Қазақстан Республикасының Еңбек кодексі 138-5-бабының 3-тармағына сәйкес БҰЙЫРАМЫН:

"Келісілді":
Қазақстан Республикасы
Еңбек және халықты әлеуметтік
қорғау министрі
_________________ Т.Дүйсенова
2014 жылғы 31 наурыз

Қазақстан Республикасы
Премьер-Министрінің орынбасары -
Қазақстан Республикасы Индустрия және
жаңа технологиялар министрінің
2014 жылғы 13 наурыздағы
№ 76 бұйрығымен
бекітілді
«Машина жасаудағы механикалық өңдеу, бақылау-өлшеу аспаптары және автоматика» кәсіби стандарты

8. Кәсіби қызмет түрлері, кәсіптер, біліктілік деңгейлері осы КС 1-қосымшасында көрсетілген.
Еңбек қызмет түрлерінің (кәсіп) карточкалары

11. Орындалатын еңбек функциясының жалпыланған сипаттамасы – Ірі күрделі бөлшектерді өңдеу үшін дөңгелек айналдыратын үстелі немесе үлкен емес күрделі бөлшектерді өңдеу үшін сақиналы үстелі бар, әрбір суппорт үшін еркінше немесе байланыстылық тапсыру циклі бар екіжақты, көп суппортты, көп шпиндельді агрегаттық станоктардың қозғалмайтын және тік немесе көлденең айналатын үстелдері бар бір жақты, екі жақты, бір орынды, көп орынды, бір немесе екі көп суппортты агрегаттық станоктарды баптау.

19. Орындалатын еңбек функциясының жалпыланған сипаттамасы – 8-10 квалитет бойынша аралықпен күрделілігі әр түрлі кезеңмен қайталанатын бөлшектерді өңдеу үшін кесетін, гайка кескіш, болт кескіш станоктарды, автоматтарды немесе жартылай автоматтарды, токарлық бір шпиндельді және көп шпиндельді автоматтарды әрі көлбеу көп кескіш жартылай автоматтарды, токарлық-револьверлік станоктарды баптау. Технологиялық немесе нұсқамалық карта бойынша кесуді өңдеу және оның режімдерінің технологиялық кезектілігін белгілеу, кесетін және өлшейтін аспаптар мен құрал-саймандарды таңдау. Станоктарды баптауға байланысты қажетті есептерді орындау. Аспаптар мен құрал-саймандарды орнату. Жұмыс барысында қызмет көрсетілетін станоктарды қайта баптау және реттеу. Баптаудан кейінгі сыналатын бөлшектерді өңдеу және оларды техникалық бақылау бөліміне өткізу.

«Машина жасаудағы механикалық өңдеу,
бақылау-өлшеу аспаптары және автоматика»
кәсіби стандартына
1-қосымша
Еңбек қызметінің түрлері, кәсіптер, біліктілік деңгейлері
Рет­тік №
Қыз­мет тү­рі­нің ата­уы
Ең­бек на­ры­ғы­ның ба­ғыт­та­ры ес­ке­рі­л­ген кә­сіп ата­уы
01-2005
Қа­зақ­стан Рес­пуб­ли­ка­сы мем­ле­кет­тік кә­сіп­тер жік­те­уі­ші­сіне сәй­кес кә­сіп­тер ата­уы
Са­ла­лық бі­лік­ті­лік шең­бе­рі­нің бі­лік­ті­лік дең­гей­ле­рі
1.
Қоз­ғал­май­тын және ай­нал­ма­лы көл­де­нең және тік стол­да­ры бар бір жақ­ты, екі жақ­ты, бір­по­зи­ци­я­лы, көп­по­зи­ци­я­лы бір неме­се екі суп­порт­ты аг­ре­гат­тық ста­н­ок­тар­ды рет­те­у­ге, әр­бір суп­порт үшін же­ке неме­се бай­ла­у­лы жі­бе­ру цик­лы бар, ірі күр­де­лі бөл­шек­тер­ді өң­де­у­ге ар­нал­ған ай­нал­ма­лы сто­лы бар неме­се ша­ғын қа­ра­пай­ым бөл­шек­тер­ді өң­де­у­ге ар­нал­ған бал­дақ­ты сто­лы бар екі жақ­ты, көп суп­порт­ты, көп шпин­дель­ді аг­ре­гат­тық ста­н­ок­тар­ды рет­теу
Ав­то­мат­ты же­лі­лер мен аг­ре­гат­тық ста­н­ок­тар­ды рет­те­у­ші
Ав­то­мат­ты же­лі­лер мен аг­ре­гат­тық­ста­н­ок­тар­ды рет­те­у­ші
3-4
2.
Ке­се­тін, со­мын ке­се­тін, бұ­ран­да ке­се­тін, ав­то­мат­ты неме­се жар­ты­лай ав­то­мат­ты, бір шпин­дель­ді және көп шпин­дель­ді ав­то­мат­тар­ды және көп кес­кіш­ті, көл­де­нең жар­ты­лай ав­то­мат­ты, 8-10 ква­ли­тет бой­ын­ша кө­пте­ген ауы­су са­ны бар да­мыл-да­мыл қай­та­ла­на­тын күр­де­лі­лі­гі әр түр­лі бөл­шек­тер­ді өң­де­у­ге ар­нал­ған то­кар­лық-ре­воль­вер­лік ста­н­ок­тар­ды рет­те­у­ге, өң­де­удің тех­но­ло­ги­я­лық жүй­е­лі­лі­гін және ке­су ре­жим­де­рін бел­гі­ле­у­ге, өл­шеу және ке­су құ­рал­да­рын және құ­ры­л­ғы­лар­ды тех­но­ло­ги­я­лық неме­се нұс­қа­улық кар­та бой­ын­ша таң­да­у­ға, ста­н­ок­тар­ды рет­те­у­ге бай­ла­ны­сты қа­жет­ті есеп­те­улер­ді орын­да­у­ға, құ­ры­л­ғы­лар мен құ­рал­дар­ды ор­на­ту­ға, қыз­мет көр­се­ті­ле­тін ста­н­ок­тар­ды жұ­мыс үде­рі­сін­де рет­те­у­ге және тәр­тіп­ке кел­ті­ру­ге, рет­те­уден кей­ін сы­на­ма бөл­шек­тер­ді өң­деу және олар­ды тех­ни­ка­лық ба­қы­лау бө­лі­міне тап­сы­ру.
Ав­то­мат­тар мен жар­ты­лай ав­то­мат­тар­ды рет­те­у­ші
Ав­то­мат­тар мен жар­ты­лай ав­то­мат­тар­ды рет­те­у­ші
3-4

бақылау-өлшеу аспаптары және автоматика»
кәсіби стандартына
2-қосымша

«Қыз­мет­тер­дің жік­те­уі­ші» 01-2005 Қа­зақ­стан Рес­пуб­ли­ка­сы­ның мем­ле­кет­тік жік­те­уі­ші
Ба­за­лық топ
7222– Ав­то­мат­ты же­лі­лер мен аг­ре­гат­тық ста­н­ок­тар­ды рет­те­у­ші
Жұ­мыс және жұ­мыс­шы­лар кә­сіп­те­рі­нің Бі­рың­ғай та­риф­тік-бі­лік­ті­лік анық­та­ма­сы (БТ­БА)
БТ­БА шы­ға­ры­лы­мы, та­ра­уы
02 шы­ға­ры­лым, «Ме­талл мен бас­қа ма­те­ри­ал­дар­ды ме­ха­ни­ка­лық өң­деу» бө­лі­мі (Қа­зақ­стан Рес­пуб­ли­ка­сы Ең­бек және ха­лық­ты әле­умет­тік қор­ғау ми­ни­стрі­нің 2012 жы­л­ғы «1» на­уры­зда­ғы № 66-ө-м бұй­ры­ғы­мен бе­кі­ті­л­ген)
БТ­БА бой­ын­ша кә­сіп
Ав­то­мат­ты же­лі­лер мен аг­ре­гат­тық ста­н­ок­тар­ды рет­те­у­ші
Са­ла­лық бі­лік­ті­лік шең­бе­рі­нің (СБШ) бі­лік­ті­лік дең­гейі
БТ­БА бой­ын­ша раз­ряд­тар
3
4 - 5
4
6 - 8
2-кесте. Автоматты желілер мен агрегатты станоктарды баптаушының еңбек жағдайына, біліміне және жұмыс тәжірибесіне қойылатын талаптар
Кә­сі­бі бой­ын­ша бо­луы мүм­кін жұ­мыс орын­да­ры (кә­сі­по­рын­дар, ұй­ым­дар)
Ав­то­мат­ты же­лі – өн­ді­рі­стік өнім­ді әзір­леу және өң­деу тұ­тас үде­рі­сін ав­то­мат­ты түр­де орын­дай­тын негіз­гі және кө­мек­ші жаб­дық­тар жүй­е­сі. Жар­ты­лай ав­то­мат­ты жүйе тұ­тас жұ­мыс ке­зе­ңін өзді­гі­нен орын­дай­ды, бі­рақ ке­ле­сі ке­зең­ге дай­ын­дық және же­лі­ге қо­су іс­те­рін жұ­мыс­шы жү­зе­ге асы­ра­ды
Зи­ян­ды және қа­уіп­ті ең­бек жағ­дайы
Жоқ
Жұ­мысқа рұқ­сат бе­ру­дің ерекше шар­ты
Қа­зақ­стан Рес­пуб­ли­ка­сы­ның Заң­на­ма­сы­на сәй­кес
СБШ бі­лік­ті­лік дең­гейі
Кә­сіп­тік бі­лім алу және оқы­ту дең­гейі
Та­лап еті­ле­тін жұ­мыс тә­жі­ри­бе­сі
3
Тех­ни­ка­лық және кә­сі­би бі­лім, прак­ти­ка­лық жұ­мыс тә­жі­ри­бе­сі
та­лап етіл­мей­ді
4
Прак­ти­ка­лық жұ­мыс тә­жі­ри­бе­сін­сіз тех­ни­ка­лық және кә­сіп­тік бі­лім­нің жо­ға­ры дә­ре­же­лі дең­гейі
3-дең­гей­де 2 жыл
3-кесте. Автоматты желілер мен агрегатты станоктарды баптаушы орындайтын еңбек функцияларын анықтайтын КС бірліктерінің тізбесі
Ең­бек функ­ци­я­сы­ның №
Ең­бек функ­ци­я­сы­ның ата­уы (кә­сі­би стан­дарт­тың бір­лі­гі)
1
Ста­н­ок­тар­ды рет­те­у­ге бай­ла­ны­сты күр­де­лі есеп­те­улер­ді орын­дау, қа­ра­пай­ым және күр­де­лі дай­ын­дам­лар­ды ор­на­ту, ақа­у­лар­ды жою
2
Сы­на­ма бөл­шек­тер­ді ке­шен­ді рет­теу және өң­деу
3
Дай­ын сы­на­ма бөл­шек­тер­ді ав­то­мат­ты же­лі­ден ше­шіп алу және олар­ды тех­ни­ка­лық ба­қы­лау бө­лі­мі (ТББ) тап­сы­ру, ав­то­мат­ты же­лі­ні бөл­шек­ті өң­дей­тін то­лық ке­зең­ге ке­шен­ді рет­теу іс­ін аяқ­тау
4-кесте. Автоматты желілер мен агрегатты станоктарды баптаушы орындайтын КС бірліктерінің сипаттамасы
Ең­бек функ­ци­я­сы­ның №
Ең­бек мәні
Ең­бек құ­рал­да­ры
Мін­дет­тер
1
Есеп­теу әді­сте­ме­сі, жаб­дық­тың тех­ни­ка­лық құ­жат­та­ма­сы
Дер­бес ком­пью­тер, бағ­дар­ла­ма­лық жа­сақ­та­ма
1-1) Рет­теу бой­ын­ша күр­де­лі есеп­те­улер­ді орын­дау
Қа­ра­пай­ым, күр­де­лі дай­ын­да­ма­лар
Бағ­дар­ла­ма­мен бас­қа­ры­ла­тын өнер­к­ә­сіп­тік ма­ни­пу­ля­тор­лар­дың қар­мауы­шта­ры, құ­рал-жаб­дық­тар мен жа­рақ­тар
1-2) Қа­ра­пай­ым, күр­де­лі дай­ын­да­ма­лар­ды ор­на­ту
Қо­сал­қы бөл­шек­тер, жа­рақ­тар және құ­ры­л­ғы­лар
Сле­сар­лық құ­рал-сай­ман, құ­ры­л­ғы
1-3) Ақа­у­лар­ды жою
2
Ме­ха­низмдер мен жаб­дық
Ар­найы құ­рал-сай­ман мен құ­ры­л­ғы, рет­теу бой­ын­ша күр­де­лі есеп­те­улер
2-1) Ке­шен­ді рет­теу
Қа­ра­пай­ым, күр­де­лі дай­ын­да­ма­лар
Жа­рақ­тар, құ­ры­л­ғы­лар, құ­ры­л­ғы­лар
2-2) Сы­на­ма бөл­шек­тер­ді өң­де­удің тұ­тас ке­зе­ңі
3
Дай­ын сы­на­ма бөл­шек­тер
Дай­ын бөл­шек­тер­ді ше­ше­тін құ­ры­л­ғы­лар, ББ өнер­к­ә­сіп­тік ма­ни­пу­ля­тор­лар­дың қар­мауы­шта­ры
3-1) Тех­но­ло­ги­я­лық жаб­дық­ты пай­да­ла­ну ере­же­ле­рін сақ­тау
Дай­ын сы­на­ма бөл­шек­тер
Ар­найы ба­қы­лау-өл­шеу құ­рал­да­ры мен ас­пап­та­ры
3-2) Әзір­лен­ген сы­на­ма бөл­шек­те­рі­нің са­па­сын тек­се­ру және олар­ды ТББ тап­сы­ру
Ав­то­мат­ты же­лі және аг­ре­гат­тық ста­н­ок­тар
3-3) Ав­то­мат­ты же­лі­ні бөл­шек өң­дей­тін то­лық ке­зең­ге ке­шен­ді рет­теу іс­ін аяқ­тау
5-кесте. СБШ бойынша 3-біліктілік деңгейіндегі автоматты желілер мен агрегатты станоктарды баптаушының құзыреттеріне қойылатын талаптар
Ең­бек мін­де­ті­нің №
Же­ке және кә­сі­би құ­зы­рет­те­рі
Дағ­ды­ла­ры мен бі­лік­те­рі
Бі­лі­мі
1-1)
Рет­теу бой­ын­ша күр­де­лі есеп­те­улер­ді орын­дау үшін жа­у­ап­кер­ші­лік­ті, өз ер­кі­мен жос­пар­ла­уды көз­дей­тін, бас­шы­лық ету­мен нор­ма­лар­ды іс­ке асы­ру бой­ын­ша орын­да­у­шы­лық қыз­мет
Бір жақ­ты және екі жақ­ты, көп суп­порт­ты, көп шпин­дель­ді және бас­қа да күр­де­лі аг­ре­гат­тық және ар­найы ста­н­ок­тар­дың ки­не­ма­ти­ка­лық сыз­ба­сын және өң­деу дәл­ді­гін тек­се­ру қа­ғи­да­сын; ав­то­мат­ты же­лі ме­ха­низмде­рі­нің өза­ра әре­кет­те­су­ін; әм­бе­бап және ар­найы құ­ры­л­ғы­лар­дың, жа­рақ­тар­дың құ­ры­лым­дық ерекше­лік­те­рін; тех­ни­ка­лық ша­ра­лар­ды, ең­бек ги­ги­е­на­сы­ның нор­ма­ла­ры мен та­лап­та­рын сақ­тау, жа­за­тай­ым оқи­ға ке­зін­дед­ә­рі­гер­ге дей­ін­гі кө­мек көр­се­ту ба­қы­лау-өл­шеу құ­рал­да­ры мен ас­пап­та­рын рет­теу және тәр­тіп­ке кел­ті­ру қа­ғи­да­сын; те­гер­шік­тер­ді, экс­цен­трик­тер, кө­шір­гіш­тер мен жұ­ды­рық­ша­лар­ды есеп­теу қа­ғи­да­сын; қа­лып­ты және ар­найы кес­кіш құ­рал­дың гео­мет­ри­я­сын, тер­мо­өң­деу, қай­рау, шың­дау және ор­на­ту қа­ғи­да­сын бі­лу қа­жет. Ең­бек қор­ғау және қа­уіп­сіз­дік тех­ни­ка­сын, өрт қа­уіп­сіз­ді­гі және іш­кі тәр­тіп қа­ғи­да­сын бі­лу, эко­ло­ги­я­лық нор­ма­лар мен өн­ді­рі­стік та­за­лық­ты сақ­тау, жұ­мыс ор­нын­да және өн­ді­рі­стік ай­мақ­та са­ни­тар­лық-тех­ни­ка­лық іс-ша­ра­лар­ды, ең­бек ги­ги­е­на­сы­на қой­ы­ла­тын нор­ма­лар мен та­лап­тар­ды сақ­тау, жа­за­тай­ым оқи­ға ке­зін­де дә­рі­гер­ге дей­ін­гі кө­мек көр­се­ту
Рет­теу бой­ын­ша күр­де­лі есеп­те­улер­ді орын­дау
1-2)
Рет­теу бой­ын­ша күр­де­лі есеп­те­улер­ді орын­дау, бағ­дар­ла­ма­мен бас­қа­ры­ла­тын өнер­к­ә­сіп­тік ма­ни­пу­ля­тор­лар­дың қар­мауы­шта­рын, құ­ры­л­ғы­ла­ры мен жа­ра­ғын рет­теу үшін жа­у­ап­кер­ші­лік­ті, өз ер­кі­мен жос­пар­ла­уды көз­дей­тін, бас­шы­лық ету­мен нор­ма­лар­ды іс­ке асы­ру бой­ын­ша орын­да­у­шы­лық қыз­мет
Қыз­мет көр­се­ті­ле­тін ав­то­мат­ты және аг­ре­гат­тық ста­н­ок­тар, бағ­дар­ла­ма­мен бас­қа­ры­ла­тын өнер­к­ә­сіп­тік ма­ни­пу­ля­тор­лар­дың қар­мауы­шта­ры құ­ры­лы­сын бі­лу қа­жет
Қа­ра­пай­ым, күр­де­лі дай­ын­да­ма­лар­ды ор­на­ту, бағ­дар­ла-ма­мен бас­қа­ры­ла-тын өнер­к­ә­сіп­тік ма­ни­пу­ля­тор­лар­дың қар­мауы­шта­рын, құ­рал-жаб­дық­тар мен жа­рақ­тар­ды рет­теу
2-1)
Ке­шен­ді рет­те­уді орын­дау үшін жа­у­ап­кер­ші­лік­ті, өз ер­кі­мен жос­пар­ла­уды көз­дей­тін, бас­шы­лық ету­мен нор­ма­лар­ды іс­ке асы­ру бой­ын­ша орын­да­у­шы­лық қыз­мет
Жо­ға­ры дәл­дік­те­гі, бі­ре­гей бөл­шек­тер мен құ­ра­с­ты­ра­тын бір­лік­тер­ді өң­де­у­ге ар­нал­ған әр түр­лі ав­то­мат­ты же­лі­лер­дің, ар­найы құ­ры­л­ғы­лар­дың және бас­қа да жа­рақ­тар­дың құ­ры­лы­сын; ба­қы­лау-өл­шеу құ­рал­да­ры мен ас­пап­та­ры­ның құ­ры­лы­сын; жаб­дық­тың бар­лық жүй­е­ле­рі­нің ақа­у­ла­ры­на ди­а­гно­сти­ка жа­сау және жөн­деу бой­ын­ша жұ­мыстар­ды орын­дау амал­да­рын бі­лу қа­жет
Ке­шен­ді рет­теу
2-2)
Сы­на­ма бөл­шек­тер­ді өң­де­удің тұ­тас ке­зе­ңін орын­дау үшін жа­у­ап­кер­ші­лік­ті, өз ер­кі­мен жос­пар­ла­уды көз­дей­тін, бас­шы­лық ету­мен нор­ма­лар­ды іс­ке асы­ру бой­ын­ша орын­да­у­шы­лық қыз­мет
Көп жақ­ты, көп по­зи­ци­я­лы, көп суп­порт­ты, көп шпин­дель­ді аг­ре­гат­тық ста­н­ок­тар­дың және ав­то­мат­ты же­лі ме­ха­низмде­рі­нің құ­ры­лы­сын;аг­ре­гат­тық ста­н­ок­тар­ды өң­деу дәл­ді­гіне тек­се­ру ере­же­сін; ста­нок жұ­мысы­ның ақа­у­ла­рын анық­тау және жою тә­сіл­де­рін; күр­де­лі бөл­шек­тер­ді және осы­ған қа­жет­ті әм­бе­бап және ар­найы құ­ры­л­ғы­лар­ды ор­на­ту, бе­кі­ту және дәл­деу тә­сіл­де­рін; ста­н­ок­тар­дың төл­құ­жат­та­ры мен анық­та­ма­лық­та­ры бой­ын­ша ке­су ре­жи­мін анық­тау ере­же­сін; ме­талл ке­су тео­ри­я­сы­ның негіз­де­рін бі­лу қа­жет
Сы­на­ма бөл­шек­тер­ді өң­де­удің тұ­тас ке­зе­ңі
3-1)
Ав­то­мат­ты же­лі­ден және аг­ре­гат­тық ста­н­ок­тар­дан дай­ын сы­на­ма бөл­шек­тер­ді ше­шіп алу­ды орын­дау үшін жа­у­ап­кер­ші­лік­ті, өз ер­кі­мен жос­пар­ла­уды көз­дей­тін, бас­шы­лық ету­мен нор­ма­лар­ды іс­ке асы­ру бой­ын­ша орын­да­у­шы­лық қыз­мет
Қыз­мет көр­се­ті­ле­тін ав­то­мат­ты же­лі­лер мен аг­ре­гат­тық ста­н­ок­тар­дың, ББ өнер­к­ә­сіп­тік ма­ни­пу­ля­тор­лар қар­мауы­шта­ры­ның құ­ры­лы­сын бі­лу қа­жет.
Ав­то­мат­ты же­лі­ден және аг­ре­гат­тық ста­н­ок­тар­дан дай­ын сы­на­ма бөл­шек­тер­ді ше­шіп алу
6-кесте. СБШ бойынша 4-біліктілік деңгейіндегі автоматты желілер мен агрегатты станоктарды баптаушының құзыреттеріне қойылатын талаптар
Ең­бек мін­де­ті­нің №
Же­ке және кә­сі­би құ­зы­рет­те­рі
Дағ­ды­ла­ры мен бі­лік­те­рі
Бі­лі­мі
1-3)
Ба­ғы­ны­шты қыз­мет­кер­лер­дің мін­дет­тер­ді өз ер­кі­мен бел­гі­ле­уін, нор­ма­лар­ды ұй­ым­да­сты­ру және іс­ке асы­ру­ды ба­қы­ла­у­ын, ақа­у­лар­ды жою үшін жа­у­ап­кер­ші­лік­ті көз­дей­тін, бас­шы­лық ету­мен нор­ма­лар­ды іс­ке асы­ру бой­ын­ша орын­да­у­шы­лық-бас­қа­ру­шы­лық қыз­мет
Жаб­дық­тың құ­ры­лы­сын, прин­циптік схе­ма­сын және ав­то­мат­ты же­лі­лер мен аг­ре­гат­тық ста­н­ок­тар­дың ме­ха­низмде­рі­нің өза­ра әре­кет­те­сті­гін және олар­ды рет­теу ере­же­сін бі­лу қа­жет
Ақа­у­лар­ды жою
3-2)
Ба­ғы­ны­шты қыз­мет­кер­лер­дің мін­дет­тер­ді өз ер­кі­мен бел­гі­ле­уін, нор­ма­лар­ды ұй­ым­да­сты­ру және іс­ке асы­ру­ды ба­қы­ла­у­ын, дай­ын­дал­ған бөл­шек­тер­дің са­па­сы үшін жа­у­ап­кер­ші­лік­ті көз­дей­тін, бас­шы­лық ету­мен нор­ма­лар­ды іс­ке асы­ру бой­ын­ша орын­да­у­шы­лық-бас­қа­ру­шы­лық қыз­мет
Ба­қы­лау-өл­шеу құ­рал­да­ры мен ас­пап­та­ры­ның жұ­мыс іс­теу қа­ғи­да­ты мен құ­ры­лы­сын; өң­де­ле­тін ма­те­ри­ал­дар­дың таң­ба­ла­нуы мен ата­уын; дәл­дік ше­гі мен қон­ды­ру жүй­е­ле­рін; бұ­дыр­лық ква­ли­тет­те­рі мен па­ра­метр­ле­рін бі­лу қа­жет
Дай­ын­дал­ған бөл­шек­тер­дің са­па­сын тек­се­ру және олар­ды ТББ тап­сы­ру
3-3)
Ба­ғы­ны­шты қыз­мет­кер­лер­дің мін­дет­тер­ді өз ер­кі­мен бел­гі­ле­уін, нор­ма­лар­ды ұй­ым­да­сты­ру және іс­ке асы­ру­ды ба­қы­ла­у­ын, ав­то­мат­ты же­лі­ні бөл­шек өң­де­удің то­лық ке­зең­ге ке­шен­ді рет­теу үшін жа­у­ап­кер­ші­лік­ті көз­дей­тін, бас­шы­лық ету­мен нор­ма­лар­ды іс­ке асы­ру бой­ын­ша орын­да­у­шы­лық-бас­қа­ру­шы­лық қыз­мет
Жаб­дық­тың бар­лық жүй­е­ле­рі­нің ақа­у­ла­ры­на ди­а­гно­сти­ка жа­сау және жөн­деу бой­ын­ша жұ­мыстар­ды орын­дау амал­да­рын бі­лу қа­жет.
Ав­то­мат­ты же­лі­ні бөл­шек өң­де­удің то­лық ке­зең­ге ке­шен­ді рет­теу іс­ін аяқ­тау

бақылау-өлшеу аспаптары және автоматика»
кәсіби стандартына
3-қосымша

«Қыз­мет­тер­дің жік­те­уі­ші» 01-2005 Қа­зақ­стан Рес­пуб­ли­ка­сы­ның мем­ле­кет­тік жік­те­уі­ші
Ба­за­лық топ
7222– Ав­то­мат­тар мен жар­ты­лай ав­то­мат­тар­ды рет­те­у­ші
Жұ­мыс және жұ­мыс­шы­лар кә­сіп­те­рі­нің Бі­рың­ғай та­риф­тік-бі­лік­ті­лік анық­та­ма­сы (БТ­БА)
БТ­БА шы­ға­ры­лы­мы, та­ра­уы
02 шы­ға­ры­лым, «Ме­ха­ни­ка­лық өң­деу» бө­лі­мі (Қа­зақ­стан Рес­пуб­ли­ка­сы Ең­бек және ха­лық­ты әле­умет­тік қор­ғау ми­ни­стрі­нің 2012 жы­л­ғы «1» на­уры­зда­ғы № 66-ө-м бұй­ры­ғы­мен бе­кі­ті­л­ген)
БТ­БА бой­ын­ша кә­сіп
Ав­то­мат­тар мен жар­ты­лай ав­то­мат­тар­ды рет­те­у­ші
Са­ла­лық бі­лік­ті­лік шең­бе­рі­нің (СБШ) бі­лік­ті­лік дең­гейі
БТ­БА бой­ын­ша раз­ряд­тар
3
4 - 5
4
6
2-кесте. Автомат және жартылай автоматтарды баптаушының еңбек жағдайына, біліміне және жұмыс тәжірибесіне қойылатын талаптар
Кә­сі­бі бой­ын­ша бо­луы мүм­кін жұ­мыс орын­да­ры (кә­сі­по­рын­дар, ұй­ым­дар)
Рет­те­у­ші­нің жұ­мыс ор­ны бір жұ­мыс­шы­ға неме­се жұ­мыс­шы­лар бри­га­да­сы­на бе­кі­ті­л­ген же­ке өн­ді­рі­стік учас­ке бо­лып та­бы­ла­ды. Жұ­мыс ор­нын оң­тай­лы пай­да­ла­ну ав­то­мат­тар мен жар­ты­лай ав­то­мат­тар­дың ти­ім­ді­лі­гін жо­ға­ры­ла­та­ды және жұ­мыстар­ды ең­бек шы­ғы­нын үнем­деп ат­қа­ру­ға мүм­кін­дік бе­ре­ді. Тех­но­ло­ги­я­лық про­цесс және өн­ді­рі­сті ұй­ым­да­сты­ру, со­ны­мен қа­тар жұ­мыс ор­нын тех­ни­ка­лық құ­жат­та­ма­мен, құ­рал-сай­ман­мен, құ­ры­л­ғы­лар­мен және жаб­дық­қа көр­се­ті­ле­тін қыз­мет­тер­мен қам­та­ма­сыз ету жұ­мыс ор­нын ұй­ым­да­сты­ру­ға әсер ете­тін негіз­гі фак­тор­лар бо­лып та­бы­ла­ды
Зи­ян­ды және қа­уіп­ті ең­бек жағ­дайы
Жоқ
Жұ­мысқа рұқ­сат бе­ру­дің ерекше шар­ты
Қа­зақ­стан Рес­пуб­ли­ка­сы­ның заң­на­ма­сы­на сәй­кес
СБШ бі­лік­ті­лік дең­гейі
Кә­сіп­тік бі­лім алу және оқы­ту дең­гейі
Та­лап еті­ле­тін жұ­мыс тә­жі­ри­бе­сі
3
Тех­ни­ка­лық және кә­сі­би бі­лім, прак­ти­ка­лық жұ­мыс тә­жі­ри­бе­сі
Та­лап етіл­мей­ді
4
Кә­сі­би­не­ме­се тех­ни­ка­лық бі­лім­нің жо­ға­ры дә­ре­же­лі бі­лік­ті­лік дең­гейі, прак­ти­ка­лық жұ­мыс тә­жі­ри­бе­сі
3-дең­гей­де 1 жыл
3-кесте. Автомат және жартылай автоматтарды баптаушы орындайтын еңбек функцияларын анықтайтын КС бірліктерінің тізбесі
Ең­бек функ­ци­я­сы­ның №
Ең­бек функ­ци­я­сы­ның ата­уы
(кә­сі­би стан­дарт­тың бір­лі­гі)
1
Ста­н­ок­тар­ды рет­те­у­ге бай­ла­ны­сты есеп­те­улер­ді орын­дау, дай­ын­да­ма­лар­ды ор­на­ту, құ­ры­л­ғы­лар мен кес­кіш құ­рал-сай­ман­ды таң­дау
2
Ав­то­мат­тар­ды рет­теу және сы­на­ма бөл­шек­тер­ді ке­шен­ді рет­теу
3
Дай­ын сы­на­ма бөл­шек­тер­ді ше­шіп алу, ба­қы­лау-өл­ше­гіш ас­пап­та­ры (БӨА) са­па­сын тек­се­ру және олар­ды тех­ни­ка­лық ба­қы­лау бө­лі­мі (ТББ) тап­сы­ру, ав­то­мат­тар мен жар­ты­лай ав­то­мат­тар­ды рет­те­уді аяқ­тау
4-кесте. Автомат және жартылай автоматтарды баптаушы орындайтын КС бірліктерінің сипаттамасы
Ең­бек функ­ци­я­сы­ның №
Ең­бек мәні
Ең­бек құ­рал­да­ры
Мін­дет­тер
1
Есеп­теу әді­сте­ме­сі, жаб­дық­тың тех­ни­ка­лық құ­жат­та­ма­сы
Дер­бес ком­пью­тер, бағ­дар­ла­ма­мен қам­сыздан­ды­ру
1-1) Рет­теу бой­ын­ша есеп­те­улер­ді орын­дау
Дай­ын­да­ма­лар
Дай­ын­да­ма­лар­ды жүк­теу құ­ры­лы­сы
1-2) Дай­ын­да­ма­лар­ды ор­на­ту
Тех­но­ло­ги­я­лық және нұс­қа­улық кар­та
Құ­ры­л­ғы­лар мен ме­талл кес­кіш құ­рал­дар
1-3) Ав­то­мат­тар­ды рет­теу
2
Ме­ха­низмдер мен жаб­дық­тар
Ме­талл кес­кіш құ­рал­дар мен жаб­дық­тар, рет­теу бой­ын­ша есеп­те­улер
2-1) Ав­то­мат­тар­ды рет­теу
Дай­ын­да­ма­лар
Жа­рақ­тар, құ­ры­л­ғы­лар, ме­талл кес­кіш құ­рал­дар
2-2) Сы­на­ма бөл­шек­тер­ді өң­деу
3
Дай­ын сы­на­ма бөл­шек­тер
Дай­ын сы­на­ма бөл­шек­тер­ді ше­шіп ала­тын құ­ры­л­ғы
3-1) Дай­ын бөл­шек­тер­ді ше­шіп алу
Дай­ын сы­на­ма бөл­шек­тер
Ар­найы ба­қы­лау-өл­шеу құ­рал­да­ры мен ас­пап­тар
3-2) Дай­ын­дал­ған сы­на­ма бөл­шек­тер­дің са­па­сын тек­се­ру және олар­ды ТББ тап­сы­ру
Ав­то­мат­тар мен жар­ты­лай ав­то­мат­тар
3-3) Ав­то­мат­тар мен жар­ты­лай ав­то­мат­тар­ды рет­те­уді аяқ­тау
5-кесте. СБШ бойынша 3- біліктілік деңгейіндегі автомат және жартылай автоматтарды баптаушының құзыреттеріне қойылатын талаптар
Ең­бек мін­де­ті­нің №
Же­ке және кә­сі­би құ­зы­рет­те­рі
Дағ­ды­ла­ры мен бі­лік­те­рі
Бі­лі­мі
1-1)
Рет­теу бой­ын­ша есеп­те­улер­ді орын­дау үшін жа­у­ап­кер­ші­лік­ті, өз ер­кі­мен жос­пар­ла­уды көз­дей­тін, бас­шы­лық ету­мен нор­ма­лар­ды іс­ке асы­ру бой­ын­ша орын­да­у­шы­лық қыз­мет
Рет­теу бой­ын­ша есеп­те­улер­ді орын­дау
Әр түр­лі үл­гі­де­гі то­карь­лық ав­то­мат­ты және жар­ты­лай ав­то­мат­ты ста­н­ок­тар­дың ки­не­ма­ти­ка­лық сыз­ба­сын және өң­деу дәл­ді­гін тек­се­ру ере­же­сін; әм­бе­бап және ар­найы құ­ры­л­ғы­лар­дың, жа­рақ­тар­дың құ­ры­лым­дық ерекше­лік­те­рін; ба­қы­лау-өл­шеу құ­рал­да­ры мен ас­пап­та­рын рет­теу және тәр­тіп­ке кел­ті­ру ере­же­сін; те­гер­шік­тер­ді, экс­цен­трик­тер, кө­шір­гіш­тер мен жұ­ды­рық­ша­лар­ды есеп­теу қа­ғи­да­сын бі­лу қа­жет.
Ең­бек қор­ғау және қа­уіп­сіз­дік тех­ни­ка­сын, өрт қа­уіп­сіз­ді­гі және іш­кі тәр­тіп ере­же­сін бі­лу, эко­ло­ги­я­лық нор­ма­лар мен өн­ді­рі­стік та­за­лық­ты сақ­тау, жұ­мыс ор­нын­да және өн­ді­рі­стік ай­мақ­та са­ни­тар­лық-тех­ни­ка­лық іс-ша­ра­лар­ды, ең­бек ги­ги­е­на­сы­ның нор­ма­ла­ры мен та­лап­та­рын сақ­тау, жа­за­тай­ым оқи­ға ке­зін­дед­ә­рі­гер­ге дей­ін­гі кө­мек көр­се­ту
1-2)
Сы­на­ма дай­ын­да­ма­лар­ды, құ­ры­л­ғы­лар­ды және жа­рақ­тар­ды ор­на­ту үшін жа­у­ап­кер­ші­лік­ті, өз ер­кі­мен жос­пар­ла­уды көз­дей­тін бас­шы­лық ету­мен нор­ма­лар­ды іс­ке асы­ру бой­ын­ша орын­да­у­шы­лық қыз­мет
Сы­на­ма дай­ын­да­ма­лар­ды, құ­ры­л­ғы­лар­ды және жа­рақ­тар­ды ор­на­ту
Қыз­мет көр­се­ті­ле­тін ав­то­мат­тар мен жар­ты­лай ав­то­мат­тар­дың құ­ры­лы­сын бі­лу қа­жет. Ең­бек қор­ғау және қа­уіп­сіз­дік тех­ни­ка­сын, өрт қа­уіп­сіз­ді­гі және іш­кі тәр­тіп қа­ғи­да­сын бі­лу, эко­ло­ги­я­лық нор­ма­лар мен өн­ді­рі­стік та­за­лық­ты сақ­тау, жұ­мыс ор­нын­да және өн­ді­рі­стік ай­мақ­та са­ни­тар­лық-тех­ни­ка­лық іс-ша­ра­лар­ды, ең­бек ги­ги­е­на­сы­ның нор­ма­ла­ры мен та­лап­та­рын сақ­тау, жа­за­тай­ым оқи­ға­лар ке­зін­де дә­рі­гер­ге дей­ін­гі кө­мек көр­се­ту
2-1)
Ав­то­мат­тар­ды рет­те­уді орын­дау үшін жа­у­ап­кер­ші­лік­ті, өз ер­кі­мен жос­пар­ла­уды көз­дей­тін бас­шы­лық ету­мен нор­ма­лар­ды іс­ке асы­ру бой­ын­ша орын­да­у­шы­лық қыз­мет
Ав­то­мат­тар­ды рет­теу
Қыз­мет көр­се­ті­ле­тін күр­де­лі то­карь­лық ав­то­мат­ты және жар­ты­лай ав­то­мат­ты ста­н­ок­тар­дың құ­ры­лы­сын және дәл­ді­гін тек­се­ру қа­ғи­да­ла­рын бі­лу, ста­нок жұ­мысы­ның ақа­у­ла­рын анық­тау және жою тә­сіл­де­рін, қа­лып­ты және әм­бе­бап кес­кіш құ­рал­дың және ас­пап­тар­дың құ­ры­лы­сын, ста­н­ок­тар­дың пас­пор­ты мен анық­та­ма­лық­та­ры бой­ын­ша ке­су ре­жи­мін анық­тау қа­ғи­да­ла­рын; ме­талл ке­су тео­ри­я­сы­ның негіз­де­рін бі­лу қа­жет. Ең­бек қор­ғау және қа­уіп­сіз­дік тех­ни­ка­сын, өрт қа­уіп­сіз­ді­гі және іш­кі тәр­тіп ере­же­сін бі­лу, эко­ло­ги­я­лық нор­ма­лар мен өн­ді­рі­стік та­за­лық­ты сақ­тау, жұ­мыс ор­нын­да және өн­ді­рі­стік ай­мақ­та са­ни­тар­лық-тех­ни­ка­лық іс-ша­ра­лар­ды, ең­бек ги­ги­е­на­сы­ның нор­ма­ла­ры мен та­лап­та­рын сақ­тау, жа­за­тай­ым оқи­ға­лар ке­зін­де дә­рі­гер­ге дей­ін­гі кө­мек көр­се­ту.
2-2)
Сы­на­ма бөл­шек­тер­ді рет­те­уден кей­ін өң­деу үшін жа­у­ап­кер­ші­лік­ті, өз ер­кі­мен жос­пар­ла­уды көз­дей­тін, бас­шы­лық ету­мен нор­ма­лар­ды іс­ке асы­ру бой­ын­ша орын­да­у­шы­лық қыз­мет
Сы­на­ма бөл­шек­тер­ді рет­те­уден кей­ін өң­деу
Әм­бе­бап және ар­найы құ­ры­л­ғы­лар­дың, ба­қы­лау-өл­шеу құ­рал­да­ры мен ас­пап­та­ры­ның жұ­мыс іс­теу прин­ци­пі мен құ­ры­лы­сын; те­гер­шік­тер­ді, экс­цен­трик­тер, кө­шір­гіш­тер мен жұ­ды­рық­ша­лар­ды ірік­теу қа­ғи­да­ла­рын; қа­лып­ты және ар­найы кес­кіш құ­рал­дың гео­мет­ри­я­сын, тер­мо­өң­деу, қай­рау, шың­дау және ор­на­ту ере­же­сін, дәл­дік дең­гей­ін; дәл­дік ше­гі мен қон­ды­ру жүй­е­ле­рін; бұ­дыр­лық ква­ли­тет­те­рі мен па­ра­метр­ле­рін бі­лу қа­жет. Ең­бек қор­ғау және қа­уіп­сіз­дік тех­ни­ка­сын, өрт қа­уіп­сіз­ді­гі және іш­кі тәр­тіп ере­же­сін бі­лу, эко­ло­ги­я­лық нор­ма­лар мен өн­ді­рі­стік та­за­лық­ты сақ­тау, жұ­мыс ор­нын­да және өн­ді­рі­стік ай­мақ­та са­ни­тар­лық-тех­ни­ка­лық іс-ша­ра­лар­ды, ең­бек ги­ги­е­на­сы­ның нор­ма­ла­ры мен та­лап­та­рын сақ­тау, жа­за­тай­ым оқи­ға­лар ке­зін­де дә­рі­гер­ге дей­ін­гі кө­мек көр­се­ту
3-1)
Дай­ын сы­на­ма бөл­шек­тер­ді ше­шіп алу үшін жа­у­ап­кер­ші­лік­ті, өз ер­кі­мен жос­пар­ла­уды көз­дей­тін бас­шы­лық ету­мен нор­ма­лар­ды іс­ке асы­ру бой­ын­ша орын­да­у­шы­лық қыз­мет
Дай­ын сы­на­ма бөл­шек­тер­ді ше­шіп алу
Қыз­мет көр­се­ті­ле­тін то­кар­лық ав­то­мат­ты және жар­ты­лай ав­то­мат­ты ста­н­ок­тар­дың құ­ры­лы­сын, бөл­шек­тер­ді жүк­теу ере­же­сін бі­лу қа­жет. Ең­бек қор­ғау және қа­уіп­сіз­дік тех­ни­ка­сын, өрт қа­уіп­сіз­ді­гі және іш­кі тәр­тіп қа­ғи­да­ла­рын бі­лу, эко­ло­ги­я­лық нор­ма­лар мен өн­ді­рі­стік та­за­лық­ты сақ­тау, жұ­мыс ор­нын­да және өн­ді­рі­стік ай­мақ­та са­ни­тар­лық-тех­ни­ка­лық іс-ша­ра­лар­ды, ең­бек ги­ги­е­на­сы­ның нор­ма­ла­ры мен та­лап­та­рын сақ­тау, жа­за­тай­ым оқи­ға­лар ке­зін­де дә­рі­гер­ге дей­ін­гі кө­мек көр­се­ту.
6-кесте. СБШ бойынша 4-біліктілік деңгейіндегі автомат және жартылай автоматтарды баптаушының құзыреттеріне қойылатын талаптар
Ең­бек мін­де­ті­нің №
Же­ке және кә­сі­би құ­зы­рет­те­рі
Дағ­ды­ла­ры мен бі­лік­те­рі
Бі­лі­мі
1-3)
Ба­ғы­ны­шты қыз­мет­кер­лер­дің мін­дет­тер­ді өз ер­кі­мен бел­гі­ле­уін, нор­ма­лар­ды ұй­ым­да­сты­ру және іс­ке асы­ру­ды ба­қы­ла­у­ын, құ­ры­л­ғы­лар мен ме­талл кес­кіш құ­рал­дар­ды ірік­теу үшін жа­у­ап­кер­ші­лік­ті көз­дей­тін, бас­шы­лық ету­мен нор­ма­лар­ды іс­ке асы­ру бой­ын­ша орын­да­у­шы­лық-бас­қа­ру­шы­лық қыз­мет
Құ­ры­л­ғы­лар мен кес­кіш құ­рал­дар­ды таң­дау
Көп та­рал­ған құ­ры­л­ғы­лар­дың, кес­кіш құ­рал­дар­дың ата­уын, мін­де­тін, құ­ры­лы­сын және қол­да­ны­лу шар­тта­рын, кес­кіш құ­рал­дың жүз­де­рі­нің мұ­қа­лу бел­гі­ле­рін; өң­де­ле­тін ма­те­ри­ал­дар­дың ата­уын, таң­ба­ла­нуын және негіз­гі ме­ха­ни­ка­лық қа­си­ет­те­рін бі­лу қа­жет. Ең­бек қор­ғау және қа­уіп­сіз­дік тех­ни­ка­сын, өрт қа­уіп­сіз­ді­гі және іш­кі тәр­тіп ере­же­сін бі­лу, эко­ло­ги­я­лық нор­ма­лар мен өн­ді­рі­стік та­за­лық­ты сақ­тау, жұ­мыс ор­нын­да және өн­ді­рі­стік ай­мақ­та са­ни­тар­лық-тех­ни­ка­лық іс-ша­ра­лар­ды, ең­бек ги­ги­е­на­сы­ның нор­ма­ла­ры мен та­лап­та­рын сақ­тау, жа­за­тай­ым оқи­ға ке­зін­де дә­рі­гер­ге дей­ін­гі кө­мек көр­се­ту
3-2)
Ба­ғы­ны­шты қыз­мет­кер­лер­дің мін­дет­тер­ді өз ер­кі­мен бел­гі­ле­уін, нор­ма­лар­ды ұй­ым­да­сты­ру және іс­ке асы­ру­ды ба­қы­ла­у­ын, дай­ын­дал­ған сы­на­ма бөл­шек­тер­дің са­па­сын тек­се­ру және олар­ды ТББ тап­сы­ру үшін жа­у­ап­кер­ші­лік­ті көз­дей­тін, бас­шы­лық ету­мен нор­ма­лар­ды іс­ке асы­ру бой­ын­ша орын­да­у­шы­лық-бас­қа­ру­шы­лық қыз­мет
Дай­ын­дал­ған сы­на­ма бөл­шек­тер­дің са­па­сын тек­се­ру және олар­ды ТББ тап­сы­ру
Ба­қы­лау-өл­шеу құ­рал­да­ры мен ас­пап­та­ры­ның жұ­мыс іс­теу қа­ғи­да­ты мен құ­ры­лы­сын, өң­де­ле­тін ма­те­ри­ал­дар­дың ата­уы мен таң­ба­ла­нуын, дәл­дік ше­гі мен қон­ды­ру жүй­е­ле­рін, бұ­дыр­лық ква­ли­тет­те­рі мен па­ра­метр­ле­рін бі­лу қа­жет. Ең­бек қор­ғау және қа­уіп­сіз­дік тех­ни­ка­сын, өрт қа­уіп­сіз­ді­гі және іш­кі тәр­тіп ере­же­сін бі­лу, эко­ло­ги­я­лық нор­ма­лар мен өн­ді­рі­стік та­за­лық­ты сақ­тау, жұ­мыс ор­нын­да және өн­ді­рі­стік ай­мақ­та са­ни­тар­лық-тех­ни­ка­лық іс-ша­ра­лар­ды, ең­бек ги­ги­е­на­сы­ның нор­ма­ла­ры мен та­лап­та­рын сақ­тау, жа­за­тай­ым оқи­ға ке­зін­дед­ә­рі­гер­ге дей­ін­гі кө­мек көр­се­ту
3-3)
Ба­ғы­ны­шты қыз­мет­кер­лер­дің мін­дет­тер­ді өз ер­кі­мен бел­гі­ле­уін, нор­ма­лар­ды ұй­ым­да­сты­ру және іс­ке асы­ру­ды ба­қы­ла­у­ын, ав­то­мат­тар мен жар­ты­лай ав­то­мат­тар­ды рет­те­уді аяқ­тау үшін жа­у­ап­кер­ші­лік­ті көз­дей­тін, бас­шы­лық ету­мен нор­ма­лар­ды іс­ке асы­ру бой­ын­ша орын­да­у­шы­лық-бас­қа­ру­шы­лық қыз­мет
Ав­то­мат­тар мен жар­ты­лай ав­то­мат­тар­ды рет­те­уді аяқ­тау
Ав­то­мат­тар мен жар­ты­лай ав­то­мат­тар­дың жұ­мысын­да­ғы ақа­у­лар­ды анық­тау және жою тә­сіл­де­рін бі­лу қа­жет. Ең­бек қор­ғау және қа­уіп­сіз­дік тех­ни­ка­сын, өрт қа­уіп­сіз­ді-гі және іш­кі тәр­тіп ере­же­сін бі­лу, эко­ло­ги­я­лық нор­ма­лар мен өн­ді­рі­стік та­за­лық­ты сақ­тау, жұ­мыс ор­нын­да және өн­ді­рі­стік ай­мақ­та са­ни­тар­лық-тех­ни­ка­лық іс-ша­ра­лар­ды, ең­бек ги­ги­е­на­сы­ның нор­ма­ла­ры мен та­лап­та­рын сақ­тау, жа­за­тай­ым оқи­ға ке­зін­де дә­рі­гер­ге дей­ін­гі кө­мек көр­се­ту.

«Машина жасаудағы механикалық өңдеу,
бақылау-өлшеу аспаптары және автоматика»
кәсіби стандартына
1-қосымша
Келісу парағы
Ұй­ым­ның ата­уы
Қа­зақ­стан Рес­пуб­ли­ка­сы Ең­бек және ха­лық­ты әле­умет­тік қор­ғау ми­ни­стр­лі­гі
Осы КС __________________________________________________ тіркелді.
Кәсіби стандарттар тізбесіне____________тіркеу нөмірімен енгізілді.
Хат (хаттама) № ___________ Күні ____________________