Құжат мәтініне өту

Об утверждении отраслевой рамки квалификаций в сфере "Химическое производство"

Бұйрық · № 392 · қабылданған 04.12.2013
Заңдық күші: Күшін жойған · 13.08.2026 жағдай бойынша
https://adilet.kz/laws/doc-76358/on/2026-08-13/
Басып шығарылды 2026-08-13 · adilet.kz
Об утверждении отраслевой рамки квалификаций в сфере "Химическое производство" Күшін жойған Бұйрық ·№ 392 ·04.12.2013
28.05.2015 редакциясы
Акт күшін жойған. Мәтін анықтама үшін берілген және қолданыстағы құқық болып табылмайды.
13.08.2026 жағдай бойынша қолданыста болған редакция: 28.05.2015. Бұл — корпустағы соңғы редакция.

Об утверждении отраслевой рамки квалификаций в сфере "Химическое производство"

Күшін жойған Бұйрық ·№ 392 · 13.08.2026 жағдай бойынша
Деректемелер және дереккөз
Толық атауы
Об утверждении отраслевой рамки квалификаций в сфере "Химическое производство"
Атауы (қаз.)
"Химиялық өндіріс" саласындағы салалық біліктілік шеңберін бекіту туралы
Акт түрі
Бұйрық
Заңдық күші
Күшін жойған
Тізілімдегі мәртебе коды
yts
Нөмірі
392
Қабылданған күні
04.12.2013
Көрсетілген редакция
28.05.2015 AI76358_2.kaz
Соңғы өзгеріс
28.05.2015
Мәтін тілі
қазақша
НҚА мемлекеттік тіркеу нөмірі
V1300008975
ЭКБ идентификаторы
76358
Редакция идентификаторы
AI76358_2
Бастапқы дереккөз
ЭКБ zan.gov.kz (API)
Деректер жаңартылды
02.08.2026 21:43

0 "Химиялық өндіріс" саласындағы салалық біліктілік шеңберін бекіту туралы

Қазақстан Республикасы Еңбек кодексінің 138-4-бабының 3-тармағына сәйкес БҰЙЫРАМЫН:

1 1. Қоса беріп отырған «Химия өндірісі» саласындағы салалық біліктілік шеңбері бекітілсін.

2 2. Қазақстан Республикасы Индустрия және жаңа технологиялар министрлігінің Өнеркәсіп комитеті (Б.А. Қасымбеков) заңнамада белгіленген тәртіпте:

1 1) Қазақстан Республикасы Әділет министрлігінде осы бұйрықтың мемлекеттік тіркелуін;

2 2) Қазақстан Республикасы Әділет министрлігінде осы бұйрық мемлекеттік тіркелгеннен кейін күнтізбелік он күн ішінде бұқаралық ақпарат құралдарында және «Әділет» ақпараттық-құқықтық жүйесінде ресми жариялауға жіберуді;

3 3) Қазақстан Республикасы Индустрия және жаңа технологиялар министрлігінің интернет-ресурсында осы бұйрықтың орналасуын қамтамасыз етсін.

3 3. Осы бұйрықтың орындалуын бақылау Қазақстан Республикасының Индустрия және жаңа технологиялар бірінші вице-министрі А.П. Рауға жүктелсін.

4 «Химия өндірісі» саласындағы салалық біліктілік шеңбері

4. Осы бұйрық оның алғаш рет ресми жарияланған күнінен кейін күнтізбелік он күн өткен соң қолданысқа енгізіледі.
Қазақстан Республикасы
Премьер-Министрінің
орынбасары – Қазақстан
Республикасы Индустрия
және жаңа технологиялар
министрінің 2013 жылғы
04 желтоқсандағы № 392
бұйрығымен бекітілген
«Химия өндірісі» саласындағы салалық біліктілік шеңбері

1 1. Жалпы ережелер

1

1. Химия саласындағы салалық біліктілік шеңбері (бұдан әрі- СБШ) Қазақстан Республикасы Еңбек және халықты әлеуметтік қорғау министрінің 2012 жылғы 24 қыркүйектегі № 373-ө-м және Қазақстан Республикасы Білім және ғылым министрінің 2012 жылғы 28 қыркүйектегі № 444 бірлескен бұйрығымен бекітілген Ұлттық біліктілік шеңберіне сәйкестендірілген біліктілік деңгейлерді қамтиды (Нормативтік құқықтық актілерді мемлекеттік тіркеу реестрінде № 8022 тіркелген).

2 2. СБШ бірыңғай біліктілік деңгейлер межесін анықтайды, біліктіліктің салыстырмалылығын қамтамасыз етеді және кәсіби стандарттар үшін және химия саласы мамандары біліктілігінің сәйкестігі мен берілгенін растайтын жүйеге негіз болып табылады.

3 3. СБШ пайдаланушылардың әр топтарына арналған (жұмыс беруші, білім беру және азаматтарға):

1 1) кәсіби және білім стандарттарын әзірлеу кезінде барлық білім беру деңгейінің мамандары мен бітірушілерінің біліктіліктеріне қойылатын талаптарды бірыңғай ұстаныммен сипаттау;

2 2) химия саласындағы мамандардың және білім берудің барлық деңгейін бітірушілердің біліктілігінің сәйкестігі мен берілуін растайтын рәсімдерін өткізу және бағалау материалдарын әзірлеу;

3 3) тиісті біліктілікті меңгеруге апаратын, мансаптың жоғарылауын, біліктілік деңгейдің арттыруды жоспарлау.

4 4. СБШ-да қолданатын негізгі терминдер мен ұғымдар:

1 1) білім – оқу және жеке тәжірибесі арқылы ақпаратты меңгеру нәтижесі, оқу немесе жұмыс саласына қатысты фактілер, қағидаттар, теория мен практика жиынтығы, біліктіліктің міндетті түрде бағалануға тиіс бөлігі;

2 2) ұлттық біліктілік шеңбері – еңбек нарығында танылатын біліктілік деңгейлерін құрылымдық жағынан сипаттау;

3 3) ұлттық біліктілік жүйесі – мамандардың біліктілігіне еңбек нарығы тарапынан сұраныс пен ұсыныстарды құқықтық және институционалдық реттеу тетіктерінің жиынтығы;

4 4) тәжірибе – саналы қызмет, белгілі бір уақыт аралығында меңгерілген және тиімді пайдаланыла алатын білім мен білік;

5 5) салалық біліктілік шеңберлері – салада танылатын біліктілік деңгейлерін құрылымдық жағынан сипаттау;

6 6) кәсіби стандарт – кәсіби қызметтің нақты саласында біліктілік деңгейіне және құзыреттілікке, еңбек мазмұнына, сапасына және жағдайларына қойылатын талаптарды айқындайтын стандарт;

7 7) білік – қызметті жүзеге асыру және міндеттерді шешу мақсатында білімді пайдалану және құзыреттілік таныту қабілеті (логикалық, интуитивтік, шығармашылық және практикалық ойлауды пайдалану).

5 5. СБШ СБШ-ның 1-қосымшасына сәйкес құрылым бойынша ресімделген шеңберлік құрылымды білдіреді.

СБШ әрбір біліктілік деңгейі үшін кәсіби қызметтің жалпы сипаттамаларын сипаттаудан тұрады, атап айтқанда:

1 1) білім – бұл көрсеткіш кешенді болып табылады және білімге қойылатын талаптарды айқындайды, кәсіби қызметтің мынадай ерекшеліктеріне байланысты болады:

пайдаланатын ақпараттың ауқымы мен күрделілігі;
білімнің инновациялығы;
олардың абстрактілік дәрежесі (теориялық және практикалық білімнің арақатынасы). Оның көріну дәрежесі (біліктіліктің бір деңгейінен басқасына ауысу) көрсеткіштердің құрамдас бөліктерінің бірінің (кез келгенінің), екеуінің де немесе үшеуінің де өзгеруіне байланысты болуы мүмкін.

2 2) білік пен дағды – бұл көрсеткіш кешенді болып табылады және біліктілікке қойылатын талаптарды айқындайды, кәсіби қызметтің мынадай ерекшеліктеріне байланысты болады:

кәсіби міндеттерді шешу тәсілдерінің көптігі (нұсқаулығы), осы тәсілдерді таңдау немесе әзірлеу қажеттілігі;
жұмыс жағдайының белгісіздік және оның дамуының беймәлімдігі дәрежесі. Оның көріну дәрежесі (біліктіліктің бір деңгейінен басқасына ауысу) көрсеткіштердің құрамдас бөліктерінің бірінің (кез келгенінің) немесе екеуінің де өзгеруіне байланысты болуы мүмкін.

3 3) жеке және кәсіби құзыреттер – бұл көрсеткіш қызметкердің жалпы құзыреттілігін айқындайды және үш негізгі дәрежесі бар:

басшылықтың қоластындағы қызмет;
қызметті өз бетінше орындау;
басқаларды басқару.
Өкілеттік пен жауапкершіліктің кеңдігі қызмет ауқымына, ықтимал қателіктің ұйым, сала үшін бағасына, олардың әлеуметтік, экологиялық, экономикалық және басқа да салдарына, сондай-ақ кәсіби қызметте басшылықтың негізгі функцияларын толық іске асыруына байланысты (мақсатты болжау, ұйымдастыру, бақылау, орындаушыларды ынталандыру).

6 6. СБШ-да біліктілік деңгейлерін әзірлеудің негізгі қағидаты біліктілік деңгейлерінің төменнен жоғарыға қарай дамуының үздіксіздігі мен сабақтастығы, оларды сипаттау ашықтығы болып табылады.

7 Химия саласындағы салалық біліктілік шеңберінің құрамы

7. Біліктілік белгілі бір білім бағдарламасын игеру және/немесе практикалық тәжірибе нәтижесі болып табылады.
Біліктілікті жетілдіру немесе оның бейінін өзгерту үшін әрбір деңгейде кадрларды қайта даярлау және біліктілігін арттыру жүйесінің қосымша білім бағдарламалары бойынша тиісті лицензиялары бар ұйымдарда оқуға болады.
Біліктілік деңгейі практикалық жұмыс тәжірибесін меңгеруіне, өз бетінше білім алуына және оқуына қарай жетілуі мүмкін.
Білім беру мен оқытудың әр түрлі нысандарын есепке алу салалық біліктілік жүйелердің ішінде жүргізілетін болады.
Қызметкердің практикалық тәжірибесін, біліктілікті арттыру курстарын және осы сияқтыларды ескеру арқылы жеке білім беру траекториясын құруға болады, бұл біліктілік деңгейлерін алға және жоғары қарай да дамытуға мүмкіндік береді.
Біліктілік деңгейлері мен ұлттық білім беру және оқыту жүйесі деңгейлерінің арақатынасы СБШ-ның 2-қосымшасында көрсетілген біліктілікке қол жеткізу көрсеткіші бойынша айқындалады.
Химия саласындағы
салалық біліктілік шеңберінің
1-қосымшасы
Химия саласындағы салалық біліктілік шеңберінің құрамы
ҰБШ дең­гейі
СБШ дең­гейі
Кә­сіп­тік қыз­мет са­ла­ла­ры:
1. Хи­мия өн­ді­рі­сі құ­рал­да­рын дай­ын­дау және (неме­се) жа­сау
Же­ке және кә­сі­би құ­зы­ре­тіне қой­ы­ла­тын та­лап­тар
Бі­лі­гі мен дағдыс­ы­на қой­ы­ла­тын та­лап­тар
Бі­лі­міне қой­ы­ла­тын та­лап­тар
1
1.1
Дер­бес­ті­гі: өте тө­мен дер­бес­тік дең­гей­ін­де то­лық бас­шы­лық жа­са­ла­тын жұ­мыс
Жа­у­ап­ты­лы­ғы: жұ­мыстар­дың орын­да­луы, өз қа­уіп­сіз­ді­гі және бас­қа­лар­дың қа­уіп­сіз­ді­гі.
Күр­де­лі­лі­гі: нұс­қа­улық бой­ын­ша жұ­мыс іс­теу.
Ас­пап­тар­ды, құ­рал-жаб­дық­тар­ды, құ­быр­лар­ды, тех­но­ло­ги­я­лық же­лі­лер­ді ор­на­ту, те­тіктер­ді май­лау, қа­уіп­сіз­дік­ті та­лап ет­пей­тін жүк­тер­ді ар­ба­мен (ва­го­нет­ка­мен) неме­се қол­мен ти­еу, тү­сі­ру, ор­нын ауы­сты­ру және қа­тар­лап жи­нау, аумақ­ты, жол­ды, кө­лік жү­ре­тін жол­ды та­за­лау, цех­тар­ды жи­нау, ыдыс­ты, те­тіктер мен бұй­ым­дар­ды жуып-та­за­лау
Бір үл­гі­де­гі же­ңіл прак­ти­ка­лық тап­сыр­ма­лар­ды орын­дай­ды, өзін-өзі ба­қы­лау және өзін-өзі бас­қа­ра бі­лу дағ­ды­ла­рын көр­се­те­ді
Ең­бек мәні, оны өзгер­ту про­це­сте­рі және ти­іс­ті орын­да­у­шы­лық әре­кет­тер топ­та­ма­сы, қа­уіп­сіз­дік тех­ни­ка­сы бой­ын­ша нұс­қа­улық­тар, ең­бек қор­ғау та­лап­та­ры ту­ра­лы ба­за­лық бі­лім
2
2.1
Дер­бес­ті­гі: бел­гі­лі жағ­дай­лар­да бел­гі­лі бір дер­бес­тік дең­гей­ін біл­ді­ре­тін, бас­шы­лық жа­са­ла­тын жұ­мыс; бас­шы­лық жа­сап оқы­ту
Жа­у­ап­ты­лы­ғы: қа­ра­пай­ым жұ­мыс түр­ле­рі­нің орын­да­лу нәти­же­сі, өз қа­уіп­сіз­ді­гі және бас­қа­лар­дың қа­уіп­сіз­ді­гі, қор­ша­ған ор­та­ны қор­ғау та­лап­та­ры­ның орын­да­луы.
Күр­де­лі­лі­гі: қа­ра­пай­ым бір үл­гі­де­гі мін­дет­тер­ді орын­дау.
Тех­ни­ка­лық және кө­мек­ші құ­рал­дар мен құ­рал-сай­ман­дар­ды дай­ын­дау және әзір­леу, жаб­дық­тар­ды ор­на­ту және бап­тау, сы­на­ма­мен те­сті­леу, ақа­у­лар­ды анық­тау және олар­ды жою, қа­уіп­сіз­дік­ті та­лап ете­тін жүк­тер­ді, ұсақ ма­те­ри­ал­дар­ды ар­ба­мен (ва­го­нет­ка­мен) неме­се қол­мен ти­еу, тү­сі­ру және жи­нау, тех­ни­ка­лық және кө­мек­ші құ­рал­дар мен құ­рал-сай­ман­дар­ды дай­ын­дау және ор­на­ту­ға қа­ты­су
Бір үл­гі­де­гі же­ңіл прак­ти­ка­лық тап­сыр­ма­лар­ды орын­дай­ды, қа­ра­пай­ым өн­ді­рі­стік жағ­дай­лар­да өзін-өзі ба­қы­лау және өзін-өзі бас­қа­ра бі­лу дағ­ды­ла­рын көр­се­те­ді
Ең­бек мәні, бір үл­гі­де­гі қа­ра­пай­ым тап­сыр­ма­лар­ды орын­дау ке­зін­де нәти­же­ге қол жет­кі­зу құ­рал­да­ры мен жол­да­ры ту­ра­лы ба­за­лық бі­лім
3
3.1
Дер­бес­ті­гі: бір үл­гі­де­гі жағ­дай­лар­да және кә­сіп­тік қыз­мет­тер­дің бас­шы­лық жа­са­ла­тын күр­де­лі жағ­дай­ла­рын­да дер­бес жұ­мыстар­ды жү­зе­ге асы­ру, оқы­ту­лар­ды өз бе­тін­ше ұй­ым­да­сты­ру.
Жа­у­ап­ты­лы­ғы: жұ­мыс түр­ле­рі­нің орын­да­лу нәти­же­сі, өз қа­уіп­сіз­ді­гі және бас­қа­лар­дың қа­уіп­сіз­ді­гі, қор­ша­ған ор­та­ны қор­ғау та­лап­та­ры­ның орын­да­луы.
Күр­де­лі­лі­гі: бір үл­гі­де­гі прак­ти­ка­лық тап­сыр­ма­лар­ды орын­дау; бі­лім және тә­жі­ри­бе негі­зін­де әре­кет ету тә­сі­лін таң­дай бі­лу
Жаб­дық­тар­ды дай­ын­дау, тех­ни­ка­лық қыз­мет жа­сау (тех­ни­ка­лық, кө­мек­ші құ­рал­дар­ды жи­нау, жөн­деу), оқ­ша­у­ла­у­ға, са­ңы­лау­сыздық­қа тест жүр­гі­зу, ас­пап­тар­дың үй­ле­сім­ді­лі­гін тал­дау, жаб­дық­тар­дың тех­ни­ка­лық және мет­ро­ло­ги­я­лық си­патта­ма­ла­рын ба­ға­лау, элек­трон­ды то­рап­тар­ды дәл­деу және рет­ке кел­ті­ру, жаб­дық­тар­дың дай­ын­дау және тек­се­ру, тех­ни­ка­лық қыз­мет жа­сау (тех­ни­ка­лық, кө­мек­ші құ­рал­дар­ды жи­нау, жөн­деу, бап­тау)
Стан­дарт­ты прак­ти­ка­лық тап­сыр­ма­лар­ды орын­дай­ды, жос­пар­лау, қой­ы­л­ған мін­дет­тер­ді орын­дау тә­сіл­де­рін таң­дай бі­лу дағ­ды­ла­рын көр­се­те­ді
Ең­бек мәнін тех­но­ло­ги­я­лық өзгер­ту, ең­бек­ті жос­пар­лау және ұй­ым­да­сты­ру ту­ра­лы бі­лім
4
4.1
Дер­бес­ті­гі:
ба­ғы­ны­шты қыз­мет­кер­лер­дің мін­дет­тер­ді өз ер­кі­мен бел­гі­ле­уін, нор­ма­лар­ды ұй­ым­да­сты­ру және іс­ке асы­ру­ды ба­қы­ла­у­ын көз­дей­тін, бас­шы­ның бас­қа­руы­мен нор­ма­лар­ды іс­ке асы­ру бой­ын­ша орын­да­у­шы­лық- бас­қа­ру­шы­лық қыз­мет
Жа­у­ап­ты­лы­ғы: нор­ма­лар­дың орын­да­лу нәти­же­сі, өз қа­уіп­сіз­ді­гі және бас­қа­лар­дың қа­уіп­сіз­ді­гі, қор­ша­ған ор­та­ны қор­ғау та­лап­та­ры­ның орын­да­луы
Күр­де­лі­лі­гі: жұ­мыс жағ­дай­ын өз бе­тін­ше тал­да­уды та­лап ете­тін әр түр­лі үл­гі­де­гі прак­ти­ка­лық мін­дет­тер­ді ше­шу.
Тех­ни­ка­лық құ­рал­дар­ды дай­ын­дау үде­рі­сін ба­қы­лау (өл­шем құ­рал­да­рын іс­ке қо­су-бап­тау, сер­ви­стік қыз­мет жа­сау), бағ­дар­ла­ма­лық қам­сыздан­ды­ру­ды, ав­то­мат­ты бас­қа­ру жүй­е­ле­рін тек­се­ру және бап­тау, жо­ға­ры вольт­ты жаб­дық­пен жұ­мыс іс­теу ке­зін­де қа­уіп­сіз­дік­ті қам­та­ма­сыз ету
Алын­ған тап­сыр­ма­лар­ды нақ­ты­лай­ды, ба­ғы­ны­шты­лар­дың мін­дет­те­рін бел­гі­лей­ді, қыз­мет­те­рі­нің нәти­же­сін ба­ға­лай­ды, бі­лім және дағ­ды­лар­дың же­тіс­пе­уін анық­тай­ды, қыз­мет­кер­лер­ді кә­сіп­қой­лы­ғын жо­ға­ры­ла­ту­ға ын­та­лан­ды­ра­ды
Кә­сіп­қой­лық мін­дет­тер­ді ше­шу және бел­гі­леу тә­сіл­де­рі, қа­ғи­да­ла­ры және амал­да­ры, қа­рым-қа­ты­нас эти­ка­сы мен пси­хо­ло­ги­я­сы, ең­бек уәж­де­ме­сі және ең­бек­ке ын­та­лан­ды­ру тә­сіл­де­рі
5
5.1
Дер­бес­ті­гі: кә­сі­по­рын қыз­мет­те­рі­нің тех­но­ло­ги­я­лық үде­рі­сте­рі мен стра­те­ги­я­сы­на қа­ты­су шең­бе­рін­де­гі бас­қа­ру­шы­лық қыз­мет
Жа­у­ап­ты­лы­ғы:
өз ең­бе­гін ба­ға­лау және же­тіл­ді­ру, өзі оқу және бас­қа­лар­ды оқы­ту, өз қа­уіп­сіз­ді­гі және бас­қа­лар­дың қа­уіп­сіз­ді­гі, қор­ша­ған ор­та­ны қор­ғау та­лап­та­ры­ның орын­да­луы.
Күр­де­лі­лі­гі: әр түр­лі жұ­мыс жағ­дай­ын­да ше­шім та­бу тә­сіл­де­рін таң­дап алу негі­зін­де прак­ти­ка­лық мін­дет­тер­ді ше­шу
Тех­ни­ка­лық және бас­қа құ­рал­дар­ды тех­но­ло­ги­я­лық үде­рі­с­ке дай­ын­дау, өл­шем құ­рал­да­рын тек­се­ру және ка­либр­ле­уді ұй­ым­да­сты­ру, жа­ңа және қол­да­ны­с­та­ғы тех­но­ло­ги­я­лық же­лі­лер мен жаб­дық­тар­ды әзір­леу және ен­гі­зу және қол­да­ны­с­та­ғы тех­но­ло­ги­я­лық же­лі­лер мен жаб­дық­тар­ды жа­ңар­ту бой­ын­ша қыз­мет­тер­ге қа­ты­су
Тап­сы­ры­сты тү­сіне бі­лу, жағ­дай­ды тал­дай алу, өзін-өзі тек­се­ре бі­лу, ше­шім қа­был­дай бі­лу және олар­ды іс­ке асы­ру­ға жағ­дай жа­сау, бас­қа­ру­шы­лық және орын­да­у­шы­лық кә­сіп­қой­лық­ты жо­ға­ры­ла­та­тын ко­ман­да­лық жұ­мыста қыз­мет­тер­ді ба­қы­лау және тү­зе­ту дағ­ды­ла­рын көр­се­те­ді
Кә­сіп­қой­лық жағ­дай­лар­ды жүй­е­лік тал­дау және жо­ба­лау әдіс­на­ма­сы, бас­қа­ру­шы­лық ше­шім­дер­ді қа­был­дау тә­сіл­де­рі, ұжым және ұжым­дық құ­ры­лым ту­ра­лы бі­лім
6
6.1
Дер­бес­ті­гі: жұ­мыстар жө­нін­де бас­қа учас­ке­лер­мен ке­лі­сім жа­са­уды көз­дей­тін, кә­сі­по­рын қыз­мет­те­рі­нің стра­те­ги­я­сы шең­бе­рін­де­гі бас­қа­ру­шы­лық қыз­мет
Жа­у­ап­ты­лы­ғы: ма­ңы­зды өзге­рі­стер­ге және да­му­ға әке­луі мүм­кін қыз­мет үде­рі­сте­рін жос­пар­лау және әзір­леу, қыз­мет­кер­лер­дің кә­сіп­қой­лы­ғын жо­ға­ры­ла­ту
Күр­де­лі­лі­гі: ше­шім қа­был­дау тә­сіл­де­рі­нің әр түр­лі­лі­гін көз­дей­тін мін­дет­тер­ді ше­шу­ге ба­ғыт­тал­ған қыз­мет­тер
Жаб­дық­тар­дың, ас­пап­тар­дың, тех­но­ло­ги­я­лық же­лі­лер­дің дай­ын бо­луын қам­та­ма­сыз ету, жа­ңа және қол­да­ны­с­та­ғы тех­но­ло­ги­я­лық же­лі­лер мен жаб­дық­тар­ды әзір­леу және ен­гі­зу және қол­да­ны­с­та­ғы тех­но­ло­ги­я­лық же­лі­лер мен жаб­дық­тар­ды жа­ңар­ту бой­ын­ша қыз­мет­те­ге қа­ты­су
Әле­умет­тік және кә­сіп­тік тұр­лау­сыз жағ­дай­лар­ды жо­ба­лау және ше­шім қа­был­дау, өзін-өзі бас­қа­ру бі­лу, бай­ла­ны­сты ұй­ым­да­сты­ру және көз­қа­рас­тар­ға ке­лі­сім жа­сау, нәти­же­лер­ді ре­сім­деу және та­ны­сты­ру, қа­зір­гі за­ман­ғы бағ­дар­ла­ма­лық өнім­дер­ді және тех­ни­ка­лық құ­рал­дар­ды пай­да­ла­ну дағ­ды­ла­рын көр­се­те­ді
Әле­умет­тік және кә­сіп­тік күр­де­лі жағ­дай­лар­ды бір­ле­сіп тал­дау, жо­ба­лау және ше­шім қа­был­дау, бай­ла­ны­сты ұй­ым­да­сты­ру және көз­қа­рас­тар­ға ке­лі­сім жа­сау, ана­ли­ти­ка­лық және жо­ба­лық құ­жат­та­ма­лар­ды ре­сім­деу және та­ны­сты­ру ту­ра­лы бі­лім
7
7.1
Дер­бес­ті­гі: са­ла құ­ры­лы­мын да­мы­ту және оған жұ­мыс іс­те­ту­дің жағ­дай­лар­ды ұй­ым­да­сты­ру­ды көз­дей­тін бас­қа­ру­шы­лық қыз­мет.
Жа­у­ап­ты­лы­ғы: ма­ңы­зды өзге­рі­стер­ге және да­му­ға әке­луі мүм­кін қыз­мет үде­рі­сте­рін жос­пар­лау, әзір­леу және оның нәти­же­ле­рі
Күр­де­лі­лі­гі: тех­но­ло­ги­я­лық үде­рі­сті тал­дау және оны же­тіл­ді­ру бой­ын­ша ше­шім қа­был­дау, жа­ңа тә­сіл­дер­ді әзір­леу, әр түр­лі әді­стер­ді пай­да­ла­ну­ды көз­дей­тін қыз­мет.
Ара­лық хи­мия өнім­де­рін іш­кі на­рық­та өт­кі­зу
Мә­се­ле­лер­ді ал­ға қоя бі­лу және ше­шу, өз әре­ке­тін шы­найы ба­ға­лай бі­лу, жа­ңа тә­сіл­дер­ді, тұ­жы­рым құ­ру тә­сіл­де­рі мен қыз­мет ету стра­те­ги­я­сын қол­да­на оты­рып мә­се­ле­лер­ді жүй­е­мен ше­ше бі­лу дағ­ды­ла­рын көр­се­те­ді
Қыз­мет ету және әре­кет­те­су тұ­жы­рым­да­рын, стра­те­ги­я­сын, функ­ци­о­нал­дық үл­гі­ле­рін құ­ру әдіс­на­ма­сы, жо­ға­ры да­му дең­гей­іне қол жет­кі­зе­тін ғы­лы­ми про­грес­сив­тік тә­сіл­дер­ді қол­да­на оты­рып, мә­се­ле­лер­ді ал­ға қоя бі­лу және ше­шу тә­сіл­де­рі ту­ра­лы бі­лім
7.2
Дер­бес­ті­гі: са­ла құ­ры­лы­мын да­мы­ту және оған жұ­мыс іс­те­ту стра­те­ги­я­сын құ­ру­ды көз­дей­тін бас­қа­ру­шы­лық қыз­мет
Жа­у­ап­ты­лы­ғы: ма­ңы­зды өзге­рі­стер­ге және да­му­ға әке­луі мүм­кін қыз­мет үде­рі­сте­рін жос­пар­лау, әзір­леу және оның нәти­же­ле­рі.
Күр­де­лі­лі­гі: да­му мә­се­ле­ле­рін ше­шу, жа­ңа тә­сіл­дер­ді әзір­леу, әр түр­лі әді­стер­ді қол­да­ну­ды көз­дей­тін қыз­мет­тер
Ара­лық хи­мия өнім­де­рін сырт­қы на­рық­та өт­кі­зу
8
8.1
Дер­бес­ті­гі: мем­ле­кет­тік ауқым­да­ғы са­ла­ның ірі ин­сти­ту­ци­о­нал­дық құ­ры­лым­да­ры­на жұ­мыс іс­те­ту және да­мы­ту стра­те­ги­я­сын құ­ру­ды көз­дей­тін бас­қа­ру­шы­лық қыз­мет.
Жа­у­ап­ты­лы­ғы: ма­ңы­зды өзге­рі­стер­ге және да­му­ға әке­луі мүм­кін қыз­мет үде­рі­сте­рін жос­пар­лау, әзір­леу және оның нәти­же­ле­рі.
Күр­де­лі­лі­гі: да­му мә­се­ле­ле­рін ше­шу, жа­ңа тә­сіл­дер­ді әзір­леу, әр түр­лі әді­стер­ді қол­да­ну­ды көз­дей­тін қыз­мет­тер.
Дай­ын хи­мия өнім­де­рін іш­кі на­рық­та өт­кі­зу
Эко­ло­ги­я­лық және стра­те­ги­я­лық ой­лай бі­лу дағдыс­ын, көш­бас­шы­лық дағ­ды­лар­ды, ло­ги­ка­лық әді­стер­ді, кә­сіп­қой­лық қыз­мет­тер мен өза­ра қа­рым-қа­ты­нас үл­гі­ле­рін құ­ру әді­сте­рін қол­да­на оты­рып өза­ра ти­ім­ді ше­шім қа­был­дау дағ­ды­ла­рын көр­се­те­ді
Қыз­мет­тер мен өза­ра әре­кет­те­стіктің ко­опе­ра­тив­тік жүй­е­ле­рін құ­ру, мак­ро­әле­умет­тік және мак­ро­эко­но­ми­ка­лық жүй­е­лер­ді үл­гі­леу және бас­қа­ру әдіс­на­ма­сы ту­ра­лы бі­лім
8.2
Дер­бес­ті­гі: мем­ле­кет­тік ауқым­да­ғы са­ла­ның ірі ин­сти­ту­ци­о­нал­дық құ­ры­лым­да­ры­на жұ­мыс іс­те­ту және да­мы­ту стра­те­ги­я­сын құ­ру­ды көз­дей­тін бас­қа­ру­шы­лық қыз­мет.
Жа­у­ап­ты­лы­ғы: ма­ңы­зды өзге­рі­стер­ге және да­му­ға әке­луі мүм­кін қыз­мет үде­рі­сте­рін жос­пар­лау, әзір­леу және оның нәти­же­ле­рі.
Күр­де­лі­лі­гі: да­му мә­се­ле­ле­рін ше­шу, жа­ңа тә­сіл­дер­ді әзір­леу, әр түр­лі әді­стер­ді қол­да­ну­ды көз­дей­тін қыз­мет­тер.
Жо­ға­ры қо­сы­л­ған құн­мен жо­ға­ры тех­но­ло­ги­я­лық, ин­но­ва­ци­я­лық хи­мия өнім­де­рін сырт­қы на­рық­та өт­кі­зу
ҰБШ дең­гейі
СБШ дең­гейі
Кә­сіп­тік қыз­мет са­ла­ла­ры:
2. Өн­ді­ріс құ­рал­да­ры­ның кө­ме­гі­мен ба­стап­қы ма­те­ри­ал­ды жа­сау
Же­ке және кә­сі­би құ­зы­ре­тіне қой­ы­ла­тын та­лап­тар
Бі­лі­гі мен дағдыс­ы­на қой­ы­ла­тын та­лап­тар
Бі­лі­міне қой­ы­ла­тын та­лап­тар
1
1.1
Дер­бес­ті­гі: өте тө­мен дер­бес­тік дең­гей­ін­де то­лық бас­шы­лық жа­са­ла­тын жұ­мыс.
Жа­у­ап­ты­лы­ғы: жұ­мыстар­дың орын­да­луы, өз қа­уіп­сіз­ді­гі және бас­қа­лар­дың қа­уіп­сіз­ді­гі.
Күр­де­лі­лі­гі: нұс­қа­улық бой­ын­ша жұ­мыс іс­теу.
Тех­но­ло­ги­я­лық үде­рі­стің же­ке са­ты­ла­рын жүр­гі­зу (кеп­ті­ру, ұсақ­тау, шо­ғыр­лан­ды­ру, қо­с­па­лар­дан та­зар­ту, ком­по­нент­те­рін ара­ла­сты­ру және басқ.), ең­бек қор­ғау және қа­уіп­сіз­дік тех­ни­ка­сы та­лап­та­рын орын­дау, ши­кі­зат пен ма­те­ри­ал­дар­ды та­сы­мал­дау, жет­кі­зу, ти­еу-тү­сі­ру жұ­мыста­ры
Бір үл­гі­де­гі же­ңіл прак­ти­ка­лық тап­сыр­ма­лар­ды орын­дай­ды, өзін-өзі ба­қы­лау және өзін-өзі бас­қа­ра бі­лу дағ­ды­ла­рын көр­се­те­ді
Ең­бек мәні, оны өзгер­ту про­це­сте­рі және ти­іс­ті орын­да­у­шы­лық әре­кет­тер топ­та­ма­сы, қа­уіп­сіз­дік тех­ни­ка­сы бой­ын­ша нұс­қа­улық­тар, ең­бек қор­ғау та­лап­та­ры ту­ра­лы ба­за­лық бі­лім
2
2.1
Дер­бес­ті­гі: бел­гі­лі жағ­дай­лар­да бел­гі­лі бір дер­бес­тік дең­гей­ін біл­ді­ре­тін, бас­шы­лық жа­са­ла­тын жұ­мыс; бас­шы­лық жа­сап оқы­ту.
Жа­у­ап­ты­лы­ғы: қа­ра­пай­ым жұ­мыс түр­ле­рі­нің орын­да­лу нәти­же­сі, өз қа­уіп­сіз­ді­гі және бас­қа­лар­дың қа­уіп­сіз­ді­гі, қор­ша­ған ор­та­ны қор­ғау та­лап­та­ры­ның орын­да­луы.
Күр­де­лі­лі­гі: қа­ра­пай­ым бір үл­гі­де­гі мін­дет­тер­ді орын­дау.
Тех­но­ло­ги­я­лық үде­рі­стің же­ке са­ты­ла­рын жүр­гі­зу (кеп­ті­ру, ұсақ­тау, шо­ғыр­лан­ды­ру, қо­с­па­лар­дан та­зар­ту, ком­по­нент­те­рін ара­ла­сты­ру және басқ.), ши­кі­зат пен ма­те­ри­ал­дар­ды цех­қа та­сы­мал­дау, ма­те­ри­ал­дар­ды ап­па­рат­тар­ға са­лу және алу, ма­те­ри­ал­дар­ды әке­лу, алаң­дар­ды дай­ын­дау, га­з­бен үр­леп та­зар­ту, сы­на­ма ірік­теу және бас­қа­ла­ры.
Бір үл­гі­де­гі же­ңіл прак­ти­ка­лық тап­сыр­ма­лар­ды орын­дай­ды, қа­ра­пай­ым өн­ді­рі­стік жағ­дай­лар­да өзін-өзі ба­қы­лау және өзін-өзі бас­қа­ра бі­лу дағ­ды­ла­рын көр­се­те­ді
Ең­бек мәні, бір үл­гі­де­гі қа­ра­пай­ым тап­сыр­ма­лар­ды орын­дау ке­зін­де нәти­же­ге қол жет­кі­зу құ­рал­да­ры мен жол­да­ры ту­ра­лы ба­за­лық бі­лім
3
3.1
Дер­бес­ті­гі: бір үл­гі­де­гі жағ­дай­лар­да және кә­сіп­тік қыз­мет­тер­дің бас­шы­лық жа­са­ла­тын күр­де­лі жағ­дай­ла­рын­да дер­бес жұ­мыстар­ды жү­зе­ге асы­ру, оқы­ту­лар­ды өз бе­тін­ше ұй­ым­да­сты­ру.
Жа­у­ап­ты­лы­ғы: жұ­мыстар­дың орын­да­лу нәти­же­сі, өз қа­уіп­сіз­ді­гі және бас­қа­лар­дың қа­уіп­сіз­ді­гі, қор­ша­ған ор­та­ны қор­ғау та­лап­та­ры­ның орын­да­луы.
Күр­де­лі­лі­гі: бір үл­гі­де­гі прак­ти­ка­лық тап­сыр­ма­лар­ды орын­дау; бі­лім және тә­жі­ри­бе негі­зін­де әре­кет ету тә­сі­лін таң­дай бі­лу.
Тех­но­ло­ги­я­лық үде­рі­сті жүр­гі­зу (кеп­ті­ру, ұсақ­тау, шо­ғыр­лан­ды­ру, қо­с­па­лар­дан та­зар­ту, ара­ла­сты­ру, қы­зды­ру және басқ.), ба­стап­қы ши­кі­зат пен кө­мек­ші ма­те­ри­ал­дар­ды та­сы­мал­дау, сы­на­ма ірік­теу және тал­дау жа­сау.
Стан­дарт­ты прак­ти­ка­лық тап­сыр­ма­лар­ды орын­дай­ды, жос­пар­лау, қой­ы­л­ған мін­дет­тер­ді орын­дау тә­сіл­де­рін таң­дай бі­лу дағ­ды­ла­рын көр­се­те­ді
Ең­бек мәнін тех­но­ло­ги­я­лық өзгер­ту, ең­бек­ті жос­пар­лау және ұй­ым­да­сты­ру ту­ра­лы бі­лім
4
4.1
Дер­бес­ті­гі: ба­ғы­ны­шты қыз­мет­кер­лер­дің мін­дет­тер­ді өз ер­кі­мен бел­гі­ле­уін, нор­ма­лар­ды ұй­ым­да­сты­ру және іс­ке асы­ру­ды ба­қы­ла­у­ын көз­дей­тін, бас­шы­ның бас­қа­руы­мен нор­ма­лар­ды іс­ке асы­ру бой­ын­ша орын­да­у­шы­лық- бас­қа­ру­шы­лық қыз­мет.
Жа­у­ап­ты­лы­ғы: нор­ма­лар­ды іс­ке асы­ру ке­зін­де­гі нәти­же­лер, өз қа­уіп­сіз­ді­гі және бас­қа­лар­дың қа­уіп­сіз­ді­гі, қор­ша­ған ор­та­ны қор­ғау та­лап­та­ры­ның орын­да­луы.
Күр­де­лі­лі­гі: жұ­мыс жағ­дай­ын өз бе­тін­ше тал­да­уды та­лап ете­тін әр түр­лі үл­гі­де­гі прак­ти­ка­лық мін­дет­тер­ді ше­шу
Тех­но­ло­ги­я­лық үде­рі­с­ке қа­ты­су және оны бас­қа­ру (тех­но­ло­ги­я­лық ре­жим­ді, ба­қы­лау-өл­шеу ас­пап­та­рын ба­қы­лау), ши­кі­зат пен кө­мек­ші ма­те­ри­ал­дар­ды өң­деу, су және сы­на­ма­лар­ды дай­ын­дау, қа­уіп­сіз­дік тех­ни­ка­сын орын­да­луын, өн­ді­рі­стік қал­дық­тар­ды, қо­қы­сты жо­ю­ды ба­қы­лау
Алын­ған тап­сыр­ма­лар­ды нақ­ты­лай­ды, ба­ғы­ны­шты­лар­дың мін­дет­те­рін бел­гі­лей­ді, қыз­мет­те­рі­нің нәти­же­сін ба­ға­лай­ды, бі­лім және дағ­ды­лар­дың же­тіс­пе­уін анық­тай­ды, қыз­мет­кер­лер­ді кә­сіп­қой­лы­ғын жо­ға­ры­ла­ту­ға ын­та­лан­ды­ра­ды
Кә­сіп­қой­лық мін­дет­тер­ді ше­шу және бел­гі­леу тә­сіл­де­рі, қа­ғи­да­ла­ры және амал­да­ры, қа­рым-қа­ты­нас эти­ка­сы мен пси­хо­ло­ги­я­сы, ең­бек уәж­де­ме­сі және ең­бек­ке ын­та­лан­ды­ру тә­сіл­де­рі
5
5.1
Дер­бес­ті­гі: кә­сі­по­рын қыз­мет­те­рі­нің тех­но­ло­ги­я­лық үде­рі­сте­рі мен стра­те­ги­я­сы­на қа­ты­су шең­бе­рін­де­гі бас­қа­ру­шы­лық қыз­мет.
Жа­у­ап­ты­лы­ғы: өз ең­бе­гін ба­ға­лау және же­тіл­ді­ру, өзі оқу және бас­қа­лар­ды оқы­ту, өз қа­уіп­сіз­ді­гі және бас­қа­лар­дың қа­уіп­сіз­ді­гі, қор­ша­ған ор­та­ны қор­ғау та­лап­та­ры­ның орын­да­луы.
Күр­де­лі­лі­гі: әр түр­лі жұ­мыс жағ­дай­ын­да ше­шім та­бу тә­сіл­де­рін таң­дап алу негі­зін­де прак­ти­ка­лық мін­дет­тер­ді ше­шу.
Тех­но­ло­ги­я­лық үде­рі­сті бас­қа­ру, жа­ңа және қол­да­ны­с­та­ғы тех­но­ло­ги­я­лық же­лі­лер мен жаб­дық­тар­ды әзір­леу және ен­гі­зу және қол­да­ны­с­та­ғы тех­но­ло­ги­я­лық же­лі­лер мен жаб­дық­тар­ды жа­ңар­ту бой­ын­ша қыз­мет­те­ге қа­ты­су
Тап­сы­ры­сты тү­сіне бі­лу, жағ­дай­ды тал­дай алу, өзін-өзі тек­се­ре бі­лу, ше­шім қа­был­дай бі­лу және олар­ды іс­ке асы­ру­ға жағ­дай жа­сау, бас­қа­ру­шы­лық және орын­да­у­шы­лық кә­сіп­қой­лық­ты жо­ға­ры­ла­та­тын ко­ман­да­лық жұ­мыста қыз­мет­тер­ді ба­қы­лау және тү­зе­ту дағ­ды­ла­рын көр­се­те­ді
Кә­сіп­қой­лық жағ­дай­лар­ды жүй­е­лік тал­дау және жо­ба­лау әдіс­на­ма­сы, бас­қа­ру­шы­лық ше­шім­дер­ді қа­был­дау тә­сіл­де­рі, ұжым және ұжым­дық құ­ры­лым ту­ра­лы бі­лім
6
6.1
Дер­бес­ті­гі: жұ­мыстар жө­нін­де бас­қа учас­ке­лер­мен ке­лі­сім жа­са­уды көз­дей­тін, кә­сі­по­рын қыз­мет­те­рі­нің стра­те­ги­я­сы шең­бе­рін­де­гі бас­қа­ру­шы­лық қыз­мет.
Жа­у­ап­ты­лы­ғы: ма­ңы­зды өзге­рі­стер­ге және да­му­ға әке­луі мүм­кін қыз­мет үде­рі­сте­рін жос­пар­лау және әзір­леу, қыз­мет­кер­лер­дің кә­сіп­қой­лы­ғын жо­ға­ры­ла­ту
Күр­де­лі­лі­гі: ше­шім қа­был­дау тә­сіл­де­рі­нің әр түр­лі­лі­гін көз­дей­тін мін­дет­тер­ді ше­шу­ге ба­ғыт­тал­ған қыз­мет­тер
Тех­но­ло­ги­я­лық үде­рі­сті бас­қа­ру, бө­лім­ше ара­сын­да­ғы жұ­мыстар­ды ке­лі­су, қол­да­ны­с­та­ғы тех­но­ло­ги­я­лар мен тех­но­ло­ги­я­лық үде­рі­стер­ді жа­ңар­ту, жа­ңа­сын әзір­леу және ен­гі­зу
Әле­умет­тік және кә­сіп­тік тұр­лау­сыз жағ­дай­лар­ды жо­ба­лау және ше­шім қа­был­дау, өзін-өзі бас­қа­ру бі­лу, бай­ла­ны­сты ұй­ым­да­сты­ру және көз­қа­рас­тар­ға ке­лі­сім жа­сау, нәти­же­лер­ді ре­сім­деу және та­ны­сты­ру, қа­зір­гі за­ман­ғы бағ­дар­ла­ма­лық өнім­дер­ді және тех­ни­ка­лық құ­рал­дар­ды пай­да­ла­ну дағ­ды­ла­рын көр­се­те­ді
Әле­умет­тік және кә­сіп­тік күр­де­лі жағ­дай­лар­ды бір­ле­сіп тал­дау, жо­ба­лау және ше­шім қа­был­дау, бай­ла­ны­сты ұй­ым­да­сты­ру және көз­қа­рас­тар­ға ке­лі­сім жа­сау, ана­ли­ти­ка­лық және жо­ба­лық құ­жат­та­ма­лар­ды ре­сім­деу және та­ны­сты­ру ту­ра­лы бі­лім
7
7.1
Дер­бес­ті­гі: са­ла құ­ры­лы­мын да­мы­ту және оған жұ­мыс іс­те­ту стра­те­ги­я­сын құ­ру­ды көз­дей­тін бас­қа­ру­шы­лық қыз­мет
Жа­у­ап­ты­лы­ғы: ма­ңы­зды өзге­рі­стер­ге және да­му­ға әке­луі мүм­кін қыз­мет үде­рі­сте­рін жос­пар­лау және әзір­леу.
Күр­де­лі­лі­гі: да­му мә­се­ле­ле­рін ше­шу, жа­ңа тә­сіл­дер­ді әзір­леу, әр түр­лі әді­стер­ді қол­да­ну­ды көз­дей­тін қыз­мет­тер
Іш­кі на­рық­та сұ­ра­ны­сқа ие бо­лып отыр­ған хи­мия өнім­де­рін өт­кі­зу
Мә­се­ле­лер­ді ал­ға қоя бі­лу және ше­шу, өз әре­ке­тін шы­найы ба­ға­лай бі­лу, жа­ңа тә­сіл­дер­ді, тұ­жы­рым құ­ру тә­сіл­де­рі мен қыз­мет ету стра­те­ги­я­сын қол­да­на оты­рып мә­се­ле­лер­ді жүй­е­мен ше­ше бі­лу дағ­ды­ла­рын көр­се­те­ді
Қыз­мет ету және әре­кет­те­су тұ­жы­рым­да­рын, стра­те­ги­я­сын, функ­ци­о­нал­дық үл­гі­ле­рін құ­ру әдіс­на­ма­сы, жо­ға­ры да­му дең­гей­іне қол жет­кі­зе­тін ғы­лы­ми про­грес­сив­тік тә­сіл­дер­ді қол­да­на оты­рып, мә­се­ле­лер­ді ал­ға қоя бі­лу және ше­шу тә­сіл­де­рі ту­ра­лы бі­лім
7.2
Дер­бес­ті­гі: са­ла құ­ры­лы­мын да­мы­ту және оған жұ­мыс іс­те­ту стра­те­ги­я­сын құ­ру­ды көз­дей­тін бас­қа­ру­шы­лық қыз­мет.
Жа­у­ап­ты­лы­ғы: ма­ңы­зды өзге­рі­стер­ге және да­му­ға әке­луі мүм­кін қыз­мет үде­рі­сте­рін жос­пар­лау және әзір­леу.
Күр­де­лі­лі­гі: да­му мә­се­ле­ле­рін ше­шу, жа­ңа тә­сіл­дер­ді әзір­леу, әр түр­лі әді­стер­ді қол­да­ну­ды көз­дей­тін қыз­мет­тер.
Хи­мия өнім­де­рін сырт­қы на­рық­та өт­кі­зу
8
8.1
Дер­бес­ті­гі: мем­ле­кет­тік ауқым­да­ғы са­ла­ның ірі ин­сти­ту­ци­о­нал­дық құ­ры­лым­да­ры­на жұ­мыс іс­те­ту және да­мы­ту стра­те­ги­я­сын құ­ру­ды көз­дей­тін бас­қа­ру­шы­лық қыз­мет.
Жа­у­ап­ты­лы­ғы: ма­ңы­зды өзге­рі­стер­ге және да­му­ға әке­луі мүм­кін қыз­мет үде­рі­сте­рін жос­пар­лау және әзір­леу.
Күр­де­лі­лі­гі: да­му мә­се­ле­ле­рін ше­шу, жа­ңа тә­сіл­дер­ді әзір­леу, әр түр­лі әді­стер­ді қол­да­ну­ды көз­дей­тін қыз­мет­тер.
Іш­кі на­рық­та сұ­ра­ны­сқа ие бо­лып отыр­ған хи­мия өнім­де­рін өт­кі­зу
Эко­ло­ги­я­лық және стра­те­ги­я­лық ой­лай бі­лу дағдыс­ын, көш­бас­шы­лық дағ­ды­лар­ды, ло­ги­ка­лық әді­стер­ді, кә­сіп­қой­лық қыз­мет­тер мен өза­ра қа­рым-қа­ты­нас үл­гі­ле­рін құ­ру әді­сте­рін қол­да­на оты­рып өза­ра ти­ім­ді ше­шім қа­был­дау дағ­ды­ла­рын көр­се­те­ді
Қыз­мет­тер мен өза­ра әре­кет­те­стіктің ко­опе­ра­тив­тік жүй­е­ле­рін құ­ру, мак­ро­әле­умет­тік және мак­ро­эко­но­ми­ка­лық жүй­е­лер­ді үл­гі­леу және бас­қа­ру әдіс­на­ма­сы ту­ра­лы бі­лім
8.2
Дер­бес­ті­гі: мем­ле­кет­тік ауқым­да­ғы са­ла­ның ірі ин­сти­ту­ци­о­нал­дық құ­ры­лым­да­ры­на жұ­мыс іс­те­ту және да­мы­ту стра­те­ги­я­сын құ­ру­ды көз­дей­тін бас­қа­ру­шы­лық қыз­мет.
Жа­у­ап­ты­лы­ғы: ма­ңы­зды өзге­рі­стер­ге және да­му­ға әке­луі мүм­кін қыз­мет үде­рі­сте­рін жос­пар­лау және әзір­леу.
Күр­де­лі­лі­гі: да­му мә­се­ле­ле­рін ше­шу, жа­ңа тә­сіл­дер­ді әзір­леу, әр түр­лі әді­стер­ді қол­да­ну­ды көз­дей­тін қыз­мет­тер.
Жо­ға­ры қо­сы­л­ған құн­мен жо­ға­ры тех­но­ло­ги­я­лық, ин­но­ва­ци­я­лық хи­мия өнім­де­рін сырт­қы на­рық­та өт­кі­зу
ҰБШ дең­гейі
СБШ дең­гейі
Кә­сіп­тік қыз­мет са­ла­ла­ры:
3. Ара­лық және (неме­се) дай­ын хи­ми­я­лық өнім­ді жа­сау және са­ту
Же­ке және кә­сі­би құ­зы­ре­тіне қой­ы­ла­тын та­лап­тар
Бі­лі­гі мен дағдыс­ы­на қой­ы­ла­тын та­лап­тар
Бі­лі­міне қой­ы­ла­тын та­лап­тар
1
1.1
Дер­бес­ті­гі: тап­сыр­ма­ны орын­дау ба­ры­сын­да то­лық бас­шы­лық астын­да және өте тө­мен дер­бес­тікпен жұ­мыс іс­теу.
Жа­у­ап­ты­лы­ғы: жұ­мыс іс­те­ге­ні, өзі­нің қа­уіп­сіз­ді­гі және бас­қа­лар­дың қа­уіп­сіз­ді­гі үшін.
Күр­де­лі­лі­гі: нұс­қа­улық бой­ын­ша жұ­мыс іс­теу.
Ма­те­ри­ал­дар­ды өң­де­у­ге қо­сым­ша дай­ын­дау – қы­зды­ру, құ­рам­даста­рын ара­ла­сты­ру, қа­жет­ті же­лі­лер­ді, құ­быр­лар­ды қо­су­ға кө­мек бе­ру және т.б., ең­бек­ті қор­ғау және қа­уіп­сіз­дік тех­ни­ка­сы­ның та­лап­та­рын орын­дау, та­сы­мал­дау, ал­дын ала өң­дел­ген ши­кі­затты және қо­сал­қы ма­те­ри­ал­дар­ды жет­кі­зу, ти­еу-тү­сі­ру жұ­мыста­ры, алаң­дар­ды дай­ын­дау және т.б.
Әдет­те­гі күр­де­лі емес прак­ти­ка­лық тап­сыр­ма­лар­ды орын­дай­ды, өзін-өзі ба­қы­лау және тәр­ті­бін сақ­тау ма­шық­та­рын көр­се­те­ді
Ең­бек мәні, оның өзге­руі мен ти­іс­ті ат­қа­ру әре­кет­те­рі­нің ке­зең­де­рі ту­ра­лы негіз­гі бі­лі­мі
2
2.1
Дер­бес­ті­гі: та­ныс жағ­дай­лар­да бір­ша­ма дер­бес­тікпен және бас­шы­лық астын­да жұ­мыс іс­теу; бас­шы­лық астын­да үй­ре­ну.
Жа­у­ап­ты­лы­ғы: қа­ра­пай­ым тап­сыр­ма­лар­ды орын­дау нәти­же­ле­рі үшін; өзі­нің қа­уіп­сіз­ді­гі және бас­қа­лар­дың қа­уіп­сіз­ді­гі үшін; қор­ша­ған ор­та­ны қор­ғау жө­нін­де­гі та­лап­тар­ды орын­дау үшін.
Күр­де­лі­лі­гі: қа­ра­пай­ым әдет­те­гі мә­се­ле­лер­ді ше­шу.
Ара­лық неме­се дай­ын өнім­ді алу жө­нін­де­гі тех­но­ло­ги­я­лық үде­рі­стер­дің же­ке ке­зең­де­рін ен­гі­зу (хи­ми­я­лық құ­рам­дастар­дың өза­ра қа­ты­на­сы, по­ли - және изо­ме­ри­за­ция, ыды­рау, бал­қу, кри­стал­да­ну және т.б.), ал­дын ала өң­де­уден өт­кен ши­кі­за­ты ап­па­рат­тар­ға ти­еу, ақ­тық өнім­ді шы­ға­ру, жаб­дық­тар мен же­лі­лер­ді та­за­ру, сы­на­ма­лар алу және т.б.
Әдет­те­гі күр­де­лі емес прак­ти­ка­лық тап­сыр­ма­лар­ды орын­дай­ды, қа­ра­пай­ым өн­ді­рі­стік жағ­дай­да өз әре­кет­те­рін ба­қы­лау және тү­зе­ту ма­шық­та­рын көр­се­те­ді
Ең­бек мәні, қа­ра­пай­ым әдет­те­гі тап­сыр­ма­ны орын­дау ба­ры­сын­да нәти­же­ге же­ту құ­рал­да­ры мен әді­сте­рі ту­ра­лы негіз­гі бі­лі­мі
3
3.1
Дер­бес­ті­гі: әдет­те­гі жағ­дай­лар­да дер­бес жұ­мыс іс­теу және күр­де­лі кә­сіп­тік қыз­мет жағ­дай­ла­рын­да бас­шы­лық астын­да жұ­мыс іс­теу; өз бе­ті­мен оқып үй­ре­ну­ді ұй­ым­да­сты­ру.
Жа­у­ап­ты­лы­ғы: жұ­мыс нәти­же­ле­рі үшін; өзі­нің қа­уіп­сіз­ді­гі және бас­қа­лар­дың қа­уіп­сіз­ді­гі үшін; қор­ша­ған ор­та­ны қор­ғау жө­нін­де­гі та­лап­тар­ды орын­дау үшін.
Күр­де­лі­лі­гі: қа­ра­пай­ым әдет­те­гі мә­се­ле­ле­рі ше­шу; бі­лім мен іс жү­зін­де­гі тә­жі­ри­бе негі­зін­де бел­гі­лі әре­кет тә­сіл­де­рі іші­нен ти­іс­ті­сін таң­дап алу.
Хи­ми­я­лық өнім­ді өн­ді­ру жө­нін­де­гі тех­но­ло­ги­я­лық үде­рі­сті, ақ­тық өнім­ді та­зар­ту­ды ба­қы­лау, дай­ын ши­кі­затты және ма­те­ри­ал­дар­ды та­сы­мал­дау, дай­ын өнім­нің са­па­сын ба­қы­лау, сы­на­ма­лар­ды алу және тал­дау жа­сау.
Стан­дарт­ты прак­ти­ка­лық тап­сыр­ма­лар­ды орын­дай­ды, жос­пар­лау, қой­ы­л­ған тап­сыр­ма­лар­ды орын­дау тә­сіл­де­рін таң­дау ма­шық­та­рын көр­се­те­ді
Ең­бек­тің тех­но­ло­ги­я­лық өзге­руі, жос­пар­лау және ұй­ым­да­сты­ру ту­ра­лы негіз­гі бі­лім
4
4.1
Дер­бес­ті­гі: тап­сыр­ма­лар­ды өз бе­ті­мен анық­тау, нор­ма­лар­ды қол астын­да­ғы қыз­мет­кер­лер­дің орын­да­уын ұй­ым­да­сты­ру және ба­қы­ла­уды көз­дей­тін бас­шы­лық астын­да­ғы нор­ма­лар­ды орын­дау жө­нін­де­гі ат­қа­ру­шы­лық – бас­қа­ру қыз­ме­ті.
Жа­у­ап­ты­лы­ғы: нор­ма­лар­ды орын­дау нәти­же­ле­рі үшін, өзі­нің қа­уіп­сіз­ді­гі және бас­қа­лар­дың қа­уіп­сіз­ді­гі үшін; қор­ша­ған ор­та­ны қор­ғау жө­нін­де­гі та­лап­тар­ды орын­дау үшін.
Күр­де­лі­лі­гі: жұ­мыс жағ­дай­ла­рын өз бе­тін­ше тал­да­уды та­лап ете­тін түр­лі әдет­те­гі мә­се­ле­лер­ді ше­шу.
Ара­лық және ақ­тық өнім­ді алу және та­зар­ту жө­нін­де­гі тех­но­ло­ги­я­лық үде­рі­сті жү­зе­ге асы­ру үшін жа­у­ап­ты­лық (ба­қы­лау-өл­шеу ас­пап­та­ры ар­қы­лы тех­но­ло­ги­я­лық ре­жим­ді ба­қы­лау), алын­ған өнім­нің са­па­сын тал­дау ке­зін­де нәти­же­лер үшін жа­у­ап­ты­лық, қа­уіп­сіз­дік тех­ни­ка­сын сақ­та­уды, шы­ға­рын­ды­лар­ды, өн­ді­ріс қал­дық­та­рын пай­да­ға асы­ру­ды ба­қы­лау.
Алын­ған тап­сыр­ма­лар­ды пы­сық­тай­ды, қол астын­да­ғы жұ­мыс­шы­лар­ға тап­сыр­ма бе­ре­ді, қыз­мет нәти­же­ле­рін ба­ға­лай­ды, бі­лім мен дағ­ды же­тіс­пе­у­ші­лі­гін анық­тай­ды, жұ­мыс­шы­лар­дың кә­сіп­ті­лі­гін кө­те­ру­ге ын­та­лан­ды­ра­ды.
Кә­сіп­тік тап­сыр­ма­лар­ды қою және ше­шу амал­да­ры, қа­ғи­да­ла­ры және әді­сте­рі ту­ра­лы, қа­рым-қа­ты­на­стар­дың эти­ка­сы мен пси­хо­ло­ги­я­сы ту­ра­лы, ең­бек­ті ын­та­лан­ды­ру және уәж­деу тә­сіл­де­рі ту­ра­лы бі­лі­мі
5
5.1
Дер­бес­ті­гі: тех­но­ло­ги­я­лық үде­ріс ау­ма­ғы­ның және ме­ке­ме­нің қыз­мет стра­те­ги­я­сы шең­бе­рін­де бас­қа­ру қыз­ме­ті.
Жа­у­ап­ты­лы­ғы: өз ең­бе­гін ба­ға­лау және же­тіл­ді­ру үшін, өзі­нің және бас­қа­лар­дың оқып үй­ре­нуі үшін өзі­нің қа­уіп­сіз­ді­гі және бас­қа­лар­дың қа­уіп­сіз­ді­гі үшін; қор­ша­ған ор­та­ны қор­ғау жө­нін­де­гі та­лап­тар­ды орын­дау үшін.
Күр­де­лі­лі­гі: түр­лі өзге­ріп тұ­ра­тын жұ­мыс жағ­дай­ла­рын­да прак­ти­ка­лық тап­сыр­ма­лар­ды олар­ды ше­шу тә­сіл­де­рін таң­дау негі­зін­де ше­шу.
Ара­лық және ақ­тық өнім­дер­ді алу ке­зе­ңін­де тех­но­ло­ги­я­лық үде­рі­сті бас­қа­ру, жа­ңа тех­но­ло­ги­я­лар­ды, тех­но­ло­ги­я­лық үде­рі­стер­ді әзір­ле­у­ге және қол­да­ны­с­та­ғы тех­но­ло­ги­я­лар­ды жа­ңар­ту­ға қа­ты­су.
Тап­сы­ры­сты тү­сі­ну, жағ­дай­ды және өз әре­кет­те­рін тал­дау, ше­шім қа­был­дау және оны жү­зе­ге асы­ру жағ­дай­ла­рын жа­сау, топ­тық жұ­мысты ба­қы­лау және тү­зе­ту, бас­қа­ру және ат­қа­ру­шы­лық кә­сіп­ті­лік­ті арт­ты­ру ма­шық­та­рын көр­се­те­ді
Кә­сіп­тік жағ­дай­лар­ды жүй­е­лік тал­дау және жо­ба­лау тә­сіл­де­рі, бас­қа­ру­шы­лық ше­шім­дер­ді қа­был­дау тә­сіл­де­рі, ұжым мен топ­ты құ­ру ту­ра­лы бі­лім­де­рі
6
6.1
Дер­бес­ті­гі: жұ­мыстар­ды бас­қа аумақ­тар­мен ке­лі­сті­ру­ді та­лап ете­тін ме­ке­ме­нің қыз­мет стра­те­ги­я­сы шең­бе­рін­де бас­қа­ру қыз­ме­ті.
Жа­у­ап­ты­лы­ғы: ай­тар­лық­тай өзге­рі­стер­ге неме­се да­му­ға се­беп­ші бо­ла­тын қыз­мет үде­рі­сте­рін жос­пар­лау және әзір­леу, жұ­мыс­шы­лар­дың кә­сіп­кер­лі­гін арт­ты­ру үшін жа­у­ап­ты­лық.
Күр­де­лі­лі­гі: мә­се­ле­лер­ді ше­шу тә­сіл­де­рі­нің таң­да­уы мен алу­ан түр­лі­лі­гін жо­ба­лай­тын мә­се­ле­лер­ді ше­шу­ге ба­ғыт­тал­ған қыз­мет.
Ара­лық және ақ­тық өнім­дер­ді алу ке­зе­ңін­де тех­но­ло­ги­я­лық үде­рі­сті бас­қа­ру, жұ­мысты бө­лім­ше­лер ара­сын­да ке­лі­сті­ру және жа­ңа тех­но­ло­ги­я­лар­ды, тех­но­ло­ги­я­лық үде­рі­стер­ді әзір­леу және ен­гі­зу және қол­да­ны­с­та­ғы тех­но­ло­ги­я­лар­ды жа­ңар­ту.
Аса кө­мес­кі әле­умет­тік және кә­сіп­тік жағ­дай­лар­да ше­шім­дер­ді жо­ба­лау және қа­был­дау, өзін-өзі бас­қа­ру мә­де­ни­е­тін, көз­қа­рас­тар­ды бай­ла­ны­сты­ру және ке­лі­сті­ру­ді ұй­ым­да­сты­ру, нәти­же­лер­ді рә­сім­деу және бар­ша­ға ұсы­ну, за­ма­на­уи бағ­дар­ла­ма жиын­тық­та­ры мен тех­ни­ка­лық құ­рал­дар­ды қол­да­ну ма­шық­та­рын көр­се­те­ді.
Бі­рік­кен тал­дау әді­сте­ме­сі ту­ра­лы, күр­де­лі әле­умет­тік және кә­сіп­тік жағ­дай­лар­да ше­шім­дер­ді жо­ба­лау және қа­был­дау, көз­қа­рас­тар­ды бай­ла­ны­сты­ру және ке­лі­сті­ру әді­сте­рі, тал­да­ма­лы және жо­ба құ­жат­та­ма­сын рә­сім­деу және ұсы­ну ту­ра­лы бі­лі­мі.
7
7.1
Дер­бес­ті­гі: са­ла­лық құ­ры­лым­дар­дың қыз­мет іс­теу және да­му стра­те­ги­я­сын әзір­ле­уді тұспал­дай­тын бас­қа­ру қыз­ме­ті.
Жа­у­ап­ты­лы­ғы: жос­пар­лау, ай­тар­лық­тай өзге­рі­стер­ге неме­се да­му­ға се­беп­ші бо­ла­тын қыз­мет үде­рі­сте­рін әзір­леу және олар­дың нәти­же­ле­рі үшін жа­у­ап­ты­лық.
Күр­де­лі­лі­гі: да­му мә­се­ле­ле­рін ше­шу­ді, жа­ңа амал­дар­ды әзір­ле­уді, сан алу­ан әді­стер­ді қол­да­ну­ды та­лап ете­тін қыз­мет.
Іш­кі на­рық­та сұ­ра­ныс ту­ды­ра­тын хи­ми­я­лық өнім­ді са­ту.
Мә­се­ле­лер мен про­бле­ма­лар­ды қою, олар­ды ин­но­ва­ци­я­лық амал­дар­мен жүй­е­лі ше­шу, қыз­мет тұ­жы­рым­да­ма­ла­ры мен стра­те­ги­я­сын құ­ра­с­ты­ру әді­сте­рін бі­лу ма­шық­та­рын көр­се­те­ді.
Тұ­жы­рым­да­ма­лар­ды, стра­те­ги­я­лар­ды, қыз­мет­тің және өза­ра әре­кет­те­су­дің функ­ци­о­нал­ды ны­сан­да­рын құ­ра­с­ты­ру әді­сте­ме­ле­рі ту­ра­лы, мә­се­ле­лер мен про­бле­ма­лар­ды қою, олар­ды ак­мео­ло­ги­я­лық амал­дар­мен жүй­е­лі ше­шу әді­сте­рі ту­ра­лы бі­лі­мі
7.2
Дер­бес­ті­гі: са­ла­лық құ­ры­лым­дар­дың қыз­мет іс­теу және да­му стра­те­ги­я­сын құ­ра­с­ты­ру­ды тұспал­дай­тын бас­қа­ру қыз­ме­ті.
Жа­у­ап­ты­лы­ғы: жос­пар­лау, ай­тар­лық­тай өзге­рі­стер­ге неме­се да­му­ға се­беп­ші бо­ла­тын қыз­мет үде­рі­сте­рін әзір­леу және олар­дың нәти­же­ле­рі үшін жа­у­ап­ты­лық.
Күр­де­лі­лі­гі: да­му мә­се­ле­ле­рін ше­шу­ді, жа­ңа амал­дар­ды әзір­ле­уді, сан алу­ан әді­стер­ді қол­да­ну­ды та­лап ете­тін қыз­мет.
Іш­кі на­рық­та сұ­ра­ны­сқа ие хи­ми­я­лық өнім­ді са­ту.
8
8.1
Дер­бес­ті­гі: мем­ле­кет­тік дең­гей­де­гі ірі ин­сти­ту­ци­о­нал­дық са­ла­лық құ­ры­лым­дар­дың қыз­мет іс­теу және да­му стра­те­ги­я­сын құ­ра­с­ты­ру­ды тұспал­дай­тын бас­қа­ру қыз­ме­ті.
Жа­у­ап­ты­лы­ғы: жос­пар­лау, ай­тар­лық­тай өзге­рі­стер­ге неме­се да­му­ға се­беп­ші бо­ла­тын қыз­мет үде­рі­сте­рін әзір­леу және олар­дың нәти­же­ле­рі үшін жа­у­ап­ты­лық.
Күр­де­лі­лі­гі: да­му мә­се­ле­ле­рін ше­шу­ді, жа­ңа амал­дар­ды әзір­ле­уді, сан алу­ан әді­стер­ді қол­да­ну­ды та­лап ете­тін қыз­мет.
Іш­кі на­рық­та сұ­ра­ны­сқа ие хи­ми­я­лық өн­ді­ріс өнім­де­рін са­ту.
Эко­ло­ги­я­лық және стра­те­ги­я­лық ой­лау қа­бі­ле­тін, ло­ги­ка­лық әді­стер­ді қол­да­на оты­рып өза­ра ти­ім­ді ше­шім­дер­ді қа­был­дау ма­шық­та­рын, кә­сіп­тік қыз­мет пен өза­ра қа­рым-қа­ты­нас ны­сан­да­рын құ­ра­с­ты­ру және істе сы­нау ма­шық­та­рын көр­се­те­ді.
Қыз­мет пен әре­кет­те­су­дің ко­опе­ра­тив­ті жүй­е­ле­рін құ­ра­с­ты­ру ту­ра­лы, мак­ро­әле­умет­тік және мак­ро­эко­но­ми­ка­лық жүй­е­лер­ді бас­қа­ру­ды үл­гі­леу және бас­қа­ру әді­сте­ме­сі ту­ра­лы бі­лі­мі
8.2
Дер­бес­ті­гі: мем­ле­кет­тік дең­гей­де­гі ірі ин­сти­ту­ци­о­нал­дық са­ла­лық құ­ры­лым­дар­дың қыз­мет іс­теу және да­му стра­те­ги­я­сын құ­ра­с­ты­ру­ды тұспал­дай­тын бас­қа­ру қыз­ме­ті.
Жа­у­ап­ты­лы­ғы: жос­пар­лау, ай­тар­лық­тай өзге­рі­стер­ге неме­се да­му­ға се­беп­ші бо­ла­тын қыз­мет үде­рі­сте­рін әзір­леу және олар­дың нәти­же­ле­рі үшін жа­у­ап­ты­лық.
Күр­де­лі­лі­гі: да­му мә­се­ле­ле­рін ше­шу­ді, жа­ңа амал­дар­ды әзір­ле­уді, сан алу­ан әді­стер­ді қол­да­ну­ды та­лап ете­тін қыз­мет.
Жо­ға­ры қо­сы­л­ған құ­ны бар жо­ға­ры тех­но­ло­ги­я­лық, ин­но­ва­ци­я­лық хи­ми­я­лық өнім­дер­ді сырт­қы на­рық­қа шы­ға­рып са­ту.
Химия саласындағы салалық
біліктілік шеңберіне
2-қосымша
Біліктілікке қол жеткізу көрсеткіші
Бі­лік­ті­лік дең­гейі
Ти­іс­ті дең­гей­де­гі бі­лік­ті­лік­ке қол жет­кі­зу жол­да­ры
1
Прак­ти­ка­лық тә­жі­ри­бе және/неме­се жұ­мыс ор­нын­да қы­сқа мер­зім­ді оқы­ту (нұс­қау) және/неме­се ба­ста­уы­штан кем емес ор­та бі­лі­мі болған кез­де қы­сқа мер­зім­ді кур­стар.
2
Прак­ти­ка­лық тә­жі­ри­бе және/неме­се негіз­гі ор­та бі­лім­нен кем емес жал­пы ор­та бі­лі­мі болған кез­де кә­сі­би да­яр­лау (бі­лім бе­ру ме­ке­ме­сі негі­зін­де қы­сқа мер­зім­ді кур­стар неме­се кор­по­ра­тив­ті бі­лім бе­ру) және/неме­се ере­сек­тер­ді қай­та да­яр­лау.
3
Прак­ти­ка­лық тә­жі­ри­бе және/неме­се жал­пы ор­та бі­лім неме­се негіз­гі ор­та бі­лім­нің негі­зін­де тех­ни­ка­лық және кә­сі­би бі­лім неме­се прак­ти­ка­лық тә­жі­ри­бе­сіз жал­пы ор­та бі­лім болған кез­де кә­сі­би да­яр­лау (бі­лім бе­ру ме­ке­ме­ле­рі­нің негі­зін­де бір жы­л­ға дей­ін кә­сі­би да­яр­лау бағ­дар­ла­ма­ла­ры бой­ын­ша кур­стар неме­се кор­по­ра­тив­ті оқы­ту).
4
Жо­ға­ры дә­ре­же­лі тех­ни­ка­лық және кә­сі­би бі­лім (қо­сым­ша кә­сі­би дай­ын­дық) және прак­ти­ка­лық тә­жі­ри­бе.
5
Тех­ни­ка­лық және кә­сі­би бі­лім (ор­та буын ма­ма­ны), ор­та­дан кей­ін­гі бі­лім, прак­ти­ка­лық тә­жі­ри­бе неме­се жо­ға­ры бі­лім.
6
Жо­ға­ры бі­лім, прак­ти­ка­лық тә­жі­ри­бе.
7
Жо­ға­ры бі­лім, прак­ти­ка­лық тә­жі­ри­бе және/неме­се жо­ға­ры оқу ор­ны­нан кей­ін­гі бі­лім, прак­ти­ка­лық тә­жі­ри­бе.
8
Жо­ға­ры бі­лім, прак­ти­ка­лық тә­жі­ри­бе және/неме­се жо­ға­ры оқу ор­ны­нан кей­ін­гі бі­лім, прак­ти­ка­лық тә­жі­ри­бе.
Осы бі­лік­ті­лік дең­гей­ін­де жо­ға­ры бі­лім «Бі­лім ту­ра­лы» Қа­зақ­стан Рес­пуб­ли­ка­сы­ның За­ңы қа­был­дан­ған­ға дей­ін алын­ған жо­ға­ры бі­лім­ді, сон­дай-ақ осы заң­да бел­гі­лен­ген бі­лім дең­гей­іне сәй­кес ай­қын­дал­ған жо­ға­ры бі­лім­нен кей­ін­гі бі­лім­ді қам­ти­ды.

Қолданыстағы