылуы тиіс. Салқындату әдістерін, салқындатушы судың немесе ауаның температурасын және олардың шығынын дайындаушы зауыт белгіленеді.

1162 1162. Түрлендіргіштерді ауамен суыту кезінде ауадағы тозаңның болуы 0,7 мг/м3 аспауы тиіс. Ауадағы тозаңның концентрациясы одан көп болған жағдайда ауаны тазартуды қарастыру керек.

1163 1163. Түрлендіргіштерді ауамен суытқан кезде, әрбір түрлендіргіштің ауа құбырларының жапқышы (шибері) болуы тиіс, олар басқа түрлендіргіштерге ауаның жеткізілуіне байланыссыз ауаның түрлендіргішке келуін тоқтатуды қамтамасыз етеді.

1164 1164. Түрлендіргіштерді сумен суыту кезінде тұйықталған циркуляциялық жүйе қолданылады.

Су өзінің химиялық және физикалық қасиеттері бойынша (химиялық құрамы, электр өткізгіштігі, тұздылығы, механикалық қоспаларының болуы) дайындаушы зауыттың талаптарына сәйкес болуы тиіс.

1165 1165. Түрлендіргіштерді сумен суыту кезінде суытатын суды келтіріп, алып кететін ағынды және циркуляциялық су құбырлары түрлендіргіш әлеуеті бар суыту жүйесінен оқшаулануы қажет.

Оқшаулама түрлендіргіш және жылу ауысу жүйесі (циркуляциялық жүйе) арасында немесе (ағынды жүйеде) түрлендіргіш пен су құбыры арасында оқшауланған құбырлар немесе шланг түрінде орындалады. Оқшауланған құбырлар мен шлангілердің ұзындығы түрлендіргіштерді дайындаушы зауыт белгілегеннен кем болмауы тиіс. Суытудың ағынды жүйесінде түрлендіргіш пен ағынды құбыр арасындағы оқшауламаны қабылдағыш шұңқырға судың ағысымен орындауға болады.

1166

1166. Суыту сұйықтығы ретінде жоғары өткізгіштігі бар коррозияға қарсы ерітіндісін қолданған жағдайда түрлендіргіш корпусының әлеуеті бар суыту қондырғысының жабдықтары (жылуды алмастырғыш, сорғы, жылытқыштар) оқшаулағыштарда орнатылады, ал түрлендіргіш жұмыс істеп тұрған кезде жанасу үшін қолжетімді болған жағдайда оқшаулағыш құбырлардан немесе шлангілерден орындалады. Суытатын су жылу оқшаулағыш қондырма (шланг немесе құбыр) арқылы жылуды алмастырғышқа беріледі. Егер суыту қондырғысы түрлендіргіш қоршауынан тыс жерде орналастырса, осы Қағидалардың 1149-тармағының 2) тармақшасының талаптарына сай келетін торлы немесе тұтас қоршауы болуы тиіс, бұл ретте есік ашылғанда қоршау есігінің блокталуы сорғы мен жылу алмастырғыштың жылытқышын ажыратуды қамтамасыз етуі тиіс.

1167 1167. Суытатын су мөлшерін реттеу вентильдері қызмет көрсетуге қауіпсіз және ыңғайлы жерде орнатылуы тиіс. Орналасқан жеріне қарай олар жерден оқшаулануы немесе жерге тұйықталуы тиіс.

1168 1168. Түрлендіргіш қосалқы станцияларын (қондырғыларды) су қорымен қамтамасыз ету деңгейі оның электр энергиясы қорымен резервтеу деңгейіне сәйкес келуі тиіс.

1169 1169. Суыту құрылғыларының жұмысын бақылау үшін бақылау-өлшеу аспаптар мен аппаратурасының (термометрлер, манометрлер, қысым және ағу релесі, шағын өлшеуіштер және т.с.с) жеткілікті саны орнатылады.

19 19. Аккумуляторлық қондырғылар

1 1. Электрлік бөлімі

1170

1170. Жарылысқа қауіптілерге жататын аккумуляторлық батареялардың негізгі және қосалқы үй-жайларына электр қыздырғыш құрылғыларын, жарық шамдарын, желдетудің электр қозғалтқыштарын және электр өткізгіш сымдарды таңдау, сондай-ақ көрсетілген жабдықтарды орнату және монтаждау осы Қағидалардың 24-тарауында келтірілген талаптарға сәйкес орындалуы тиіс.

1171 1171. Зарядтық құрылғылар аккумуляторлық батареясы алдын ала 30 минутқа разрядталған соң, 8 сағаттан аспайтын зарядталу уақытында номиналды сыйымдылығы 90 % зарядтауға жететін қуаты мен кернеуі болуы тиіс.

1172 1172. Аккумуляторлық қондырғы кернеу мен токты өлшейтін және бақылайтын құрылғылармен жабдықталуы тиіс.

1173 1173. Зарядтау және қайта зарядтау қозғалтқыш-генераторларын кері ток пайда болған жағдайда ажырататын құрылғылар қарастырылуы тиіс.

1174 1174. Аккумуляторлық батарея тізбегінде тораптың қорғау аппараттарына қатысты таңдамалы түрде жұмыс істейтін автоматты ажыратқыш орнатылады.

1175 1175. Қайта зарядтау құрылғысы батарея шиналарында кернеуді бір қалыпты ±2 % шекте ұстап тұруды қамтамасыз етуі тиіс.

1176 1176. Элементтері 2,3 В артық емес кернеумен батареяны зарядтау режимі қолданылатын аккумуляторлық қондырғылардың элементке деңгейі 2,3 В жоғары кернеудің өздігімен жоғарылауына жол бермейтін құрылғысы болуы тиіс.

1177 1177. Аккумуляторлық батареяларды зарядтау және қайта зарядтау үшін қолданылатын түзету құрылғылары бөлгіш трансформатор арқылы айнымалы ток жағынан жалғануы тиіс.

1178

1178. Тұрақты ток шиналары оқшауламаны әрдайым бақылайтын құрылғылармен жабдықталуы тиіс, олар оқшаулама кедергісінің мәнін бағалауға және де полюстердің бірінің оқшаулама кедергісі 220 В торабында 20 kОм-ға дейін, 110 В торабында 10 kОм-ға дейін, 48 В торабында 5 kОм-ға дейін және 24 В торабында 3 kОм-ға дейін төмендегенде сигнализация арқылы әсер етеді.

1179 1179. Аккумуляторлық батареялар үшін ажыратылған желдетуде батареяның элементі 2,3 В жоғары кернеумен зарядталуға мүмкіндік бермейтін блоктау қарастырылған жөн.

1180 1180. Аккумуляторлық батарея үй-жайында бір жарық шамы авариялық жарық беру желісіне жалғануы тиіс.

1181

1181. Аккумуляторлар стеллаждарда немесе шкаф сөрелерінде орнатылуы тиіс. Стеллаждар немесе шкаф сөрелері арасындағы тігінен арақашықтық аккумуляторлық батареяға қызмет көрсетуге ыңғайлы болуы тиіс. Бір жақты қызмет көрсету кезінде аккумуляторлар бір қатарға орнатылуы тиіс, ал екі жақты қызмет көрсетілген кезде аккумуляторлар екі қатарға орнатылады.
Қосарланған шыны ыдыстарын қолданған жағдайда, олар бір аккумулятор ретінде қарастырылады.

1182 1182. Аккумуляторлар орнату үшін стеллаждар техникалық шарттар талаптарына сәйкес орындалып, сынаудан өткізілуі және таңбалануы қажет; олар электролит әсерінен тұрақты жабындымен қорғалуы тиіс.

1183 1183. Аккумуляторлар стеллаждардан оқшаулануы қажет, ал стеллаждар – электролиттің әсеріне және оның буына берік оқшаулама төсеніштер арқылы жерден оқшаулануы қажет. Кернеуі 48 В жоғары емес аккумуляторлық батареялар үшін стеллаждар оқшаулама төсенішсіз орнатылады.

1184

1184. Жарықта аккумуляторлар екі қатарда орналасса, аккумулятор батареяларына қызмет көрсету үшін аккумулятор арасындағы өту жолының ені 1 м-ден кем болмауы тиіс, ал аккумуляторлар бір қатарда орналасқан жағдайда, ара қашықтық ені 0,8 м-ден кем болмауы тиіс. Электрлік аккумуляторлардың стационарлық қондырылуы үшін аккумуляторлық батареялардың стеллажда орналасуы талаптарына сәйкес орындалуы тиіс.

1185 1185. Аккумулятор мен жылыту аспаптарының ара қашықтығы 750 мм-ден кем болмауы тиіс. Жылыту экраны жанбайтын материалдан орнатылып, аккумулятордың жергілікті қыздыруына әкелмейтін шарты орындалса, аталған арақашықтықты азайтуға болады.

1186 1186. Қалыпты жұмыс жасау кезеңінде (1 заряды емес) кернеуі 65 В – 250 В-қа дейінгі жағдайда аккумулятордың ток өткізгіш бөліктерінің ара қашықтығы 0,8 м-ден кем болмауы тиіс, ал кернеуі 250 В жоғары болса – ара қашықтығы 1 м-ден кем болмауы қажет.

Қалыпты жұмыс істеу кезеңінде (заряд емес) аккумуляторларды екі қатарға орналастырып, қызмет көрсетуге өту жолы болмаса, әр қатардағы көрші орналасқан аккумулятордың ток өткізгіш бөліктерінің кернеуі 65 В-ден аспауы тиіс.
Электр жабдықтары, сондай-ақ шиналар мен кәбілдердің қосылған жерлері герметикалық емес аккумулятордан 1 м қашықтықта және төбенің ең төмен нүктесінен 0,3 м-ден кем емес орналастырылуы тиіс.

1187 1187. Аккумуляторлық батареялардың шиналануы оқшауланбаған мыс немесе алюминий шиналарымен немесе қышқылға төзімді оқшауламасы бар бір талсымды кәбілдерімен орындалуы тиіс.

Мыс шиналары мен кәбілдерінің жалғануы мен тармақталуы пісіру немесе дәнекерлеу арқылы, ал алюминийден жасалғандары – тек пісіру арқылы орындалуы тиіс. Шиналардың сыртқа шығарылған кірме плитасының өтпелі өзектермен жалғануы пісіру арқылы орындалады.
Шина мен кәбілдердің аккумуляторларға жалғанған орындарына қызмет көрсету қажет.
Аккумулятор батареяларының үй-жайларынан сыртқа шығарылған кірме плитасынан коммутациялық аппараттарға және тұрақты ток тарату қалқанына дейінгі электрлік жалғануы бір талсымды кәбілдермен немесе оқшауланбаған шиналармен орындалуы тиіс.

1188 1188. Шиналардың қосылған, аккумуляторларға жалғанған жерлерін және басқа қосылыстарын қоспағанда, оқшауланбаған өткізгіштер барлық ұзындығы бойынша спирті жоқ қышқылға төзімді бояумен екі рет боялуы тиіс, боялмаған жерлері техникалық вазелинмен майлануы тиіс.

1189 1189. Оқшауланбаған көршілес шиналардың ара қашықтығы динамикалық төзімділік есебі арқылы анықталады. Жарықта көрсетілген ара қашықтық, сондай-ақ шиналардан ғимараттың бөлігіне дейінгі және басқа да жерге тұйықталған бөліктеріне дейінгі ара қашықтығы 50 мм-ден кем болмауы тиіс.

1190 1190. Шиналар оқшауламаларында төселуі қажет және оларда шина ұстағыш арқылы бекітілуі қажет.

Шиналардың тірек нүктелерінің арасындағы аралығы динамикалық беріктігіне есептеу арқылы (осы Қағидалардың 1149-тармағын есепке алумен) анықталуы тиіс, бірақ 2 м-ден артық болмауы керек. Оқшауламалар, олардың арматурасы, шиналарды бекіту бөлшектері және сүйеу конструкциялары электролит буының ұзақ әсеріне электрлік және механикалық берік болуы тиіс. Тіреу конструкцияларын жерге тұйықтаудың қажеті жоқ.

1191

1191. Аккумуляторлық батарея үй-жайынан сыртқа шыққан кірме плитасы электролит буының әсеріне берік болуы тиіс. Парафин сіңірілген асбесцементтен, эбониттен және басқа да материалдардан жасалған плиталарды қолданған жөн. Мәрмәрден, сонымен қатар фанерадан және тағы да басқа қабат-қабат болатын құрылымды материалдардан жасалған плиталар қолдануға тыйым салынады.
Плиталарды жабуға орнату барысында, плитаның жазықтығы оның үстінен 100 мм-ден артық шығып тұрмауы қажет.

1192 1192. Аккумуляторлық батареяны таңдау және есептеу барысында аккумуляторлық батареясының бөлме температурасы +15оС-тан төмен болған жағдайда оның сыйымдылығы азаятынын естен шығармау қажет.

2 2. Санитарлық-техникалық бөлік

1193 1193. Аккумулятордың элементтері 2,3 В-ден жоғары кернеумен зарядталатын аккумуляторлық батареясының бөлмесі стационарлық мәжбүр етілетін құймалы ауа тартқыш желдеткішпен жабдықталуы тиіс.

Элементтері 2,3 В дейінгі кернеумен тұрақты зарядталатын және қайта зарядталатын аккумуляторлық батареясының үй-жайлары үшін стационарлық немесе батареяларды қалыпқа келтіру және бақылау қайта зарядтау мезгілінде инвентарлық мәжбүр етілетін құймалы–ауа тартқыш вентиляция құрылғысын қолданған жөн.
Қажетті таза ауа көлемі V, м3/сағ, мына формула бойынша анықталады:
V = 0,07 Iзарn,
мұндағы Iзар – ең үлкен зарядтық ток, А; n – аккумуляторлық батареясының элементтер саны; бұл жағдайда аккумуляторлық батареясы бөлмесінің ауасындағы күкірт қышқылының концентрациясы «Өндірістік кәсіпорынның жобалау санитарлық нормалары» СН 245-71-де көрсетілген мәннен жоғары болмауы тиіс.
Сонымен қатар аккумуляторлық батарея бөлмесінің вентиляциясы үшін сағатына кемінде бір рет ауа тазаруының табиғи түрі қамтамасыз етілуі тиіс. Егер табиғи вентиляция қажетті түрде орындалмаса, онда мәжбүр етілетін ауа тартқыш вентиляциясы қолданылуы тиіс.
Бөлек орнатылған герметикалық қызмет етілмейтін аккумуляторлық батареяларының үй-жайы сағатына бір рет ауаның тазаруын қамтамасыз ететін табиғи желдету қарастырылады.

1194

1194. Вентиляциялық жүйе аккумуляторлық батареясының және қышқылды үй-жайларға қызмет көрсету керек. Газдың шығарылуы ғимараттың төбесінен кемінде 1,5 м жоғарылау орналасқан шахта арқылы орындалуы қажет. Шахта атмосфераның тұнбаларынан қорғалған жөн. Желдеткішті түтіндікке немесе жалпы желдету жүйесіне жалғауға тыйым салынады.

1195 1195. Мәжбүр етілетін ауа тартқыш желдету құрылғысында желдеткіш жарылысқа қауіпсіз болуы тиіс.

1196 1196. Газдың сорылуы ғимараттың жоғарысынан да, төменінен де таза ауаның ағынына қарама-қарсы жағынан орындалуы тиіс.

Егер ғимараттың төбесінен жоғарылау орналасқан конструкциясы немесе көлбеу болса, онда ауаның сорылуы әрбір бөліктен сәйкесінше немесе төбенің астындағы кеңістігінен орындалған жөн.
Жоғарғы желдеткіш саңылаудың жоғарғы жиегі мен төбе арасындағы қашықтық 100 мм-ден аспауы тиіс, ал төменгі саңылаудың төменгі жиегі мен еден арасындағы қашықтық 300 мм-ден аспауы тиіс.
Желдету каналынан келетін ауа ағыны тікелей аккумулятор электролитінің бетіне бағытталмауы қажет.
Металл желдету қораптары ашық аккумуляторларда орналастырылмауы тиіс.
Аккумулятор батареясының үй-жайында инвентарлық желдету қораптарын қолдануға тыйым салынады.

1197 1197. Салқын мезгілде аккумулятор батареясы үй-жайындағы аккумуляторлар орналасқан деңгейдегі температурасы +10оС-тан төмен болмауы тиіс.

Кезекшілікте персоналы қарастырылмаған қосалқы станцияларда, егер аккумулятор батареясы ажыратқышты қосып, ажырату есебінен таңдалса, онда 0оС-тан төмен емес көрсетілген температураны қабылдаған жөн.

1198 1198. Аккумулятор батареясының үй-жайын жылыту жылы ауаны вентиляциялық канал арқылы беретін, осы бөлмеден тыс жерде орналасқан калориферлік құрылғының көмегімен орындалуы тиіс. Бөлмені электрмен жылыту барысында канал арқылы ұшқынның түсуіне қарсы шаралар қолданылуы тиіс.

Аккумулятор батареясының үй-жайын бумен немесе сумен жылыту барысында тегіс құбырды пісіріп жалғау арқылы орындалады. Вентильдерді фланецтік жалғау мен орнатуға тыйым салынады.

1199 1199. Су құбырымен жабдықталған электр станцияларында, сонымен қатар қосалқы станцияларда аккумуляторлық батареялары үй-жайларының маңында су жүргізетін кран мен бақалшық орнатылуы тиіс. Раковина үстінде «Қышқыл мен электролитті төкпеңіз» деген жазу болуы тиіс.

4 4. Электр күштік қондырғылар

20 20. Электромашиналық бөлмелер

1 1. Жалпы ережелер

1200 1200. Электр машинасы үй-жайларының өндірісі Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2009 жылғы 6 қаңтардағы № 14 қаулысымен бекітілген «Өрт қауісіздігіне қойылатын жалпы талаптар» атты техникалық регламенті бойынша өндірістердің Г санатына жатқызылады.

1201 1201. Электр машинасы үй-жайлары жұмыс шарттарына қажет телефон байланысымен, өртке қарсы сигнализация және басқа да байланыс түрлерімен жабдықталуы тиіс.

1202 1202. Электр машинасы бөлмелерінде осы ЭМБ-де орнатылған электр қозғалтқыштарымен байланысқан тетіктердің редукторлары мен шестеренкалы торларын орналастыру қажет.

1202 1202. Электр машинасы үй-жайларында орнатылған жабдықтардың қолжетімді биіктікте орналасатын айналмалы бөліктері қолданыстағы қауіпсіздік талаптарына сәйкес кездейсоқ тиіп кетулерден қоршалып тұруы тиіс.

1204

1204. Электр машинасы үй-жайларында пісіру трансформаторларын, ауыспалы жарықшамдарын және электр құралдарын қоректендіруге және бөлмелерді жинауға арналған машиналарын қосуға қоректендіру тораптары болуы тиіс. Ашық ауыстырмалы шамдарды қоректендіру үшін айнымалы токтың 25 В-ден жоғары емес немесе тұрақты токтың 60 В кернеуі қолданылуы тиіс.

1205

1205. Электр машинасы үй-жайларында электр жабдықтарын жылжымалы компрессордан немесе қысылған ауа тораптарынан тартылған, қысымы 0,2 МПа-дан артық емес таза, құрғақ, қысылған ауамен үрлеу құрылғыларымен жабдықталуы тиіс. Электр машинасы бөлмелері шаңды жинауға арналған өндірістік жылжымалы шаңсорғышпен жабдықталуы тиіс.

1206 1206. Электр машиналарын, түрлендіргіштерді тасымалдау және монтаждау, шашу және жинау, сонымен қатар, басқа да жұмыстарды өткізу үшін инвентарлы (стационарлы немесе ауыспалы) көтергіш және тасымалдаушы құрылғылар қарастырылуы тиіс.

2 2. Электр жабдығын орналастыру және орнату

1207

1207. Барлық белгілеулердегі электр машиналық үй-жайларының компановкасы жабдықтың ыңғайлы тасымалдануын және монтаждалуын қарастыруы тиіс. Ұзындығы 100 м-ден астам жағдайда электр машиналық үй-жайларының жертөлесінде электрокарлар немесе тасымалдаушы арбашалардың жылжуы үшін арнайы жолдар қарастырылуы тиіс.
Жабдықтың тасымалдаушы бөліктері арасындағы арақашықтық тігінен 0,3 және көлденеңінен 0,5 м-ді құрауы тиіс.

1208

1208. Машиналардың корпустары немесе фундаменттер арасындағы, машиналар және ғимарат бөліктері немесе жабдық бөліктері арасындағы өту жолдарының ені жарықта 1 м-ден кем болмауы тиіс; машиналардың сыртқа аса шығып тұрған бөліктері және құрылыс контрукциялары арасындағы өту жолдарының ені кейбір жерлерде 0,6 м-ге және ұзындығы 0,5 м-ден кем емес болғанда, тарланып кетуіне рұқсат етіледі.

1209

1209. Машина корпусы мен ғимарат қабырғасы арасындағы немесе корпустар арасындағы және де көршілес тұрған машиналар арасындағы ара қашықтық машиналардың басқа жағынан өту жолы болған және машиналардың биіктігі еден деңгейінен 1 м-ден кем болса, 0,3 м-ден кем емес және машиналардың биіктігі еден деңгейінен 1 м-ден артық болса – 0,6 м-ден кем болмауы тиіс.
Басқару пульті немесе басқару қалқаншасы қасбеті мен машиналар арасындағы қызмет ету жолының ені 2 м-ден кем болмауы тиіс. Қалқаншаларды шкафта орналастырғанда, бұл ара қашықтық машинадан жабық есікке дейін немесе шкафтың қабырғасына дейін таңдап алынады.
Аталған талаптар жетектердің жергілікті басқару посттарына қолданылмайды.
Машина корпусы мен басқару пульті қалқаншасы және басқару пульті арасындағы өту жолының ені 1 м-ден астам болуы тиіс.

1210

1210. Электр жабдығы бар шкафтар мен ғимарат бөліктері немесе жабдықтар бөліктері арасындағы қызмет көрсету үшін өту жолының ені 1 м-ден кем емес, ал шкафтың есігі ашық болса – 0,6 м-ден кем емес болуы тиіс; шкафтар екі қатарда орналасса, олардың арасындағы өту жолы жарықта – 1,2 м-ден, қарама-қарсы орналасқан шкафтардың есіктері ашық болса – 0,6 м-ден кем емес болуы тиіс.
Қуаты 10 кВт-қа дейін және аз өлшемді жабдықтарды таратушы қалқаншалар, стеллаждар, пульттер және кернеуі 1 кВ-ге дейін осыған ұқсас таратушы құрылғылардың элементтері артында орнатуға рұқсат етіледі және де машина корпусынан немесе аппарат корпусынан қалқаншаның токөткізуші бөліктеріне дейінгі арақашықтық осы Қағидалардың 884-тармағының 2) тармақшасында көрсетілген мәннен кем болмауы тиіс.
Қызмет ету жолдарының өлшемдері таратушы құрылғылар, қалқаншалар және басқа да жабдықтар үшін арасындағы өту жолының өлшемі осы Қағидалардың 884-885 және 963-тармақтарында келтірілген талаптарға сай болуы тиіс.
ЭМБ жертөле қабатында 350-ден астам қуат және бақылау кәбілдерін немесе 150-ден астам қуат кәбілдерін жертөленің кәбілдер неғұрлым көп қимасында ашық төсей отырып, кәбіл қабатын немесе кәбіл туннелін орындау көзделеді.
Кәбілдік ғимараттардың өту жолының ені осы Қағидалардың 472 және 474-тармақтарына сәйкес қабылдануы қажет. Кәбілдермен кәбілді құрылым қатарлары осы ғимараттарда ұзындығы 7 м-ден асатын тұйықтар түзілмеуі қажет. Тұйықтар түзілуін болдырмау үшін кәбілді құрылым қатарларын еденнен 1,5 м биіктікте жібереді. Осындай өту жолдарында сөрелер арасы кәбілді демантождау мүмкіндігін қамтамасыз ететіндей, бірақ 100 мм-ден аспайтын аралық рұқсат етіледі.

1211 1211. ЭМБ өзінде ашық орнатуға жол беріледі:

1 1) май салмағы 600 кг дейін болатын 1 кВ және одан астам электр машиналары (автотрансформаторлар, реакторлар, реостаттар және т.б.) үшін май толтырылған іске қосу және іске қосуды реттейтін құрылғылар;

2

2) салмағы 2 т болатын, бак және тұмшалануы аса берік болатын, май ағызылуы жойылған, сондай-ақ дабылға жұмыс істейтін газды қорғаныс немесе қысым релесі бар (трансформаторлар және автотрансформаторлар үшін) қуаты 1,6 MB.А дейінгі трансформаторлар, автотрансформаторлар, өлшеу трансформаторлары және басқа да аппараттар.
Құрамында екіден астам емес көрсетілген трансформаторлар (аппараттар), жекелеген топтардың арасы жарықта 10 м кем емес болғанда топты біріктіріп орнатуға жол беріледі;

3 3) қуатты және санның шектеуінсіз құрғақ немесе жанғыш сұйықтықпен толтырылған трансформаторлар;

4 4) метал ЖТҚ, 1 кВ және одан астам қосалқы станциялар, конденсаторлар батареялары немесе жекелеген конденсаторлар;

5 5) тарту құрылғысы немесе арнайы бөлмелер немесе шкафтарда зарядтау құрылғылары шарттарында жабық типті аккумулятор батареялары;

6 6) жартылай өткізгіш түрлендіргіштер;

7 7) беткі немесе артқы жағында ашық ток өту бөліктері бар басқару, қорғаныс, өлшеу, дабыл қалқандары, сондай-ақ орнатылған аппараттары бар блок және басқару станция қалқандары;

8 8) 1 кВ және одан астам оқшауланбаған ток жолдары;

9 9) электр машиналарын суыту жабдықтары.

1212 1212. ЭМБ-де жабық камераларда май толтырылған электр жабдықтарын орналастырғанда бір камерада орналастырылған майдың көлемі 6,5 т-дан, ал екі камера немесе бір топ камера арасындағы ара қашықтық 50 м-ден кем емес болуы тиіс.

Егер бұл қашықтық бір камерада немесе 6,5 т аспайтын аралас камералар тобында сақталатын болса, онда май толтырылған электр жабдығы, осы мақсат үшін арнайы дайындалған сыртқа немесе дәлізге шығатын камераларда немесе Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2009 жылғы 16 қаңтардағы № 14 қаулысымен бекітілген «Өрт қауіпсіздігіне қойылатын жалпы талаптар» техникалық регламенті бойынша Г немесе Д санаты өндірісімен өнеркәсіптік орынжайда орналастырылуы тиіс.

1213

1213. Механикалық жабдықпен байланысқан айналмалы машиналардың фундаменттік плиталарының жоғарғы бетінің белгісі таза еден белгісінен 50 мм–ден кем болмауы тиіс. Механикалық жабдықпен байланыспаған айналмалы машиналардың іргетас плиталарының жоғарғы бетінің белгісі қондырғысына қойылатын талаптармен анықталуы тиіс.

1214

1214. Құрамында жарылғыш газы, жанғыш немесе оңай тұтанатын сұйықтықтары бар құбыржолдардың ЭМБ арқылы тесіп өткен өткелге жол берілмейді. Оларда орнатылған жабдықтарға жататын ЭМБ ғана құбыржолдарын салуға жол беріледі. Суық құбыржолдардың буланудан қорғанысы болуы қажет. Қызметкерлер немесе жабдықтың қорғанысы үшін қажетті орындарда ыстық құбыржолдар жылулық жанбайтын оқшауламалары болуы қажет. Құбыржолдар айрықша бояумен боялуға тиіс.

1215

1215. Машинаның іргетастық плитасының жоғарғы белгісі ЭМБ еденіндегі белгіден 400 м-ден артық жоғары немесе төмен орналасса, онда машинаның айналасына ені 600 мм жанбайтын алаң қарастырылуы тиіс. Еден деңгейінен 2 м-ге дейін биіктікте орналасқан қызмет ету алаңдары таяныштармен, 2 м-ден астам биіктікте – сүйеніштермен және жиектік тосқауылдармен жабдықталуы тиіс. Алаңдарға басқыштар арқылы шығуға болады.

1216

1216. Жалпы мақсаттағы теміржолмен байланысқан кәсіпорында теміржол болса және теміржолмен салмағы ауыр жабдықтарды жеткізгенде, қалыпты теміржол бұтағы қарастырылып, оның бір тармағы ЭМБ жағына қарай бұрылуы тиіс. Тұйықталған теміржол тармағының ұзындығы ЭМБ жүккөтергіш крандарымен ашық платформадан жабдықты түсіріп алу мүмкіндігі қарастырылуы тиіс.
Жабдықтың жеткізілуі автокөлік арқылы жүргізілген жағдайда, автокөліктің ЭМБ, жүк көтеруші құрылғылар әрекеттерінің аймағына кіру мүмкіндігі қарастырылады.

1217 1217. Электр машиналары, фундаменттің, машинаның өзінің немесе ғимарат бөліктерінің орнатылған мөлшерден жоғары шу мен тербелісін туындатпайтындай етіп орнатылуы тиіс.

1218

1218. Монтаждау және жөндеу жұмыстарын орындау үшін ЭМБ-де ең ауыр, нақты түрде мүмкін болатын жабдық жүктемесіне есептелген арнайы алаңдар немесе бос алаңдар қарастырылуы тиіс. Монтаждау алаңы еденінің сыртқы контурлары еденнің басқа бөлігінен ерекшеленіп тұратындай бояумен немесе метлах плиткамен белгіленіп тұруы тиіс.
Жабдықтар жеткізілетін ЭМБ учаскелері жеткізілетін жабдықтардың жүктемесі үшін есептелуі қажет. Осы учаскелердің сұлбасы бояумен немесе тақта арқылы таңбаланады.
Монтаждау алаңдарының өлшемдері өздерін орналастыруға арналған ең үлкен бөліктің өлшемінен анықталады және де сыртына шығарылатын жиегі 1 м-ге тең болуы тиіс. Монтаждау алаңдарында электр машиналарының зәкірлерін орналастыру үшін бағандарды орнату орындары, осы зәкірлер мен бағандардың салмағы жүктемесіне есептелуі және ерекше боялу түсіне ие болуы тиіс. Монтаж алаңдарында ең ірі рұқсат берілетін жүктеменің мағынасы көрсетілген жазба жазылуы тиіс.

1219 1219. Электр шамдары ЭМБ-да таратушы құрылғыларды ашық шиналары және ашық токсымдары үстінде орнатуға болмайды. Еденнен қызмет етілетін шырақтарды айналмалы машиналар үстінде орналастыруға болмайды.

3 3. Электр машиналары подшипниктерінің майлануы

1220 1220. Қолданылатын майдың сорты барлық жабдық үшін де жарайтын болса және егер технологиялық тетіктері металдық шаңдармен, сумен немесе басқа да зиянды қоспалармен майларды ластау көзі болмаса, электр машиналары мен технологиялық тетіктердің циркуляциялық майлау жүйелерін біріктіру ұсынылады.

1221 1221. Орталықтандырылған майлау жүйелерінің жабдықтарын ЭМБ-ден тыс жерлерде орнату ұсынылады.

1222 1222. Қуаты 1 МВт-тан астам электр машиналарын майлау жүйелері май деңгейін көрсететін көрсеткіштермен және май температурасын бақылау құралдарымен, ал циркуляциялық май бар болса, онда майдың ағып кетуін бақылау құралдарымен жабдықталуы тиіс.

1223 1223. Май және су құбырлары подшипниктерге ашық күйде немесе жанбайтын материалдардан жасалған алмалы-салмалы жабындысы бар каналдарда жүргізіледі. Қажет жағдайда жерде немесе бетонда құбыржолдарды жасырын төсеуге рұқсат беріледі.

1224 1224. Арматурасы бар құбырлар фланецтер көмегімен жалғанады.

Диафрагмалар мен вентильдер электр машиналарының подшипниктеріне майды жағу орындарына орнатылуы тиіс.
Майды подшипниктерге жеткізіп тұратын құбырлар подшипниктерден және машиналардың басқа да бөліктерінен электрлі түрде оқшауланып тұруы тиіс. Әрбір құбыр кем дегенде екі оқшаулау аралықтарынан немесе ұзындығы 0,1 м кем емес оқшауланған ендірмеден тұруы тиіс.

1225 1225. Қажет болған жағдайда ЭМБ май толтырылған жабдықтардан лас майларды ағызуға арналған резервуарлармен және құбырлармен жабдықталуы тиіс.

21 21. Генераторлар мен синхронды компенсаторлар

1 1. Жалпы ережелер

1226 1226. Ашық ауа астында орнатылатын генераторлар, синхронды компенсаторлар мен олардың қосалқы жабдықтары арнайы түрде орындалуы тиіс.

1227 1227. Генераторлар мен синхронды компенсаторлардың конструкциясы тозатын бұйымдардың, зақымдалатын бөлшектердің және түйіндердің ауыстырылу мүмкіндігі қарастырыла отырып, олардың 20-25 жыл ішінде қалыпты қолданылуын қамтамасыз етуі тиіс.

Гидрогенератор мен оны сумен қамтамасыз ету жүйесінің конструкцияларымен ішінен суды толығымен жою мүмкіндігі мен кез келген уақыт мезгілінде жөндеу барысында тұрып қалу аймақтарын жою мүмкіндігі қарастырылуы тиіс.

1228

1228. Генераторлар мен синхронды компенсаторлар осы Қағидалардың 6-тарауына сәйкес бақылау-өлшеу аспаптарымен, осы Қағидалардың 630-646 және 668-686-тармақтарына сәйкес басқару, белгі беру, қорғау құрылғыларымен, осы Қағидалардың 778-819-тармақтарына сәйкес АГК құрылғыларымен, шамадан тыс кернеуден қорғау құрылғыларымен, АРҚ (АҚҚ) құрылғыларымен және агрегатты автоматты түрде іске қосу, жұмыс істеу және тоқтатудың автоматикасы құрылғыларымен жабдықталуы тиіс. Сонымен қатар, қуаты 100 МВт турбогенераторлар мен сутекті суыту жүйесі бар синхронды компенсаторлар подшипниктердің тербелістерін қашықтан бақылау құрылғыларымен жабдықталуы тиіс. Қуаты 300 МВт және одан астам турбогенераторлар мен сутекті суыту жүйесі бар синхронды компенсаторлар апаталды үдерістерін жазу осциллографтарымен жабдықталуы тиіс.

1229 1229. Гидрогенераторды басқару, релелік қорғау, автоматика, қоздыру және тікелей сумен суыту панельдері оның тікелей жанында орналасуы тиіс.

1230

1230. Қуатты турбо және гидрогенераторлардың электрлік және механикалық параметрлері жүктемелік қабілеті жағынан тиімді етіп қабылдануы тиіс. Қажет болған жағдайда тұрақты жұмысын қамтамасыз ету үшін генераторлардың параметрлері жүктемелік қабілеті жағынан тиімділерден бөлек, техника-экономикалық есептеулермен дәлелденіп қабылдануы тиіс.

1231 1231. Генераторлардың кернеуі техникалық экономикалық есептеулер негізінде дайындаушы зауыттан келіп, қабылдануы тиіс.

1232 1232. Гидрогенераторларды синхронды компенсаторлар ретінде қолдану үшін қосымша жабдықтарды орнату техника-экономикалық есептеулермен дәлелденіп жасалады.

1233 1233. Генераторлар, синхронды компенсаторларды және олардың қосалқы жабдықтарын монтаждау, ашу және жинау үшін стационарлық, жылжымалы немесе инвентарлық көтергіш-тасымалдаушы жабдықтар мен тетіктер қолданылады.

1234 1234. Гидроэлектр станцияларының сыртқы жүккөтергіш крандарын пайдалану барысында ұзақ мерзім бойы бөлмелерді және монтаждау алаңдарын ашып жөндегенде қар мен жаңбыр әсерін жою үшін қарапайым шаралар қарастыруы тиіс.

1235 1235. Электр станциялары статор орамаларының өзектерін сақтайтын үй-жайларда қарастырылуы тиіс. Бөлмелер құрғақ, жылы, температурасы +5оС-дан төмен емес және де арнайы стеллаждармен жабдықталуы тиіс.

2 2. Суытылуы мен майлануы

1236 1236. Теңіз суымен немесе агрессивті әсер ететін тұзсыз сумен қоректенгенде газсуытқыштары, жылу алмасу құрылғылары және маймен суытқыштар, құбырлар мен оларға арналған арматура коррозия әсеріне төзімді материалдардан жасалуы тиіс.

1237

1237. Суыту жүйесі ашық генераторлар мен синхронды компенсаторлар және жылыту үшін ауаны жартылай жинақтап отыратын, қуаты 1 МВт-қа тең және одан жоғары гидрогенераторлар ішіне сырттан кіретін ауаны тазартуға арналған сүзгілермен және генератор немесе синхронды компенсатор жанған жағдайда оның түсуін жылдам тоқтататын құрылғымен жабдықталуы тиіс.

1238 1238. Ауамен суыту жүйесі жабық генераторлар мен синхронды компенсаторлар үшін мына шараларды орындауы тиіс:

1 1) суық және ыстық ауа камераларында тығыз жабылатын әйнектелген қарау люктері болуы тиіс;

2 2) суық және ыстық ауа камераларының есіктері тығыз жабылатын, сыртқа ашылатын және болаттан жасалған болуы тиіс және де камераның ішкі жағынан кілтсіз ашылатын, өздігінен жабылып қалатын құлыптары болуы тиіс;

3 3) суық және ыстық ауа камераларының ішінде ажыратқыштары сыртқа шығарылған жарықтану қамтамасыз етілуі тиіс;

4 4) ыстық су қораптары және де конденсаторлар мен бу турбиналарының су құбырлары, егер олар суыту камераларында орналасса, суық ауаны жылытпау және құбырлар бетіндегі ылғалды конденсациялау үшін жылу оқшауламасымен жабылуы тиіс;

5

5) cуық ауаның камераларында конденсацияланған суды аулақтату үшін ауа суытқыштарында кювет болуы қажет. Турбогенераторлар үшін кәріз арнасында суды шығарушы құбырдың бір шеті гидравликалық бекітпемен жабдықталуы тиіс, бұл ретте ағу құбырында судың пайда болуына әрекет ететін дабыл қағушы құрылғы орнатылады;

6

6) ауа тартылуының алдын алу үшін вентиляцияның тұйық жүйесінің тұрқы, түйістері, ауа өткізгіші және басқа да телімдері ұқыпты тығыздалып қатайтылуы қажет. Турбогенераторлардың және синхронды компенсаторлардың суық ауа камераларының есігінде бәсеңдету аумағында бекітілетін фильтр арқылы ауаны тартушы сорғыш болуы тиіс;

7 7) камералар мен ауа қораптарының қабырғалары тығыз болуы тиіс және ақшыл түсті отқа төзімді бояумен боялып, отқа төзімді пластикалық жабынмен немесе глазурь жалатылған тақталармен қапталуы керек. Камералардың едендері мен іргетаста шаңның болуына жол бермейтін төсеме болуы тиіс.

1239 1239. Сутекпен салқындатылатын турбогенератор мен синхронды компенсаторлар мыналармен жабдықталуы тиіс:

1 1) газ баллондарын тиеу және түсіру сутегіні, генератор және синхронды компенсатор газқұбыржолдарын газбен қоректендіру және газ параметрлерімен (қысым, тазалық және т.б.) бақылау аспаптарымен орталықтандырылған қамтамасыз ету қондырғылары.

Газ құбырларынан сутегіні машина залына беру үшін бір магистраль қарастырылады (қажет болса екі магистраль жүргізілуі мүмкін). Газ құбырларының сұлбасы сақиналы секцияланған болып орындалады. Синхронды компенсатор үшін бір магистраль орындалады.
Сутекті желілерінде және ауа беретін желілер жарылыс қаупі бар газ қоспаларының пайда болуына жол бермеу үшін турбогенератор мен синхронды компенсаторлардың алдында көрінетін үзілген жерлерін құру мүмкіндігін қарастыру керек;

2

2) ток құбырларында және генератордың тіреуіш ернемектерінде турбинаның басты май багында өртті сөндіру және үрлеу үшін генератордан (синхронды компрессордан) немесе сутегіні ығыстырып шығару үшін газ баллонды тиеп-түсіру механикаландырылған инертті газбен (азотпен немесе көмірқышқыл газбен) қамтамасыз етілетін орталықтандырылған қондырғылары;

3

3) негізгі, қордағы, ал турбогенераторлар, сонымен қатар, турбина вакуумын бұза отырып генератордың апатты тоқтауына, қуаты 60 мВт және одан жоғары турбогенераторлар үшін қажет апаттық маймен жабдықтау көздерімен, белгілі уақыт ішінде маймен шетжақ нығыздағышы апаттық көздерімен жабдықталуы тиіс. Қордағы және апатты маймен жабдықтау көздері маймен жабдықтау көзі ажыратылғанда, сондай-ақ майдың қысымы төмендегенде автоматты түрде іске қосылуы тиіс;

4 4) турбогенератордың сутекті қалыңдатқышы майдың қосылуын автоматты реттегіш. Маймен қамтамасыз ету сұлбасында реттегіштің айналмалы вентильдері қолмен реттеуден автоматты реттеуге немесе керісінше өткенде майдың шашырауын болдырмау үшін тығынның орнына реттегіштердің болуы;

5 5) генератордағы немесе синхронды компенсатордағы сутегі қозғалысының сұлбасына енгізілген құрғататын құрылғы;

6 6) берілген мәндерден параметрлердің (қысым, сутегі жиілігі, май-сутегі қысымының айырмасы) ауытқуы мен газмай жүйесінде сутегі салқындауы бұзылған кездегі әрекет ететін ескертпелі дабыл;

7 7) сутекті салқындатудың газмай жүйесін басқарып, бақылау үшін бақылау-өлшеу аспаптары және автоматика релесі. Бұл жағдайда газ және электр аспаптары бір қорғаныс панелінде орналастырылмайды;

8 8) басты май багында, ағызатын май камерасында газ жиналатын жерлерде желдеткіш қондырғыларын қою.

Турбогенератор мен синхронды компенсаторлардың іргетастарында сутегі жиналып қалмас үшін тұйықталған кеңістіктер болмауы тиіс. Сутегі жиналатын жерлерде құрылыс конструкцияларымен қоршалған көлем болса, онда осы көлем сутегі жоғарыға еркін шығаратын жол;

9 9) корпустан май мен суды ағызатын дренажды құрылғы. Дренаж жүйесі ыстық газдың салқын газға ағып өтіп кетпеуін қадағалайды;

10 10) турбоөндіргіштің корпусында сұйықтықтың пайда болғанын көрсететін көрсеткіш;

11 11) ауа құрғатқышы және сүзгісі бар қысымы кемінде 0,2 МПа кем емес ауа сығу көзі.

1240 1240. Орамаларды сумен салқындататын синхронды компенсаторлар мен өндіргіштер:

1 1) тот баспайтын материалдан жасалған дистилят беретін және ағызатын құбыр жүйелерімен;

2 2) дистиляттың негізгі және қосымша сорғыларымен;

3 3) дистиляттың механикалық, магниттік және иондық сүзгілерімен және дистилятты газ қоспаларын тазалайтын құрылғымен. Дистилятта тұз бен газ қоспалары болмауы керек;

4 4) дистилятты сыртқы ортадан қорғайтын кеңейтілген бакпен;

5 5) дистилятты салқындату үшін негізгі және қосымша жылу ауыстырғыштармен.

Жылу ауыстырғыштардағы бірінші реттік салқын су ретінде: су өндіргіші мен синхронды компенсатор үшін - техникалық су, турбоөндіргіштер үшін – конденсатты сорғылардағы конденсат, қосымша ретінде - өндіргіштің газсуыту сорғыларынан техникалық су пайдаланылады;

6 6) сумен салқындату жүйесінің жұмыс режимі ауытқығанда ескерту дабылымен және қоғамыспен;

7 7) сумен салқындату жүйесін басқару және бақылау үшін бақылау – өлшеу аспаптарымен және автоматика релелерімен;

8 8) статор орамасындағы сумен салқындату бөлігінде сутегінің ағып кеткен жерлерін табатын құрылғымен;

9 9) дистилят толтырып жатқан кезде статор орамасының сумен салқындату жүйесінен ауаны сору үшін дистилятордағы ағызу және толтыру коллекторы краны бар бақылау түтікшелерімен жабдықталуы тиіс.

1241 1241. Суды газсуалтқышқа, майсалқындатқыш пен жылу ауыстырғыш пен жылу ауыстырғышқа апаратын әр құбырларда сүзгілер орнату, сонымен бірге генераторлар мен синхронды компенсатордың жұмысын бұзбай, оларды тазалайтын ету керек.

1242 1242. Газ салқындатқыш пен жылу шығарғыштың әр секциясында ағызатын және толтыратын коллектордан ажырататын және жеке секцияларға суды толтыру үшін жабатын есігі болуы тиіс.

Әр өндіргіштің салқындатқыш торындағы барлық секциялардан суды шығаратын жалпы құбырда салқындатқыш секцияларындағы су шығынын реттейтін жабатын есігі орнатылуы тиіс. Турбоөндіргіштер үшін турбожетегін машина залының еденіне қою қажет.

1243 1243. Газ салқындатқыштар мен жылу ауыстырғыштардың әр секциясының жоғары жағында ауа шығаратын крандар болуы қажет.

1244 1244. Турбогенераторлар мен синхронды компенсатордың немесе ауаны салқындату жүйесінде қайта циркуляциялық құрылғының көмегімен салқындатылатын су температурасын реттеу қарастырылуы тиіс.

1245

1245. Салқындатылған суды беру сұлбасында жұмыс істейтін жұмыс істемегенде, сондай-ақ салқындатылған судың қысымы азайғанда резервті сорғының автоматтандырылған қосылуы қарастырылуы қажет. Синхронды компенсаторларда салқындатылған судың (техникалық судың жүйесі, бактар және т.б.) тұрақты жұмыс істейтін сенімді көзінен резервті қорек қарастырылуы қажет.

1246 1246. Генераторларды техникалық сумен қамтамасыз ету құбырларында шығын есептегіш орнатылады.

1247

1247. Су немесе сутегі салқындатқышы бар турбогенератормен жалғанған турбина алаңдарында ағын күші коллектордағы салқын су қысымын, турбоөндірігіштегі сутегі қысымын, өндіргішке баратын газ құбырларындағы көміртегі газ қысымын көрсететін манометрлер, толтыру коллекторларындағы су қысымының төмендігін көрсететін дабыл құрылғысы, газды басқару орны, газ-май және су шаруашылығын басқару торабы орнатылуы тиіс.

1248 1248. Газ бен май салқындатқыштардың, жылу ауыстырғыштардың сорғыларын орнататын жерлерде толтыру коллекторы мен сорғыларда манометр орнатылуы керек.

1249 1249. Газ бен майсалқындатқыштардың, жылу ауыстырғыштардың ағызу және толтыру құбырларында сынапты термометрлер үшін гильза бекітіледі.

1250 1250. Ашық ауа астында орнатылған синхронды компенсаторлар үшін агрегат тоқтап қалған кезде салқындатқыштан суды ағызу мүмкіндігі көзделуі тиіс.

1251 1251. Газ жүйесі сутекті салқындатқышты дұрыс пайдалану және салқындатқыш ортаны ауыстыру талаптарын қанағаттандыруы тиіс.

1252 1252. Газ торабы толық тартылған арматурасы бар құбырлардан орындалуы тиіс. Газ құбырлары тексеруге, жөндеуге ыңғайлы және механикалық зақымданулардан қорғалған болуы тиіс.

1253 1253. Сутегі салқындауы бар турбина генераторлары және синхронды компенсаторлар майлау және сутегі тұмшалану айналма жүйесінің құбыржолдары бүтін тартылған құбырлар.

1254 1254. Қуаты 3 МВт болатын турбоөндіргіштерде екі жағында подшипниктері, қоздырғыш подшипнигі және сутекті тығыздықтар қаңқасы мен май жүретін жолдары оқшауланған болуы керек.

Оқшауланған подшипник құрылымы мен сутекті нығыздағыштар агрегаттың жұмыс уақыты кезінде олардың оқшаулануына кезеңді бақылаудың жүргізілуін қамтамасыз етуі тиіс. Синхронды компенсаторлардағы подшипниктер қаңқасы мен май жүретін жолдардан оқшауланған болуы тиіс. Синхронды компенсаторда қоздырғышпен жалғанса онда тек бір подшипникті ғана оқшаулайды.
Су өндіргіштерінде табаншалары мен подшипниктері ротор үстінде орнатылса, қаңқадан оқшауланады.

1255 1255. Көлденең су өндіргіштердің, синхронды компенсаторлардың және турбоөндіргіштердің май жүретін жолындағы оқшауланған подшипниктері тізбектеліп орнатылады.

1256 1256. Турбогенераторлардың, синхронды компенсаторлар мен олардың қоздырғыштарының подшипниктері, сутекті тығыздықтар, май ванналары су өндіргіштерінің табаншалары майлары шашырамайтындай және орамаларға май бармайтындай етіп орындалады.

Сутекті тығыздықтары мен циркуляциялы майланған подшипниктердің ағызу құбырларында ағып жатқан майды бақылап тұратын терезесі болуы тиіс. Терезені жарықтандыру үшін авариялық жарыққа жалғанған шамдар қолданылады.

1257 1257. Мойынтірек және жабық ток құбыржолдарында орамдардың сутегі салқындауы бар турбина генераторлары үшін автоматтандырылған сутегінің бар болуын бақылау газ анализаторлары орнатылуы қажет.

1258 1258. Өндіргіштер мен синхронды компенсаторлардың біріктірілген салқындату жүйесі осы Қағидалардың 1207-1209-тармақтарының талаптарына сәйкес келуі тиіс.

3 3. Қоздыру жүйесі

1259 1259. Осы Қағидалардың 1258-1275-тармақтарында келтірілген талаптар турбо және суөндіргіштерде және синхронды компенсаторларда қоздыру жүйесін орнатуды қарастырады.

1260 1260. Қоздыру жүйесі дегеніміз техникалық шарттарда қарастырылған қалыпты және авариялық режимдердегі өндіргіштер мен синхронды компенсаторлардың қажетті қоздыруын қамтамасыз ететін, тиісінше тізбектерді біріктіретін жабдықтардың, аппараттардың және құрылғылардың жиынтығы.

Генератордың қоздыру жүйесі: қоздырғыш (тұрақты ток генераторы, айнымалы ток генераторы немесе түрлендіргіші бар трансформатор), автоматты қоздыру реттегіші, коммутациялық аппаратуралар, өлшеуіш аспаптар, асқын кернеуден роторды қорғау құралдары және зақымданудан қоздыру жүйесінің жабдықтарын қорғау.

1261 1261. Синхронды өндіргіштер мен компенсаторлардағы электр жабдықтары мен қоздыру жүйесінің аппараттары талаптарға сәйкес келуі тиіс.

1262 1262. Қоздыру жүйелері, қолданыстағы мағынасы пайдаланушы кернеу немесе созылмалы ток кернеуінің ұлғаюы.

1263 1263. Пайдалану кернеуі немесе ұзақ асқын кернеу әрекетіндегі қоздыру жүйесі кернеуі 1 кВ-ден жоғары электр қондырғыларына қойылған талап осы Қағидалардың талаптарына сәйкес орындалуы тиіс. Вентильді қоздыру жүйесі үшін асқын кернеуді анықтау кезінде коммутациялық асқын кернеу де ескеріледі.

1264 1264. Қоздыру жүйелері басқару құрылғыларымен, қорғау, дабыл және бақылау-өлшеу аспаптарымен жабдықтауы тиіс. Электр станциялары мен қосалқы станцияларда кезекші мамансыз өндіргіштер мен синхронды компенсаторларды өздігінен тоқтату қондырғыларымен жабдықталуы тиіс.

1265

1265. Басқару пульттері мен панельдері салқындату жүйесінде бақылау аспаптары мен дабыл соғу аппаратуралары, сонымен қатар тристордың немесе басқа да жартылай өткізгіш қоздырғыштарды күштік түрлендіргіштері бір-біріне жақын орналасуы қажет. Жылу ауыстырғыштарын басқа бөлмеге орнатуға болады, бірақ жылу ауыстырғыш басқару панелінің қасына орнатылады.
Қоздырғышпен орнатылатын пульт қоздыруды бақылайтын аспаппен жабдықталады.

1266

1266. Өндіргіштер мен синхронды компенсаторлардың қоздыру жүйесіндегі түзеткіш қондырғылары салқын ортаның температурасы көтерілгенін көрсететін және қорғайтын дабыл және қорғаныспен жабдықталады, сонымен қатар қондырғының ток күші мен салқындату ортасының температурасын бақылау үшін аспаптар орнатылған. Егер түзеткіш қондырғысында бірнеше түзеткіштер тобы болса, онда әр топтың ток күші бақыланады.

1267 1267. Қоздыру жүйесі жұмыс үдерісінде оқшаулаудың өлшеуін жүзеге асыратын, сондай-ақ оқшаулаудың кедергісінің нормадан төмен төмендегені туралы дабыл қағатын оқшаулау бақылауының құралдарымен жабдықталуы қажет. Қоздырудың щеткасыз жүйесі үшін мұндай дабылдарды орындамауға жол беріледі.

1268 1268. Түзету қондырғыларының анод және катодымен байланысы қоздыру жүйесінің тізбегі анод және катод тізбектерінің сынау кернеуіне сәйкес оқшаулау дәрежесімен орындалуы қажет.

Түзеткіштің анодты тізбектің, жекелеген топтардың катод тізбектердің, сондай-ақ басқа тізбектердің компенсацияланбаған пульсацияланатын немесе айнымалы токтары бар басқа тізбектердің байланыстары металл қабықсыз орындалуы қажет.
Өлшеу және АГК құрылғыларын қосу үшін генератор немесе синхрон компенсаторының қоздыру орамының кернеу тізбегі қысқыштың қарапайым жолақ арқылы кірмесіз оқшаулаудың жоғарылатылған дәрежесі бар жеке кәбілімен орындалуы қажет. Қоздыру орамына қосылу ажыратқыш арқылы жүргізілуі қажет.

1269

1269. Ротор тізбегінен ажыратылған АГК құрылғысын, пайдаланылған, ротор орамасының түрлендіргіші бар қоздырғышты қолданғанда көп әрекетті разрядтаушымен қозғалады. Бір мәрте әрекет ететін разрядтаушыны қолдануға рұқсат беріледі. Разрядтаушы номиналды 110 % тең қозғау кернеуімен режимде разрядтаушының сынамасы кезінде ұзақ жұмысқа есептелген белсенді қарсылық арқылы роторға параллельді қосылуы тиіс.

1270 1270. Осы Қағидалардың 1267-тармағында көрсетілген разрядталушылардың іске қосу дабылы болуы тиіс.

1271 1271. Генераторлар мен синхронды компенсатордың қоздыру орамасы былай орнатылады:

1 1) АҚҚ тізбектеріндегі кез келген коммутациялық аппараттарын ажырату және қосу, тоқтату және генератордың бос жүрісі кезінде қоздырғышты басқару;

2 2) АҚҚ тізбектерінде құйынды ток кернеуінің жоғалуы және өндіргішпен синхронды компенсатордың жұмысын бұзбайтындай етіп қоздырғышпен басқару;

3 3) турбогенератордың қосымша қоздырғышымен жұмыс кезінде түзеткіштер және олардың қосымша құрылғыларында жөндеу жұмыстарын жүргізе алады;

4 4) ротор мен оның түйіспелері сақиналарында қысқа тұйықталу кезінде қоздыру жүйесінде зақымдану болмайды. Егер статикалық түрлендіргішті қолданса, онда оны автоматты ажыратқыштармен немесе балқымалы сақтандырғыштармен қорғайды.

1272 1272. Тиристорлық қоздыру жүйелері генераторлар мен синхронды компенсаторлардың өрістерін түрлендіргішті инверторлы режимге ауыстырып сөндіруі көзделуі тиіс.

Өздігінен қоздыру сызбасы бойынша орындалған статикалық түрлендіргіштердің қоздыру жүйелерінде, сондай-ақ электр машиналық қоздыру жүйелерінде АГК құрылғысы қолданылуы тиіс.

1273 1273. Барлық қоздыру жүйелері (негізгі және резервтік) АГК қосылғанына қарамастан, өрісті сөндіру үшін импульс бергенде генератор мен синхронды компенсаторлардың қоздырылуын толық басуды (өрісті сөндіруді) қамтамасыз ететін құрылғылар болуы керек.

1274 1274. Қыздырғыштың сумен салқындату жүйесі судың жүйеден толық ағуын, жүйені сумен толтырғанда ауа шығаруды, жылу ауыстырғыштарды кезекпен тазалап тұруды қамтамасыз ету керек.

Қоздырғыштардың бірінде салқындату жүйесіндегі ысырмалары жабу немесе басқа қоздырғыштағы салқындату режимнің өзгеруіне әкелмеуі керек.

1275 1275. Сумен салқындатылатын түзеткіш қондырғылары орнатылған үй-жайлардың едені, су ағып кеткенде оның ток сымдарына, ЖТҚ-на және салқындату жүйесінен төмен орнатылған басқа электр жабдықтарына бармайтындай етіп орнатылады.

1276 1276. Тұрақты токтағы электр машинасы қоздырғышының (АҚҚ-сіз жұмыс істегенде негізгі және резервтік) қоздырудың форсировкасы болуы тиіс.

1277 1277. Турбогенераторлар генераторды желіден ажыратпай жұмыс қоздыруынан резервті қоздыруға немесе керісінше қоздыруын қамтамасыз ететін схемасы болуы тиіс. Қуаты 12 мВт және одан кем турбогенераторлар үшін резервті қоздырғыштың қажеттілігін энергожүйесінің бас инженері белгілейді.

Су электр станцияларында резервті қоздырғыштар орнатылмайды.

1278 1278. Ротор орамаларының тікелей салқындатылуы бар турбина генераторларында жұмыс қоздырғышынан резервтіге және керісінше ауыстыру қашықтан орындалуы қажет.

1279 1279. Гидрогенератордың қыздыру жүйесі гидроэлектрстанциясының өзіндік мұқтаж жүйесіндегі айнымалы ток болмаған жағдайда бастапқы қоздыру мүмкіндігін қамтамасыз ету керек.

1280 1280. Тапсырыс берушінің талабы бойынша қоздыру жүйесі синхронды генератор мен компенсаторларды тоқтатқанда немесе қосу кезінде автоматты басқаруға есептелуі тиіс.

1281 1281. Барлық қоздыру жүйелері АҚҚ істен шыққанда синхронды машинаның өрісін сөндіруді, толық сөндіруді, толық қоздыру және бір қоздыруды басуды қамтамасыз етуі тиіс.

4 4. Генераторлар мен синхронды компенсаторларды орналастыру және орнату

1282 1282. Генераторлар мен синхронды компенсаторлар мен ғимараттың қабырғаларының, сондай-ақ олардың арасындағы қашықтықтар технологиялық шарттар бойынша айқындалуы тиіс, дегенмен олар осы Қағидалардың 1205-1207-тармақтарында келтірілгендерден кем болмауы тиіс.

Машина залының көлемі мыналарды ескерумен таңдалады:

1 1) жұмыс істеп тұрған агрегаттарды тоқтатпай, агрегаттарды монтаждау және қайта монтаждау мүмкіндігі;

2 2) кран жүрісін барынша пайдалануға мүмкіндік беретін арнайы, негізінен іліп алғыш қатты құрылғылары бар крандарды пайдалану;

3 3) агрегататтың жеке ұзын, бірақ біршама жеңіл бөлшектерін көтерудің және түсіруден бас тарту, оларды штанганың тартқыштың арнаулы көтеру құралдары мен монтаждау арқылы;

4 4) агрегатты монтаждау және жөндеу кезінде тетіктері мен бөлшектерін орналастыру мүмкіндігі.

1283 1283. Генераторлар мен синхронды компенсаторлардың іргетасы мен құрылымы жабдық жұмыс істеп тұрғанда, жабдықтың, іргетастың және ғимараттың дірілі нормалармен белгіленген мәндерден аспайтындай орындалуы керек.

1284 1284. Гидрогенераторлардың қасына қысылған ауа жинағыш орнатуға болады.

1285 1285. Ауамен салқындатылатын турбогенераторлар мен синхронды компенсаторларда және гидрогенераторларда өртті сумен сөндіретін құрылғысы болуы тиіс. Басқа да құрылғыларды қолдануға жол беріледі.

1286

1286. Автоматтандырылған су станцияларының гидрогенераторларында, сондай-ақ персоналдың тұрақты кезекшілігі жоқ қосалқы станцияларда орнатылған ауамен салқындатылатын синхронды компенсаторларда автоматты өрт сөндіру болуы тиіс. Машинаға су енгізу тығын құрылғыларын іске қосу тікелей дифференциалды қорғаныспен немесе дифференциалды қорғаныс пен арнайы өрт сөндіру датчиктері бір мезгілде іске қосылған кезде жүзеге асырылады.
Суды жеткізу пайдалану жағдайында судың генераторға және синхронды компенсаторға өту мүмкіндігін толық болдырмайтындай етіп орындалуы тиіс.

1287 1287. Гидрогенераторлардың өрт сөндіру жүйесі қолданылған суды құрғату жүйесіне жіберуді қарастырады.

1288 1288. Турбогенераторларда және жанама сутекті салқындатылатын синхронды компенсаторларда өртті сөндіру үшін машина ауада жұмыс істегенде (реттеу кезеңі) осы Қағидалардың 1237-тармағының 2) тармақшасының талаптарына сай орындалған көмірқышқылды (азот) қондырғыларды қолдануға болады.

22 22. Электр қозғалтқыштары және олардың коммутациялық аппараттары

1 1. Жалпы ережелер

1289

1289. Қоректендіру сенімділігін қамтамасыз ету бойынша шаралар электр қабылдағыштарының жауапкершілік санатына байланысты осы Қағидалардың 2-тарауындағы талаптарға сәйкес таңдалады. Бұл шаралар жеке электр қозғалтқыштарға қолданылмайды, оларды қоректендіретін трансформаторлар және түрлендіргіш қосалқы станцияларына, тарату құрылғыларына және бекеттерге қолданылады.
Электрмен жабдықтау сенімділігінің санатына байланыссыз электр қозғалтқышын тікелей қоректендіретін желіні резервтеу қажет етілмейді.

1290

1290. Электр қозғалтқышын тікелей қоректендіретін желіні резервтеу электрмен жабдықтау сенімділігінің санатына байланыссыз қажет етілмейді. Электр қозғалтқышы оның коммутациялық аппараты немесе электр қозғалтқышты қоректендіретін желі істен шыққанда технологиялық процестің үзіліссіздігін қамтамасыз ету қажет болғанда резервтеу технологиялық агрегатты орнату немесе басқа тәсілдермен жүзеге асырылады.

1291 1291. Электр қозғалтқыштары мен олардың коммутациялық аппараттары жұмыс істеп тұрғанда температурасы шамадан асып кетпейтіндей салқындату жүйесімен қамтамасыз етілетіндей орындалуы керек.

1292

1292. Электр қозғалтқыштары мен аппараттарды оларды тексеру және ауыстыруға қолжетімді, сондай-ақ орнатқан жерінде жөндеу мүмкіндігіне қолжетімді болып орнатылуы тиіс. Егер электр қондырғыдағы электр қозғылтқыштары немесе салмағы 100 кг және одан жоғары аппараттар болса, онда оларды тасымалдайтын құралдар қарастырылуы тиіс.

1293 1293. Электр қозғалтқышының айналатын бөліктері және электр қозғалтқышын тетіктермен муфталар, шкивтер бөліктері кездейсоқ жанасудан қоршалған болуы тиіс.

1294 1294. Электр қозғалтқыштары мен олардың коммутациялық аппараттары осы Қағидалардың 7-тарауының талаптарына сәйкес жерге тұйықталған немесе нөлденген болуы тиіс.

1295 1295. Электр қозғалтқышының орындалуы қоршаған орта жағдайларына сәйкес болуы тиіс.

2 2. Электр қозғалтқыштарын таңдау

1296

1296. Электр қозғалтқыштарының электрлік және механикалық параметрлері (атаулы қуат, кернеу, айналу жиілігі, жұмыс кезеңінің салыстырмалы ұзақтығы, іске қосу, ең кіші, ең ұзақ сәттері, айналу жиілігін реттеу шектері және т.б.) осы қондырғыдағы барлық режимдегі жұмыстарда келтірілген параметрлерге сәйкес болуы тиіс.

1297

1297. Қысқа уақытқа қоректендіруден ажыратылған немесе ҚТ ажыратудан пайда болған кернеудің төмендеуі, АҚҚ немесе РАҚ әрекетін сақтайтын тетіктер үшін технологиялық шарттар және техникалық қауіпсіздік шарттары бойынша жол берілетін болған жағдайда электр қозғалтқыштарының өздігінен қосылуы қамтамасыз етілуі қажет.
Қалыпты ұзақ уақыт жұмысына қажетті электр қозғалтқыштарының және жоғары қуатты трансформаторларының өздігінен қосылуы бар механизмдерін қолдану қажет етілмейді.

1298 1298. Айналу жиілігін реттеуді қажет етпейтін тетіктер жетектері үшін олардың қуаттылығына қарамастан, қысқа тұйықталған роторы бар бейсинхронды немесе синхронды электр қозғалтқыштары қолданылады.

Іске қосудың қиын шарттары бар немесе айналу жиілігін өзгертуді қажет ететін тетіктердің жетектері үшін қарапайым және үнемді іске қосылатын әдістері бар айналу жиілігі жеңіл реттелетін электр қозғалтқышты қолдану қажет.

1299 1299. Синхронды электр қозғалтқыштарында компаундтау немесе қоздырғыштарды реттеп отыру құрылғылары болуы тиіс.

1300 1300. Синхронды электр қозғалтқыштар өздерінің қуаттарымен кернеуді немесе реактивті қуаттың режимін реттеуді қамтамасыз ететін жағдайда, осы Қағидалардың 767-тармағына сәйкес РАҚ болуы тиіс.

1301 1301. Тұрақты токтағы электр қозғалтқыштарын егер айнымалы токтағы электр қозғалтқыштары тетіктің қажетті сипаттамаларын қамтамасыз ете алмаса немесе үнемді болмаса ғана қолдануға болады.

1302 1302. Қалыпты ортадағы үй-жайларда орнатылған электр қозғалтқыштары IP00 және IP20 етіп орындалуы тиіс.

1303 1303. Ашық ауада орнатылған электр қозғалтқыштары IP44 кем емес етіп орындалады немесе олардың жұмыс шарттарына (ашық химиялық қондырғылар үшін, аса төмен температуралар үшін және т.с.с.) сәйкес арнаулы етіп орындалады.

1304

1304. Орамаларда табиғи салқындауды бұзатын шаң-тозаң және басқа да заттар тұнуы мүмкін орынжайларда орнатылатын электр қозғалтқыштары ІР44 кем емес және таза ауаның жеткізілуімен желдетілетін орындауға ие болуы тиіс. Желдетілетін электр қозғалтқышының корпусы, ауа өткізгіштер және барлық түйісулер желдету жүйесіне ауаны сорудың алдын алу үшін мұқият нығыздалуы тиіс.
Электр қозғалтқыштарын тоқтату кезінде қоршаған ауаның тартылуын болдырмау үшін электр қозғалтқыштарын желдетілген қолдану кезінде ысырма қарастырылады. Қоршаған (суық) ауаны жылыту талап етілмейді.

1305 1305. Ылғалды немесе өте ылғалды жерлерде орнатылған электр қозғалтқыштары IP43 кем емес етіп орындалады және ылғал мен тозаңның әсерін ескере отырып оқшауланады (арнайы майланған, ылғалға төзімді және т.с.с.).

1306

1306. Химиялық активті булы және газды орындарда орнатылатын электр қозғалтқыштар IP44 кем емес етіп және таза ауа әкелетін, осы Қағидалардың 1302-тармағында келтірілген талаптарды сақтау арқылы орындалуы тиіс. Сонымен қатар IP33 кем емес етіп орындалған, бірақ химиялық төзімді оқшауламасы бар және ашық, оқшауланбаған токөткізгіш бөліктері қалпақшалармен жабылған электр қозғалтқыштарын қолданады.

1307 1307. Температурасы плюс 40оС-дан жоғары үй-жайларда орнатылған электр қозғалтқыштары үшін рұқсат етілмейтін қызып кетуін болдырмайтын шаралар (суытатын ауа жеткізу арқылы мәжбүрлі желдету, сырттан үрлеу және т.б.) орындалуы тиіс.

1308 1308. Электр қозғалтқыштағы желдеткіш жүйесі тұйықталған кезде ауа мен салқын су температурасын бақылап тұратын аспаптар қойылады.

1309 1309. Орамада немесе магнит өткізгіште жылу индикаторымен жабдықталған электр қозғалтқыштары кезекті өлшеу жұмыстарын атқару ыңғайлылығын қамтамасыз ететін арнайы қалқаншалармен жабдықталуы тиіс. Бұл жағдайда қалқанды өлшеу аспаптары көзделмейді.

3 3. Электр қозғалтқыштарын орнату

1310 1310. Электр қозғалтқыштары олардың орамалары мен ток өткізу құрылғыларына судың, майдың, эмульсияның және т.б. түсу мүмкіндігін болдырмайтындай етіп таңдалады және орнатылады, ал жабдықтардың, іргетастардың және ғимарат бөліктерінің дірілі рұқсат етілген мәндерден аспауы тиіс.

1311 1311. Электр қозғалтқышынан және онымен бірге іске қосылатын тетіктен шыққан шу санитариялық нормаларда белгіленген деңгейден аспауы тиіс.

1312 1312. Электр қозғалтқышының корпустары мен іргетастары арасындағы электр қозғалтқышы мен ғимарат бөлігі немесе жабдықтар арасындағы қызмет көрсету жолы осы Қағидалардың 20-тарауында көрсетілгендерден кем болмауы тиіс.

1313 1313. Кем дегенде IP44 қорғаныс деңгейі барларды қоспағанда, электр қозғалтқыштары мен аппараттар барлық резистор мен реостаттар жанғыш материалдардан жасалған ғимараттардан 1 м қашықтықта орнатылады.

1314

1314. Қуаты 1 мВт және одан жоғары болатын синхронды электр машиналары және қуаты 1 мВт және одан жоғары тұрақты ток машиналары білік және мойынтіректер арқылы өтетін токтың тұйықталған тізбегін болдырмау үшін іргетас плитасынан мойынтіректердің біреуінде электрлік оқшауламасы болуы керек. Бұл ретте синхронды машиналарда қоздырғыш жағындағы мойынтірек пен қозғалтқыштың барлық мойынтіректері оқшаулануы тиіс. Мұндай электр машиналардың май өткізгіштері олардың мойынтіректерінің корпустарынан оқшаулануы тиіс.

1315 1315. Кернеуі 1 кВ жоғары электр қозғалтқыштары тікелей өндіріс үй-жайларында мынадай шарттарды сақтай отырып орнатылады:

1 1. Статор астында шықпасы бар немесе салқындатуға арнайы құрылғыны талап ететін электр қозғалтқыштар камерасы бар іргетаста орнатылады.

2 2. Электр қозғалтқышындағы іргетасты шұңқыры 1 кВ-ден жоғары ЖТҚ камераларына қойылатын талаптарды қанағаттандыруы тиіс.

3 3. Іргетасты шұңқырдың көлемі жартылай өткізгішті кәбілді туннель үшін жол берілетін көлемнен кем болмауы тиіс.

1316 1316. Вибро оқшауланған негіздерде орнатылған, негіздеменің қозғалмалы және қозғалмайтын бөліктері арасында орнатылған электр қозғалтқышына жалғанған кәбілдер мен сымдардың иілмелі мыстан жасалған талшықтары болуы тиіс.

4 4. Коммутациялық аппараттар

1317

1317. Бірыңғай технологиялық процестерді жүзеге асыратын бір машинаның немесе бірнеше машиналардың жетектеріне қызмет көрсететін топтасқан электр қозғалтқыштары үшін пайдалануда қауіпсіздігі немесе ыңғайлылығы талаптарына сәйкес болса, ортақ аппарат немесе коммутациялық аппараттардың жиынтығын пайдалануға болады. Басқа жағдайларда әрбір электр қозғалтқыштың жеке коммутациялық аппараттары болуы тиіс.
Электр қозғалтқышы тізбегіндегі коммутациялық аппараттар кернеу астында тұрған барлық өткізгіштері бірдей бір уақытта тораптардан ажыратуы тиіс. Жеке электр қозғалтқыштар тізбегінде егер осындай электр қозғалтқыштардың ортақ тізбегінде барлық өткізгіштерді ажырататын аппарат орнатылса, өткізгіштердің бәрін ажыратпайтын аппараттың болуына рұқсат етіледі.

1318 1318. Белгілі бір тетіктің электр қозғалтқышын қашықтан немесе автоматты басқаратын болса, онда соңғының қасында авариялық ажырату аппаратын орнату қажет. Ол осы аппаратты бастапқы күйге мәжбүрлі әкелгенге дейін электр қозғалтқышты қашықтықтан немесе автоматты іске қосу мүмкіндігін болдырмайды.

Апатты ажырату аппараттарын мынадай тетіктерге орнатуға болмайды:

1 1) басқару жерінен көзге көрінетін жерде орналасқан;

2 2) тек білікті қызмет көрсететін маманға ғана рұқсат берілетін (төбеде орнатылған желдеткіштер, жекелеген орынжайларда орнатылатын желдеткіштер мен сорғылары және т.б.);

3 3) конструкциялық орындалуы жылжымалы және айналмалы бөліктеріне кездейсоқ тиіп кету мүмкіндігін жоққа шығаратын; осы тетіктер жанында қашықтан немесе автоматты қосылатынын ескертетін плакаттарды ілу қарастырылған;

4 4) ажыратуға бұйрық беретін жергілікті басқарылатын аппараттың болуы.

Қашықтан немесе автоматты басқарылатын тетіктер қасына жергілікті басқарылатын іске қосатын, тоқтататын аппараттарды орнату орындылығы берілген қондырғыны басқаруды ұйымдастыру, техника қауіпсіздігі және технология талаптарына қарай жобалау кезінде айқындалуы тиіс.

1319 1319. Электр қозғалтқышы басқару тізбегін басты тізбектен, егер техникалық қажеттілік туындаса, онда басқа да электроэнергия көздерінен қоректендіруге болады.

Басты тізбектердегі кернеуді қалпына келтіру кезінде электр қозғалтқыш кездейсоқ қосылып кетпеу үшін кернеу жоғалып кеткен барлық жағдайларда басты тізбекті автоматты түрде ажырататын блоктаушы байланыс қарастырылуы қажет.

1320

1320. Басқару аппараттарының корпустарында және айырғыш аппараттарда оның басқару тұтқасының қосылғанын және ажырағанын тез білуге мүмкіндік беретін анық белгілері болуы тиіс. Оператор басқару аппаратының жай-күйі бойынша электр қозғалтқыштың басты тізбегінің қосылғанын немесе ажырағанын анықтай алмайтын жағдайда жарық дабылы қарастырылады.

1321

1321. Коммутациялық аппараттар олар басқаратын электр қозғалтқышының қалыпты жұмыс режимдерінің ең үлкен токтарын іске қосатын, тежеу, реверс, жұмыс зақымсыз және қалыпсыз тозусыз келтіруі керек. Егер реверс пен тежеу қалыпты режимде болмаса, бірақ дұрыс емес операциялар кезінде мүмкін болса, онда басты тізбектегі коммутациялық аппараттар осы операцияларды бұзбай реттелуі тиіс.

1322 1322. Коммутациялық аппараттар қысқа тұйықталудың есептік токтарына төзімді болуы тиіс.

1323 1323. Электрлік және механикалық параметрлері бойынша коммутациялық аппараттар қондырғының барлық жұмыс режимінде келтірілген тетік сипаттамаларына сәйкес болуы тиіс.

Жылжымалы электр қозғалтқышы басқару үшін түйіспелі байланыстарды қуаты 1 кВт электр қозғалтқыштар қолдануға рұқсат етіледі.
Енгізілетін қуаты 1 кВт жоғары жылжымалы электр қозғалтқышын қосу үшін қолданылатын түйіспелі байланыстар электр қозғалтқышының басты (күштік) тізбегіндегі қосу аппаратын тек ажыратылған қалпында ажыратуға және қосуға болатындай етіп блоктайды.

1324 1324. Жерге тұйықталған бейтараптамасы бар 1 кВ дейінгі тораптағы магнитті өткізгіштің, түйіспелердің және автоматты ажыратқыштардың орамаларын қосқанда фазалық немесе фазааралық кернеу пайда болуы мүмкін.

Жоғарыда аталған аппараттардың орамаларын фазалық кернеуге қосқанда автоматты ажыратқышпен электрқозғалтқышына баратын барлық үш фазаның тармақтарын бір уақытта ажырату қарастырылуы тиіс, ал сақтандырғышпен қорғалғанда - сақтандырғыштың бір немесе кез келген екі фазасы күйіп кеткенде өткізгіш пен түйіспені ажырататын арнаулы ажыратқышпен ажыратылады.
Орамаларды фазалық кернеуге қосқанда оның нөлдік шықпасы желісінің қорек желісінің нөлдік сымына жалғануы тиіс немесе тораптың нөлдік нүктесіне жалғанған оқшауланған жеке сымына жалғануы қажет.

1325 1325. Трансформатор – электр қозғалтқышы сұлбасы бойынша қоректендіретін электр қозғалтқышының коммутациялық аппараттары электр қозғалтқышының кірмесіне орнатпай, торап кірісіне орнатылады.

1326 1326. Қашықтықтан немесе автоматты басқару тетіктері болса, онда оны қосу алдында алдын ала дабыл қағу немесе дыбыспен хабарлау қосылатын ескертпесі болуы тиіс. Мұндай дабыл қағу немесе хабарлау қасында авариялық ажырату аппаратын орнатуды қажет етпейтін тетіктерге қажет емес.

1327 1327. Фазалы роторы бар бейсинхронды қозғалтқышты қосу реостатымен жалғайтын сымдар мен кәбілдер ұзаққа рұқсат етілген ток бойынша мынадай шарттар үшін таңдалады:

1 1) электр қозғалтқыштың сақиналарын қысқа тұйықтау жұмысы: тетіктің статикалық қосылған кезде электр қозғалтқышының нақты мезгілінен 50 %-дан аспайтын (жеңіл іске қосу), - 35 % ротордың нақты тогы, қалған жағдайларда ротордың нақты тогының 50 %;

2 2) электр қозғалтқыштың сақиналарын қысқа тұйықтамағанда - ротордың 100 % нақты тогынан.

1328

1328. Қысқа тұйықталған роторы бар бейсинхронды қозғалтқыштарды және синхронды электр қозғалтқыштарын тікелей торапқа қосады (тікелей қосу). Тікелей қосу мүмкіндігі болмаған жағдайда реактор, трансформатор немесе автотрансформатор арқылы қосу қолданылады. Ерекше жағдайларда тораптағы жиілікті нөлден бастап көтеріп қосады.

5 5. Кернеуі 1 кВ жоғары бейсинхронды және синхронды электр қозғалтқыштарын қорғау

1329

1329. Электр қозғалтқыш көпфазалы тұйықталудан қорғалады және төменде айтылған жағдайларда бір фазалы жерге тұйықтаумен қорғалады, шамадан тыс жүктеме тогынан және төмен кернеуден қорғалады. Синхронды электр қозғалтқышында шамадан тыс жүктеме тогынан қорғаумен қосылған бейсинхронды режимнен қорғау көзделеді:
Айналу жиілігі өзгертілетін электр қозғалтқыштарында дабылға әсер ететін және электр қозғалтқышы корпусының температурасы жоғарылап кеткенде ажырататын қорғаныс орнатылады. Қуаты төмен қозғалтқыштарда осы қорғаныс түрімен шамадан тыс жүктеме тогының қорғанысымен біріктіруге болады.
Мойынтіректерін мәжбүрлі майлайтын электр қозғалтқыштарында температура көтерілгенде немесе майлауы біткенде электр қозғалтқышты ажырататын және дабыл қағатын қорғаныс түрі орнатылуы тиіс.
Мәжбүрлі желдеткіші бар электр қозғалтқыштарында температура көтерілгенде немесе желдетілмей қалғанда электр қозғалтқышын ажырататын және дабыл қағатын қорғаныс орнатылады.

1330

1330. Сумен салқындылатын орамамен электр қозғағыш және активті болатпен статор, сондай-ақ қойылған сумен салқындатылатын ауа салқындатқыш, су ағымы берілген шамадан азайған кезде істейтін және ол электр қозғағыш тоқтаған кезде сөнетін қорғағыш дабыл болуы тиіс. Бұдан басқа, электр қозғағыш корпусында су пайда болған кезде жұмыс істейтін дабыл қарастырылуы керек.

1331 1331. Сақтандырғыш қолданылмайтын жағдайларда көпфазалы тұйықталудан электр қозғалтқышын қорғау үшін мыналар қарастырылады:

1 1) қуаты 2 МВт-дан төмен электр қозғалтқыштары үшін екі фазаның ток айырмасына қосылған тікелей немесе жанама әрекет ету релесінен шығарылған іске қосу құрылғыларында іске қосу токтарынан құрылған уақыт ұстанбайтын токты бір релелік қимасы;

2

2) қуаты 2 МВт-дан және одан жоғары, бір фазалы жерге тұйықталудан ажыратып қорғайтын электр қозғалтқыштары үшін - асыра қосылатын құрылғыларда қосу тогынан алынып тасталған, тура немесе жанама әрекеттегі релелері бар, үзіліс уақыты жоқ, екі релелі ток қимасы, сондай-ақ қуаты 2 МВт-дан төмен қозғалтқыштар үшін – осы тармақтың 1) тармақшасы бойынша қорғау сезімталдық талаптарын қанағаттандыра алмаса немесе екі релелі қима жинақталған қорғанысты орындағанда немесе тура әрекеттегі релесі бар жетек қолданылғанда орынды болып табылса.
Бір фазалы жерге тұйықталудан қорғанысы болмаса, қуаты 2 МВт және одан жоғары электр қозғалқышының ток қимасы үш ток трансформаторы бар үш релелі етіп жасалуы тиіс. Нөлдік кезектілік және ток релесі трансформаторының көмегімен орындалған, жерге қосарлы тұйықталулардың қорғанысымен толықтырылған қос фазалы қорғауға жол беріледі;

3

3) қуаты 5 МВт және одан жоғары, сондай-ақ 5 МВт төмен электр қозғалтқыштары үшін, егер ток қимасы осы тармақтың 1) және 2) тармақшасы бойынша сезімталдық талаптардың орындалуын қамтамасыз ете алмаса, жерге тұйықтайтын қорғанысы бар екі фазалы болады, бұл қорғаныс болмаса – үш ток трансформаторы бар үш фазалы қорғаныс қолданылады. Кейде нөлдік тізбектегі ток трансформаторының көмегімен орындалған жерге екі рет тұйықталған екі фазалы етіп орындалған қорғаныс қолданылады.
Қуаты 5 МВт және одан жоғары электр қозғалтқыштары үшін статор орамасының алты шықпасы жоқ ток қимасы қолданылады.

1332 1332. Трансформатор (автотрансформатор) блоктары үшін электр қозғалтқышта көпфазалы тұйықталудан жалпы қорғау қарастырылады:

1

1) қуаты 2 МВт дейінгі электр қозғалтқыштары үшін асыра қосылатын құрылғыларда қосу тогы алынып тасталған, үзіліс уақыты жоқ ток қимасы қолданылады. Трансформатор орамаларын жұлдызша, үшбұрыш сұлбасы бойынша жалғаса, онда қима үш ток релесін, яғни екеуі фазалық токқа жалғанған, біреуі осы токтардың қоспасында жалғанған реле етіп орындалады.
Егер үш реле қондырғысын жалғау мүмкіндігі болмаса тікелей әрекет ететін реле ғана шектелген болса, онда үш ток трансформаторы үшбұрыштап жалғанған екінші реттік орамаға екі реле сұлбасы бойынша жалғанады;

2 2) қуаты 2 МВт жоғары және егер қорғау осы тармақтың 1) тармақшасы бойынша, фазалық қысқа тұйықталу сезімталдық талаптарын қанағаттандырмаса, онда қуаты 2 МВт төмен электр қозғалтқыштары үшін трансформатордың магниттеу тогынан шеттелген, екі релелі әртараптандырылған қима қолданылады;

3

3) қуаты 5 МВт жоғары, сондай-ақ егер қиманы орнату осы тармақтың 1) және 2) тармақшалары бойынша қима сезімталдық талаптарын қанағаттандырмаса, онда қуаты 5 МВт және одан төмен электр қозғалтқыштары үшін – бойына жинап алатын аралық ток трансформаторы бар релелі тігінен әртараптандырылған ток қорғанысы.
Сезімталдықты бағалау осы Қағидалардың 615 және 616-тармақтарына сәйкес электр қозғалтқыштың шықпаларында қысқа тұйықталу болғанда орындалуы тиіс.
Қорғаныс блок ажыратқышының ажыратылуына әрекет жасайды, ал синхронды электр қозғалтқыштарында АГК құрылғысы болса, соған әрекет жасайды.
Қуаты 20 МВт және одан жоғары электр қозғалтқыштарының блогы үшін электр қозғалтқышындағы статор орамасының 85% қамтитын және үзіліс уақыты бар дабылды қорғайтын жерге тұйықталудан қорғайтын қорғаныс қарастылуы тиіс.
Жеке жұмыс істеуде трансформаторлар (автотрансформаторлар) және электр қозғалтқыштар басқа қорғаныс түрін орындау бойынша нұсқаулар нақты болады, егер олар бір трансформатор (автотрансформатор) – электр қозғалтқышы блокқа біріктірілген болса.

1333

1333. Қуаты 2 МВт дейінгі электр қозғалтқыштарын бір фазалы жерге тұйықталудан қорғау, егер компенсация болмаса 10 А және жоғары жерге тұйықталу токтары, ал компенсациясы болса, онда қалыпты жағдайда қалдық ток өз мәнінен асып кетсе қорғаныс қарастырылады. Қуаты 2 МВт-ден жоғары электр қозғалтқыштары үшін осындай қорғаныс 5 А және одан жоғары ток кезінде қарастырылады.
Электр қозғалтқыштарын жерге тұйықталудан қорғайтын іске қосу тогы қуаты 2 МВт үшін – 10 А және қуаты 2 МВт жоғары электр қозғалтқыштары үшін – 5 А.
Қорғаныс уақыт үзбей (өтпелі процестердің ажырау шарты бойынша қорғанысты баяулату талап етілетін электр қозғалқыштарын қоспағанда) тарату құрылғысында орнатылған нөлдік тізбектегі ток трансформаторын пайдалану арқылы орындалады. Егер нөлдік тізбектегі ток трансформаторын тарату құрылғысына қоюға болмайтын болса немесе қорғаныстың үзіліс уақыты асып кетсе, онда оларды электр қозғалтқыштың шықпаларында іргетас ойығына орнатуға болады.
Егер қорғаныста өтпелі процестерден кейін қайта құрылысы бойынша уақыт үзілісі болса, онда әртүрлі нүктеде екі жақты жерге тұйықталуды тез ажырату үшін бірінші реттік іске қосу тогы 50-100 А болатын қосымша ток релесі орнатылуы тиіс.
Қорғаныс электр қозғалтқышын ажыратуға, ал синхронды электр қозғалтқыштарында, егер ол көзделген болса, АГК құрылғысына әсер етуі тиіс.

1334

1334. Шамадан тыс жүктемеден қорғау технологиялық себептер бойынша шамадан тыс жүктеме бола алатын электр қорғалтқыштарында және іске қосу мен өздігінен қосылудың аса қиын шарттары бар электр қозғалтқыштарында (тікелей желіден тура іске қосылу ұзақтығы 200 және одан көп) көзделуі тиіс, олардан шамадан тыс жүктемесі желідегі кернеу төмендегеннен іске қосу кезеңі аса ұзақ болып кеткенде мүмкін.
Бір фазадағы уақыт өтуінен токқа тәуелді немесе тәуелсіз аса жүктемеден қорғаныс қалыпты жағдайдағы электр қозғалтқышының іске қосу ұзақтығы және РАӨ мен АҚҚ әрекетінен кейін іске қосылу қарастырылады. Қоздыру форсировкасы ұзақ созылғанда синхронды электр қозғалтқыштар жүктемесінің аса көп жүктемесінде қорғаныс уақытының ұсталуы электр қозғалтқыштың жылу сипаттамалары бойынша жол берілетін үлкен шамасына жақын болуы қажет.
Технологиялық себептерге байланысты шамадан тыс жүктеме бола алатын электр қозғалтқыштарында қорғаныс тетіктегі жүктемені автоматты түсіру және дабыл беру әрекеттері арқылы орындалады.
Электр қозғалтқыштарының ажыратылуынан қорғауға мынадай жағдайларда жол беріледі:
тоқтатпай жүктемені түсіру мүмкіндігі жоқ тетіктер электр қозғалтқыштарына немесе персоналдың тұрақты кезекшілігінсіз жұмыс істейтін электр қозғалтқыштарында;
қиын қосылатын немесе өздігінен қосылатын тетіктердің электр қозғалтқыштарында.
Қысқа тұйықталудан сақтандырғышпен қорғалатын, олардың күйіп кетуі туралы дабыл қағатын қосымша түйіспелері жоқ электр қозғалтқыштарында екі фазадағы шамадан тыс жүктемеден қорғау қарастырылуы тиіс.

1335 1335. Бейсинхронды режимнен синхронды электр қозғалтқыштарын қорғауды статор орамасындағы токтың өсуіне ықпал ететін реле арқылы жүзеге асыруға болады; ол уақыт бойынша іске қосу режимінен және қоздыру форсировкасы ықпал еткенде токтан шығып қалуы тиіс.

Қорғаныс токқа тәуелді емес уақыт үзілісінің сипаттамасымен орындалады. Токқа тәуелді сипаттамасы бар қорғаныс қысқа тұйықталу тогы 1-ден астам электр қозғалтқыштарында пайдалануға болады.
Қорғаныс сұлбасын орындауда асинхронды режим кезінде ток соғуынан қорғаныстың істемей қалуының алдын алу шараларын қабылдайды.
Бейсинхронды режим пайда болғанда сенімді қорғанысты жасайтын басқа да қорғаныс түрлерін қолдануға болады.

1336 1336. Синхронды электр қозғалтқыштарын асинхронды режимнен қорғау үшін сұлбалардың біріне уақыт үзілісі арқылы қорғау былай қарастырылады:

1 1) қайта синхрондау;

2 2) электр қозғалтқышын синхронды (технологиялық процестің шарттары бойынша қысқа мерзімді жүктемені түсіру рұқсат етілгенде) тарту қамтамасыз етілетіндей етіп тетіктегі жүктемені автоматты түрде қысқа уақытқа түсіре отырып қайта синхрондау;

3 3) электр қозғалтқышын ажырату және автоматты түрде қайта қосу;

4 4) электр қозғалтқышын ажырату (оның жүктемесін түсіре алмағанда немесе автоматты түрде қайта қоса алмағандағы қайта синхрондау және технологиялық процестердің шарттары бойынша қайта синхрондау қажет болмағанда).

1337

1337. Қысқа тұйықталуды ажыратқаннан кейін кернеуді қайта қалпына келтіру жағдайларын жеңілдету және жауапты тетіктердегі электр қозғалтқыштардың өздігінен қосылуын қамтамасыз ету үшін жауапты емес тетіктегі электр қозғалтқыштарын ең төмен кернеумен қоректендіру көзінің және өздігінен іске қосуды қамтамасыз ету желісінің мүмкіндіктерімен айқындалатын қорғап ажырату қарастырылады.
Ең төмен кернеуді қорғаудың үзіліс уақыты 0,5-1,5 с аралығында, яғни көпфазалы қысқа тұйықталудан тез әрекетті қорғанысқа көп уақыт беру, ал кернеу бойынша қалпына келтіру нақты кернеуден 70 %-дан аспауы керек.
Синхронды электр қозғалтқыштар болса, егер олардың ажыратылған секцияларында кернеу баяу өшсе, РАҚ мен АҚҚ әрекетін тездету мақсатында жауапты тетіктердегі синхронды электр қозғалтқыштарының өрістерін төмен жиілікпен сөндіру үшін қолданылады.
Дәл осы құралдар жауапты емес синхронды электр қозғалтқыштарын да ажырату үшін, сондай-ақ егер ажырату тогы шамадан тыс асып жатса, ажыратылған қозғалтқыштарды синхронды емес, яғни әр уақытта қосылып кетуін болдырмау үшін қолданылады.
Өнеркәсіптік кәсіпорындардың, егер электр қондырғыларында жауапты тетіктердің барлық электр қозғалтқыштарын бірдей бір уақытта өздігінен қосуды жүзеге асыру мүмкіндігі болмаса, онда жауапты тетіктердің бір бөлігін ажыратып және электр қозғалтқыштардың алдыңғы тобын қосып болған соң қайта өздігінен қосу керек. Кейіннен қосылатын топтың қосылуы, тогы, кернеуі немесе уақыты бойынша жүзеге асырылуы мүмкін.

1338

1338. Ең төменгі кернеуді 10 с көп емес уақыт бойы қорғау және одан аз кернеу тағайындамасы 50 %-дан жоғары емес өзге жағдайларда номиналды кернеу осы Қағидалардың 1335-тармағында келтірілген электр қозғалтқыштарында жауапты тетіктердің, өздігінен қосылуы тоқтағаннан кейін технологиялық процесс шарттары немесе қауіпсіздік талаптары бойынша мүмкін болмаса және одан басқа жауапты тетіктердің барлық электр қозғалтқыштарын іске қосу қамтамасыз етіле алмағанда орнатылады. Көрсетілген жағдайлардан басқа осы қорғанысты сондай-ақ өзара резервке салынатын тетіктер электрқозғалтқыштың РАҚ-ты қосу сенімділігін қамтамасыз ету үшін пайдаланады.
Жауапты тетіктерінің өзгертілетін айналу жиілігі электр қозғалтқыштарында өзгертілетін өздігінен іске қосылуға рұқсат етілетін және мақсатына сәйкес болғанда, ең төменгі кернеуді қорғау үшін төменгі айналу жиілігіне автоматты түрде ауыстырылып қосылуы тиіс.

1339

1339. Синхронды электр қозғалтқыштарында өрісті автоматты сөндіру қарастырылады. Қуаты 2 МВт және одан жоғары электр қозғалтқыштары үшін өрісті автоматты сөндіру (ӨАС) қоздыру орамасының тізбегіне кедергіні енгізу арқылы орындалады. Қуаты 2 МВт төмен электр қозғалтқыштары үшін ӨАС қоздырғыштың қоздыру орамасының тізбегіне кедергіні енгізу арқылы жүзеге асыруға болады. Қуаты 0,5 МВт төмен синхронды электр қозғалтқыштары үшін ӨАС талап етілмейді. Жартылай өткізгішті басқарылатын элементтерден жасалған қоздыру жүйесімен қамтамасыз етілген синхронды электр қозғалтқыштарында, қозғалтқыштың қуатына қарамастан, ӨАС қоректендіру схемасымен қамтамасыз етілсе, түгендеу арқылы жүзеге асырылады. Керісінше жағдайда ӨАС қоздыру орамасының тізбегіне кедергі енгізу арқылы жүзеге асырылуы тиіс.

6 6. Кернеуі 1 кВ-ге дейінгі электр қозғалтқыштарын (асинхронды, синхронды және тұрақты токтағы) қорғау

1340

1340. Айнымалы токтағы электр қозғалтқыштары үшін көп фазалы тұйықталудан қорғауы, терең жерге тұйықталған бейтараптамасы бар тораптарда – сондай-ақ бір фазалы тұйықталудан, ол осы Қағидалардың 1340 және 1341-тармақтарында көзделген жағдайларда - токты шамадан тыс жүктемеден және ең төмен кернеуден қорғау қарастырылады. Синхронды электр қозғалтқыштарында синхрондауға толық жүктемелеп тарту мүмкін емес болғанда осы Қағидалардың 1342-тармағына сәйкес қосымша асинхронды режимнен қорғау қарастырылған.
Тұрақты токтағы электр қозғалтқыштары үшін қысқа тұйықталудан қорғау орнатылады. Қажеттілігіне қарай шамадан тыс жүктемеден және айналу жиілігінің шамадан тыс көтерілуінен қорғау орнатылады.

1341 1341. Электр қозғалтқыштарды қысқа тұйықталудан қорғау үшін сақтандырғыштар мен автоматты ажыратқыштар қолданылады.

Сақтандырғыштардың балқымалы бөлігінің және автоматты ажыратқыштардағы тізбек ағытқыштарының нақты токтары электр қозғалқыштардың қыстырғыштарындағы қысқа тұйықталуды сенімді ажыратуды қамтамасыз ететін, сонымен бірге осы электр қондырғысы үшін қалыпты итерме тогы (технологиялық жүктеменің шыңдарында, іске қосу токтарында, өздігінен қосу токтарында және т.с.с.) осы қорғаудың әсерінен сөніп қалмауы тиіс. Осы мақсатпен жеңіл қосылатын электр қозғалтқыштары үшін балқымалы бекітпенің нақты тогынан қосу тогы 2,5-тен аспауы керек, ал қиын қосылатын электр қозғалтқыштар үшін (қызу ұзақтығы көп, желі іске қосылу және т.с.с) осы қатынас 2,0-1,6 тең болуы тиіс.
Жауапты тетіктердегі электр қозғалқыштары үшін сақтандырғышты ток итергіштерінен аса сенімді сақтау мақсатында осы қатынасты электр қозғалтқышының қосу шартына қарамай, егер ҚТ тогының қысқалығы осы Қағидалардың 586-тармағында көрсетілген мәннен төмен болмаса 1,6 тең деп алынады.
Егер қорғаныс іске қосу аппараттарының термиялық төзімділігі қамтамасыз ете алса және қорғаныс аппараттарын шамадан тыс жүктемеден қорғай алса, онда бір топ электр қозғалтқыштарын қысқа тұйықталудан бір ортақ аппаратпен қорғауды жүзеге асыруға рұқсат беріледі.
Негізгі технологиялық процеске байланысты өзіндік мұқтаждығы элекр қозғалтқыштарын қысқа тұйықталудан қорғау үшін электр станцияларында автоматты ажыратқыштар қолданылуы керек. Электр станцияларындағы өзіндік мұқтаждықтар жүйесінде автоматты ажыратқыштардың электромагнитті ағытқыштарының сезімталдығы жеткіліксіз болғанда, ажыратқыштың ағытқышына тәуелді емес берік ток релесі қолданылады.
Электр станциясының өзіндік мұқтаждықтарының қоректендіру торабының селективтілігін электр қозғалтқыштарын қысқа тұйықталудан қорғау ретінде сенімді қамтамасыз ету үшін электромагнитті ағытқыш-қималар қолданылады.

1342

1342. Электр қозғалтқыштардың шамадан тыс жүктемеден қорғау технологиялық себептер бойынша тетiктiң артық жүктемесі болуы мүмкін жағдайлар белгіленуі тиіс, сондай-ақ аса қиын іске қосу немесе өздігінен іске қосу жағдайларында төмендетiлген кернеу мен іске қосу ұзақтығын шектеу қажет болғанда орнатылуы тиіс. Қорғау уақыт үзілісімен орындалуы қажет және жылу релесі немесе басқа құрылғылар көмегімен жүзеге асырыла алады.
Шамадан тыс жүктемеден қорғау ажыратуға, сигналға немесе жүктемеден босату мүмкін болса, тетіктің жүктемесін түсіруге әсер етуі ықтимал.
Шамадан тыс жүктемелерден қорғаныстың қайтадан қолданылуы – қысқа мерзiмдi жұмыс режимi бар электр қозғалтқыштары үшiн талап етiлмейдi.

1343 1343. Ең төменгi кернеудi қорғау мынадай жағдайларда:

1 1) желiге тiкелей қосуға жiбермейтiн тұрақты токты электр қозғалтқыштары үшiн;

2 2) тоқтатылғаннан кейін өздiгiнен iске қосылуы технологиялық үдерiс шарттары немесе қауiпсiздiк шарттары бойынша мүмкін болмайтын тетiктердiң электр қозғалтқыштары үшiн;

3 3) осы Қағидалардың 1335-тармағында келтiрiлген талаптарға сәйкес басқа электр қозғалтқыштардың бөлiктері үшiн орнатылуы тиіс.

Олардың қосылуы түйіспелердің және ұстау орамасы бар іске қосқыштар көмегімен жүргізілсе олардың өздігінен іске қосылуы қажет жауапты электр қозғалтқыштары үшін берілген уақыт ішінде кернеуі қалпына келтірілгенде электр қозғалтқышты қосуды қамтамасыз ететiн уақыт ұстамдарының механикалық немесе электр құрылғыларын басқару тiзбегi қолданылуы тиiс. Мұндай электр қозғалтқыштар үшін, технологиялық үдерісі талаптары мен қауіпсіздік талаптарымен рұқсат етілген жағдайда басқару батырмаларының орнына, ұстайтын ораманың тізбегі іске қосушының көмекші байланыстарынан өзге тұйық болып қалатындай және осымен қоректің үзілісі уақытына қарамастан кернеуді қалпына келтіру кезінде автоматты кері қосу қалпына келтірілетіндей ажыратқыштарды қолдануға болады.

1344 1344. Синхронды электр қозғалтқыштары үшін бейсинхронды режимді қорғау статордың тогы бойымен шамадан тыс жүктелулерден қорғау көмегiмен жүзеге асырылуы тиіс.

1345 1345. Айнымалы және тұрақты токты электр қозғалтқыштардағы ҚТ қорғауда мыналар ескерiлуi керек:

1 1) бейтарап жерге тұйықтауы бар электр қондырғыларында - барлық фазаларда немесе полюстерде;

2 2) оқшауланған бейтараптылығы бар электр қондырғыларында:

сақтандырғыштармен қорғау кезінде - барлық фазаларда немесе полюстерде;
автоматты ажыратқышпен қорғау кезінде – кем дегенде екi фазада немесе бiр полюсте, бұл ретте электр қондырғының шегінде қорғау дәл сол фазаларда немесе полюстерде жүзеге асырылады.
Айнымалы токтағы электр қозғалтқыштарын шамадан тыс жүктемеден қорғау мыналарда орындалуы тиіс:
ҚТ-дан электр қозғалтқыштарын сақтандырғыштармен қорғау кезінде екi фазада;
автоматты ажыратқыштармен ҚТ-дан электр қозғалтқыштарын қорғаған кезде бiр фазада.
Тұрақты токты электр қозғалтқыштарын шамадан тыс жүктемеден қорғау бiр полюсте орындауы керек.

1346 1346. Электр қозғалтқыштарды қорғау аппараттары осы Қағидалардың 12-тарауының талаптарын қанағаттандыруы тиіс. ҚТ-дан шамадан тыс жүктемеден, ең төменгi кернеуден электр қозғалтқыштарды қорғаудың барлық түрлерiн бiр аппарат iшiне салған тиiстi бөлгiштермен жүзеге асыруға рұқсат етiледi.

1347 1347. Екi фазадағы жұмыстан қорғаудың арнайы түрлерiн шамадан тыс жүктелуден қорғау көзделмеген, электр қозғалтқыштың ауыр зардаптармен істен шығуына алып келетін бір фазаны жоғалту ықтималдығы жоғары электр қозғалтқыштарда ерекшелiк ретiнде қолдануға жол беріледі.

23 23. Конденсаторлық қондырғылар

1 1. Электр қосылыстарының сұлбасы, жабдықтарды таңдау

1348

1348. Конденсаторлық қондырғылар торапқа тек конденсаторларды қосуға және ажыратуға арналған жеке аппарат арқылы немесе басқа электр қабылдағыш: қуат трансформаторы, бейсинхронды электрқозғалтқышы және т.с.с. бар ортақ аппарат арқылы қосылады. Бұл сұлбалар конденсатор қондырғының кез келген кернеуінде қолданылуы мүмкін.

1349

1349. 10 кВ жоғары кернеудегі конденсаторлық батареялар, оларды қосарлы-кезекті қосу арқылы бірфазалы конденсаторлардан жиналады. Конденсаторлардың кезекті қатарының саны қалыпты жұмыс режимінде конденсаторға ток жүктемесі нақты көрсеткіштен аспайтындай етіп таңдалуы тиіс. Қатардағы конденсатордың саны, сақтандырғыштың күйіп кетуіне байланысты олардың біреуі ажыраған кезде қатардың қалған конденсаторларының кернеуі нақтыдан 110 %-дан аспайтындай болуы тиіс.

1350

1350. 10 кВ және одан төмен кернеудегі конденсаторлық батареялар желінің нақты кернеуіне тең нақты кернеуі бар конденсаторлардан жинақталуы тиіс. Бұл ретте конденсатордың тиісті түріне сәйкес ТУ талаптарына сәйкес, нақтыдан 110 %-дан кем емес кернеудегі бірлі жарым конденсатордың ұзақ жұмыс істеуіне жол беріледі.

1351 1351. Үш фазалы батареяларда бірфазалы конденсаторлар үшбұрышқа немесе жұлдызшаға жалғанады. Үш фазалы батареялардың әрбір фазасындағы бірфазалы конденсаторларда кезекті немесе қосарлы-кезекті қосылысы қолданылуы мүмкін.

1352 1352. Конденсаторлық батареяның ажыратқышын таңдауда параллельді қосылған конденсаторлық батареялардың болуы ескерілуі тиіс. Қажет болған жағдайда батареяны қосу кезінде токтың секіруін азайтатын құрылғылар қосылуы тиіс.

1353 1353. Конденсаторлық батареяның ажыратқышы өз ажыратқышымен қоршалған, батарея жағынан жерге тұйықтайтын шаппасы болуы тиіс. Конденсаторлық батареяның ажыратқыштары батарея айырғышымен блокталуы керек.

1354 1354. Конденсаторлардың разрядты құрылғылары болуы тиіс.

Конденсаторлық батареяларға арналған бірлі жарым конденсаторларды бірге қосылған разрядты резистормен бірге қолдануға болады. Егер бірлі-жарым конденсатордың сыртқы өткізгіші немесе конденсатордың кезекті қатарына ішкі разрядты құрылғы тұрақты қосылған болса, бірге қосылмаған разрядты резисторсыз конденсатор қондырғысын пайдалануға жол беріледі.
Егер олар тікелей қосылған болса, разрядты құрылғылар қосу тізбегінде коммутациялық аппараттарсыз және сақтандырғышсыз:
конденсаторлық қондырғылар және 1 кВ-ден жоғары батареялар үшін - активтік-индуктивтік кедергісі бар құрылғылар немесе кернеу трансформаторлары;
конденсаторлық қондырғылар және 1 кВ дейінгі батареялар үшін - активтік-индуктивтік немесе активтік кедергісі бар құрылғылар қолданылуы мүмкін.

1355

1355. Реактивтік жүктеменің ауыспалы кестесіне байланысты жұмыс істейтін барлық деңгейдегі электр желілік компаниялар, тұтынушылар және пайдаланушылармен келісілген электр торабының үнемді режиміне қол жеткізу үшін жалпы оның өзін немесе оның жекелеген бөліктерін қосу және ажырату арқылы конденсаторлық қондырғы қуатын автоматты реттеуді пайдалану қажет.
Жалпы коммутациялық аппарат арқылы электр энергиясының жеке қабылдағышқа компенсациялайтын құрылғыны қосу кезінде конденсаторлық қондырғы немесе автоматты емес реттелетін батарея қолданылуы мүмкін, бұл ретте оны қуаты бойынша таңдау компенсацияның келісімді деңгейін қамтамасыз етуі тиіс.

1356 1356. Конденсаторлық батарея тізбегіндегі аппараттар мен ток жүретін бөліктері батареяның нақты тогының 130 %-ын құрайтын токтың ұзақ жүруіне жол беруі тиіс.

2 2. Қорғау

1357 1357. Жалпы конденсаторлық қондырғылар ұзақ уақытсыз ажыратылатын қысқа тұйықталу токтарынан қорғалуы тиіс. Қондырғыны қосу тогынан және шамадан тыс кернеулердегі токтың ауытқуынан қорғау керек.

1358

1358. Жалпы конденсаторлық қондырғыны шамадан тыс кернеудің артуынан қолданыстағы кернеу мәні рұқсат етілетіннен жоғары көтеріліп кеткенде батареяларды ажырататын қорғау қажет. Қондырғыны 3-5 минут уақыт ұстап өшіру қажет. Конденсаторлық қондырғыны оны өшіргеннен кейін 5 минуттан кейін тораптағы кернеуді нақты деңгейге дейін азайтқаннан кейін қайта қосуға болады. Егер батарея тізбектегі кернеудің мүмкін болатын жоғары шамасымен таңдалған болса, яғни кернеу көтерілгенде жалғыз конденсаторларға нақтыдан 110 % артық кернеу ұзақ уақыт қолданыла алмаса, қорғау қажет етілмейді.
Жоғары гармоникалардың токтарымен конденсаторларды шамадан тыс жүктеу жағдайында нақтыдан 130 %-дан асатын жалғыз конденсаторларға қажетті токтың шамасындағы ұсталған уақытпен конденсаторлық қондырғыны ажырататын релелік қорғау қарастырылады.

1359 1359. Екі немесе одан да көп параллель тармақтары бар конденсаторлық батареялар үшін тармақтар токтарының тепе-теңдігі бұзылған кезде іске қосылатын қорғауды қолдану ұсынылады.

1360

1360. Конденсаторлары кезекті-параллельді қосылған батареяларда әрбір 1,05 кВ-ден жоғары конденсаторлар конденсатордың ақауы кезінде іске қосылатын сыртқы сақтандырғыштармен қорғалады. 1,05 кВ және одан төмен конденсаторлар корпусының ішіне орнатылған, секцияның ақауы кезінде іске қосылатын әрбір секцияға біреуден балқымалы сақтандырғыштары болуы тиіс.

1361

1361. Бірнеше батареялармен электрлік қосылыстардың сұлбасы бойынша жинақталған конденсаторлық қондырғыда жалпы конденсаторлық қондырғыны қорғауға қарамастан, қысқаша тұйықталу токтарынан әрбір батарея қорғалуы тиіс. Егер әрбір жалғыз конденсатор жеке ішкі және бірге орнатылған сақтандырғышпен қорғалған болса, батареяны қорғаудың қажеті жоқ.

1362

1362. Конденсаторлық батареялардың электрлік қосылыстарының сұлбасы және сақтандырғыштар, жекелеген конденсаторларды оқшаулағыштың бүлінуі олардың корпусының құруына, конденсатордың қалған жұмысына қажетті кернеуден кернеудің асуына және жалпы батареяның ажырауына жол бермейтіндей етіп анықталуы тиіс.
1 кВ-ден жоғары конденсаторларды қорғау үшін қысқа тұйықталу тогының шамасын шектейтін сақтандырғыштар қолданылуы тиіс.
Конденсаторлардың сыртқы сақтандырғыштарында олардың жанып кету (іске қосылу) белгілері болуы қажет.

1363 1363. Конденсаторлардың сыртқы сақтандырғыштарында олардың күйіп кету (іске қосылу) көрсеткіштері болуы тиіс. Найзағайлық шамадан тыс кернеулерден конденсаторлық қондырғыны қорғау осы Қағидалардың 17-тарауында көзделген жағдайларда және сондай құралдармен көзделуі тиіс.

3 3. Электрлік өлшеу

1364 1364. Конденсаторлық қондырғының фазаларының сыйымдылығы әрбір фазадағы токты өлшейтін стационарлық құрылғылармен бақыланады.

400 кварға дейінгі қуаты бар конденсаторлық қондырғылар үшін токты бір фазада өлшеуге рұқсат етіледі.

1365 1365. Торапқа конденсаторлардың беретін реактивтік энергиясы осы Қағидалардың 5-тарауының талаптарына сәйкес есепке алынуы тиіс.

4 4. Конденсаторларды орнату

1366 1366. Конденсаторлық қондырғының құрылымы қоршаған ортаның жағдайларына сәйкес болуы тиіс.

1367 1367. Әрқайсысында 600 кг асатын жалпы майдың салмағы бар конденсаторлық қондырғылар жалпы үй-жай немесе сыртқа шығу жолымен осы Қағидалардың 954-тармағында келтірілген отқа төзімділік талаптарына жауап беретін жеке үй-жайларда орнатылуы тиіс.

Әрқайсысында 600 кг дейінгі жалпы майдың салмағы бар конденсаторлық қондырғылар, сондай-ақ жанбайтын сұйықтығы бар немесе жанбайтын қатты толтырмасы бар конденсаторлардың немесе толтырмасы жоқ конденсаторлардан тұратын қондырғылар 1 кВ дейінгі және жоғары ҚНжҚ бойынша Г және Д санаттарына жатқызылатын өндірістік негізгі және қосалқы үй-жайларында орналастырылады.

1368

1368. Үй-жайлардың ішіне жалпы майдың салмағы 600 кг асатын 1 кВ жоғары конденсаторлық қондырғыларды орнату кезінде барлық конденсаторларда жалпы майдың салмағының 20 % есепке алынған және осы Қағидалардың 978-тармағында аталған талаптарға сәйкес орындалған майқабылдағыш орнатылуы тиіс. Сыртқа орнатылған жағдайда конденсаторлардың астына майқабылдағышты орнату талап етілмейді.

1369

1369. Жалпы үй-жайларда орнатылған конденсаторлық қондырғылардың торлы қоршаулары немесе қорғау қаптары болуы тиіс. Конденсатор корпусының бүтіндігі бұзылғанда кәбілдік арналар және үй-жай едендеріне синтетикалық сұйықтықтың ағуын болдырмайтын және үй-жайдан сұйықтықтың буын жоюды қамтамасыз ететін құрылғылар да орнатылуы тиіс.

1370 1370. Жалғыз кондесаторлардың арасындағы арақашықтық конденсаторларды жеткілікті салқындату және конденсаторлық қондырғылардың немесе конденсатордың тиісті типіне ТШ (паспортына) сәйкес оқшаулық арақашықтығын қамтамасыз ету шарттары бойынша таңдауы тиіс.

1371 1371. Конденсатордың сыртқы сақтандырғыштарының күйіп кетуінің көрсеткіштері батареялармен жұмыс істеу кезінде тексеруге қолжетімді болуы тиіс.

1372 1372. Конденсаторды қоршаған ауаның температурасы тиісті типтегі конденсаторларға техникалық талаптармен белгіленген жоғары және төменгі шектен шықпауы тиіс.

Конденсаторлық қондырғылардың үй-жайы мен шкафтардың табиғи желдетуі болуы тиіс; егер ол үй-жайдағы ауа температурасын неғұрлым рұқсат етілетін деңгейге дейін салқындатпайтын болса, жасанды желдеткішті қолдану керек.

1373 1373. Ашық ауада орнатылған конденсаторлар үшін күннің сәулеленуі бар болуын есепке алу тиіс. Ашық ауада конденсаторлар оған күн радиациясының теріс әсері барынша аз тиетіндей етіп орнатылуы тиіс.

1374 1374. Конденсатордың шықпалары бірге қосу және оларды шиналарға жалғау конденсатордың шықпаларының механикалық бүлінуін болдырмайтын иілмелі ұстатқышпен орындалуы тиіс.

1375 1375. Конденсаторлар орнатылған құрылымдар жанбайтын материалдардан жасалуы тиіс. Конденсаторларды бекіту тәсілін таңдау кезінде конденсатордың корпусының жылумен кеңеюін есепке алу қажет.

1376 1376. Сыртқа орнатылғанда май толтырылған конденсаторлардан басқа жабдыққа дейінгі арақашықтық, сондай-ақ олардан ғимараттар мен құрылыстарға дейінгі өртке қарсы арақашықтықтар осы Қағидалардың 945 және 946-тармақтары бойынша қабылдануы тиіс.

1377

1377. Сыртқы қондырғы май толтырылған конденсаторлардың әрқайсысы 30 МВт аспайтын қуаты бар топтардың өртке қарсы талаптарына сәйкес орнатылуы тиіс. Бір конденсаторлық қондырғы топтарының арасындағы арақашықтық 4 м кем болмауы, әртүрлі конденсаторлық қондырғының топтарының арасындағы ара қашықтығы 6 м кем болмауы тиіс.

1378 1378. Конденсаторлармен бірге бір үй-жайларда оларға жататын разрядтық резисторларды, айырғыштарды, жүктемелі ажыратқыштарды, шағын көлемді ажыратқыштарды және өлшеу трансформаторларын орнатуға рұқсат етіледі.

1379 1379. Конденсаторлық батареяны бөлікке бөлу кезінде олардың қосылған қалған бөліктерінің жұмыстың қауіпсіздігі қамтамасыз етілетіндей орналастырылады.

1380 1380. Конденсаторлық қондырғыдағы қондырғының жұмысы кезінде кернеуде орналасқан жылжымалы металл құрылымдарының жерге тұйықтау құрылғылары көзделуі тиіс.

5 5. Арнайы қондырғылардың электр жабдықтары

24 24. Жарылыс қаупі бар аймақтардағы электр қондырғылары

1 1. Жарылыс қаупі бар аймақтардың жіктелуі

1381 1381. Жарылыс қаупі бар аймақтардың жіктелуі осы Қағидалардың 1-тармағының 130)-135) тармақшаларында келтірілген. Электр жабдығы іріктелуіне негіз болатын жарылыс қаупі бар аймақтың класын технологтар жобалау немесе пайдалану мекемесінің электриктерімен бірге анықтайды.

1382 1382. Жарылыс қаупі бар аймақтарды белгілеу кезінде мыналар ескеріледі:

1 1) үй-жайлардағы жарылу қаупі бар аймақ, егер жарылу қаупі бар қоспа көлемі үй-жайлардың бос көлемінің 5 %-нан асса үй-жайлардың барлық көлемін алады;

2

2) жарылыс қаупі бар қоспа көлемі үй-жайдың 5 % бос көлемін немесе одан аз жерді қамтыса, жанғыш газдар немесе ЖС буларының шығуы мүмкін технологиялық аппараттан көлденең және тігінен 5 м-ге дейінгі шектегі үй-жайдың аймағы жарылыс қаупі бар аймақ болып табылады. Жарылыс қаупі бар аймақтан тыс жердегі үй-жай жарылыс қаупі бар аймақ болып есептелмейді, егер жарылыс қаупін қоздырмайтын өзге факторлар болмаса;

3 3) сыртқы жарылыс қаупі бар қондырғылардың жарылыс қаупі бар аймағы осы Қағидалардың 1382-тармағында айқындалған мөлшерлерімен шектеледі.

1383 1383. Сыртқы жарылыс қаупі бар қондырғылар үшін В-Iг класының жарылыс қаупі бар аймағы мынадай шектерге дейін есептеледі:

1 1) В-I, В-Iа, В-II кластарының жарылыс қаупі бар аймақтарымен үй-жайлардың сыртқы қоршалған құрылымдарынан кейінгі ойықтарынан көлденең және тігінен 0,5 м;

2 2) жанғыш газдар немесе ЖС-ы бар жабық технологиялық аппаратынан құрамында болатын көлденең және тігінен 3 м; кез келген кластағы жарылыс қаупі бар аймақтармен үй-жайларға қызмет ететін және сыртқы жерде (көшеде) орнатылған тарту желдеткішінен;

3

3) жанғыш газдар және ЖС-ы бар сыйымдылықтар мен технологиялық аппараттардың сақтандырғыш және тыныс алу клапандарынан шығаруға арналған құрылғыларынан, ғимараттардың қоршайтын құрылымдарында орналасқан кез келген кластағы жарылыс қаупі бар аймақтармен үй-жайлардың тарту желдету жүйелерінен ауаны шығару құрылғыларының көлденең және тігінен 5 м;

4 4) жанғыш газдар немесе ЖС-ы бар резервуарлардан көлденең және тігінен 8 м (газгольдерлері); топырақты үйіп қоршау бар болса – барлық алаң шегіндегі топырақты ішіне үйіп қоршау;

5 5) ЖС ашық ағызу және құйылу эстакадаларының ашық ағызу және құйылу орнынан тігінен және көлденең болатын 20 м.

Жабық ағызу және құйылу құрылғылары бар эстакадалар, жанғыш газдар және ЖС-ға арналған құбыржолдардың эстакадалары мен тіреулері жарылыс қаупі барларға жатпайды, құбыржолдардың тиектік арматурасы мен фланецтік қосылымдарынан көлденең және тігінен 3 м-ге дейін шек аймақтарынан басқа бұл жерде электр жабдығы жарылыс қаупі бар қоспаның тиісті санаттары мен топтары жарылыстан қорғалуы мүмкін.

1384

1384. Үй-жайлардағы аймақтар және жарылу қаупі бар қоспалары бар немесе туындауы мүмкін, бірақ технологиялық процесс ашық отты, қыздырылған бөліктерді қолдану мен жүргізілетін немесе жанғыш газдардың, ЖС булардың, жанғыш тозаңдардың немесе талшықтардың өзінен өзі жанатын температураға дейін қызған беттері бар технологиялық аппараттар, олардың жарылғыш қаупі бар электр жабдықтарының бөліктеріне жатпайтын аппараттардан көлденең және тігінен 5 м дейінгі шамадағы сыртқы қондығылар аймағы. Үй-жайлардағы ортаның немесе көрсетілген 5 метрлік аймақтан тыс сыртқы қондырғылар ортасының жіктемесі осы ортада қолданылатын технологиялық процеске байланысты айқындалады.
Үй-жайлардағы аймақтар мен қатты сұйық және газ тәріздес жанғыш заттары отын ретінде жағылатын немесе жағу арқылы кәдеге жаратылатын сыртқы қондырғы аймақтары олардың жарылғыш қаупі бар электр жабдықтарының бөліктеріне жатпайды.

1385

1385. Тұтану температурасы 61ОС және одан төмен, газ тәрізді және сұйық отында жұмыс істейтін, ғимарат ішіне салынған жылу қазандықтары үй-жайларда қазандық қондырғысында жұмыс жасау алдында қосылатын жарылыстан қорғалған шамдар минимумы көзделіп талап етілуі тиіс. Шамдардың ажыратқыштары қазандық үй-жайлардан тыс жерде орнатылады.
Қазандық қондырғысында жұмыс жасау алдында қосылатын желдеткіштердің электр қозғалтқыштары және олардың іске қосу жүргізгіштері мен ажыратқыштары және т.б., қазандық қондырғысы ішкі үй-жайларда орналасса, онда олар жарылудан қорғалып, жарылыс қаупі бар қоспа санаты мен тобына сәйкес болуы тиіс. Желдету электр жабдығы мен шамдардағы сымдар жүйесі жарылыс қаупі бар аймақ класына сәйкес келуі тиіс.

1386

1386. Жарылыс қаупі бар қоспаларды жасай алуы мүмкін материалдарды бояу үшін іске асыру кезінде бояйтын және кептірілетін камералары өндірісті жалпы технологиялық ағында орналасу талаптары сақталса, егер үй-жайлардың жалпы ауданы 2000 м2-ден 200 м2 дейін болса, үй-жайлардың жалпы ауданы 2000 м2 немесе камералардың жалпы ауданы 10 %-дан көп болса, камералардың ашық ойықтары көлденең және тігінен 5 м дейінгі шегі жарылыс қаупі бар аймаққа жатады.
Камераның бояу бұйымдары жалпы технологиялық ағыны ашық алаңдардағы талаптары сақталған жағдайда, үй-жайлардың жалпы ауданы 2000 м2-ден 200 м2-ге дейін болса, онда үй-жайлардың жалпы ауданы 2000 м2-ден немесе аудан торлары 10 %-дан көп болса, шеткі торлары мен боялған бұйымдары көлденең және тігінен 5 м дейінгі шегі жарылыс қаупі бар аймаққа жатады.
Егер жалпы боялған ауданы немесе кептіру камералары үй-жайлардың жалпы ауданы 2000 м2-ден 200 м2-ге дейін болса, үй-жайлардың жалпы ауданы 2000 м2-ден немесе торлары 10 %-дан көп болса, тәуелділік көлемі жарылыс қаупі бар қоспасы жарылыс қаупі бар аймақтың өлшемі жағынан осы Қағидалардың 1380-тармағына сәйкес айқындалады.
Жарылыс қаупі бар аймақ класы осы Қағидалардың 1-тармағының 130)–132) тармақшаларына сәйкес айқындалады.
Үй-жайлардағы жарылыс қаупі бар шекті аймақ жарылыс қаупін қоздырмайтын басқа факторлар жоқ болса, онда жарылыс қаупі жоқ болып есептеледі.
Боялатын және кептірілетін камералардың ішіндегі аймақтарды орналасқан аймағын ішкі технологиялық аппаратарды теңестіру тиіс.
Осы параграфтың талаптары бұл аймақтарға қолданылмайды.

1387 1387. Кез келген кластағы жарылыс қаупі бар тарату желдеткіштерінің үй-жайларындағы аймақтар олар қызмет көрсететін аймақтар секілді дәл сол жарылыс қаупі бар аймақтарға жатады.

В-I, В-Iа, В-II кластарының жарылыс қаупі бар аймақтарына қызмет көрсететін, сыртқы қоршалған құрылымдарынан кейін орнатылған желдеткіштер үшін электрқозғалтқыштары В-Iб және В-Iа кластары жарылыс қаупі бар аймақтарына қызмет көрсететін желдеткіштер үшін В-Iг класының жарылысу қаупі бар аймағындағыдай қолданылады, осы Қағидалардың 5-қосымшасының 150-кестесіне сәйкес.

1388

1388. Егер ағып келу ауажолдары ауа берілісінің тоқтауында ағып келу желдеткіштерінің үй-жайларына жарылысқа қауіпті қоспалардың түсуіне жол бермейтін өздігінен жабылатын кері клапандарымен жабдықталған жағдайда қай кластағы жарылысқа қауіпті аймақтарға қызмет көрсететін ағып келу желдеткіштерінің үй-жайларының аймақтары жарылысқа қауіпті қатарына жатпайды.
Кері клапандары жоқ болған кезде ауа ағыны желдеткіштерінің үй-жайлары олар қызмет көрсететін аймақтардағы жарылысқа қауіпті кластарына ие болады.

1389 1389. Жеңіл сұйытылмаған жанғыш газдар немесе ЖС-ы бар жарылыс қаупі бар аймақтар, В-I класы белгілері болса, мына төмендегі іс-шаралар орындалса, В-Iа класына жатқызылуы мүмкін:

1 1) бірнеше желдету агрегаттары орнатылып, желдету жүйесі болса. Біреуі авария болып тоқтаса, қалғандары желдету жүйесі өнімділігін, жерқабат, арналар, олардың айналмаларын қоса үй-жайлардың барлық көлемі бойынша желдету әрекетінің бірқалыптылығын толық қамтамасыз етуі тиіс;

2

2) кез келген үй-жайларда жанғыш газдар немесе ЖС-ның тұтануының төменгі шоғырландыру шегі 20 %-дан аспайтын, зиянды жарылыс қаупі бар газдар үшін сондай-ақ шекті шоғырлануға жақындаса әрекет ететін автоматты дабыл беретін құрылғылар рұқсат етілуі тиіс. Дабыл беретін аспаптар саны, олардың орналасуы, резервтеу жүйесі, сондай-ақ дабыл беру әрекетінің тоқтаусыз жұмыс істеуін қамтамасыз етуі тиіс.

1390 1390. Іргелес жатқан үй-жайлардың бөлінген қабырғаларымен (ойықтары немесе оларсыз) жарылыс қаупі бар аймақ класы өндірістік үй-жайлардағы жарылыс қаупі бар аймақ класы осы Қағидалардың 5-қосымшасының 149-кестесінде айқындалған аймақ көлемі есік ойықтары көлденең және тігінен 5 м дейін болады.

Үй-жайлардың жарылыс қаупі бар аймақтармен үй-жайларда орнатылатын осы Қағидалардың 5-қосымшасы 149-кестесінің көрсетілімдері қолданылмайды. «Тарату құрылғылары мен трансформаторлық түрлендіргіш қосалқы станциялар» бөлігіне сәйкес көзделіп іргелес жатқан үй-жайлардағы жарылыс қаупі бар аймақтарға және үй-жайлардағы сыртқы жарылыс қаупі бар аймақтарына БӨҚ және А немесе ТҚ, ТҚС, ТҚС қондырғылар орнатылады.

2 2. Жарылыс қаупі бар аймақтарға электр жабдығын іріктеу

1391

1391. Электр жабдығы, әсіресе, қалыпты жұмыс кезінде ұшқындайтын бөліктері бар жабдықтар шығарылады, егер бұл пайдалану кезінде қиыншылықтарға және ақталмаған шығындарға әкелмесе. Жарылу қаупі бар аймақтардан тыс жерге электр жабдығы жарылу қаупі бар аймақ шегінде орналастырылса, онда осы тарау талаптарын қанағаттандыруы тиіс.

1392 1392. Жарылу қаупі бар аймақтарда тасымалды электр қабылдағыштарын (машиналарды, аппараттарды, шамдарды және т.б.) пайдалануға тек қалыпты пайдалануға қажетті жағдайларда ғана рұқсат етіледі.

1393 1393. Жарылудан қорғалған химиялық тұрғыдан белсенді, ылғалды және тозаңды ортада қолданылатын электр жабдығы тиісінше химиялық тұрғыдан белсенді ортадан, дымқылдан және тозаңнан да қорғалуы тиіс.

1394 1394. Жарылудан қорғалған, сыртқы қондырғыларда қолданылатын электр жабдығы ашық ауада жұмыс істеуге жарамды болып, сондай-ақ атмосфералық әсерлерден (жаңбыр, қар, күннің сәулесі, т.с.с.) қорғану құрылғысы болуы тиіс.

1395

1395. «Е» түріндегі қорғанысы бар электр машиналарын тек шамадан тыс жүктемелерге, жиі іске қосылуларға, реверстерге ұшырамайтын тетіктерге ғана орнатуға рұқсат етіледі. Бұл машиналар іске қосылу уақыты tе уақытынан астам емес шамадан тыс жүктемелерден қорғанысы болуы тиіс. Осы жерде tе – электр машиналарының номиналды жүктеме кезіндегі ұзақ жұмысы барысындағы температурадан осы Қағидалардың 5-қосымшасының 147-кестесіне сәйкес шекті температураға дейін қосу тогымен қыздырылатын уақыты.

1396 1396. IIС санатындағы жарылу қаупі бар қоспалар ортасындағы «жарылыс өтпейтін қабықша» түріндегі электр машиналары мен аппараттардың жарылыс өтпейтін фланецтік саңылаулары кез келген бетке жақындамай, кем дегенде арақашықтығы 50 мм жерде орнатылуы тиіс.

1397

1397. Жанғыш газдар немесе ЖС буларының ауамен жарылу қаупі бар қоспа кезінде жұмыс жасау үшін жасалған жарылыстан қорғалған электр жабдығы оның жарылыстан қорғалуы жасалған санаттар мен топтардағы жарылу қаупі бар қоспа ортасында болса немесе осы Қағидалардың 5-қосымшасының 141, 142-кестелеріне сәйкес онша қауіпсіз санаттар және топтарға жатқызылған жарылыс қаупі бар қоспа ортасында болса өз ерекшеліктерін сақтайды.

1398 1398. «Қабықшаны асқын қысыммен толтыру немесе үрлеу» түріндегі жарылыстан қорғалу электр жабдығын орнату кезінде желдеткіш жүйесі мен асқын қысымды, температураны бақылау және басқа параметрлер орындалуы тиіс. Бұған қоса, мына талаптар орындалуы керек:

1 1) іргетас орлары мен қорғану газының газ құбырлары құралымында жанғыш газдар немесе ЖС булары бар жел соқпайтын аймақтар (қаптар) болмауға тиіс;

2 2) электр жабдығын қорғалу газымен қамтамасыз ететін желдеткіштерге тартылған кірме газ құбырлары жарылыс қаупі бар аймақтардан тыс жерде жүргізілуі тиіс;

3 3) қорғалу газының газ құбырларына жанғыш сұйықтықтардың құйылуын болдырмайтын шаралар қабылданған болса, қорғалу газының газ құбырлары оның ішінде жарылу қаупі бар аймақтары мен қоса бөлмелер едендерінің астынан өткізіледі;

4

4) блоктау, бақылау және дабыл беруді жүзеге асыру үшін желдеткіш жүйелерінде машинаны аппаратты монтаждау мен пайдалану нұсқаулығында көрсетілген аппараттар, аспаптар, өзге құрылғылар пайдалануы тиіс. Машина, аппарат шығарушы зауытпен келіспей оларды өзге бұйымдарға ауыстыруға, орнату орындарын өзгертуге рұқсат етілмейді.

1399 1399. Токөткізгіш бөліктерімен жасалған қабықшасы маймен толтырылған электр аппараттарын соққылар жоқ немесе майдың аппараттан шайқап төгілуіне қарсы шаралар қабылданған жердегі тетіктерде қолдануға рұқсат етіледі.

1400 1400. В-II және В-IIа кластарының жарылыс қаупі бар аймақтарында жанғыш шаңдар және тал жіптердің ауамен қоспаларынан жасалған жарылыс қаупі бар аймақтарға арналған электр жабдығы қолданылады.

Мұндай электр жабдығы болмаған жағдайда, В-IIа класының жарылыс қаупі бар аймақтарында газдар мен булардың ауамен қоспаларынан жасалған жарылыс қаупі бар аймақтарға арналған жарылыстан қорғалған электр жабдығын, ал В-IIа аймақтарында қабықшасы шаңның кіруінен қорғалған жалпы мақсаттағы (жарылыстан қорғалуы жоқ) электр жабдығын қолдануға рұқсат етіледі.
Газдар мен булардың ауамен қоспаларынан жасалған жарылыс қаупі бар аймақтарға арналған жарылыстан қорғалған электр жабдығы мен қабықшасы шаңның кіруінен қорғалған жалпы мақсаттағы электр жабдығын қолдану жанғыш шаңдар және тал жіптер орнатылатын электр жабдығы бетінің температурасы бықситын шаңдарға арналған шаң бықсуы температурасынан 50оС-дан кем емес градусқа төмен немесе бықсымайтын шаңдарға арналған өздігінен жану температурасының үштен екі бөлігінен аспайтын болса, рұқсат етіледі (электр жабдығы жұмысы номиналды жүктемемен және шаң түспей жүргізілсе).

1401 1401. Жарылыс қаупі бар электр жабдығы сыртқы аммиакты компрессорлы қондырғы, дәл сондай таңдалатын аммиакты компрессорлық қондырғы үй-жайларда орналастырылған. Электр жабдығы атмосфералық әсерінен қорғаныста болуы тиіс.

1402

1402. Жарылыс қаупі бар аймақтарында жұмыс жасауға арналған электр жабдығын таңдау осы Қағидалардың 5-қосымшасының 150 - 152-кестелері бойынша жүргізілуі тиіс. Қажет жағдайларда кестелерде көрсетілген электр жабдығын жарылыстан қорғау деңгейін және қабықшасының қорғалуын жоғарылау электр жабдығына ауыстыруға рұқсат етіледі. «Жарылысқа қарсы аса сенімділік» деңгейіндегі электр жабдығының орнына «жарылыс қаупі жоқ» немесе «ерекше жарылыс қаупі жоқ» деңгейіндегі электр жабдығы орнатылуы мүмкін.
Жарылыс қаупі бар тұтану температурасы 61оС-дан жоғары жанатын сұйықтықтармен белгіленетін аймақтарда зат бетінің қызу температурасы осы зат өздігінен жануы температурасынан аспайтын кез келген санаттар мен топқа арналған кез келген жарылыстан қорғалған электр жабдығы қолданылуы мүмкін.

3 3. Электр машиналары

1403 1403. Кез келген класты жарылыс қаупі бар аймақтарда, жарылыстан қорғалуы немесе қабықша қорғалуы дәрежесі осы Қағидалардың 5-қосымшасының 150-кестесіне сәйкес немесе одан жоғары болса, кернеуі 10 кВ дейінгі класты электр машиналары қолданылуы мүмкін.

Егер машинаның жекелеген бөліктері жарылыстан қорғалу немесе қабықшалардың қорғалу дәрежесі түрлі деңгейлерге ие болса олардың барлығы осы Қағидалардың 5-қосымшасының 150-кестесінде көрсетілгеннен төмен болмауы тиіс.

1404 1404. В-I, В-Iа және В-II кластарындағы жарылыс қаупі бар аймақтарында орнатылған тетіктер үшін жарылыстан қорғалу құралдарынсыз электр қозғалтқыштарын пайдалану рұқсат етіледі. Бұл үшін төмендегі жағдайлар сақталуы тиіс:

1

1) электр қозғалтқыштары жарылыс қаупі бар аймақтардан тыс жерде орнатылуы тиіс. Электр қозғалтқыштар орнатылатын үй-жай жарылыс қаупі бар аймақтан ойықтары жоқ отқа төзімділігінің шегі 0,75 сағаттан кем емес жанбайтын қабырға мен жанбайтын жабынмен бөлініп, онда эвакуациялық есік болып, сағатына бес рет ауасын ауыстыратын желдеткішпен қамтамасыз етілуі тиіс;

2 2) тетік жетегі қабырғадан өткізілген білік арқылы жасалып, онда сальниктік тығыздау орнатумен жүзеге асырылуы тиіс.

4 4. Электр аппараттары мен аспаптары

1405 1405. Жарылыс қаупі бар аймақтарда жарылыстан қорғалу деңгейі немесе қабықша қорғалу дәрежесі осы Қағидалардың 5-қосымшасының 151-кестесіне сәйкес немесе одан жоғары болған жағдайда, электр аппараттары мен аспаптары қолданылуы мүмкін.

1406 1406. Кез келген класты жарылыс қаупі бар аймақтарда, қалыпты жұмыс барысында ұшқындайтын аппараттарға арналған осы Қағидалардың 5-қосымшасы 151-кестесінің талаптарын қанағаттандырса, электр қосылымдары қолданылуы мүмкін.

В-Iб және В-IIа кластарындағы жарылыс қаупі бар аймақтарда, үзілуі жабық розеткалар ішінде болса, IР54 қорғаныс дәрежесімен қабықшалардағы қосылымдарды қолданылуға рұқсат етіледі.
Қосылымдарды орнату кезең-кезеңімен жұмыс істейтін электр қабылдағыштарын (мәселен, тасымалды шамдарын) қосу үшін ғана рұқсат етіледі. Қосылымдар саны қажетті минимуммен шектелуі тиіс, олар жарылыс қаупі бар қоспалар пайда болуы мейлінше аз жерде орналасуы керек.
Ұшқын қаупі жоқ тізбектер жалпы мақсаттағы қосылымдарға ауысуы мүмкін.

1407

1407. Қыспақтар жинамалары жарылыс қаупі бар аймақтардан тыс жерге шығарылады. Техникалық қажеттілікке байланысты жинамаларды жарылыс қаупі бар аймаққа орнату керек болса, олар жұмыс барысында ұшқындамайтын стационарлық аппараттарға арналған осы Қағидалардың 5-қосымшасы 151-кестесінің талаптарын қанағаттандыруы тиіс.

1408 1408. Жарықтандыру тізбектерінің сақтандырғыштары мен ажыратқыштары жарылыс қаупі бар аймақтардан тыс жерге орнатылады.

1409 1409. «Ұшқын қаупі жоқ электр тізбегі» жарылыстан қорғану түріндегі аппараттар мен аспаптар қолданылуы кезінде мыналарды басшылыққа алу керек:

1

1) ұшқын қаупі жоқ тізбектерінің, оның ішінде жалғаулық кәбілдерінің, индуктивтігі мен сыйымдылығы (индуктивтігі мен сыйымдылығы сипаттамалар, есептеулер немесе өлшеумен анықталады) техникалық құжаттамада бұл мақсаттарға ескерілген ең жоғары шамалардан аспауы тиіс. Құжаттамада кәбілдің (сымның) нақты типі мен мейлінше үлкен ұзындығы ұсынылса, олардың өзгеруі сынау ұйымының қорытындысы бар болғанда ғана жүзеге асуы мүмкін;

2

2) ұшқын қаупі жоқ тізбектерге жүйенің техникалық құжаттарында ескерілген және «Жиынтықта...» деген таңбалауы бар бұйымдар енгізілуі мүмкін. Бұл тізбектерге жеке ток көзі, индуктивтігі мен сыйымдылығы жоқ және осы тармақтың 4) тармақшасын қанағаттандыратын сериялық шығарылатын датчиктер енгізілуіне рұқсат етіледі. Бұндай датчиктерге қорғаныс қабықшаларына енгізілген сериялық шығарылатын жалпы мақсаттағы кедергі термометрлер, термопаралар, терморезисторлар, светодиодтар және қорғаныш қабықшаларына кіріктірілген соларға ұқсас бұйымдар жатады;

3 3) термопара мен гальванометрден (милливольтметрден) тұратын сериялық шығарылатын жалпы мақсаттағы тізбек, гальванометр құрамында өзге электр тізбектері, оның ішінде шәкілдің көмескі жарығы болмаса, кез келген жарылыс қаупі бар орта үшін ұшқын қаупі жоқ болып табылады;

4 4) ұшқын қаупі жоқ тізбектерге сериялық шығарылатын жалпы мақсаттағы ауыстырып қосқыштар, кілттер, қыспақтар жинамалары және т.с.с. енгізілуі мүмкін. Бұл үшін төмендегі талаптар орындалуы тиіс:

оларға басқа ұшқын қаупі бар тізбектер қосылмаса;
олар қақпақпен жабылып, пломбаланған;
олардың оқшаулануы ұшқын қаупі жоқ тізбегінің 500 В кем емес үш мәрте номиналды кернеуіне есептелсе.

5 5. Электр жүк көтергіш механизмдері

1410 1410. Кез келген класты жарылыс қаупі бар аймақтарда орналасқан, технологиялық процеске қатысушы крандар, тальдер, лифттер және т.с.с. электр жабдығы жылжымалы қондырғыларға арналған осы Қағидалардың 5-қосымшасы 150, 151-кестелерінің талаптарын қанағаттандыруы тиіс.

1411 1411. Жарылыс қаупі бар аймақтарда орналасқан, тікелей технологиялық процеспен байланысты емес крандар, тальдер, лифттер, т.с.с. (монтаждау крандары мен тальдер және т.с.с.) электр жабдығында мыналар болуы тиіс:

1 1) В-I және В-II кластарындағы жарылыс қаупі бар аймақтарда – жарылыс қаупі бар қоспалардың тиісті санаттары мен топтарына арналған кез келген жарылыстан қорғану деңгейі;

2 2) В-Iа және В-Iб кластарындағы жарылыс қаупі бар аймақтарда – қабықшаның қорғану дәрежесі IР33-тен кем емес;

3 3) В-Iiа және В-Iг кластарындағы жарылыс қаупі бар аймақтарында – қабықшаның қорғану дәрежесі IР44-тен кем емес.

Бұл электр жабдығының қолданылуы кран жұмысы кезінде жарылыс қаупі бар шоғырланулар болмаған жағдайда ғана рұқсат етіледі.

1412 1412. Кез келген санаттағы жарылыс қаупі бар аймақтардағы крандар, тальдерге ток жеткізілуі жануды таратпайтын, резеңкеден жасалған оқшауламасы бар, резеңкеден жасалған майбензинге төзімді қабықшасы бар, мыстан жасалған тамырларымен тасымалданатын икемді кәбіл арқылы жасалады.

6 6. Электр шамдары

1413 1413. Жарылыс қаупі бар аймақтарда, жарылыстан қорғалу деңгейі немесе қорғалу дәрежесі осы Қағидалардың 5-қосымшасының 152-кестесіне сәйкес немесе одан жоғары болса, электр шамдары қолданылуы мүмкін.

1414 1414. Жарылыстан қорғанудың қажетті деңгейіндегі шамдары жоқ кез келген санаттағы жарылыс қаупі бар аймақтардың үй-жайларында жарықтандыруды, төмендегі әдістердің бірін қолданып, жалпы мақсаттағы шамдар арқылы жасауға болады (жарылыстан қорғанудың құралдарынсыз):

1 1) фрамугалары мен желдеткіштері жоқ ашылмайтын терезелер арқылы, ғимарат сыртында терезеде бір әйнек болған кезде шамдардың қорғайтын әйнектері немесе әйнектен жасалған қаптамалары болуы керек;

2 2) сырттан ауа келетін, қос әйнегі және желдеткіші бар қабырға ішінде арнайы жасалған қуыстар арқылы;

3 3) сырттан ауа келетін, қос әйнегі және желдеткіші бар, төбеде орнатылған шамдары бар арнайы түрдегі шамдар арқылы;

4 4) асқын қысыммен таза ауа соғатын қорапшаларында. Әйнектер сынуы мүмкін жерлерде қорапшаларға әйнек салу үшін сынбайтын әйнек қолдану керек;

5 5) жарықты жарық өткізгіштері бар жарықтандыру құрылғылары арқылы.

7 7. Тарату құрылғылары, трансформаторлық және қайта өңдеу қосалқы станциялары

1415

1415. Жалпы мақсаттағы электр жабдығы бар 1 кВ және одан жоғары ТҚ, ТҚС мен ТҚС (жарылыстан қорғану құралдарынсыз) тікелей кез келген санаттағы жарылыс қаупі бар аймақтарында салуға тыйым салынады. Олар осы Қағидалардың 1415-1422-тармақтарының талаптарына сәйкес жеке үй-жайларда орналасуы керек немесе осы жарылысқа қауiптi аймақтардан тыс жерде орналасуы керек.
Жеке бағандар және басқару шкафтары аппараттары бар электр қозғағышы және құралмен атқару мақсатында осы Қағидалардың 5-қосымшаның 151-кестесінде ескерiлген кез келген класты жарылыс қаупі бар аймақтар орнатуға рұқсат етiледi. Мұндай бағандар мен шкафтардың санын шектеу қажет.
Жарылысқа қауіпті аймақтарынан тыс орналасқан жекелеген аппараттар, жеке бағаналар және басқару шкафтары жарылыстан қорғаныс құралдарынсыз қолданылады.

1416 1416. Трансформаторлардың қосалқы станцияның iшiнде, сондай-ақ қосалқы станция орналасқан ғимараттың сыртында да орнатылады.

1417 1417. ТҚ, ТҚ (оның iшiнде КТҚ да) және ТҚС В-Iа, В-Iб iшкi бап жеңiл жанғыш газдармен және кластарды ТЖС жарылысқа қауiптi аймақтарға тұстасқан екi немесе үш қабырғалармен және В-II және В-I кластардың жарылыс қаупі бар аймақтарға орындауға рұқсат етiледi.

В-I сыныптың жарылысқа қауiптi аймағына, сонымен бiрге В-Iа және В-Iб ауыр немесе сұйытылған жанғыш газдармен жарылыс қаупі бар аймақтарға олардың қабысуына тыйым салынады.

1418 1418. ТҚ, ТҚС және ТҚС кез келген сыныптың жарылысқа қаупі бар аймақтар үй-жайларының тiкелей үстiнде және астында орналастыруға тыйым салынады.

1419 1419. ТҚ, ТҚ және ТҚС жарылысқа қаупi бар аймақ тұстасқан терезелерiн жуандығы 10 см аспайтын шыны блоктарынан орындауға ұсынылады.

1420 1420. Жарылыс қаупi бар аймаққа бiр қабырғамен тұстасқан ТҚ, ТҚС (оның ішінде КТП да) және ТҚС жарылысқа В-I, В-Iа мен В-Iб жеңiл жанғыш газдармен және В-II мен В-Iа класты жарылғыш аймақтар болған жағдайда орындалады.

1421 1421. Ауыр немесе сұйытылған жанғыш газдарды қоректендіретін ТҚ, ТҚС және ТҚС, әдеттегiдей, В-I және В-Iа кластарындағы жарылыс қаупi бар аймақтар мен сыртқы жарылғыш қондырғыларымен көршілес үй-жайлар қабырғаларынан қашықтықта, бөлек тұрғызылуы керек.

ТҚ, ТҚС және ТҚС үшiн бөлек тұрған ғимараттарды салу техникалық-экономикалық тиімсіз болса, РП, ТҚС және ТҚС бiр қабырғасы жарылысқа қаупi бар аймаққа тұстасуына рұқсат етiледi. ТҚ, ТҚС және ТҚС-ның едені, сонымен бiрге кәбіл арнасы және шұңқырлары жарылысқа қауiптi аймағы бар жапсарлас бөлме мен қоршаған жер бетiнiң етегiнен кемiнде 0,15 м биiк болуы керек. Бұл талаптар трансформаторларының май жинағыш шұңқырларына таралмайды. Сонымен бiрге осы Қағидалардың 1420-тармағының талаптары орындалуы керек.

1422 1422. Жарылыс қаупi бар аймаққа бір және одан көп қабырғалармен тұстасқан ТҚ, ТҚС (оның ішінде КТҚ) және ТҚС келесi талаптарды қанағаттандыруы тиiс:

1 1) ТҚ, ТҚС және ТҚС-ның меншiктi, құйылу-тарту желдету жүйесi болуы тиіс жарылыс қаупі бар аймақтар үй-жайларына. ТҚ, ТҚС және ТҚС-ның желдету саңылауларына жарылыс қаупі бар қоспалардың кірмейтіндей болып жасалуы тиіс;

2

2) В-I класты жарылыс қаупi бар аймаққа және В-Iа және В-Iб ауыр немесе сұйытылған жанғыш газдармен жарылыс қаупi бар аймақтарға бiр қабырға мен тұстасқан ТҚ, ТҚС және ТҚС-нда оларға аз ғана болдырмайтын, жарылыс қаупі бар қоспалардың қолжетімділігін шығаратын сағатына бес есе ауа өзгертетін механикалық ниетiмен құйылатын желдету көзделуі тиіс.
Сыртқы ауа үшiн қабылдау құрылымдары жарылыс қаупi бар қоспалардың пайда болуын болдырмайтын орындарда орналасуы тиіс;

3 3) ТҚ, ТҚС және ТҚС-ның жарылысқа қаупi бар аймақтарға тұтасатын қабырғалары жанбайтын материалдан және кемiнде 0,75 сағат отқа төзiмдiлiк шегi болуы керек, шаң газ өтпейтiн болуы керек, есiктер және терезелері болмауы керек;

4

4) ТҚ, ТҚС және ТҚС-ның В-II және В-IIа класты жарылыс қаупi бар аймаққа және В-Iа мен В-Iб жеңіл жанғыш газдарымен жарылыс қаупi бар аймаққа тұстасқан қабырғаларында кәбілдер және электр өткiзгiш құбырлары үшiн саңылауды тесуге рұқсат етiледi. Енгiзу саңылаулары жанбайтын материалдармен жақсы жабылуы тиіс.
В-I сыныптың жарылысқа қаупі бар аймақтар мен В-Iа және В-Iб класты ауыр немесе сұйытылған жанғыш газдарымен жарылыс қаупi бар аймақтардан ТҚ, ТҚС және ТҚС-ға кәбілдер және электр өткiзгiштiктiң құбырларын енгізу сыртқы қабырғалар арқылы немесе үй-жайлардың жапсарлас қабырғалары арқылы жарылысқа қаупi бар аймақтарсыз орындалуы керек.

1423

1423. Жарылыс қаупi бар аймаққа бір және көп қабырғасы тұстасқан ТҚС және ТҚС-нда, жанғыш емес сұйықтықты суытумен трансформаторлар қолданылады. Май суытатын трансформаторлар жекелеген камераларда жайласуы керек. Камералардың есiктерi кемiнде 0,6 сағ. отқа төзiмдiлiк шек болуы керек, камералардың есiктерiнің механикалық ниетті желдетуі болып, жабылуын тығыздау керек; трансформаторлардың тек қана сыртқа шығарылуы ескерілуi керек.
Үдету багiмен, кеңейткiшсiз, жабулы енгiзулер және шығаратын құрылғыларымен жанғыштық сұйықтықпен және майдың сууымен тығыз бекiтiлген герметикалық трансформаторларды, трансформаторларды қалқалармен тарату құрылғысынан бөлмей 1 кВ және одан жоғары тарату құрылғысы бар үй-жайда орналастыруға рұқсат етiледi.
Трансформаторларды КТП және КПП үй-жайларынан сыртқа немесе жапсарлас үй-жайға шығару көзделуі тиіс.

1424

1424. Сыртқы жарылғыш қондырғылар және барлық класты жарылысқа қаупi бар аймақтар мен тұтасатын үй-жайлар қабырғаларының бөлек тұрған ТҚ, ТҚС мен ТҚС-ға дейінгі қашықтықтары, В-Iб мен В-Iiа кластарын қоспағанда, осы Қағидалардың 5-қосымшасының 153-кестесі бойынша қабылдануы керек. В-Iб мен В-Iiа кластары жарылысқа қауiптi аймақтары тұтасатын бөлмелердiң қабырғаларынан бөлек тұрған ТҚ, ТҚС мен ТҚС-ға дейінгі қашықтықтары ғимарат және ғимараттардың отқа төзiмдiлiк дәрежелерiне байланысты қабылдануы керек.

1425

1425. Ауыр немесе сұйытылған жанғыш газдармен электр қондырғыларын қоректендіретін және осы Қағидалардың 5-қосымшасының 153-кестесінде көрcетiлген қашықтықтардың сыртында орналасқан, бөлек тұрған ТҚ, ТпП және ТҚС-нда жұлып көтерудi орындау керек болмайды және механикалық ниетпен құйылатын желдетуді ескерудің қажеті жоқ.

1426

1426. Егер бөлек тұрған ТҚ, ТҚС және ТҚС үшiн осы Қағидалардың 1419 және 1420-тармақтарының талабы орындалған болса (ауыр немесе сұйытылған жанғыш газдар болса) немесе 1421-тармағының 6) тармақшасының талабы орындалған болса (жеңіл жанғыш газдар мен ЖС болса) мұндай ТҚ, ТҚС және ТҚС жарылғыш қоюлардан кез келген қашықтықта орналастыруға рұқсат етiледi.

1427 1427. ТҚ, ТҚС және ТҚС арқылы өрт және жарылғыш, сонымен бiрге зиянды және зәрлi заттармен құбырлар салуға тыйым салынады.

1428 1428. Жарылыс қаупi бар аймаққа бiр және көп қабырғаларымен тұстасқан БӨҚжА басқаруының қалқандары мен пульттары үй-жайларына немесе жеке тұрғандарына осылай орналасқан ТҚ бөлмелеріне қойылатын талаптарындай талаптар қойылады.

8 8. Электр өткiзгiштер, ток өткiзгiштер және кәбіл желiлері

1429 1429. Кез келген сыныпты жарылыс қаупi бар аймақтарда оқшауланбаған өткiзгiш, соның iшiнде крандарға, тальдерге және т.с.с. қолдануға тыйым салынады.

1430 1430. В-I мен В-Iа кластардың жарылысқа қаупi бар аймақтар мыс желiлерi бар өткiзгiш және кәбілдер қолданылуы керек. В-Iб, В-Iг, В-II мен В-Iiа кластардың жарылыс қаупi бар аймақтар алюминий желiлерi бар өткiзгiш және кәбілдер қолданылуына рұқсат етiледi.

1431

1431. В-I, В-Iа, В-II мен В-Iiа кластардың жарылыс қаупi бар аймақтардағы 1 кВ дейiн желiдегi күш беретiн, жарық берушi және екiншi тізбектерінің өткiзгiштерi шамадан тыс жүктеулерден және қысқаша тұйықталудан қорғалуы керек, ал олардың қимасы осы Қағидалардың 12-тарауына сәйкес таңдалуы керек, бiрақ есептi ток бойынша қабылданған қимадан кем болмауы керек.
В-Iб және В-Iг кластардың жарылыс қаупi бар аймақтар өткiзгiштер мен кәбілдердi қорғау және қималарды таңдау жарылыс қаупi жоқ қоюлар үшiн сияқты жүргізілуі тиіс.

1432 1432. Кез келген класты жарылыс қаупi бар аймақтар салынатын 1 кв жоғары желiдегi өткiзгiштер мен кәбілдер қысқаша тұйықталу тогының қызуы бойынша тексерілуi керек.

1433 1433. Қоректендіру желелері мен оларға қосылған 1 кВ жоғары электр қабылдағыштарды қорғау осы Қағидалардың 13 және 22-тарауларының талаптарын қанағаттандыруы керек. Шамадан тыс жүктеулерден қорғау электрқабылдағыштың қуатынан тәуелсiз барлық жағдайларда орындалуы керек.

Көп фазалы қысқа тұйықталулар және шамадан тыс жүктеуден қорғау осы Қағидалардың 1330 және 1333-талаптарына қарағанда қос релелік болып ескерiлуi керек.

1434

1434. 1 кВ дейiн қысқа тұйық роторы бар электр қозғағыштарына тармақтардың өткiзгiштерi шамадан тыс жүктеулердегi (В-Iб және B-I4 кластарындағы жарылыс қаупі бар аймақтардағылардан басқасы) барлық жағдайлар қорғалған болуы керек, олар қима электр қозғағышының кемiнде 125% номиналды тогының ұзақ жүктемесiн жiберуi керек.

1435 1435. В 1 класты жарылыс қаупi бар аймақтардағы электр жарығы үшiн қос өткiзгiштi топтық желілер қолданылуы керек.

1436 1436. Нөлдiк жұмыс өткiзгiшi бар қос өткiзгiштi желілерде В 1 класты жарылыс қаупi бар аймақтардағы қысқаша тұйықталу токтарының фазалық және нөлдiк жұмыс өткiзгiштерi болуы керек. Фазалық және нөлдiк жұмысын бір уақытта ажырату үшін қос полюстi ажыратқыштар қолданылуы керек.

1437 1437. Нөлдiк жұмыс және нөлдiк қорғаныштық өткiзгiштердің фазалық өткiзгiш оқшаулауға тең бағалы оқшаулау болуы керек.

1438 1438. Кез келген класты жарылыс қаупi бар аймақтардағы 1 кВ дейiн солқылдақ ток өткiзгiш резеңке оқшаулау, резеңкелі май бензинді қабықты бағаны жануды, таратпайтын мыс желілері бар тасымал солқылдақ кәбілі орындалады.

1439 1439. Кез келген кластағы жарылысқа қауiптi аймақтарда мыналар қолданылады:

1 1) резеңке және поливинилхлорид оқшаулағышы бар өткiзгiш;

2 2) резеңке, поливинилхлорид және металдық қабықшалардағы резеңке, поливинилхлорид және қағаз оқшаулағышы бар кәбілдер.

В-I және В-Іа класты жарылысқа қауiптi аймақтарында алюминий қабықшасы бар кәбілдерді қолдануға тыйым салынады.
Өткiзгiштерді және полиэтилен оқшаулағышы немесе қабықшасы бар кәбілдерді қолдануға барлық кластағы жарылысқа қауiптi аймақтарда тыйым салынады.

1440 1440. Электр өткiзгiштер үшiн жалғағыш, тармақтағыш және өткізу қораптарында:

1 1) В-I класты жарылысқа қауiптi аймақта – «жарылыс қаупi жоқ электр жабдығы» деңгейi болып, жарылу қаупі бар санатына және тобына сәйкес келуге;

2

2) В-II класты жарылысқа қауiптi аймақта – жанар тозаңдарының қоспаларымен немесе ауасы бар талшықтармен жарылысқа қауiптi аймақтарына арналған болуы тиіс. Кез келген санаттар мен топтардың газ бу-әуе қоспаларына арналған «Жарылыс өткiзбейтiн қабықша» қолайлы жарылыстан қорғау түрімен «жарылыс қаупi жоқ электр жабдықтың» деңгейi бар қораптарының қолданылуына рұқсат етiледi;

3 3) В-Іа және В-Іг кластардың жарылысқа қауiптi аймақтарында - жарылысқа қауiптi қоспалардың тиісті санаттары мен топтары үшiн жарылыстан қорғалған болу керек. Жарық берушi желiлер үшiн IP65 қорғаныс дәрежесi бар қабықшалардағы қораптарды қабығындағы рұқсат етiледi;

4 4) В-Іб және В-ІІа кластардың жарылысқа қауiптi аймақтарында – ІР54 қорғаныс дәрежесi бар қабықша болуы тиіс. IP54-шi қабықшаның қорғаныс дәрежесi бар қораптарының өнеркәсiпте игерулерi үшін қабықшаның IP44 қорғаныс дәрежесi бар қорабы қолданыла алады.

1441 1441. Құбырларға салынған өткiзгiштердi машиналарға, аппараттарға, шамдарға және т.б. енгiзу құбырмен бiрге орындалуы керек, бұл ретте машиналар, аппараттар немесе шамдардың кірме құрылғысында мұндай тығыздау болмаса, құбыр кірмесінде бөлгiш тығыздау орнатылуы керек.

1442

1442. Электр өткізгіш құбырлары В-І немесе В-Іа класты жарылыс қаупi бар аймағы бар үй-жайдан қалыпты ортасы бар үй-жайға немесе жарылысқа қауіпті қоспаның басқа санаты немесе тобы бар басқа класты жарылыс қаупі бар аймаққа немесе сыртқа ауысқанда, қабырға арқылы өту орындарында өткізгіштері бар құбырдың сол үшін арналған қорапшада бөлгіш тығыздауы болуы тиіс.
В-Iб, В-IІ және В-ІІа класты жарылыс қаупі бар аймақтарда бөлгіш тығыздауларды қою талап етілмейді.
Бөлгiш тығыздаулар:

1 1) жарылысқа қауiптi аймаққа құбырдың кiру орнына тiкелей жақындықта;

2 2) басқа сыныптың бiр сыныптың жарылысқа қауiптi аймағынан жарылысқа қауiптi аймаққа тұрбалары өткенде - биiгiрек сыныптың жарылысқа қауiптi аймағы баспанаға;

3 3) құбыр бiр кластың жарылысқа қауiптi аймағынан басқа кластың жарылысқа қауіпті аймағына өткенде – жоғарырақ класты жарылысқа қауіпті аймақтың үй-жайында орнатылады.

Егер жарылысқа қауiптi аймақта бөлгiш тығыздауларды қою мүмкiн емес болса, жарылыс қаупi жоқ аймақ жағынан немесе сырттан бөлгiш тығыздауларын қоюға рұқсат етiледi.

1443 1443. Бөлгiш тығыздауларды орындау үшiн жалғағыш және тармақтағыш қораптарды қолдануға рұқсат етiлмейдi.

1444 1444. Электр өткiзгiштері құбырларында орнатылған бөлгiш тығыздаулар 3 мин бойы 250 КПа (шамамен 2,5 ат) ауасының артық қысымымен сыналуы керек. Бұл ретте қысымның 200 КПа-ға дейін (шамамен 2 ат) төмендеуіне рұқсат етiледi.

1445 1445. Кез келген класты жарылысқа қауiптi аймақтарда ашық салынатын кәбілдердің (конструкциялар, қабырғалар, каналдар, туннельдер және т.с.с.) жанатын материалдардан жасалған сыртқы жамылғылары мен жабындылары болмауы керек (жұт, битум, мақта-мата шырмау және т.с.с.).

1446 1446. Кез келген класты жарылысқа қауiптi аймақтарда салынатын 1 кВ-тан жоғары кәбілдердiң ұзындығын шектеу керек.

1447 1447. Ауыр немесе сұйылтылған жанғыш газдармен В-І және В-Іа кластардың барлық жарылысқа қауiптi аймақтарында кәбілдi каналдарды орнатуға жол бермеу керек. Каналдарды құру қажет болғанда, олар құммен үйілу керек.

Құм үйілген кәбілдерге рұқсат етілетін ұзақ кәбілдер жұмыс істеп тұрған кәбілдердің түзету коэффициенттерін есепке алумен ауада тартылған кәбілдер сияқты осы Қағидалардың 3-тарауының тиісті кестелері бойынша қабылдануы керек.

1448 1448. Кез келген класты жарылысқа қауiптi аймақтарында ұшқын қаупi жоқ тізбектерді қоспағанда, жалғау және тармақты кәбілдiк муфталар орнатуға тыйым салынады.

1449 1449. Электр машиналары және аппараттарына кәбілдердің кірмелері енгiзу құрылғыларының көмегiмен орындалуы керек. Енгiзу орындары тығыздалуы керек.

Кәбілдер үшiн ғана кірмелері бар машиналар мен аппараттарға құбырлы электр өткізгіштерді енгізуге тыйым салынады.
В-Іа және В-ІІа класты жарылыс қауiптi аймақтарында орналасқан кірме муфталары жоқ үлкен қуатты машиналар үшін барлық түрдегі шеткi бiтеулерді жарылысқа қауiптi аймақтан оқшауландырылған, персонал үшін ғана қолжетімді жерлерде орналасқан IP54 қорғаныс дәрежесі бар шкафтарда орнатуға рұқсат етiледi.

1450

1450. Егер жарылысқа қауiптi аймақта кәбіл құрыштан жасалған құбырда салынса, құбыр осы аймақтан жарылыс қаупі жоқ аймаққа немесе басқа класты немесе жарылысқа қауіпті қоспаның басқа санаттарымен не топтарымен жарылыс қауіпті аймағы бар үй-жайға өткенде, кәбілі бар құбырдың қабырғадан өтетін жерінде бөлгіш тығыздауы болуы және осы Қағидалардың 1440 және 1442-тармақтарының талаптарын қанағаттандыруы тиіс.
Бөлгiш тығыздаулар мынадай жағдайларда:

1 1) кәбілі бар құбыр сыртқа шыққанда, ал кәбілдер одан кейін ашық тартылса;

2 2) ықтималды механикалық әсер ету орындарында құбыр кәбілді қорғау үшін және оның екі ұшы да бір жарылысқа қауіпті аймақтың шегінде болса орнатылмайды.

1451 1451. Электр өткізгіштің кәбілдері мен құбырларының өтуіне арналған қабырғалардағы және едендегі тесіктер жанбайтын материалдармен тығыз қымталуы керек.

1452

1452. Кез келген класты жарылысқа қауiптi аймақтары арқылы, сондай-ақ жарылысқа қауiптi аймақтан қашықтықта көлденең және тiгiнен 5 м кем қашықтықта осы технологиялық үдерiске (өндiрiске) қатысты емес транзиттік электр өткiзгiштері мен барлық кернеудегі кәбілдік салуға тыйым салынады. Қосымша қорғау іс-шараларын (құбырларда, жабық қораптарда, едендерде және т.с.с. салғанда) орындағанда, оларды жарылысқа қауіпті аймақтан көлденең және тігінен 5 м-ден кем қашықтықта тартуға жол беріледі.

1453 1453. В-I класты жарылыс қаупі бар аймағы үй-жайларындағы жарық беру желілерінде топтық желілерін жүргізуге тыйым салынады. Топтық желілерінен тармақшалар тартуға ғана рұқсат етіледі.

В-Iа, В-Iб, В-II мен В-IIа кластарындағы жарылыс қаупі бар аймақтарының үй-жайларында топтық жарық беру желілері жарылыс қаупі бар аймақтардан тыс жерде өткізу ұсынылады. Осы талапты орындау үшін қиындық болған жағдайда осы желілердегі жарылысқа қауіпті аймақтарда орнатылатын жалғау және тармақтау қораптарының саны мүмкіндігінше аз болуы тиіс.

1454 1454. «Ұшқын қауiпi жоқ электр тiзбегi» жарылыстан қорғау түрі бар электржабдыққа қосылатын электр өткізгіштері мынадай талаптарды қанағаттандыруы тиіс:

1 1) ұшқын қаупi жоқ тізбектер талаптарды сақтаумен басқа тізбектерден бөлінуі тиіс;

2 2) ұшқын қаупi жоқ және ұшқын қаупi бар тізбектер үшiн бiр кәбілді қолдануға рұқсат етiлмейдi;

3 3) жоғарғы жиiлiктiң ұшқын қаупi жоқ тізбектерінің өткiзгiштерінде топсалар болмауы керек;

4 4) ұшқын қаупi жоқ тізбектердің сымдарын оқшауландыруда айырмашылық көк түс болуы керек. Өткiзгiштердiң ұштарын ғана көк түспен таңбалауға рұқсат етiледi;

5 5) ұшқын қауiпi жоқ тізбектердің өткiзгiштерi олардың ұшқыннан қауiпсіздігін бұзатын сiлтеулерден қорғалуы керек.

1455 1455. Кәбілдер мен өткізгіштерді жарылысқа қауiптi аймақтарда төсеудiң рұқсат етілетін тәсілдері осы Қағидалардың 5-қосымшасының 154-кестесiнде келтiрiлген.

1456 1456. ВI, В-Іr, В-ІІ және В-ІІа кластардың жарылысқа қауiптi аймақтарында шина өткізгіштерді қолдануға тыйым салынады.

В-Іа және В-Іб класты жарылысқа қауiптi аймақтарда шина өткізгіштерді қолдануға мынадай шарттарды орындағанда рұқсат етiледi:

1 1) шиналар оқшаулануы тиіс;

2 2) В-Iа класындағы жарылыс қаупі бар аймақтарындағы шиналар мыстан жасалуы керек;

3 3) шиналардың ажырамайтын қосулары дәнекерлеумен немесе преспен орындалуы керек;

4 4) бұрандалы қосуларда (шиналардың аппараттарға және секциялардың арасында қосулары орындарында) өздігінен ажыратылуды болдырмайтын құралы болуы керек;

5 5) шина өткізгіштерде кемінде IP31 қорғаныс дәрежесін қамтамасыз металды қап болуы керек. Қаптар тек арнайы кiлттер көмегiмен ашылуы керек (кесiк).

1457 1457. Жарылысқа қауiптi аймақтардың арасындағы сыртқы кәбілдi төсеу жерасты кәбілді құрылыстарда (каналдарда, блоктарда, туннельдерде) және орларда төсеуді болдырмай, ашық орындалады (эстакадаларда, арқандарда, ғимараттар қабырғаларында және т.с.с.).

1458

1458. Жанғыш газдары мен ЖС бар құбырлары бар эстакадалар бойынша өз мұқтаждығына қажетті кәбілдерден басқа (құбырлардың жапқыштары, сигнализация, диспетчеризация және т.б. басқарулар үшiн) 30-ға дейін сауыт қапталмаған және сауыт қапталған күштік және бақылау кәбілдерін, оқшаулағыш сымдары бар болат сугазөткізгіш құбырларын салуға рұқсат етіледі.
Сауыт қапталмаған кәбілдер болат сугазөткізгіш құбырлары немесе болат қорапшаларында салынуы керек.
Сауыт қапталған кәбілдер жануларды таратпайтын резеңке, поливинилхлорид және металдық қабықшаларда қолданылады. Бұл кәбілдер жастықсыз таңдалады. Бұл ретте, электр өткізгіштері, сауыт қапталмаған кәбілдері және сауыт қапталған кәбілдері бар болат құбырлар мен қорапшалар мүмкіндігінше жанғыштық заттары бар құбырлар жағынан құбырлардан кемiнде 0,5 м қашықтықта төселеді.
Эстакадалар мен галереялардың құрылыс құрылымдары осы Қағидалардың 10-тарауының талаптарына сәйкес болуы тиіс.
Кәбілдердiң саны 30-дан асса, олар кәбілдер эстакадасы және галереялар бойынша салынуы керек. Өртке қарсы iс-шаралар орындаған кезде жанғыш газдарымен ЖС бар құбырлары бар жалпы құрылыс құралымдарына кәбіл эстакадалары мен галереясын орнатуға рұқсат етiледi. Сауыт қапталмаған кәбілдерді төсеуге рұқсат етiледi.

1459 1459. Астыдан да, үстiнен де кәбіл эстакадалары тасымалданатын газдардың ауаға қатысты тығыздылығына тәуелсіз жанғыш газдары мен ЖС бар құбырлары бар эстакадаларды басып өте алады.

Қиылысулар орнында кәбілдердің саны 15-ке дейiн болғанда, кәбіл эстакадаларын орнатпауға рұқсат етiледi; кәбілдер құбыр блогi немесе кемiнде 1,5 мм-нiң қабығының қабырғасының жуандығы бар тығыздап жабылмалы құрыштан жасалған қорапшаға салынуы мүмкін.

1460 1460. Кәбіл эстакадасы және жанғыш газдары және ЖС бар құбырлардың эстакадаларымен олардың қиылысуы мынадай талаптарды қанағаттандыруы тиіс:

1 1) кәбіл эстакадаларының барлық құрылымдық элементтерi (бағандар, төсенiш, қоршау, төбе және т.б.) жанбайтын материалдардан орнатылуы керек;

2

2) кәбіл эстакадасы жанғыш газдары мен ЖС бар құбырлары бар эстакаданың сыртқы габариттерінен екі жаққа да 1,5 м-ге дейін плюс қиылысулар учаскесінде кәбіл эстакадасы жабық галерея түрiнде орындалуы керек. Жанғыш газдары және ЖС бар құбырлары бар эстакададан төмен өткенде, кәбілді эстакада еденінде оның ішіне түскен ауыр газдарды шығару үшін тесіктері болуы тиіс.
Жанғыш газдары және ЖС құбырлары бар эстакадалармен қиылысатын кәбіл эстакадаларының қоршаушы құрылымдары жанбайтын және осы Қағидалардың 10-тарауының талаптарына сәйкес болуы тиіс;

3 3) жанғыш газдары және ЖС құбырлары бар эстакадаларымен қиылысу учаскесінде жөндеу алаңдары болмауы тиіс және құбырларда фланцтық қосылыстар, компенсаторлар, тиек арматурасы және т.с.с. болмауы керек;

4 4) кәбілдердің қиылысуы орындарында кәбілдік муфталар орнатылмауы керек;

5 5) жанғыш газдары және ЖС бар құбырлардың және кәбілдік эстакада немесе құбырлары бар құбыр блогы не болмаса электртехникалық коммуникациялар арасындағы жарықтағы қашықтық кемiнде 0,5 м болуы керек.

1461 1461. Сыртқы кәбіл каналдарын барлық класты жарылыс қаупі бар аймақтарының үй-жайлары қабырғаларынан кем дегенде 1,5 м қашықтықта салуға рұқсат етіледі. Осы үй-жайлардың жарылыс қаупі бар аймақтарына кіру орнындағы каналдар ұзындығы бойынша кем дегенде 1,5 м құммен жабылуы керек.

1462 1462. В-Iг класты жарылыс қаупі бар аймақтан немесе бір жарылыс қаупі бар аймақтан екіншісіне өтетін аумақ бойынша өтетін кәбіл каналдарында әр 100 м кейін кем дегенде үстінен 1,5 м құмнан жасалған жабындар орнатылуы тиіс.

1463 1463. Кез келген класты барлық жарылысқа қауiптi аймақтарында блоктардағы кәбілдерді төсеуге рұқсат етiледi. Блоктардан кәбілдер үшін шығу тесіктері және блоктардың тоғысқан жерлерi үшiн жанбайтын материалмен жақсы тығыздалуы керек.

1464 1464. Кәбіл туннельдері мынадай жағдайларды орындағанда құрылады:

1 1) кәбіл туннельдері жарылыс қаупі бар аймақтардан тыс жерде салынады;

2 2) жарылыс қаупі бар аймақтар алдында кәбіл туннелдері олардан 0,75 сағат отқа төзімділігі шегімен жанбайтын жабынмен бөлінуі керек;

3 3) жарылыс қаупі бар аймақтарына енгізілетін кәбілдер және электр өткiзгiштер құбырлары үшiн саңылаулар жанбайтын материалдармен жақсы тығыздалуы тиіс;

4 4) кәбіл туннельдерінде өртке қарсы шаралар орындалуы тиіс;

5 5) туннельден шығатын жерлер, сондай-ақ туннельдiң желдету шахталарының шығулары жарылысқа қауiптi аймақтардан тыс болуы керек.

1465 1465. Икемді және қатты конструкциялардағы 1 кВ және одан жоғары ашық ток өткізгіштерін жарылыс қаупі бар аймақтары бар кәсіпорындары аумағы бойынша осыған арнайы жасалған эстакадалар немесе тіректерде төсеуге рұқсат етіледі.

Жанғыш газдар мен ЖС-ы бар құбырлары бар эстакадаларында және БӨҚжА эстакадаларында ашық токөткізгіштерін салуға тыйым салынады.

1466

1466. Егер БӨҚжА-ның тізбектерінде ток өткізгіштерден зиянды сiлтеулерiнiң мүмкiндiгі болмаса, IP54-шi қорғаныс дәрежесi бар қабықшадағы 10 кВ дейiнгі токөткiзгiштерді арнайы эстакадаларда, жанғыш газдары және ЖС бар құбырлары бар эстакадаларда және БӨҚжА эстакадаларында жарылысқа қауiптi аймақтары бар кәсiпорынның аумағы бойынша салуға болады. Токөткiзгiштер құбырлардан кемiнде 0,5 м қашықтықта мүмкіндігінше жанбайтын заттары бар құбырлар жағынан салынады.

1467 1467. Жарылысқа қауiптi аймақтары бар үй-жайлардан және сыртқы жарылғыш қондырғыларға дейiн ток өткiзгiштерге дейінгі ең аз рұқсат етілетін қашықтықтар осы Қағидалардың 5-қосымшаның 155-кестесiнде келтiрiлген.

1468 1468. Кәбіл эстакадаларынан жарылыс қаупі бар аймақтарының үй-жайлары мен сыртқы жарылыс қаупі бар қондырғыларына дейінгі рұқсат етілетін арақашықтықтар:

1 1) транзиттік кәбілдермен – осы Қағидалардың 5-қосымшасының 155-кестесі;

2 2) тек осы өндіріске (ғимаратқа) арналған кәбілдермен – нормаланбайды.

Кәбілдерді жарылыс қаупі бар аймақтарының үй-жайларына және сыртқы жарылыс қаупі бар қондырғыларына жеткізуге арналған кәбіл эстакадаларының тармақтар шеттерi жарылысқа қауiптi аймақтары бар үй-жайлардың қабырғаларына және сыртқы жарылысқа қауіпті қондырғыларға тiкелей қосылады.

9 9. Нөлге теңестiру және жерге тұйықтау

1469

1469. Кез келген класты жарылысқа қауiптi аймақтарына үй-жайларда және сыртқы жарылысқа қауіпті қондырғыларға осы Қағидалардың 1-тармағының 52-тармақшасында келтірілген 1 кВ дейiн жерге тұйық қосылған немесе оқшауландырылған бейтараптандыруды электр қондырғыларында қолдануға болатындығы туралы талаптары қолданылады. Оқшауландырылған бейтараптандыруда тесіп өтетін сақтандырғыштың сигналға әрекет етумен желінің оқшаулануын автоматты бақылау және жұмыс істеп тұрғандығын бақылауды қамтамасыз ету керек.

1470 1470. В-I, В-Iа мен В-II класты жарылысқа қауiптi аймақтарында қорғану ажырату қолданылады. Кез келген кластың жарылысқа қауiптi аймақтарында осы Қағидалардың 145-тармағына сәйкес әлеуеттердің теңестiруi орындалуы керек.

1471 1471. Кез келген класты жарылыс қауiптi аймақтарында (жерге қосуға) нөлге теңестiрулерге мыналар жатады:

1 1) осы Қағидалардың 1-тармағының 64-тармақшасын өзгерту үшін - барлық кернеулерде айнымалы және тұрақты токтың электр қондырғысы;

2

2) осы Қағидалардың 146-тармағының 1) тармақшасына сәйкес нөлге теңестiрiлген (жерге тұйықталған) металл құрылымдарға орнатылған электр жабдықтарды жарылыс қаупi жоқ аймақтарда нөлге теңестiрмеуге (жерге тұйықтамауға) рұқсат етiледi. Бұл талаптар шкафтар және пульттердiң (iшiнде нөлге теңестiрiлген (жерге тұйықталған) корпус қойылған электр жабдыққа қолданылмайды.
Нөлдiк (жерге тұйықтағыш) қорғағыш өткiзгiштер ретінде осы мақсатқа арналған өткізгіштер қолданылуы тиіс.

1472 1472. Жерге тұйық қосылған бейтараптануы бар 1 кВ-қа дейінгі электр қондырғыларында электр жабдықты нөлге теңестiру жүзеге асырылады:

1 1) кез келген класты жарылысқа қауiптi аймақтардың күштік желiлерiнде – кәбілдің немесе өткізгіштің жеке талшығымен;

2 2) ВІ класынан басқа, кез келген класты жарылысқа қауiптi аймақтарындағы жарық берушi желiлерiнде – шамдалдан ең жақын тармақтау қорапшасына дейін – тармақтау қорапшасында нөлдік жұмыс өткізгішіне қосылған жеке өткізгішпен;

3 3) ВI класты жарылысқа қауiптi аймағындағы жарық беру желiлеріндегi – шамдалдан ең жақын топтық қалқаншаға дейін тартылған жеке өткiзгiшпен;

4

4) жарылысқа қауiптi аймақтан тыс орнатылған тарату құрылғысы желісінен және трансформаторлық қосалқы станциясынан кез келген класты жарылысқа қауіпті аймақтарда орналасқан электр қабылдағыштарды қоректендіру жүзеге асырылатын, сондай-ақ жарылысқа қауiптi аймақтан тыс орналасқан қалқаншаға, тарату пунктіне дейін учаскеде нөлдік қорғаныс кәбіл ретінде қоректендіруші кәбілдердің алюминий қабықшасын пайдалануға рұқсат етіледі.

1473 1473. Тізбектің барлық буындарындағы нөлдiк қорғау өткiзгiштері ортақ қабықшаларда, құбырларда, қорапшаларда, фазалық өткізгіштері бар шоқтарда тартылуы тиіс.

1474 1474. Оқшауландыратын бейтараптандыруы бар 1 кВ-қа дейінгі және одан жоғары электр қондырғыларында жерге тұйықтау өткізгіштерін фазалықтармен бірге және олардан бөлек ортақ қабықшада төсеуге рұқсат етiледi.

Жерге тұйықтау магистральдары жерге тұйықтағыштарға екi немесе одан көп әртүрлi орындардан және мүмкіндігінше үй-жайдың қарама-қарсы жақтарынан қосылуы керек.

1475 1475. Ғимараттардың металдық конструкцияларын, өндірістік мақсаттағы конструкцияларды, электр өткізгіштің болат құбырларын, кәбілдердің металды қабықшаларын және т.с.с. нөлдiк (жерге тұйықтағыш) қорғайтын өткізгіштер ретінде пайдалануға қосымша іс-шара ретінде рұқсат етіледі.

1476

1476. Жерге тұйық қосылған бейтараптандыруы бар 1 кВ-қа дейінгі электр қондырғыларында апаттық учаскелерді автоматты ажырату мақсатында нөлдік қорғау өткізгіштерінің өткізгіштігі корпусқа немесе нөлдік қорғау өткізгішіне тұйықталған кезде ҚТ тогы пайда болатындай таңдалуы керек, ол ең жақын орналасқан сақтандырғыштың балқымалы ендірмесінің атаулы тогынан кемінде 4 есе және токтан кері тәуелділігі бар сипаттамасы бар автоматты ажыратқыштың тогынан кемінде 6 есе артық болуы керек.
Электр магнитті айырғышы ғана бар (уақыт күтпейтін) автоматты ажыратқыштармен желілерді қорғау кезінде ҚТ тогының еселенуіне және осы Қағидалардың 177-тармағында келтірілген талаптарды басшылыққа алу керек.

1477

1477. Жерге тұйық қосылған бейтарабы бар 1 кВ-қа дейiн кернеумен электр қондырғылардағы фаза-нөл ілмегінің толық кедергiсiнiң есептi тексеруi В-І және В-ІІ класты жарылысқа қауiптi аймақта орнатылған барлық электр қабылдағыштар үшiн ескерiлуi керек және II-ден, және В-Іа, В-Іб, В-Іr және В-ІІа класты жарылысқа қауiптi аймақтарда орналасқан және фаза-нөл ілмегінің ең жоғары кедергісі бар электр қабылдағыштар үшiн (бірақ жалпы санынан кемiнде 10 %) таңдалып көзделуі тиіс.

1478

1478. Жарылыс қауіпті аймақтары бар үй-жайлардың қабырғалары арқылы арнайы тартылған нөлдік қорғау (жерге тұйықтау) өткізгіштерінің өтетін жерлері құбырлар қималарында немесе ойықтарында жасалуы тиіс. Құбырлар мен ойықтардың тесіктері жанбайтын материалдармен тығыздалуы керек. Нөлдік қорғау (жерге тұйықтау) өткізгіштерін өтетін жерлерде қосуға жол берілмейді.

10 10. Найзағайдан және статикалық электрден қорғау

1479 1479. Ғимараттарды, құрылыстарды және жарылысқа қауiптi аймағы бар сыртқы қондырғыларды найзағайдың тура соққылары мен оның қайталама көріністерінен қорғау «Ғимарат және имараттарды найзағайдан қорғауды орнату бойынша нұсқаулық» ЖҚ 34.21.122-87 сәйкес орындалуы керек.

1480 1480. Қондырғыларды статикалық электрден қорғау қолданыстағы нормативтiк құжаттарға сәйкес орындалуы керек.

25 25. Өрт қаупі бар аймақтарындағы электр қондырғылары

1 1. Анықтамалар, жалпы ережелер

1481 1481. Өрт қауiптi аймақ деп оның шегінде тұрақты немесе кезеңдеп жанар (жанып кететін) заттар айналатын және олар ішінде қалыпты технологиялық үрдіс кезінде немесе ол бұзылғанда болуы мүмкін үй-жайлардың ішіндегі және одан тыс кеңістік аталады.

Өрт қауiптi аймақтардың жіктемесі осы Қағидалардың 1480-1483- тармақтарында келтiрiлген.

1482 1482. П-І класты аймағы - лапылдау температурасы 61оС жоғары жанғыш сұйықтықтары сақталатын үй-жайларда орналасқан аймақтар.

1483 1483. П-ІІ класты аймағы - тозаң немесе ауаның 65 г/м3-тен астам көлемiне тұтануды төменгi шоғырлану шегi бар тал жiптiң жанармайларды бөлетін үй-жайларда орналасқан аймақтар.

1484 1484. П-ІІ-а класты аймағы - қатты жанар заттар айналған үй-жайларда орналасқан аймақтар.

1485 1485. П-III класты аймағы - лапылдау температурасы 61оС жоғары жанғыш сұйықтықтар немесе қатты жанар заттар айналатын үй-жайлардан тыс орналасқан аймақ.

1486

1486. Жанар заттар тұрақты немесе кезеңдеп айналатын, бірақ технологиялық үрдіс ашық отты, қыздырылған бөлшектерді пайдаланумен жүргізілетін аппараттан көлденең және тігінен 5 м-ге дейін шектегі үй-жайлардағы аймақтар және сыртқы қондырғылар аймақтары немесе үстіңгі беттері жанар булардың, тозаңдардың немесе талшықтардың өздігінен жануы температурасына дейін қыздырылған технологиялық аппараттар олардың электр жабдықтары бөлігінде өрт қауіптілерге жатпайды. Көрсетілген 5 метрлік аймақтың шегінен тыс үй-жайлардағы ортаның немесе сыртқы қондырғылар ортасының класы осы ортада қолданылатын технологиялық үрдістерге байланысты айқындалады.
Қатты, сұйық және газ тәріздес заттар отын ретінде жағылатын немесе жағу арқылы кәдеге жаратылатын үй-жайлардағы аймақтар мен сыртқы қондырғылар аймақтары олардың электр жабдықтары бөлігінде өрт қауіптілерге жатпайды.

1487 1487. П-ІІ класты өрт қауіпті аймақтары бар үй-жайларға қызмет көрсететін ауаны тарту желдеткіштері үй-жайларындағы, сондай-ақ ағынды желдеткіштер үй-жайларындағы аймақтар (егер ағынды жүйелер ауаны қайта циркуляциялау арқылы жұмыс істесе) да П-ІІ класты өрт қауіпті аймақтарға жатады.

Жергiлiктi сорулардың желдеткiштерi үй-жайларындағы аймақтар олар қызмет көрсететiн аймақ класының өрт қауіпті аймақтарына жатады.
Сыртқы қоршаушы конструкцияларынан тыс орнатылған және П-ІІ класты өрт қауiптi аймақтарына және жергiлiктi соруларды кез келген класты өрт қауiптi аймақтарына қызмет көрсететін желдеткiштер үшін электрқозғағыштары П-ІІІ кластың өрт қауiптi аймағы үшiн секілді таңдалады.

1488 1488. Өрт қауiптi аймақтардың шекаралары мен класын айқындауды технологтар жобалаушы немесе пайдаланушы ұйымның электриктерімен бірге жүргізуі тиіс.

В санатты өндірістері және жиналымдары бар үй-жайларда электр жабдығы тиісті кластағы өрт қауіпті аймақтарындағы электр қондырғыларына қойылатын осы Қағидалардың 25-тарауының талаптарына сәйкес болуы тиіс.

1489 1489. Өрт таралуы үшін арнайы шаралар қарастырылмаған үй-жайларда немесе сыртқы қондырғыларда бірлі-жарым өртке қарсы жабдықтар орналастырылғанда, осы жабдықтардан көлденең және тігінен 3 м-ге дейінгі шектегі аймақ өрт қауіпті болып табылады.

1490 1490. Өрт қауіпті аймақтарда орнатылатын электр жабдықтарды таңдағанда, қоршаған ортаның жағдайын (химиялық белсенділігі, атмосфералық жауын-шашындар және т.с.с) есепке алу қажет.

1491

1491. Кез келген класты өрт қауіпті аймақтардағы жылжымайтын түйіспелі қосылыстар дәнекерлеумен, опрессовкамен, пісіріп дәнекерлеумен, бұраумен немесе өзге де осыған ұқсас тәсілмен орындалуы тиіс. Бөлшектенетін түйіспелі қосылыстар өздігінен бөлшектенудің алдын алуға арналған құралмен жабдықталуы керек.

1492

1492. Өрт қаупі бар аймақтары бар ғимараттарды, құрылыстарды, сыртқы қондырғыларды найзағайдың тура соққыларынан және оның қайталама көріністерінен қорғау, сондай-ақ статикалық электрге байланысты бола алатын ұшқындаудың алдын алу үшін онда орнатылған құрамында жанғыш сұйықтары, ұнтақ тәрізді немесе талшықты материалдары және т.б. бар орнатылған жабдықты (металл ыдыстары, құбырлар, т.б.) жерге тұйықтау қондырғыларды статикалық электрден қорғау, ғимараттар мен құрылыстарды найзағайдан қорғануды жобалау және құрастыру бойынша қолданыстағы нормативтеріне сәйкес орындалуы тиіс.
Кез келген класты өрт қаупі бар аймақтарында жабдықтан статикалық зарядтарды алу шаралары ескерілуі тиіс.

1493 1493. Өрт қаупі бар аймақтарындағы электр жабдығын жерге тұйықтау осы Қағидалардың 7-тарауына сәйкес орындалуы тиіс.

2 2. Электр машиналары

1494 1494. Кез келген кластағы өрт қауiптi аймақтарда қорғаныс дәрежесі осы Қағидаларға 5-қосымшасының 155-кестесiнде көрсетілгеннен кем емес сыртқы қабығы бар 10 кВ-ге дейін кернеу класы бар электр машиналары пайдаланылады.

Кез келген кластағы өрт қауiптi аймақтарда желдеткіші бар тұйықталған немесе ажыратылған циклде таза ауамен үрленетiн электр машиналары пайдаланылады. Тұйықталған цикл бойынша желдетуі бар желдету машиналар мен ауа ағарларындағы ауа және артық қысым жоғалтуларын өтеуi үшiн құрылғы көзделуі тиіс.
Машина орнатылған орта жағдайларына байланысты (белгінің 2-ші цифрасы) қабықтың қорғаныс дәрежесін өзгертуге жол беріледі.
Қорғаныс дәрежесi бар қабықтағы iрi iлеспе машиналар, тұрақты токтың машиналары және статикалық сiңiру агрегаттарының электр өнеркәсiбiнiң игерулерiне дейiн IP44 сыныптың өрт қауiптi аймақтарында жол беріледі – П-IIа машиналарын және қабықтың қорғаныс дәрежесi кемінде IP20 бар агрегаттарын желдетудің тұйықталмаған циклінде пайдаланылған ауаны өрт қауіпті аймаққа шығаруға жол берілмейді.

1495 1495. Электр машиналарды желдетуге арналған ауада булар мен жанғыш заттардың шаңы болмауы тиіс. Желдетудiң айырылған циклі кезінде пайдаланған ауаны лақтыру рұқсат етiлмейдi.

1496 1496. Кез келген кластағы өрт қауiптi аймақтардағы тасымалданатын электрлендiрiлген аспабы электр жабдығының қорғаныс дәрежесі кемінде IP44 болуы тиіс; қорғаныс дәрежесiне IP33 қабықтың өрт қауiптi аймақтарда жабдықты жөндеуге арнайы технологиялық талаптарды орындау жағдайында жол беріледі.

1497 1497. Жұмыс жағдайлары бойынша бөліктері бар электр машиналары жанғыш заттар орналасқан орыннан кемінде 1 м қашықтықта орналасуы және жанбайтын экранмен бөлінуі тиіс.

1498 1498. Өрт қауiптi аймақтарда орналасқан тетіктер үшін электр қозғағыштарының осы Қағидалардың 5-қосымшаның 155-кестесiнде көрсетiлген қабықтың кiшiрек дәрежесi электр қозғалтқыштарды мына жағдайларда қолдануға жол беріледі:

1 1) электр қозғалтқыштары өрт қауiптi аймақтардан орнатылуы тиіс;

2 2) тетiктiң ерiксiз келтiруi тығыздағыштық нығыздалуды қабырға арқылы өткiзiлген онда құрылыммен бiлiктiң арқасында iске асуы керек.

3 3. Электр аппараттары және құралдар

1499 1499. Өрт қауiптi аймақтарда сыртқы қабатының қорғау дәрежесі осы Қағидалардың 5-қосымшасының 156-кестесінде көрсетілгеннен кем емес электр аппараттары, құралдар, шкафтар қолданылады.

Машина орнатылған орта жағдайларына байланысты (белгінің 2-ші цифрасы) қабықтың қорғаныс дәрежесін аз енуден өзгертуге жол беріледі.

1500 1500. Шкафтарда орнатылатын аппараттар мен құралдар осы Қағидаларға 5-қосымшаның 156-кестесiнде (соның ішінде IP00 орындау) көрсетiлгендей қабықтың кiшi қорғаныс дәрежесiн шкафтары не шарт кезiнде осы өрт қауiптi аймақ үшiн осы Қағидаларға 5-қосымшаның 156-кестесінде көрсетілгеннен кем болмауы тиіс.

1501 1501. Кез келген сыныптағы өрт қауiптi аймақтарда қысымдағы таза ауамен үрленетін аппараттар, құралдар, шкафтар және қысқыштар құрастырулары қолданылады.

1502 1502. Кез келген сыныптағы өрт қауiптi аймақтарда майға толған (оттекті қондырғылар мен көтергіш тетіктерді қоспағанда, бұл аппараттар және құралдарды қолдануға рұқсат етiлмейтiн жерлерде) орындаудағы аппараттар және құралдар қолданылады.

1503 1503. Егер бұл едәуір қымбаттау мен түстi металдардың шығынына әкелмесе жарық берушi желiлердiң қалқаншалары мен сөндiргiштерi кез келген сыныптағы өрт қауiптi аймақтардан шығарылады.

Кез келген өрт қауіпті аймақтары бар жойылатын қойма үй-жайларының электр қондырғыларында үй-жайлардың ішінде сөндіру аппараттарының болмауына қарамастан жарық беретін және күш желілерін сырттан ажырату аппараттары болуы тиіс. Ажыратылатын аппараттар жанбайтын материалдан қоршаушы құрылымда пломбалау үшін құрал-сайманмен жанбайтын материалдан жасалған жәшікте, ол болмаған кезде – жеке тіректе орнатылуы тиіс.
Ажыратылатын аппараттар қызмет көрсетуi үшiн тәуліктiң кез келген уақытында қолжетімді болуы тиіс.

1504

1504. Егер өндiрiс шарттар бойынша кез келген сыныптағы өрт қауiптi аймақтарда электр жылытқыш құралдар қажет болса, онда олардың жанатын заттармен жақын болуынан қыздырылатын жұмыс бөлiктерi, ал құралдары жанбайтын заттан жасалған материал бетiнде орнатылуы тиіс. Электр жылытқыш құралдардың өздері жылу сәулеленуiнен қорғау үшiн жанбайтын материалдардан экрандар орнатылуы тиіс.
Кез келген сыныптағы өрт қауіпті аймақтардағы қойма үй-жайларында, сондай-ақ мұрағаттар, мұражайлар, галереялар, кітапханалар ғимараттарында электр жылытқышты құралдарын қолдануға рұқсат берілмейді.

4 4. Электр жүк көтеру құрылғылары

1505 1505. Крандар, жүк көтергiштер және сол тәріздес тетіктерге қолданылатын электр жабдықтардың сыртқы қабаттарының қорғаныс дәрежесi осы Қағидаларға 5-қосымшаның 155-157-кестелеріне сәйкес келуі тиіс.

1506

1506. П-I және П кластағы өрт қауiптi аймақтардағы (крандар, жүк көтергiштер тағы сол сияқтылар) көтергiш тетiктердiң ток өткiзгiштерi мыс желiлерi бар тасымал солқылдақ кәбілiмен, резеңке оқшаулаумен, қабықта, қоршаған ортаға бағанмен орындалуы керек. Өрт қауiптi аймақтарында – П-II және П-III кластағы троллейлер және троллей жақтау сымдарының қолдануына жол беріледі, бiрақ олар жанғыш заттарды орналастыру орындарының үстiнде орналастырылуы тиіс.

5 5. Таратқыш құрылғылар, трансформаторлық және қайта өңдеу қосалқы станциялары

1507 1507. Өрт қауiптi аймақтарында ТҚ орнату кезінде оның элементтерiнiң (шкафтар және тағы сол сияқтылар) қорғаныс дәрежесi осы Қағидалардың 5-қосымшаның 156-кестесiне сәйкес келуi тиіс.

1508

1508. Қойма үй-жайларында, сонымен бiрге ғимараттар және кешенді конденсаттар құрылғыларын (ККҚ), мұрағаттар, мұражайлар, суреттiк галереялар, кiтапханалар үй-жайларын қоспағанда кез келген кластағы өрт қауіпті аймақтарда трансформаторлары бар КТП, КПП-ларды, сондай-ақ жанғыш емес толтырымдағы құрғақ немесе жанбайтын толтырымдағы орналастыруға жол беріледі. Бұл ретте КТП, КПП және ККҚ шкафтарында сыртқы қақпақшаларының қорғаныс дәрежесі IP41-ден кем болмауы тиіс. КТП, КПП және ККҚ-дан қоршауға дейінгі арақашықтық осы Қағидалардың 17-тарауына сәйкес қабылданады.
Өрт қауiптi аймақтардың кез келген класында, қоймалық үй-жайлардың өрт қауiптi аймақтарын, сондай-ақ мұрағаттар, мұражайлар, суреттiк галереялар, кiтапханалар үй-жайларын қоспағанда, осы Қағидалардың 25-тарауы және 1507-тармағының талаптарына сәйкес орнатылатын жабық камералардағы май толтырылған трансформаторлары бар қосалқы станциялар және май толлтырылған трансформаторлары бар кірістірілген немесе жапсыра салынған КПП және КТП орналастырылады.

1509 1509. Қосалқы станциялар майға толған трансформаторлармен кiрiстiрiлген немесе жапсыра салған орындаудың жанында келесi шарт бола алады:

1 1) есiктер және май толтыруы бар трансформаторлардың камераларының желдету саңылаулары өрт қауiптi аймақтарда шығуы керек;

2 2) қабырғалардағы саңылаулар және кәбілдер және электр өткiзгiштiктiң тұрбаларының өтуi орындарындағы жартылай жанбайтын материал болуы керек;

3 3) 1 шаршысына дейiн руын бөлмесiнiң тек қанасы өрт қауiптi аймағына камера қойылған майға толған трансформаторлармен қосалқы станциядан шығатын есiк бұл есiкте орындай алады және кемiнде 0,6 сағат отқа төзiмдiлiк шегiн алуға өздiгiнен жабатын болуы керек;

4

4) өрт қауiптi аймаққа кешенді трансформаторлық қосалқы станциясы және КПП, сонымен бiрге кешенді трансформаторлық қосалқы станциясы және КПП-нің трансформаторларының тасымалдауы бөлмелерден шығатын есiктерге өрт қауiптi аймақ арқылы рұқсат етiледi. Бұл есiкте 3-тарауда көрсетілгендей дарбазасы - кемiнде 0,6 сағат отқа төзiмдiлiк шегiмен ескерiледi.
📌 Ескертпе. Егер (қалқаны) тек қана бiр қабырғасы болса, егер екi немесе үш (қалқа) қабырғаларды алса, ТҚ, ТҚС, iшкi баптары кiрiстiрiлген болып есептеледi, ортақ жапсыра салған өрт қауiптi аймақтары бар жапсарлас бөлмелермен, ортақ көрcетiлген бөлмелермен.

1510

1510. Май толтыруы бар электр жабдық (трансформаторлар, конденсаторлардың батареясы, сөндiргiштер тағы сол сияқтылар) өрт қауiптi аймақтары бар сыртқы ғимараттың қабырғасынан қабырғалардағы ойықтардан орнатылған электр жабдығына тігінен және көлденеңнен қашықтық кішіден кем емес болса кемiнде 0,8 м қашықтықта орналасуы мүмкін.

6 6. Электр шамдары

1511 1511. Өрт қауiптi аймақтарда қорғаныс дәрежесі осы Қағидаларға 5-қосымшаның 157-кестесінде көрcетiлгеннен кем емес электр шамдары қолданылуы тиіс.

1512

1512. ДРЛ шамдары бар шамдардың құрылымы олардың iшiнен лампаларының түсіп қалуына жол бермеуі тиіс. Қыздыру лампалары бар шырақтардың шам арашалаушы тұтас силикат шынысы болуы тиіс. Оларда жанғыш материалдардан жасалған шағылдырғыштар және серпiлткiштер болмауы тиіс. Қойма үй-жайларының кез келген кластағы өрт қауiптi аймақтарында люминесценттiк шамдары бар шырақтардың жанғыш материалдардан жасалған шағылдырғыштар және серпiлткiштерi болмауы тиіс.

1513 1513. Қыздыру және ДРЛ лампалары бар шырақтардың ішіндегі электр сымы сыртқы өткізгіштердің қосылу орнына дейін термошыдамды сымдардан орындалуы тиіс.

1514 1514. Кез келген кластағы өрт қауiптi аймақтардағы тасымал шырақтарының кемiнде IP54 қорғаныс дәрежесi болуы тиіс, шырақтың шыны қалпағы темір тормен қорғалуы тиіс.

7 7. Электр өткізгіштері, ток өткізгіштері, әуе және кәбіл желілері

1515 1515. Кез келген кластағы өрт қауiптi аймақтардағы кәбілдер өткiзгiштердің жану тарамайтын материалдардан жасалған жамылғысы мен сыртқы қабығы болуы тиіс. Жанатын полиэтилен оқшаулау бар кәбілдердің қолдануына жол берілмейді.

1516 1516. Кез келген кластың өрт қауiптi аймақтары арқылы, сонымен бiрге 1 м кем қашықтықта тігінен және көлденеңнен өрт қауiптi аймақтан технологиялық процеске (өндіріске) жатпайтын өтпелi электр өткiзгiштiктер және барлық кернеулердi кәбіл желiлерін өткізуге жол берілмейді.

1517 1517. Кез келген сыныптағы өрт қауiптi аймақтарда оқшауланбаған өткізгіштерді қолдануға жол берілмейді.

1518

1518. Кез келген кластағы өрт қауiптi аймақтарда кәбілдi төсеулер және өткiзгiштердiң барлық түрлерiне рұқсат етiледi. Изоляторлар, тартпалар, арқандарда кәбілдер және конструкциялар бойынша ашық тiкелей салатын шеттетiлген өткiзгiштерден қашықтық кемiнде 1 м болуы тиiс заттардың (орналасатын) ашық сақталатын жанғыш заттар орындарына дейiн тағы сол сияқтылар болуы тиiс.
Кез келген кластағы өрт қауiптi аймақтардағы алюминий желiлерi бар ашық шеттетiлген өткiзгiштердiң төсемi тұрбалар және қабықтардан өндiрiп алынуы тиіс.

1519

1519. Жанғыш газдары бар құбырлары бар эстакадалар бойынша және П сыныптың өрт қауiптi аймағы бар аумақтары бойынша өтетiн сұйықтармен - III, құрыштан жасалған тұрбалардағы кәбілдерi және кәбілдер ашық сауыт қапталған қабық сауыт қапталмаған құрыштан жасалған тұрбалардағы шеттетiлген өткiзгiштерiнiң төсемiне рұқсат етiледi. Жанғыш заттары бар құбырлар тұрба және сауыт қапталмаған кәбілдерi бар қабық және сауыт қапталған кәбілдер құбырлардан кемiнде 0,5 қашықтықта болуға құрыштан жасалған электр өткiзгiштiктер тасты тұрбалар мүмкіндігінше жанғыш заттары бар тұрба құбырларының жағынан төселуі тиіс.

1520 1520. Жылжымалы электр қабылдағыштар үшiн мыс желiлерi бар тасымал солқылдақ кәбілдерi, резеңке оқшаулаумен, қабықта, қоршаған ортаға бағанмен қолданылуы керек.

1521

1521. Кемiнде IP43 қабықтың қорғаныс дәрежесi алуы керек кез келген сыныптың өрт қауiптi аймақтарындағы электр өткiзгiштiктерiндегi алуы керек қолданылатын жалғағыш және тармақтағыш қораптар. Олар құрылыстан немесе басқа берік материалдан өндірілуі тиіс, олардың өлшемдерi өткiзгiштердiң монтаждың оралымдылығы мен сымдарды қосудың сенімділігін қамтамасыз етуі тиіс.
Металдан орындалған қораптар бөлшектерінде оқшаулағыш төселу немесе сенімді болуы тиіс. Жарықтандырудың топтық желісінде орындалғаннан басқа пластмасса бөліктері қиын жанғыш пластмассадан жасалуы тиіс.

1522

1522. Сонымен бiрге, П-I, П-II және П-Ia П-I кластардан өрт қауiптi аймақтарда - барлық шинаны П-Iа П-I және П-II өрт қауiптi аймақтарда IR20 және одан жоғары қорғаныс дәрежесi бар мыс және алюминий шиналары бар 1 кВ-ге дейiн жақтау торларының қолдануына рұқсат етiледi, соның iшiнде тармақталу шиналары да оқшауланған болуы тиіс. IP54 және одан жоғары шинаның қорғаныс дәрежелерiмен жақтау торларын оқшауламауға жол беріледі.
Талдау емес шиналардың түйiскен қосылулары дәнекерлеумен, жинамалы қосулар - өздiгiнен бұрап алуды сақтап қалу үшiн құрал-саймандардың қолдануымен орындалуы тиіс.
Жақтау торларындағы барлық элементтерi температурасы (П-I өрт қауiптi аймақтарда орындалатын жарықтандырумен қораптарды қоса алғанда) 60оС аспауы тиіс.

1523

1523. Коммутациялық және қорғайтын аппараттармен тармақтағыш қораптар, сонымен бiрге тiркеуiш түйiскен қосулар барлық кластағы өрт қауiптi аймақтарында қолдануға рұқсат етiледi. Тармақтағыш қораптар сонымен бiрге, жақтау торларға орнатылған, П-I және П-IIа кластағы өрт қауiптi аймақтар үшiн IP44 және одан жоғары қорғаныс дәрежесi болуы тиіс жақтау торларымен (өткiзгiштер) кәбілдердi енгiзу орны және жақын болуды қоса алуы керек – П-II класы үшiн IP54.
П-I – П-II класты аймақтар үшiн тiркеуiш түйiскен қосылулардың коммутациясы тармақ шынжырының ажыратқыш үзiлуi кезде қамтамасыз етiлуі тиіс.
Мұрағаттар, мұражайлар, суреттiк галереялар, кiтапханалар, сонымен бiрге қойма үй-жайларының өрт қауiптi аймақтарында баспанаға тiркеуiш түйiскен қосулардың қолдануына, уақытша желiлердегi қосулары қоспағанда экспозициялардың көрсетуiнде рұқсат етiлмейдi.

1524

1524. Өрт қауiптi аймақтарға ӘЖ өстер қашықтықтар бойынша 670-тармаққа сәйкес салынуы тиіс, алюминий, болат алюминийден оқшауланбаған өткiзгiштерi бар 1 кВ немесе осы Қағидаларға 5-қосымшаның 158-кестесiнде тізбеленген ашық жер бетiндегi қоймаларға дейiн алюминий балқымаларының В-лы қашықтықтар қоспағанда. 5-қосымшаның 158-кестесiнде, 5-қосымшасының 159-кестесінде көрсетілгеннен кем болмауы тиiстi, аталған қоймаларға дейiн 1 кВ-iне ЖВ желісі қашықтық осы талап сыртқы жарықтың қоймалардың аумақ орналасатын ЖВ желілеріне таралмайды.

26 26. Электротермикалық қондырғылар

1 1. Жалпы ережелер

1525 1525. Осы Қағидалардың 1-тармағының 137) және 138) тармақшаларына сәйкес электрмен жабдықтаудың сенімділігін қамтамасыз етілуіне орай электротермикалық құралғылар ІІ және ІІІ-санатты электр қабылдағыштарға жатқызылады.

Негiзгi жабдықтың электр қабылдағыштары және қосалқы тетiктердiң дәрежесi, сонымен бiрге электр бөлiгiнiң сақтауын көлем көрсетiлетiн оның суы, газдармен, қысылған ауамен, қысым немесе сиретiлудiң жұмыс камераларындағы жасау және сүйемелдеуiнiң жабдыққа, жабдықтау жүйелерiне такомаға талаптарының нормаларымен және қолданыстағы стандарттар ұсынатын термиялық қоюларды жабдықтың конструкция ерекшелiктерiнiң есепке алуымен анықталуы тиіс.
Цехтар және сериялы емес өндiрiс бөлiмшелерiнiң термиялық қондырғыларының III дәрежесіне: және түске бояу механизм жинайтын ұстахана, штампылау, сығу, механикалық; және ағаш өңдеу, эксперименталдi ағаш өңдейтiн аспапты, дәнекерлегiш, құрама темiр бетондарының (бөлiмшелер және ұста) цех және бөлiмшесi, сонымен бiрге лабораториялар, сынау станциялары, гараждар, жиналатын орын, әкiмшілік ғимараттар жатады.

1526

1526. Жалпы тағайындаудың электр желілеріндегі термиялық қоюлардың электр қабылдағыштарының қоректенулерi үшiн электр қабылдағыштардың қуаты және (радиал немесе магистралдiк) жабдықтауды қабылданған сұлбаға байланысты қатты немесе солқылдақ ток өткiзгiштер, кәбіл желi немесе электр өткiзгiш қолданылуы тиіс.

1527

1527. Электр энергиясына жылулық айнымалы тогы үлкен - орташа немесе жалпы тағайындаудың дәмеленетiн электр желдерiне тiкелей немесе (күш беретiн, сiңiре) дербес пеш трансформаторлары арқылы қосылатын сiңiре агрегаттар болуы тиiстi жоғарғы жиiлiк болуы тиiстi төмендетiлген тұрақты токта өзгертетiн термиялық қоюлар.
Пеш күш беретiн трансформаторлары немесе автотрансформаторлармен индукция және кедергiнiң түзу және жанама әсердiң жалпы тағайындауды электр желiнiң кернеу айырмашылығы болатын кернеу жұмыс iстейтiн кедергiлерi немесе (құрылымдар) пештердiң жеке қуатының жанында түзудi (құрылымдармен) доғалы пештерi бар өнеркәсiптiк жиiлiк, (олардың кернеу және қуатынан тәуелдiлiк тыс) жанама және құрамалы әсер және қоюдың термиялық қоюлары (құрылымдармен) пештермен сонымен бiрге жабдықтауы керек: бiр фаза - 400 кВт және көп, үш фазалық - 1,6 МВт және көп.
Түрлендiргiштер және пеш (түрлендіргіш) трансформаторлары технологиялық үдерiстiң талаптарымен сәйкес екiншi кернеу қамтамасыз етуi керек, термиялық қоюды алғашқы кернеу орындылықтың техникалық-экономикалығы есепке алумен таңдалуы тиіс.
Пеш трансформаторлардың (автотрансформаторлар) және түрлендіргіштер технологиялық процесс талаптарына сәйкес кернеу реттеуге арналған құрылғылармен жабдықталуы тиіс. Трансформаторлар (автотрансформаторлар) баспалдақтардың ауыстырып қосқыштарымен жүктемесiз ауыстырып қосуларды орындау кернеудi алуды болдырмайтын блоктағышы болуы тиіс.

1528

1528. Термиялық қоюлардың бiрнеше бiр фаза электр қабылдағыштарының қосылатын жалпы тағайындауды электр желілеріне электр жүктемесiн желi фазалардың арасындағы амалдарынша бiр қалыпты үлестiруi керек. Барлық кернеулердi мұндай үйлесімсіздіктің шақырылатын олардың жүктемесiнiң электр қабылдағыштарының жұмыстары қолдану кезiндегi тәртiптерi емес болуы мүмкiн.
Мұндай шарт сақталмаған және бұл ретте бір фазалы электр қабылдағыштарын электр желiсіне (техникалық-экономикалық көрсеткіштер бойынша) орынсыздығы жағдайларында қосудың (яғни ӘЖ қуаттылығы үлкен желі нүктесіне) электр термиялық қондырғы симметриялаушы құрылғымен немесе токтың параметрлік көзімен жабдықталады, не оның көмегімен бір фазалы электр қабылдағыштардың үш фазалы желі (жұмыс процесінде симметрия емес желі туындаған кезде) арасындағы бір фазалы электр қабылдағыштардың жүктемесін бөлуге мүмкіндік беретін коммутациялық аппараттар орнатылуы тиіс.

1529

1529. Термиялық қоюларды электр жүктемесi жанында қолданыстағы стандарт талабы сақталмайтын кернеудi қисықтың формасының синусоидсыз жалпы тағайындау электр желілерiнде тең таратылады. Термиялық қоюларды пеш қосалқы станциялары немесе дәмеленетiн олардың (зауыттық) цехтық қосалқы станциялары орнын толтыратын құрылымдармен немесе басқа шара қолдануға жабдықтау керек болса электр желiлерінің кернеуiн қисықтың формасы кiшiрейтiледі.

1530 1530. Егер энергия жеткiзушi ұйым өзгеше норматив белгі немесе жалпы пайдаланымдағы электр желілерiне жалғанатын электр термиялық қондырғылардың қуаттылық коэффициенті 0,98-ден кем болмауы тиіс.

Табиғи қуат пайызы мөлшерленетін мәннен төмен бірыңғай қуаты 400 кВт және одан жоғары электр термикалық қондырғылардың жеке қарымталау құрылғылары болуы тиіс. Егер техникалық экономикалық есептеулермен топтық қарымталаудың айқын артықшылықтары анықталса, сондай-ақ кәсіпорында (цехта) реактивтік қуаттың артықшылығы кезінде электр термикалық қондырғыларды жеке қарымталауыш құрылғылармен жабдықтауға рұқсат етілмейді.

1531

1531. Қарымталауыш құрылғы негізінде конденсаторлық батареялар қолданылатын жалпы қолданыстағы электр тораптарға қосылатын электр термикалық құрылғылар үшін конденсаторларды қосу схемасын техникалық экономикалық мағлұматтардың, кернеу қисығының формасы (жоғары гармониктердің құрамымен анықталатын) және құрылғының индуктивті жүктеме өзгерісінің сипаты негізінде таңдалады.
Индуктивті жүктеменің жиі және үлкен (амплитуда бойынша) өзгерулері бар құрылғыларды конденсаторлар электр термикалық электр қабылдағыштармен, пештік трансформаторлармен (көлденең қарымталау құрылғысы) бірге қосылады.
Конденсаторлық батареялардың сыйымдылығының реттеуiн ескеруге ұсынылады. Индукциялы жүктеменiң өзгерiс шақырылатын кернеулер тербелiстерiнiң кiшiрейтулерi үшiн қисынды жағдайларда өтем (УДК) реактивтi қуаттың статикалық және динамикалық өтемiнiң құрылымын әдiстердi қолданып ескеруге ұсынылады: (конденсаторлардың сатылы сөндiруiмен) түзу немесе (ҚТ реактордың қорытынды индуктивтiлiгi немесе үлкен кернеуi бар арнайы трансформатордың байсалды реттеуiмен) жанама, сонымен қатар барлық жағдайлардағы жедел басқару жүйелерiмен.
Конденсаторлық батареялар және термиялық электр қабылдағыштардың реттелетiн сыйымдылығымен, тұрақты конденсаторлардың (ұзына бойына өтемнiң құрылымы - ҚПК) тiзбектi қосылысы да, параллель де индукциялы жүктеменiң (автотрансформатор) ақырын өзгерiстерiмен қондырғыларға рұқсат етiледi.
Реттеу трансформаторының (автотрансформаторының) блогiнен термиялық жабдықтың қоректенуiнде - пеш түсiретiн трансформатор немесе бас трансформатордың блогi - конденсаторлық батареяны (вольт қосатын) бiртiндеп қосымша трансформатор (егер оның жанында бұл жабдықтың электродинамикалық табандылығы қамтамасыз етiледi орташа кернеудi шынжырға қосу ұсынылады.

1532 1532. Әрбiр термиялық қондырғының алғашқы шынжыры мынадай коммутациялық және қорғайтын аппараттарды қамтуы тиіс өндірістік жиiлiктiң қоректендіретін электр желiсiнiң кернеуiне байланысты:

1 1) 1 кВ дейiн – енгізудегі сөндiргiш-сақтағыш немесе электромагниттi және жылулық расцепительдерi бар автоматты сөндiргiш енгiзудегi (өшiретiн байланысулармен ажыратқыш, дестелi ажыратқыш) сөндiргiш және сақтағыштар немесе блок;

2 2) 1 кВ жоғары - енгiзудегi (бөлгiш, тiркеуiш түйiскен қосу кіру) ажыратқы және сөндiргiш жедел - қорғайтын тағайындау немесе (бөлгiш, тiркеуiш түйiскен қосу кіру) ажыратқы және екi жедел - қорғайтын сөндiргiш.

1 кВ дейiн электр желiсіне 1 кВт-тан кем қуаттың термиялық құрылымының қосындылары үшiн қорғауы (жарық берушi) күш беретiн тармақ немесе қалқаншада орнатылатын (магистралдiк немесе радиал) сызық қосылатын тiркеуiш түйiскен қосулар енгiзуге рұқсат етiледi.
Коммутациялық аппараттарының 1 кВ-iне дейiн термиялық қондырғылардың алғашқы шынжырларында оған коммутация өшiретiн байланысуларсыз не шарт кезiнде ажыратқыштарды жүктемесiз орындап, енгiзуге рұқсат етiледi.
1 кВ-ден жоғары сөндiргiштер жедел - термиялық қондырғыларды қорғайтын тағайындау қосындының операциясы және (пештер немесе құрылымдар) термиялық жабдықтың ажыратуы, оның жұмысының мерзiмдi қолдану кезiндегi ерекшелiктерi және қысқаша тұйықталу және жұмыс тәртiптерiнен қорғауды орындауы керек.
Электр термиялық қондырғылардың 1 кВ-ден жоғары жедел сөндiргiштері және жедел көлемi нақты жобалау кезінде анықталатын қорғаныс функцияларының бір бөлігін орындауы тиіс, бірақ оларға қорғаушы сөндіргіштер жүзеге асыруы тиіс ҚТ-дан (пайдаланушылықтан басқа) қорғау жүктелмеуі тиіс (зауыттағы сол сияқтылар) цехтық руларда да, пеш қосалқы станцияларына да жедел - және жоғары 1 кВ-ден жоғары жедел сөндiргiштер орнатуға жол беріледі. Электр термиялық қондырғылардың тобын қорғау үшiн (параллель қосылатын және бөлек жұмыс iстейтiн) бiр немесе екi қорғайтын сөндiргiштер орнатуға рұқсат етiледi.

1533

1533. Электр термикалық құрылғыларда қолданылатын талаптарға жауап беру тиiстi қолданылатын 1 кВ жоғары осы Қағидалардың 4-тарауының талаптарына жауап беруі тиiс. Сонымен бiрге, коммутациялық операциялардың саны бар электр тiзбектерiндегi орташа 5 және қосындының циклдерi көп және техникалық шарт қолданыстағы стандарт талаптарға тиiстiлерiне үлкен механикалық және электр тұрақты тоздырғыш ие болатын арнайы сөндiргiштер қолданылуы тәулігіне ажырату қолданылуы тиiс.
Жиi коммутациялық операциялары бар 6-35 кВ-дан және жедел сөндiргiштер тәулігіне не шарт кезiнде оған үлкен механикалық тұрақты 50 ретке дейiн аз майлы сөндiргiштерiн қолдануға рұқсат етiледi 10 %. Олардың атаулы мәні тоздырғышпен артық емес тек қана токтар бөлiнiп қалуға қорғайтын электр тiзбегiнде ретiнде жедел немесе тәулігіне 15-тен жиiрек емес рет орташа номиналды токтар бөлiнiп қалады.
Мысалы, термиялық қондырғыларда жоғары 1 кВ шынжырда жедел сөндiргiштер ретiнде сөндiргiштiң бұзылуы қысқаша тұйықталу ол өтетiн ток құрылған әсерлер бұзылуларсыз шыдауға қабiлеттi емес вакуум немесе жапсарсыз сөндiргiштер төмендетiлген электр динамикалық табандылықпен сөндiргiштерi жедел сөндiргiшпен және (автотрансформатормен, түрлендiргiшпен) пеш трансформаторының аралығында қызмет көрсету үшiн қауiп-қатердiң пайда болу шығаратын электр тiзбектерiндегi қысқаша тұйықталуы ықтималдық төмендететiн шаралардың жүзеге асыруын шартта сонымен бiрге не шарт кезiнде қолдануға рұқсат етiледi, РУ-ға апаттың дамуына, жарылысқа немесе өртке келтiрмейдi. Мысалы, (вакуум, әуе) арқасында шунтталатын резисторлардың коммутациялық шамадан тыс тырысуларын төмендету бойынша шара ескерiлуi керек болса) биiк жылдамдығы бар сөндiргiштердiң қолдануы және трансформатор орамы және электр тiзбектерiнiң разрядтыларымен қорғаудың жанында орнатылады. Мұндай сөндiргiштер коммутациялық шамадан тыс тырысулар ең кiшi болу үшiн осы маңай пеш трансформаторлары орнатуға ұсынылады.

1534

1534. Қуатты трансформаторлар, автотрансформаторлар немесе түрлендiргiштердiң ол орнатылатын цех iшiндегi пеш қосалқы станцияларының кернеуi, сан, соның iшiнде бiрiншi қабат, әртүрлi қосалқы станциялардың май трансформаторларының камералар арасындағы қашықтығы қарағанда май толтырумен, олардың орналастырылуын (белгi) биiктiк жартылай шектелмейдi.
Жабдықпен, осы Қағидалардың 979-тармағының 2) тармақшасына сәйкес майдың толық көлем өлшеулi шұңқырлар немесе май қабылдағыштар орындалу тиiстi болатын майлар құрама бакке майдың қарсылық бiлдiруiмен 2-тарау талаптары орындалуы тиiс. Құрама бактi сыйымдылық бiр камерада, сонымен бiрге орналасқан жабдықтың жиынтықтан аз емес көлем емес, бiрнеше камералардың май қабылдағыштарының құрама багіне қосуында - камералар бiрінің жабдық майының аз емес ең үлкен жиынтық көлем болуы керек.
Май толтырылуы бар электр жабдықпен камералары өрт сөндiрудiң тұрақты құрылымдары майдың: артық жиынтық санында алуы керек: бiрiншi қабат және одан жоғарының белгi орналасқан камералар үшiн 10 т; бiрiншi қабаттың белгiлерi төменде орналасқан камералар үшiн 0,6 т.

1535 1535. Барлық кернеудегі электр термиялық қондырғылардың жабдықтауды кез келген кластағы аймақтардағы өндiрiстiк үй-жайларға тiкелей орналастыруға рұқсат етiледi.

Жабдықтауды орындау осы үй-жайлардағы ортаның жағдайына сай болуы керек, ал жабдықтың өзінің құрылымы мен орналастырылуы оның персоналдың қауiпсiздiгiн қамтамасыз етуге тиіс және жабдықтың механикалық зақымдану ықтималдығын, ток өткiзетiн және айналмалы бөлiктерге кездейсоқ тиiп кетуін болдырмауы керек.
Егер электр пешiнің, электр жылытқыш құрылымының немесе қыздырылатын бұйымның ұзындығы құрылымның айтарлықтай күрделенуiн тудыратын немесе қондырғыда қызмет көрсетудi қиындататындай болса, онда пештің немесе жалпы қондырғының айналасына есіктің қондырғы сөніп қалатындай ашылуын болдырмайтын блоктағышы бар, биіктіктігі кемінде 2 м қоршаумен орнатуға рұқсат етіледі.
Жеке үй-жайларда трансформаторларды, электр термиялық қондырғылардың түрлендіргіш агрегаттары мен басқа да электр жабдықтарын орнату кезінде соңғысы ҚНжҚ-ға сәйкес отқа төзiмдiлiк дәрежесiнің II дәрежесінен төмен болмауы керек.

1536

1536. Бір электр термиялық қондырғы-агрегатқа тиесілі 1 кВ және одан жоғары күштік электр қондырғысын (пеш трансформаторлары, статикалық түрлендiргiштер, реакторлар, пеш сөндiргiштерi, ажыратқылар, ауыстырып қосқыштар тағы сол сияқтылар), сондай-ақ пеш трансформаторлары мен түрлендiргiштердi салқындату жүйелерiнiң қосалқы жабдықтарын (сумен және майлы-сулы салқындату жүйесінің тұйық сорғылары, жылу алмастырғыштар, абсорберлер, желдеткiштер және тағы басқалар) жалпы камераға орнатуға рұқсат етiледi. Көрcетiлген электр жабдықтарының ашық ток өткiзетiн бөліктері қоршалуға тиіс, ал коммутациялық аппараттардың жетектерін жедел басқару камерадан тыс шығарылуға тиіс. Бірнеше электр термиялық қондырғылардың электр жабдықтары осы Қағидалардың 20-тарауының талаптарын сақтай отырып, жалпы электр үй-жайларында, электр машиналы үй-жайларда орналастырылады.

1537

1537. Трансформаторлар, түрлендіргіш қондырғылар және электр термиялық қондырғылардың агрегаттары (қозғаушы-генераторлық және статикалық-иондық және электрондық, соның iшiнде жартылай өткiзгiш құрылымдар және шамды генераторлар) оларға қосылған электр пештеріне және басқа да электр термиялық қондырғыларға (аппараттарға) өте жақын қашықтықта орналастырылады.
Камерада басқа жабдықтар болмаған кезде пеш трансформаторларының еденнен 1,9 м биіктікте орналасқан шығыңқы бөліктерінен трансформаторлық камералардың қабырғаларына дейінгі жарықтағы мынадай ең жақын қашықтық қабылданады:

1 1) көлемді қуаты 0,4 МВ.А төмен трансформаторлар үшін камераның алдыңғы (пеш немесе басқа электр термиялық қондырғылар жақтан) қабырғасына дейін 0,4 м, 0,6 м – 0,4 бастап 1,25 МВ.А дейін және 12 м – 1,25 МВ.А жоғары;

2 2) көлемді қуаты 0,4 МВ.А төмен болған кезде камераның бүйір және артқы қабырғаларына дейін 0,8 м, 0,1 м – 0,4 бастап 1,25 МВ.А дейін және 1,2 м – 1,25 МВ.А жоғары.

Пеш трансформаторлары мен басқа да жабдықтарға ортақ камераны бірлесіп орнатқан кезде жабдықтардың, сондай-ақ жабдықтар мен камера қабырғаларының арасындағы өтпелердің ені мен қашықтық осы Қағидалардың 16, 17 және 20-тарауларында көрсетілгеннен 10–20 % артық қабылданады.

1538

1538. Электр термиялық қондырғылар электр жабдықтары мен осы қондырғының тетіктеріне қауiпсiз қызмет көрсетудi, сондай-ақ жедел ауыстырып қосуларды дұрыс ретін қамтамасыз ететiн блоктағыштармен жабдықталуға тиіс. Шкафтардың электр үй-жайларынан тыс орналасқан есiктерді, сонымен бiрге жанасуы мүмкін 1 кВ жоғары ток өткiзгіш бөліктері бар камералардың есіктерін қондырғыдан кернеуді алғаннан кейін ғана ашуға болады не есіктер қондырғыдан кернеудің алынуына дереу әсер ететін блоктағыштармен жабдықталуға тиіс.

1539 1539. Электр термиялық қондырғылар осы Қағидалардың 12 және 13-тарауларына сәйкес қорғау құралдарымен жабдықтауы керек. Доғал және кен термиялық пештердi қорғауға қойылатын талаптар осы Қағидалардың 1556-тармағында, ал индукциялық электр пештерi үшін - осы Қағидалардың 1564-тармағында жазылған.

1540 1540. Электр термиялық қондырғының қуатты немесе (бұл технологиялық немесе техникалық-экономикалық себептерге орынсыз болған жағдайларды қоспағанда) жұмыс режимін автоматты реттеуiштерi болады.

Қуатты реттеу кезінде (немесе шамадан тыс жүктеуден қорғау үшiн) айнымалы токтың мәнiн есепке алу керек, токтың трансформаторлары төменгi кернеудiң жағында орнатылады.
Ток трансформаторларын жоғарғы кернеу жағына қондырғыға рұқсат етiледi. Бұл ретте егер пеш трансформаторының айнымалы коэффициентi болса, онда келiсетiн өлшеу органы қолданылады.

1541 1541. Өлшеу аспаптары мен қорғау аппараттары, сондай-ақ электр термиялық қондырғылардың басқару аппараттары олардың қызуын болдырмайтындай орнатылуға тиіс.

Электр термиялық қондырғылардың басқару қалқандары мен пульттерi (аппараттары) қондырғыларда жүргізіліп жатқан өндірістік операцияларды бақылауға болатындай жерде орналастырылады.
Басқару аппаратының тұтқасының пештің көлбеу жетегіне қарай қозғалу бағыты көлбеу бағытына сәйкес келуi керек.
Егер электр термиялық қондырғылардың көлемі үлкен және басқару пультiнен шолу жеткiлiксiз болса, технологиялық үдерiсті бақылау үшiн оптикалық, теледидар немесе басқа құрылымдар көзделеді.
Қажет болған жағдайларда бүкіл қондырғыны немесе оның жекелеген бөліктерін қашықтықтан өшіру үшін авариялық батырмалар орнатылуы керек.

1542 1542. Электр термиялық қондырғылардың басқару қалқандарында жедел коммутациялық аппараттардың қосылған және ажыратылған жағдайларында, бір реттік қуаты 0,4 МВт және одан артық қондырғыларда да кіріс коммутациялық аппараттардың орналасу жағдайларына сигнализация орнату қарастырылуға тиіс.

1543

1543. Электр термиялық қондырғылардың ток өткізгіштерінің қимасын таңдау кезінде өнеркәсіптік жиілігі 1 kА-дан жоғары токтарға және жоғарылатылған орта және жоғары жиілікті токтардың кез келгеніне токтың шина (кәбіл) қимасы бойынша, сондай-ақ беткі әсер мен жақындық әсеріне байланысты пакеттің жекелеген шиналарының (кәбілдерінің) арасында тең бөлінбеуін ескеру керек.
Бұл ток өткiзгiштердiң құрылымы мыналарды қамтамасыз етуi керек: (атап айтқанда, екiншi ток өткiзгiштерде - электр пештерiнiң «қысқа желiлерi»):

1 1) ұтымды реактивтi және белсендi кедергiлер;

2 2) өткiзгiштердегi токтың тиiмдi үлестiрiлуi;

3 3) үш фазалы электр пештерi немесе электр термиялық қондырғылардың жеке түрлерiне арналған стандарттар немесе техникалық шарттардың талаптарымен сәйкес фазалар бойынша кедергiлердiң симметриялануы;

4 4) шиналардың металдық бекiткiштерiндегi электр энергиясының жоғалтуларын шектеу, қондырғылар және құрылыс ғимараттары элементтерiнiң құрылымдары.

Жеке шиналар мен желілердің (атап айтқанда, олар темiрбетон қалқалар мен аражабын арқылы, сонымен бiрге металл тiрек құрылымдар мен қорғаныш қалқандардан өткенде) айналасында тұйық металл контурлар болмауы керек. Егер бұлай жасау мүмкін болмаса, магнитсiз және магнитi аз материалдар қолданылады, олардағы жоғалтуларды және оларды қыздыру температурасын есептеу керек.
Сумен салқындатылатын элементтерге шиналардың қосылу түйiндерiн қоспағанда, жиiлiгi 2,4 кГц айнымалы токтың ток өткiзгiштерi үшiн магниттi материалдардан жасалған бекiткіш бөлшектер қолданылмайды, ал жиілігі 4 кГц және көп болса рұқсат етiлмейді. Тiрек конструкциялары және мұндай (коаксиалды ток өткiзгiштерге арналған конструкцияны қоспағанда) ток өткiзгiштердiң қорғаныш қалқандары магнитсiз немесе магнитi аз материалдардан өндiрiлуi керек.
Электр тогымен және сыртқы жылу сәулелерімен қыздыруды қоспағанда, шиналар және контактілердің температурасы 90оС аспауға тиіс, екiншi ток өткізгіштер үшiн реконструкцияланатын қондырғыларда мыс шиналары үшiн 140оС температура, алюминий шиналар үшін 120оС рұқсат етiледі, бұл ретте шиналарды қосу дәнекерлеу арқылы орындалады.
Қажет болған жағдайларда мәжбүрлеп немесе сумен салқындату қолдану көзделеді.

1544

1544. Жұмыс тәртiбі қалыпты электр пештерiнiң қондырғыларында, соның iшiнде тиiстi екiншi ток өткізгіштеріндегі қатты ток өткiзгiштерi үшiн руднотермика және ферроқорытпа, вакуум доғалы және гарнисаждық, индукциялық, плазмалы, тікелей (соның iшiнде электр күйiндi қайта балқыту) және жанама әсердегі кедергі, электронды-сәулелер және диэлектриялық қыздыру қондырғыларында алюминий немесе алюминий қорытпасынан жасалған шиналар (тікүшбұрышты немесе құбырлы қималы) қолданылады.
Екпiндi жүктемесi бар екiншi ток өткізгіштеріндегі қатты ток өткiзгiштерi үшiн, атап айтқанда болат балқыту және шойын балқытатын доғалы пештер үшін үлкен механикалық және шаршаған берiктiгi бар алюминий балқымасынан жасалған шина қолданылады. Көп полюстiк шиналардан жасалған айнымалы ток тiзбектерiндегi екiншi ток өткiзгiшiн қатты ток өткiзгiш шикі құрамдалған әр түрлi фазалардың параллель алмасушы шынжырларымен немесе токтың түзу және керi бағыттарымен орындалады.
Жоғары және орташа жиiлiгi бар қатты бiр фазалы ток өткiзгiштер үшiн шикіқұрамдалған және коаксиалды шина өткізгіштері қолданылады.
Негізделген жағдайларда қатты ток өткiзгiштердi – мыстан жасалған екінші ток өткізгіштерді мыстан жасауға рұқсат етiледi.
Электр пештерiнiң жылжымалы элементтерiнің икемді ток өткiзгiштері икемді мыс кәбілден немесе икемді мыс ленталарымен орындалады.
6 kА және одан артық өнеркәсiптiк жиiлiктегі және жоғары - орташа кез келген токтағы икемді ток өткізгіштер үшін сумен салқындатылатын икемді кәбілдер қолданылады.
Электр термиялық қондырғыларға арналған шкафтар мен басқа да құраушы құрылғыларды шиналауға арналған шиналау материалдары (алюминий, оның балқымалары немесе мыс) тиiстi стандарттар немесе техникалық шарттарға сәйкес таңдалуға тиіс.

1545

1545. Тiк бұрышты шиналардың шихталанған пакетiнен жасалған ток өткізгіштердің өнеркәсіптік жиіліктегі жол берілетін созылмалы токтар Қағидалардың 5-қосымшасының 160-163-кестелерінде келтiрiлген, екі тік бұрышты шиналардан жасалған жоғары және орта жиіліктегі ток өткізгіштердің бір фазалы токтары 5-қосымшаның 164-165-кестелерінде келтірілген, екі концентрациялық құбырдан жасалған ток өткізгіштер - 5-қосымшаның 166 және 167-кестелерiнде, АСГ маркалы кәбілдер – 5-қосымшаның 168-кестесінде және СГ маркалы - 5-қосымшаның 169-кестесінде келтірілген.
Кестелердегi токтар мынадай температура негізінде қабылданды: қоршаған ауаның температурасы - 25оС, тiк бұрышты шиналар - 70оС, iшкi тұрбалар - 75оС, кәбіл желісінде – 80оС.
Сумен салқындатылатын, өнеркәсіптік жиіліктегі қатты және икемді ток өткізгіштерде мынадай ток тығыздығына рұқсат беріледі: алюминий және алюминий балқымаларынан - 6 А/мм 2, мыс 8 А/мм2 дейiн. Мұндай ток өткiзгiштердегi ең ұтымды токтың тығыздығы, сонымен бiрге жиiлiктері жоғары - орташа ұқсас ток өткiзгiштерде келтiрiлген шығындар барынша аз алынуы керек.

1546

1546. Электр термиялық қондырғылардың қатты ток өткiзгiштерiнiң қысқаша тұйықталуы кезінде 10 kА және одан артық номиналды токқа динамикалық төзімділік шиналарының бұрылатын және қиылысатын жерлерінде электромагниттік күштердің күшею мүмкіндігін ескере отырып есептелуі керек. Мұндай ток өткiзгiштiң тiректер арасындағы қашықтығы жартылай немесе толық резонанстың пайда болу мүмкiндiгін тексеруi керек.

1547

1547. 1 кВ дейiн өнеркәсiптiк, кернеуi төмендетiлген және үлкен-орташа жиiлiктермен тұрақты және айнымалы токтың электр тiзбектерiндегi шиналық пакеттер және төсемдер арасындағы айырғыш тiректерi ретiнде термиялық қондырғылар үшін сiңбеген кернеуі 1-ден жоғары 1,6 кВ дейін асбестоцементтен, текстолит, шыны текстолит немесе жылуға шыдамды пластмассалардан жасалған қалып немесе (парақтар) тақта қолданылады. Негізделген жағдайларда қисынды жағдайларда бұл оқшаулау материалдарын кернеу 1 кВ-ге дейін болған кезде де қолдануға рұқсат етiледi. 500 дейiнгі кернеуде сіңдірілген ағашты (олифада пiсiрiлген) қолдануына рұқсат етiледi. Екпiндi өте қатты айнымалы жүктемесi бар электр пештерiнiң (қысымдар, төсем) тiректерi (0,5 - 20 Гц жұмыс iстейтiн токтың мәндерiнiң тербелiс жиiлiгiнiң жанында) вибрацияға шыдамды болуы керек.
Өнеркәсiптiк жиiлiгінің айнымалы тогы 1,5 kА және одан астам және үлкен-орташа және жоғарғы жиiлiктегі кез келген токтарға ток өткiзгiштердiң шиналық пакеті қысымының металдық бөлшектері ретiнде магнитті емес қаңылтыр болаттан жасалған П тәріздес қимасы бар профильді қолдануға болады. Сонымен қатар дәнекерленген профиль мен силумин бөлшектерін (ауыр көп жолақты пакеттерге арналған қысымдардан басқа) қолдануға рұқсат етіледі.
Қысу үшін магнитті емес хром никель, мыс-мырыш (жез) және басқа да балқымалардан жасалған болттар мен шегелер қолданылады.
Оқшаулауыш тiректер ретінде 1,6 кВ жоғары ток өткiзгiштер үшiн фарфор немесе шыны тiрек оқшаулауыштар қолданылуы керек, әрі өнеркәсіптік жиілігі 1,5 кА және одан әрі кез келген жоғарылатылған орташа және жоғары токтарда оқшаулағыштардың арматурасы алюминий болуы керек; шойын басы бар оқшаулағыштарды қолдануға ол алюминий қалқанмен қорғалған кезде немесе магнитi аз шойыннан жасалған кезде рұқсат етiледi.
Шина пакеттерінің полярлығы әртүрлі (фазалары әртүрлі) шиналар мен өндірістік үй-жайларда орналастырылатын электр термиялық қондырғылардың екінші ток өткізгіштерінің тікбұрышты немесе түтікті өткізгіштері арасындағы кептірілген оқшаулағыштың кедергісі, егер электр пештерінің жекелеген түрлері мен электр термиялық қондырғылар үшін стандарттарда немесе техникалық талаптарда өзгеше мәндер көзделмесе, осы Қағидалардың 5-қосымшасындағы 170-кестеде көрсетілгеннен аз болмауға тиіс.
Қысымдардың орындарындағы жұмыстың сенiмдiлiгін арттыру және оқшаулау кедергісінің нормаланған мәнін қамтамасыз ету жөніндегі қосымша шаралар ретінде екінші ток өткізгіштердің шиналарын қысылған жерлерінде қосымша оқшаулауыш лакпен немесе таспамен оқшаулауға, ал әртүрлi фазалар (әртүрлі полярлы) компенсаторларының арасында жылу және механикалық әсерге берік оқшаулауға жол беріледі.

1548 1548. Айнымалы немесе тұрақты токты екiншi ток өткiзгiштiң қатты ток өткiзгiшінiң әртүрлi полярлы (әртүрлi фазалы) шиналарының арасындағы қашықтықтар (электр саңылауы) жарықта осы Қағидалардың 5-қосымшасының 171-кестесiнде көрcетiлгеннен кем болмауы керек.

1549

1549. Тікелей әсер ететін кедергісі бар электр термиялық құрылғылардың, сондай-ақ қондырғыны өшірмей, өздігінен бірігетін қайта қосқышы бар қосарлы әсер ететін доғал пештердің қондырғылары орналасқан үй-жайларда қолданылатын көпірлі, аспалы, консольді және осыған ұқсас крандар мен тальдардың оқшаулау төсемелері болуы керек, олар қондырғының кернеулі элементтерінің жерге тиіп кетуін болдырмауы (көтергіш көлік тетіктерінің ілмегі немесе арқаны арқылы) керек.

1550 1550. Жабдықты, аппаратты және электр термиялық қондырғының басқа да элементтерін салқындататын су кәрізі салқындату жүйесінің жай-күйін бақылау мүмкіндігін ескере отырып салынуы керек.

Мынадай релелер орнатылады: сигналға жұмыс істейтін қысым, ағынды және температура (соңғы екеуі - су өзі салқындатылған элементтерден шыққанда). Салқындатқыш судың ағуы немесе қызуы авариялық бұзылуға әкелуі мүмкін болған кезде қондырғының автоматты түрде сөнуі қамтамасыз етілуге тиіс.
Сумен салқындату жүйесi – ашық (су құбырының желiсi немесе кәсiпорынның айналмалы сумен жабдықтау желiсі) немесе жабық (екi контурлы жылу алмастырғыштар), жеке немесе топтық – электр термиялық қондырғының стандарттарында немесе техникалық шарттарында көрcетiлген судың сапасына қойылатын талаптарды ескере отырып, таңдалуы керек. Жүйелерді таңдауда (цех, ғимарат) кәсiпорынның сумен жабдықтауы және келтiрiлген шығын минимумы бойынша анықталатын өте үнемді нұсқаны таңдау шарттарына негізделу керек.
Егер жабдықтың стандарттарында немесе техникалық шарттарында басқа нормативтiк мәндер келтiрiлмесе, су сапасы осы Қағидалардың 5-қосымшасының 172-кестесіндегі талаптарға жауап берген жағдайда электр термиялық қондырғының сумен салқындату жүйесi судың ең жоғарғы 0,6 МПа (6 кгс/см2) және ең төменгi 0,2 МПа (2 кгс/см2) қысымына есептелуге тиіс.
Салқындатқыш суды су бұру және қайта айдау құрылғылары арқылы басқа да технологиялық қажеттіліктерге қайта қолдануға болады.
Элементтерiн салқындату үшiн айналмалы сумен жабдықтау желiсінің суы қолданылатын электр термиялық қондырғыларда судағы өлшемді бөлшектердi азайту үшін механикалық сүзгiлер көзделеді.
Сумен салқындатудың жеке тұйық жүйесін таңдауда жұмыс істеп тұрған сорғы істен шыққан кезде жабдықты авариялық тоқтату үшін қажетті уақытта су құбыры желісіндегі су пайдаланылуы үшін резервісі жоқ сорғының су айналымының қайталама контурының схемасы қарастырылады.
Сумен салқындатудың топтық тұйық жүйе қолданылған кезде резерв автоматты түрде қосылатын бір немесе екі резервті сорғы орнатылады.

1551

1551. Электр термиялық қондырғының кернеулі болуы мүмкін элементтерін ағынды немесе айналмалы жүйе арқылы сумен салқындату кезінде құбырлар арқылы қызмет көрсетуші персонал үшін қауіпті әлеуеттің шығарылуын болдырмау үшін оқшаулау шлангілері (жеңдер) көзделуге тиіс. Қоршау болмаса, шлангінің жеткізілетін және күштік ұштарының қондырғы қосылып тұрған кезде персоналдың оны ұстап қалуын болдырмайтын жерге тұйықталған металл патрубогы болуы керек.
Полярлығы әртүрлі элементтерді қосатын сумен салқындатудың оқшаулау шлангілерінің ұзындығы жабдықты жасап шығарушы зауыттың техникалық құжаттамасында көрсетілгеннен аз болмауға тиіс, мұндай деректер болмаған кезде мынадай ұзындық қолданылады:

1 1) 1 кВ дейінгі номиналды кернеуде кемінде 1,5 м;

2 2) шлангінің ішкі диаметрінде 25 мм дейін және 2,5 м;

3 3) диаметрі 25-тен 50 мм-ге дейiн, номиналды кернеуі 1 кВ жоғары болған кезде тиісінше 2,5 және 4 м болуы керек.

Егер шланг пен ағынды судың арасында бөлік болса және су ағыны құйғышқа еркін өтетін болса, шлангілердің ұзындығы нормаланбайды.

1552

1552. Жабдықтары жедел қызмет көрсетуді қажет ететін үй-жайдың еденіндегі белгіден 2 м және одан да жоғары биіктіктегі электр термиялық қондырғылар жұмыс алаңдарымен, тұрақты сатысы бар қоршаулармен жабдықталуға тиіс. Жылжымалы баспалдақты пайдалануға болмайды. Жабдықтардың кернеулі бөліктеріне персоналдың жанасуы мүмкін аймақта алаңдар, баспалдақтар мен қоршаулар тұтанбайтын материалдардан жасалуы керек, жұмыс алаңының төсеніші өртті таратпайтын диэлектрлік материалдан жасалуы керек.

1553 1553. Электр термиялық қондырғылардың құрамында 60 кг және одан астам май бар сорғы аккумуляторлық және қысым қондырғылары майды авариялық жоюы бар үй-жайларда орналастырылуға тиіс.

1554

1554. Қысылған газды қолданатын құрылымдар, сонымен бiрге 70 КПа (0,7 кгс/см2) және одан жоғары қысыммен жұмыс iстейтiн электр термиялық қондырғыларда қолданылатын ыдыстар, сондай-ақ компрессорлық қондырғылар өнеркәсiптiк қауiпсiздiк саласындағы уәкiлеттi орган бекiткен қолданыстағы Қағидалардың талаптарына жауап беруi керек.

1555 1555. Алдын ала разрядталатын вакуум сорғыларындағы пайдаланылмаған газдар сыртқа шығарылуы керек, бұл газдардың өндiрiстiк және басқа да осы сияқты үй-жайларға шығаруға болмайды.

2 2. Тікелей, жанама және құрамалы әрекет ететін доғал пештерді (кен термиялық және ферроқорытпа) орнату

1556 1556. Мынадай шарт сақталған жағдайда доғал болат балқыту пештерiнiң пеш трансформаторлары кернеудің құбылуына арнайы есептерді орындамай, жалпы мақсаттағы электр желілеріне қосылады:

мұндағы STi - пеш трансформатордың атаулы қуаты, МВА; Sk – «жалпы нүктедегі» ҚТ қуаты (доғал пештердің жалпы мақсаттағы электр желілеріне қосылған жеріне), МВА; n – доғал пештердің қосылатын қондырғыларының саны.
Бұл шарт орындалмаған жағдайда электр пешінің жұмысы тудыратын «жалпы нүктедегі» кернеудің құбылуы қолданыстағы стандарт мәндерінен аспағанын тексеру керек.
Стандарттың талаптары орындалмайтын болса, доғал болат балқыту пештерiнiң қондырғылары желі нүктесіне үлкен ҚТ қуатымен қосылады немесе кернеудің құбылу деңгейін төмендету бойынша іс-шараларды орындау қамтамасыз етіледі, нұсқаны техникалық-экономикалық негіздемеге байланысты таңдалады.

1557 1557. Пайдаланылатын ҚТ болуы мүмкін доғал пештердiң қондырғыларында номиналды ток 3,5 еселік мәннен аспауға тиіс.

Қолдану кезiндегi қысқаша тұйықталулардың тогының түрткiлерi доғалы болат балқыту пештерiнiң қондырғыларында номиналды токтың 3,5-еселi мәнi асуы керек.
Егер қабылданған сұлбаға сәйкес олардың тұрақты жұмысы болса реакторлардың қысқаша тұйықталудың токтарының шектеулерi үшiн қолдануда балқыту процесінде олардың шунттау мүмкiндiгін ескеру керек.

1558 1558. Доғалы пештердiң қондырғыларында (пеш трансформаторлық агрегаттары) пеш трансформаторлары үшiн қорғаудың келесi түрлерi ескерілуі керек:

1 1) лездiк әсердiң кез келген қуаттың трансформаторлары үшiн токтардың қолдану кезiндегi қысқаша тұйықталулар және ырғуларынан ток бойынша қондырғыларды қосынды салған (қысқаша тұйықталудың токтарынан) максимал ток қорғауы;

2 2) трансформатордың шамадан тыс жүктеуiнен қорғау.

Бұл қорғаудың орындаулары үшiн максимал ток релелерi, доғалы болат балқыту пештерiнiң қондырғыларындағы қолданылуы керек алақанның аясындай - тәуелдi мiнездемесi бар релелер ұсынылады.
Реле уақыттың мiнездеме және шыдамдары қолдану кезiндегi қысқаша тұйықталулар электродтардың көтеруi және пеш сөндiргiштер шеттедi тек қана дұрыс емес реттеуiште бөлiнiп қалу үшiн пеш электродтарының көтеруiнiң автоматты реттеуiштерiнiң әсердiң жылдамдығының есепке алуымен сайлануы керек. Шамадан тыс жүктеуден қорғау сигнал және ажыратуға уақыттың әртүрлi шыдамдарымен жұмыс iстеуi керек;

3

3) газды пеш трансформаторларының қорғауы. Ол екпiндi жүктемесi бар пештердiң барлық қондырғыларының олардың қуатынан тәуелсiздігі үшiн ескерiлуi керек, қалыпты жүктемесi бар пештердiң қондырғылары үшiн - жүктемемен кернеудiң баспалдақтарының ауыстырып қосқышының пеш трансформаторында болған жағдайда, өзге қондырғылар үшiн - 764-шi тарауға сәйкес, егер бұл үлкен жерге тұйықталған токтары бар желiнiң жұмыс жағдайлары бойынша керек болса;

4 4) егер жұмыс тараптары соны талап ететін болса, жердегi бiр фаза тұйықталуларынан қорғау;

5 5) барынша мүмкiн температураның табысы бойынша сигналға әсермен температуралық нұсқағыштары және ажыратуға оның асып кетуiнде;

6 6) майдың ықтиярсыз таралуы бар пеш трансформаторының сумен салқындатуы және суды жағдайдағы сигналға әсерi бар пеш трансформатордың салқындату жүйесiндегi майдың таралуы және судың нұсқағыштары.

1559 1559. Доғалы пештердiң қондырғылары белсендi және активті тұтынылатын электр энергиясын бақылау үшiн өлшегiш аспаптармен, сондай-ақ технологиялық процесті бақылау үшiн құралдармен жабдықталуы тиіс.

Амперметрлер тиiстi қайта тиеу шәкiлдер алуы керек.
Бiр фаза пеш трансформаторлары бар доғалы руднотермика пештердiң қондырғыларында трансформатордың фаза токтарының өлшемi үшiн құралдар, сонымен бiрге электродтардағы өлшем және токтардың тiркеуi үшiн құралдар бекiтiлуi керек. Доғалы болат балқыту пештерiнiң қондырғыларында жүктеменiң 30-минуттық максимум есепке алатын құралдар орнату ұсынылады.

1560 1560. Алаңдардың астында орынның цехының етегiн деңгей жұмыс алаңдарына доғалы пештердiң орналастырылуында жоғары (соның iшiнде қосалқы пеш станциялары) пеш қондырғыларын басқа жабдықтың орнына қолданылуы мүмкін.

1561 1561. Оқшаулағыш жабыннан тысқары руднотермика және ферроқорытпа пештердiң электродтарының асылымында (қайта жiберетiн) жұмыс алаңында тұйықтау мүмкiндiгінiң ерекшелiктерi үшiн электродтардың арасында тұрақты айырғыш қалқандар қондырғыларды ескеру керек.

3 3. Индукциялық және диэлектриялық қыздыру қондырғылары

1562

1562. Трансформаторлармен, қозғаушы-генераторлық, тиристор және иондық түрлендiргiштер немесе шамды генераторлар және конденсаторлармен индукция және диэлектриялық қыздырудың қондырғыларын жабдық жеке бөлмелерде бекiтiле алады және құрылыс мөлшерi мен қағидалары бойынша гид дәрежелердiң өндiрiсiнiң технологиялық ағынында цехта тiкелей; көрcетiлген жеке бөлмелер II төмен емес отқа төзiмдiлiк дәрежесi болуы керек.

1563

1563. Индукторлардың нобайларындағы трансформаторлар және түрлендiргiштердiң қолдануының жақсартулары үшiн конденсаторлық батареялар бекiтiлуi керек. Тұрақтандырылатын жиiлiкпен қондырғылардағы конденсаторлық батареялары резонансқа күйге келтiруiнiң жеңiлдiктерi үшiн үнемi қосылған және реттелетiн екi бөлiкте бөлу керек.

1564 1564. Қондырғылардың элементтерiнiң өзара орналастырылуы белсендi және индукциялы кедергiлердi кiшiрейту мақсаттарындағы резонанстық нобайлардың ток өткiзгiштерiнiң ең кiшi ұзындығын қамтамасыз етуi керек.

1565

1565. Үлкен-орташа жиiлiкпен 10 кГц дейiн шынжырлары үшiн құрыштан жасалған брондармен кәбілдерiнiң қолдануы және құрыштан жасалған тұрбалардағы өткiзгiштерiнiң төсемi тек қана рұқсат етiледi түзу және токтың керi бағыттары үшiн бiр кәбіл немесе өткiзгiштердiң бiр тұрбасында сөзсiз қолдануда өмiр сүредi. Жиiлiгi бар шынжырлар үшiн құрыштан жасалған (қоспағанда арнайы кәбілдер) брондармен кәбілдерiнiң қолдануы және құрыштан жасалған тұрбалардағы өткiзгiштерiнiң төсемi 10 кГц астам рұқсат етiлмейдi.
Жиіліктің жоғары-орташа немесе төмендетілген, өнеркәсіптік электр шынжырда қолданылатын болат броньдалған кәбілдер және болат трубалардағы сымдар бронь мен трубалар сыртқы электр магнитті алаңнан қызбайтындай етіп салынуы тиіс.

1566 1566. Бұзылулардағы қондырғыларды қорғау үшiн индукция пештерiнiң қыш тостағанының жеуiнде және желiлердiң оқшаулауы бұзылысында үлкен - (жер) корпус туралы орташа және жоғарғы жиiлiктер сигнал немесе ажыратуға әсерi бар электр қорғауының құрылымы ұсынылады.

1567 1567. 8 кГц-тiң жиiлiктiң қондырғыларын қозғаушы-генератор және бос жүрiстiң қозғаушы-генератор токтау тиiмсiз жұмыс циклдерiнiң арасындағы уақытында ұзақ үзiлiстердiң генераторының қоздыру ажыратылатын шектеушiлерiмен көп жабдықтандырылуы керек.

Генераторлар жүктеудiң жақсартулары үшiн әр уақытта үлкен - орташа және жоғарғы жиiлiктер қайда онда күтудi тәртiп бұл қолдануға ұсынылады технологияның шарттары бойынша рұқсат етiледi.

1568 1568. Жоғарғы жиiлiктiң индукция және диэлектриялық қыздыруының қондырғылары жұмыс iстейтiн санитарлық Қағидалар анықталатын мәндерге дейiн жұмыс орындарындағы электромагниттi өрiстiң кернеулiгiнiң деңгейiнiң төмендетуi үшiн перделейтiн құрылымдар алуы керек.

1569 1569. Өтулер қолданумен (жоғары жиiлiктi кептiргiш қондырғылар) диэлектриялық қыздырудың кептiргiш камераларындағы тiк торлы электродтардың торлары екi тараптардан да жерге қосуы керек.

1570 1570. Жоғарғы жиiлiктiң индукция және диэлектриялық қыздыруының қондырғыларының блоктерiнiң есiктерi есiктiң ашуының жанында тек қана барлық күш беретiн шынжырлардың кернеуiн ажыратуда болуы мүмкiн бiтеумен жабдықтауы керек.

1571 1571. Жұмыс орындарының енi басқарудың қалқандарында кемiнде 1,2 м болуы керек, балқытатын пештерi, (индукция қыздыруында) жылытқыш индукторлар және (диэлектриялық қыздыруда) жұмыс конденсаторларының қыздыру құрылғыларында - кемiнде 0,8 м.

1572 1572. Жұмыс iстейтiн санитарлық норма жiберiлетiн деңгейлерге дейiн шудың төмендетулерiн қамтамасыз ететiн электромашина бөлмелерiнде болу орнатылу тиiстi жоғары 80 дБ шу болу орнатылу тиiстi су бұрғыш қозғаушы-генераторлық жиiлiк түрлендiргiштер.

Қозғаушы-генератор дiрiлдеудiң кiшiрейтулерi үшiн дiрiлдеудi деңгейге санитарлық нормалардың талабының орындау қамтамасыз ететiн дiрiлдi басатын құрылымдар қолдану керек.

4 4. Тікелей және жанама ықпалды электр пештерiн (термиялық құрылымдар) орнату

1573

1573. Пеш төмендететiн және реттеу (автотрансформаторлар) құрғақ трансформаторлары, сонымен бiрге жанғыш сұйығы бар трансформаторлар және (егер құралдар, сезгiш электромагниттi өрiстерге ол жоқ) басқару панелi олардан кедергiнiң өздерiнiң (термиялық құрылымдар) электр пештерiнiң конструкциялары немесе тiкелей жақындықта тiкелей орнатуға рұқсат етiледi.
Тiкелей әсер кедергiсiнiң электр термиялық құрылымдарының қондырғылары электр желiсіне төмендететiн трансформаторлар арқылы қосылады; автотрансформаторлар тек қана реттегіштік ретінде қолданылады, олардың төмендететiн автотрансформаторлар ретінде қолдануға рұқсат етiлмейдi.

1574 1574. Электр пешi (термиялық құрылымдар) және олар арасындағы қашықтық, сонымен бiрге қалқандар және басқарудың шкафтарына олардан айналаның өтулердi ен қондырғылардың технологиялық ерекшелiктерiне байланысты және 16-тарау талаптарына сәйкес таңдалады.

Егер онда пайдаланудың шарттары бойынша қажетi жоқ болса олардың арасындағы екi электр пешi қасында өтусiз орнатуға рұқсат етiледi.

1575 1575. Күш беретiн шынжырлардың электр аппараттары және пиромиялық құралдар бөлек қалқандарға орнатуға ұсынылады. Құралдарға дiрiлдеу және жұмыс iстегенде коммутацилық аппараттардың соққылары әсер етуi керек.

Дiрiлдеу немесе түрткiлер орын алатын өндiрiстiк бөлмелердегi электр пештерiнiң қондырғысының жанында өлшегiш аспаптар тағы басқалар пиромиялық арнайы бәсеңдеткiштер немесе мұндай құралдармен қалқандардың панелiнде құрастыруы керек (БӨҚжА үй-жайларында) жеке қалқан бөлмелерде бекiтiлуi керек.
Жеке бөлмелердегi БӨҚжА қалқандардың панелдерiнiң қондырғысы сонымен бiрге ұсынылады өндiрiстiк бөлме жағдайда (7, 8 және 11-тарауды қара) шикi күйiнде шаңды, дымқыл болып табылады.
Пиромиялық құралдары бар (атап айтқанда, электрондық әлеуетті өлшеуіштер) қалқандарды температурасы жылдам өзгеруі мүмкін жерлерге қондырғыға рұқсат етiлмейдi.

1576 1576. Бақылау немесе күш беретiн шынжырлардың пиромиялық шынжырлар және өткiзгiштердiң өткiзгiштерiнiң бiр тұрбасындағы бiрлескен төсемi, сонымен бiрге көрcетiлген шынжырлардың бiр бақылау кәбілiндегi бiрiктiрулерге рұқсат етiлмейдi.

1577 1577. Пиромиялық шынжырлардың өткiзгiшi құралдарға тiкелей қосылады.

Электр құралдарына (соның iшiнде милливольтметрлерге) жылу буынан пирометриялық шынжырлардың өтемақысы өткiзгiштерi индукция сiлтеулерiнен экрандалуы және жерге қосуы, барлық ұзындық бойынша қалқалайтын құрылым тоғысқан жерлерде берiк тұйықтауы керек.

1578 1578. Өткiзгiштер және электр пештерiнiң жылытқыштарына тiкелей қосылатын кәбілдердiң түптеу ұштарының пресi, байланыстыруды қысқыш түйiскіштермен, қатты дәнекерлеменiң дәнекерлеумен немесе дәнекерiмен орындау керек.

1579 1579. Электр пештерiнiң қондырғыларындағы 100 кВт қуаттың кедергiлерi және қыздыруды әрбiр аймаққа бiр-бiрден амперметрлер орнатылады. Керамика жылтқыштары бар электр пештерi үшiн әрбiр фазаға амперметрлер орнату керек.

1580 1580. Электр пештерiнiң қондырғыларындағы 100 кВт және одан көп қуаттың кедергiлерi үшiн (электр пешiне бiр-бiрден) және белсендi энергия есептеуiштерiн орнату көзделген.

1581

1581. Кедергісі жанама әсер ететін электр пештерiнiң қол жүктеуi бар электр пештерінің қондырғыларында, егер олардың құрылымы 42 В және одан жоғары кернеулi күйде болатын жылытқыштарға қызмет көрсетушiлердің кездейсоқ жанасып қалу мүмкiндiгін жоққа шығармаса, жүктеу терезелері электр пешi ажыратылған жағдайда ғана ашылатындай блоктау қолданылады.

1582

1582. Айнымалы токтың 42 В жоғары кернеуінде немесе тұрақты токтың 110 В жоғары кернеуде жұмыс істейтін тікелей қыздыру қондырғыларында қондырғының құралдары мен қызмет көрсетуші персонал орналасқан жұмыс алаңы жерден оқшауланған болуы керек. Шумақтаушы және ораушы құрылғылар кернеуде орналасқан үздіксіз жұмыс істейтін қондырғылар үшін жұмыс алаңының жерден оқшауланған шектері бойынша қорғау торлары немесе тарқатылатын лентаның немесе сымның алаңнан тыс өтуін болдырмайтындай қоршаулар болуы керек. Бұдан басқа, мұндай қондырғылар сигналға әсерi бар оқшаулауыштың бақылауының құрылымымен жабдықталуы керек.

1583 1583. Тікелей қыздыру қондырғыларында уытты және өткір иісті бу немесе возгон бөлетін сұйықтықты контактілерін қолдану кезінде контактілі тораптардың герметикалылығы мен бу мен возгонды берік ұстау қамтамасыз етілуі тиіс.

1584 1584. Тікелей қыздыру қондырғыларындағы токтың шығып кетуі орнатылған 0,2 % номиналды токтан аспайтындай болуы тиіс.

5 5. Электронды-сәулелі қондырғылар

1585 1585. Электронды-сәулелі қондырғылардың 1 кВ-ге дейiн электр желiсіне қосылатын түрлендіргіш агрегаттары төмен кернеулі тізбек оқшаулауының тесілуінен және арттырушы трансформаторлардың алғашқы орамдарындағы бағытталған зарядталған электр желілерiнен қорғалуы тиіс.

1586 Кернеуі 110 кВ және жоғары нысандар (қосалқы станциялар) үшін қолайсыз электр магнитті жағдайлардың әсерлерінен микропрцессорлық және микроэлектрондық базадағы қондырғылары бар релелік қорғаныс пен автоматиканың қайталама тізбектерін қорғау жөніндегі нұсқаулық

1586. Электронды-сәулелi қондырғылардың жұмыс орындарындағы сәулелену деңгейі иондаушы сәулелену көздерімен жұмыс істемейтін адамдар үшін көзделген қолданыстағы нормативтік құжаттарда жол берілетін сәулелену мәндерінен аспауы тиіс, рентген сәулелерінен қорғайтын, толық радиациялық қауіпсіздікті қамтамасыз ететін қорғанысы болуы тиіс.
Коммутациялық шамадан тыс кернеуден қорғау үшін түрлендіргіш агрегаттар жоғарғы кернеу жағына орналастырылатын разрядтағыштармен жабдықталуы тиіс.
Электр қондырғыларын
орнату қағидаларына
1-қосымша
Кернеуі 110 кВ және жоғары нысандар (қосалқы станциялар) үшін қолайсыз электр магнитті жағдайлардың әсерлерінен микропрцессорлық және микроэлектрондық базадағы қондырғылары бар релелік қорғаныс пен автоматиканың қайталама тізбектерін қорғау жөніндегі нұсқаулық

1 1. Жобалау кезінде қайталама тізбектерді қорғау жөніндегі шаралар.

1.1

1.1. Релелік қорғаныс қондырғыларының, электромагнитті жағдайдың ықтимал ең нашар параметрлері кезінде оның негізгі қызметтерін орындау үшін жеткілікті болатын кедергілерден қорғауы болуы керек. Микроэлектронды және микропроцессорлық элементтері бар релелік қорғаныс қондырғысы қолданыстағы нормативтік құжаттарға сәйкес ЭМҮ бойынша сынақтан өтуі тиіс.

1.2 1.2. Қызмет көрсететін персоналдың электр қауіпсіздігін және ЭМҮ жағдайлар бойынша релелік қорғаныс жүйесінің қалыпты жұмысын қамтамасыз ету үшін осы жүйелердің қондырғыларын қорғаныс және жерге тұйықтау жұмысы орындалады.

1.3

1.3. Микроэлектронды және микропроцессорлық элементтері бар релелік қорғаныс қондырғылары орналастырылатын үй-жайлар электромагнитті жағдайдың нақты параметрлерін анықтау мақсатында ЭМҮ бойынша сынақтан өтуі тиіс. Электромагнитті жағдайды сипаттайтын негізгі параметрлердің мәндері нормативтік құжаттамаға сәйкес белгіленген нормалардан аспауы тиіс.

1.4

1.4. Релелік қорғаныс қондырғысын орнату үшін бір немесе бірнеше параметрлер бойынша электромагнитті жағдай талап етілетін талаптарды қанағаттандырмайтын үй-жайларды қолдануға рұқсат етіледі. Алайда, осы жағдайда аталған үй-жайда орналастырылатын барлық релелік қорғау қондырғылары аталған үй-жайда осы қондырғылардың қалыпты жұмысына кепілдік беретін қатаңдық дәрежесі бойынша ЭМҮ-ге сынақтан өтуі тиіс.

1.5 1.5. Жабдықтарға тапсырыс берген кезде қорғаныстың микропроцессорлық қондырғыларына және тұрақты жедел токтың 0,6–0,8 Uном шектеулеріндегі автоматикаға бинарлы шығуларды жүзеге асыратын кернеуді қарастыруы қажет.

2 2. Қайталама тізбектерді таңдау және олардың экрандарын жерге тұйықтау.

2.1 2.1. Ток трансформаторларының өлшеу тізбектері мен кернеулері үшін кәбілдер қолданылуы тиіс:

экранды бақылау кәбілдері;
металл қабықшасы бар кәбілдер;
металл орам сауыттары бар кәбілдер;
металл қабықшасы мен орам сауыты бар кәбілдер.

2.2 2.2. Электр қондырғыларын, релелік қалқанда ЖҚСБП, ББҚ-да қолданылатын, сондай-ақ телеөлшеулер, теледабылдар мен басқару және қорғаныстың сандық жүйесінің кәбілдері экрандалған болулары тиіс.

2.3

2.3. Жалпы жағдайда металл қабықтары, сауыттары мен бақылау және күштік кәбілдердің экрандарын екі жақтан орнатқан дұрыс. Бұл тәсіл кедергілердің жалпы түрлерін, әсіресе орта және жоғары жиілікте төмендету үшін ең жақсы тәсіл болады. Экран токты көп ұстау үшін экранды екі жағынан орнатуға тырысу керек, ал оның параметрлерін токты жеткілікті ұстау есебімен жинаған жөн. Егер бірнеше кәбіл бір трассаға салынған және олардың экрандалған қабықтары 4 мм2 сандық қиылыста болса, 2,5 мм2 экрандалған қабықтарды қолдануға болады. Егер осы талаптар орындалмаса, жерге тұйықталатын өткізгішті экранға параллель қосу немесе орнату контурын күшейту керек.
Кәбілдердің экрандары бойынша токтар көп өтетін жағдайда, сапалы жерге тұйықтау контуры болмаған жағдайда немесе бірінші жабдықты жөндеу кезінде немесе жерге тұйықтау контурының нақты жағдайы белгісіз болғанда, дабыл кәбілдерінің экрандарын тек бір жаққа ғана орнатқан жөн.
Өлшеу тізбектерінің фольга типтес экрандары, әдетте, бір жақта орнатылуы тиіс.
Экранның кәбілін жерге тұйықтауды кәбілдерді бөлудің соңғы орнынан көздерінің тарапынан орындаған жөн.

2.4 2.4. Бір бақылау кәбілінде мыналарды біріктіруге жол берілмейді:

сынау кернеуінің деңгейі бойынша түрлі класс тізбектерін;
ток транформаторлары мен кернеуінің өлшеу тізбектерін;
0,4/0,23 кВ ауысымды токтың күштік тізбектерімен басқару, дабыл және өлшеу тізбектерін.

2.5 2.5. Ток пен кернеудің барлық өлшеуіш тізбектері, бір мәнді қабат желдерін басқару және дабылдау үшін, әдетте, бір кәбілде қарастырылады (мысалы: жұлдыз тізбегі немесе ауысымды токтың бастапқы өткізгіші; «+» және «-» тұрақты токтың).

2.6 2.6. Басқару, өлшеу және дабыл тізбектерінің күштік және бақылау кәбілдері түрлі трассаларға салуға кеңес беріледі. Күштік және бақылау кәбілдерін бір трассаға салған кезде бақылау және күштік кәбілдердің арасындағы арақашықтық мынадай болуы тиіс:

0,45 м – күштік кәбілдер үшін 220 В;
0,6 м – күштік кәбілдер үшін 380 В;
1,2 м – күштік кәбілдер үшін 6–10 кВ.

2.7

2.7. Басқару, өлшеу және кәбілдерінің трассалары разрядтардан және найзағайдан шектеу орындарының негіздерінен 10 метрден тыс қашықтықта салынуы тиіс. Орын аз болған жағдайда 5 м дейінгі қашықтыққа азайтуға жол беріледі, бірақ іргетас пен кәбілдің арасындағы кәбіл трассасынан 0,5 метр қашықтықта ұзындығы 15 метр қосымша өтпелі жерге тұйықталуы қажет. Бұл бойлай орнату іргетасқа симметриялық орналасуы және ұштары бойынша жерге тұйықталатын қондырғылармен және қиылысу нүктелерінде көлденең жерге тұйықтаумен қосылулары тиіс.

2.8

2.8. Барлық бақылау кәбілдері қондырғылардан немесе құралдардан орнату контурының тереңдігіне қысқа жол арқылы орнатылуы тиіс. Екінші кәбілдердің түйіліп қалуларын болдырмау мүмкін болмаса, онда түйіндер жерге тұйықтау контурының деңгейінде болулары керек. Кәбілдің газды шектеуі бар электр қондырғыларында металл корпусқа жақын орналасқан жол бойынша түйіннің қалыптасуынсыз салынуы қажет.

2.9 2.9. Бақылау кәбілдерінің барлығы мүмкіндігі бойынша жерге тұйықтау контурларына және жерге тұйықтау контурларының бағытына параллель салынуы керек.

2.10 2.10. ҚАТ-да және РҚ немесе ЖҚСБП жайларында кәбілдерді төсеу үшін қолданылатын қораптардың металл корпустары 5-10 м адым арақашықтықта және ұштары бойынша орнатылады.

3 3. АРҚ, ЖА және МжБЖ қондырғыларын жерге тұйықтау.

3.1 3.1. Қызмет көрсететін персоналдың электрлік қауіпсіздігін және АРҚ, ЖА және МжБЖ жүйелерінің жұмыстарын қамтамасыз ету үшін осы жүйелердің қондырғыларын қорғаныстық және жұмыстық жерге тұйықтау орындалады.

3.2 3.2. Қорғаныстық жерге тұйықтау АРҚ, ЖА және МжБЖ қондырғыларының барлық шкафтарын, панельдері мен корпустарын еденге салынған жайылған элементтерге біріктіру жолымен орындалады, оларға аталған қондырғылар бекітіледі.

3.3 3.3. АРҚ, ЖА және МжБЖ қондырғыларын жұмыстық жерге тұйықтауды қондырғыларды қысқа жолмен қондырғылардың панельдері мен корпустарының қорғанысын жерге тұйықтау бекітпелеріне жерге тұйықтау нүктелерін қосумен жүзеге асыруға жол беріледі.

3.4 3.4. Еденге салынған жерге тұйықтаудың элементтері кірістік қарсылығын төмендету үшін панельдердің әрбір қатарлары үшін ұштары бойынша және 100 мм2 аспайтын болатты қиылысу жолында 4-6 м адымды аралықтағы нүктелерде пісіру арқылы өзара қосылулары тиіс.

3.5 3.5. АРҚ, ЖА және МжБЖ қондырғыларының шкафтары, панельдері мен корпустары бекітілетін созылмалы элементтердің жүйесі ЖҚСБП, РҚ негізгі контурларына қосылуы тиіс.

4 4. ҚАТ аумағында МжБЖ машина аралық ауысым кәбілдерін жерге тұйықтау мен төсемді таңдау.

4.1 4.1. ҚАТ аумағынан өтетін МжБЖ байланысының электрлік кәбілдері экрандалған болуы тиіс.

4.2 4.2. Сынау қуатының деңгейі мен ақпарат беру әдісі бойынша түрлі кластағы тізбектерді бір кәбілге біріктіруге жол берілмейді.

4.3 4.3. 110 кВ және одан жоғары жабдық пен найзағайды тарту іргетастарынан (бағаналардан) кемінде 10 м қашықтықта машина аралық ауысымның кәбілдерінің трассалары өтулері тиіс.

4.4 4.4. Машина аралық ауысымды кәбілдері күштік кәбілдерден және басқару тізбектерінің кәбілдерінен аса алшақ жерге төселуі тиіс.

4.5 4.5. Машина аралық ауысым тізбектері кәбілдерінің экрандары ЖҚСБП тарапынан жерге тұйықталуы тиіс.

5 5. Екінші тізбекті қорғау жөніндегі шаралардың жеткіліктігін және орындауды бақылау.

5.1 5.1. Жобалық шешімдер мен осы нұсқамаларға тиістілігін бақылау сынау объектісін қабылдау-тапсыру кезінде жүзеге асырылуы қажет.

5.2 5.2. Жаңа қосылулар кезінде бақылау кәбілдерінің экрандарды жерге тұйықтауды орнатуды міндетті бақылау қажет.

6 6. Қолдану саласы.

6.1 6.1. Осы Нұсқаулықтар кернеулігі 110 кВ және одан жоғары тарату құрылғылары бар (ТҚ) электр қондырғыларға (қосалқы станциялар) таралады, сондай-ақ жоғарғы жағында 110 кВ және одан жоғары кернеулігі бар 35 кВ және одан төмен электр қондырғыларға (ТҚ) қолданылады.

6.2 ЖҚжКЭЖДЕ және ЖҚЭЖДЕ бойынша жарылыс қаупі бар қоспалардың санаттары мен топтары

6.2. Осы Нұсқаулық АРҚ, ЖА және МжБЖ қондырғыларында қолданылатын элементті базаға тәуелсіз қайтадан жобаланатын және қайта құрылатын электр станциялары мен қосалқы станцияларға қолдануға ұсынылады. Қайта құрылатын электрлік қондырғылар үшін көрсетілген талаптарды құруға жататын бөлік бойынша ғана қолдануға жол беріледі.
Электр қондырғыларын
орнату қағидаларына
2-қосымша
ЖҚжКЭЖДЕ және ЖҚЭЖДЕ бойынша жарылыс қаупі бар қоспалардың санаттары мен топтары
Жарылыстан қорғалған электр жабдықтарына стандарттарды қолданысқа енгізгенге дейін соңғысы ОАА.684.053–67 «Жарылыстан қорғалған және кендік электр жабдықтарды дайындау ережелері» (ЖҚжКЭЖДЕ) бойынша дайындалады және таңбаланады. Бұдан басқа, 1960 және 1963 жылдары бекітілген «Жарылыстан қорғалған электрлік жабдықтарды дайындау ережелері» ЖҚЭЖДЕ бойынша дайындалған және таңбаланған электрлік жабдықтар қолданылады.
1-кесте
Жарылыс қаупі бар қоспалардың санаттары
Санаты
Сынақты түтік, мм
1
1,00-ден аса
2
0,65-тен 1,00-ге дейін
3
0,35-тен 0,65-ке дейін
4
0,35-ке дейін
2-кесте
684.053-67 ЖҚжКЭЖДЕ ОАА бойынша жарылыс қаупі бар қоспалардың топтары
Топ
Өздігінен тұтану температурасы, оС
Т1
450-ден аса
Т2
300-ден 450-ге дейін
Т3
200-ден 300-ге дейін
Т4
135-тен 200-ге дейін
Т5
100-ден 135-ке дейін
3-кесте
ЖҚЭЖДЕ бойынша жарылыс қаупі бар қоспалардың топтары
Топ
Өздігінен тұтану температурасы, оС
А
450-ден аса
Б
300-ден 450-ге дейін
Г
175-тен 300-ге дейін
Д
120-дан 175-ке дейін

1 1. 1960 және 1963 жж. бекітілген 684.053-67 ЖҚжКЭЖДЕ ОАА және ЖҚЭЖДЕ бойынша жарылыс қаупі бар қоспалар санаттары 1-кестеде келтірілген.

1-кестеде көрсетілген сынақ түтігінің мәндері пайдалану кезінде жарылғыш өтетін саңылаулардың енін бақылауға жарамсыз.
Жарылудан қорғалған жарылғыш қондырғылардың параметрлерін бақылауды нақты жарылудан қорғалған электрлік жабдықталған қолда бар пайдалану құжаттарындағы жарылудан қорғалған құралдардың сызбасы бойынша жүргізу қажет, ал олар болмаған жағдайда ЭШ-13 «Жарылыс қаупі бар өндірістердегі электр қондырғылары» ТПЕ және ТҚЕ тұтынушылардың электр қондырғыларын басшылыққа алу қажет.

2 2. 684.053-67 ЖҚжКЭЖДЕ ОАА жарылыс қаупі бар қоспалардың топтары 2-кестеде келтірілген.

3 3. ЖҚЭЖДЕ бойынша жарылыс қаупі бар топтар 3-кестеде келтірілген.

4 4. 684.053-67 ЖҚжКЭЖДЕ ОАА және ЖҚЭЖДЕ бойынша жарылудан қорғау жөніндегі таңбалы электр жабдығын таңдау кезінде қауіпті жарылғыш қоспалар үшін электр жабдығының жарылудан қорғалған болуы 4 және 5-кестелер бойынша айқындалады.

4-кесте
ЖҚжКЭЖДЕ және ЖҚЭЖДЕ сыныптамасы бойынша жарылыс қаупі бар қоспалардың санаты
Жарылудан қорғалған болып табылатын электр жабдығы үшін 12.1.011-78 МЕМСТ бойынша жарылыс қаупі бар қоспаларының санаты
1
IIА
2
IIА
3
IIА, IIВ
4
IIА, IIВ, IIС
5-кесте
ЖҚжКЭЖДЕ және ЖҚЭЖДЕ бойынша дайындалған электр жабдығының жарылудан қорғау бойынша таңбада жарылыс қаупі бар қоспаларының тобы
Электр жабдығы жарылудан қорғалған болып табылатын 12.1.011-78 МЕМСТ бойынша жарылыс қаупі бар қоспаларының тобы
ЖҚжКЭЖДЕ
ЖҚЭЖДЕ
Т1
А
Т1
Т2
Б
Т1, Т2
Т3
—
Т1—Т3
Т4
Г
Т1—Т4
Т5
Д
Т1—Т5

5

5. Кокстық газдың жарылуы қауіпті қосаларды (IIВТ1), пропилен қышқылын (IIВТ2), этилен қышқылын (IIВТ2); формальдегидті (IIВТ2), этилтрихлорсиланды (IIВТ2), этиленді (IIВТ2), винилтрихлорсиланды (IIВТ3) және этилдихлорсиланды (IIПТ3) қоспағанда, 2-санат үшін (жарылудан қорғау бойынша таңбадағы 2 саны) ЖҚжКЭЖДЕ немесе ЖҚЭЖДЕ бойынша орындалған жарылыстан қорғалған электрлік жабдықты ІІВ жарылыс қаупі бар санатының қоспаларында қолдануға жол беріледі (143-кестеде көрсетілген). 143-кестеде тізбеленбеген ПВ санатындағы жарылуы қауіпті қоспалар кезінде көрсетілген электрлік жабдықты қолданудың мүмкіндігін сынау ұйымдарымен келісу қажет.

6 6. 4 А деп көрсетілген және ЖҚжКЭЖДЕ бойынша дайындалған жарылыстан қорғау бойынша таңбасы бар жарылыстан қорғалған электрлік жабдық ацетилен, метилдихлорсинал мен трихлорсиланның ауасымен жарылыс қаупі бар қоспалар үшін жарылудан қорғалған болып табылмайды.

7

7. ІІС санатының жарылыс қаупі бар қоспалар үшін дайындалған жарылыс өтпейтін қабығы бар және ЖҚЭЖДЕ бойынша дайындалған электрлік жабдықты таңдау кезінде ІІС санатындағы жарылуы қауіпті қоспалар үшін электрлік жабдық жарылыстан қорғалған болып табылатыны көрсетілген нақты бұйымдарды монтаждау және қолдану жөніндегі нұсқаулықты басшылыққа алу қажет.

8

8. ЖҚЭЖДЕ бойынша дайындалған және жарылыстан қорғалу бойынша А мәнді таңбасы бар электрлік жабдық және Т2 тобындағы жарылыс қаупі бар қоспалар үшін жарылыстан қорғалған болып табылады, олардың өз-өзінен тұтану температурасы 3600С-тан жоғары, ал жарылыстан қорғау бойынша Б мәнді таңбасы бар электрлік жабдық Т3 тобындағы жарылыс қаупі бар қоспалар үшін жарылыстан қорғалған болып табылады, олардың өздігінен тұтану температурасы 2400С-тан жоғары.

9 ЖҚжКЭЖДЕ бойынша жарылудан қорғалған электрлік жабдықты таңбалау

9. ЖҚжКЭЖДЕ және ЖҚЭЖДЕ сыныптамасы бойынша 4-санаттағы жарылыс қаупі бар қоспалармен «жарылыс өткізбейтін қабық» жылудан қорғалған түрі бар электрлік машиналар мен аппараттар жарылыс өткізбейтін фланецтік саңылаулар қандай да бір бетке тығыз жанаспайтындай, одан 50 мм қашықтықта болатындай орнатылуы тиіс.
Электр қондырғыларын
орнату қағидаларына
3-қосымша
ЖҚжКЭЖДЕ бойынша жарылудан қорғалған электрлік жабдықты таңбалау

1 1. Жарылудан қорғалған электрлік жабдықтарының мынадай белгілері көрсетіледі:

1 1) жарылудан қорғау деңгейі;

2 2) электр жабдығы жарылудан қорғалған болып табылатын жарылысы қауіпті қоспалардың аса жоғары санаты мен тобы;

3 3) жарылудан қорғаудың түрі немесе түрлері.

2 ЖҚЭЖДЕ бойынша жарылудан қорғалған электрлік жабдықты таңбалау

2. Таңбалау электрлік жабдықтың тура және дөңгелек шеңберінде тікелей орындалады.
Тура шеңберінде жарылудан қорғаудың деңгейі, жарылудан қорғау қоспасының санаты мен тобы көрсетіледі.
Бірінші орында электрлік жабдықтың жарылудан қорғау деңгейі әріппен көрсетіледі:
Жарылуға қарсы беріктігі жоғары
Н
Жарылыс қаупі жоқ
В
Ерекше жарылыс қаупі жоқ
О
Екінші-төртінші орындарда жарылуы қауіпті қоспалардың санаты мен тобы көрсетіледі: П1-кестесіне сәйкес санаты санмен, П2-кестесіне сәйкес тобы Т әрпімен және санмен белгіленеді.
Шеңбер қоршауда жарылудан қорғаудың түрі (немесе түрлері) әріппен белгіленеді:
Жарылыс өткізбейтін қаптама
В
Қабықты артық қысыммен толтыру немесе үрлеу
П
Ұшқыны қауіпсіз электрлік тізбек
И
Қабықты кварцпен толтыру
К
Қабықты маймен толтыру
М
Электр энергиясының көзінен автоматты түрде өшіру
А
Жарылыстан қорғаудың арнайы түрі
С
Жарылуға қарсы артқан сенімділік («е» түріндегі қорғаныс)
Н
ЖҚжКЭЖДЕ бойынша жарылыстан қорғалған электр жабдықтарын таңбалау бойынша мысалдар П4-кестесінде келтірілген.
Электр қондырғыларын
орнату қағидаларына
4-қосымша
ЖҚЭЖДЕ бойынша жарылудан қорғалған электрлік жабдықты таңбалау
ЖҚЭЖДЕ бойынша дайындалған электр жабдық жарылудан қорғау деңгейіне бөлінбейді.
Электр жабдығының жарылудан қорғалу түрлерін таңбалау ЖҚжКЭЖДЕ ОАА. 684.058-67 сияқты сол әріптермен белгіленеді.
1-кесте
ЖҚЭЖДЕ бойынша жарылудан қорғалған электр жабдықты таңбалаудың мысалдары
Электр жабдықтың жарылудан қорғаудың деңгейі
Жарылудан қорғаудың түрлері
Электр жабдық арналған жарылыс қаупі бар қоспалардың санаты мен тобы
Жарылудан қорғау бойынша таңбалау
1
2
3
4
Жарылысқа қарсы беріктігі жоғары электр жабдығы
«е» түрін қорғау
Барлық санаттар, топтар Т1–Т4
Н4Т4       Н
«е» түрін қорғау және жарылыс өтпейтін қоршау
Т1–Т3 тобының 1-ші және 2-ші санаты
Н2Т3    Н   В
«е» түрін қорғау және жалынды қауіпсіз электр тізбегі
Барлық санаттар мен топтар
Н4Т5     Н И
Қоршауды маймен толтыру және «е» түрін қорғау
Сол сияқты
Н4 Т5     М Н
Жарылыс қаупі жоқ электр жабдығы
Жарылысты өткізбейтін қоршау
1-ші және 2-ші санаттар, Т1–Т3 топтар
В2Т3       В
Ұшқыны қауіпсіз электр тізбегі
Барлық санаттар мен топтар
В4Т5       И
Қабықты кварцқа толтыру
Барлық санаттар, Т1 тобы
В4Т1      К
Қабықты артық қысыммен толтыру немесе үрлеу
Барлық санаттар, Т1-Т4 тобы
В4Т4      П
Қабықты маймен толтыру
Барлық санаттар мен топтар
В4Т5      М
Жарылыстан қорғаудың арнайы түрі
Барлық санаттар, Т1–Т4 топтар
В4Т4      С
Жарылыс өтпейтін қабық пен ұшқыны қауіпсіз электр тізбегі
1, 3 және 4 санаттар, Т1–ТЗ топтар
В4аТ3    В И
Жарылыс өтпейтін қабық пен ұшқыны қауіпсіз электр тізбегі және жарылыстан қорғаудың арнайы түрі
Барлық санаттар мен топтар
В4Т    В   И С
Ұшқыны қауіпсіз электр тізбегі және жарылыстан қорғаудың арнайы түрі
1–3-ші санат, барлық топтар
В3Т5     И С
жарылыс қаупі жоғары электр жабдығы
Ұшқыны қауіпсіз электр тізбегі
Барлық санаттар мен топтар
О4Т5      И
Электр жабдығын жарылудан қорғау жөніндегі таңбасына төмендегі жүйелілікпен мыналар кіреді:

1 1) жарылудан қорғау түрінің белгіленуі;

2

2) электр жабдығы немесе оның жеке бөлшектері жарылыс өтпейтін қабықпен қамтамасыз етілсе, электр жабдығы жарылудан қорғалған болып табылатын жарылыс қаупі бар қоспалардың аса жоғары санатының белгіленуі (2-қосымшаның 1-кестесіне сәйкес); барлық санаттағы жарылыс қаупі бар қоспалар үшін жарылудан қорғалған болып табылатын жарылудан қорғаудың басқа түрлерінің электрлік жабдықтары үшін жарылыс қаупі бар қоспаның санатын белгілеудің орнына 0 саны қойылады;

3 ЖҚЭЖДЕ бойынша жарылыстан қорғалған электр жабдықтауды таңбалаудың мысалдары

3) электр жабдығы жарылудан қорғалған болып табылатын жарылуы қауіпті тобының белгіленуі (2-қосымшаның 3-кестесіне сәйкес).
Ұшқынды бөлшектерімен, қабықпен жабылған, маймен толтырылған «е» қорғаныс түрімен электрлік жабдықтау үшін 0 санының орнына жарылудан қорғалудың тиісті түрінің М немесе П мәндері қойылады.
«Ұшқыны қауіпсіз электр тізбегі» жарылудан қорғау түріндегі электр жабдығы үшін сынау өткізілген жану затының атауы көрсетіледі. Мұндай электр жабдығы үшін санаттың және топтың белгіленуі ұсынылмайды.
ЖҚЭЖДЕ бойынша жарылудан қорғалған электр жабдығын таңбалау мысалдары 2-кестеде келтірілген.
«Жарылысқа қарсы сенімділігі жоғары электрлік жабдықтың» деңгейіне жарылудан қорғау бойынша таңбалаудағы Н әрпі қойылады, сондай-ақ И әрпінің алдына 2 саны жазылады, мысалы:
және т.б.
ЖҚЭЖДЕ бойынша орындалған жарылудан қорғау жөніндегі басқа таңбалаумен электр жабдығын «жарылыс қаупі бар жабдық» деңгейіне жатқызуға болады.
2-кесте
ЖҚЭЖДЕ бойынша жарылыстан қорғалған электр жабдықтауды таңбалаудың мысалдары
Электрлік жабдықтың жарылыстан қорғауының түрлері
Электр жабдығы арналған жарылыс қаупі бар қоспалардың санаты мен тобы
Жарылыстан қорғау бойынша таңбалау
Жарылуды өткізбейтін қабық
1-ші санат, А тобы
1 – 3-ші санаттар,
А, Б және Г тобы
Барлық санаттар, А тобы
В1А
В3Г
В4А
Қабықты маймен толтыру және жарылыс өтпейтін қабық
1 – 3-ші санаттар, А тобы
М3А
Қабықты маймен толтыру және «е» түріндегі қорғаныс
Барлық санаттар, А және Б тобы
МНБ
«е» түріндегі қорғаныс
Барлық санаттар, А, Б және Г тобы
Н0Г
«е» түріндегі қорғаныс және қабықты маймен толтыру және жарылыс өтпейтін қабық
1-ші және 2-ші санаттар, А тобы
Н2А
«е» түріндегі қорғаныс және қабықты артық қысыммен толтыру немесе үрлеу
Барлық санаттар мен топтар
НПД
«е» түріндегі қорғаныс және қабықты маймен толтыру
Барлық санаттар мен топтар
НМД
«е» түрін қорғау және жарылыс өтпейтін қоршау
Барлық санаттар, А тобы
Қабықты толтыру немесе артық қысыммен үрлеу
Барлық санаттар мен топтар
110Д
«е» түрін қорғау және ұшқынды қауіпсіз электр тізбегі
1 – 3-ші санаттар, А, Б және 300-ден 450-ге дейін
ИЗГ
__________
күкіртті эфир
ұшқынды қауіпсіз электр тізбегі
Барлық санаттар мен топтар
Жарылыстан қорғаудың арнайы түрі
Барлық санаттар, А, Б және Г тобы
С01
Жарылысынан қорғаудың арнайы түрі және ұшқынды қауіпсіз электр тізбегі
Барлық санаттар мен топтар
Жарылыс өтпейтін қабық және ұшқынды қауіпсіз электр тізбегі
1 – 3-ші санаттар, А, Б және Г тобы
Электр қондырғыларын
орнату қағидаларына
5-қосымша
1-кесте
Ылғалдандырылған қағазды оқшаулағышы бар кернеуі 10 кВ дейінгі кәбілдер үшін жол берілетін қысқа мерзімді жүктеме
Алдын ала жүктеменің коэффициенті
Төсеменің түрі
Сағат барысында номиналға қатысы бойынша жол берілетін жүктеме
0,5
1,0
3,0
0,6
Жерде
Ауада
Құбырларда (жерде)
1,35
1,25
1,20
1,30
1,15
1,10
1,15
1,10
1,0
0,8
Жерде
Ауада
Құбырларда (жерде)
1,20
1,15
1,10
1,15
1,10
1,05
1,10
1,05
1,00
2-кесте
Қағаз оқшаулағышы бар, кернеуі 10 кВ дейінгі кәбілдер үшін авариядан кейінгі режимді жою мерзімінде жол берілетін жүктеме
Алдын ала жүктеменің коэффициенті
Төсемнің түрлері
Максимум ұзақтығы кезінде номиналға қатысы бойынша жол берілетін жүктеме
1
3
6
0,6
Жерде
Ауада
Құбырларда (жерде)
1,5
1,35
1,30
1,35
1,25
1,20
1,25
1,25
1,15
0,8
Жерде
Ауада
Құбырларда (жерде)
1,35
1,30
1,20
1,25
1,25
1,15
1,20
1,25
1,10
3-кесте
Жер мен ауаның температрурасына байланысты оқшауланған және оқшауланбаған сымдар мен шиналардың кәбілдері үшін токтардың түзету коэффициенттері
Ортаның шартты температурасы,оС
Желінің қалыптандырылған температурасы, оС
Ортаның есептік температурасы кезінде токқа түзету коэффициенттері, оС
– 5 және төмен
0
+ 5
+ 10
+ 15
+ 20
+ 25
+ 30
+ 35
+ 40
+ 45
+ 50
15
80
1,14
1,11
1,08
1,04
1,00
0,96
0,92
0,88
0,83
0,78
0,73
0,68
25
80
1,24
1,20
1,17
1,13
1,09
1,04
1,00
0,95
0,90
0,85
0,80
0,74
25
70
1,29
1,24
1,20
1,15
1,11
1,05
1,00
0,94
0,88
0,81
0,74
0,67
15
65
1,18
1,14
1,10
1,05
1,00
0,95
0,89
0,84
0,77
0,71
0,63
0,55
25
65
1,32
1,27
1,22
1,17
1,12
1,06
1,00
0,94
0,87
0,79
0,71
0,61
15
60
1,20
1,15
1,12
1,06
1,00
0,94
0,88
0,82
0,75
0,67
0,57
0,47
25
60
1,36
1,31
1,25
1,20
1,13
1,07
1,00
0,93
0,85
0,76
0,66
0,54
15
55
1,22
1,17
1,12
1,07
1,00
0,93
0,86
0,79
0,71
0,61
0,50
0,36
25
55
1,41
1,35
1,29
1,23
1,15
1,08
1,00
0,91
0,82
0,71
0,58
0,41
15
50
1,25
1,20
1,14
1,07
1,00
0,93
0,84
0,76
0,66
0,54
0,37
–
25
50
1,48
1,41
1,34
1,26
1,18
1,09
1,00
0,89
0,78
0,63
0,45
–
4-кесте
Мыс желісі бар резеңке және поливинилхлорид оқшауланған баулар мен ток өткізгіштері үшін жол берілетін созылмалы ток
Ток өткізетін желінің қимасы, мм2
А тогы салынған сымдар үшін
ашық
Бір құбырға
Бір-екі желілі
Үш-бір желілі
Төрт-бір желілі
Бір-екі желілі
Екі-бір желілі
0,5
11
–
–
–
–
–
0,75
15
–
–
–
–
–
1
17
16
15
14
15
14
1,2
20
18
16
15
16
14,5
1,5
23
19
17
16
18
15
2
26
24
22
20
23
19
2,5
30
27
25
25
25
21
3
34
32
28
26
28
24
4
41
38
35
30
32
27
5
46
42
39
34
37
31
6
50
46
42
40
40
34
8
62
54
51
46
48
43
10
80
770
60
50
55
50
16
100
85
80
75
80
70
25
140
115
100
90
100
85
35
170
135
125
115
125
100
50
215
185
170
150
160
135
70
270
225
210
185
195
1775
95
330
275
255
225
245
215
120
385
315
290
260
295
250
150
440
360
330
–
–
–
185
510
–
–
–
–
–
240
605
–
–
–
–
–
300
695
–
–
–
–
–
400
830
–
–
–
–
–
5-кесте
Алюминий желілі резеңке және поливинилхлорид оқшаулағышы бар сымдар үшін жол берілетін созылмалы ток
Ток өткізетін желінің қимасы, мм2
А тогы салынған сымдар үшін
ашық
Бір құбырға
Екі-бір желілі
Үш-бір желілі
Төрт-бір желілі
Бір-екі желілі
Бір-үш желілі
1
2
3
4
5
6
7
2
21
19
18
15
17
14
2,5
24
20
19
19
19
16
3
27
24
22
21
22
18
4
32
28
28
23
25
21
5
36
32
30
27
28
24
6
39
36
32
30
31
26
8
46
43
40
37
38
32
10
60
50
47
39
42
38
16
75
60
60
55
60
55
25
105
85
80
70
75
65
35
130
100
95
85
95
75
50
165
140
130
120
125
105
70
210
175
165
140
150
135
95
255
215
200
175
190
165
120
295
245
220
200
230
190
150
340
275
255
–
–
–
185
390
–
–
–
–
–
240
465
–
–
–
–
–
300
535
–
–
–
–
–
400
645
–
–
–
–
–
6-кесте
Металл қорғанысты қаптамасы бар резеңкемен оқшауланған мыс желілер мен мыс желілі қорғасын, поливинилхлоридті, натритті немесе резеңке қаптамадағы, броньдалған және броньдалмаған кәбілдердің ток өткізгіштері үшін жол берілетін созылмалы ток
Ток өткізетін желінің қимасы, мм2
Ток *, А, ток өткізгіштер мен кәбілдер үшін
бір желілі
екі желілі
үш желілі
төмендегілерге салған кезде
ауада
ауада
жерде
ауада
жерде
1,5
23
19
33
19
27
2,5
30
27
44
25
38
4
41
38
55
35
49
6
50
50
70
42
60
10
80
70
105
55
90
16
100
90
135
75
115
25
140
115
175
95
150
35
170
140
210
120
180
50
215
175
265
145
225
70
270
215
320
180
275
95
325
216
385
220
330
120
385
300
445
2260
385
150
440
350
505
305
435
185
510
405
570
350
500
240
605
–
–
–
–
* Токтар желісі мүлдем жоқ токөткізгіштер мен кәбілдерге жатады.
7-кесте
Қорғасын, поливинилхлорид және резеңке қаптамасы бар, броньдалған және броньдалмаған резеңке және пластмассамен оқшауланған қаптамасы алюминий желілі кәбілдер үшін жол берілетін созылмалы ток
Ток өткізетін желінің қимасы, мм2
Ток *, А, кәбілдер үшін
бір желілі
екі желілі
үш желілі
төмендегілерге салған кезде
ауада
ауада
жерде
ауада
жерде
1
2
3
4
5
6
2,5
23
21
34
19
29
4
31
29
42
27
38
6
38
38
55
32
46
10
60
55
80
42
70
16
75
70
105
60
90
25
105
90
135
75
115
35
130
105
160
90
140
50
165
135
2205
110
175
70
210
165
245
140
2210
95
250
200
295
170
255
120
295
230
340
200
295
150
340
270
390
235
335
185
390
310
440
270
385
240
465
–
–
–
–
* Токтар желісі мүлдем жоқ токөткізгіштер мен кәбілдерге жатады.
📌 Ескертпе. Пластмассамен оқшауланған төрт желілі кәбілдер үшін жол берілетін токтар, кернеуі 1 кВ дейін 7-кесте бойынша, ол үш желілі кәбілдер сияқты, бірақ 0,92 коэфициентімен таңдалады.
8-кесте
Ауыр және орташа электр сымдары, өткізгіш шлангілік ауыр кәбілдер, шахталық икемді шлангілер, прожекторлық кәбілдер мен мыс желілі ток өткізгіш тасымалдары үшін жол берілетін созылмалы токтар
Ток өткізетін желінің қимасы, мм2
Ток *, А, электр сымдары, сымдар мен кәбілдер үшін
бір желілі
екі желілі
үш желілі
0,5
–
12
–
0,75
–
16
14
1,0
–
18
16
1,5
–
23
20
2,5
40
33
28
4
50
43
36
6
65
55
45
10
90
75
60
16
120
95
80
25
160
125
105
35
190
150
130
50
235
185
160
70
290
235
200
* Токтар желісі мүлдем жоқ ток сымдарына, сымдар мен кәбілдерге жатады.
9-кесте
Шым тезек кәсіпорындары үшін резеңкемен оқшауланған кәбілдермен мыс желілі өтізгіш шлангілері үшін жол берілетін созылмалы ток
Ток өткізетін желінің қимасы, мм2
Ток *, А, кернеулі кәбілдер үшін, кВ
0,5
3
6
6
44
45
47
10
60
60
65
16
80
80
85
25
100
105
105
35
125
125
130
50
155
155
160
70
190
195
–
* Токтар желісі мүлдем жоқ кәбілдерге жатады.
10-кесте
Жылжымалы электр қабылдағыштарға арналған кәбілдер резеңкемен оқшауланған мыс желілі шлангілер үшін жол берілетін созылмалы токтар
Ток өткізетін желінің қимасы, мм2
Ток *, А, кернеулі кәбілдер үшін кВ
Ток өткізетін желінің қимасы, мм2
Ток *, А, кернеулі кәбілдер үшін кВ
3
6
3
6
16
85
90
70
215
220
25
115
1220
95
260
265
35
140
145
120
305
310
50
175
180
150
345
350
* Токтар желісі мүлдем жоқ кәбілдерге жатады.
11-кесте
1, 3 және 4 кВ электрлендірілген көлік үшін резеңкемен оқшауланған мыс желілі ток өткізгіштер үшін жол берілетін созылмалы ток
Ток өткізетін желінің қимасы, мм2
Ток, А
Ток өткізетін желінің қимасы, мм2
Ток, А
Ток өткізетін желінің қимасы, мм2
Ток, А
20
115
390
1,5
25
25
150
150
445
2,5
40
35
185
185
505
4
50
50
230
240
590
6
65
70
285
300
670
10
90
95
340
350
745
12-кесте
Қорапқа салынатын ток өткізгіштері мен кәбілдер үшін төмендетуші коэффициент
Салу тәсілі
Салынған токөткізгіштер мен кәбілдер саны
Токөткізгіштер мен кәбілдер үшін төмендетуші коэффициент
бір желілі
көп желілі
Пайдалану коэффиценті 0,7-ге дейінгі жеке электр қабылдағыштар
Пайдалану коэффициенті 0,7-ден артық электр қабылдағыштардың топтары мен жеке қабылдаулар
Көп қабатты және шоғырланған
–
2
3 – 9
10 – 11
12 – 14
15 – 18
4-ке дейін
5 – 6
7 – 9
10 – 11
12 – 14
15 – 18
1,0
0,85
0,75
0,7
0,65
0,6
–
–
–
–
–
–
Бір қабатты
2 – 4
5
2 – 4
5
–
–
0,67
0,6
Төмендетуші коэффициенттерді таңдау кезінде бақылау және резервтік токөткізгіштер мен кәбілдер ескерілмейді.
13-кесте
Жерге салынатын қорғасын қаптамадағы қағазды ылғалдандырылған майконифольды және ақпайтын массалы мыс желілі кәбілдер үшін жол берілетін созылмалы токтар
Ток өткізетін желінің қимасы, мм2
Ток, А, кәбілдер үшін
1 кВ дейінгі бір желілі
1 кВ дейінгі екі желілі
Үш желілі кернеумен, кВ
1 кВ дейінгі төрт желілі
3-ке дейін
6
10
1
2
3
4
5
6
7
6
–
80
70
–
–
–
10
140
105
95
80
–
85
16
175
140
120
105
95
115
25
235
185
160
135
120
150
35
285
225
190
160
150
175
50
360
270
235
200
180
215
770
440
325
285
245
215
265
95
520
380
340
295
265
310
120
595
435
390
340
310
350
150
675
500
435
390
355
395
185
755
–
490
440
400
450
240
880
–
570
510
460
–
300
1000
–
–
–
–
–
400
1220
–
–
–
–
–
500
1400
–
–
–
–
–
625
1520
–
–
–
–
–
800
1700
–
–
–
–
–
14-кесте
Суға салынатын қорғасын қаптамадағы қағазды ылғалдандырылған майконифольды және ақпайтын массалы мыс желілі кәбілдер үшін жол берілетін созылмалы токтар
Ток өткізетін желінің қимасы, мм2
Ток, А, кәбілдер үшін
Үш желілі кернеумен, кВ
1 кВ дейінгі төрт желілі
3-ке дейін
6
10
16
–
135
120
–
25
210
170
150
195
35
250
205
180
230
50
305
255
220
285
70
375
310
275
350
95
440
375
340
410
120
505
430
395
470
150
565
500
450
–
185
615
545
510
–
240
715
625
585
–
15-кесте
Ауада орнатылатын қорғасын қаптамадағы қағазды ылғалдандырылған майконифольды және ақпайтын массалы мыс желілі кәбілдер үшін жол берілетін созылмалы токтар
Ток өткізетін желінің қимасы, мм2
Ток, А, кәбілдер үшін
1 кВ дейінгі бір желілі
1 кВ дейінгі екі желілі
Үш желілі кернеумен, кВ
1 кВ дейінгі төрт желілі
3 дейін
6
10
6
10
16
25
35
50
70
95
120
150
185
240
300
400
500
625
800
–
95
120
160
200
245
305
360
415
470
525
610
720
880
1020
1180
1400
55
75
95
130
150
185
225
275
320
375
–
–
–
–
–
–
–
45
60
80
105
125
155
200
245
285
330
375
430
–
–
–
–
–
–
55
65
90
110
145
175
215
250
290
325
375
–
–
–
–
–
–
–
60
85
105
135
165
200
240
270
305
350
–
–
–
–
–
–
60
80
100
120
145
185
215
260
300
340
–
–
–
–
–
–
16-кесте
Жерге орнатылатын қорғасын немесе алюминий қаптамадағы қағазды ылғалдандырылған майконифольды және ақпайтын массалы алюминий желілі кәбілдер үшін жол берілетін созылмалы токтар
Ток өткізетін желінің қимасы, мм2
Ток, А, кәбілдер үшін
1 кВ дейінгі бір желілі
1 кВ дейінгі екі желілі
Үш желілі кернеумен, кВ
1 кВ дейінгі төрт желілі
3 дейін
6
10
1
2
3
4
5
6
7
6
10
16
25
35
50
70
95
120
150
–
110
135
180
220
275
340
400
460
520
60
80
110
140
175
210
250
290
335
385
55
75
90
125
145
180
220
260
300
335
–
60
80
105
125
155
190
225
260
300
–
–
75
90
115
140
165
205
240
275
–
65
90
115
135
165
200
240
270
305
185
240
300
400
500
625
800
580
675
770
940
1080
1170
1310
–
–
–
–
–
–
–
380
440
–
–
–
–
–
340
390
–
–
–
–
–
310
355
–
–
–
–
–
345
–
–
–
–
–
–
17-кесте
Суға салынатын қорғасын немесе алюминий қаптамадағы қағазды ылғалдандырылған майконифольды және ақпайтын массалы алюминий желілі кәбілдер үшін жол берілетін созылмалы токтар
Ток өткізетін желінің қимасы, мм2
Ток, А, кәбілдер үшін
Үш желілі кернеумен, кВ
1 кВ дейінгі төрт желілі
3 дейін
6
10
16
225
35
50
70
95
120
150
185
240
–
160
190
235
290
340
390
435
475
550
105
130
160
195
240
290
330
385
420
480
90
115
140
170
210
260
305
345
390
450
–
150
175
220
2770
315
360
–
–
–
18-кесте
Ауада орнатылатын қорғасын немесе алюминий қаптамадағы қағазды ылғалдандырылған майконифольды және ақпайтын массалы алюминий желілі кәбілдер үшін жол берілетін созылмалы токтар
Ток өткізетін желінің қимасы, мм2
Ток, А, кәбілдер үшін
1 кВ дейінгі бір желілі
1 кВ дейінгі екі желілі
Үш желілі кернеумен, кВ
1 кВ дейінгі төрт желілі
3 дейін
6
10
1
2
3
4
5
6
7
6
10
16
25
35
50
70
95
120
150
185
240
300
400
500
625
800
–
75
90
125
155
190
235
275
320
360
405
470
555
675
785
910
1080
42
55
75
100
115
140
175
210
245
290
–
–
–
–
–
–
–
35
46
60
80
95
120
155
190
220
255
290
330
–
–
–
–
–
–
42
50
70
85
110
135
165
190
225
250
290
–
–
–
–
–
–
–
46
65
80
105
130
155
185
210
235
270
–
–
–
–
–
–
45
60
75
95
110
140
165
200
230
260
–
–
–
–
–
–
19-кесте
Жерге және ауада орнатылатын жалпы қорғасын қаптамадағы оқшаулау кернеуі 6 Кв мыс желілі үш желілік кәбілдер үшін жол берілетін созылмалы ток
Ток өткізетін желінің қимасы, мм2
Ток, А, төселген кәбілдер үшін
Ток өткізетін желінің қимасы, мм2
Ток, А, төселген кәбілдер үшін
жерде
ауада
жерде
ауада
16
25
35
50
90
120
145
180
65
90
110
140
70
95
120
150
220
265
310
355
170
210
245
290
20-кесте
Жерге және ауаға орнатылатын жалпы қорғасын қаптамадағы оқшаулау кернеуі 6 Кв алюминий желілі үш желілік кәбілдер үшін жол берілетін созылмалы ток
Ток өткізетін желінің қимасы, мм2
Ток, А, төселген кәбілдер үшін
Ток өткізетін желінің қимасы, мм2
Ток, А, төселген кәбілдер үшін
жерде
ауада
жерде
ауада
16
25
35
50
770
90
110
140
50
70
85
110
70
95
120
150
170
205
240
275
130
160
190
225
21-кесте
Жерде, суда, ауада орнатылатын оқшауланған қағазбен ылғалдандырылған майлы канифольды және ақпайтын массалы жеке қорғасынды мыс желілері бар кәбілдер үшін жол берілетін созылмалы токтар
Ток өткізетін желінің қимасы, мм2
Ток, А, кернеулігі кВ үш желілі кәбілдер үшін
20
35
төмендегілерге салған кезде
ауада
суда
ауада
жерде
суда
ауада
25
35
50
70
95
120
150
185
110
135
165
200
240
275
315
355
120
145
180
225
275
315
350
390
85
100
120
150
180
205
230
265
–
–
–
–
–
270
310
–
–
–
–
–
–
290
–
–
–
–
–
–
–
205
230
–
22-кесте
Жерде, суда, ауада орнатылатын оқшауланған қағазбен ылғалдандырылған майлы канифольды және ақпайтын массалы жеке қорғасынды алюминий желілері бар кәбілдер үшін жол берілетін созылмалы токтар
Ток өткізетін желінің қимасы, мм2
Ток, А, кернеулігі кВ үш желілі кәбілдер үшін
20
35
төмендегілерге салған кезде
жерде
суда
ауада
жерде
суда
ауада
25
85
90
65
–
–
–
35
105
110
75
–
–
–
50
125
140
90
–
–
–
70
155
175
115
–
–
–
95
185
210
140
–
–
–
120
210
245
160
210
225
160
150
240
270
175
240
–
175
185
275
300
205
–
–
–
23-кесте
Жер кедергісінің үлесіне тәуелді жерге салынған кәбілдер үшін рұқсат берілетін түзету коэффициенті
Жердің сипаты
Үлестік кедергісі см.К/Вт
Түзету коэффициенті
Ылғалдығы 9 %-ға жуық құм, ылғалдылығы 1 % құмды-балшықты топырақ
80
1,05
Ылғалдығы 7–9 % қалыпты жер мен құм, ылғалдығы 12 – 14 % құмды-балшықты топырақ
120
1,00
Ылғалдығы 4 және 7 %, құм, ылғалдығы 8-12 % құм-балшықты топырақ
200
0,87
Ылғалдығы 4 % тасты жер
300
0,75
24-кесте
Ауада орнатылатын қорғасын қаптамадағы броньдалмаған майлы канифольмен ылғалдандырылған және ақпайтын массамен оқшауланған мыс желілі, бір желілі кәбілдер үшін рұқсат берілетін созылмалы ток
Ток өткізетін желінің қимасы, мм2
Ток, А, кВ кернеулі кәбілдер үшін
3 дейін
20
35
1
2
3
4
10
85/–
–
–
16
120/–
–
–
25
145/–
105/110
–
35
170/–
125/135
–
50
215/–
155/165
–
70
260/–
185/205
–
95
305/–
220/255
–
120
330/–
245/290
240/265
150
360/–
270/330
265/300
185
385/–
290/360
285/335
240
435/–
320/395
315/380
300
460/–
350/425
340/420
400
485/–
370/450
–
500
505/–
–
–
625
525/–
–
–
800
550/–
–
–
* Есепте 35-125 мм қашықтықта бір жазықта орналасқан кәбілдерге арналған токтар көрсетілген, қорытындыда тығыз үшбұрыш болып орналасқан кәбілдерге арналған токтар көрсетілген.
25-кесте
Ауада салынатын қорғасын және алюминий қаптамадағы броньдалмаған майлы канифольмен ылғалдандырылған және ақпайтын массамен оқшауланған қорғасын және алюминий желілі бір желілі кәбілдер үшін рұқсат берілетін созылмалы ток
Ток өткізетін желінің қимасы, мм2
Ток, А, кернеулігі кВ үш желілі кәбілдер үшін
3 дейін
20
35
10
65/–
–
–
16
90/–
–
–
25
110/–
80/85
–
35
130/–
95/105
–
50
165/–
120/130
–
70
200/–
140/160
–
95
235/–
170/195
–
120
255/–
190/225
185/205
150
275/–
210/255
205/230
185
295/–
225/275
220/255
240
335/–
245/305
245/290
300
355/–
270/330
260/330
400
375/–
285/350
–
500
390/–
–
–
625
405/–
–
–
800
425/–
–
–
* Есепте жарықтан 35-125 мм қашықтықта бір жазықта орналасқан кәбілдер үшін, қорытындыда тығыз үшбұрыш болып орналасқан кәбілдер үшін токтар көрсетілген.
26-кесте
Жерге жақын жатқан жұмыс істейтін кәбілдердің санына түзету коэффициенті (құбырларда немесе құбырсыз)
Жарықтағы кәбілдер арасындағы арақашықтық, мм
Кәбілдер санының коэффициенті
1
2
3
4
5
6
100
1,00
0,90
0,85
0,80
0,78
0,75
200
1,00
0,92
0,87
0,84
0,82
0,81
300
1,00
0,93
0,90
0,87
0,86
0,85
27-кесте
Блоктарға салынатын 95 мм2 қималы мыс және алюминий желілі 10 кВ кәбілдер үшін рұқсат берілетін созылмалы ток
топ
Блоктардың пішіндері
канал
Ток /, А Кәбілдер үшін
мыс
алюминий
I
1
191
147
II
2
173
133
3
167
129
III
2
154
119
IV
2
147
113
3
138
106
V
2
143
110
3
135
104
4
131
101
VI
2
140
103
3
132
102
4
118
91
VII
2
136
105
3
132
102
4
119
92
VIII
2
135
104
3
124
96
4
104
80
IX
2
135
104
3
118
91
4
100
77
X
2
133
102
3
116
90
4
81
62
XI
2
129
99
3
114
88
4
79
55
28-кесте
Кәбілдің қимасына түзету коэффициенті
Ток өткізетін желінің қимасы, мм2
Блоктағы каналдың нөміріне арналған коэффициент
1
2
3
4
25
0,44
0,46
0,47
0,51
35
0,54
0,57
0,57
0,60
50
0,67
0,69
0,69
0,71
70
0,81
0,84
0,84
0,85
95
1,00
1,00
1,00
1,00
120
1,14
1,13
1,13
1,12
150
1,33
1,30
1,29
1,26
185
1,50
1,46
1,45
1,38
240
1,78
1,70
1,68
1,55
29-кесте
МЕМСТ 839-80 бойынша оқшауланбаған ток өткізгіштері үшін рұқсат берілетін ток
Номиналды қимасы, мм2
(алюминийдің/ қорғасынның) қимасы, мм2
Ток, А, таңбалы ток өткізгіштер үшін
АС, АСКС, АСК, АСКП
М
А және АКП
М
А және АКП
үй-жайдан тыс
үй-жайдың ішінде
үй-жайдан тыс
үй-жайдың ішінде
10
16
25
35
50
70
95
10/1,8
16/2,7
25/4,2
35/6,2
50/8
70/11
95/16
84
111
142
175
210
265
330
53
79
109
135
165
210
260
95
133
183
223
275
337
422
–
105
136
170
215
265
320
60
102
137
173
219
268
341
–
75
106
130
165
210
255
120
120/19
120/27
390
375
313
–
485
375
395
300
150
150/19
150/24
150/34
450
450
450
365
365
–
570
440
465
355
185
185/24
185/29
185/43
520
510
515
430
425
–
650
500
540
410
240
240/32
240/39
240/56
605
610
610
505
505
–
760
590
685
490
300
300/39
300/48
300/66
710
690
680
600
585
–
880
680
740
570
330
330/27
730
–
–
–
–
–
400
400/22
400/51
400/64
830
825
860
713
705
–
1050
815
895
690
500
500/27
500/64
960
945
830
815
–
980
–
820
600
600/72
1050
920
–
1100
–
955
700
700/86
1180
1040
–
–
–
–
30-кесте
Шеңбер және құбырлық қималы шиналар үшін жол берілетін созылмалы ток
Диаметр, мм
Дөңгелек шиналар
Мыс құбырлар
Алюминий құбырлар
Болат құбырлар
Ток *, А
Ішкі және сыртқы диаметрлер, мм
Ток, А
Ішкі және сыртқы диаметрлер, мм
Ток, А
Шартты өтетін орын, мм
Қабырғаның жуандығы, мм
Сыртқы диаметрлер, мм
Ауыспалы ток, А
Мыс
Алюминий
Қиықсыз
Ұзын қиықты
6
155/155
120/120
12/15
340
13/16
295
8
2,8
13,5
75
–
7
195/195
150/150
14/18
460
17/20
345
10
2,8
17,0
90
–
8
235/235
180/180
16/20
505
18/22
425
15
3,2
21,3
118
–
10
320/320
245/245
18/22
555
27/30
500
20
3,2
26,8
145
–
12
415/415
320/320
20/24
600
26/30
575
25
4,0
33,5
180
–
14
505/505
390/390
22/26
650
25/30
640
32
4,0
42,3
220
–
15
565/565
435/435
25/30
830
36/40
765
40
4,0
48,0
255
–
16
610/615
475/475
29/34
925
35/40
850
50
4,5
60,0
320
–
18
720/725
560/560
35/40
1100
40/45
935
65
4,5
75,5
390
–
19
780/785
605/610
40/45
1200
45/50
1040
80
4,5
88,5
455
–
20
835/840
650/655
45/50
1330
50/55
1150
100
5,0
114
670
770
21
900/905
695 /700
49/55
1580
54/60
1340
125
5,5
140
800
890
22
955/965
740 /745
53/60
1860
64/70
1545
150
5,5
165
900
1000
25
1140/1165
885 /900
62/70
2295
74/80
1770
–
–
–
–
–
27
1270/1290
980 /1000
72/80
2610
72/80
2035
–
–
–
–
–
28
1325 /1360
1025 /1050
75/85
3070
75/85
2400
–
–
–
–
–
30
1450 /1490
1120 /1155
90/95
2460
90/95
1925
–
–
–
–
–
35
1770 /1865
1370 /1450
95/100
3060
90/100
2840
–
–
–
–
–
38
1960 /2100
1510 /1620
–
–
–
–
–
–
–
–
–
40
2080 /2260
1610/ 1750
–
–
–
–
–
–
–
–
–
42
2200 /2430
17700 /1870
–
–
–
–
–
–
–
–
–
45
2380 /2670
1850/ 2060
–
–
–
–
–
–
–
–
–
* Алымында ауыспалы ток кезіндегі жүктемелер, бөлімінде тұрақты кездегі ток келтірілген.
31-кесте
Тік бұрышты қималы шиналар үшін жол берілетін созылмалы ток
Мөлшер, мм
Мыс шиналары
Алюминий шиналары
Ток *, А полюске және фазаға сызық санымен
1
2
3
4
15 х 3
20 х 3
25 х 3
210
275
340
–
–
–
–
–
–
–
–
–
30 х 4
40 х 4
475
625
–
–/1090
–
–
–
–
40 х 5
50 х 5
700/705
860/870
–/1250
–/1525
–
–/1895
–
–
50 х 6
60 х 6
80 х 6
100 х 6
955/960
1125/1145
1480/1510
1810/1875
–/1700
1740/1990
2110/2630
2470/3245
–/2145
2240/2495
2720/3220
3170/3940
–
–
–
–
60 х 8
80 х 8
100 х 8
120 х 8
1320/1345
1690/1755
2080/2180
2400/2600
2160/2485
2620/3095
3060/3810
3400/4400
2790/3020
3370/3850
3930/4690
4340/5600
–
–
–
–
Болат шиналары
Мөлшері, мм
Ток*, А
1
2
3
4
165
215
265
–
–
–
–
–
–
–
–
–
16 х 2,5
20 х 2,5
25 х 2,5
55/70
60/90
75/110
365/370
480
–
–/855
–
–
–
–
20 х 3
25 х 3
65/100
80/120
540/545
665/670
–/965
–/1180
–
–/1470
–
–
30 х 3
40 х 3
95/140
125/190
740/745
870/880
1150/1170
1425/1455
–/1315
1350/1555
1630/2055
1935/2515
–/1655
1720/1940
2100/2460
2500/3040
–
–
–
–
50 х 3
60 х 3
70 х 3
75 х 3
155/230
185/280
215/320
230/345
1025/1040
1320/1355
1625/1690
1900/2040
1680/1840
2040/2400
2390/2945
2650/3350
2180/2330
2620/2975
3050/3620
3380/4250
–
–
–
–
80 х 3
90 х 3
100 х 3
20 х 4
245/365
275/410
305/460
70/115
32-кесте
Оқшауланбаған қола және болат-қола өткізгіштер үшін жол берілетін созылмалы токтар
Ток өткізгіш
Ток өткізгіштің маркасы
Ток *, А
Қола
Қ-50
215
Қ-70
265
Қ-95
330
Қ-120
380
Қ-150
430
Қ-185
500
Қ-240
600
Қ-300
700
Болат-қола
БҚ-185
515
БҚ-240
640
БҚ-300
750
БҚ-400
890
БҚ-500
980
* Токтардың салыстырмалы кедергісі қола үшін берілген
33-кесте
Оқшауланбаған болат токөткізгіштер үшін жол берілетін ток
Өткізгіш маркасы
Ток, А
Өткізгіш маркасы
Ток, А
ПСО-3
23
ТҚ-25
60
ПСО-3,5
26
ТҚ-35
75
ПСО-4
30
ТҚ-50
90
ПСО-5
35
ТҚ-70
125
ТҚ-95
135
34-кесте
Квадраттың жан-жағында орналасқан жолақтағы төрт жолақты шиналар үшін жол берілетін созылмалы ток «толық пакет»
Мөлшері, мм
Көлденең қималы төрт жолақты шиналар, мм2
Ток, А, шиналар пакетіне
h
B
h1
H
мыс
алюминий
80
8
140
157
2560
5750
4550
80
10
144
160
3200
6400
5100
100
8
160
185
3200
7000
5550
100
10
164
188
4000
7700
6200
120
10
184
216
4800
9050
7300
35-кесте
Қорапты қималы шиналар үшін рұқсат берілетін созылмалы ток
Мөлшері, мм
Бір шинаның көлденең қимасы, мм2
Ток, А, екі шинаға
a
b
c
r
Мыс
алюминий
75
35
4
6
520
2730
–
75
35
5,5
6
695
3250
2670
100
45
4,5
8
775
3620
2820
100
45
6
8
1010
4300
3500
125
55
6,5
10
1370
5500
4640
150
65
7
10
1785
7000
5650
175
80
8
12
2440
8550
6430
200
90
10
14
3435
9900
7550
200
90
12
16
4040
10500
8830
225
105
12,5
16
4880
12500
10300
250
115
12,5
16
5450
–
10800
36-кесте
Токтың үнемді тығыздығы
Токөткізгіштер
Бір жылда жүктемені шектен тыс қолданудың сағат саны кезіндегі токтың А/мм2 үнемді тығыздығы
1000-нан астам 3000 дейін
3000-нан астам 5000 дейін
5000 астам
Оқшауланған ток сымдары мен шиналар:
мыс
алюминий
2,5
1,3
2,1
1,1
1,8
1,0
мыс
алюминий
желілі қағазбен оқшауланған кәбілдер және резеңке және поливинилхлорид токөткізгіштер
3,0
1,6
2,5
1,4
2,0
1,2
мыс
алюминий
желілі резеңке және пластмассамен оқшауланған токөткізгіштер:
3,5
1,9
3,1
1,7
2,7
1,6
37-кесте
Коммерциялық есепке алу есептеуіштерінің дәлдігі класы
Типі
Қосылулардың дәлдігі класы
Мемлекетаралық ӘЖ, ӘЖ 500 кВ және жоғары, генераторлар 50 МВт және жоғары
ӘЖ 110 – 220 кВ, 50 МВТ дейінгі генераторлар, 10-63 МВА трансформатор
ӘЖ 35 – 6 кВ
Кернеуі төмен
Белсенді энергияның есептегіші
0,2
0,5
1,0 (0,5)*
2,0
Реактивті энергияның есептегіші
2,0
2,0
2,0
4,0
* Жақшада көрсетілген мән – құрылыста және жабдықтарды жаңғыртуда қолдану кезінде ұсынылады.
38-кесте
Коммерциялық есеп кешенінің жол берілетін қателіктері
Номиналдан басталған пайыздық қатынастағы ток
Қуаттылық коэффициенті
Номиналды қосылу үшін қателіктер шегі
Мемлекетаралық ӘЖ, ӘЖ 500 кВ және жоғары, 50 МВт және жоғары генераторлар
ӘЖ 220–110 кВ, 50 МВТ дейін генераторлар
35–6 кВ
Қуаттылығы төмен
Белсенді энергия
20%-дан 120%-ға дейін
1
± 0,8%
± 1,1%
± 1,6%
± 2,5%
5%-дан 20%-ға дейін
1
± 1 %
± 1,1%
± 1,6%
± 2,5%
1%-дан 5%-ға дейін
1
±1,5%
± 1,5%
± 2,1%
20%-дан 120%-ға дейін
0,5 инд. 0,5 көлемге дейін
± 1,1 %
± 1,1%
± 1,6%
± 2,5%
Реактивті энергия
10%-дан 120%-ға дейін
0
± 4,0%
± 4,0%
± 4,0%
± 4,0%
10%-дан 120%-ға дейін
0,866 инд. 0,866 көлемге дейін
± 5,0%
± 5,0%
± 5,0%
± 5,0%
39-кесте
Электр энергиясының коммерциялық есепке алу есептегіштерін қосу үшін трансформаторлардың дәлдігі класы
Типі
Қосылу дәлдігі класы
Мемлекетаралық ӘЖ, ӘЖ 500 кВ және жоғары, 50 МВт және жоғары генераторлар
ӘЖ 220 – 110 кВ, 50 МВт дейінгі генераторлар
35 – 6 кВ
Төмен кернеулі
ТТ
0,2*
0,5
0,5
0,5
ТН
0,2*
0,5
0,5
–
* Құрылыста және жабдықтарды жаңғыртуда 0,2 қосылуының дәлдігі класын қолдану ұсынылады.
40-кесте
Өлшеу құралдарының дәлдігі кластары
Құралдың дәлдігі класы
Қосымша резистор шунтының дәлдігі класы
Өлшеу түрлендіргішінің дәлдігі класы
Өлшеу трансформаторының дәлдігі класы*
0,2
0,5
1,0
1,5
0,2
0,5 (0,2)
0,5
0,5
0,2
0,5 (0,2)
0,5
0,5*
0,2
0,5 (0,2)
0,5
0,5*
* Жақшада көрсетілген мән – құрылыста және жабдықтарды жаңғыртуда қолдану ұсынылады.
41-кесте
Тіркеушілер апаттық жағдайларды тіркейтін электрлік параметрлерді таңдау бойынша нұсқаулық (автоматты сандық осциллографтар)
Тарататын құралдардың кернеулігі, кВ
Автоматты осциллографтарды тіркеу үшін қолданылатын параметрлер
1150, 500
220, 110
Желінің үш фазасының кернеулігі. Кернеу және желінің нөлдік тізбекті тогы. Желінің екі немесе үш фазаларының токтары. Қуаттылықты күшейту тогы, жоғары жиілікті қабылдау таратуды қабылдау тогы мен жоғары жиілікті қорғаныстың аралық релесінің шығыс байланыстарының ережесі.
Шиналардың секциялары немесе жұмыс жүйелерінің бастапқы тізбекті кернеуі мен фазалық кернеуі. Шинаның секциясы мен жұмыс жүйесіне қосылған бастапқы тізімдік бағыттың токтары. Аса жауапты бағыттардың фазалық (екі немесе үш фазалық) токтары. Электр таратудың жүйеаралық бағытының дифференциалды фазалық қорғанысты жоғары жиілікті қабылдау - тарату құралдарын қабылдау токтары.
Ескертпе. Авариялық жағдайларды тіркеулер орнатылатын барлық ТҚ аварияға қарсы автоматика қондырғыларының әрекеттерін тіркеуді және релелік қорғанысты толық мөлшерде жетілдіруі қажет.
42-кесте
Кернеуі 1 кВ-ге дейінгі электр қондырғыларда электр жабдықтарын қолдану
Класы
Таңбалау
Қорғау мақсаты
Электр қондырғыда қолдану шарттары
1
2
3
4
0
—
Жанама жанасу кезінде
1. Өткізбейтін үй-жайларда қолдану
2. Тек бір электр қабылдағыштың тарату трансформаторын екінші орамадан қоректендіру
I
Қорғаныс қысқыш – белгісі
РЕ әріптері немесе сары-жасыл жолақтар
Жанама жанасу кезінде
Электр жабдығының қорғанысты токөткізгішіне электрлік жабдықтың орнату қысқышын қосу
II
Белгі
Жанама жанасу кезінде
Электр қондырғысында қабылданған қорғаныс шараларына тәуелсіз
III
Белгі
Тура және жанама жанасудан
Қауіпсіз тарату трансформаторын қоректендіру
43-кесте
Ашық ток өткізу бөлімдерін нөл сымына қосу кезінде қорғайтын автоматты ажыратудың жол берілетін ең ұзақ уақыты
Номиналды фазалық кернеу U0, В
Ажырату уақыты, с
127
0,8
220
0,4
380
0,2
380 артық
0,1
44-кесте
Ашық ток өткізу бөлімдерін жерге тұйықтау және оқшауланған нейтралі бар желіде қорғайтын автоматты ажыратуға жол берілетін ең ұзақ уақыт
Номиналды сызықтық кернеу U0, В
Ажырату уақыты, с
220
0,8
380
0,4
660
0,2
660 артық
0,1
45-кесте
Жерге орнатылатын жерге тұйықтағыштар мен жерге тұйықтайтын токөткізгіштердің мөлшері
Материал
Қима пішіні
Диаметр, мм
Көлденең қимасының ауданы,
мм2
Қабырғасының жуандығы, мм
Қара болат
Дөңгелек:
Тік орнатулар үшін
Көлденең орнатулар үшін
Тікбұрышты
Бұрышты
Құбырлы
16
10
—
—
32
—
—
100
100
—
—
—
4
4
3,5
Мырышпен қапталған болат
Дөңгелек:
Тік орнатулар үшін
Көлденең орнатулар үшін
Тікбұрышты
Бұрышты
Құбырлы
12
10
—
25
—
—
75
—
—
—
3
2
Мыс
Дөңгелек
Тікбұрышты
Құбырлы
Көп сымды арқан
12
—
20
1,8*
—
50
—
35
—
2
2
—
* Әр сымның диаметрі.
46-кесте
Қорғаныс токөткізгіштерінің ең қысқа қималары
Фазалық өткізгіштердің қималары, мм2
Қорғаныс ток өткізгіштерінің қималары, мм2
S < 16
S
16 < S < 35
16
S >35
S/2
47-кесте
Кәбілдің қаптамасына жанасатын кәбілге кірмейтін, оқшауланбаған ток өткізгіштер, оқшауланған қорғау өткізгіштері үшін коэффициенттің мәні
Параметрі
Оқшаулау материалы
Поливинилхлорид (ПВХ)
Құрастырылып тігілген полиэтилен, этиленпропиленді резеңке
Бутилді резеңке
өткізгіштің түпкі температурасы, оС
160
250
220
мыс
алюминий
болат
143
95
52
176
116
64
166
110
60
48-кесте
Көп желілі кәбілдерге кіретін қорғаныс токөткізгіш үшін k коэффицентінің көрсеткіші
Параметрі
Оқшаулау материалы
Поливинилхлорид (ПВХ)
Құрастылып тігілген полиэтилен, этиленпропиленді резеңке
Бутилді резеңке
Өткізгіштің бастапқы температура, оС
70
90
85
түпкі температура, оС
160
250
220
мыс
алюминий
115
76
143
94
134
89
49-кесте
Алюминий қаптамасы бар кәбілді қорғаныс токөткізгіш ретінде пайдалану кезінде k коэффициентінің мәні
Параметр
Оқшаулау материалы
Поливинилхлорид (ПВХ)
Құрастылып тігілген полиэтилен, этиленпропиленді резеңке
Бутилді резеңке
Бастапқы температура, оС
60
80
75
Түпкі температура, оС
160
250
220
k
81
98
93
50-кесте
Оқшауланбаған ток өткізгіш сымдары үшін металдың жанында аталған температура қауіпті төндірмейтін k коэффициентінің мәні (ток өткізу сымының бастапқы температурасы 300С-қа тең қабылданған)
Ток өткізу сымының материалы
Талаптар
Ток өткізу сымдары
Ашық және арнайы орындарға салынған
пайдаланатындар
Қалыпты ортада
Өртке қауіпті ортада
Мыс
Максималды температура, оС
K
500 *
228
200
159
150
138
Алюминий
Максималды температура, оС
K
300 *
125
200
105
150
91
Болат
Максималды температура, оС
k
500 *
82
200
58
150
50
* егер олар қосылу сапасын төмендетпесе, аталған температураға рұқсат беріледі.
51-кесте
Нейтральмен оқшауланған автономды көзден қуат алатын жылжымалы электр қондырғыларында қорғаныс автоматын ажыратудың жол берілетін ең ұзақ уақыты
Номиналды сызықты кернеу U0, В
Ажырату уақыты, с
220
0,4
380
0,2
660
0,06
660 артық
0,02
52-кесте
Жануарларды ұстайтын үй-жайларда қорғаныш автоматты ажыратуға рұқсат берілетін ең ұзақ уақыт
Номиналды фазалық кернеу U0, В
Ажырату уақыты, с
127
0,35
220
0,2
380
0,05
53-кесте
Оқшаулаудың рұқсат етілетін кедергісі
Сыналатын объекті
Мегаомметрдің кернеуі, кВ
Оқшаулаудың кедергісі
1
2
3
Кернеуі 1 кВ-ге дейін статордың айналуы (әрбір фаза жеке корпусқа және басқа орнатылған фазаларға сәйкес)
1 кВ кернеуінен жоғары
1,0
2,5
10–30оС температура кезінде 0,5 МОм кем емес
«Электр машиналары» ҚНжҚ 3.05.06-85 3 бөлімінде келтірілген талаптарға сәйкес келуі тиіс. Сумен салқындатылатын генераторларда оқшаулау кедергісі айналымы суытудың ішкі жүйесінен шектелген су жинау коллекторларындағы мегаомметр экранымен қосылғандағы сусыз статордың айналуымен өлшенеді.
Ротор айналымы
Коллекторлық қозғалтулар мен қозғалтқыштарды айналдыру
Коллекторлық қозғалтулар мен қозғалтқыштардың зәкірлері мен коллекторлық бандаждары
Генератордың және онымен жанасқан қозғалтқыштың мойынтірегі
Валдың сутекті тығыздылығы
ТВВ сериялы вентилятор құбыр генераторларының қалқандары
ТГВ сериялы құбыр генераторлары вентиляторларының қалқандары
Болат статордың қолжетімді шектелген болттары
ТГВ сериялы құбыр генераторларының диффузоры мен қайрағы
Генераторлар мен синхронды компенсаторлардың термоиндикаторлары:
Статор айналымының жанама суытумен
Статор айналымының тікелей суытумен
Генераторды қозғалту және қозғалтулардың тізбектері (ротордың айналуынсыз және электр машинасының қозғалтуынсыз)
ТГВ сериясының құбыр генераторлары статорлары айналымының соңғы қорытындысы
1,0 (0,5 рұқсат етіледі)
1,0
1,0
1,0
1,0
1,0
1,0
1,0
0,5
0,25
0,5
1,0 (0,5-ке жол беріледі)
2,5
10–300С температура кезінде 0,5 МОм кем емес. +750С температура кезіне 2 кОм төмен емес кедергі шектеулері бар полюсі анық емес роторларды пайдалануға рұқсат етіледі
0,5 МОм кем емес
Якорьді жерге орау кезінде 1,0 МОм кем емес
Майлы өткізгіштерде жиналған тығыздылығы кезінде іргетас плиткасына сәйкес өлшенген оқшаулау кедергісі 0,3 МОм-нан кем болмауы, құбыр генераторы үшін 1 МОм-нан кем болмауы тиіс. Су генераторы үшін өлшеу генератордың құрылымы мүмкіндік берсе ғана жүргізіледі.
1 МОм-нан кем емес
Желдеткіштің қалқандары арасындағы және ішкі қалқан арасындағы шектеудің кедергісі 0,5 МОм-нан кем болмау қажет
Диффуздар бөліктерінің арасындағы өлшенген оқшаулау кедергісі 1 МОм-нан кем болмау керек
1 МОм-нан кем емес
Диффузордың тығыздығы мен артқы дискісінің, диффузор мен ішкі қалқан, қайрақ пен ішкі қалқан арасында өлшенген оқшаулау кедергісі, қайрақтың екі жартысының арасы 1 МОм-нан кем болмауы керек
Біріктіру өткізгіштерінің кедергілерімен бірге өлшенген оқшаулау кедергілері, 1 МОм-нан кем болмауы керек
Біріктіру өткізгіштерінің кедергілерімен бірге өлшенген оқшаулаудың кедергілері 0,5 МОм артық болмауы керек
Барлық қосылған аппаратураның барлық кедергісімен өлшенген шектеудің кедергісі 1 МОм кем болмау керек
1000 МОм өлшеу статордың айналуымен қосылуға дейін өлшенеді
54-кесте
Синхронды генераторлар компенсаторларының орамалары үшін сыналатын түзетілген кернеу
Генератордың қуаттылығы, МВт, компенсатордың қуаттылығы, МВ·А
Номиналды кернеу, кВ
Амплитудалы сынау кернеуі, кВ
1 кем емес
Барлық кернеулер
3,3 дейін
2,4 Uном + 1,2
2,4 Uном + 1,2
1 артық емес
3,3 жоғары 6,6 дейін
6,6 жоғары
3 Uном
2,4 Uном + 3,6
55-кесте
Синхронды генераторлар мен компенсатордың орамалары үшін өнеркәсіптік жиіліктің сыналатын кернеуі
Сыналатын объекті
Электр машинаның сипаттамасы
Сыналатын кернеу, кВ
1
2
3
Синхронды генератор мен компенсатор статорының айналымы
Су генераторы статорының айналымы, монтаждау орнында өндірілетін статор бөлшектерінің шихтовкасы немесе түйісуі, толық жинаудың аяқталуы бойынша айналымы мен қосылуларының шектелуі
Нақты полюсті ротордың айналымы
Коллекторлық қозғалтқыш пен қозғалтудың айналымы
Қуаттылығы 1 МВт-ке дейін, номиналды кернеуі 100 В-ден жоғары,
Қуаттылығы 1 МВт артық, номиналды кернеу 3,3 кВ дейін,
Сол сияқты, бірақ номиналды кернеу 3,3 кВ-дан 6,6 кВ дейін
Қуаттылығы 1 МВт-ға дейін және жоғары, номиналды кернеу 6,6 жоғары 20 кВ дейін
Қуаттылығы 1 МВт-дан жоғары, номиналды кернеуі 20 кВ жоғары
Қуаттылығы 1 МВт-дан жоғары, номиналды кернеу 3,3 кВ жоғары
Қуаттылығы 1 МВт–дан жоғары, номиналды кернеу 3,3-тен 6,6 кВ дейін
Қуаттылығы 1 МВт жоғары, номиналды кернеуі 20 кВ дейін
Барлық қуаттағы генераторлар
Барлық қуаттағы генераторлар
1,6 Uном + 0,8,
бірақ кемінде 1,2
1,6 Uном + 0,8
2 Uном
1,6 Uном + 2,4
1,6 Uном + 0,8
2 Uном + 1
2,5 Uном
2 Uном + 3
8 Uном генераторды қозғалту, бірақ 1,2 кВ төмен емес және 2,8 кВ-дан жоғары емес
8 Uном генераторды қозғалту, бірақ 1,2 кВ төмен емес және 2,8 кВ-дан жоғары емес (корпусы мен бандажына қатысты)
Полюсі анық емес ротордың айналымы
Барлық қуаттағы генераторлар
1 Сынау кернеуі 1 кВ тең болып қабылданады, егер бұл дайындау зауытының талаптарына қарама-қайшы келмесе. Егер техникалық жағдайлармен сынаудың аса қатаң нормалары қарастырылса, сынау кернеуі жоғары болуы тиіс.
Барлық қосылған аппаратура мен генераторды бірге қозғалту тізбегі (ротордың және қозғатқыштың айналымынсыз)
Қозғалтудың реостаты жерге тұйықтау резисторы
Статор айалымының соңғы қорытындысы (сынаулар құбыр генераторларына соңғы қорытындылар орнатылғанға дейін жүргізіледі)
Барлық қуаттағы генераторлар
Барлық қуаттағы генераторлар
Барлық қуаттағы генераторлар
Барлық қуаттағы генераторлар
ТГВ-200, ТГВ-200М,
ТГВ-300, ТГВ-500
1
1
2
генератордың 1,5
Uном
31,0*, 34,5**
39,0*, 43,0**
* Зауытта статордың айналымын шектеумен бірге сыналған соңғы қорытындылар үшін.
** Құбыр генераторына орнатудың алдындағы резервтік соңғы қорытындылар үшін.
56-кесте
Тұрақты токқа кедергінің рұқсат етілген ауытқулары
Сыналатын объекті
Норма
1
2
Статордың айналымы (әр фаза және тармақ үшін өлшеуді жеке жүргізу)
Суық жағдайда түрлі фазалар айналымдарының кедергілерін өлшеу бір-бірінен 2 %-ға артық өзгеше болмау керек. Құрылымдық ерекшеліктердің салдарынан (біріктіру доғасының үлкен ұзындығы) генераторлардың кейбір типтерінің қарама-қарсы тармақтарының арасындағы айырмашылық 5 %-ға жетуі мүмкін.
Ротордың айналымы
Айналымдардың өлшенген кедергілер өндіруші зауыттың мәліметінен 2 %-ға артық өзгеше болмауы қажет. Полюсі анық роторларда өлшеулер әр полюс үшін жеке немесе жұптасып жүргізіледі.
Коллекторлық қозғалтқыштың айналымы
Өлшенген кедергілердің мәні бастапқы мәліметтерден айырмашылығы 2 % артық болмауы керек
Қозғалтушы зәкірдің айналымы (коллекторлық пластиналар арасында)
Өлшенген кедергілер бірігу жүйесіне байланысты болжауды қоспағанда бір-бірінен 10 %-ға артық өзгеше болмау керек.
Қозғалту реостаттары, өрісті ажырату резисторы
Кедергі өндіруші зауыттың мәліметтерінен 10 %-ға артық болмауы тиіс.
57-кесте
Подшипниктердің, синхронды генераторлардың, компенсаторлар мен оларды қозғалтқыштардың рұқсат етілген дірілі
Ротор айналуының номиналды жиілігі, мин –1
3000 *
1500–500 **
375–214
187
100-ге дейін
Діріл, мкм
40
70
100
150
180
* Қуаттылығы 150 МВт және одан аспайтын блоктардың генераторлары үшін дірілдеу 30 мкм аспау керек.
** Ротордың айналу жиілігі 750–1000 мин-1 синхронды компенсаторлар үшін дірілдеу 80 мкм аспау керек.
58-кесте
Тұрақты ток машиналарын шектеу үшін өнеркәсіп жиілігінің сыналатын кернеуі
Сыналатын объекті
Электрлік машинасының сипаттамасы
Сыналатын кернеу, кВ
1
2
3
Тұрақты ток машинасының айналымы (сихронды машинаның қозғалтқышынан басқа)
Синхронды генератор қозғалтқышының айналымы
Номиналды кернеу 100 В дейін
Қуаттылығы 1 МВт дейін, номиналды кернеу 100 В жоғары
Қуаттылығы 1 МВт жоғары, номиналды кернеуі 100 В жоғары
-
1,6 Uном + 0,8
1,6 Uном + 0,8,
бірақ кемінде 1,2
1,6 Uном + 0,8
8 Uном, бірақ кемінде 1,2 бірақ кемінде 2,8
Синхронды қозғалтқышты қозғалтудың айналымы (синхронды компенсатор1)
—
8 Uном, бірақ кемінде 1,2
Зәкірдің бандаждары
Реостаттар мен босатылуы реттелетін резисторлар (сынауды қозғалту тізбектерімен бірге жүргізуге болады)
—
—
1
1
59-кесте
Коллектордың ұшқын атуының сипаттамасы
Ұшқындау дәрежесі
Ұшқындау дәрежесінің сипаттамасы
Коллектор мен щеткалардың жағдайы
1
Ұшқындаудың болмауы
Коллекторда қараю және щеткада күйік болмаса
1,25
Щетканың аз бөлігіндегі нашар нақты ұшқындау
Сол сияқты
1,5
Щетканың көп бөлігіндегі нашар ұшқындау
Коллектордың бетін бензинмен сүрткен кезде жеңіл кететін қараю іздері пайда болуы, сондай-ақ щеткада күйік іздерінің пайда болуы
2
Щетканың барлық жақтарынан ұшқындау жүктеме мен қайта жүктелудің қысқа мерзімді түрткілерінде ғана пайда болады
Коллектордың бетін бензинмен сүрткен кезде жеңіл кететін қараю іздері пайда болуы, сондай-ақ щеткада күйік іздерінің пайда болуы
3
Щетканың барлық жақтарынан ірі және ұшатын ұшқындар машинаны тура қосу және реверстеу кезінде ғана жол беріледі, егер коллектор мен щетка алдағы уақытта жұмыс істеуге жарамды болса ғана
Коллектордың бетін бензинмен сүрткен кезде жеңіл кететін қараю іздері пайда болу, сондай-ақ щеткада күйік іздерінің пайда болуы мен щетканың бұзылуы
60-кесте
Ауыспалы токтың электр қозалтқыштарын оқшаулаудың жол берілетін кедергілері
Сыналатын объекті
Мегаомметр кернеуі, кВ
Шектеу кедергісі
Статордың айналымы 1 кВ дейін кернеулікпен
1
10–30оС температура кезінде 0,5 Мом-нен кем емес
Синхронды электр қозғалтқышы мен фазалық роторлы электр қозғалтқышының айналымы
0,5
10–30оС температура кезінде 0,2 Мом-нан кем емес
Термоиндикатор
0,25
Нормаланбайды
Синхронды электр қозғалтқыштары подшипниктерінің кернеуі 1 кВ жоғары
1
Нормаланбайды (толық жиналған майланған өткізгіштерде іргетас плиталарына қатысты жүргізіледі)
61-кесте
Ауыспалы токтың электр қозғалтқышы үшін өнеркәсіп жиілігінің сыналатын кернеуі
Сыналатын объекті
Электр қозғалтқышының сипаттамасы
Сыналатын кернеу, кВ
Статордың айналымы
Қуаттылығы 1 МВт дейін, номиналды кернеу 100 В жоғары
Қуаттылығы 1 МВт жоғары, номиналды кернеуі
3,3 кВ дейін
1,6 Uном + 0,8
1,6 Uном + 0,8
2 Uном
Синхронды электр қозғалтқышы роторының айналымы
Қуаттылығы 1 МВт жоғары, номиналды кернеуі
3,3 кВ-дан 6,6 кВ дейін
1,6 Uном + 2,4
Синхронды электр қозғалтқышы мен фазалық роторлы электр қозғалтқышының айналымы
Реостат пен жіберілуі реттелетін резистор
Қуаттылығы 1 МВт жоғары, номиналды кернеуі
6,6 кВ жоғары
-
-
8 Uном қозғалту жүйесі, бірақ 1,2 аспайды
1
1
Синхронды электр қозғалтқышының өрісін ажырату резисторы
-
-
2
62-кесте
Электрлік қозғалтқыштардың сырғу мойынтіректеріне жол берілетін саңылау
Валдың номиналды диаметрі, мм
Айналу жиілігі кезіндегі саңылау, Гц
16,7 аз емес
16,7–25
25 артық емес
18–30
0,040–0,093
0,060–0,130
0,140–0,280
31–50
0,050–0,112
0,075–0,160
0,170–0,340
51–80
0,065–0,135
0,095–0,195
0,200–0,400
81–120
0,080–0,160
0,120–0,235
0,230–0,460
121–180
0,100–0,195
0,150–0,285
0,260–0,580
181–260
0,120–0,225
0,180–0,300
0,300–0,600
261–360
0,140–0,250
0,210–0,380
0,340–0,680
361–600
0,170–0,305
0,250–0,440
0,380–0,760
63-кесте
Қалыпты оқшауланған реакторлар және жеңілдетіп оқшаулаудың трансформаторлар мен маймен толтырылған күштік трансформаторлардың ішкі оқшалау өнеркәсіптік жиілігінің сыналатын кернеуі (құрғақ және маймен толтырылған)
Айналымның кернеу класы, кВ
Корпусы мен басқа айналымдарға қатысы бойынша сынау кернеуі кВ, шектеу үшін
Айналымның кернеу класы, кВ
Корпусы мен басқа айналымдарға қатысы бойынша сынау кернеуі кВ, шектеу үшін
Қалыпты
Жеңілдетілген
Қалыпты
Жеңілдетілген
0,69-ға дейін
4,5
2,7
35
76,5
-
3
16,2
9
110
180
—
6
22,5
15,4
150
207
—
10
31,5
21,6
220
292,5
—
15
20
40,5
49,5
33,3
45,0
330
500
414
612
-
—
64-кесте
Ток трансформаторларын оқшаулау кедергісінің жол берілетін мәні
Кернеу класы, кВ
Шектеудің жол берілетін кедергілері, МОм, кем емес
Негізгі шектеу
Өлшеу шықпасы
Сыртқы қабаттар
Қайталама айналымдар
Аралық айналымдар
3–35
1000
–
–
50 (1)
–
110–220
3000
–
–
50 (1)
–
330–500
5000
3000
1000
50 (1)
1
*Екінші айналымдардың оқшаулау кедергісі жақшасыз келтірілген – екінші өшірілген тізбектерде, жақшада қосылған екінші тізбектермен.
65-кесте
Ток трансформаторларын оқшаулаудағы диэлектрлік жоғалуларға жол берілетін тангенс бұрышы
Сыналатын объектінің атауы
Номиналды кернеуі, кВ кезіндегі диэлектрлік жоғалулардың тангенс бұрышы
110
150–220
330
500
Токтың маймен толтырылған трансформаторлары (негізгі оқшаулау)
2,0
1,5
—
1,0
Ток трансформаторлары:
Соңғы қалауға сәйкес негізгі шектеу
-
-
0,6
-
Өлшеу конденсаторы
-
-
0,8
-
Бірінші айналымның сыртқы қабаты
-
-
1,2
-
66-кесте
Өлшеу трансформаторлары үшін өнеркәсіп жиіліктерінің сыналатын кернеуі
Өлшеу трансформаторы оқшаулауды орындау
Сыналатын кернеу, кВ,
Бастапқы кернеу кезінде, кВ
3
6
10
15
20
35
Қалыпты
21,6
28,8
37,8
49,5
58,5
85,5
Нашарлаған
9
14
22
533
-
-
67-кесте
Аппараттарды сыртқы оқшаулау үшін өнеркәсіп жиіліктерінің сыналатын кернеуі
Кернеу класы, кВ
Оқшауланған аппараттар үшін сыналатын кернеу, кВ
Қалыпты керамикалық
Қалыпты органикалық материалдардан
Жеңілдетілген керамикалық
Жеңілдетілген органикалық материалдардан
3
24
21,6
13
11,7
6
32
28,8
21
18,9
10
42
37,8
32
28,8
15
55
49,5
48
43,2
20
65
58,5
—
—
35
95
85,5
—
—
68-кесте
Ауада ажыратулардың жылжымалы бөліктерін оқшаулау мен тіреу оқшаулау кедергілері
Сыналатын объекті
Шектеудің кедергісі, МОм, ажыратқыштың бастапқы кернеуінде, кВ
15 дейін
20—35
110 және жоғары
Фарфордан дайындалған тіреу оқшаулауышы, ауа өткізгіш және тартпа (әрқайсысы жеке-жеке)
1000
5000
5000
Органикалық материалдардан дайындалған тартпа
-
3000
-
69-кесте
Ауада ажыратқыштардың байланыс жүйелерінің тұрақты токқа кедергілерінің шекті мәндері
Ажырату типі
Полюс контурының кедергісі, мкОм-нан артық емес
ВВН-110-6, ВВШ-110
140
ВВН-154-8, ВВШ-150
200
ВВН-220-10
240
ВВН-220-15
260
ВВН-330-15
460
ВВ-330Б
380
ВВ-500Б
500
ВВУ-35, ВВБ-110, ВВБМ-110Б, ВВБК-110Б
80
ВВУ-110Б, ВВБ-220Б, ВВД-220Б, ВВБК-220Б
300
ВВБ-330Б, ВВД-330Б, ВВДМ-330Б, ВВБК-500А
600
ВВБ-500А
900
ВНВ-330-40, ВНВ-330-63, ВНВ-500-40,
ВНВ-500-63
150
Ескертпе:

1 1) Модульдің бір доға тәріздес сөндіргіш қондырғысы мен сөндіру камерасының бір элементінің кедергілерінің мәндері: ВВН – 20 мкОм, ВВУ, ВВБ, ВВД, ВВБК сериясы – 80 мкОм, сериялар ВНВ – 70 мкОм ажыратқыштары;

2 2) ВВ типті ажыратқыштарда ток өтетін учаскелердің контурларындағы кедергілер мыналардан артпауы қажет:

50 мкОм – сөндіру камерасын бөлгішпен біріктіретін шиналар үшін;
80 мкОм – бөлгіштің екі жартысын қосатын шиналар үшін;
10 мкОм – бөлгішті біріктіру шинасына аппараттық шығудан ауыстыру үшін;

3 Ауа ажыратқыштарының электромагниттер орамасының тұрақты тогына кедергілер

3) ВНВ сериялы 330-500 кВ ажыратқыштарының доға тәріздес сөндіргіш құралдарының кедергілерінің мәні 35 мкОм артпау керек.
70-кесте
Ауа ажыратқыштарының электромагниттер орамасының тұрақты тогына кедергілер
Ажыратқыш типі
Үш фазалы электр магниттерінің қосылулары
кернеу, В
Орама кедергісі, Ом
ВВН-110-6, ВВН-154-8,
Бөлек немесе параллель (жылдамдатылған электр магниттер)
220
1-ші орама 10 ± 1,5
2-ші орама 45 ± 2,0
Екі орама 55 ± 3,5
ВВН-220-10, ВВ-330Б,
ВВ-500, ВВМ-500М
110
1-ші орама 2,4 ± 0,05
2-ші орама 11,3 ± 0,55
Екі орама 13,7 ± 0,55
71-кесте
Ауа ажыратқыштарының бірнеше рет байқау арқылы сынау кезіндегі операциялардың саны
Операцияның немесе циклдің атауы
Ажыратқышты сынаудың қысымы
Орындалатын операциялар мен циклдердің саны
Қосу және ажырату
Жұмыс істеудің қысымы
ең төменгі жұмыс қысымы
Номиналды
ең жоғарғы жұмыс қысымы
3
3
3
2
В – О циклі
ең төменгі жұмыс қысымы
ең төменгі жұмыс қысымы *
ең жоғарғы жұмыс қысымы *
2
2
2
О – В (АПВ 6 сәтті) циклі
АПВ үшін минималды
2
О – В – О (АПВ сәтсіз)
Номиналды
АПВ үшін ең төменгі
ең жоғарғы жұмыс қысымы
2
2
2
* Ажыратқыштар жұмысының осциллограммалары түсірілуі тиіс.
72-кесте
Айырғыштар мен бөлгіштердің байланыс жүйесінің тұрақты тогына рұқсат етілетін кедергі
Айырғыштың типі
Номиналды кернеу, кВ
Номиналды ток, А
Кедергі, мкОм
РОН3
400–500
2000
200
РЛН
110–220
600
220
Қалған типтер
110–500
600
1000
1500–2000
175
120
50
73-кесте
Айырғыштар мен бөлгіштер үшін жылжымайтындардан (бір пышақ үшін) жылжитын байланыстардың тарту жағдайларының нормалары
Аппараттың типі
Номиналды ток, А
Күш, Н (кгс)
айырғыштар
РВК-10
РВК-20
РВ(3)-20
РВ(3)-35
РЛНД-110
3000; 4000; 5000
5000; 6000
7000
400
600
1000
600
1000
490–540 (50–55)
490–540 (50–55)
830–850 (85–87)
118–157 (12–16)
137–176 (14–18)
176–225 (18–23)
157–176 (16–18)
176–196 (18–20)
Бөлгіштер
ОД-110М; ОД-150М
ОД-220М
600
1000
157–176 (16–18)
176–196 (18–20)
74-кесте
Бөлгіштерді ажырату мен қысқа тұйықталуға жол берілетін ең ұзақ уақыт
Аппараттың типі
Ажырату уақыты
Аппараттың типі
Ажырату уақыты
Бөлгіштер
Қысқа тұйықталу
ОД-35
ОД-110
ОД-110М
ОД-150
ОД-150М
ОД-220
ОД-220М
0,5
0,7–0,9
0,5
1,0
0,7
1,0
0,7
КЗ-35
КЗ-110
КЗ-110М
КЗ-220, КЗ-150
КЗ-150М
КЗ-220М
0,4
0,4
0,35
0,5
0,4
0,4
75-кесте
КТҚ және КСТҚ ұяшықтарын оқшаулау жиіліктерінің өнеркәсіптік сыналатын кернеуі
Кернеу класы, кВ
Сыналатын кернеу, кВ, оқшауланатын ұяшықтар
Кернеу класы, кВ
Сыналатын кернеу, кВ, оқшауланатын ұяшықтар
Керамикалық
Қатты органикалық материалдардан
Керамикалық
Қатты органикалық материалдардан
3
6
10
24
32
42
21,6
28,8
37,8
15
20
35
55
65
95
49,5
58,5
85,5
76-кесте
КТҚ және КСТҚ байланыстарының тұрақты тогына рұқсат етілетін кедергілер
Өлшенетін объекті
Кедергілер, Ом
Құрастырылатын шиналарды біріктіру (таңдап)
Бастапқы тізбектің ажыраушы бірігулері (таңдамалы, егер ҚТҚ құрылымы мүмкіндік берсе)
Ұзындығы бірдей біріктірілмеген шина учаскелерінің келергілерінен 1,2 реттен артық болмауы керек
Зауыттың нұсқаулығымен анықталады. Нұсқаулығы кедергілерді реттемейтін КРУ үшін олардың кедергілері, мкОм болуы тиіс:
400 А – 75 мкОм
- " - 600 А – 60 мкОм
- " - 900 А – 50 мкОм
- " - 1200 А – 40 мкОм
- " - 1600 А – 40 мкОм
- " - 2000 А және одан жоғары – 33 мкОм байланыстары үшін
Екінші күштік тізбекті ажырататын байланыстар
Байланыстардың кедергілері 4000 мкОм-нан артық болмауы тиіс
Жылжымалы элементтің корпуспен орналасу байланысы
0,1 Ом-нан артық емес
77-кесте
Токөткізгішті оқшаулау үшін өнеркәсіп жиілігінің сыналатын кернеуі
Кернеу класы, кВ
Оқшаулауған ток өткізу сымдарының сыналатын кернеуі
фарфор
аралас (керамикалық және қатты органикалық материалдар)
6
10
15
20
35
32
42
55
65
95
28,8
37,8
49,5
58,5
85,5
78-кесте
Құрғақ токты оқшауланатын реакторлар мен сақтандырғыштардың фарфор тіреу оқшауларының өнеркәсіп жиілігінің сыналатын кернеуі
Реактор кернеуінің класы, кВ
3
6
10
15
20
35
Сыналатын кернеу, кВ
24
32
42
55
65
95
79-кесте
Электр сүзгілерінің сипаттамасын шешу бойынша нұсқау
Сыналатын объекті
Вольт-амперлік сипаттамаларды шешудің объектілері
Сынаудың нәтижелеріне талаптар
1. Ауадағы әрбір алаң
Вольт-амперлік сипаттама ток жүктемесін 5 – 10 % өлшеу интервалдарымен кернеуді біртіндеп арттырған кезде алынады. Ол электродтар мен түтінді соруларды қағу механизмін үздіксіз жұмысқа қосқан кезде алынады.
Электродтардағы тесілетін кернеу 15 минут барысында номиналды ток кезінде 40 кВ аз болмау керек
2. Ауадағы электр сүзгішінің барлық алаңы
Сол сияқты
24 сағаттың басында және соңында алынған сипаттамалар бір-бірінен 10 % өзгеше болуы керек.
3. Түтінді газдағы электрлік сүзгінің барлық алаңдары
Вольт-амперлік сипаттама ток жүктемесін 5 – 10 % өлшеу интервалдарымен кернеуді біртіндеп арттырған кезде және ток жүктемесінің сол интервалдарымен кернеуді біртіндеп азайту кезінде алынады. Ол электродтарды қағу механизмдеріндегі үздіксіз жұмысқа қосылған және номиналды булы жүктеме кезінде алынады.
72 сағаттың басында және соңында алынған сипаттамалар бір-бірінен 10 % өзгеше болуы керек.
80-кесте
Статистикалық түрлендіргіштердің элементтері мен тізбек үшін өнеркәсіп жиілігін сынайтын кернеу
Сыналатын тораптар мен өзгерту тізбектері
Оқшаулауды сынайтындарға қатысты тораптар
Сыналатын кернеу В, жүйелер үшін
Бастапқы
Көпірлік
Өзгеретіндер
Анодтармен байланысты тізбектер
Орнатылған детальдар
2,25 Ud + 3750
1,025 Ud + 3750
Шкафтарда орналасқан катодтармен байланысты вентильдер мен тізбектердің катодтары мен корпустары
Сол сияқты
1,5 Ud + 750
1,025 Ud + 3750
Рамалар
Сол сияқты
-
1,5 Ud + 750
Қосымша трансформаторлардың екінші айналымдары мен тізбектері
Қосымша трансформаторлар мен тізбектердің бірінші айналымдары, сондай-ақ олармен байланысқан орнатылған детальдар
1,5 Ud + 750
(бірақ 2250 3 кем емес)
1,025 Ud + 3750
(бірақ 2250 3 кем емес)
Өзгеретін трансформаторлар
Вентильді айналымдар мен олардың қорытындылары
Корпус және басқа айналымдар
2,25 Ud + 3750
2,25 Ud + 3750
1,025 Ud + 3750
Теңестіру реакторлары (айналымдар мен қорытындылар) және жиіліктің екінші айналымдары
Корпус
2,25 Ud + 3750
-
Теңестіру реакторларының тармақтары
Бірінің екіншісіне қатысы бойынша
1,025 Ud + 750
1,025 Ud + 3750
Анодты бөлгіштер (айналымдар мен қорытындылар)
Корпусы немесе орнатылған детальдар
2,25 Ud + 3750
81-кесте
Конденсатор сыйымдылығының ең үлкен ауытқулары
Кондесатордың атауы немесе типі
Рұқсат етілетін ауытқу, %
Қуаттылық кернеуі 1050 в-тан 1050 В жоғары коэффицентті арттыру үшін конденсаторлар:
СМР-66/, СМР-110/
± 10
+ 10
– 5
СМР-166/, СМР-133/, ОМР-15
+ 10
– 5
ДМР-80, ДМРУ-80, ДМРУ-60, ДМРУ-55,
ДМРУ-110 типті конденсаторлар
± 5
± 10
82-кесте
Қуаттың коэффициентін арттыру үшін конденсатордың өнеркәсіптік жиілігін сынау
Сыналатын оқшаулау
Жұмыс істейтін кернеулі конденсаторлар үшін сыналатын кернеу, кВ
0,22
0,38
0,50
0,66
3,15
6,3
10,50
Қоршаулар арасында
Корпусына қатысты
0,42
2,1
0,72
2,1
0,95
2,1
1,25
5,1
5,9
5,1
11,8
15,3
20
21,3
83-кесте
Байланыс конденсаторлары, қуаттылықты таңдау және созылмалы конденсаторлар үшін өнеркәсіптік жиіліктің сынама кернеуі
Конденсатордың типі
Конденсатор элементінің сынау кернеуі, кВ
СМР-66/
СМР-110/
СМР-166/
ОМР-15
ДМР-80, ДМРУ-80, ДМРУ-60, ДМРУ-55
ДМРУ-110
90
193,5
235,8
49,5
144
252
84-кесте
Ұзын өтемді конденсаторлар үшін сынау кернеуі
Конденсатордың типі
Сыналатын кернеу, кВ
Өнеркәсіп жиілігі
Конденсатор қоршаулары арасындағы тұрақты ток
КПМ-0,6-50-1
КПМ-0,6-25-1
КМП-1-50-1
КМП-1-50-1-1
16,2
16,2
16,2
—
4,2
4,2
7,0
7,0
85-кесте
Вентильді разрядниктер кедергілерінің мәні
Разрядник немесе элементтің типі
Кедергі, МОм
Кем емес
Артық емес
РВМ-3
РВМ-6
РВМ-10
РВМ-15
РВМ-20
15
100
170
600
1000
40
250
450
2000
10000
РВРД-3
РВРД-6
РВРД-10
95
210
770
200
940
5000
Разрядниктің элементі РВМГ
110М
150М
220М
330М
400
500
400
400
400
400
400
400
2500
2500
2500
2500
2500
2500
РВМК-330, 500 разрядтарының негізгі элементі
РВМК-330, 500 разрядтарының вентильді элементі
150
0,010
500
0,035
РВМК-330, 500 разрядтарының ұшқынды элементі
600
1000
86-кесте
Түзетілген кернеу кезіндегі вентильді разрядниктердің рұқсат етілген токтары
Разрядниктің немесе элементтің типі
Сыналатын түзетілген кернеу, кВ
20оС, мкА разрядник температурасы кезінде өтетін ток
Кем емес
Артық емес
РВС-15
РВС-15*
РВС-20
РВС-20*
РВС-33
РВС-35
РВС-35*
16
16
20
20
32
32
32
450
200
450
200
450
450
200
620
340
620
340
620
620
340
РВМ-3
РВМ-6
РВМ-10
РВМ-15
РВМ-20
4
6
10
18
28
380
120
200
500
500
450
220
280
700
700
РВЭ-25М
РВМЭ-25
28
32
400
450
650
600
РВРД-3
РБРД-6
РВРД-10
3
6
10
30
30
30
85
85
85
РВМГ-110М, 150М, 220М, 330М, 400, 500 разрядтарының элементі
30
1000
1350
РВМК-330, 500 разрядтарының негізгі элементі
18
1000
1350
РВМК-330, 500 разрядтарының ұшқынды элементі
28
900
1300
*Нейтральмен оқшауланған және токтың мөлшерімен компенсацияланған желілер үшін разрядниктер жерге бекітіледі, 1975 ж. кейін шығарылған.
📌 Ескертпе. + 200С температурасына разрядниктердің өту токтарын енгізу үшін ауытқудың әр 10 градусына 3 % тең түзету енгізу керек.
87-кесте
Жиілігі 50 Гц ауыспалы кернеу кезіндегі ауыспалы кернеулердің оқшаулауғыштарынан өтетін токтар
Қайта кернеудің оқшаулау типі
ең жоғары жұмыс жиілігі 50 Гц, кВ
Өткізгенде ғана 20оC температурада болады
Оқшаулауды ауыстыру туралы мәселені қоюдың қажеттілігі кезіндегі мәні
Оқшаулау істен шығарылуы тиіс кезіндегі оқшауланған мәні
ОПН-110У1
ОПН-1-110ХЛ4
ОПН-110ПН
73
73
73
1,0
2,0
0,9
1,2
2,5
1,2
ОПН-150У1
ОПН-150ПН
100
100
1,2
1,1
1,5
1,5
ОПН-220У1
ОПН 1-220ХЛ4
ОПН-220ПН
146
146
146
1,4
2,0
1,3
1,8
2,5
1,8
ОПН-330
ОПН-330ПН
210
210
2,4
2,2
3,0
3,0
ОПН-500У1
ОПН-500ПН
303
303
4,5
3,4
5,5
4,5
88-кесте
Өнеркәсіптік жиілік кезіндегі вентильді разряд элементтерінің ұшқынды аралықтарының өтпелі кернеуі
Элементтің типі
Өтпелі кернеу, кВ
РВМГ-110, РВМГ-150, РВМГ-220 разрядтарының элементі
РВМГ-330, РВМГ-500 разрядтарының элементі
РВМК-330, РВМК-500 разрядтарының негізгі элементі
РВМК-330, РВМК-500, РВМК-550П разрядтарының ұшқынды элементі
РВМК-500П разрядтарының негізгі элементі
59–73
60–75
40–53
70–85
43–54
89-кесте
+20оС температурада ену және өтпелі оқшаулағыштардың негізгі оқшаулаудан және өлшеу конденсаторын оқшаулаудағы диэлектрлік жоғалтулардың рұқсат етілетін тангенс бұрышы
Сынау объектісінің атауы мен шектеудің негізгі түрі
Номиналды кернеуі кВ болғандағы диэлектрлік жоғалтулардың тангенс бұрышы
3–15
20–35
60–110
150–220
330
500
Маймен толтырылған енгізулер мен шектелген өтпелі оқшаулағыштар:
Майлы барьерлі
—
3,0
2,0
2,0
1,0
1,0
Қағазды-майлы *
—
—
1,0
0,8
0,7
0,5
Бакелитті шектелген ену және өтпелі изоляторлар (соның ішінде маймен толтырылған)
3,0
3,0
2,0
—
—
—
* үш қысымды енулерде негізгі шектеуді өлшеуден басқа реттелетін айналулар оқшаулағыштарын бақылау да жүзеге асырылады. Шығару оқшаулағыштарының диэлектрлік жоғалтуларының тангенс бұрышы 2,5 %-дан аспау керек.
90-кесте
Өтпелі оқшаулағыштар мен қосылудың өнеркәсіптік жиілігінің сыналу кернеуі
Номиналды кернеу, кВ
Сыналу кернеуі, кВ
Жеке сыналатын керамикалық оқшаулағыштар
Негізгі керамикалық немесе сұйық оқшаулағыштар аппараттық қосылулар мен өтпелі оқшаулағыштар
Негізгі бакелитті оқшаулағышы бар аппаратты қосылулар мен өтпелі оқшаулағыштар
3
25
24
21,6
6
32
32
28,8
10
42
42
37,8
15
57
55
49,5
20
68
65
58,5
35
100
95
85,5
91-кесте
+70оС температурада май толтырылған қосуларда диэлектрлік жоғалтулардың ең жоғары берілетін тангенс бұрыштары
Қосылу құрылымы
Қосулардағы диэлектрлік жоғалтудың тангенс бұрышы, %
110–220
330–500
Т-750 маркалы май
Басқа маркалы майлар
Т-750 маркалы май
Басқа маркалы майлар
Майлы кедергілі
Қағаз майлы:
ауа өткізбейтін
ауа өткізетін
—
5
5
7
7
7
—
3
3
7
5
5
92-кесте
Бір элементті оқшаулағыштың сынау кернеулері
Сыналатын оқшаулағыштар
Электрлік қондырғының номиналды кернеуі үшін сыналатын кернеу, кВ
3
6
10
15
20
35
Бөлек сыналатын оқшаулағыштар,
Шина тізбектері мен аппараттарда орнатылған оқшаулағыштар
25
24
32
32
42
42
57
55
68
65
100
95
93-кесте
Трансформатор майының сапасы көрсеткіштерінің жол берілетін мәндері
Май сапасының көрсеткіші мен сынау әдісіне стандарттың нөмірі
Қондырғыға құяр алдындағы жаңа құрғақ май
Қондырғыға құйғаннан кейінгі тікелей май
ГК ТУ38. 1011 025-85
Т-15 00ГОСТ 982-80
Т-50 0УТУ 38. 401
ТКп. 38. 4015 949 -92
ТКп. 38.40 1830-90
ТСп ГОСТ1 0121-76
ГК ТУ 38. 1011 025 -85
Т-15 00ГОСТ9 82-80
Т-50 0УТУ38. 401
ТКп. 38.40 159 49-92
ТКп. 38. 4018 30-90
ТСп ГОСТ 101 21-76
1
0
1
2
3
1.МЕМСТ бойынша өтпелі қуат 6581-75, (кВ) артық емес,
электр қондырғы:
15 кВ дейін
35 кВ дейін
60 кВ дан 110 кВ дейін
220 кВ дан 500 кВ дейін
0
0
0
0
5
5
5
5
5
5
5
5
0
0
0
0
0
0
0
0
0
0
5
5
5
5
5
5
5
5
5
5
0
0
0
0
2. 220 кВ дейін электрлік жабдықтың МЕМСТ 6370-83 и РТМ 17216-71 механикалық қоспалардың мазмұны
жоқ
жоқ
220 кВ астам, % аспайды
0,0008
0,0008
3. 1 г майға КЖБ мг МЕМСТ 5985-79 қышқыл саны
0,01
0,01
0,01
0,02
0,02
0,02
0,01
0,01
0,01
0,02
0,02
0,02
4. МЕМСТ 6307-75 бойынша суда еритін қышқылдар мен сілтілер
жоқ
жоқ
5. МЕМСТ 6356-75оС бойынша жабық ыдыстағы тұтанудың температурасы
35
35
35
35
35
35
35
35
35
35
35
35
6. МЕМСТ 20287-91ҮС жоғары емес суыту температурасы
45
45
55
45
45
45
7. МЕМСТ 19296-73 баллында оптикалық тығыздылықтың бөлінген үлгісі
0,4
0,4
0,4
8. аталған майдың 5 оС мөлдірлігі
Мөлдір
Мөлдір
9. МЕМСТ 981-75 жалпы тұрақтылығы
1) қышқылданған соң тұндырманың саны % одан артық
0,015
тс
тс
0,01
тс
тс
2) 1 г майға КЖБ мг қышқыл майдың қышқыл саны
0,1
0,2
0,2
0,1
0,1
0,1
1
0
1
2
3
10. Диэлектрикалық жоғалтулардың тангенс бұрыштары МЕМСТ 6581-75, %, 90 оС аспай
0,5
0,5
0,5
2,2
1,7
1,7
0,7
0,7
0,7
3,0
2,0
2,0
11. Ылғалды ұстау МЕМСТ 7822-75, % массасы (г/т),
1) арнайы қорғалған, ауа өткізбейтін, суы аз толтырылған, өлшеуіш трансформаторлары
Барлық майлар үшін 0,001 % (10 г/т)
Барлық майлар үшін 0,001 % (10 г/т)
2) ауа кірмейтін және арнайы қорғаусыз электрлік жабдық
Барлық майлар үшін 0,002 % (20 г/т)
Барлық майлар үшін 0,0025 % (25 г/т)
3) Аталған көрсеткішті сапасы бойынша анықтайтын кәсіпорын-дайындаушының талаптары болмаған кездегі электрлік жабдықтау (МЕМСТ 1547-84)
Барлық майлар үшін жоқ
Барлық майлар үшін жоқ
12. РД 34.43.105-89, % массасы бойынша АГИДОЛЛ қышқылына қарсы
0,25
0,4
0,2
0,2
0,2
0,2
0,25
0,4
0,2
0,2
0,2
0,2
13. РД 34.43.107-95, % мөлшерінен аспайтын газы бар
Барлық майлар үшін 0,5
Барлық майлар үшін 1,0
94-кесте
Ажырату аппараттары, екінші тізбектерге және 1 кВ дейін электр желілеріне жол берілетін ең қысқа кедергі
Сыналатын нысан
мегаомметр кернеуі, В
ажырату кедергісі, Мом
Ескерту
1
2
3
4
1 кВ дейін жоғарғы кернеудегі электр қондырғыларындағы басқару, қорғау, өлшеу, дабыл және т.б. екінші тізбектері
Жедел ток шинкалары және басқару қалқанындағы кернеу тізбектерінің шинкалары
500–1000
10
Ажыратылған тізбектерде сынақ өткізіледі
Әрбір екінші және қоректену тізбектерінің қосылуы, ажыратқыш және өшіргіштерінің келуі
500–1000
1
Сынақ барлық қосылған аппараттармен жүзеге асырылады (оратылған желілер, контакторлар, реле, ток трансформаторларының екінші орамалары және кернеулері ж.т.б.)
1 кВ дейін кернеудегі релелік-контакторлық белгілеу схемалардағы екінші басқарма, қорғау, дабыл тізбектері,
500–1000
0,5
Сынақ барлық қосылған аппараттармен жүзеге асырылады (магнит қондырғылар, контакторлар, реле, аспаптар ж.т.б.)
Реттеу және басқару, сондай-ақ оларға қосылған элементтер жүйелерінің қосылмаған схемаларының тізбектері
Дайындаушы-зауыт мәліметтері бойынша
—
1,1 кВ дейін кернеудегі, негізгі ток тізбектеріне қосылған, тұрақты тогы бар машиналарды қорғау және қозғаудың басқарма тізбектері
500–1000
1
—
Күш және жарық беретін электр желілері
1000
0,5
Шырақ корпусын нөлдік желіге қосумен шамды бұрағанға дейін жарық беретін желілерде сынақ жүргізеледі. Ажырату жер мен желі арасында өлшенеді
1 кВ дейін тарату құрылғылары, қалқан және ток желілері
500–1000
0,5
Сынақ әрбір тарату құрылғылары үшін жүргізеледі
95-кесте
Бірнеше рет қосу және ажыратулармен контакторларды және автоматты ажыратқыштарды сынау
Операция
Жедел ток кернеуі, көрсетілетін %
Операциялар саны
Қосу
90
5
Қосу және ажырату
100
5
Ажырату
80
10
96-кесте
Схемалар жұмысы қалыпты реттелуі қамтамасыз етілетін жедел ток кернеуі
Сыналатын нысан
Жедел ток кернеуі, көрсетілетін %
Ескертпе
1 кВ жоғары кернеулі қондырғылардағы қорғау және дабыл схемалары
80, 100
—
1 кВ жоғары кернеулі қондырғылардағы басқару схемалары: Қосуға сынау
90, 100
—
Сол сияқты, бірақ ажырату үшін
80, 100
—
1 кВ дейін кернеулі қондырғылардағы релелік-контакторлы схемалар
90, 100
Қарапайым схемалар үшін қосу кнопкасы төмендеген кернеуде жұмыс істемейді
Логикалық элементтердегі байланыссыз схемалар
85, 100, 110
Қоректену блоктарына ену барысында кернеу өзгереді
97-кесте
Күштік кәбілдер үшін түзеткіш токтар үшін кернеуді сынау
Ажырату және кәбіл маркасы
Сыналатын түзелген кернеу, кВ, жұмыс кернеуіндегі күштік кәбілдер үшін, кВ
Сынау созылмалы лығы, мин
0,66*
1*
2
3
6
10
20
35
110
150
220
330
500
Қағаз
Резина
Пластмасса
–
–
3,5
6
–
5
12
–
–
18
6
15
36
12
36
60
20
60
100
–
–
175
–
–
285
–
285
347
–
–
510
–
–
670
–
–
865
–
–
10 (15**)
5
10
* Ауадан салынған, пластмассалық ажыратулармен бронсыз (экран) бір желілік кәбілдерді түзетілген кернеумен сынау жүзеге асырылмайды.
** 110–500 кВ кернеудегі кәбілдер үшін
98-кесте
Күштік кәбілдер үшін азаю токтары және ассиметрия коэффициенттері
Кернеулі кәбілдер, кВ
Сыналатын кернеу, кВ
Азаятын токтардың шекті мағыналары, мА
Ассиметрия коэффициенттерінің шекті мағыналары, I max/I min
6
36
45
0,2
0,3
8
8
10
50
60
0,5
0,5
8
8
10
35
100
140
150
175
1,5
1,8
2,0
2,5
10
10
10
10
110
150
220
330
500
285
347
510
670
865
нормаланбайды
бұл да
"
"
"
нормаланбайды
бұл да
"
"
"
99-кесте
С-220, МН-3 және МН-4 маркалы майлардың және ПМС маркалы ажыратылған сұйықтықтың сапалық көрсеткіштерінің нормалары
Майдың сапалық көрсеткіштері
Жаңадан енгізілген сызық үшін
С-220,
5-РА
МН-3,
МН-4
ПМС
Стандартты ыдыстағы тесілетін кернеу, кВ кем емес
45
45
35
Газсыздандыру деңгейі (ерітілетен газ), %, кем емес
0,5
1,0
—
Ескертпе. 99-кестеде көрсетілмеген майларды сынау дайындаушы талаптарына сәйкес жүргізіледі.
100-кесте
Кернеулі кәбілдер үшін, диэлектрлік майларды және оқшаулауланған сұйықтықтарды (1000С кезінде), %, кем емес, жоғалтудағы бұрыш тангенсі кВ
кернеу, кВ
110
150–220
330–500
tg, %
0,5/0,8 *
0,5/0,8 *
0,5/–
* Санауында С-220 және 5-РА, қорытындысында МН-3, МН-4 және ПМС майлары үшін мағынасы көрсетілген.
101-кесте
Электр жабдықтарының сыртқы оқшаулағышында және АТҚ оқшаулауда, металл және темір бетонды тіректерде, ӘЖ оқшауланған тізбектер және қадалған ажыратқыштарды ұстайтын жылыстау жолдарының тиімді салыстырмалы ұзындығы
Деңгейі
э, см/кВ (кем емес), нақты кернеу, кВ
Ластану
35 дейін қоса отырып
110-750
1
1,90
1,60
2
2,35
2,00
3
3,00
2,50
4
3,50
3,10
102-кесте
ӘЖ 6-750 кВ тізбектерінің 50 % дәрежелі кернеуі, ластанған және суланған жағдайдағы 6-750 кВ АТҚ оқшаулауда және электрмен жабдықтаудың сыртқы ажырату
Электр қондырғыларының шекті кернеуі, кВ
50 %-дық дәрежелі кернеулер, кВ (әрекетті мағыналар)
6
8
10
13
35
42
110
110
150
150
220
220
330
315
500
460
750
685
103-кесте
Химиялық өндіріс және кәсіпорындарға жақын ҚС
Өндірілетін тауардың есептік көлемі, жылына, мың/т
ҚС ластану көзінен арақашықтық кезінде, м
500 дейін
500-ден 1000-ға дейін
1000-нан 1500-ға дейін
1500-нан 2000 дейін
2000-нан 2500-ға дейін
2500-нан 3000 дейін
3000-нан 5000 дейін
5000-нан
10-нан
1
1
1
1
1
1
1
1
10-на 500 дейін
2
1
1
1
1
1
1
1
500-ден 1500 дейін
3
2
1
1
1
1
1
1
1500-нан 2500 дейін
3
3
2
1
1
1
1
1
2500-нан 3500 дейін
4
3
3
2
2
1
1
1
3500-нан 5000 дейін
4
4
3
3
3
2
2
1
103-1-кесте
Мұнай өндіретін және мұнай-химиялық кәсіпорын және өндірістерге жақын ҚС
Кіші тармағы
Өндірілетін тауардың есептік көлемі, жылына, мың/т
Ластану көзінен арақашықтық кезінде, м
500 дейін
500-ден 1000-ға дейін
1000-нан 1500-ға дейін
1500-нан 2000 дейін
2000-нан 3500 дейін
3500-нан
Мұнай өндіретін зауыттар
1000-нан
1
1
1
1
1
1
1000-нан 5000 дейін
2
1
1
1
1
1
5000-нан 9000 дейін
3
2
1
1
1
1
9000-нан 18000 дейін
3
3
2
1
1
1
Мұнай-химиялық зауыт және комбинаттар
5000-нан
3
2
1
1
1
1
5000-нан 10000 дейін
3
3
2
1
1
1
10000-нан 15000 дейін
4
3
3
2
1
1
15000-нан 20000 дейін
4
4
3
3
2
1
Синтетикалық каучук зауыттары
50 ден
1
1
1
1
1
1
50-ден 150 дейін
2
1
1
1
1
1
150-ден 500 дейін
3
2
1
1
1
1
500-ден 1000 дейін
3
3
2
1
1
1
Зауыттар
100 дейін
1
1
1
1
1
1
Резеңке техникалық бұйымдар
100-ден 300 дейін
2
1
1
1
1
1
104-кесте
Газ және мұнайлы газды өндіру бойынша кәсіпорындарға жақын ҚС
Кіші тармағы
Өндірілетін өнімнің есептік көлемі
ҚС ластану көзінен арақашықтық кезінде, м
500-ге дейін
500-ден 1000-ға дейін
1000-нан бастап
Газ өндіру
Көлемінен тәуелсіз
2
1
1
Мұнайлы газды қайта өңдеу
Көлемінен тәуелсіз
3
2
1
105-кесте
Целлюлоза және қағаз өндіру бойынша кәсіпорындарға жақын ҚС
Кіші тармағы
Өндірілетін тауардың есептік көлемі, жылына, мың/т
ҚС ластану көзінен арақашықтық кезінде, м
500 дейін
500-ден 1000 дейін
1000-нан 1500 дейін
1500-нан
Целлюлоза және полуцеллюлозы өндіру
75-ге дейін
1
1
1
1
75-тен 150-ге дейін
2
1
1
1
150-ден 500-ге дейін
3
2
1
1
500-ден 1000-ға дейін
4
3
2
1
Қағаз шығару
Көлемінен тәуелсіз
1
1
1
1
106-кесте
Қара металлургия кәсіпорындары және өндірістеріне жақын ҚС
Ішкі тармағы
Өндірілетін тауардың есептік көлемі, жылына, мың/т
ҚС ластану көзінен арақашықтық кезінде, м
500-ден
500-ден 1000-ға дейін
1000-нан 1500-ге дейін
1500-нан 2000-ға дейін
2000-нан 2500-ға дейін
2500-нан бастап
Болат және шойынды қорыту
1500-ге дейін
1
1
1
1
1500-нан 7500-ге дейін
2
1
1
1
7500-нан 12000-ға дейін
2
2
1
1
Тау-кен байыту комбинаттары
2000-ға дейін
1
1
1
1
2000-нан 5500-ға дейін
1
1
1
1
5500-нан 10000-ға дейін
1
1
1
1
10000-нан 13000-ға дейін
2
1
1
1
Кокс химөндіру
5000-ға дейін
2
2
2
1
5000-нан 12000-ға дейін
2
2
2
1
Ферро ерітінділері
500-ге дейін
1
1
1
1
500-ден 700-ге дейін
1
1
1
1
700-ден 1000-ға дейін
2
1
1
1
Магнезиальды бұйымдарды өндіру
Көлемінен тәуелсіз
2
2
1
1
Болат және шойындарды жалға алу және өңдеу
Көлемінен тәуелсіз
1
1
1
1
107-кесте
Түсті металлургия кәсіпорындары және өндірістеріне жақын ҚС
Кіші тармағы
Өндірілетін тауардың есептік көлемі жылына, мың/т
ҚС ластану көзінен арақашықтық кезінде, м
500-ге дейін
500 -ден 1000-ға дейін
11000-нан 1500-ге дейін
1500-нан 2000-ға дейін
2000-нан 2500-ге дейін
2500-нан 3500-ге дейін
3500-ден бастап
Алюминий өндірісі
100-ге дейін
1
1
1
1
1
1
100-ден 500-ге дейін
2
1
1
1
1
1
500-ден 1000-ға дейін
3
2
2
1
1
1
1000-нан 2000-ға дейін
3
3
2
2
1
1
Никель өндірісі
1-ден 5-ке дейін
1
1
1
1
1
1
5-тен 25-ке дейін
2
1
1
1
1
1
25-тен 1000-ға дейін
2
2
1
1
1
1
Сирек металдар өндірісі
Көлеміне қарамастан
4
3
3
2
2
1
Мырыш өндірісі
Көлеміне қарамастан
2
1
1
1
1
1
Түсті металдарды өндіру және қайта жасау
Көлеміне қарамастан
1
1
1
1
1
1
108-кесте
Құрылыс материалдарын өндіру бойынша кәсіпорындарға жақын ҚС
Кіші тармағы
Өндірілетін тауардың есептік көлемі, жылына, мың/т
ҚС ластану көзінен арақашықтық кезінде, м
250-ге дейін
250-ден 500-ге дейін
500-ден 1000-ға дейін
1000-нан 1500-ге дейін
1500-нан 2000-ға дейін
2000-нан 3000-ға дейін
3000-нан бастап
Цемент өндірісі
100-ге дейін
1
100-ден 500-ге дейін
1
500-ден 1500-ге дейін
1
1500-нан 2500-ге дейін
1
2500-нан 3500-ге дейін
1
3500-нан бастап
1
Асбест және т.б. өндірісі
Көлеміне қарамастан
1
Бетон бұйымдарының және т.б. өндірісі
Көлеміне қарамастан
1
109-кесте
Машина жасау кәсіпорындары және өндірістерге жақын ҚС
Шығарылатын өнімнің есептік көрсеткіші
ҚС ластану көзінен арақашықтық кезінде, м
500-ге дейін
500-ден бастап
Көлеміне қарамастан
2
1
110-кесте
Жеңіл өнеркәсіп өндірістеріне жақын ҚС
Кіші тармағы
Шығарылатын өнімнің есептік көрсеткіші
ҚС ластану көзінен арақашықтық кезінде, м
250-ге дейін
250-ден 500-ге дейін
500-ден бастап
Мата дайындау
Көлеміне қарамастан
3
2
1
Жасанды тері және пленкалы материал дайындау
Көлеміне қарамастан
2
1
1
111-кесте
Кен және кенді емес қазба өндірістеріне жақын ҚС
Кіші тармағы
Шығарылатын өнімнің есептік көрсеткіші
ҚС ластану көзінен арақашықтық кезінде, м
250 дейін
250-ден 500 дейін
500-ден
Темір және басқа кендер
Көлеміне қарамастан
2
1
1
Көмір *
Көлеміне қарамастан
3
2
1
* Террикондарға жақын ҚС анықтауға ықпал етеді.
112-кесте
ЖЭС және өндірістік қазандықтарға жақын ҚС
Отын түрі
Қуаты, МВт
Түтін мұржаларының биіктігі, м
ҚС ластану көзінен арақашықтық кезінде, м
250 дейін
250-ден 500 дейін
500-ден 1000 дейін
1000-нан 1500- дейін
1500-нан 3000 дейін
3000-нан
30 %-дан кем емес күлді болғанда көмір, мазут, газбен жылынатын ЖЭС және қазандықтар
Қуаттылығына қарамастан
Кез келгені
1
1
1
1
1
1
ЖЭС және қазандықтар
1000-ға дейін
Кез келгені
1
1
1
1
1
1
Көмірмен
1000-нан бастап
180-ге дейін
2
2
2
1
1
1
30 %-дан кем емес күлді болғанда
4000-ға дейін
180-нен бастап
2
2
1
1
1
1
ЖЭС және қазандықтар
500-ге дейін
Кез келген
3
2
2
2
1
1
Тақтатастар
500-ден бастап
180-ге дейін
4
3
2
2
2
1
2000-ға дейін
180-нен бастап
3
3
2
2
2
1
113-кесте
Шаң-тозаң материалдары, қойма ғимараттары және құрылыстарына, кәріз тазалау құрылыстарына жақын ҚС (күлдіжыныс, күйежыныс, қоқысжыныстар, ірі кәсіпорын қоқыстары, қоқыс жағатын кәсіпорындар, шаң-тозаңды материалдармен қойма және элеваторлар, минералды тыңайтқыштарды және улы химикаттарды сақтауға арналған қоймалар, су шахталары және байыту фабрикалары, аэрация станциялары және басқа да кәріз-тазалау құрылыстары)
ҚС ластану көзінен арақашықтық кезінде, м
200-ге дейін
200-ден 600-ге дейін
600-ден бастап
3
2
1
114-кесте
Қысқы уақытта тайғақ мұзға қарсы химиялық құралдарды қарқынды қолданатын автожолдарға жақын С3
ҚС ластану көзінен арақашықтық кезінде, м
25-ге дейін
25-ден 100-ге дейін
100-ден бастап
3
2
1
115-кесте
10000 м2 кем емес көлемдегі өзен және көлдердің аймақтарына жақын ҚС
Су түрлері
Судың есепті тұздылығы, г/л
Жағалау сызығынан арақашықтығы, км
ҚС
Тұзды емес
2-ге дейін
0,1-ге дейін
1
Тұздылығы аз
2-ден 10-ға дейін
0,1-ге дейін
2
0,1-ден 1,0-ге дейін
1
Тұздылығы орташа
10-нан 20-ға дейін
0,1-ге дейін
3
0,1-ден 1,0-ге дейін
2
1,0-ден 5,0 дейін
1
Тұздылығы жоғары
20-дан 40-қа дейін
1,0-ге дейін
3
1,0-ден 5,0-ге дейін
2
5,0-ден 10,0-ге дейін
1
116-кесте
1000 мкСм/см кем емес айналатын суларды өткізетін градирняға және шашыранды бассейндерге жақын ҚС
ҚС ауданы
Градирнядан арақашықтығы (шашыранды бассейннен), м
150-ге дейін
150-ден бастап
1
2
1
2
3
2
3
4
3
4
4
4
117-кесте
1000-нан 3000-ға дейін мкСм/см кем емес айналатын суларды өткізетін градирняға және шашыранды бассейндерге жақын ҚС
ҚС ауданы
Градирнядан арақашықтығы (шашыранды бассейннен), м
150 дейін
150-ден 600 дейін
600-ден
1
3
2
1
2
4
3
2
3
4
4
3
4
4
4
4
118-кесте
Екі тәуелсіз көзден ластанған кезде ҚС есебі
ҚС бірінші көзден
Қайталама көзден ластану деңгейі кезінде ҚС есебі
2
3
4
2
2
3
4
3
3
4
4
4
4
4
4
119-кесте
Оқшауланған тетіктердің төменгі беті әлсіз дамыған аспалы табақшаларда kи коэффициенттерін пайдалану
Lи/d
kи
0,90-нан 1,05-ке дейін қоса алғанда
1,00
1,05-тен 1,10-ға дейін қоса алғанда
1,05
1,10-нан 1,20-ға дейін қоса алғанда
1,10
1,20-дан 1,30-ға дейін қоса алғанда
1,15
1,30-дан дейін 1,40-қа дейін қоса алғанда
1,20
120-кесте
Арнайы қолданыстағы оқшауланған аспалы табақшаларда kи коэффициенттерін пайдалану
Ажырату кескіні
kи
Екі қанатты
1,20
Төменгі қабатындағы үлкейтілген ұшу қабырғасы бар
1,25
Аэродинамикалық бейін (конус, жартысфералық)
1,0
Іші тегіс және сыртқы беті қабырғалы қоңырау бейнелі
1,15
121-кесте
Тірек және аспалы өзекшелермен ажыратылған, оқшауланған бірегей тіреуіштерді пайдалану коэффициенттері
Lи/h
2,5 кем емес
2,5-3,00
3,01-3,30
3,31-3,50
3,51-3,71
3,71-4,00
kк
1,0
1,10
1,15
1,20
1,25
1,30
122-кесте
Параллель электрлі бұтақтарымен (бөгетсіз) құрама құралған kк пайдалану коэффициенттері
Параллель бұтақтар саны
1
2
3-5
kк
1,0
1,05
1,10
123-кесте
Әртүрлі кескіндегі аспалы оқшаулағыштарды пайдалануда ұсынылатын салалар
Оқшаулағыш құрылымы
Ластану аудандарының сипаттамасы
Төменгі қабаты қабырғалы табақша (Lи/D Ә 1,4)
1-2-ші аудандар әр түрлі ластану түріндегі ҚС
Тегіс, жартысфералы, тегіс конусты табақшалы
1-2-ші аудандар әр түрлі ластану түріндегі ҚС, сортаң жер қыртысы және 3-ші ҚС жоғары емес өндіріспен ластанған аудандар
Табақшалы фарфорлы
Цемент және жанартас өндіретін кәсіпорындарға жақын 4-ші ҚС аудандары, қара металлургия кәсіпорындары, калий тыңайтқыштарын өндіру бойынша кәсіпорындар, фосфат шығаратын химиялық өндірістер, электрод өндірісі цехтары бар болған кезде алюминий зауыттары (көлемді анод цехтары)
Қалыпты пайдаланылатын фарфорлы өзекті
(Lи/h Ә 2,5)
1-ші ҚС аудандары, соның ішінде кіру мүмкіндігі қиын ӘЖ тас жолдарымен
Табақшалы екі қанатты
Жер қыртысының тұздалған және өндірістік ластанған аудандары (2-4-ші ҚС)
Төменгі қабатында қатты шығып тұрған қабырғалы табақша (Lи/D > 1,4)
Аралдар мен тұздалған өзен жағалаулары (2-4-ші ҚС)
Арнайы пайдаланылатын фарфорлық өзекті (Lи/h > 2,5)
Кез келген ластану түрлерінде 2-4-ші ҚС бар аудандары; соның ішінде кіру мүмкіндігі қиын ӘЖ тас жолдармен (2-3-ші ҚС)
Арнайы пайдаланылатын полимерлі өзекті
Кез келген ластану түрлерінде 1-2-ші ҚС бар аудандары; соның ішінде кіру мүмкіндігі қиын ӘЖ тас жолдармен (2-3-ші ҚС)
Арнайы пайдаланылатын полимерлі өзекті
Кез келген ластану түрлерінде 2-3-ші ҚС бар аудандары; соның ішінде кіру мүмкіндігі қиын ӘЖ тас жолдармен (2-3-ші ҚС)
Ескертпе. D – ажыратқыш табақша диаметрі, см; h - өзекті ажыратқыштың оқшаулау бөлігінің биіктігі, см; Lи - саңылау жолының ұзындығы, см.
124-кесте
Кәбіл құрылыстарына арналған ең аз арақашықтық
Арақашықтығы
Ең аз өлшемі, мм, салу кезінде
туннельдерде, галереяларда, кәбілді қабаттарда және эстакадаларда
кәбілді арналарда және екі қабатты едендерде
1
2
3
Жарық биіктігі
1800
Шектелмейді, бірақ 1200 мм кем емес
Олардың екі жақты орналастыру кезінде конструкциялар арасында жарыққа көлденең бойынша (өту ені 1)
1000
0,6 м тереңдікке дейін кезінде 300, 0,6-дан 0,9 м дейін астам тереңдікке дейін 450; 0,9 м астам кезінде 600
Құрылымнан қабырғаға дейін жарыққа көлденең бойынша біржақты орналасқан кезде (өту ені 1)
900
Бұл да
Көлденең құрылымдар арасында тігінен*:
Қуатты кәбілдер үшін, кернеу:
10 кВ дейін
200
150
20–35 кВ
250
200
110 кВ және жоғары
300 **
250
бақылау кәбілдері және байланыс кәбілдері, сондай-ақ 3х25 мм2 дейін кесілген, 1 Кв кернеулі күштік өткізгіш сымдары үшін
100
Тірек конструкциялары арасында (консольдермен) үй-жай ұзындығы бойынша)
800–1000
Кернеулігі 35 кВ жеке күштік кәбілдер арасында көлденеңінен және тігінен ***
Өткізгіш сым диаметрінен кем емес
Бақылау байланыс кәбілдері арасында көлденеңінен ***
нормаланбайды
110 кВ және одан да жоғары кернеулі кәбілдер арасында жарыққа көлденең бойынша
100
Өткізгіш сым диаметрінен кем емес
* Тура тас жолдарында пайдалы консоль ұзындығы 500 мм кем емес болуы тиіс.
** 250 мм үшбұрышты өткізгіш сымдарды орналастыру кезінде.
*** Сондай-ақ өткізгіш сым шахталарында салынатын өткізгіш сымдар үшін.
125-кесте
Ғимараттар мен үй-жайларға дейін эстакада және галерея өткізгіш сымдарының ең аз арақашықтығы
Құрылыс
Нормаланған ара қашықтық
Ең аз көлемдері, м
Көлденеңінен, паралелді қолдану кезінде
Бітеу қабырғалары бар ғимарат және үй-жайлар
эстакада және галерея құрылымдарынан ғимарат және құрылыстарға дейін
нормаланбайды
Тесілген қабырғалары бар ғимарат және құрылыстар
Бұл да
2
Электрленбеген ішкі зауыттық темір жол
Құрылыстарды сыртқы өлшеміне дейін эстакада және галерея құрылымдарынан
1 м галерея және өтетін эстакадалар үшін, 3 м өтпейтін эстакадалар үшін
Ішкі зауыттық автокөлік жолдары және өрт жолдары
Жиектас тасы, жол жиегі және сыртқы қабағына дейін эстакада және галерея құрылыстарынан
2
Аспалы жол
Жылжымалы құрамның сыртқы өлшеміне дейін эстакада және галереядан
1
Жер бетіндегі құбыр жолы
эстакада және галереядан жақын маңдағы құбыр жолдарына дейін
0,5
Электрді тасымалдаудың ауа желілері
эстакада және галерея құрылымдарынан желілерге дейін
11-тарауды қараңыз
Тігінен тоғысу кезінде
Ішкі зауыттық электрленбеген темір жол
эстакада және галереяның төменгі белгісінен рельстің басына дейін
5,6
Ішкі зауыттық электрленбеген темір жол
Эстакада және галереяның төменгі белгілерінен: жоғары желі немесе байланыстағы арқанды жеткізетін рельс басына дейін
7,1
3
Ішкі зауыттық автокөлік жолдары (өрт жолдары)
Эстакада және галереяның төменгі белгілерінен (өрт жолдары 1) автокөлік жолдарының төсемдеріне дейін
4,5
Жер бетіндегі құбыр жолдары
Эстакада және галерея құрылымдарынан жақын маңдағы құбыр жолдарына дейін
0,5
Электрді тасымалдаудың ауа желілері
Эстакада және галерея құрылымдарынан желілерге дейін
11-тарауды қараңыз
Байланыстың және радиофикацияның әуе желілері
1,5
126-кесте
1 кВ дейін ӘЖ желілеріндегі жол берілетін механикалық кернеу (созылуда беріктік шегінен %)
Материал және желілердің нақты тоғысуы
Тайғақ-желді жүктемелерде және төменгі температураларда Rг=R_
Орташа жылдық температура кезінде, R_
Алюминийдің тоғысуы, мм2:
25 – 95
35
30
120
40
30
Терможасалған және терможасалмаған алюминий ерітіндісінің тоғысуымен, мм2:
25 – 95
40
30
120
45
30
Болатты алюминий тоғысуы, мм2:
25
35
30
35 – 95
40
30
127-кесте
Жерасты өткізгіш сымдары, құбыр жолдары және жердегі бағаналарға дейін, жер асты бөліктерінен немесе ӘЖ жерге тұйықтау құрылғыларымен көлденеңінен жол берілетін ең аз арақашықтықтар
Жақындату нысаны
арақашықтық, м
Су-газ-бу және жылу желілері, сонымен қатар кәріз құбырлары
1
Өрт гидранттары, жерасты кәріздерінің құдықтары (люктері), су тарататын бағандар
2
Кәбілдер (байланыс, дабыл және радио тарату кәбілдерінен басқа)
1
Бұл да, бірақ оқшауланған құбырға салу кезінде
0,5
128-кесте
Халық қоныстанғанбаған жердегі ӘЖ тірегінің жерге тұйықтағышы немесе жерасты бөлігінен жер асты БЖ (ПЗ) кәбіліне дейінгі ең аз арақашықтық
Жердің эквивалентті кедергі үлесі, Ом·м
БЖ (П3), м жер асты өткізгіш сымының ең аз арақашықтығы
темір бетонды немесе металл тіректі жер асты бөлігі немесе жерге тұйықтауға дейін
жерге тұйықтауға қондырғысы жоқ ағаш тірекке дейінгі жерасты бөлігіне дейін
100-ге дейін
10
5
100-ден астам 500-ге дейін
15
10
500-ден астам 1000-ға дейін
20
15
1-сурет. Ток жүргізуші және жерге тұйықтау бөліктері (Аф-з) арасында және әртүрлі фазадағы (Аф-ф) ток жүргізуші бөліктерімен, қатты шиналар кезінде жарыққа ең аз арақашықтық
129-кесте
1,8 фаза-жер деңгейімен қорғалған кернеулігі шектелген, АТҚ (ҚС) 110–500 кВ әртүрлі элементтерге дейін ток жүргізуші бөліктерден жарыққа ең аз арақашықтық
Арақашықтық атауы
Белгілері
Ажыратылған арақашықтығы, мм, нақты кернеуі, кВ
110
220
330
500
Жерге дейін және тұрақты ішкі 2 м кем емес жоғары қорғалған, сонымен қатар стационарлы ұяшықаралық экрандар және өртке қарсы кедергілер, ток жүргізетін бөліктері, кернеулі ажырату қондырғыларының элементтерінен
Аф-з
600
1200
2000
3000
Ток жүргізетін бөліктерінен, кернеу астындағы жабдықтар және ажырату элементтерінен жерге тұйықталған құрылымдарға дейін: тірек-аппаратының басы; өткізгіш-тірек; траверс; өткізгіш-дөңгелек; өзек
А1ф-з
600
1200
1600
2700
Әртүрлі фазадағы ток өткізуші бөліктермен
Аф-ф
750
1600
2200
3400
Ток жүргізетін бөліктерінен, жабдықтар және ажырату элементтерінен, көлік жабдықтарына дейін, ішкі тұрақты 1,6 м-ге дейін жоғары қорғалған кернеулі
Б
1350
1950
2350
3450
Төменгі тізбекке қызмет ете отырып және жоғарғысын өшірмей, әртүрлі жазықтықтардағы әртүрлі тізбекті бөліктерге ток жүргізушілер арасында
В
1800
2400
2800
3900
Желінің көп мөлшерде үзілу кезінде ғимарат жабындысына дейін жерден ток жүргізуші қоршалмағанға дейін
Г
3300
3900
4700
5700
Төменгі тізбекке қызмет ете отырып және жоғарғысын өшірмей, әртүрлі жазықтықтардағы әртүрлі тізбекті бөліктерге ток жүргізушілер арасында көлденеңінен
Д1
2600
3200
3600
4700
130-кесте
Жарыққа АТҚ (аралық) әртүрлі элементтеріне дейін ток жүргізушілердің ең аз арақашықтығы 1–10 м сурет бойынша
Сурет нөмірі
Арақашықтық атауы
Шартты белгілері
Ажыратылған арақашықтығы, мм, номиналды кернеу үшін, кВ
10 дейін
20
5
110
220
330
00
1;
2;
3
Тұрақты ішкі 2 м-ден кем емес жоғары қорғалған немесе жерленген құрылымдарға дейін ток жүргізетін бөліктері, кернеулі ажырату қондырғылары элементтерінен
Аф-з
200
300
400
900
1800
2500
3750
1;
2
Әртүрлі фаза желілері арасында
Аф-ф
220
330
440
1000
2000
2800
4200
3;
5;
9
Жабдықтау және ажырату элементтерінен немесе ток жүргізетін бөліктерінен, кернеулі, 1,6 м-ге жоғары ішкі тұрақты қорғаныстарға дейін, тасымалданатын жабдықтар сыртқы өлшемдеріне дейін
Б
950
1050
1150
1650
2550
3250
4500
6
Төменгі тізбекке қызмет ете отырып және жоғарғысын өшірмей, әртүрлі жазықтықтардағы әртүрлі тізбекті бөліктерге ток жүргізушілер арасында
В
950
1050
1150
1650
3000
4000
5000
4;
10
Желінің көп мөлшерде үзілу кезінде ғимарат жабындысына дейін жерден ток жүргізуші қоршалмағанға дейін
Г
2900
3000
3100
3600
4500
5000
6450
6;
7;
8;
10
Төменгі тізбекке қызмет ете отырып және жоғарғысын өшірмей, әртүрлі жазықтықтардағы әртүрлі тізбекті бөліктерге ток жүргізушілер арасында көлденеңінен, сыртқы дуалдары сыртқы жиектеріне дейін ток жүргізуші бөліктерінен, ғимарат немесе үй-жайларға ток жүргізуші бөліктер арасында
Д
2200
2300
2400
2900
3800
4500
5750
9
Ажыратқыштың пышағы мен контактыдан екінші контактыға қосылған ошиновкаға дейін
Ж
240
365
485
1100
2200
3100
4600
Ескертпе:

1

1) Әлеует таралуындағы ажырату элементтері үшін, әртүрлі сыртқы нүктелерінің әлеуетінің шынайы маңыздылығын ескере отырып, оқшаулату арақашықтығын қабылдау қажет. Әлеуетті тарату туралы мәліметтер жоқ болған кезде, нақты кернеуден (ток жүргізуші бөліктер тарапынан) нөлге дейін (жерленген бөліктер тарапынан) ажыратқыштан алыс әлеуеттің құлау тура сызық заңын шартты қабылдау керек.

2 2) Су электр станциялары құрылысы бетонды негізде салынған, Аф-з кем емес, Б өлшемімен, теміржол жолдары бойынша тасымалданатын, трансформатор сырт өлшемдеріне дейін кернеулі, ток жүргізуші бөліктер немесе ажырату элементтерінен арақашықтық (ток жүргізу бөліктер тарапынан).

3 Суды салқындату станцияларына дейін ашық қондырылған электр техникалық құрылғылардың ең аз арақашықтығы

3) Теңізден 1000 м астам жоғары биіктікте орналасқан, 220 кВ және одан да жоғары кернеулі электрқондырғыларды Аф-з және Аф-ф арақашықтықтары, МЕМСТ 1516.1–76 * талаптарына сәйкес арту тиіс.
2-сурет. Көлденең бір жазықтықта орналасқан, әртүрлі фазадағы ток жүргізуші бөліктер арасында және жерге тұйықталған бөліктер және ток жүргізуші икемді шиналар кезінде жарыққа ең аз арақашықтық.
3-сурет. Ішкі тұрақты қорғаныстарға дейін, кернеулі, ток жүргізуші бөліктер және ажырату элементтерінен ең аз арақашықтық.
4-сурет. Жерге дейін фарфорлы ажыратқыш төменгі жиектерінен және ток жүргізуші бөліктерден қорғалмаған ең аз арақашықтық.
5-сурет. Тасымалданатын жабдыққа дейін ток жүргізуші бөліктердің ең аз арақашықтығы
6-сурет. Төменгі тізбекке қызмет ете отырып және жоғарғысын өшірмей, әртүрлі жазықтықтардағы әртүрлі тізбекті бөліктерге ток жүргізушілер арасындағы ең аз арақашықтық
7-сурет. Бір тізбекке қызмет ете отырып және екіншісін өшірмей, ток жүргізушілер арасында көлденеңінен ең аз арақашықтық
8-сурет. Сыртқы қоршауларының сыртқы жиектеріне дейін ток жүргізуші бөліктерінен ең аз арақашықтық
9-сурет. Жерге тұйықталған және ток жүргізуші бөліктеріне дейін өшірілген қалыпта, байланыс және пышақты ажыратудан ең аз арақашықтық
10-сурет. Ғимарат немесе үй-жайларға ток жүргізуші бөліктер арасындағы ең аз арақашықтық
131-кесте
Суды салқындату станцияларына дейін ашық қондырылған электр техникалық құрылғылардың ең аз арақашықтығы
Сусалқындатқыш
Арақашықтық, м
Су шашырататын құрылғылар және ашық градирнялар
80
Мұнаралы және бір желдеткішті градирнялар
30
Секциялық желдеткішті градирнялар
42
132-кесте
Сутегі қоймаларынан ӘЖ тіректері және станция ғимараттарына дейінгі ең аз арақашықтық
Қоймада сақталатын баллон саны
Арақашықтығы, м
Ғимарат аралығына дейін
ӘЖ тірегіне дейін
500-ге дейін
500-ден астам
20
25
1,5 тірек биіктігі
Бұл да
11-сурет. Г және Д санатты өндіріспен ғимараттарда майға толтырылған трансформаторларды ашық орнатуға талаптар (өртке қарсы норма бойынша):
1 - қарапайым терезе;
2 - жанбайтын толтыруы бар ашылмайтын терезе;
3 - сыртынан темір металл торы бар, ғимараттың ішіне қарай ашылатын терезе;
4 - өртке шыдамды есік.
133-кесте
Ток өткізгіш бөліктен ЖТҚ әртүрлі элементтеріне дейін жарықтағы ең аз арақашықтық
Сурет нөмірі
Арақашықтық атауы
Шартты белгілері
Ажыратылған арақашықтығы, мм, нақты кернеуі, кВ
6
10
20
35
110
220
12
Ток жүргізуші бөліктерден ғимараттар бөліктері мен жерге тұйықталған құрылыстарға дейін
Аф-3
90
120
180
290
700
600
1700
1200
12
Әртүрлі фаза желілері арасында
Аф-ф
100
130
200
320
800
700
1800
1600
13
ток жүргізуші бөліктеру жаппай шектеулерге дейін
Б
120
150
210
320
730
650
1730
1250
1020
Ток жүргізуші бөліктерден толық шектеулерге дейін
В
190
220
280
390
800
700
1800
1300
1020
Жетекші тізбектердің шектелмеген ток жүргізуші бөліктерімен арасында
Г
2000
2000
2200
2200
2900
2800
3800
3400
1021
Еденге дейін шектелмеген ток жүргізуші бөліктерге дейін
Д
2500
2500
2700
2700
3400
3300
4200
3700
1021
ЖТҚ-дан жерге дейін АТҚ аумағына дейін шығу кезінде және соңына өтуде жол жоқ кезде, шектелмеген шығулардан
Е
4500
4500
4750
4750
5500
5400
6500
6000
1020
Екінші байланысқа қосылған, өшірілген қалыпта, ұсақталғанға дейін, байланыс және ажыратқыш пышақтан
Ж
110
150
220
350
900
850
2000
1800
📌 Ескертпе. 1,8 жер-фаза қорғаныс деңгейінде аса кернеулі шектеуде, 110 және 220 кВ ЖТҚ қорғаныс элементтері үшін пайдалану жағдайында ортақ қорытынды да арақашықтық келтірілген.
12-сурет. ЖТҚ әртүрлі фазалары және олар арасында және жерге тұйықталған бөліктерімен ток жүргізуші бөліктерінен ажыратылмаған арасындағы жарыққа ең аз арақашықтық (133-кесте бойынша)
13-сурет. Тұтас қорғаныс және ЖТҚ-ға ток жүргізуші бөліктерінен ажыратылмаған арасындағы ең аз арақашықтық (133-кесте бойынша)
14-сурет. Әртүрлі тізбектегі ток жүргізуші бөліктерден оқшауланбай қорғалмай ажыратылмаған арасында және торлы қорғаныстарға дейін ЖТҚ ток жүргізуші бөліктерден ажыратылмаған ең аз арақашықтық (133-кесте бойынша)
15-сурет. Еденнен қорғалмай оқшауланбаған ток жүргізуші бөліктерге дейін және ажыратқыш фарфордың төменгі жиегіне дейін және ЖТҚ ену биіктігінің ең аз арақашықтығы. Жерден АТҚ аумағынан тыс ЖТҚ-дан шығатын қорғалмаған сызықтар және көлікке жол болмаған кездегі ең аз арақашықтық
134-кесте
ТҚ және станцияларға кірген кезде тікелей найзағай соққыларынан ӘЖ қорғану
Номиналды кернеу ӘЖ, кВ
Екі арқанды порталды сүйеулермен ӘЖ кіру
Бір тіректі сүйеулермен ӘЖ кіру
Ом.м*2 жердің балама кедергі үлесі кезінде, Ом, сүйеніш жерленген құралдарының жол берілген ең көп кедергілері
Жоғары қорғалатын деңгейі бар қорғаныс тәсілінің ұзындығы, км *
Тростың қорғаныш бұрышы, бұршақ
Жоғары қорғалатын деңгей бар қорғаныс тәсілінің ұзындығы, км *
Тростар саны, данасы
Арқан, бұршақтың қорғалатын бұрышы бұршақ
дейін 100
100 астам 500 дейін
500 астам
35
0,5 *3
25–30
1–2
1–2
30
10
15
20
1–2
110
1–3
25–30
1–3
1–2
25*4
10
15
20*5
220
2–3
25
2–3
2
20*4
10
15
20*5
330
2–4
25
2–4
2
20
10
15
20*5
500
3–4
25
–
–
–
10
15
20*5
* Желдеткіш ажыратқыш және қорғалатын қондырғы арасындағы арақашықтықты ескере отырып, 136-кестеде көрсетілген енетін қорғаныс ұзындығы таңдалады.
*2 Екі тізбекті бірсүйенішті тіректі жерге тұйықталған ӘЖ 110–220 кВ құрылғыларға енуде, 5, 10 және 15 Ом астам кедергілерін, 100, 100-ден астам және 500-ге дейін және 500-ден астам Ом дейін сәйкесінше, топырақтың балама үлес кедергісін орындау ұсынылады.
*3 Қуаттылығы 1,6 МВ.А дейінгі трансформаторлы станциялар үшін қолданылады.
*4 Бір сүйенішті темірбетонды тіректерде 30о дейінгі қорғаныс бұрыштарына рұқсат етіледі.
*5 1000 Ом.м астам үлес кедергісімен жерге орналастырылған, порталды тіректер үшін, 20-дан астам, 30 Ом кем емес жерленген құрылғылардың кедергілері рұқсат етіледі.
135-кесте
Негізгі және қосымша қорғаныс аралықтарының ұсынылатын өлшемдері
Номиналды кернеу, кВ
Қорғаныс аралықтарының мөлшері, мм
негізгі
қосымша
6
40
10
10
60
15
20
140
20
35
250
30
110
650
—
220
1350
—
330
1850
—
500
3000
—
136-кесте
35–220 кВ қорғалатын құрылғыларға дейін желдеткіш ажыратқыштардан рұқсат етілетін ең көп рұқсат етілетін арақашықтық
Номиналды кернеу, кВ
ӘЖ және ТҚ станцияларына енуде тіркеу түрлері
Жоғары қорғаныс деңгейіндегі ӘЖ енумен қорғалатын трос ұзындығы, км
Күштік трансформаторларға дейінгі арақашықтық, м
Тұйық ТҚ
Тұрақты қосылған ӘЖ-мен ТҚ
Ажыратқыш және III топ
Ажыратқыш және II топ
Ажыратқыш және III топ
Ажыратқыш және II топ
1 х РВС
2 х РВС
1 х РВМГ
2 х РВМГ
1 х РВС
2 х РВС
1 х РВМГ
2 х РВМГ
1 х РВС
1
2
3
4
5
6
7
8
9
10
11
12
35
Порталды (оның ішінде РТ-мен ену басында ағашпен)
0,5
1,0
1,5
2,0
20
40
60
75
30
60
90
110
—
—
—
—
—
—
—
—
30
50
80
100
40
100
120
150
—
—
—
—
—
—
—
—
35
90
120
150
Бір сүйенішті (металды және темір бетонды)
1,0
1,5
2,0
20
30
45
30
50
70
—
—
—
—
—
—
30
50
70
40
60
90
—
—
—
—
—
—
40
60
90
Продолжение таблицы
Күштік трансформаторларға дейінгі арақашықтық, м
Қалған қондырғыларға дейінгі арақашықтық, м
Үш және одан да көп тұрақты қосылған ӘЖ-мен ТҚ
Тұйық ТҚ
Екі және одан да көп тұрақты қосылған ӘЖ-мен ТҚ
Ажыратқыш және III топ
Ажыратқыш және II топ
Ажыратқыш және III топ
Ажыратқыш және II топ
Ажыратқыш және III топ
Ажыратқыш және II топ
2 х РВС
1 х РВМГ
2 х РВМГ
1 х РВС
2 х РВС
1 х РВМГ
2 х РВМГ
1 х РВС
2 х РВС
1 х РВМГ
2 х РВМГ
13
14
15
16
17
18
19
20
21
22
23
45
120
150
180
—
—
—
—
—
—
—
—
25
75
100
125
40
100
130
150
—
—
—
—
—
—
—
—
30
100
125
150
50
150
200
200
—
—
—
—
50
70
100
—
—
—
—
—
—
40
60
70
60
90
120
—
—
—
—
—
—
50
80
90
100
120
150
—
—
—
136-кестенің жалғасы
1
2
3
4
5
6
7
8
9
10
11
12
13
14
15
16
110
Порталды (оның ішінде. ағашпен РТ ену арнасында)
10,0
10,5
20,0
20,5
30,0
30
50
70
90
100
50
80
110
165
180
40
70
90
120
150
100
150
180
220
250
50
70
80
95
110
70
90
120
150
200
60
80
100
125
160
120
160
200
250
250
70
90
110
125
140
90
110
135
180
200
80
100
120
135
170
125
175
250
250
250
120
140
170
190
200
Бір сүйенішті (металды және темір бетонды)
10,0
10,5
20,0
20,5
30,0
15
30
50
65
80
20
55
75
100
140
20
40
70
90
120
50
80
120
160
200
20
40
60
70
80
30
60
90
115
140
30
50
70
100
130
75
100
150
200
250
30
50
70
80
95
40
70
100
125
150
40
60
90
120
140
100
130
190
250
250
70
110
120
130
150
110—220
Порталды
20,0
–
30
–
70
20
60
65
80
–
50
–
90
60
70
100
130
–
90
–
120
90
110
110
140
90
20,5
–
40
–
90
35
80
75
100
–
70
–
120
70
90
140
170
–
110
–
160
100
130
150
190
110
30,0
–
50
–
110
80
90
100
120
–
90
–
150
90
120
170
200
–
120
–
200
120
150
180
220
120
Бір сүйенішті (металды және темір бетонды)
20,0
–
20
–
50
10
40
35
60
–
30
–
50
35
50
60
80
–
50
–
70
45
65
65
80
60
20,5
–
30
–
70
15
60
70
80
–
45
–
80
65
80
90
110
–
70
–
100
80
95
90
110
80
30,0
–
40
–
90
40
85
90
100
–
60
–
100
85
100
110
130
–
85
–
130
100
120
120
140
100
Продолжение таблицы
17
18
19
20
21
22
23
140
170
200
200
200
130
150
180
220
250
180
200
220
250
250
130
200
200
200
200
150
200
200
200
200
140
180
200
220
250
190
200
220
250
250
90
130
150
200
200
80
120
140
160
180
110
160
180
230
250
100
150
200
200
200
130
180
200
200
200
120
160
180
200
220
170
200
250
250
250
160
100
210
150
220
200
280
180
120
250
170
280
250
350
200
160
280
190
310
270
400
90
75
130
90
120
100
150
120
100
180
120
160
140
220
160
140
230
150
200
180
300
Ескертпе:

1 1) Күштік трансформаторлардан басқа, желдеткіш ажыратқыш және қорғалатын қондырғы арасындағы арақашықтық, параллель жұмыс істейтін ӘЖ саны кезінде шектелмейді: 110 Кв-7 және одан да көп кернеуде; 150 кВ-6 және одан да көп; 220 кВ-4 және одан да көп.

2 2) Жақын маңдағы желдеткіш ажыратқышқа дейін рұқсат етілетін арақашықтықтар анықталады.

3 3) МЕМСТ 1516.1-76* бойынша ажыратқыш дейгейімен 150-220 кВ күшті трансформаторларға дейінгі арақашықтық алымында, МЕМСТ 1516-73 бойынша жоғары деңгейдегі ажыратқышта қорытынды да көрсетілген.

4 Желдеткіш разрядтағыштардан 330 кВ кернеулі қорғалатын қондырғыларға дейін желдеткіш анағұрлым рұқсат етілетін ең үлкен арақашықтық

4) МЕМСТ 16357-70* бойынша І топтағы ажыратқыштарды ІІ топтағы ажыратқыштармен бірге пайдаланған кезде, 150-220 кВ күшті трансформаторларға дейінгі арақашықтық 1,5 есе артуы мүмкін.
137-кесте
Желдеткіш разрядтағыштардан 330 кВ кернеулі қорғалатын қондырғыларға дейін желдеткіш анағұрлым рұқсат етілетін ең үлкен арақашықтық
Қосалқы станция схемасы, ӘЖ саны
Ажыратқыш жиынтықтарының саны, типі, орнату орны
Жоғары қорғалатын ӘЖ деңгейі бар қорғалған тәсілінің ұзындығы, км
Арақашықтығы*, м
күштік трансформаторларға және шунтты реакторларға дейін (автотрансформаторлар)
кернеу трансформаторларына дейін
қалған электр қондырғыларына дейін
Порталды тіректер
Екі тросы бар бір сүйенішті тіректер
Порталды тіректер
Екі арқанды бір сүйенішті тіректер
Порталды тіректер
Екі арқанды бір сүйенішті тіректер
1
2
3
4
5
6
7
8
9
Блоктың тұйық схемасы бойынша трансформатор желісі
күштік трансформатордағы ІІ топтың желдеткіш ажыратқыштарының бір жиынтығы
2,5
3,0
4,0
4570
100
—
20
50
7 590
115
—
30
85
130
140
150
100
110
130
Бұл да
ІІ топтың желдеткіш ажыратқыштарының екі жиынтығы: бір жинақ-күштік трансформаторда, екінші-сызықты ұяшықта
2,5
3,0
4,0
0120
160
—
20
90
250 **
320**
400**
—
100
250
330**
380**
450**
235**
270**
340**
Тұйық «топтасқан блоктар» схемасы бойынша
Қосылған трансформаторлардағы ІІ топтың желдеткіш ажыратқыштардың екі жинағы
2,0
2,5
3,0
70
110
150
—
20
65
210
240
260
—
100
200
335
340
355
280
320
340
«үш бұрыш» схемасы бойынша екі ӘЖ және бір трансформатормен өтетін жер
Күштік трансформатордағы ІІ топтың желдеткіш ажыратқыштарының бір жиынтығы
2,0
2,5
3,0
80
110
150
—
50
80
160
210
250
—
120
150
390
410
425
300
350
380
«шағын көпір» схемасы бойынша екі ӘЖ және бір трансформатормен өтетін
Күштік трансформаторлардағы ІІ топтың желдеткіш ажыратқыштарының екі жиынтығы
2,0
2,5
3,0
60
80
130
—
20
60
320
400
475
—
260
310
420
500
580
300
360
415
«төрт бұрыш» схемасы бойынша екі ӘЖ және бір трансформатормен өтетін жер
Бұл да
2,0
2,5
3,0
150
200
240
—
80
140
500
700
750
—
320
470
1000
1000
1000
1000
1000
1000
Секциялы (жүйелі) үш және төрт трансформаторлармен
Бұл да
2,0
2,5
3,0
150
220
300
40
80
140
960
1000
1000
—
400
1000
1000
1000
1000
1000
1000
1000
Секциялы (жүйелі) үш ӘЖ және бір трансформаторлармен
Күштік трансформаторлардағы ІІ топтағы желдеткіш ажыратқыштардың бір жиынтығы
2,0
2,5
3,0
100
175
250
30
70
100
700
800
820
—
200
700
1000
1000
1000
750
1000
1000
* І топтағы ажыратқыштарды пайдаланғанда рұқсат етілетін арақашықтық 1,3 есе артады.
** Күшті трансформаторларда орнатылған ажыратқыштардан.
138-кесте
Желдеткіш ажыратқыштардан 500 кВ кернеулі қорғалатын қондырғыларға дейін рұқсат етілетін ең үлкен арақашықтық
Қосалқы станция схемасы, ӘЖ саны
Ажыратқыш жинақтарының саны, типі, орнату орны
Арақашықтық, м
қуатты трансформаторларға (автотрансформаторлар) және шунтты реакторларға дейін
Кернеулі трансформаторларға дейін
Қалған электр қондырға дейін
Тұйық трансформатор-сызық блогы схемасы бойынша
ІІ топтағы желдеткіш ажыратқыштардағы екі жинақ:
95
150
700
150
00
«үш бұрыш» схемасы бойынша екі ӘЖ және бір трансформатормен өтетін жер
бір жинақ - күшті трансформаторда, екінші – сызықты ұяшықта немесе қосылған реакторда
130
350
700
350
900
«төрт бұрыш» схемасы бойынша екі ӘЖ және бір трансформатормен өтетін
Күштік трансформаторлардың ІІ тобындағы желдеткіш ажыратқыштардың екі жинағы
160
350
800
Шиналар секциясымен (жүйелі) үш ӘЖ және екі трансформаторлармен
Бұл да
240
450
900
Шиналар секциясымен (жүйелі) үш ӘЖ және бір трансформаторлармен
Күштік трансформаторлардың ІІ тобындағы желдеткіш ажыратқыштардың бір жинағы
175
400
600
📌 Ескертпе. МЕМСТ 1516.1-76* бойынша оқшаулағышы бар жабдықтарды қорғау үшін І топтағы желдеткіш ажыратқыштарын пайдаланған кезде рұқсат етілген арақашықтық артуы мүмкін: реактор және трансформаторлардың кернеуін – 1,5 рет, қалған электр қондырғыларын – 1,1 рет реттейтін, күшті трансформаторларға дейін (автотрансформаторлар).
Бөлшекпен жазылған мәндерде, алымы – жақын желдеткіш ажыратқыштарға дейінгі арақашықтық (сызықтық ұяшықта, шиналарда немесе реакторлық қосындыларда), ортақ қорытынды да – күшті трансформаторларда орнатылған ажыратқышқа дейін.
16-сурет. 150 м және 150 м астам ұзындықта бөлшектелген ӘЖ қосылған, станциялардың найзағайлардан аса тым кернеуленуінен қорғау схемасы
17-сурет. 150 м дейін және 150 м астам ұзындық көмегімен енетін ӘЖ қосылған, станциялардың найзағайлардан аса тым кернеуленуінен қорғау схемасы
18-сурет. Айналмалы машиналарды күн күркіреуінің кернеуінен қорғау схемасы
19-сурет. 3 МВт дейін ағаш тіректермен ӘЖ ену кезінде электр қозғалтқыштарды қорғау схемасы
139-кесте
Тұрғын үй ғимараттарындағы электр желілері және кәбілдеріне ең аз берілген мүмкіндіктер қималары
Желі атауы
Мыс желілері және өткізгіш кәбілдердің аз тоғысуы, мм2
Топтық желі сызықтары
1,5
Қабаттардан пәтерлерге дейінгі қалқандар және есептегіш құралдары сызықтары
2,5
Пәтер қоректері үшін желілерді бөлу сызықтары (тіректер)
4,0
140-кесте
Электрмен жабдықтау сенімділігі бойынша көпшілік кәсіпорындардың электр қабылдау санаты
Электр қабылдағыштың атауы
Көрермендер залына, адамдардың жиынтық сыйымдылығы кезінде электрмен жабдықтау сенімділігі бойынша санат
800 кем емес
800 кем емес
1. Өрт сорғыларының электр қозғалтқыштары, автоматты өрт сигнализациялары және өрт сөндіру, түтінге қарсы қорғаныс жүйелері, өртке қарсы шымылдық, қауіпсіздік және ажырату туралы
I
I
2. Қойылымды жарықтандырудың электр қабылдағыштары
III
II
3. Сахналық тетіктердің электр қабылдағыштары
III
II
4. Техникалық аппараттар және дыбысты реттеу жүйелерінің электр қабылдағыштары
III
II
5. Қалғандары 1-4 тт. көрсетілмеген электр қабылдағыштар, сондай-ақ 300 және одан да кем сыйымдылықты залдары бар ғимараттардың электр қабылдағыштар кешені
III
III
141-кесте
Газ және будың ауамен қоспаларының жарылыс қаупі бар санаттары
Қоспа санаты
Қоспа атаулары
БЭМЗ, мм
I
Кенді метан
1,0-ден астам
II
Өндірістік газ және булар
—
IIА
Өндірістік газ және булар
0,9-дан астам
IIВ
Өндірістік газ және булар
0,5-ден астам 0,9-ға дейін
IIС
Өндірістік газ және булар
0,5-ке дейін
Ескертпе: Кестеде көрсетілген ҚСМС мағыналары ажырату кезінде қаптама саңылаулары енін бақылау үшін қызмет ете алмайды.
142-кесте
Өздігінен тұтанатын температура бойынша газ және будың ауамен қоспаларының жарылыс қаупі бар топтары
Топтар
Өздігінен тұтанатын қоспалардың температурасы, оС
Топтар
Өздігінен тұтанатын қоспалардың температурасы, оС
Т1
450-ден жоғары
Т4
135-ден 200-ге дейін жоғары
Т2
300-ден 450-ге дейін жоғары
Т5
100-ден 135-ке дейін жоғары
Т3
200-ден 300-ге дейін жоғары
Т6
85-ден 100-ге дейін жоғары
143-кесте
Жарылыс қаупі бар қоспаларды санаттар және топтар бойынша бөлу
Қоспалар санаты
Қоспалар тобы
Ауамен жарылыс қаупі бар қоспа түзейтін заттар
1
2
3
I
Т1
Метан (кенді)*
IIА
Т1
Аммиак, хлоридті аллил, ацетон, ацетонитрил, бензол, бензотрифторид, хлорлы винил, хлорлы винилиден, 1,2-дихлор-пропан, дихлорэтан, диэтиламин, диизопропильді эфир, доменді газ, изобутилен, изобутан, изопропилбензол, сірке қышқылы, ксилол, метан (өндірістік)**, метилацетат, -метил-стирол, хлорлы метил, метилизоцианат, метилхлорформиат, метилциклопропилкетон, метилэтилкетон, көміртегі тотығы, пропан, пиридин, Р-4, Р-5 және РС-1 ерітінділері, РЭ-1 сұйылтқыш, мұнайлы сольвент, стирол, диацентті спирт, толуол, трифторхлорпропан, трифторпропен, трифторэтан, трифторхлорэтилен, триэтиламин, хлорбензол, циклопентадиен, этан, хлорлы этил
Т2
Алкилбензол, амилацетат, сірке сулы ангидрид, ацетилацетон, хлорлы ацетил, ацетопропилхлорид, Б95/130 бензин, бутан, бутилацетат, бутилпропионат, винилацетат, фторлы винилиден, диатол, диизопропиламин, диметиламин, диметилформамид, изопентан, изопрен, изопропиламин, изооктан, пропионды қышқыл, метиламин, метилизобутилкетон, метилметакрилат, метилмеркаптан, метилтрихлорсилан, 2-метилтиофен, метилфуран, моноизобутиламин, метилхлор-метилдихлорсилан, мезитиль тотығы, пентадиен-1,3, пропиламин, пропилен. Ерітінділер: № 646, 647, 648, 649, РС-2, БЭФ және АЭ. Сұйылтқыштар: РДВ, РКБ-1, РКБ-2. Спирттер: қалыпты бутильді, үшінші бутильді, изоамильді, изобутильді, изопропильді, метильді, этильді.
Трифторпропилметилдихлорсилан, трифторэтилен, трихлор-этилен, хлорлы изобутил, этиламин, этилацетат, этилбутират, этилендиамин, этиленхлоргидрин, этилизобутират, этилбензол, циклогексанол, циклогексанон
IIА
Т3
Бензиндер: А-66, А-72, А-76, «галоша», Б-70, ТУ 38.101.303-72 бойынша сығынды, МРТУ 12Н-20-63 бойынша сығынды. Бутилметакрилат, гексан, гептан, диизобутиламин, дипропиламин, изовалерианды альдегид, изооктилен, камфен, керосин, морфолин, мұнай, петролейді эфир, полиэфир ТГМ-3, пентан, № 651 ерітіндісі, скипидар, амильді спирт, триметиламин, Т-1 және ТС-1 отын, уайт-спирит, циклогексан, циклогексиламин, этилдихлортиофосфат, этилмеркаптан
IIА
Т4
Т5
Т6
Ацетальдегид, альдегид изомайлы, альдегид майлы, альдегид пропионды, декан, тетраметилдиаминометан, 1,1,3-триэтоксибутан
—
—
IIВ
Т1
Т2
Коксты газ, көкшіл қышқыл
Дивинил, 4,4-диметилдиоксан, диметилдихлорсилан, диоксан, диэтилдихлорсилан, камфорлы май, акрил қышқылы, метилакрилат, метилвинилдихлорсилан, акрил қышқылының нитрилі, нитроциклогексан, пропилен тотығы, тотық-2-метил бутена-2, этилен тотығы, АМР-3 және АКР ерітінділері, триметилхлорсилан, формальдегид, фуран, фурфурол, эпихлоргидрин, этилтрихлорсилан, этилен
IIВ
Т3
Т4
Т5
Т6
Акролеин, винилтрихлорсилан, күкіртті сутек, тетрагидрофуран, тетраэтоксисилан, триэтоксисилан, дизельді отын, формальгликоль, этилдихлорсилан, этилцеллозольв
Дибутилді эфир, диэтильді эфир, диэтилді эфир этиленгликол
—
—
IIС
Т1
Т2
Т3
Т4
Т5
Т6
Сутегі, су газы, жарық газы, сутегі 75% + азот 25%
Ацетилен, метилдихлорсилан
Трихлорсилан
—
Күкіртті көміртегі
—
* Кенді метан деп кенді газ түсініледі, онда метаннан басқа газ тәріздес көмірсутектер бар, үлес көлемі - С2—С5 – 0,1 аспайтын метан гомологтары болады, ал көмірсутектер жанатын газдардың жалпы көлемі үлесінен 0,002-ден астам, теспемен бұрғылағаннан кейін газдар сыналады.
** Өндірістік метанда көлемдік үлесінен 0,15-ке дейін сутегі болуы мүмкін.
144-кесте
Тұтанудың шоғырланған төменгі шегі, бықсу температурасы, тұтанатын және өздігінен тұтанатын жарылыс қаупі бар шаңдар
Заттар
Өлшенген шаң
Шөккен шаң
Тұтанудың төменгі шоғырлану шегі, г/м3
Тұтану температурасы, оС
Бықсу температурасы, оС
Тұтану температурасы, оС
Өздігінен тұтану температурасы, оС
1
2
3
4
5
6
Адипинді қышқыл
35
550
—
320
410
Альтакс
37,8
645
бықсымайды, 186 оС балқиды
—
—
Алюминий
40
550
320
—
470
Аминопеларгонды қышқыл
10
810
бықсымайды, 190 оС балқиды
—
—
Аминопласт
52
725
264
—
559
Аминоэнантты қышқыл
12
740
бықсымайды, 195 оС балқиды
390
450*
4-Амилбензофенон-2-карбон қышқылы
23,4
562
130 оС балқиды
261
422*
Аммоний тұзы 2,4-диоксибензолсульфокис-лоты
63,6
—
Бықсымайды, балқиды
286
470
Антрацен
5
505
бықсымайды, 217 оС балқиды
—
—
Техникалық атразин, ТУ БУ-127-69
30,4
779
бықсымайды 170 оС балқиды
220
490*
Тауарлы атразин
39
745
Бұл да
228
487*
Асқа арналған ақуыз
26,3
—
193
212
458
Асқа арналған соялық ақуыз
39,3
—
бықсымайды қараяды
324
460
Бис (трифторацетат) дибутилол
21,2
554
Бықсымайды, 50 оС балқиды
158
577*
В15 дәрумені
28,2
509
—
—
—
Итмұрын жемістерінен РР дәрумендері
38
610
—
—
—
Гидрохинон
7,6
800
—
—
—
Бұршақ ұны
25
560
—
—
—
Декстрин
37,8
400
—
—
—
Диоксид дициклопентадиені, ТУ 6-05-241-49-73
19
—
бықсымайды
129
394
2,5-Диметилгексин-3-диол-2,5
9,7
—
бықсымайды, 90 оС балқиды
121
386*
Ағаш ұны
11,2
430
—
—
255
Казеин
45
520
—
—
—
Какао
45
420
245
—
—
Камфор
10,1
850
—
—
—
Канифоль
12,6
325
бықсымайды, 80 оС балқиды
—
—
Кероген
25
597
—
—
Картоп крахмалы
40,3
430
бықсымайды, қараяды
—
—
Жүгері крахмалы
32,5
410
бықсымайды
—
—
Жапырақты тұқымдас лигнин
30,2
775
—
—
300
Мақталы лигнин тұқымдас
63
775
—
—
—
Қылқан жапырақты түріндегі лигнин
35
775
—
—
300
Дибутилол малеаты
23
649
—
220
458*
Малеинады ангидрид
50
500
бықсымайды 53 оС балқиды
—
—
Метилтетрагидрофтальды ангидрид
16,3
488
бықсымайды, 64 оС балқиды
155
482*
Микровит А азығы, ТУ 64-5-116-74
16,1
—
бықсымайды қараяды
275
463
Ұн тозаңдары (бидай, қара бидай және басқа да дәнді дақылдар)
20—63
410
—
—
205
Нафталин
2,5
575
бықсымайды, 80 оС балқиды
—
—
Дибутилол тотығы
22,4
752
154
154
523
Диоктилол тотығы
22,1
454
бықсымайды, 155 оС бықсымайды балқиды,
155
448*
Полиакрилонитрил
21,2
505
қараяды
217
—
Поливинилді спирт
42,8
450
бықсымайды 180-220 оС балқиды
205
344*
Полиизобутилалюмоксан
34,5
—
бықсымайды
76
514
Полипропилен
12,6
890
—
—
—
Полисебацинді ангидрид (қатайған VII-607), МРТУ 6-09-6102-69
19,7
538
бықсымайды 80 оС балқиды
266
381*
Полистирол
25
475
220 оС бықсымайды балқиды
—
—
П-ЭП-177, п.518 ВТУ 3609-70 ұнтақты бояулары, № 1 қосымшамен, сұр түстес түс
16,9
560
бықсымайды
308
475
П-ЭП-967, п. 884, ВТУ 3606-70 ұнтақты бояулары, қызыл-қоңыр түс
37,1
848
бықсымайды
308
538
ЭП-49-Д/2, ВТУ 605-1420-71 ұнтақты бояулары, қоңыр түс
33,6
782
бықсымайды
318
508
ПӘЖ-212, МПТУ 6-10-859-69 ұнтақты бояулары, піл сүйегі түсі
25,5
580
бықсымайды
241
325
П-ЭП-1130У, ВТУ НЧ № 6-37-72 ұнтақты бояулары
33,5
633
бықсымайды
314
395
Техникалық пропазин
27,8
775
Бықсымайды, 200 оС балқиды
226
435*
Тауарлы пропазин, ТУ 6-01-171-67
37,2
763
бықсымайды, 200 оС балқиды
215
508*
Тығынды ұн
15
460
325
—
—
Ленинск-кузнецск Д маркалы көмір тасының шаңы, Ярославский атындағы шахта
31
720
149
159
480
Өндірістік резиналық шаң
10,1
1000
—
—
200
Өндірістік целлолигнин шаңы
27,7
770
—
—
350
Тақта тасты шаң
58
830
—
—
225
Сакап (акрил қышқылды полимері, ТУ 6-02-2-406-75)
47,7
—
бықсымайды
292
448
Қызылша қантты
8,9
360
бықсымайды, 160 оС балқиды
—
350*
Күкірт
2,3
235
бықсымайды, 119 оС балқиды
—
—
Техникалық симазин, ТУ БУ-104-68
38,2
790
бықсымайды, 220 оС балқиды
224
472*
Тауарлы симазин, МРТУ 6-01-419-69
42,9
740
бықсымайды
265
476*
Шайыр 113-61 (тиоэстанат диоктилолов1)
12
—
68 оС бықсымайды балқиды
261
389*
АГ тұзы
12,6
636
—
—
—
Сополимер метилметакрила-томмен акрилонитрил
18,8
532
бықсымайды, қараяды
214
—
тұрақтандырғыш 212-05
11,1
—
бықсымайды 57 оС балқиды
207
362*
Органикалык әйнек
12,6
579
бықсымайды, 125 оС балқиды
—
300*
Сульфадимезин
25
900
—
—
—
Титан
45
330
—
—
—
дибутилол тиооксиэтилен
13
214
бықсымайды
200
228*
Трифенилтриметилциклотрисилоксан
23,4
515
бықсымайды, 60 оС балқиды
238
522*
Триэтилендиамин
6,9
—
бықсымайды, сублимация жасау
106
317*
Уротропин
15,1
683
—
—
—
Фенольді шайыр
25
460
бықсымайды, 80-90 оС балқиды
—
—
Фенопласт
36,8
491
227
—
485
Ферроцен, бис (циклопентадиенил) - темір
9,2
487
бықсымайды
120
250
Фтальді ангидрид
12,6
605
бықсымайды
—
—
Циклопентадиенилтрикарбонилмарганец
4,6
275
—
96
265
Цикорий
40
253
—
—
190
Эбонит
7,6
360
бықсымайды
—
—
Эпоксидті шайыр Э-49, ТУ 6-05-1420-71
17,2
477
бықсымайды
330
486
Эпоксидті композиция ЭП-49СП, ТУ 6-05-241-98-75
32,8
—
бықсымайды
325
450
Эпоксидті композиция УП-2196
22,3
—
бықсымайды
223
358
Эпоксидті шаң (эпоксидті компаундо 3 дайындау кезіндегі қалдықтар)
25,5
643
198
200
494
Эпоксидті композиция УП-2155, ТУ 6-05-241-26-72
29,5
596
бықсымайды
311
515
Эпоксидті композиция УП-2111, ТУ 6-05-241-11-71
23,5
654
бықсымайды
310
465
2-Этилантрахинон
15,8
—
бықсымайды 107 оС балқиды
207
574*
Этилсилсексвиоксан (П1Э)
64,1
707
223
223
420
Этилцеллюлоза
37,8
657
бықсымайды, 240 оС балқиды
—
—
Шәй
32,8
925
220
—
—
* Балқитын заттардың өздігінен тұтану температурасы.
145-кесте
Электр қондырғыларын оны пайдалану саласы бойынша жарылыстан қорғау топтары
Электр жабдықтары
Топ белгісі
Кенді, шахта және кендерде жерасты қазбалары үшін тағайындалған
I
Сыртқы және ішкі қондырғылар үшін (кендіден басқа)
II
146-кесте
«Жарылыс өтпейтін қаптамалар» және (немесе) «ұшқыны қауіпсіз электр тізбегі» жарылыстан қорғау түрлері бар ІІ топтағы электрлік жабдықтың шағын топтары
Электрлік жабдық топтарының белгілері
Электрлік жабдық шағын топтарының белгілері
Электрлік жабдық жарылыстан қорғалған болып табылатын жарылыс қаупі бар қоспалар санаты
II
—
IIА
IIВ
IIС
IIА, IIВ және IIС
IIА
IIА және IIВ
IIА, IIВ және IIС
Ескертпе: Белгі шағын топтарға бөлінбейтін электр жабдықтары үшін қолданылады.
147-кесте
ІІ топтағы электрлік жабдықтың температуралық кластары
Электрлік жабдықтың температуралық кластарының белгілері
Шекті температура, оС
Электрлік жабдық жарылыстардан қорғалған болып табылатын жарылыс қаупі бар қоспалар тобы
Т1
450
Т1
Т2
300
Т1, Т2
Т3
200
Т1—Т3
Т4
135
Т1—Т4
Т5
100
Т1—Т5
Т6
85
Т1—Т6
Ескертпе:

1 1. Жарылыс қаупі бар газды-бу ауа қоспалар көлемі, сондай-ақ бу-ауа қоспалардың дайындалу уақыты, белгіленген тәртіпте бекітілген, «жарылыс, өрт жарылысы және өртке қарсы бойынша өндіріс санатын анықтау бойынша нұсқаулар» талаптарына сәйкес анықталады.

2 Жарылыстан қорғалған электрлік жабдықты белгілеу мысалдары

2. А, Б және Е санатты өндірістері бар ғимараттарда электрлік жабдық 32-тарау талаптарына сәйкес жарылыс қаупі бар аймақтарда сәйкес кластармен электр жабдықтармен қанағаттандыруы тиіс.
148-кесте
Жарылыстан қорғалған электрлік жабдықты белгілеу мысалдары
Жарылыстан қорғау деңгейі
Жарылыстан қорғау түрі
Топ (шағын топтар)
Температуралық класс
Жарылыстан қорғау бойынша таңбалау
Жарылысқа қарсы жоғары сенімді электрлік жабдық
"е" қорғаныс түрі
II
Т6
2ЕхеIIТ6
"е" қорғаныс түрі және жарылыстан өтпейтін қаптама
IIВ
Т3
2ЕхеdIIВТ3
Ұшқыннан қорғайтын электрлік тізбек
IIС
Т6
2ЕхiIIСТ6
Артық қысымды қаптаманы үрлеу
II
Т6
2ЕхрIIТ6
Жарылыстан өтпейтін қаптама және ұшқыннан қорғайтын электрлік тізбек
IIВ
Т5
2ЕхdiIIВТ5
Жарылыстан қауіпсіз электрлік жабдық
Жарылыстан өтпейтін қаптама
IIА
Т3
1ЕхdIIАТ3
Ұшқыннан қорғайтын электрлік тізбек
IIС
Т6
1ЕхiIIСТ5
Артық қысымнан қаптаманың толуы
II
Т6
1ЕхрIIТ6
"е" қорғаныс түрі
II
Т6
ЕхеIIТ6
Қаптаманы кварцты толтыру
II
Т6
1ЕхqIIТ6
Арнайы
II
Т6
1ЕхsIIТ6
Арнайы және жарылыстан өтпейтін қаптама
IIА
Т6
1ЕхsdIIАТ6
Арнайы, ұшқыннан қорғайтын электрлік тізбек және жарылыстан өтпейтін қаптама
IIВ
Т4
1ЕхsidIIВТ4
Жарылыстан аса қауіпсіз электрлік жабдық
Ұшқыннан қорғайтын электрлік тізбек
IIC
Т6
0ЕхiIIСТ6
Ұшқыннан қорғайтын электрлік тізбек және жарылыстан өтпейтін қаптама
IIА
Т4
0ЕхidIIАТ4
Арнайы және ұшқыннан қорғайтын электрлік тізбек
IIС
Т4
0ЕхsiIIСТ4
149-кесте
Басқа үй-жайлардың жарылыс қаупі бар аймағымен қосылған үй-жай аймағының класы
Жарылысқа қауіпті кластар
Басқа үй-жайлардың жарылыс қаупі бар аймағымен қосылған үй-жай аймағының класы және одан бөлінген
жарылысқа қауіпті аймақта орналасқан қабырғамен (қалқамен), есікпен
жарылысқа қауіпті емес аймақта орналасқан ойық және ойық емес қабырғамен (қалқа), тамбур-шлюз жабдықтарымен немесе есіктермен
В-I
В-Iа
Жарылысқа да және өртке де қарсы қауіпті емес
В-Iа
В-Iб
Жарылысқа да және өртке де қарсы қауіпті емес
В-Iб
Жарылысқа да және өртке де қарсы қауіпті емес
Жарылысқа да және өртке де қарсы қауіпті емес
В-II
В-IIа
Жарылысқа да және өртке де қарсы қауіпті емес
В-IIа
Жарылысқа да және өртке де қарсы қауіпті емес
Жарылысқа да және өртке де қарсы қауіпті емес
150-кесте
Жарылыс қаупі бар аймақ класына байланысты жарылыс қорғанысының рұқсат етілген деңгейі немесе электрлік машиналардың (стационарлық және жылжымалы) қорғаныс қаптамасының деңгейі
Жарылысқа қауіпті аймақ класы
Жарылыстан қорғау деңгейі немесе қорғану дәрежесі
В-I
Жарылыстан қауіпсіз
В-Iа, В-Iг
Жарылысқа қарсы сенімділігі жоғары
В-Iб
Жарылыстан қорғану құралдарынсыз. IР44 кем емес қорғаныс дәрежесімен қаптама. Машинаның ұшқынды бөліктері (мысалы, байланыс шығыршықтары) IР44 кем емес қорғаныс дәрежелі қаптамалы болуы тиіс.
В-II
Жарылыстан қауіпсіз (2060 талаптарын сақтау кезінде)
В-IIа
Жарылыстан қорғану құралдарынсыз (2060 талаптарын сақтау кезінде). IР54* қорғану дәрежелі қаптама. Машинаның ұшқынды бөліктері (мысалы, байланыс шығыршықтары) IР54* қорғаныс дәрежелі қаптамалы болуы тиіс
* IР54 қорғаныс дәрежелі қаптамалы электр өндірістік машиналарды меңгергенге дейін IР44 қорғаныс дәрежелі қаптамалы машиналарды пайдалануға рұқсат етіледі.
151-кесте
Жарылыс қаупі аймақ класына байланысты жарылыс қорғанысының рұқсат етілген деңгейі немесе электрлік машиналардың қорғаныс қаптамаларының деңгейі
Жарылыс қаупі бар аймақ класы
Жарылыстан қорғау немесе қорғану деңгейі дәрежесі
1
2
Стационарлы қондырғылар
В-I
Жарылғыш қауіпсіз, айырықша жарылғыш қауіпсіз
В-Iа, В-Iг
80оС астам қыздыруға жататын және ұшқындалған, аппарат және аспаптар үшін – жарылысқа қарсы жоғары сенімді
80оС астам қыздыруға жатпайтын және ұшқындалмаған, жарылғыш қорғаныссыз-аппарат және аспаптар үшін. IР54* кем емес қорғаныс қаптамасы
В-Iб
Жарылғышқорғау құралдарынсыз. Қорғаныс қаптамасы IР44* кем емес. Жарылғыш қауіпсіз (2060 талаптарын орындаған кезде), ерекше жарылғыш қауіпсіз
В-II
В-IIа
Жарылғыш қорғау құралдарынсыз (2060 талаптарын орындаған кезде), қорғаныс қаптамасы IР54* кем емес
Жылжымалы қондырғылар немесе қолмен ауыстырылатын болып табылатын қондырғылар
В-I, В-Iа
Жарылғыш қауіпсіз, ерекше жарылғыш қауіпсіз
В-Iб, В-Iг
Жарылысқа қарсы жоғары сенімділік
В-II
Жарылғыш қорғау құралдарынсыз (2060 талаптарын орындаған кезде), қорғаныс қаптамасы IР54* кем емес
* ол орнатылатын орта жағдайынан тәуелсіз, судың кіруінен аппарат және аспаптардың қорғаныс қаптамалары деңгейін қорғайтын қаптама дәрежесін өзгертуге рұқсат етіледі (2-ші белгілеу саны)
152-кесте
Жарылыс қаупі бар аймақ кластарынан тәуелді электр шырақтарын қорғау деңгейі немесе жарылыстан қорғаудың рұқсат етілетін дәрежелері
Жарылыс қаупі бар аймақтың класы
Жарылыстан қорғану деңгейі немесе қорғаныс дәрежесі
Стационарлы шырақтар
В-I
Жарылғыш қауіпті
В-Iа, В-Iг
Жарылысқа қарсы жоғары сенімділік
В-Iб
Қорғаныс құралдарынсыз. Қорғаныс деңгейі IР53*
В-II
Жарылысқа қарсы жоғары сенімділік (2060 талаптарын сақтау кезінде)
В-IIа
Жарылысқа қарсы жоғары сенімділік (2060 талаптарын сақтау кезінде). Қорғаныс деңгейі IР53*
Тасымалданатын шамдар
В-I, В-Iа
Жарылыс қауіпті
В-Iб, В-Iг
Жарылысқа қарсы жоғары сенімділік
В-II
Жарылғыш қауіпсіз (2060 талаптарын сақтау кезінде)
В-IIа
Жарылысқа қарсы жоғары сенімділік (2060 талаптарын сақтау кезінде)
* Шам орнатылатын ортаның жағдайына, судың кіруінен қорғайтын қаптама дәрежесін өзгертуге рұқсат етіледі (2-ші белгілеу саны)
153-кесте
Жеке тұрған ТҚ, ТҚС және ТС жарылыс қаупі бар аймақ және жарылыс қаупі бар қондырғылары бар ғимараттарға дейін рұқсат етілетін ең аз арақашықтық
Арақашықтықтары анықталатын жарылыс қаупі бар және сыртқы жарылысқа қауіпті қондырғылары бар үй-жайлар
ТҚ, ТҚС және ТС-дан арақашықтық, м
жабық
ашық
1
2
3
Ауыр және тығыздалған жанғыш газдары бар
Соратын желдеткіш жүйелерінен ауаны шығару үшін, ойық және құрылыстарсыз жанбайтын қабырғалары бар, ТҚ, ТҚС және ТС-ға шығатын үй-жай
10
15
Ойық жанбайтын қабырғалары бар, ТҚ, ТҚС және ТС-ға шығатын үй-жай
40
60
Сыртқы жарылыс қаупі бар қондырғылар, ғимарат қабырғаларында орналасқан қондырғылар (соның ішінде сыйымдылығы)
60
80
Резервуарлар (газгольдер), жабық ағызу және құюмен ағызу-құю эстакадалары
80
100
Жеңіл жанатын газдар және ТЖС, жанатын шаң және талшықтармен
Соратын желдеткіш жүйелерінен ауаны шығару үшін ойық және құрылыстарсыз жанбайтын қабырғалары бар, ТҚ, ТҚС және ТС-ға шығатын үй-жай
мөлшерленбейді
0,8 (ашық орнатылған трансформаторларға дейін)
Ойық жанбайтын қабырғалары бар ТҚ, ТҚС және ТС-ға шығатын үй-жай
6
15
Сыртқы жарылыс қаупі бар қондырғылар, ғимарат қабырғаларында орналасқан қондырғылар
12
25
Жабық ағызу және құю ТЖС-бар ағызу-құю эстакадалары
15
25
Жабық ағызу және құю ТЖС-бар ағызу-құю эстакадалары
30
60
ТЖС-бар резервуарлар
30
60
Жанатын газдар бар резервуарлар (газгольдер)
40
60
Ескертпе:

1

1) Кестеде көрсетілген арақашықтықтар, жарылыс қаупі бар аймақ ғимаратының барлық көлемін алатын қабырғалардан, сыртқы жарылыс қаупі бар бөліктері болатын резервуар немесе жабық және ашық ТҚ, ТҚС және ТС қабырға шектеулеріне дейін есептеледі. Жарылыс қаупі бар аймақты жабатын, ғимараттың аздаған көлемін алатын, жер асты резервуарлары, сонымен қатар жақын орналасқан ғимарат қабырғаларына дейін арақашықтық 50 % дейін төмендеуі мүмкін.

2

2) Технология талаптары бойынша жарылыс қаупі бар аймақты жабатын ТҚ, ТҚС және ТС пайдалану мүмкін болмаса, ерекше тәртіпте жеке тұрған ТҚ, ТҚС және ТС жерлерін тиімді және үнемдеп пайдалану үшін (жарылыс қаупі бар аймақтар және сыртқы жарылыс қаупі бар қондырғылар, ғимарат қабырғаларында орналасқан қондырғылар, жеңіл жанатын газдар және ТЖС, жанатын шаң және талшықтармен) пайдалануға болады.

3 3) Сұйылтылған аммиакпен орнатуды жеңіл жанатын газдар және ТЖС-мен орнатуға жатқызуға болады.

4 Жарылыс қаупі бар аймақтарда өткізгіш кәбілдер мен желілерді салуға рұқсат етілетін әдістер

4) ТҚ, ТҚС және ТС сыртқы есік және терезелерінен жарылыс қаупі бар аймақтарда орналасқан, В-I, В-Iа және В-II кластарына дейін ғимараттардың сыртқы есік және терезелері ашылмайтын терезелерден көлденең және тік арақашықтық 4 м және ашылатын есік және терезелерден 6 м кем емес болуы керек. 10 см және оған дейін қалыңдықтағы әйнекблокпен толтырылған терезеге дейінгі арақашықтық мөлшерленбейді.
154-кесте
Жарылыс қаупі бар аймақтарда өткізгіш кәбілдер мен желілерді салуға рұқсат етілетін әдістер
Кәбілдер және желілер
Салу әдістері
1 кВ астам желілер
1 кВ дейін қуатты жүйелер мен қайталама тізбектер
380 В дейін жарықтандырғыш
Броньдалған кәбілдер
Ашық – желілік конструкциялар мен қапсырмадағы құрылыс құрылымдарының қабырғасымен; қораптарда, арқан тартпасы, кәбілдік және технологиялық эстакадаларда; арналарда; жасырын - жерде (орларда), блоктарда
Кез келген кластағы аймақтарда
Резеңкелі, поливинилхлоридті және металл қаптамаларда броньдалмаған кәбілдер
Ашық–механикалық және техникалық әсер ету жоқ кезде; қапсырма және құрылыс құрылымдарындағы қабырға және өткізгіш сымдарында; тартпа, арқанмен
В-Iб,
В-IIа,
В-Iг
В-Iб,
В-IIа,
В-Iг
В-Iа,
В-Iб,
В-IIа,
В-Iг
Шаңмен тығыздалған арналарда (мысалы, асфальтпен жабылған) немесе құммен жабылған
В-II,
В-IIа
В-II,
В-IIа
В-II,
В-IIа
Ашық қораптарда
В-Iб,
В-Iг
В-Iа,
В-Iб,
В-Iг
В-Iа,
В-Iб,
В-Iг
Ашық және жасырын – басқа су-газ-өткізгіш құбырларда
Кез келген кластағы аймақтарда
Ажыратылған желілер
Бұл да
Бұл да
Ескертпе: Кез келген жарылыс қаупі бар кластар аймағында ұшқыннан қауіпсіз тізбектер үшін кестеде көрсетілген барлық желілер мен кәбілдерді салу әдістері рұқсат етіледі.
155-кесте
Токөткізгіш желілер мен (иілгіш және қатты) транзиттік кәбілдері бар кәбілдік эстакадаларынан жарылыс қаупі бар аймақтар мен сыртқы жарылыс қаупі бар қондырғыларға дейінгі рұқсат етілетін ең аз арақашықтық
Арақашықтық анықталатын жарылыс қаупі бар аймақтары және сыртқы жарылыс қаупі бар қондырғылары бар ғимараттар
Арақашықтық, м
ток өткізгіш желілерден
кәбілді эстакадалардан
1
2
3
Ауыр және тығыздалған жанғыш газдары бар
Соратын желдеткіш жүйелерінен ауаны шығару үшін ойық және құрылыстарсыз жанбайтын қабырғалары бар, тарапқа шығатын ток жүргізетін және өткізгіш сымды эстакадалы ғимарат
10
Нормаланбайды
Ойық қабырғалы өткізгіш сым және ток жүргізетін эстакадалы тарапқа шығатын үй-жай
20
9
Сыртқы жарылғыш қауіпті қондырғылар, ғимарат қабырғаларында орналасқан қондырғылар (соның ішінде сыйымдылығы)
30
9
Резервуарлар (газгольдер)
50
20
Жеңіл жанатын газдар және ТЖС, жанатын шаң және талшықтармен
Соратын желдеткіш жүйелерінен ауаны шығару үшін ойық және құрылыстарсыз жанбайтын қабырғалары бар, тарапқа шығатын ток жүргізетін және өткізгіш сымды эстакадалы ғимарат
10 немесе 6 (п. 2 ескертпесін қара)
нормаланбайды
Ойық қабырғалы өткізгіш сым және ток жүргізетін эстакадалы тарапқа шығатын үй-жай
15
9 немесе 6 (2 т. ескертпесін қара)
Сыртқы жарылыс қаупі бар қондырғылар, ғимарат қабырғаларында орналасқан қондырғылар (соның ішінде сыйымдылығы)
25
9
Жабық ағызу және құю ТЖС бар ағызу-құю эстакадалары
25
20
Жанатын газдармен резервуарлар (газгольдер)
25
20
Ескертпе:

1 1) Өрт сөндіру автомобильдерінің кәбілді эстакадаларға өтуі эстакаданың бір жағынан рұқсат етіледі.

2 2) Өндірістік кәсіпорындардың негізгі жоспарларын жобалау бойынша МЕМСТ ескертілген жағдайды сақтау кезінде жарылғыш қауіпті өндірістерімен отқа шыдамды І және ІІ дәрежелі үй-жайлар және ғимараттарға дейін аз рұқсат етілетін 6 м арақашықтық рұқсат етіледі.

3 Өрт қауіпті аймақтар кластарына байланысты электрлік машиналар қаптамаларын қорғаудың ең аз рұқсат етілген дәрежелері

3) Кестеде көрсетілген арақашықтықтар сыртқы қондырғы бөліктерінен шығатын немесе сақтық қабырғаларынан, ғимарат қабырғаларындағы жарылыс қаупі бар аймақтарымен есептеледі.
155-1-кесте
Өрт қауіпті аймақтар кластарына байланысты электрлік машиналар қаптамаларын қорғаудың ең аз рұқсат етілген дәрежелері
Орнату түрі және жұмыстың жағдайы
Кластың өртке қауіпті аймағына арналған қаптама қорғанысының деңгейі
П-I
П-II
П-IIа
П-III
Жартылай ұшқындалған немесе ұшқындалған жұмыс жағдайлары бойынша стационарлы орнатылған машиналар
IР44
IР54*
IР44
IР44
Ұшқындалмайтын немесе ұшқындалмайтын бөліктерсіз жұмыс жағдайлары бойынша стационарлы орнатылған машиналар
IР44
IР44
IР44
IР44
Ұшқындалған және ұшқындалмаған жұмыс жағдайлары бойынша жылжымалы тетіктерде және қондырғыларда орналастырылған (кран, тельферлер, электр арбалар және т.б.)
IР44
IР54*
IР44
IР44
* IР54 қорғаныс дәрежелі электр өндірістік машиналарын меңгергенге дейін IР44 қорғаныс қаптамалары дәрежелі машиналары пайдаланылуы мүмкін.
156-кесте
Өрт қауіпті аймақтар кластарына байланысты электр аппараттарының, аспаптарының, шкафтар және қысқыштар жинақтарының қаптамаларын қорғаудың ең аз рұқсат етілген дәрежелері
Орнату түрі және жұмыстың жағдайы
Кластың өртке қауіпті аймағына арналған қаптама қорғанысының деңгейі
П-I
П-II
П-IIа
П-III
Ұшқындалған жұмыс жағдайлары бойынша стационарлы немесе жылжымалы тетіктер немесе қондырғыларда орналастырылған (кран, тельферлер, электр арбалар)
IР44
IР54
IР44
IР44
Ұшқындалмаған жұмыс жағдайлары бойынша стационарлы немесе жылжымалы тетіктер немесе қондырғыларда орналастырылған
IР44
IР44
IР44
IР44
Аппарат және аспаптарды салуға арналған шкафтар
IР44
IР54*
IР44**
IР44
IР44
Күшті және екінші тізбекті қысқыш жинақтарының қораптары
IР44
IР44
IР44
IР44
* Жұмыс жағдайлары ұшқындаған, аппарат және аспаптарда оларды орнату. IР54 қорғаныс дәрежелі электр өндірістік шкафтарын меңгергенге дейін IР44 қорғаныс қаптамалары дәрежелі шкафтары пайдаланылуы мүмкін.
** Жұмыс жағдайлары ұшқындамаған аппараттар мен аспаптарды орнату кезінде
157-кесте
Өртке қауіпті аймақтың кластарына байланысты шамдарды қорғауға ең аз рұқсат етілетін дәрежелер
Шамдарда орнатылатын жарық көздері
Өртке қарсы аймақтың кластары үшін шырағдандарды қорғау дәрежесі
П-I
П-II
Жергілікті жалпы сору желдеткіштері кезінде, П-IIа, сондай-ақ П-II
П-III
Қыздыратын шамдар
IР53
IР53
2'3
2'3
ДСШ шамдар
IР53
IР53
IР23
IР23
Люминесцентті шамдар
5'3
5'3
IР23
IР23
Ескертпе: Шырақтар орнатылатын орта жағдайынан тәуелсіз, судың кіруінен қорғайтын қаптама дәрежесін өзгертуге рұқсат етіледі (2-ші белгілеу саны)
158-кесте
Жанғыш материалдар және заттарды, дайын өнім және жабдықтарды сақтайтын ашық қоймалар
Қоймалар
Сыйымдылығы
Көмір тасы, торф, тұрпайы өнімдер (пішін, сабан), зығыр, кендір, мақта, бидай
1000 т астам
Орман материалдары, ағаш, жоңқа, ағаш үгінділері
1000 м3 астам
Жанғыш сұйықтықтар
3000 м3 астам
Дайын өнімдер және жанатын орамадағы жабдықтар
1 га астам
159-кесте
ӘЖ осінен 1 кВ-қа дейін алюминий, болат алюминий немесе алюминий балқымалаларынан жасалған оқшауланбаған сымдардан 158-кестеде тізбектелген жердегі ашық қоймалар шекараларына дейін ең аз арақашықтық
ӘЖ жоғары аспалы желі биіктігі
Желдің жылдамдығын есептеу кезінде ең аз арақашықтық, м, м/с (жел бойынша аудан)
Жер деңгейінен, м
16 (I)
18(II)
21(III)
24(IV)
27(V)
30(VI)
33(VII)
7 дейін
17
19
27
31
36
41
46
7,5
18
20
31
33
38
43
48
8
19
21
35
35
40
45
50
9
20,5
23
37
37
43
49
53
10
22
24
40
40
46
53
57
160-кесте
Алюминий тікбұрыш шиналарында шихталған пакеттерден ток өткізетін бір фазалы өндіріс жиілігінде рұқсат етілетін созылмалы ток
Жолақ өлшемі, мм
Пакеттегі жолақ саны кезіндегі Ток, А, пакетінде
2
4
6
8
12
16
20
24
100 х 10
1250
2480
3705
4935
7380
9850
12315
14850
120 х 10
1455
2885
4325
5735
8600
11470
14315
17155
140 х 10
1685
3330
4980
6625
9910
13205
16490
19785
160 х 10
1870
3705
5545
7380
11045
14710
18375
22090
180 х 10
2090
4135
6185
8225
12315
16410
20490
24610
200 х 10
2310
4560
6825
9090
13585
18105
22605
27120
250 х 10
2865
5595
8390
11185
16640
22185
27730
33275
250 х 20
3910
7755
11560
15415
23075
30740
38350
46060
300 х 10
3330
6600
9900
13200
19625
26170
32710
39200
300 х 20
4560
8995
13440
17880
26790
35720
44605
53485
📌 Ескертпе. 160-163 кестелерде 250 мм және одан да кем шиналар, 300 мм және 20 мм биіктікті шиналар үшін арасында 30 мм саңылаулармен, қабырғалы орнатылған боялмаған шиналар үшін токтар келтірілген.
161-кесте
Мыс тікбұрыш шиналарында шихталған пакеттерден ток өткізетін бір фазалы өндіріс жиілігінде рұқсат етілетін созылмалы ток
Жолақ өлшемі, мм
Пакеттегі жолақ саны кезіндегі Ток, А, пакетінде
2
4
6
8
12
16
20
24
100 х 10
1880
3590
5280
7005
10435
13820
17250
20680
120 х 10
2185
4145
6110
8085
12005
15935
19880
23780
140 х 10
2475
4700
6920
9135
13585
18050
22465
26930
160 х 10
2755
5170
7670
10150
15040
19930
24910
29800
180 х 10
3035
5735
8440
11140
16545
21900
27355
32760
200 х 10
3335
6300
9280
12220
18140
24065
29985
35910
250 х 10
4060
7660
11235
14805
21930
29140
36235
43430
300 х 10
4840
9135
13395
17670
26225
34780
43380
51700
1 160-кестеге ескертпені қараңыз.
162-кесте
Алюминий тікбұрыш шиналарында шихталған пакеттерден ток өткізетін үш фазалы өндіріс жиілігінде рұқсат етілетін созылмалы ток
Жолақ өлшемі, мм
Пакеттегі жолақ саны кезіндегі Ток, А, пакетіндегі
3
6
9
12
18
24
100 х 10
1240
2470
3690
4920
7390
9900
120 х 10
1445
2885
4300
5735
5890
11435
140 х 10
1665
3320
4955
6605
9895
13190
160 х 10
1850
3695
5525
7365
11025
14725
180 х 10
2070
4125
6155
8210
12295
16405
200 х 10
2280
4550
6790
9055
13565
18080
250 х 10
2795
5595
8320
11090
16640
22185
250 х 20
3880
7710
11540
15385
23010
30705
300 х 10
3300
6600
9815
13085
19625
26130
300 х 20
4500
8960
13395
17860
26760
35655
1 160-кестеге ескертпені қараңыз.
163-кесте
Мыс тікбұрыш шиналарында шихталған пакеттерден ток өткізетін үш фазалы өндіріс жиілігінде рұқсат етілетін созылмалы ток
Жолақ өлшемі
Гц жиілігіндегі Ток, А
3
6
9
12
18
24
100 х 10
1825
3530
5225
6965
10340
13740
120 х 10
2105
4070
6035
8000
11940
15885
140 х 10
2395
4615
6845
9060
13470
17955
160 х 10
2660
5125
7565
10040
14945
19850
180 х 10
2930
5640
8330
11015
16420
21810
200 х 10
3220
6185
9155
12090
18050
23925
250 х 10
3900
7480
11075
14625
21810
28950
300 х 10
4660
8940
13205
17485
25990
34545
1 160-кестеге ескертпені қараңыз
164-кесте
Екі алюминий тікбұрыш шиналардан жасалған ток өткізетін желілердің жиілігі жоғары - орташа рұқсат етілетін созылмалы ток
Шина ені, мм
Гц жиілігіндегі Ток, А
500
1000
2500
4000
8000
10000
25
310
255
205
175
145
140
30
365
305
245
205
180
165
40
490
410
325
265
235
210
50
615
510
410
355
300
285
60
720
605
485
410
355
330
80
960
805
640
545
465
435
100
1160
980
775
670
570
635
120
1365
1140
915
780
670
625
150
1580
1315
1050
905
770
725
200
2040
1665
1325
1140
970
910
Ескертпелер:

1 1) 164 және 165-кестелерде токтар шиналарды қабырғалы және көлденең жазықтықта 20 мм сала отырып орналастыруда, шиналар арасында саңылаумен, ток өткізу тереңдігі 1,2 тең, қалыңдығы есептелген боялмаған құбырлар үшін келтірілген.

2

2) Ток өткізетін шиналар қалыңдығы, олар төменде көрсетілген қалыңдық есебінен тең немесе артық болуы тиіс; оларды шиналардың механикалық беріктілік талаптары, стандарт және техникалық жағдайларында келтірілген, сортаменттерден шыға отырып, 164 және 165-кестелерде келтірілген рұқсат етілген созылмалы токтардан таңдап алынуы тиіс.

3 Екі мыс тікбұрыш шиналардан жасалған ток өткізетін желілердің жиілігі жоғары - орташа рұқсат етілетін созылмалы ток

3) Ауыспалы ток кезіндегі жиілікке байланысты алюминий шиналар қалыңдығы және токтың ену тереңдігінің есебі мыналарға тең:
жиілік, Гц............................
500
1000
2500
4000
8000
10000
Токтың ену жиілігі, мм...............
4,20
3,00
1,90
1,50
1,06
0,95
Шиналардың есептік қалыңдығы, мм.......................
5,04
3,60
2,28
1,80
1,20
1,14
165-кесте
Екі мыс тікбұрыш шиналардан жасалған ток өткізетін желілердің жиілігі жоғары - орташа рұқсат етілетін созылмалы ток
Шина ені, мм
Гц жиілігіндегі Ток, А
500
1000
2500
4000
8000
10000
25
355
295
230
205
175
165
30
425
350
275
245
210
195
40
570
465
370
330
280
265
50
705
585
460
410
350
330
60
835
685
545
495
420
395
80
1100
915
725
645
550
515
100
1325
1130
895
785
675
630
120
1420
1325
1045
915
785
735
150
1860
1515
1205
1060
910
845
200
2350
1920
1485
1340
1140
1070
Ескертпе:

1 1) 164-кестеге 1 және 2-ескертпелерді қараңыз.

2 Екі алюминий концентрациялық құбырлардан жасалған ток өткізетін желілердің жиілігі жоғары - орташа рұқсат етілетін созылмалы ток

2) Ауыспалы ток кезіндегі жиіліктен тәуелсіз мыс шиналар қалыңдығы және токтың енуі тереңдігі есебі мынадай:
жиілік, Гц.........
500
1000
2500
4000
8000
10000
токтың енуі тереңдігі, мм...............
3,30
2,40
1,50
1,19
0,84
0,75
Шиналардың есептік қалыңдығы, мм.......................
3,96
2,88
1,80
1,43
1,01
0,90
166-кесте
Екі алюминий концентрациялық құбырлардан жасалған ток өткізетін желілердің жиілігі жоғары - орташа рұқсат етілетін созылмалы ток
Құбырдың сыртқы диаметр, мм
Гц жиілігіндегі Ток, А
500
1000
2500
4000
8000
10000
сыртқы
ішкі
1
2
3
4
5
6
7
8
150
110
1330
1110
885
770
640
615
90
1000
835
665
570
480
455
70
800
670
530
465
385
370
180
140
1660
1400
1095
950
800
760
120
1280
1075
855
740
620
590
100
1030
905
720
620
520
495
200
160
1890
1590
1260
1080
910
865
140
1480
1230
980
845
710
675
120
1260
1070
840
725
610
580
220
180
2185
1755
1390
1200
1010
960
160
1660
1390
1100
950
800
760
140
1425
1185
940
815
685
650
240
200
2310
1940
1520
1315
1115
1050
180
1850
1550
1230
1065
895
850
160
1630
1365
1080
930
785
745
260
220
2530
2130
1780
1450
1220
1160
200
2040
1710
1355
1165
980
930
180
1820
1530
1210
1040
875
830
280
240
2780
2320
1850
1590
1335
1270
220
22220
1865
1480
1275
1075
1020
200
2000
1685
1320
1150
960
930
Ескертпе: 166 және 167-кестелерде токтар қабырғасының қалыңдығы 10 мм боялмаған құбырлар үшін келтірілген.
167-кесте
Екі мыс концентрациялық құбырлардан жасалған ток өткізетін желілердің жиілігі жоғары - орташа рұқсат етілетін созылмалы ток
Құбырдың сыртқы диаметрі, мм
Гц жиілігіндегі Ток, А
500
1000
2500
4000
8000
10000
сыртқы
ішкі
150
110
1530
1270
1010
895
755
715
90
1150
950
750
670
565
535
70
920
760
610
540
455
430
180
140
1900
1585
1240
1120
945
895
120
1480
1225
965
865
730
690
100
12250
1030
815
725
615
580
200
160
2190
1810
1430
1275
1075
1020
140
1690
1400
1110
995
840
795
120
1460
1210
955
830
715
665
220
180
2420
2000
1580
1415
1190
1130
160
1915
1585
1250
1115
940
890
140
1620
1350
1150
955
810
765
240
200
2670
2200
1740
1565
1310
1250
180
2130
1765
1395
1245
1050
995
160
1880
1555
1230
1095
925
875
260
220
2910
2380
1910
1705
1470
1365
200
2360
1950
1535
1315
1160
1050
180
2100
1740
1375
1225
1035
980
280
240
3220
2655
2090
1865
1580
1490
200
2560
2130
1680
1500
1270
1200
200
2310
1900
1500
1340
1135
1070
1 166-кестеге ескертпені қараңыз
168-кесте
1 кВ кернеулі АСГ маркалы ток өткізгіш сымдарының орташа жылдамдылығы рұқсат етілетін созылмалы ток
Ток өтетін тамырлардың қосылуы, мм2
Гц жиілігіндегі Ток, А
500
1000
2500
4000
8000
10000
2 х 25
100
80
66
55
47
45
2 х 35
115
95
75
65
55
50
2 х 50
130
105
84
75
62
60
2 х 70
155
130
100
90
75
70
2 х 95
180
150
120
100
85
80
2 х 120
200
170
135
115
105
90
2 х 150
225
185
150
130
110
105
3 х 25
115
95
75
60
55
50
3 х 35
135
110
85
75
65
60
3 х 50
155
130
100
90
75
70
3 х 70
180
150
120
100
90
80
3 х 95
205
170
135
120
100
95
3 х 120
230
200
160
140
115
110
3 х 150
250
220
180
150
125
120
3 х 185
280
250
195
170
140
135
3 х 240
325
285
220
190
155
150
3 х 50 + 1 х 25
235
205
160
140
115
110
3 х 70 + 1 х 35
280
230
185
165
135
130
3 х 95 + 1 х 50
335
280
220
190
160
150
3 х 120 + 1 х 50
370
310
250
215
180
170
3 х 150 + 1 х 70
415
340
280
240
195
190
3 х 185 + 1 х 70
450
375
300
255
210
205
169-кесте
1 кВ кернеуге СГ маркалы кәбілдердің жиілігі жоғары – орташа рұқсат етілетін созылмалы ток
Ток өтетін желінің қимасы, мм2
Гц жиілігіндегі ток, А
500
1000
2500
4000
8000
10000
1
2
3
4
5
6
7
2 х 25
115
95
76
70
57
55
2 х 35
130
110
86
75
65
60
2 х 50
150
120
96
90
72
70
2 х 70
180
150
115
105
90
85
2 х 95
205
170
135
120
100
95
2 х 120
225
190
150
130
115
105
2 х 150
260
215
170
150
130
120
3 х 25
135
110
90
75
65
60
3 х 35
159
125
100
90
75
70
3 х 50
180
150
115
105
90
85
3 х 70
210
170
135
120
105
95
3 х 95
295
195
155
140
115
110
3 х 120
285
230
180
165
135
130
3 х 150
305
260
205
180
155
145
3 х 185
340
280
220
200
165
160
3 х 240
375
310
250
225
185
180
3 х 50 + 1 х 25
290
235
185
165
135
130
3 х 70 + 1 х 35
320
265
210
190
155
150
3 х 95 + 1 х 50
385
325
250
225
190
180
3 х 120 + 1 х 50
430
355
280
250
210
200
3 х 150 + 1 х 70
470
385
310
275
230
220
3 х 185 + 1 х 70
510
430
340
300
250
240
170-кесте
Қайталама ток өткізетін ток желілерін ажыратудағы кедергі
Электр пешінің қуаты немесе электрлік жылытатын құрылғылар қуаты, МВ.А
Ток желілері үшін, ажыратудағы ең аз кедергісі1, кОм,
1 кВ-ге дейін
1 кВ-ден астам 1,6-ге дейін
1,6 кВ-ден астам 3-ке дейін
3 кВ-ден астам 15-ке дейін
5-ке дейін
10
20
100
500
5-ден астам 25-ке дейін
5
10
50
250
25-тен астам
2,5
5
25
100
1 Оқшаулау кедергісін трансформатор, қайта өзгерткіш, коммутациялық аппараттар, кедергі пештердің жылытатын элементтері және т.с.с. шығуларынан ажыратылған, сумен салқындату жүйелерінің шлангілері алынған пештің электродтары көтерулі жағдайында ток желісінде 1 немесе 2,5 кВ кернеуде мегаомметрмен өлшеу керек.
171-кесте
Қайталама ток жеткізу1 ток желісі шиналары арасынан жарыққа ең аз арақашықтық
Ток жеткізілетін үй-жай
Токтың шығуына, жиілігіне және ток желілеріне байланысты арақашықтық, мм
Тұрақты
Ауыспалы
1 кВ-ге дейін
1 кВ-ден жоғары 3-ке дейін
50 Гц
500–10000 Гц
10000 Гц астам
1 кВ-ге дейін
1 кВ-ден астам 3-ке дейін
1,6 кВ-ге дейін
1,6 кВ-ден астам 3-ке дейін
15 кВ-ге дейін
Құрғақ шаңды емес
12
20–130
15
20–30
15–20
20–30
30–140
Құрғақ шаңды2
16
30–150
20
25–35
20–25
25–35
35–150
1 шиналардың 250 мм дейін биіктігі кезінде; биіктік тым үлкен болған кезде арақашықтық 5–10 мм ұлғаюы тиіс.
2 Шаң өткізбейтін.
172-кесте
Электр термиялық қондырғылардың элементтерін салқындатуға арналған судың сипаты
Көрсеткіш
Сумен жабдықтау желі-көзінің түрі
Шаруашылық-ас су құбыры
Кәсіпорынды сумен жабдықтау желісі айналымының
Қаттылығы, мг-экв/л, кем емес:
жалпы
7
–
карбонатты
–
5
мазмұны, мг/л, кем емес:
өлшенген заттар (лайлылығы)
3
100
активті хлор
0,5
жоқ
темір
0,3
1,5
рН
6,5–9,5
7–8
Температура, ҮС, кем емес
25
30