Қазақстан Республикасы «Асыл тұқымды мал шаруашылығы туралы» 1998 жылғы 9 шілдедегі Заңының 13-бабының 7) тармақшасына сәйкес БҰЙЫРАМЫН:

2. Қазақстан Республикасы Ауыл шаруашылығы министрлігі Мал шаруашылығы өнімдерін өндіру және қайта өңдеу департаменті заңнамада белгіленген тәртіппен осы бұйрықтың Қазақстан Республикасы Әдiлет министрлiгiнде мемлекеттiк тiркелуiн және бұқаралық ақпарат құралдарында ресми жариялануын қамтамасыз етсін.

Қа­зақ­стан Рес­пуб­ли­ка­сы
Ауыл ша­ру­а­шы­лы­ғы
ми­ни­стрі­нің
2014 жы­л­ғы 21 қа­зан­да­ғы
№ 3-3/539 бұй­ры­ғы­мен
бе­кі­ті­л­ген
Мал шаруашылығы саласындағы селекциялық жетістіктерді сынақтардан және байқаулардан өткiзу әдістемесі
Жалпы ережелер

1. Осы Мал шаруашылығы саласындағы селекциялық жетістіктерді сынақтардан және байқаулардан өткiзу әдістемесі (бұдан әрі – Әдістеме) «Селекциялық жетістіктерді қорғау туралы» Қазақстан Республикасының 1999 жылғы 13 шілдедегі Заңының 10 бабының 2 тармағына және «Асыл тұқымды мал шаруашылығы туралы» Қазақстан Республикасының 1998 жылғы 9 шілдедегі Заңының 13-бабының 7) тармақшасына сәйкес әзiрлендi және мал шаруашылығы саласындағы селекциялық жетістіктерді сынақтардан және байқаулардан өткізуді айқындайды.

3. Тұқымды сынақтан және байқаудан өткізу Қазақстан Республикасы Ауыл шаруашылығы министрлігі Тұқымдарды сынақтардан және байқаулардан өткiзу жөнiндегi мемлекеттiк комиссиясымен (бұдан әрі – Комиссия) Қазақстан Республикасының 1998 жылғы 9 шілдедегі Заңының 13-бабының 22) тармақшасына сәйкес жүргізіледі.

6. Ірі қара малды (Bos primigenius Воjanus) сынақтан өткізген кезде бағаланатын тұқым белгілерінің айқындық дәрежесінің патентке қабілеттігін бағалау үшін кемінде 6 айлық 50 қашар және 50 еркек тана, 50 құнажын (5-6 ай буаздылықтағы) және 24 айлық 20 бұқа іріктеледі. Жануарлардың ұрпақ сапасы бойынша көбінесе бағалаудан өтпеген жас өндіруші бұқалардан кездейсоқ таңдау әдісімен іріктеу өткізіледі.
Егер типтік емес жануарлар саны сапалық белгілері бойынша 6%-дан (сынауға 50 бас таңдап алған), 3 және 2 % (сәйкесінше 100-200 бас) кем емес, ал сандық белгілері бойынша сыналатын тұқымның варияция коэффициенті жалпыға мәлім тұқым көрсеткішінен 1,4 есе аспаған жағдайда ғана, ірі қара малдың тұқымы біртекті және тұрақты болып есептеледі. Ерекшелік селекцияланып жатқан сандық белгілердің математикалық нақтылықпен құрбыларынан (құрбыластарынан) асып түсетін және сапалық белгілерінде анық айырмашылықтардың ерекшеліктерімен айқындалады.
Ірі қара малдың есебін осы Әдістемеге 1-қосымшаға сәйкес ірі қара малдың сыналатын және жалпыға белгілі ұқсас тұқымдарына (сыналатын типі, линиясы және бастапқы тұқым бойынша) арналған белгілер кестесіне сәйкес сыналатын және жалпыға белгілі ұқсас тұқымдар бойынша (сыналатын типі, линиясы және батапқы тұқым бойынша) осы Әдістемеге 2-қосымшаға сәйкес ірі қара мал белгілерінің айқындылық дәрежесін бағалауды сынау (байқаудан өткізу) кезінде басшылыққа алуға арналған Индекстер кестесінде (түсініктемелер мен әдістер) көрсетілген әдістерді қолдана отырып, жүргізеді;

Егер типтік емес дарақтардың саны сапалық белгілер бойынша зерттеліп отырған мал басынан 5%-дан артық емес, ал сандық белгілері бойынша варияция коэффициенті қолда бар жалпыға белгілі тұқымнан 1,6 есе аспаған жағдайда ғана қойдың тұқымы біртекті және түрақты деп танылады.
Қойдың есебін осы Әдістемеге 3-қосымшаға сәйкес қойдың сыналатын және жалпыға белгілі ұқсас тұқымдарына (сыналатын типі, линиясы және бастапқы тұқым бойынша) арналған белгілер кестесіне сәйкес сыналатын және жалпыға белгілі ұқсас тұқымдар бойынша (сыналатын типі, линиясы және батапқы тұқым бойынша) осы Әдістемеге 4-қосымшаға сәйкес қой белгілерінің айқындылық дәрежесін бағалауды сынау (байқаудан өткізу) кезінде басшылыққа алуға арналған Индекстер кестесінде (түсініктемелер мен әдістер) көрсетілген әдістерді қолдана отырып, жүргізеді;

8. Ешкілерді (Capra aegagrus Erxleben) сынақтан өткізу кезінде бағаланатын тұқым белгілерінің айқындылық дәрежесінің бағалау үшін кездейсоқ таңдау әдісімен кемінде бағаланатын тұқымнан кездейсоқ таңдау әдісімен кемінде 2,5 және одан да жоғары жастағы 10 теке мен 40 аналық ешкі және 12-18 айлық 60 еркек лақ пен 60 ұрғашы лақ санап алынады.
Егер типтік емес дарақтардың саны сапалық белгілер бойынша зерттеліп отырған мал басынан 9%-дан артық емес, ал сандық белгілері бойынша варияция коэффициенті қолда бар жалпыға белгілі тұқымнан 1,6 есе аспаған жағдайда ғана ешкілердің тұқымы біртекті және түрақты деп танылады.
Ешкілердің есебін осы Әдістемеге 5-қосымшаға сәйкес ешкілердің сыналатын және жалпыға белгілі ұқсас тұқымдарына (сыналатын типі, линиясы және бастапқы тұқым бойынша) арналған белгілер кестесіне сәйкес сыналатын және жалпыға белгілі ұқсас тұқымдар бойынша (сыналатын типі, линиясы және батапқы тұқым бойынша) осы Әдістемеге 6-қосымшаға сәйкес ешкі белгілерінің айқындылық дәрежесін бағалауды сынау (байқаудан өткізу) кезінде басшылыққа алуға арналған Индекстер кестесінде (түсініктемелер мен әдістер) көрсетілген әдістерді қолдана отырып, жүргізеді;

Егер типтік емес дарақтардың саны сапалық белгілер бойынша зерттеліп отырған мал басынан 4%-дан артық емес, ал сандық белгілері бойынша варияция коэффициенті қолда бар жалпыға белгілі тұқымнан 1,6 есе аспаған жағдайда ғана шошқалардың тұқымы біртекті және түрақты деп танылады.
Шошқалардың есебін осы Әдістемеге 7-қосымшаға сәйкес шошқалардың сыналатын және жалпыға белгілі ұқсас тұқымдарына (сыналатын типі, линиясы және бастапқы тұқым бойынша) арналған белгілер кестесіне сәйкес сыналатын және жалпыға белгілі ұқсас тұқымдар бойынша (сыналатын типі, линиясы және батапқы тұқым бойынша) осы Әдістемеге 8-қосымшаға сәйкес шошқа белгілерінің айқындылық дәрежесін бағалауды сынау (байқаудан өткізу) кезінде басшылыққа алуға арналған Индекстер кестесінде (түсініктемелер мен әдістер) көрсетілген әдістерді қолдана отырып, жүргізеді;

Егер типтік емес дарақтардың саны сапалық белгілер бойынша зерттеліп отырған мал басынан 5%-дан артық емес, ал сандық белгілері бойынша варияция коэффициенті қолда бар жалпыға белгілі тұқымнан 1,5 есе аспаған жағдайда ғана жылқылардың тұқымы біртекті және түрақты деп танылады.
Жылқылардың есебін осы Әдістемеге 9-қосымшаға сәйкес жылқылардың сыналатын және жалпыға белгілі ұқсас тұқымдарына (сыналатын типі, линиясы және бастапқы тұқым бойынша) арналған белгілер кестесіне сәйкес сыналатын және жалпыға белгілі ұқсас тұқымдар бойынша (сыналатын типі, линиясы және батапқы тұқым бойынша) осы Әдістемеге 10-қосымшаға сәйкес жылқы белгілерінің айқындылық дәрежесін бағалауды сынау (байқаудан өткізу) кезінде басшылыққа алуға арналған Индекстер кестесінде (түсініктемелер мен әдістер) көрсетілген әдістерді қолдана отырып, жүргізеді;

Егер типтік емес дарақтардың саны сапалық белгілер бойынша зерттеліп отырған мал басынан 7%-дан артық емес, ал сандық белгілері бойынша варияция коэффициенті қолда бар жалпыға белгілі тұқымнан 1,5 есе аспаған жағдайда ғана түйелердің тұқымы біртекті және түрақты деп танылады.
Түйелердің есебін осы Әдістемеге 11-қосымшаға сәйкес түйелердің сыналатын және жалпыға белгілі ұқсас тұқымдарына (сыналатын типі, линиясы және бастапқы тұқым бойынша) арналған белгілер кестесіне сәйкес сыналатын және жалпыға белгілі ұқсас тұқымдар бойынша (сыналатын типі, линиясы және бастапқы тұқым бойынша) осы Әдістемеге 12-қосымшаға сәйкес түйе белгілерінің айқындылық дәрежесін бағалауды сынау (байқаудан өткізу) кезінде басшылыққа алуға арналған Индекстер кестесінде (түсініктемелер мен әдістер) көрсетілген әдістерді қолдана отырып, жүргізеді;

12. Қаздарды (Anser anser L.) сынақтан өткізу кезінде бағаланатын тұқым белгілерінің айқындылық дәрежесінің патентке қабілеттігін бағалау үшін кездейсоқ таңдау әдісімен кемінде бір күндік 30 еркек және 30 ұрғашы балапан, 9 апталық 30 еркек және 30 ұрғашы балапан, 52 аптадан асқан 15 қораз бен 45 мекиен қаздар және кездейсоқ таңдау әдісімен алынған 50 жұмыртқа алынады.
Егер типтік емес дарақтардың саны сапалық белгілер бойынша зерттеліп отырған мал басынан 10%-дан артық емес, ал сандық белгілері бойынша варияция коэффициенті қолда бар жалпыға белгілі тұқымнан 1,6 есе аспаған жағдайда ғана қаздардың тұқымы біртекті және түрақты деп танылады.
Қаздардың есебін осы Әдістемеге 13-қосымшаға сәйкес қаздардың сыналатын және жалпыға белгілі ұқсас тұқымдарына (сыналатын типі, линиясы және бастапқы тұқым бойынша) арналған белгілер кестесіне сәйкес сыналатын және жалпыға белгілі ұқсас тұқымдар бойынша (сыналатын типі, линиясы және батапқы тұқым бойынша) осы Әдістемеге 14-қосымшаға сәйкес қаз белгілерінің айқындылық дәрежесін бағалауды сынау (байқаудан өткізу) кезінде басшылыққа алуға арналған Индекстер кестесінде (түсініктемелер мен әдістер) көрсетілген әдістерді қолдана отырып, жүргізеді;

13. Үйректерді (Anas platyrhynchos L.) сынақтан өткізу кезінде бағаланатын тұқым белгілерінің айқындылық дәрежесінің патентке қабілеттігін бағалау үшін кездейсоқ таңдау әдісімен кемінде бір күндік 50 еркек және 50 ұрғашы балапан, 7 апталық 50 еркек және 50 ұрғашы балапан, 52 аптадан асқан 20 қораз бен 80 мекиен үйрек және кездейсоқ таңдау әдісімен алынған 100 жұмыртқа алынады.
Егер типтік емес дарақтардың саны сапалық белгілер бойынша зерттеліп отырған мал басынан 10%-дан артық емес, ал сандық белгілері бойынша варияция коэффициенті қолда бар жалпыға белгілі тұқымнан 1,6 есе аспаған жағдайда ғана үйректердің тұқымы біртекті және түрақты деп танылады.
Үйректердің есебін осы Әдістемеге 15-қосымшаға сәйкес үйректердің сыналатын және жалпыға белгілі ұқсас тұқымдарына (сыналатын типі, линиясы және бастапқы тұқым бойынша) арналған белгілер кестесіне сәйкес сыналатын және жалпыға белгілі ұқсас тұқымдар бойынша (сыналатын типі, линиясы және батапқы тұқым бойынша) осы Әдістемеге 16-қосымшаға сәйкес үйрек белгілерінің айқындылық дәрежесін бағалауды сынау (байқаудан өткізу) кезінде басшылыққа алуға арналған Индекстер кестесінде (түсініктемелер мен әдістер) көрсетілген әдістерді қолдана отырып, жүргізеді;

14. Тауықтар (Gallus gallus L.) сынақтан өткізу кезінде бағаланатын тұқым белгілерінің айқындылық дәрежесінің патентке қабілеттігін бағалау үшін кездейсоқ таңдау әдісімен кемінде 100 жұмыртқа, бір күндік 50 еркек және 50 ұрғашы балапан, 5 апталық ет бағытындағы 50 еркек және 50 ұрғашы балапан, 52 аптадан асқан 15 қораз бен 100 мекиен алынады.
Егер типтік емес дарақтардың саны сапалық белгілер бойынша зерттеліп отырған мал басынан 10%-дан артық емес, ал сандық белгілері бойынша варияция коэффициенті қолда бар жалпыға белгілі тұқымнан 1,6 есе аспаған жағдайда ғана тауықтардың тұқымы біртекті және түрақты деп танылады.
Тауықтардың есебін осы Әдістемеге 17-қосымшаға сәйкес тауықтың сыналатын және жалпыға белгілі ұқсас тұқымдарына (сыналатын типі, линиясы және бастапқы тұқым бойынша) арналған белгілер кестесіне сәйкес сыналатын және жалпыға белгілі ұқсас тұқымдар бойынша (сыналатын типі, линиясы және батапқы тұқым бойынша) осы Әдістемеге 18-қосымшаға сәйкес тауық белгілерінің айқындылық дәрежесін бағалауды сынау (байқаудан өткізу) кезінде басшылыққа алуға арналған Индекстер кестесінде (түсініктемелер мен әдістер) көрсетілген әдістерді қолдана отырып, жүргізеді;

15. Күре тауықтарды (Mellegris gallopavo) сынақтан өткізу кезінде бағаланатын тұқым белгілерінің айқындылық дәрежесінің патентке қабілеттігін бағалау үшін кездейсоқ таңдау әдісімен кемінде бір күндік 50 еркек және 50 ұрғашы балапан, 16 апталық 30 еркек және 30 ұрғашы балапан, 50 аптадан асқан 20 қораз бен 50 мекиен түйетауық және кездейсоқ таңдау әдісімен алынған 50 жұмыртқа алынады.
Егер типтік емес дарақтардың саны сапалық белгілер бойынша зерттеліп отырған мал басынан 10%-дан артық емес, ал сандық белгілері бойынша варияция коэффициенті қолда бар жалпыға белгілі тұқымнан 1,6 есе аспаған жағдайда ғана күре тауықтардың тұқымы біртекті және түрақты деп танылады.
Күре тауықтардың есебін осы Әдістемеге 19-қосымшаға сәйкес күре тауықтардың сыналатын және жалпыға белгілі ұқсас тұқымдарына (сыналатын типі, линиясы және бастапқы тұқым бойынша) арналған белгілер кестесіне сәйкес сыналатын және жалпыға белгілі ұқсас тұқымдар бойынша (сыналатын типі, линиясы және батапқы тұқым бойынша) осы Әдістемеге 20-қосымшаға сәйкес күре тауық белгілерінің айқындылық дәрежесін бағалауды сынау (байқаудан өткізу) кезінде басшылыққа алуға арналған Индекстер кестесінде (түсініктемелер мен әдістер) көрсетілген әдістерді қолдана отырып, жүргізеді;

16. Мысыр тауықтарды (Numida meleagris L.) сынақтан өткізу кезінде бағаланатын тұқым белгілерінің айқындылық дәрежесінің патентке қабілеттігін бағалау үшін кездейсоқ таңдау әдісімен кемінде бір күндік 50 еркек және 50 ұрғашы балапан, 10 апталық 50 еркек және 50 ұрғашы балапан, 52 аптадан асқан 20 қораз бен 50 мекиен және кездейсоқ таңдау әдісімен алынған 50 жұмыртқа алынады.
Егер типтік емес дарақтардың саны сапалық белгілер бойынша зерттеліп отырған мал басынан 10%-дан артық емес, ал сандық белгілері бойынша варияция коэффициенті қолда бар жалпыға белгілі тұқымнан 1,6 есе аспаған жағдайда ғана мысыр тауықтарының тұқымы біртекті және түрақты деп танылады.
Мысыр тауықтарының есебін осы Әдістемеге 21-қосымшаға сәйкес мысыр тауықтардың сыналатын және жалпыға белгілі ұқсас тұқымдарына (сыналатын типі, линиясы және бастапқы тұқым бойынша) арналған белгілер кестесіне сәйкес сыналатын және жалпыға белгілі ұқсас тұқымдар бойынша (сыналатын типі, линиясы және батапқы тұқым бойынша) осы Әдістемеге 22-қосымшаға сәйкес мысыр тауық белгілерінің айқындылық дәрежесін бағалауды сынау (байқаудан өткізу) кезінде басшылыққа алуға арналған Индекстер кестесінде (түсініктемелер мен әдістер) көрсетілген әдістерді қолдана отырып, жүргізеді;

Егер типтік емес дарақтардың саны сапалық белгілер бойынша зерттеліп отырған мал басынан 5%-дан артық емес, ал сандық белгілері бойынша варияция коэффициенті қолда бар жалпыға белгілі тұқымнан 1,5 есе аспаған жағдайда ғана қара түлкінің тұқымы біртекті және тұрақты деп танылады. Егер жануардың бояуы доминантты генмен берілген болса, айырмашылықты бағалаған кезде олардың басқа түстермен қатынасы белгіленеді, ал бояу белгісі бойынша біркелкілікті бағалау жүргізілмейді.
Егер ұсынылып отырған тұқымның бояуы бұрын белгілі емес мутациямен немесе гендер комбинациясымен ұштастырылса, ұсынушы тұқымның генотипін растайтын құжат енгізеді.
Қара түлкінің есебін осы Әдістемеге 23-қосымшаға сәйкес қара түлкінінің сыналатын және жалпыға белгілі ұқсас тұқымдарына (сыналатын типі, линиясы және бастапқы тұқым бойынша) арналған белгілер кестесіне сәйкес сыналатын және жалпыға белгілі ұқсас тұқымдар бойынша (сыналатын типі, линиясы және батапқы тұқым бойынша) осы Әдістемеге 24-қосымшаға сәйкес қара түлкі белгілерінің айқындылық дәрежесін бағалауды сынау (байқаудан өткізу) кезінде басшылыққа алуға арналған Индекстер кестесінде (түсініктемелер мен әдістер) көрсетілген әдістерді қолдана отырып, жүргізеді;

Егер типтік емес дарақтардың саны сапалық белгілер бойынша зерттеліп отырған мал басынан 5%-дан артық емес, ал сандық белгілері бойынша варияция коэффициенті қолда бар жалпыға белгілі тұқымнан 1,5 есе аспаған жағдайда ғана құндыздардың тұқымы біртекті және тұрақты деп танылады.
Егер құндыздың бояуы доминантты генмен берілген болса, айырмашылықты бағалаған кезде олардың басқа түстермен қатынасы белгіленеді, ал бояу белгісі бойынша біркелкілікті бағалау жүргізілмейді.
Егер ұсынылып отырған тұқымның бояуы бұрын белгілі емес мутациямен немесе гендер комбинациясымен ұштастырылса, ұсынушы тұқымның генотипін растайтын құжат енгізеді.
Құндыздардың есебін осы Әдістемеге 25-қосымшаға сәйкес құндыздардың сыналатын және жалпыға белгілі ұқсас тұқымдарына (сыналатын типі, линиясы және бастапқы тұқым бойынша) арналған белгілер кестесіне сәйкес сыналатын және жалпыға белгілі ұқсас тұқымдар бойынша (сыналатын типі, линиясы және батапқы тұқым бойынша) осы Әдістемеге 26-қосымшаға сәйкес құндыз белгілерінің айқындылық дәрежесін бағалауды сынау (байқаудан өткізу) кезінде басшылыққа алуға арналған Индекстер кестесінде (түсініктемелер мен әдістер) көрсетілген әдістерді қолдана отырып, жүргізеді;

19. Үй итін (Canis Familiaris L.) (ұлттық жануарлар тұқымына жататын қазақы ит тұқымдары – «Тазы», «Төбет», сонымен қатар басқа да үй иттері) сынақтан өткізу кезінде бағаланатын тұқым белгілерінің айқындылық дәрежесінің патентке қабілеттігін бағалау үшін кездейсоқ таңдау әдісімен кемінде 12-14 айлығындағы 40 төбет пен 40 қаншық және 36-40 айлығындағы 10 төбет пен 30 қаншық санап алынады.
Егер типтік емес дарақтардың саны сапалық белгілер бойынша зерттеліп отырған мал басынан 5%-дан артық емес, ал сандық белгілері бойынша варияция коэффициенті қолда бар жалпыға белгілі тұқымнан 1,5 есе аспаған жағдайда ғана үй итінің тұқымы біртекті және тұрақты деп танылады.
Үй итінің есебін осы Әдістемеге 27-қосымшаға сәйкес үй итінің сыналатын және жалпыға белгілі ұқсас тұқымдарына (сыналатын типі, линиясы және бастапқы тұқым бойынша) арналған белгілер кестесіне сәйкес сыналатын және жалпыға белгілі ұқсас тұқымдар бойынша (сыналатын типі, линиясы және батапқы тұқым бойынша) осы Әдістемеге 28-қосымшаға сәйкес үй итінің белгілерінің айқындылық дәрежесін бағалауды сынау (байқаудан өткізу) кезінде басшылыққа алуға арналған Индекстер кестесінде (түсініктемелер мен әдістер) көрсетілген әдістерді қолдана отырып, жүргізеді;

20. Бал араларды (Apis mellifera L.) сынақтан өткізу кезінде бағаланатын тұқым белгілерінің айқындылық дәрежесінің патентке қабілеттігін бағалау үшін кездейсоқ таңдау әдісімен кемінде әр аналық арадан 10 арадан 100 ара, 10 тумайтын аналық ара, бір топтамадан алынған 20 аталық ара және кездейсоқ таңдау әдісімен 10 туған аналық ара алынады.
Егер типтік емес дарақтардың саны сапалық белгілер бойынша зерттеліп отырған мал басынан 10%-дан артық емес, ал сандық белгілері бойынша варияция коэффициенті қолда бар жалпыға белгілі тұқымнан 1,6 есе аспаған жағдайда ғана бал араның тұқымы біртекті және тұрақты деп танылады.
Бал аралардың есебін осы Әдістемеге 29-қосымшаға сәйкес бал арасының сыналатын және жалпыға белгілі ұқсас тұқымдарына (сыналатын типі, линиясы және бастапқы тұқым бойынша) арналған белгілер кестесіне сәйкес сыналатын және жалпыға белгілі ұқсас тұқымдар бойынша (сыналатын типі, линиясы және батапқы тұқым бойынша) осы Әдістемеге 30-қосымшаға сәйкес бал ара белгілерінің айқындылық дәрежесін бағалауды сынау (байқаудан өткізу) кезінде басшылыққа алуға арналған Индекстер кестесінде (түсініктемелер мен әдістер) көрсетілген әдістерді қолдана отырып, жүргізеді;

21. Тұқы балығы (Cyprinus carpio L.) сынақтан өткізу кезінде бағаланатын тұқым белгілерінің айқындылық дәрежесінің патентке қабілеттігін бағалау үшін кездейсоқ таңдау әдісімен кемінде екінші уылдырық шашқан 50 ұрғашы, 50 еркек балық алынады, ал өлшеу және белгілерін бағалау үшін 11-ден 17-50-ге шекті екі жастағылар алынады.
Егер типтік емес дарақтардың саны сапалық белгілер бойынша зерттеліп отырған мал басынан 4%-дан артық емес, ал сандық белгілері бойынша варияция коэффициенті қолда бар жалпыға белгілі тұқымнан 1,6 есе аспаған жағдайда ғана тұқы балығының тұқымы біртекті және тұрақты деп танылады.
Тұқы балығының есебін осы Әдістемеге 31-қосымшаға сәйкес тұқы балығының сыналатын және жалпыға белгілі ұқсас тұқымдарына (сыналатын типі, линиясы және бастапқы тұқым бойынша) арналған белгілер кестесіне сәйкес сыналатын және жалпыға белгілі ұқсас тұқымдар бойынша (сыналатын типі, линиясы және батапқы тұқым бойынша) осы Әдістемеге 32-қосымшаға сәйкес тұқы балық белгілерінің айқындылық дәрежесін бағалауды сынау (байқаудан өткізу) кезінде басшылыққа алуға арналған Индекстер кестесінде (түсініктемелер мен әдістер) көрсетілген әдістерді қолдана отырып, жүргізеді;

Егер типтік емес дарақтардың саны сапалық белгілер бойынша зерттеліп отырған мал басынан 4%-дан артық емес, ал сандық белгілері бойынша варияция коэффициенті қолда бар жалпыға белгілі тұқымнан 1,6 есе аспаған жағдайда ғана мөлдір бахтахтының тұқымы біртекті және тұрақты деп танылады.
Мөлдір бахтахтының есебін осы Әдістемеге 33-қосымшаға сәйкес мөлдір бахтахтының сыналатын және жалпыға белгілі ұқсас тұқымдарына (сыналатын типі, линиясы және бастапқы тұқым бойынша) арналған белгілер кестесіне сәйкес сыналатын және жалпыға белгілі ұқсас тұқымдар бойынша (сыналатын типі, линиясы және батапқы тұқым бойынша) осы Әдістемеге 34-қосымшаға сәйкес мөлдір бахтахты белгілерінің айқындылық дәрежесін бағалауды сынау (байқаудан өткізу) кезінде басшылыққа алуға арналған Индекстер кестесінде (түсініктемелер мен әдістер) көрсетілген әдістерді қолдана отырып, жүргізеді;

23. Бұғыны (Cervus elaphus sibiricus Severtzov) сынақтан өткізу кезінде бағаланатын тұқым белгілерінің айқындылық дәрежесінің патентке қабілеттігін бағалау үшін кездейсоқ таңдау әдісімен кемінде 18 айлық 35 еркек, 35 ұрғашы марал; 24 айлық тұмса марал; 2,5 жасар 35 ұрғашы, 3,5 жасар 35 еркек марал және 20 бас ұрықтандырушы марал алынады.
Егер типтік емес дарақтардың саны сапалық белгілер бойынша зерттеліп отырған мал басынан 6%-дан артық емес, ал сандық белгілері бойынша варияция коэффициенті қолда бар жалпыға белгілі тұқымнан 1,6 есе аспаған жағдайда ғана бұғы тұқымы біртекті және тұрақты деп танылады.
Бұғының есебін осы Әдістемеге 35-қосымшаға сәйкес бұғының сыналатын және жалпыға белгілі ұқсас тұқымдарына (сыналатын типі, линиясы және бастапқы тұқым бойынша) арналған белгілер кестесіне сәйкес сыналатын және жалпыға белгілі ұқсас тұқымдар бойынша (сыналатын типі, линиясы және батапқы тұқым бойынша) осы Әдістемеге 36-қосымшаға сәйкес бұғы белгілерінің айқындылық дәрежесін бағалауды сынау (байқаудан өткізу) кезінде басшылыққа алуға арналған Индекстер кестесінде (түсініктемелер мен әдістер) көрсетілген әдістерді қолдана отырып, жүргізеді.

24. Қорғалатын селекциялық жетістіктер бойынша байқау жүргізудің негізі ретінде малдардың орта шығу тегі болуы және олардың экстерьер мен дене пішінінің ұқсастығы, ұрпақтарына тұрақты беріліп отыратын өнімділігінің деңгейі мен басқа да көрсеткіштері, селекциялық жетістіктерді құру жоспарына сай келетін сандық және сапалық құрамы болуы.

28. Егер сараптама өткізген кезде ұсынылып отырған мал шаруашылығындағы жаңа селекциялық жетістіктер патентке қабілеттігінің шарттарына сәйкес келмегені анықталса, Комиссия осы Әдістеменің 40-қосымшадағы нысанға сәйкес мал шаруашылығындағы селекциялық жетістіктердің патентке қабілеттігі туралы теріс қорытынды рәсімдейді.

Мал ша­ру­а­шы­лы­ғы
са­ла­сын­да­ғы
се­лек­ци­я­лы­қ­же­ті­стіктер­ді
сы­нақ­тар­дан және
бай­қа­у­лар­да­нөт­кi­зу әді­сте­ме­сіне
1-қо­сым­ша
Ірі қара малдың сыналатын және жалпыға белгілі ұқсас тұқымдарына (сыналатын типі, линиясы және бастапқы тұқым бойынша) арналған белгілер кестесі
№
Бел­гі­лер
Кө­рі­ніс бе­ру дә­ре­же­сі
Ин­декс
1.
1. Жа­ну­ар: негіз­гі тү­сі
(*)
ақ
сұр
ақ са­ры1)
жи­рен
қы­зыл
қы­зыл шу­бар
қы­зыл буы­рыл 2)
қош­қыл қы­зыл 4)
қуқыл сұр­ғы­лт
қо­ныр5)
қа­ра6) қа­ра бу­рыл 7)
1
2
3
4
5
6
7
8
9
10
11
2.
2. Жа­ну­ар:
(*) қо­сым­ша бо­я­у­дың бо­луы
жоқ
бар
1
9
3.
3. Мал: қо­сым­ша
(*) бо­яу
ақ
сұр
жи­рен
қы­зыл
қуқыл сар­ғы­лт
қо­ңыр
қа­ра
1
2
3
4
5
6
7
4.
4. Жа­ну­ар: ба­сын­да­ғы
қо­сым­ша бо­яу (*)
жоқ
көз­дің ай­на­ла­сын­да (кө­зіл­ді­рік)
та­нау ай­на­сы­ның ай­на­ла­сын­да (са­қи­на)
көз­дің ай­на­ла­сын­да және ба­стың бас­қа да бө­лік­те­рін­де
та­нау ай­на­сы­ның ай­на­ла­сын­да және ба­стың бас­қа бө­лік­те­рін­де
ба­стың бас­қа бө­лік­те­рін­де
ба­стың бар­лық бө­лік­те­рін­де
1
2
3
4
5
6
7
5.
5. Жа­ну­ар: дене тұр­қын­да­ғы қо­сым­ша бо­яу (*)
жоқ
дене тұр­қы­ның жо­ғар­ғы жа­ғын­да
дене тұр­қы­ның тө­мен­гі бө­лі­гін­де
бү­кіл дене тұр­қын­да
1
2
3
4
6.
6. Жа­ну­ар: де­не­де­гі қо­сым­ша бо­я­у­дың кон­фи­гу­ра­ци­я­сы
жо­лақ­ты
бел­де­улі
өзге­ше
1
2
3
7.
7. Жа­ну­ар: ая­ғын­да­ғы қо­сым­ша бо­яу
бар
жоқ
1
9
8.
8. Жа­ну­ар: құй­ры­ғын­да­ғы қо­сым­ша бо­яу
жоқ
бар
1
9
9.
9. Ер­кек та­на: ту­ған­да­ғы
(*) ті­рі сал­ма­ғы
кі­ші
ор­та­ша
үл­кен
3
5
7
10.
Қа­шар: ту­ған­да­ғы
(*) ті­рі сал­ма­ғы
кі­ші
ор­та­ша
үл­кен
3
5
7
11.
11. Ер­кек та­на: 15 ай­лы­ғын­да­ғы ті­рі сал­ма­ғы(*)
кі­ші
ор­та­ша
үл­кен
3
5
7
12.
12. Қа­шар : 18 ай­лы­ғын­да­ғы ті­рі сал­ма­ғы (*)
кі­ші
ор­та­ша
үл­кен
3
5
7
13.
13. Қа­шар : фи­зио­ло­ги­я­лық же­ті­л­ген жа­сы
ер­те
ор­та­ша
кеш
3
5
7
14.
14. Өн­ді­ру­ші бұ­қа: ті­рі сал­ма­ғы (* )
(2-жа­ста)(* )
кі­ші
ор­та­ша
үл­кен
3
5
7
15.
15.Сиыр: ті­рі сал­ма­ғы (* ) (бі­рін­ші ту­ған соң) (* )
кі­ші
ор­та­ша
үл­кен
3
5
7
16.
16. Сиыр ба­сы: қы­ры­нан (* ) ()
ой­ыс
ту­ра
дө­ңес
1
2
3
17.
17. Өн­ді­ру­ші бұ­қа­ның ба­сы:
ұзынды­ғы(* )
қы­сқа
ор­та­ша
ұзын
3
5
7
18.
18. Сиыр­дың ба­сы: ұзынды­ғы (* )
қы­сқа
ор­та­ша
ұзын
3
5
7
19.
19. Өн­ді­ру­ші бұ­қа­ның маң­дайы:
ені (*)
тар
ор­та­ша
кең
3
5
7
20.
20. Сиыр­дың маң­дайы: ені (* )
тар
ор­та­ша
кең
3
5
7
21.
21. Сиыр­дың жел­ке шу­да­сы: қы­ры­нан
(* ) (+)
ой­ыс
тү­зу
дө­ңес
1
2
3
22.
22. Сиыр­дың мүй­і­зі: бар бо­луы (* )
жоқ
бар
1
9
23.
23. Сиыр­дың мүй­і­зі: ор­на­ла­суы (* ) (+)
жан-жақ­қа ба­ғыт­тал­ған
жо­ға­ры ба­ғыт­та­лып май­ы­с­қан
жан-жақ­қа жо­ға­ры ба­ғыт­та­лып «кө­сі­ле» май­ы­с­қан
жо­ға­ры ба­ғыт­та­лып, ал­ды­на қа­рай май­ы­с­қан
ал­ға қа­рай ба­ғыт­тал­ған
жан-жақ­қа ба­ғыт­тал­ған жо­ға­ры және тө­мен
ал­ға қа­рай ба­ғыт­та­лып, жан-жақ­қа май­ы­с­қан
ал­ға қа­рай ба­ғыт­та­лып, жо­ға­ры қа­рай «кө­се­ле» май­ы­с­қан
ал­ға қа­рай ба­ғыт­та­лып, «кө­се­ле» май­ы­с­қан
сәл тө­мен ба­ғыт­тал­ған
жан-жақ­қа ба­ғыт­тал­ған, ал­ға қа­рай және жо­ға­ры
жо­ға­ры ба­ғыт­та­лып, арт­қа қа­рай май­ы­с­қан
1
2
3
4
5
6
7
8
9
10
11
12
24.
24. Сиыр­дың мүй­і­зі:ұзынды­ғы
қы­сқа 8)
ор­та­ша 9)
ұзын 10)
3
5
7
25.
35. Өн­ді­ру­ші бұ­қа­ның ке­уде­сі: ені
(*)
тар
ор­та­ша
кең
3
5
7
26.
36. Сиыр­дың ке­уде­сі: ені(*)
тар
ор­та­ша
кең
3
5
7
27.
37. Өн­ді­ру­ші бұ­қа­ның ке­уде­сі:
ке­уде сүй­е­гі­нің ені
(+) (*)
Тек сүт­ті, ет­ті-сүт­ті тұқым­ды мал­дар­ды ба­ға­ла­ған­да ға­на есеп­те­ле­ді (бұ­дан әрі -ЕС)
тар
ор­та­ша
кең
3
5
7
28.
38. Сиыр­дың ке­уде­сі: ке­уде сүй­е­гі­нің ені (ЕС)
тар
ор­та­ша
кең
3
5
7
28.
39. Өн­ді­ру­ші бұ­қа­ның ке­уде­сі: ой­ы­сы (*)
та­яз
ор­та­ша
те­рең
3
5
7
30.
40. Сиыр­дың ке­уде­сі: ой­ы­сы (*)
та­яз
ор­та­ша
те­рең
3
5
7
31.
41. Өн­ді­ру­ші бұ­қа­ның ке­уде­сі: құ­ла­ш­та­ған­да (*)
та­яз
ор­та­ша
те­рең
3
5
7
32.
42. Сиыр­дың ке­уде­сі: құ­ла­ш­та­ған­да (*)
та­яз
ор­та­ша
те­рең
3
5
7
33.
43. Өн­ді­ру­ші бұ­қа­ның омы­ра­уы: да­муы
на­шар 11)
ор­та­ша 12)
кү­ш­ті 13)
3
5
7
34.
44. Сиыр­дың ар­қа­сы: ені
тар 11)
ор­та­ша14)
кең15)
3
5
7
35.
45. Өн­ді­ру­ші бұ­қа­ның құй­ым­ша­ғы: ұзынды­ғы(*)
қы­сқа
ор­та­ша
ұзын
3
5
7
36.
46.Сиыр­дың құй­ым­ша­ғы: ұзынды­ғы(*)
қы­сқа
ор­та­ша
ұзын
3
5
7
37.
47. Өн­ді­ру­ші бұ­қа­ның ар­ты: мы­қын ені(*)
тар
ор­та­ша
кең
3
5
7
38.
48. Сиыр­дың ар­ты: мы­қын ені (*)
тар
ор­та­ша
кең
3
5
7
39.
Өн­ді­ру­ші бұ­қа­ның ар­ты: жам­бас пен ор­тан жі­лік­тің буын­дал­ған жер­нің ені(*)
тар
ор­та­ша
кең
3
5
7
40.
Сиыр­дың ар­ты: жам­бас пен ор­тан жі­лік­тің буын­дал­ған жер­нің ені(*)
тар
ор­та­ша
кең
3
5
7
41.
51. Өн­ді­ру­ші бұ­қа­ның ар­ты: ор­та­ша құ­ла­ш­та­ған­да(*) (+)
кі­ші
ор­та­ша
үл­кен
3
5
7
42.
52. Сиыр­дың ар­ты: ор­та­ша құ­ла­ш­та­ған­да(*)
кі­ші
ор­та­ша
үл­кен
3
5
7
43.
53. Ер­кек та­на­лар мен қа­шар­лар: то­лым­ды­лы­ғы(+)
ет­ті тұқым­ды мал­дар­ды ба­ға­ла­ған­да ға­на (бұ­дан әрі - Е)
жоқ
бар 16)
1
9
44.
54.Сиыр­дың жам­ба­сы: ор­на­ла­суы
(ЕС)
кө­те­рің­кі
ту­ра
сал­бы­ра­ған
3
5
7
45.
55. Өн­ді­ру­ші бұ­қа­ның жам­ба­сы: ені(*)
тар
ор­та­ша
кең
3
5
7
46.
56. Сиыр­дың жам­ба­сы: ені(*)
тар
ор­та­ша
кең
3
5
7
47.
57. Өн­ді­ру­ші бұ­қа­ның дене тұр­қы:
ұзынды­ғы (*) (+)
қы­сқа
ор­та­ша
ұзын
3
5
7
48.
58. Сиыр­дың дене тұр­қы: ұзынды­ғы
(*)
қы­сқа
ор­та­ша
ұзын
3
5
7
49.
59. Өн­ді­ру­ші бұ­қа­ның дене тұр­қы:
те­рең­ді­гі (*)
та­яз
ор­та­ша
те­рең
3
5
7
50.
60. Сиыр­дың дене тұр­қы: те­рең­ді­гі(*)
та­яз
ор­та­ша
те­рең
3
5
7
51.
61.Сиыр­дың тұ­я­ғы: бұ­ры­шы (ЕС)
(*) (+)
үш­кір
қа­лып­ты
до­ғал
3
5
7
52.
62. Сиыр­дың тұ­я­ғы: бо­я­уы
(*)
сұр
са­ры
қо­ңыр
қа­ра
1
2
3
4
53.
Сиыр­дың тұ­я­ғы: бо­я­у­дың қар­қын­ды­лы­ғы
ашық
ор­та­ша
тұй­ық
1
5
9
54.
64. Өн­ді­ру­ші бұ­қа­ның те­рі­сі:
қа­лыңды­ғы
(*)
жұ­қа
ор­та­ша
қа­лың
3
5
7
55.
65. Сиыр­дың те­рі­сі: қа­лыңды­ғы (*)
жұ­қа
ор­та­ша
қа­лың
3
5
7
56.
66. Сиыр­дың же­лі­ні: арт­қы бө­лік­те­рі­нің ор­на­ла­су би­ік­ті­гі (*) (+) (ЕС)
тө­мен
ор­та­ша
би­ік
3
5
7
57.
67. Сиыр­дың же­лі­ні: сүт ай­на­сы­ның ені
(+) (*) (ЕС)
тар
ор­та­ша
кең
3
5
7
58.
68. Сиыр­дың же­лі­ні: ал­дың­ғы бө­лік­те­рі­нің ұзынды­ғы (*)() (ЕС)
қы­сқа
ор­та­ша
ұзын
3
5
7
59.
69. Сиыр­дың же­лі­ні: ал­дың­ғы ем­шек­те­рі­нің ор­на­ла­суы
(ЕС)
тар
ор­та­ша
кең
3
5
7
60.
70. Сиыр­дың же­лі­ні: ал­дың­ғы ем­шек­те­рі­нің ұзынды­ғы
(*) (ЕС)
қы­сқа
ор­та­ша
ұзын
3
5
7
61.
71. Сиыр­дың жі­лін­ші­гі: ора­мы (*)
кі­ші
ор­та­ша
үл­кен
3
5
7
62.
72. Сиыр­дың сүт­ті­лі­гі
өте тө­мен
тө­мен
ор­та­ша
жо­ға­ры
өте жо­ға­ры
1
3
5
7
9
63.
73. Сүт бе­ру қар­қын­ды­лы­ғы
(ЕС)
өте тө­мен
тө­мен
ор­та­ша
жо­ға­ры
өте жо­ға­ры
1
3
5
7
9
64.
74. Сүт: май­лы­лы­ғы
(ЕС)
өте тө­мен
тө­мен
ор­та­ша
жо­ға­ры
өте жо­ға­ры
1
3
5
7
9
65.
75. Сүт: құ­ра­мын­да­ғы ақуыз
бел­ка(ЕС)
өте тө­мен
тө­мен
ор­та­ша
жо­ға­ры
өте жо­ға­ры
1
3
5
7
9
Ескертпе
«(*)» - міндетті түрде селекциялық жетістіктердің сипаттамасына кіруі тиіс; «(+)» - суреттермен сүймеленеді;
1) Шароле тұқымына тән;
2) Қазақтың ақ бас, герефорд және қырдың қызыл сиыры тұқымына тән;
3) Қорған симментал (қызыл ала тұқым аралық тұрпатына) сиырытұқымына тән;
4) Бестужев және Санта-гертруда тұқымдарына тән;
5) Алатау тұқымына тән;
6) Галловей және Абердин-ангус тұқымдарына тән;
7) Шортгорн және Әулие ата (сүтті сиырдың қара ала тұрпатына) тұқымдарына тән.
8) Джерсей және Шортгорн тұқымдарына тән;
9) Симментал, Алатау, Қырдың қызыл, Әулие ата, Сычев, Холгомор және Қара-ала сиыр тұқымдарына тән;
10) Айршир, Бестужев және Қазақтың ақ бас және Қалмақ сиыры тұқымдарына тән;
11) Якут және Бурят малына тән;
12) Қара-ала, Ярослав и Қырдың қызыл, Әулие ата және Қалмақ тұқымдарына тән;
13) Симментал, Герефорд және Қазақтың ақ бас және Әулиекөл сиыры тұқымдарына тән;
14) Қызыл, Ярослав, Қырдың қызыл, Симментал, Алатау, Әулие ата, Санта-гертруда және Қалмақ тұқымдарына тән;
15) Симментал, Герефорд, Қазақтың ақ бас, Әулиекөл, Шортгорн Абергин-ангус және Галловей тұқымдарына тән.
16) Шароле тұқымына тән

Мал ша­ру­а­шы­лы­ғы
са­ла­сын­да­ғы
се­лек­ци­я­лы­қ­же­ті­стіктер­ді
сы­нақ­тар­дан және
бай­қа­у­лар­дан өт­кi­зу
әді­сте­ме­сіне
2-қо­сым­ша
Ірі қара малдың белгілерінің айқындылық дәрежесін бағалауды сынау (байқаудан өткізу) кезінде басшылыққа алуға арналған Индекстер кестесі
№
Бел­гі
Кө­рі­ніс бе­ру дә­ре­же­сі
Сан­дық көр­сет­кіш­тер
Сан­дық көр­сет­кіш­тер
Ин­декс
1.
К 1. Жа­ну­ар: негіз­гі бо­я­уы (Тү­сі)
6 ай­лық ер­кек та­на­лар мен қа­шар­лар­дың түк жа­мы­л­ғы­сы­ның тү­сі бой­ын­ша ба­ға­ла­на­ды.
2.
К 2. Жа­ну­ар: қо­сым­ша бо­я­у­дың бо­луы (Тү­сі)
Бас­қа тү­сте­гі түк жа­мы­л­ғы­сы­ның бар неме­се жоқ бо­луы­на бай­ла­ны­сты ба­ға­ла­на­ды.
3.
К 3. Жа­ну­ар: қо­сым­ша бо­яу.
6 ай­лық ер­кек та­на­лар мен қа­шар­лар­дың де­не­сін­де­гі ең аз кө­лем­ді құ­рай­тын қо­сым­ша тү­сте­гі түк жа­мы­л­ғы­сы­мен ба­ға­ла­на­ды.
4.
К 4. Жа­ну­ар: қо­сым­ша бо­я­у­дың кон­фи­гу­ра­ци­я­сы.
Қо­сым­ша тү­стің пі­ші­ні­мен ба­ға­ла­на­ды.
Жо­лақ­ты кон­фи­гу­ра­ция ұзынды­ғы мен ені әр­түр­лі, көл­де­нең ор­на­лас­қан жо­лақ­тар бо­лып та­бы­ла­ды(Швиц және Гол­ш­тин тұқым­да­ры­на тән).
Бел­де­улі кон­фи­гу­ра­ция дене тұр­қын ай­на­ла қор­ша­ған жо­лақ­тар­дан тұ­ра­ды (Гол­ланд және Гал­ло­вей тұқым­да­ры­на тән).
5.
К 9. Ер­кек та­на: туы­л­ған­да­ғы ті­рі сал­ма­ғы.
Сиыр бұ­за­ула­ған­нан 6 са­ғат­тан кей­ін бұ­за­уды МемСТ 23676-79 бой­ын­ша 50 кг-ға дей­ін өл­шей­тін, жі­бе­рі­ле­тін қа­те­лі­гі 0,1% ас­пай­тын ор­та­ша клас­сты нақ­ты­лы­ғы бар та­ра­зы­да өл­шей­ді.
Бел­гі­ле­рі­нің кө­рі­ну дә­ре­же­сі ке­ле­сі мән­дер­ге сәй­кес ке­ле­ді, кг:
Сүт­ті, сүт­ті-ет­ті (бұ­дан әрі –СЕ)
Ет­ті (бұ­дан әрі – Е)
кі­ші
35 –тен кем
30 -дан кем
3
ор­та­ша
35-45
30-40
5
үл­кен
45 -тен жо­ға­ры
40 -тан жо­ға­ры
7
6.
К 10. Қа­шар: туы­л­ған­да­ғы ті­рі сал­ма­ғы
К 10. Қа­шар: туы­л­ған­да­ғы ті­рі сал­ма­ғы
Анық­тау 9 әді­сте­ме­сі бой­ын­ша жүр­гі­зі­ле­ді.
Бел­гі­ле­рі­нің кө­рі­ну дә­ре­же­сі ке­ле­сі мән­дер­ге сәй­кес ке­ле­ді, кг:
СЕ
Е
кі­ші
30 –дан кем
25 тен кем
3
ор­та­ша
31-40
25-35
5
үл­кен
40 -тен жо­ға­ры
35 -тен жо­ға­ры
7
7.
К 11. Ер­кек та­на: 15 ай­лы­ғын­да­ғы ті­рі сал­ма­ғы
Жа­ну­ар­ды 1000 кг-ға дей­ін өл­шей ала­тын, жі­бе­рі­ле­тін қа­те­лі­гі 1 кг ас­пай­тын та­ра­зы­да өл­шей­ді.
Бел­гі­ле­рі­нің кө­рі­ну дә­ре­же­сі ке­ле­сі мән­дер­ге сәй­кес ке­ле­ді, кг:
тө­мен
380-ден кем
400 –дан кем
3
ор­та­ша
380-430
400-450
5
үл­кен
430-дан жо­ға­ры
450 -ден жо­ға­ры
7
8.
К 12. Қа­шар: ті­рі сал­ма­ғы
Қа­шар­лар­ды 1000 кг-ға дей­ін өл­шей ала­тын, жі­бе­рі­ле­тін қа­те­лі­гі 1 кг ас­пай­тын та­ра­зы­да өл­шей­ді.
Бел­гі­ле­рі­нің кө­рі­ну дә­ре­же­сі ке­ле­сі мән­дер­ге сәй­кес ке­ле­ді, кг:
кі­ші
340 –тан кем
320-дан кем
3
ор­та­ша
340-420
320-400
5
үл­кен
420 –дан жо­ға­ры
400-ден жо­ға­ры
7
9.
К 13. Қа­шар: фи­зио­ло­ги­я­лық же­ті­лу жа­сы
Қа­шар­дың нәти­же­лі ұрық­та­ну (ша­ғы­лы­сты­ру) жа­сы­мен ба­ға­ла­на­ды.
Бел­гі­ле­рі­нің кө­рі­ну дә­ре­же­сі ке­ле­сі мән­дер­ге сәй­кес ке­ле­ді, ай:
ер­те
16 -дан кем
3
ор­та
16-21
5
кеш
21 –ден жо­ға­ры
7
10.
К 14. Өн­ді­ру­ші бұ­қа: ті­рі сал­ма­ғы
Өн­ді­ру­ші бұ­қа­лар­ды 24 ай­лық жа­сын­да же­ке­леп өшей­ді.
Өл­ше­уді 1000 кг-ға дей­ін өл­шей ала­тын, жі­бе­рі­ле­тін қа­те­лі­гі 1 кг ас­пай­тын та­ра­зы­да жүр­гі­зе­ді.
Бел­гі­ле­рі­нің кө­рі­ну дә­ре­же­сі ке­ле­сі мән­дер­ге сәй­кес ке­ле­ді, кг:
СЕ
Е
кі­ші
580-ден кем
550 –тен кем
3
ор­та­ша
580-650
550-620
5
үл­кен
650-дан жо­ға­ры
620-нан жо­ға­ры
7
11.
К 15. Сиыр: ті­рі сал­ма­ғы
Сиыр­лар­ды ал­ғаш бұ­за­ула­ған­нан 2-3 ай­дан кей­ін же­ке­леп өл­шей­ді.
Өл­ше­уді 1000 кг-ға дей­ін өл­шей ала­тын, жі­бе­рі­ле­тін қа­те­лі­гі 1 кг ас­пай­тын та­ра­зы­да жүр­гі­зе­ді.
Бел­гі­ле­рі­нің кө­рі­ну дә­ре­же­сі ке­ле­сі мән­дер­ге сәй­кес ке­ле­ді, кг:
ЕС
Е
кі­ші
430 –дан кем
425 –тен кем
3
ор­та­ша
430-520
425-500
5
үл­кен
520-дан жо­ға­ры
500 –ден жо­ға­ры
7
12.
К 16. Сиыр­дың ба­сы: қы­ры­нан
Көз­бен қа­рау ар­қы­лы анық­та­ла­ды
1 2 3
ой­ың­қы ту­ра дө­ңес
13.
К 17. Өн­ді­ру­ші бұ­қа­ның ба­сы: ұзынды­ғы
Ба­ға­ла­уды 24 ай­лық жа­сын­да жүр­гі­зе­ді. Ба­стың ұзынды­ғын жел­ке шу­да­сы­ның ор­та­сы­нан мұ­рын ай­на­сы­на дей­ін өл­ше­гіш цир­куль­мен өл­шей­ді.
Бел­гі­ле­рі­нің кө­рі­ну дә­ре­же­сі ке­ле­сі мән­дер­ге сәй­кес ке­ле­ді, см:
ЕС
Е
қы­сқа
46 –дан кем
40-тан кем
3
ор­та­ша
46-52
40-46
5
ұзын
52 –ден жо­ға­ры
46 –дан жо­ға­ры
7
14.
К 18. Сиыр ба­сы: ұзынды­ғы
Ба­ға­ла­уды ал­ғаш бұ­за­ула­ған­нан 2-3 ай­дан кей­ін жүр­гі­зе­ді. Ба­стың ұзынды­ғын п.17 әді­сте­ме­сі бой­ын­ша өл­шей­ді.
Бел­гі­ле­рі­нің кө­рі­ну дә­ре­же­сі ке­ле­сі мән­дер­ге сәй­кес ке­ле­ді, см:
ЕС
Е
қы­сқа
44-тен кем
38-ден кем
3
ор­та­ша
44-50
38-44
5
ұзын
50 –ден жо­ға­ры
44-тен жо­ға­ры
7
15.
К 19 Өн­ді­ру­ші бұ­қа­ның маң­дайы: ені
Көз ор­би­та­ла­ры­ның ең алыс ара қа­шық­тығ­ын өл­ше­гіш цир­куль­мен өл­шей­ді.
Бел­гі­ле­рі­нің кө­рі­ну дә­ре­же­сі ке­ле­сі мән­дер­ге сәй­кес ке­ле­ді, см:
ЕС
Е
тар
20-дан кем
23 –тен кем
3
ор­та­ша
20-24
23-27
5
кең
24 -тен жо­ға­ры
27 -ден жо­ға­ры
7
16.
К 20 Сиыр­дың маң­дайы: ені
Өл­шем 19 әді­сте­ме­сі бой­ын­ша жүр­гі­зі­ле­ді.
Бел­гі­ле­рі­нің кө­рі­ну дә­ре­же­сі ке­ле­сі мән­дер­ге сәй­кес ке­ле­ді, см:
ЕС
Е
тар
18 –ден кем
21-ден кем
3
ор­та­ша
18-22
21-25
5
кең
22-ден жо­ға­ры
25-ден жо­ға­ры
7
17.
К 21. Сиыр­дың жел­ке шу­да­сы: қы­ры­нан
Көз­бен қа­рап анық­та­ла­ды.
1 2 3
ой­ыс ту­ра дө­ңес
18.
К 23. Сиыр­дың мүй­і­зі: ор­на­ла­суы
Көз­бен қа­рап анық­та­ла­ды.
1 2 3
Жан-жақ­қа жо­ға­ры ба­ғыт­та­лып, жо­ға­ры ба­ғыт­та­лып,
ба­ғыт­тал­ған жан-жақ­қа май­ы­с­қан «ора­ла» май­ы­с­қан
4 5 6
жо­ға­ры ба­ғыт­та­лып ал­ға ба­ғы­тал­ған жан-жақ­қа, ал­ды­на май­ы­с­қан жо­ға­ры және арт­қа б ба­ғыт­тал­ған
7 8 9
ал­ға ба­ғыт­тал­ған ал­ға ба­ғыт­та­лып, ал­ға ба­ғыт­та­лып,
және жан-жақ­қа «ора­ла» жо­ға­ры «ора­ла» май­ы­с­қан
май­ы­с­қан май­ы­с­қан
10 11 12
сәл тө­мен, жо­ға­ры жан-жақ­қа, ал­ға және ба­ғыт­тал­ған
ба­ғыт­тал­ған жо­ға­ры ба­ғыт­тал­ған арт­қа май­ы­с­қан
19.
К 24. Сиыр­дың мүй­із­де­рі: ұзынды­ғы
Көр­се­ті­л­ген үл­гі­лі тұқым­дар­ға сәй­кес көз­бен қа­рау ар­қы­лы анық­та­ла­ды.
20.
К 25. Сиыр­дың мүй­із­де­рі: негіз­гі тү­сі
Көз­бен қа­рау ар­қы­лы мүй­із­дің ор­таң­ғы бө­лі­гі­нің тү­сін анық­тай­ды.
21.
К 26. Сиыр­дың мүй­із­де­рі: негіз­гі тү­стің қар­қын­ды­лы­ғы
Мүй­із­дің ор­таң­ғы бө­лі­гін­де көз­бен қа­рау ар­қы­лы анық­та­ла­ды.
22.
К 29. Өн­ді­ру­ші бұ­қа­ның мой­ны: қы­ры­нан
Көз­бен қа­рап анық­та­ла­ды.
1 2
ту­ра жо­ғар­ғы жа­ғы қиы­л­ған
3 4
тө­мен­гі жа­ғы қиы­л­ған «тұм­сығ­ы­мен»
23.
К 30. Сиыр­дың мой­ны: қы­ры­нан
Көз­бен қа­рап анық­та­ла­ды.
1 2
ту­ра жо­ғар­ғы жа­ғы қиы­л­ған
3
тө­мен­гі жа­ғы қиы­л­ған
24.
К 33. Өн­ді­ру­ші бұ­қа: бой­ы­ның ұзынды­ғы
Өл­ше­гіш та­яқ­пен құй­ым­шақ­тың ең жо­ғар­ғы нүк­те­сі­мен өл­ше­не­ді.
Бел­гі­ле­рі­нің кө­рі­ну дә­ре­же­сі ке­ле­сі мән­дер­ге сәй­кес ке­ле­ді, см:
ЕС
С
тө­мен
138-ден кем
130 –дан кем
3
ор­та­ша
138-150
130-142
5
жо­ға­ры
150 –ден жо­ға­ры
142 –ден жо­ға­ры
7
25.
К 34. Сиыр: бой­ы­ның ұзынды­ғы
Өл­шем 33 әді­сте­ме­сі бой­ын­ша жүр­гі­зі­ле­ді
Бел­гі­ле­рі­нің кө­рі­ну дә­ре­же­сі ке­ле­сі мән­дер­ге сәй­кес ке­ле­ді, см:
ЕС
С
тө­мен
130-дан кем
123 –тен кем
3
ор­та­ша
130-142
123-135
5
жо­ға­ры
142 –ден жо­ға­ры
135 -тен жо­ға­ры
7
26.
К 35. Өн­ді­ру­ші бұ­қа­ның ке­уде­сі: ені
Жа­уы­рын­ның арт­қы бұ­ры­шы­на қа­ты­сты тігі­нен ең кең же­рін­де өл­ше­гіш та­яқ­пен өл­ше­не­ді.
Бел­гі­ле­рі­нің кө­рі­ну дә­ре­же­сі ке­ле­сі мән­дер­ге сәй­кес ке­ле­ді, см
ЕС
С
тар
42-ден кем
47 –ден кем
3
ор­та­ша
42-51
47-56
5
кең
51-ден ар­тық
56 –дан ар­тық
7
27.
К 36. Сиыр­дың ке­уде­сі: ені
Өл­шем 35 әді­сте­ме­сі­мен жүр­гі­зі­ле­ді
Бел­гі­ле­рі­нің кө­рі­ну дә­ре­же­сі ке­ле­сі мән­дер­ге сәй­кес ке­ле­ді, см
ЕС
С
тар
38 –ден кем
43-тен кем
3
ор­та­ша
38-47
43-52
5
кең
47-ден ар­тық
52 –тен ар­тық
7
28.
К 37-38. Ке­уде: ке­уде сүй­е­гі­нің ені
Ке­уде сүй­е­гі­нің жо­ғар­ғы шы­ғың­қы жер­ле­рі­нің ара қа­шық­тығы көл­де­нең­нен өл­ше­гіш цир­куль­мен өл­ше­не­ді Бел­гі­ле­рі­нің кө­рі­ну дә­ре­же­сі ке­ле­сі мән­дер­ге сәй­кес ке­ле­ді, см:
ЕС
С
тар
32-ден кем
26 –дан кем
3
ор­та­ша
32-41
26-35
5
кең
41 -ден жо­ға­ры
35 -тен ар­тық
7
29.
К 39. Өн­ді­ру­ші бұ­қа­ның ке­уде­сі: те­рең­ді­гі
Шоқ­тық­тан жа­уы­рын­ның арт­қы бұ­ры­шы­на қа­ты­сты ке­уде сүй­е­гіне дей­ін­гі ара қа­шық­тық тігі­нен өл­ше­гіш та­яқ­пен өл­ше­не­ді. Төс асты жақ­сы да­мы­ған жа­ну­ар­лар­да (әсі­ре­се –ет­ті мал­дың тұқым­да­ры) оны өл­ше­гіш та­яқ­тың астын­да қыр­ты­стар түз­бей­т­ін­дей етіп бас­қа жақ­қа тар­ту ке­рек
Бел­гі­ле­рі­нің кө­рі­ну дә­ре­же­сі ке­ле­сі мән­дер­ге сәй­кес ке­ле­ді, см:
ЕС
С
та­яз
67-ден кем
70 –тен кем
3
ор­та­ша
67-76
70-79
5
те­рең
76-дан ар­тық
79-дан жо­ға­ры
7
30.
К 40. Сиыр­дың ке­уде­сі: те­рең­ді­гі
Өл­шем 39 әді­сте­ме­сі бой­ын­ша жүр­гі­зі­ле­ді.
Бел­гі­ле­рі­нің кө­рі­ну дә­ре­же­сі ке­ле­сі мән­дер­ге сәй­кес ке­ле­ді, см:
ЕС
С
та­яз
62 –ден кем
65-ден кем
3
ор­та­ша
62-71
65-74
5
те­рең
71 -ден ар­тық
74-тен ар­тық
7
31.
К 41. Өн­ді­ру­ші бұ­қа­ның ке­уде­сі: ора­ған­да
Жа­уы­рын­ның арт­қы бұ­ры­шы­на қа­ты­сты тігі­нен өл­ше­гіш лен­та­мен өл­ше­не­ді.
Бел­гі­ле­рі­нің кө­рі­ну дә­ре­же­сі ке­ле­сі мән­дер­ге сәй­кес ке­ле­ді, см:
ЕС
С
кі­ші
195-тен кем
ме­нее 200
3
ор­та­ша
195-210
200-215
5
үл­кен
210-ден ар­тық
215-дан ар­тық
7
32.
К 42. сиыр­дың ке­уде­сі: ора­ған­да
Өл­шем 41 әді­сте­ме­сі бой­ын­ша жүр­гі­зі­ле­ді.
Бел­гі­ле­рі­нің кө­рі­ну дә­ре­же­сі ке­ле­сі мән­дер­ге сәй­кес ке­ле­ді, см:
ЕС
С
кі­ші
180 –нен кем
185 –тен кем
3
ор­та­ша
180-195
185-200
5
үл­кен
195-тен ар­тық
200 -ден ар­тық
7
33.
К 43. Өн­ді­ру­ші бұ­қа­ның төс асты: да­муы
Үл­гі­лі тұқым­дар­ға сәй­кес ал­дың­ғы аяқ сызығ­ы­ның ар­тын­да­ғы тө­стіктің да­му дең­гей­ін көз­бен қа­рап анық­тай­ды.
34.
К 44. Сиыр­дың ар­қа­сы: ені
Үл­гі­лі тұқым­дар­ға сәй­кес көз­бен қа­рап анық­та­ла­ды.
35.
К 45. Өн­ді­ру­ші бұ­қа­ның құй­ым­ша­ғы: ұзынды­ғы
Жам­ба­стың ке­мік ба­сы­ның ал­дың­ғы шет­кі төм­пе­ші­гі­нен құй­ым­шақ ба­сы­ның арт­қы төм­пе­ші­гіне дей­ін­гі ара­лық өл­ше­гіш цир­куль­мен өл­ше­не­ді.
Бел­гі­ле­рі­нің кө­рі­ну дә­ре­же­сі ке­ле­сі мән­дер­ге сәй­кес ке­ле­ді, см:
ЕС
С
қы­сқа
51-ден кем
55 –ден кем
3
ор­та­ша
51-57
55-61
5
ұзын
57-ден ар­тық
61-ден ар­тық
7
36.
К 46. Сиыр­дың құй­ым­ша­ғы: ұзынды­ғы
Өл­шеу 45 әді­сте­ме­сі бой­ын­ша жүр­гі­зі­ле­ді
Бел­гі­ле­рі­нің кө­рі­ну дә­ре­же­сі ке­ле­сі мән­дер­ге сәй­кес ке­ле­ді, см:
ЕС
С
қы­сқа
46 –дан кем
50 –ден кем
3
ор­та­ша
46-52
50-56
5
ұзын
52 -ден ар­тық
56 -ден ар­тық
7
37.
К 47. Өн­ді­ру­ші бұ­қа­ның ар­ты: мы­қы­ны­ның ені
Мы­қын­ның сырт­қы бұ­ры­шта­ры­ның ара қа­шық­тығы өл­ше­гіш цир­куль­мен өл­ше­не­ді.
Бел­гі­ле­рі­нің кө­рі­ну дә­ре­же­сі ке­ле­сі мән­дер­ге сәй­кес ке­ле­ді, см:
ЕС
С
тар
47 –ден кем
53 –тен кем
3
ор­та­ша
47-53
53-59
5
кең
53-тен ар­тық
59 -дан ар­тық
7
38.
К 48. Сиыр­дың ар­ты: мы­қын­ның ені
Өл­шеу 47 әді­сте­ме­сі бой­ын­ша жүр­гі­зі­ле­ді.
Бел­гі­ле­рі­нің кө­рі­ну дә­ре­же­сі ке­ле­сі мән­дер­ге сәй­кес ке­ле­ді, см:
ЕС
С
тар
44-тен кем
50-тен кем
3
ор­та­ша
44-50
50-56
5
кең
50-тен ар­тық
56-тен ар­тық
7
39.
К 49. Өн­ді­ру­ші бұ­қа­ның ар­ты: жам­ба­стың буын­дал­ған же­рі­нің ені
Сан сүй­е­гі­нің шет­кі шы­ғың­қы жер­ле­рі­нің ара қа­шық­тығы өл­ше­гіш цир­куль­мен өл­ше­не­ді.
Бел­гі­ле­рі­нің кө­рі­ну дә­ре­же­сі ке­ле­сі мән­дер­ге сәй­кес ке­ле­ді, см:
ЕС
С
тар
44-тен кем
50-ден кем
3
ор­та­ша
44-50
50-56
5
кең
50-ден ар­тық
56 –дан ар­тық
7
40.
К 50. Сиыр­дың ар­ты: жам­ба­стың буын­дал­ған же­рі­нің ені
Өл­шеу 49 әді­сте­ме­сі бой­ын­ша жүр­гі­зі­ле­ді.
Бел­гі­ле­рі­нің кө­рі­ну дә­ре­же­сі ке­ле­сі мән­дер­ге сәй­кес ке­ле­ді, см:
ЕС
С
тар
41-ден кем
47-ден кем
3
ор­та­ша
41-47
47-53
5
кең
47-ден ар­тық
53 -тен ар­тық
7
41.
К 51. Өн­ді­ру­ші бұ­қа­ның ар­ты: жар­ты­лай ора­ған­да
Сол жақ ті­зе буы­ны­ның бүй­і­рін­де­гі шы­ғың­қы же­рі­нен оң жақ ті­зе­сі­нің сәй­кес нүк­те­сіне дей­ін құй­рық­тың астын бой­лай өл­ше­гіш лен­та­мен өл­ше­не­ді.
Бел­гі­ле­рі­нің кө­рі­ну дә­ре­же­сі ке­ле­сі мән­дер­ге сәй­кес ке­ле­ді, см:
ЕС
С
кі­ші
103-ден кем
109-дан кем
3
ор­та
103-119
109-125
5
үл­кен
119 -дан ар­тық
125 -тен ар­тық
7
42.
К 52. Сиы­дың ар­ты: жар­ты­лай ора­ған­да
Өл­шеу 51 әді­сте­ме­сі бой­ын­ша жүр­гі­зі­ле­ді.
Бел­гі­ле­рі­нің кө­рі­ну дә­ре­же­сі ке­ле­сі мән­дер­ге сәй­кес ке­ле­ді, см:
ЕС
С
кі­ші
96-дан кем
101-ден кем
3
ор­та­ша
96-110
101-116
5
үл­кен
110-нан ар­тық
116 -дан ар­тық
7
43.
К 53. Ер­кек та­на­лар мен қа­шар­лар:то­лым­ды­лы­ғы
15 ай­лық ер­кек та­на­лар мен қа­шар­лар­да құй­ым­шақ пен жа­я­ның те­рең на­у­а­лар­ға бө­лін­ген (яғ­ни қос бұл­шық ет) ай­мақ­та­рын­да көз­бен қа­рап анық­тай­ды. Жая мен құй­ым­шақ қат­ты қа­лың­да­ған және бұл­шық ет­пен толған.
44.
К 54. Сиыр­дың жам­ба­сы: ор­на­ла­суы
Жам­ба­стың ке­мік ба­сы­на қа­ты­сты құй­ым­шақ ба­сы­ның ор­на­ла­су би­ік­ті­гі­мен анық­та­ла­ды.
Бел­гі­ле­рі­нің кө­рі­ну дә­ре­же­сі ке­ле­сі мән­дер­ге сәй­кес ке­ле­ді, см:
кө­те­рің­кі
құй­ым­шақ ба­сы мы­қын­нан 4 см-ден жо­ға­ры
3
ту­ра
шон­да­най сүй­е­гі мен мы­қын­ның би­ік­тікте ор­на­ла­су ай­ыр­ма­шы­лы­ғы 4 см -ден ас­пай­ды
5
сал­бы­ра­ған
шон­да­най ба­сы мы­қын­нан 4 см-ден ар­тық тө­мен ор­на­лас­қан.
7
45.
К 55. Өн­ді­ру­ші бұ­қа­ның жам­ба­сы: ені
Шон­да­най ба­ста­ры­ның сырт­қы шы­ғың­қы жер­ле­рі­нің ара қа­шық­тығы өл­ше­гіш цир­куль­мен өл­ше­не­ді.
Бел­гі­ле­рі­нің кө­рі­ну дә­ре­же­сі ке­ле­сі мән­дер­ге сәй­кес ке­ле­ді, см:
ЕС
С
тар
36-дан кем
38-ден кем
3
ор­та­ша
36-42
38-44
5
кең
42-ден ар­тық
44-тен ар­тық
7
46.
К 56. Сиыр жам­ба­сы: ені
Өл­шеу 55 әді­сте­ме­сі бой­ын­ша жүр­гі­зі­ле­ді.
Бел­гі­ле­рі­нің кө­рі­ну дә­ре­же­сі ке­ле­сі мән­дер­ге сәй­кес ке­ле­ді, см:
ЕС
С
тар
32 –ден кем
34 –тен кем
3
ор­та­ша
32-38
34-40
5
кең
38 –ден ар­тық
40 –тан ар­тық
7
47.
К 57. Өн­ді­ру­ші бұ­қа­ның дене тұр­қы: ұзынды­ғы
Иық сүй­е­гі­нің ал­дың­ғы шет­те­гі шы­ғың­қы нүк­те­сі­нен шон­да­най ба­сы­ның арт­қы іш­кі шет­кі шы­ғың­қы же­ріне дей­ін­гі ара қа­шық­тық өл­ше­гіш та­яқ­пен өл­ше­не­ді.
Бел­гі­ле­рі­нің кө­рі­ну дә­ре­же­сі ке­ле­сі мән­дер­ге сәй­кес ке­ле­ді, см:
ЕС
С
қы­сқа
161-ден кем
152-ден кем
3
ор­та­ша
161-173
152-164
5
ұзын
173 -тен ар­тық
164 –тен ар­тық
7
48.
К 58. Сиыр­дың дене тұр­қы: ұзынды­ғы
Өл­шеу 57 әді­сте­ме­сі бой­ын­ша жүр­гі­зі­ле­ді.
Бел­гі­ле­рі­нің кө­рі­ну дә­ре­же­сі ке­ле­сі мән­дер­ге сәй­кес ке­ле­ді, см:
ЕС
С
қы­сқа
153- тен кем
144 -тен кем
3
ор­та­ша
153-165
144-156
5
ұзын
165 –тен ар­тық
156 –дан ар­тық
7
49.
К 59. Өн­ді­ру­ші бұ­қа­ның дене тұр­қы: те­рең­ді­гі
Соң­ғы қа­быр­ға ауда­нын­да­ғы дене тұр­қы­ның ор­таң­ғы бө­лі­гі­нің те­рең­ді­гі өл­ше­гіш та­яқ­пен өл­ше­не­ді.
Бел­гі­ле­рі­нің кө­рі­ну дә­ре­же­сі ке­ле­сі мән­дер­ге сәй­кес ке­ле­ді, см:
ЕС
С
та­яз
77 –ден кем
80- нен кем
3
ор­та­ша
77-86
80-89
5
те­рең
86 –дан ар­тық
89 -дан ар­тық
7
50.
К 60. Сиыр­дың дене тұр­қы: те­рең­ді­гі
Өл­шеу 59 әді­сте­ме­сі бой­ын­ша жүр­гі­зі­ле­ді.
Бел­гі­ле­рі­нің кө­рі­ну дә­ре­же­сі ке­ле­сі мән­дер­ге сәй­кес ке­ле­ді, см:
ЕС
С
та­яз
73-тен кем
76-дан кем
3
ор­та­ша
73-82
76-85
5
те­рең
82 -ден ар­тық
85 -тен ар­тық
7
51.
К 61. Сиыр­дың тұ­я­ғы: бұ­ры­шы
Арт­қы аяқ­тың бі­ре­уі­нің тұ­яқ­тың ал­дың­ғы қа­быр­ға­сы­мен еден жа­зық­тығ­ы­на қа­ты­сты түз­ген бұ­ры­шы бұ­рыш өл­ше­гі­шпен өл­ше­не­ді. Тұ­яқ­тың қой­ы­луын­да өзге­ше­лік­тер бол­са, екі тұ­яқ та өл­ше­ніп, ба­ға­ла­у­ға ор­та­ша бұ­рыш қа­был­дан­ды.
Бел­гі­ле­рі­нің кө­рі­ну дә­ре­же­сі ке­ле­сі мән­дер­ге сәй­кес ке­ле­ді, гра­дус:
үш­кір
40 –тан кем
3
қа­лып­ты
40-50
5
до­ғал
50 -ден ар­тық
7
52.
К 64. Өн­ді­ру­ші бұ­қа­ның те­рі­сі: қа­лыңды­ғы
Те­рі­нің қа­лыңды­ғын соң­ғы қа­быр­ға­ның ор­та­сы­нан штан­ген­цир­куль­мен анық­тай­ды. Те­рі­ні тар­тқан кез­де қат­пар тү­зі­ле­ді, сон­дық­тан штан­ген­цир­куль­дің көр­сет­кіш­те­рін екі­ге бө­лу қа­жет.
Бел­гі­ле­рі­нің кө­рі­ну дә­ре­же­сі ке­ле­сі мән­дер­ге сәй­кес ке­ле­ді, мм:
ЕС
С
жі­ңіш­ке
5 –ден кем
7-ден кем
3
ор­та­ша
5-7
7-9
5
қа­лың
7 –ден ар­тық
9 -дан ар­тық
7
53.
К 65. Сиыр­дың те­рі­сі: қа­лыңды­ғы
Өл­шем 64 әді­сте­ме­сі бой­ын­ша жүр­гі­зі­ле­ді.
Бел­гі­ле­рі­нің кө­рі­ну дә­ре­же­сі ке­ле­сі мән­дер­ге сәй­кес ке­ле­ді, мм:
ЕС
С
жі­ңіш­ке
4 –тен кем
6 –дан кем
3
ор­та­ша
4-6
6-8
5
қа­лың
6 –дан ар­тық
8 –ден ар­тық
7
54.
К 66-70. Сиыр­дың же­лі­ні
Же­лін бел­гі­ле­рі­нің кө­рі­ну дә­ре­же­сін ал­ғаш­қы сүт­те­ну­дің 2-3 ай­лы­ғын­да ба­ға­лай­ды. Өл­ше­уді таң­ғы (үш рет са­у­у­да) неме­се кез-кел­ген(екі рет са­у­у­да) са­уын­ның ал­дын­да 1 са­ғат бұ­рын бө­лік құ­ны 1 мм сыз­ғы­шпен жүр­гі­зе­ді.
55.
К 66. Сиыр­дың же­лі­ні: арт­қы бө­лік­те­рі­нің ор­на­ла­су би­ік­ті­гі
Сар­пай­дың тө­мен­гі ше­ті мен же­лін­нің сек­ре­тор­лық бө­лі­гі­нің ( без­ді ұл­па) ара-қа­шық­тығ­ы­мен ба­ға­лай­ды
Бел­гі­ле­рі­нің кө­рі­ну дә­ре­же­сі ке­ле­сі мән­дер­ге сәй­кес ке­ле­ді, см:
тө­мен
30- ден кем
3
ор­та­ша
30-21
5
жо­ға­ры
21 –ден ар­тық
7
56.
К 67 Сиыр­дың же­лі­ні: сүт ай­на­сы­ның ені
Өл­ше­уді су­рет­ке сәй­кес жүр­гі­зе­ді.
Бел­гі­ле­рі­нің кө­рі­ну дә­ре­же­сі ке­ле­сі мән­дер­ге сәй­кес ке­ле­ді, см:
тар
10 -нан кем
3
ор­та­ша
10-19
5
кең
19 -дан ар­тық
7
57.
К 68. Сиыр­дың же­лі­ні: ал­дың­ғы бө­лік­те­рі­нің ұзынды­ғы
Же­лін­нің құр­сақ­пен қо­сы­л­ған нүк­те­сі­нен же­лін­нің бүй­ір жыр­тығ­ы­на дей­ін­гі ара қа­шық­тық­пен ба­ға­ла­на­ды.
Бел­гі­ле­рі­нің кө­рі­ну дә­ре­же­сі ке­ле­сі мән­дер­ге сәй­кес ке­ле­ді, см:
қы­сқа
19-дан кем
3
ор­та­ша
19-25
5
ұзын
25-тен ар­тық
7
58.
К 69. Сиыр­дың же­лі­ні: ал­дың­ғы ем­шек­те­рі­нің ор­на­ла­суы
Ал­дың­ғы ем­шек­те­рі­нің ұшта­ры­ның ара қа­шық­тығ­ы­мен ба­ға­ла­на­ды.
Бел­гі­ле­рі­нің кө­рі­ну дә­ре­же­сі ке­ле­сі мән­дер­ге сәй­кес ке­ле­ді, см:
тар
15 –тен кем
3
ор­та­ша
15-24
5
кең
24 –тен ар­тық
7
59.
К 70. Сиыр­дың же­лі­ні: ал­дың­ғы ем­шек­те­рі­нің ұзынды­ғы
Ең ұзын ем­шек­тің негі­зі­нен сфинк­те­ріне дей­ін­гі ара қа­шық­тық бой­ын­ша ба­ға­ла­на­ды.
Бел­гі­ле­рі­нің кө­рі­ну дә­ре­же­сі ке­ле­сі мән­дер­ге сәй­кес ке­ле­ді, см:
қы­сқа
4 –тен кем
3
ор­та­ша
4-8
5
ұзын
8 –ден ар­тық
7
60.
К 71. Сиыр­дың жі­лін­ші­гі: ора­мы
үш­тен бір бө­лі­гі­нің жо­ғар­ғы жа­ғы­ның тө­мен­гі ше­ті­нен жі­лін­шік ора­мы өл­ше­гіш лен­та­мен өл­ше­не­ді.
Бел­гі­ле­рі­нің кө­рі­ну дә­ре­же­сі ке­ле­сі мән­дер­ге сәй­кес ке­ле­ді, см:
ЕС
С
кі­ші
16-дан кем
18 –ден кем
3
ор­та­ша
16-19
18-21
5
үл­кен
19 -дан ар­тық
21 –ден ар­тық
7
61.
К 72. Сиыр­дың сүт­ті­лі­гі
Ет­ті-сүт­ті тұқым­дар­да ай сай­ын­ғы ба­қы­лау са­уы­лым­да­ры мен ағым­да­ғы ай­дың са­уын күн­де­рі­нің көр­сет­кіш қо­сындыс­ы­ның со­ма­сы бой­ын­ша ал­ғаш­қы сүт­те­ну­ден кей­ін­гі 305 күн­нің ішін­де са­уы­л­ған сүт мөл­ше­ріне бай­ла­ны­сты ба­ға­лай­ды.
Ет­ті тұқым­дар­да қа­шар­лар мен ер­кек та­на­лар­ды 210 күн­дік жа­сын­да ене­сі­нен ай­ыр­ған­да ті­рі сал­ма­ғы бой­ын­ша ба­ға­лай­ды.
Бел­гі­ле­рі­нің кө­рі­ну дә­ре­же­сі ке­ле­сі мән­дер­ге сәй­кес ке­ле­ді, кг:
(сүт)
(ті­рі сал­ма­ғы)
өте тө­мен
3500-ден кем
160-тан кем
1
тө­мен
3500-4499
160-199
3
ор­та­ша
4500-5499
200-239
5
жо­ға­ры
5500-6500
240-280
7
өте жо­ға­ры
6500 –ден жо­ға­ры
280 –нен жо­ға­ры
9
62.
К 73. Сүт бе­руі: ин­тен­сив­ті­лі­гі
Сүт­те­ну­дің екін­ші-үшін­ші ай­ын­да тәу­лік ішін­де са­уы­л­ған сүт­тің мөл­ше­рін са­уу уа­қы­ты­на бө­лу әді­сі­мен анық­тай­ды.
Бел­гі­ле­рі­нің кө­рі­ну дә­ре­же­сі ке­ле­сі мән­дер­ге сәй­кес ке­ле­ді, кг/мин:
өте тө­мен
1,2 -ден кем
1
тө­мен
1,2-1,49
3
ор­та­ша
1,5-1,79
5
жо­ға­ры
1,8-2,10
7
өте жо­ға­ры
2,10-нан ар­тық
9
63.
К 74. Сүт: құ­ра­мын­да­ғы май
Бі­рін­ші сүт­те­ну ке­зін­де ай­ы­на бір рет екі күн­дік сы­на­ма­сы­мен анық­та­ла­ды.
Бел­гі­ле­рі­нің кө­рі­ну дә­ре­же­сі сүт­те­ну ке­зе­ңі­нің ке­ле­сі мән­де­ріне сәй­кес ке­ле­ді, %:
өте тө­мен
3,0 -тен кем
1
тө­мен
3,0-3,59
3
ор­та­ша
3,6-4,19
5
жо­ға­ры
4,2-4,79
7
өте жо­ға­ры
4,8 –ден жо­ға­ры
9
64.
К 75. Сүт: құ­ра­мын­да­ғы ақуыз
Бі­рін­ші сүт­те­ну ке­зін­де ай­ы­на бір рет екі күн­дік сы­на­ма­сы­нан анық­та­ла­ды.
Бел­гі­ле­рі­нің кө­рі­ну дә­ре­же­сі сүт­те­ну ке­зе­ңі­нің ке­ле­сі мән­де­ріне сәй­кес ке­ле­ді, %:
өте тө­мен
2,8-ден кем
1
тө­мен
2,8-3,19
3
ор­та­ша
3,2-3,59
5
жо­ға­ры
3,6-4,00
7
өте жо­ға­ры
4,0 –тен жо­ға­ры
9

Мал ша­ру­а­шы­лы­ғы
са­ла­сын­да­ғы се­лек­ци­я­лық
же­ті­стіктер­ді сы­нақ­тар­дан және
бай­қа­у­лар­дан өт­кi­зу
әді­сте­ме­сіне
3-қо­сым­ша
Қойдың сыналатын және жалпыға белгілі ұқсас тұқымдарына (сыналатын типі, линиясы және бастапқы тұқым бойынша) арналған белгілер кестесі
№ р/с
Бел­гі
Ба­ға­лау жа­сы,
Кө­рі­ніс бе­ру дә­ре­же­сі
ин­декс
1.
1.Жа­ну­ар: жүн жа­бындыс­ы­ның ти­пі жө­нін­де­гі клас­си­фи­ка­ция
(*)(+)
12-18 ай
би­я­зы жүн­ді
жар­ты­лай би­я­зы жүн­ді
қы­л­шық жүн­ді
1
2
3
2.
2.Жа­ну­ар: ел­ті­рі­лік ти­п­жө­нін­де­гі сәй­кест­ік
(Қ) (*) (+)
1-ден 3 тәу­лік
сәй­кес кел­мей­ді
сәй­кес ке­ле­ді
1
9
3.
3.Жа­ну­ар: тон­дық ти­пі­жө­нін­де­гі сәй­кест­ік (Қ)(+)
8-9 ай
сәй­кес кел­мей­ді
сәй­кес ке­ле­ді
1
9
4.
4.Құй­ры­ғы: ұзынды­ғы
(*) (+)
12-18 ай
қы­сқа
ұзын
1
2
5.
5.Құй­ры­ғы: май жи­на­уы (*)
12-18 ай
жоқ
бар
1
9
6.
6.Құй­рық­тың май жи­на­уы: пі­ші­ні (+)
12-18 ай
бір жа­стық­ты
екі жа­стық­ты
1
2
7.
7.Май­құй­рық: бар-жо­ғы (Қ) (*) (+)
12-18 ай
жоқ
бар
1
9
8.
8.Май­құй­рық: кө­ле­мі
(Қ) (*) (+)
12-18 ай
кі­ші
ор­та
үл­кен
3
5
7
9.
9.Май­құй­рық: ор­на­ла­суы (Қ) (*) (+)
12-18 ай
жо­ға­ры
тө­мен
1
2
10.
10.Жа­ба­ғы жүн: негіз­гі түс (*)
30-дан жо­ға­ры ай
ақ?
бу­рыл?
сар­ғыш?
көк4
қа­ра5
бас­қа түс
1
2
3
4
5
6
11.
10а. Жа­мы­л­ға жүн­нің тү­сі: негіз­гі түс
1-ден 3 тәу­лік
қа­ра
көк
сұр
ақ
қо­ңыр
қыз­ғы­лт
бас­қа түс
1
2
3
4
5
6
7
12.
11.Жа­ба­ғы жүн: қо­сым­ша түс (*) (+)
30-дан жо­ға­ры ай
бар
жоқ
1
9
13.
12.Жа­бын­ды жүн: негіз­гі түс (*) (+)
30-дан жо­ға­ры ай
ақ1
құ­ба6
жи­рен7
боз8
қа­ра9
бас­қа түс
1
2
3
4
5
6
14.
13.Жа­бын­ды жүн қо­сым­ша түс (*) (+)
30-дан жо­ға­ры ай
бар
жоқ
1
9
15.
14.Жа­бын­ды жүн қо­сым­ша тү­стің ор­на­ла­суы (*) (+)
30-дан жо­ға­ры ай
құ­ла­ғын­да
тұм­сығ­ын­да
ая­ғын­да
құ­ла­ғы мен тұм­сығ­ын­да
құ­ла­ғы мен ая­ғын­да
тұм­сығ­ын мен ая­ғын­да
құ­ла­ғын­да, тұм­сығ­ын­да және ая­ғын­да
1
2
3
4
5
6
7
16.
15.Ба­сы: жа­ба­ғы жүн­нің өсуі (*)
12-18 ай
жоқ
көз дең­гей­ін­де неме­се жо­ға­ры
көз дең­гей­і­нен тө­мен
1
2
3
17.
16.Ал­дың­ғы аяқ­тар: жа­ба­ғы жүн­нің өсуі (*)
12-18 ай
жоқ
па­қай­дан жо­ға­ры
па­қай­дан тө­мен
1
2
3
18.
17.Арт­қы аяқ­тар: жа­ба­ғы жүн­нің өсуі (*)
12-18 ай
жоқ
тір­сек буы­ны­нан жо­ға­ры
тір­сек буы­ны­нан тө­мен
1
2
3
19.
18.Ар­қа­сы: жа­ба­ғы жүн­нің өсуі (*) (+)
12-18 ай
әл­сіз
кү­ш­ті
1
2
20.
19.Бүй­і­рі: жа­ба­ғы жүн­нің өсуі (*) (+)
12-18 ай
жоқ
әл­сіз
кү­ш­ті
1
2
3
21.
20.Ұрық­тық қош­қар: үл­кен­ді­гі (*) (+)
30-дан жо­ға­ры ай
кі­ші
ор­та
үл­кен
3
5
7
22.
21.Ана­лық: үл­кен­ді­гі
(*) (+)
30-дан жо­ға­ры ай
кі­ші
ор­та
үл­кен
3
5
7
23.
22.Те­рі: қат­пар­лы­ғы
(Б) (*) (+)
12 ай
жоқ
тө­мен
ор­та
жо­ға­ры
1
3
5
7
24.
23.Ба­сы: қап­та­лы­нан (*)
(+)
12-18 ай
иіл­ген
тү­зу
дө­ңес
1
2
3
25.
24.Құ­ла­ғы: ор­на­ла­суы
(*) (+)
12-18 ай
тік
жар­ты­лай тік
жар­ты­лай сал­бы­раң­қы
сал­бы­раң­қы
1
2
3
4
26.
25.Ер­кек тоқ­ты: мүй­і­зі (*)
12-18 ай
жоқ
бар
1
9
27.
26.Тұ­сақ: мүй­і­зі (*)
12-18 ай
жоқ
бар
1
9
28.
27.Де­не­сі: дене тұр­қы
(*) (+)
12-18 ай
жал­пақ
жұ­мыр
тікбұ­ры­шты бөш­кет­ә­р­із­ді
1
2
3
4
29.
28.Ая­ғы: аяқ ұзынды­ғы­ның ин­дек­сі (+)
12-18 ай
қы­сқа
ор­та
ұзын
3
5
7
30.
29.Ар­қа­сы: ені (*) (+)
12-18 ай
тар
ор­та­ша
жал­пақ
3
5
7
31.
30.Ана­лық: төл­де­гіш­ті­гі (+)
30-дан жо­ға­ры ай
тө­мен
ор­та­ша
жо­ға­ры
3
5
7
32.
31.Ана­лық: сүт­ті­лі­гі (+)
30-дан жо­ға­ры ай
тө­мен
ор­та­ша
жо­ға­ры
3
5
7
33.
32.Жа­ба­ғы жүн: құ­ры­лы­сы (*)
12-18 ай
шта­пель­ді
шта­пель­ді-ту­лым­шақ­ты
ту­лым­шақ­ты
3
5
7
34.
33.Жүн: тығ­ы­зды­ғы(*)
12-18 ай
си­рек10
ор­та11
тығ­ыз12
3
5
7
35.
34.Жүн: жі­ңіш­ке­лі­гі(*) (+)
12-18 ай
тө­мен
ор­та
жо­ға­ры
3
5
7
36.
35.Қы­л­шық: жі­ңіш­ке­лі­гі
(*) (+)
12-18 ай
тө­мен
ор­та
жо­ға­ры
3
5
7
37.
36.Жүн: ұзынды­ғы(*) (+)
12-18 ай
қы­сқа
ор­та
ұзын
3
5
7
38.
37.Қы­л­шық: ұзынды­ғы(*)
(+)
12-18 ай
қы­сқа
ор­та
ұзын
3
5
7
39.
38.Ирек­ті­лік: үл­кен­ді­гі
(*) (+)
12-18 ай
май­да
Ірі
1
2
40.
39.Ирек­ті­лік: тү­рі(*) (+)
12-18 ай
әл­сізтол­қын­ды
тол­қын­ды
бір­қа­лып­ты
қы­сы­л­ған
би­ік
тұ­з­ақ­ты
1
2
3
4
5
6
41.
40.Жүн: жал­тыр­лы­ғы­ның бар­лы­ғы (*)
12-18 ай
жоқ
бар
1
9
42.
41.Жүн: жал­тыр­лы­ғы­ның тү­рі
12-18 ай
жі­бек тә­р­із­ді13
жар­ты­лай люст­ра­лы14
люст­ра­лы15
1
2
3
43.
42.Жүн: үзі­лу мық­ты­лы­ғы (+)
12-18 ай
тө­мен
ор­та
жо­ға­ры
3
5
7
44.
43.Жа­ба­ғы жүн: жі­ніш­ке­лі­гі жө­нін­де­гі бір­кел­кі­лік (+)
12-18 ай
тө­мен
ор­та
жо­ға­ры
3
5
7
44.Шай­ыр: мөл­ше­рі (+)
12-18 ай
аз
ор­та
көп
3
5
7
45.
45.Шай­ыр: тү­сі(*)(Т) (ЖБ)
12-18 ай
ақ
ашық-сұр
сұр­ғы­лт
бас­қа түс
1
2
3
4
46.
46.Жүн: қы­л­шық пен тү­біт­тің ара-қа­ты­на­сы (Қ)
12-18 ай
тө­мен
ор­та
жо­ға­ры
3
5
7
«(*)» - міндетті түрде селекциялық жетістіктердің сипаттамасына кіруі тиіс; «(+)» - суреттермен сүймеленеді;
Ескертпе: 4,5,7,15-19,23-29,32-44 және 46 белгілері тондық бағыттағы қой тұқымдары үшін 8-9 айлық мерзімінде бағаланады.
1 Прекос және қазақтың биязы жүнді тұқымдарына тән;
2 Еділбай және қазақтың құйрықты жартылай қылшық жүнді тұқымдарына тән (ақтөбелік тұрпат);
3 Мазех және Еділбай тұқымдарына тән; 4 Романов тұқымдарына тән;
5 Карачаев және қара түсті қаракөл тұқымдарына тән;
6 Дағыстан тұқымдарына тән; 7 Тәжік тұқымдарына тән;
8 Сокол тұқымдарына тән;
9 Горьков тұқымдарына тән.
10 Дағыстан таулы биязы, Финдік ландрас жартылай биязы, Монғолдық қылшық жүнді тұқымдарына тән;
11 Советтік биязы, Куйбышевтік жартылай биязы, Лезгиндік қылшық жүнді тұқымдарына тән;
12 Кавказдық биязды, Солтүстіккавказдық жартылай биязы етті жүнді, Кучугуров қылшық жүнді тұқымдарына тән;
13 Ставропол тұқымдарына тән;
14 Советтік еттіжүнді тұқымдарына тән;
15 Линкольн тұқымдарына тән.

Мал ша­ру­а­шы­лы­ғы
са­ла­сын­да­ғы се­лек­ци­я­лық
же­ті­стіктер­ді сы­нақ­тар­дан және
бай­қа­у­лар­дан өт­кi­зу
әді­сте­ме­сіне
4-қо­сым­ша
Қой белгілерінің айқындылық дәрежесін бағалауды сынау (байқаудан өткізу) кезінде басшылыққа алуға арналған Индекстер кестесі
№
Бел­гі
Кө­рі­ніс бе­ру дә­ре­же­сі
Сан­дық көр­сет­кіш-тер
Сан­дық көр­сет­кіш-тер
Ин­декс
1.
К1. Жа­ну­ар: жүн жа­мы­л­ғы­сы-ның тү­рі жө­нін­де­гі клас­си­фи­ка-ция
Тә­жі­ри­бе жа­сау үшін таң­дап алын­ған топ­тан он ер­кек және он ұр­ға­шы тоқ­ты­ның жүн жа­мы­л­ғы­сы­ның тү­ріне қа­рай ба­ға­ла­на­ды:
би­я­зы жүн­ді
тал­шық­тың ор­та­ша диа­мет­рі 25,0 мкм және одан да тө­мен бо­ла­тын бір­тек­ті жүн, жа­ба­ғы жүн­нің шта­бель­ді құ­ры­лы­сы, те­рі­сі­нің мол­ды­ғы
1
жар­ты­лай би­я­зы жүн­ді
тал­шық­тың ор­та­ша диа­мет­рі 25,1-40,0 мкм бо­ла­тын бір­тек­ті жүн, жа­ба­ғы жүн­нің шта­бель­ді құ­ры­лы­сы, те­рі­сі­нің мол­ды­ғы
2
қы­л­шық жүн­ді
бір­қа­лып­ты емес жүн: жа­ба­ғы жүн­нің тү­біт­тің, қы­л­шық­тың, өт­пе­лі тал­шық­тың құ­ры­лы­сы
3
2.
К 2. Жа­ну­ар: ел­ті­рі­лік тип­тің сәй­кест­і­гі
Сәй­кес емес
Сәй­кес1
1 Си­рек және жо­ға­дып ба­ра жа­тқан тү­сті және рең­ді мал­дар­ды ба­ға­ла­уда 50 ана­лық және 3 ата­лық қош­қар, 10 ұр­ға­шы және ер­кек қо­зы алы­на­ды.
3.
К 3. Жа­ну­ар: тон­дық тип­тің сәй­кест­і­гі
Сыз­ғыш ар­қы­лы анық­тай­ды. Тү­біт қы­л­шық­тан 1,5 см және одан да ұзын
4.
К 4. Құй­рық: ұзынды­ғы (жүн­сіз)
Қы­сқа құй­рық
тір­сек буы­ны­нан жо­ға­ры неме­се сол дең­гей­де
1
Ұзын құй­рық
тір­сек буы­ны­нан тө­мен
2
5.
К 6. Құй­рық­тың май­лы­лы­ғы: пі­шін
Бір жа­стық тә­р­із­ді
Екі жа­стық тә­р­із­ді
6.
К 7. Май­құй­рық­тың тү­рі
Май­құй­рық - құй­ым­шақ пен са­уыр­дың ай­на­ла­сын­да­ғы құй­рық май; құй­ры­ғы қы­сқа, май­сыз, құй­рық май­да жа­сы­рын­ған.
7.
К 8. Май­құй­рық­тың тү­рі
Кіш­кене
Ор­та
Үл­кен
8.
К 9. Май­құй­рық­тың ор­на­ла­суы:
Жо­ға­ры
Тө­мен
9.
К 11. Жа­ба­ғы жүн: қо­сым­ша тү­сі
Тал­шық­та бас­қа тү­стің бар-жоқ­ғы­на қа­рап ба­ға­ла­на­ды.
Аз түс қо­сым­ша түс бо­лып есеп­те­ле­ді.
10.
К 11а. Жүн жа­мы­л­ғы­сы­ның тү­сі
Жүн жа­мы­л­ғы­сын­да­ғы пиг­мен­та­ция мөл­ше­ріне бай­ла­ны­сты ба­ға­ла­на­ды, ба­стын және аяқ­та­ры­нын әр­түр­лі бөл­шек­те­рін­де­гі тал­шық­тын негіз­гі тү­сі.
Қа­ра – қа­ра түс, тал­шық­тын ұзы­на бой­ы­на пиг­мент­тің тығ­ыз бір­кел­кі бө­лі­нуі;
Көк – ақ және қа­ра тал­шық­тар­дын ара­лас ор­на­ла­суы­нан пай­да бол­ды;
Сұр – тал­шық­тын ұзы­на бой­ы­на пиг­мент­тің әр­түр­лі бө­лі­нуі, тү­бі ба­рын­ша қа­ра, ал ушто­ры ба­рын­ша ақ­шыл;
Қо­ңыр – қо­ңыр түс тал­шық­тын ұзы­на бой­ы­на пиг­мент­тің бір­кел­кі си­рек бө­лі­нуі;
Ақ – тал­шық­тын ұзын бой­ын­да пиг­мент­тін бол­мауы;
Қыз­ғы­лт – ақ және қо­ңыр тал­шық­тар­дың ара­лас ор­на­ла­суы­нан пай­да бо­ла­ды;
Сар­ғы­лт – сар­ғы­лт түс, тал­шық­тың ұзы­на бой­ы­на пиг­мент­тін әр­түр­лі си­рек бө­лі­нуі;
Күл­гін – күл­гін түс, тал­шық­тың ұзы­на бой­ын­да пиг­мент­тін әр­түр­лі бө­лі­нуі, тү­бі ор­та пиг­мент­тел­ген, ал ушто­ры күл­гін.
Бас­қа – бас­қа тү­стер.
11.
К 12. Жа­бын­ды жүн: негіз­гі түс
Ба­сы мен ая­ғын­да­ғы қыр­қыл­май­тын қы­сқа жүн­нің тү­сіне
қа­рап анық­та­ла­ды.
12.
К 13. Жа­бын­ды жүн: қо­сым­ша түс
Тал­шық­та бас­қа тү­стің бар-жо­ғы­на қа­рап ба­ға­ла­на­ды.
Аз түс қо­сым­ша түс бо­лып есеп­те­ле­ді.
13.
К 14. Жа­бын­ды жүн: қо­сым­ша тү­стің ор­на­ла­суы
Бас пен аяқ жүн­нің тү­сі­нің қа­нық­тығ­ы­на қа­рап ай­ы­ра­ды.
14.
К 18. Ар­қа­сы: жа­ба­ғы жүн­нің өс­кін­ді­гі
әл­сіз
ар­қа­сын­да­ғы жүн бүй­і­ріне қа­ра­ған­да си­рек және қы­сқа
1
кү­ш­ті
ар­қа­сын­да­ғы жүн бү­і­рін­де­гі жүн­мен ұқсас
2
15.
К 19. Бүй­і­рі: жа­ба­ғы жүн­нің өс­кін­ді­гі
жоқ
тек қа­на қы­сқы ша­шпен жа­бы­л­ған
1
әл­сіз
ба­уы­рын­да­ғы жүн бүй­і­рін­де­гі жүн­нен си­рек және қы­сқа
2
кү­ш­ті
ба­уы­рын­да­ғы жүн бүй­і­рін­де­гі жүн­ге ұқсас
3
16.
К 20. Ұрық­тық қош­қар: ауқымды­ғы
Қа­шы­рым­ның ал­дын­да қош­қар­дың сал­ма­ғын 1 кг дәл­ме-дәл­дік­ке дей­ін өл­шеу ар­қы­лы анық­та­ла­ды
Бел­гі­лер­дің анық­та­лу дә­ре­же­сі ке­ле­сі ор­та мағ­на­лар­ға сәй­кес ке­ле­ді, кг:
Б
ЖБ
Қ
кі­ші
81-дан тө­мен
81-дан тө­мен
81-дан тө­мен
3
ор­та
81-90
81-90
81-90
5
үл­кен
90-нан жо­ға­ры
95-тен жо­ға­ры
90-тен жо­ға­ры
7
17.
К 21. Ана­лық: ауқымды­ғы
Қа­шы­рым­ның ал­дын­да ана­лық­тың сал­ма­ғын 1 кг дәл­ме-дәл­дік­ке дей­ін өл­шеу ар­қы­лы анық­та­ла­ды
Бел­гі­лер­дің анық­та­лу дә­ре­же­сі ке­ле­сі ор­та мағ­на­лар­ға сәй­кес ке­ле­ді, кг:
Б
ЖБ
Қ
кі­ші
51-дан тө­мен
51-ден тө­мен
45-тен тө­мен
3
ор­та
51-55
51-55
51-55
5
үл­кен
55-дан жо­ға­ры
55-тен жо­ға­ры
55-ден жо­ға­ры
7
18.
К 22. Те­рі: қат­пар­лы­лы­ғы
Жоқ
Тө­мен
Ор­та
Жо­ға­ры
19.
К 23. Бас: қап­та­лы­нан
Иіл­ген Тік
Дө­ңес
20.
К 24. Құ­ла­ғы: ор­на­ла­суы
Тік Жар­ты­лай тік
Жар­ты­лай сал­бы­раң­қы Сал­бы­раң­қы
21.
К 27. Де­не­сі: пі­ші­ні
Жал­пақ Жұ­мыр
Тікбұ­ры­шты Бөш­кет­ә­р­із­ді
22.
К 28. Ая­ғы: аяқ ұзынды­ғы­ның ин­дек­сі
Өл­шей­тін та­яқ­пен дене би­ік­ті­гін шоқ­тық тұ­сы­нан және тө­сі­нің те­рең­ді­гі ар­қы­лы тө­мен­де­гі фор­му­ла бой­ын­ша анық­тай­ды:
б-в
а = ------- х 100, бұл жер­де
в
а – аяқ ұзынды­ғы­ның ин­дек­сі
б – шоқ­тығ­ы­ның би­ік­ті­гі, см;
в – ке­уде те­рең­ді­гі, см;
Бел­гі­лер­дің анық­та­лу дә­ре­же­сі ке­ле­сі ма­ғы­на­лар­ға ие, %
қы­сқа
50-ден тө­мен
3
ор­та
50-54
5
ұзын
54-тен жо­ға­ры
7
23.
К 29. Ар­қа­сы: жал­пақ­тығы
Жі­ңіш­ке Ор­та­ша
Жі­ңіш­ке
24.
К 30. Ана­лық: төл­де­гіш­ті­гі
Бір ана­лық­қа есеп­те­ген­де ті­рі және өлі ту­ған қо­зы­лар­дың са­ны­мен анық­та­ла­ды.
Бел­гі­лер­дің анық­та­лу дә­ре­же­сі ке­ле­сі ма­ғы­на­лар­ға ие, бас:
тө­мен
1,1-ден тө­мен
3
ор­та­ша
1,1-1,5
5
жо­ға­ры
1,5-тен жо­ға­ры
7
25.
К 31. Ана­лық: сүт­ті­лі­гі
Бір са­уы­лу мер­зі­мін­де­гі са­уым­ды ба­қы­лау әді­сі­мен анық­та­ла­ды.
Бел­гі­лер­дің анық­та­лу дә­ре­же­сі ке­ле­сі ма­ғы­на­лар­ға ие, бас:
тө­мен
80-нен тө­мен
3
ор­та­ша
80-100
5
жо­ға­ры
100-ден жо­ға­ры
7
26.
К 32. Жа­ба­ғы жүн: құ­ры­лы­сы
қа­бат­ты
жа­ба­ғы жүн жа­бық, өза­ра тығ­ыз ор­на­лас­қан шта­пель­дер­ден тұ­ра­ды
1
шта­пель­ді-бұ­рым
ұзын, ұшы сүй­ір ирек­ті шта­пель-бұ­рым­дар­дан тұ­ра­ды
2
бұ­рым­ды
ашық жа­ба­ғы жүн, бұ­рым­дар­дан тұ­ра­ды
3
27.
К 34. Жүн: жі­ңіш­ке­лі­гі (қы­л­шық­ты жүн­ді қой­лар мен тү­біт үшін)
Тә­жі­ри­бе жа­сау үшін таң­дап алын­ған топ­тан он ер­кек және он ұр­ға­шы тоқ­ты­ның мик­ро­скоп­тың кө­ме­гі­мен жү­ні­нің үл­гі­сіне қа­рай ба­ға­ла­на­ды.
Бел­гі­лер­дің анық­та­лу дә­ре­же­сі ке­ле­сі ма­ғы­на­лар­ға ие, мкм.:
Б
ЖБ
Қ(тү­біт)
аз
25,0-ден жо­ға­ры
34,0-ден жо­ға­ры
34,0-тен жо­ға­ры
3
ор­та­ша
20,6-25,0
27,0-55,0
21,0-34,0
5
көп
20,6-дан тө­мен
27,0-ден тө­мен
21,0-ден тө­мен
7
28.
К 35: Қы­л­шық: жі­ңіш­ке­лі­гі
34 п. көр­се­ті­л­ген­дей анық­та­ла­ды.
Бел­гі­лер­дің анық­та­лу дә­ре­же­сі ке­ле­сі ма­ғы­на­лар­ға ие, мкм.:
тө­мен
70,0-тен жо­ға­ры
3
ор­та­ша
46,0-70,0
5
жо­ға­ры
46,0-дан тө­мен
7
29.
К 36. Жүн: ұзынды­ғы (қы­л­шық­ты жүн­ді қой­лар мен тү­біт үшін)
Жүн­нің қы­л­шық пен тү­біт­тің ұзынды­ғын қой­дың жа­уы­рын тұ­сын­да­ғы, бүй­і­рін­де­гі шта­пель­дің қа­лып­ты би­ік­ті­гін 0,5 см дәл­дік­пен өл­шеу ар­қы­лы анық­тай­ды.
Қой­дың нақ­ты жа­сын­да­ғы жү­ні­нің ұзынды­ғын оның 12-ай­лық жа­сын­да­ғы (Х) ұзынды­ғы­на мы­на фор­му­ла бой­ын­ша қай­та есеп­тей­ді:
а
Х = ------- х 365,
б
бұл жер­де а – жүн­нің нақ­ты ұзынды­ғы, мм;
б – жа­ну­ар­дың жас ша­ма­сы, күн.
Бел­гі­лер­дің анық­та­лу дә­ре­же­сі ке­ле­сі ма­ғы­на­лар­ға ие, см.:
Б
ЖБ
Қ(тү­біт)
аз
9,0-ден тө­мен
11,5-тен тө­мен
5-тен тө­мен
3
ор­та­ша
9,0-10,5
11,5-14,5
5-7
5
үл­кен
10,0-нан жо­ға­ры
14,5- жо­ға­ры
7- жо­ға­ры
7
30.
К 37. Қы­л­шық: ұзынды­ғы
36 п. көр­се­ті­л­ген­дей анық­та­ла­ды.
Бел­гі­лер­дің анық­та­лу дә­ре­же­сі ке­ле­сі ма­ғы­на­лар­ға ие, см.:
қы­сқа
10,5-тө­мен
3
ор­та
10,5-14,0
5
ұзын
14,0- жо­ға­ры
7
31.
К 38. Ирек­ті­лік: үл­кен­ді­гі
Жүн­нің 1 см ұзынды­ғын­да­ғы ирек са­ны­мен анық­та­ла­ды.
Бел­гі­лер­дің анық­та­лу дә­ре­же­сі ке­ле­сі ма­ғы­на­лар­ға ие, см.:
май­да
4 және одан көп
1
ірі
4-тен аз
2
32.
К 39. Ирек­ті­лік: тү­рі
Кі­ші тол­қын­ды - ирек­тің би­ік­ті­гі бі­лін­бей­ді
Тол­қын­ды - ирек­тің би­ік­ті­гі негі­зі­нің ені­нің жар­ты­сы­нан аз
Бір қа­лып­ты - ирек­тің би­ік­ті­гі негі­зі­нің ені­нің жар­ты­сы­на тең, тү­рі жар­ты шең­бер­ге ке­ле­ді.
Қы­сы­л­ған - ирек­тің би­ік­ті­гі негі­зі­нің ені­нің жар­ты­сы­нан көп, бі­рақ ені­нен аз
Би­ік - ирек­тің би­ік­ті­гі негі­зі­нің ені­нің жар­ты­сы­на тең неме­се үл­кен
Тұ­зақ тә­р­із­ді - ирек­ті­лік өте би­ік, негі­зі қы­сың­қы, тү­рі шең­бер­ге ке­лің­кі­рей­ді
33.
К 42. Жүн: үзі­лу сал­ма­ғы
Тә­жі­ри­бе жа­сау үшін таң­дап алын­ған топ­тан он ер­кек және он ұр­ға­шы тоқ­ты­ның жүн жа­мы­л­ғы­сы­ның тү­ріне қа­рай ди­на­мо­метр­дің кө­ме­гі ар­қы­лы анық­та­ла­ды.
Бел­гі­лер­дің анық­та­лу дә­ре­же­сі ке­ле­сі ор­та­ша мағ­на­лар­ға ие, сН/текс.:
Б
ЖБ
Қ(тү­біт)
тө­мен
7,0- тө­мен
8,0- тө­мен
9,0-тө­мен
3
ор­та­ша
7,0-8,0
8,0-9,0
9,0-10,0
5
жо­ға­ры
8,0- жо­ға­ры
9,0- жо­ға­ры
10,0- жо­ға­ры
7
34.
К 43 Жа­ба­ғы жүн: жі­ңіш­ке­лі­гі бой­ын­ша бір­қа­лып­ты­лы­ғы
Тә­жі­ри­бе жа­сау үшін таң­дап алын­ған топ­тан он ер­кек және он ұр­ға­шы тоқ­ты­ның бүй­і­рі мен са­ны­нан алын­ған тал­шық жүн­нің жі­ңіш­ке­лі­гі­нің ай­ыр­ма­сы бой­ын­ша анық­та­ла­ды.
Бел­гі­лер­дің анық­та­лу дә­ре­же­сі ке­ле­сі ор­та­ша мағ­на­лар­ға ие, мкм:
тө­мен
4-тен жо­ға­ры
3
ор­та­ша
2-4
5
жо­ға­ры
2-ден аз
7
35.
К 44. Шай­ыр: мөл­ше­рі
Тә­жі­ри­бе жа­сау үшін таң­дап алын­ған топ­тан он ер­кек және он ұр­ға­шы тоқ­ты­ның бүй­і­рі­нен қыр­қым­ға 10-15 күн қал­ған­да алын­ған 20-25 г. жүн­нің үл­гі­сі­мен анық­та­ла­ды.
Кө­ле­мі 120-160 мм. сүз­гі қа­ға­з­ды кон­ди­ци­я­лық ап­па­рат­та 100-105?С тем­пе­ра­ту­ра­да тұ­рақ­ты құр­ғақ күй­іне жет­кен­ше кеп­ті­ре­ді.
Жүн­нің әр үл­гі­сі­нен 5,0-г-нан екі па­рал­лель сы­на­ма алы­на­ды да сүз­гі қа­ғаз­ға ора­ла­ды. Сы­на­ма­ны кон­ди­ци­я­лық ап­па­рат­та 105-110?С тем­пе­ра­ту­ра­да тұ­рақ­ты құр­ғақ күй­іне жет­кен­ше кеп­ті­ре­ді. Сокс­лет ап­па­ра­ты­ның кол­ба­сы­на кү­кірт эфи­рін құ­я­ды, со­сын сы­на­ма­лар тұр­ған экс­трак­тор­ға жал­ғай­ды да соң­ғы­сын мұз­дат­қыш­қа қо­яды. Сокс­лет ап­па­ра­тын қай­на­ған су буы­на неме­се жа­бық электр плит­ка­сы­на қо­яды.
Экс­трак­ті­де­гі эфир то­лық түс­сіз­ден­ген­нен кей­ін ға­на экс­тра­ги­ро­ва­ние аяқ­тал­ған бо­лып есеп­те­ле­ді.
Экс­тра­ги­ро­ва­ние аяқ­тал­ған­нан кей­ін сы­на­ма­ны эфир­дің қал­дық­та­ры­нан та­зар­ту үшін 2-3 са­ғат­қа ауа тар­та­тын шкаф­қа қо­яды да, кей­ін кон­ди­ци­я­лық ап­па­рат­қа са­лып тұ­рақ­ты құр­ғақ күй­іне жет­кен­ше кеп­ті­ре­ді.
Осы­дан кей­ін Сокс­лет ап­па­ра­тын­да эфир­дің ор­ны­на та­зар­ты­л­ған су­ды пай­да­ла­ну ар­қы­лы май­сыздан­ды­ры­л­ған, кеп­ті­рі­л­ген және өл­шен­ген үл­гі­лер­ден шай­ыр­дың мөл­ше­рін анық­тай­ды.
Жүн­нің сы­на­ма­сын су­дың түс­сіз­ден­ге­нін­ше экс­тра­ги­ро­ва­ние жа­сай­ды. Со­сын тұ­рақ­ты құр­ғақ күй­іне жет­кен­ше кеп­ті­ре­ді.
Бар­лық өл­ше­улер­ді 0,01 г. дәл­дік­пен тех­ни­ка­лық та­ра­зы­да жүр­гі­зе­ді.
Сы­на­ма­да­ғы май мен тер­дің сал­ма­ғын құр­ғақ жүн­нің экс­тра­ги­ро­ва­ни­ге дей­ін­гі және одан кей­ін­гі ай­ыр­ма­сы бой­ын­ша анық­тай­ды.
Та­зар­тыл­ма­ған жүн­де­гі май мен тер­дің пай­ы­здық құ­ра­мын мы­на фор­му­ла бой­ын­ша есеп­тей­ді:
А
Х = ----------- х 100, бұл жер­де
В
Х - май­дың (тер­дің) пай­ы­зы, %;
А - май­дың (тер­дің) сал­ма­ғы, г;
В - алын­ған жүн­нің тұ­рақ­ты құр­ғақ сал­ма­ғы, г;
Егер май мен тер­дің сал­ма­ғы­ның ай­ыр­ма­са па­рал­лель сы­на­ма­лар ара­сын­да би­я­зы жүн­ді қой­лар үшін 3%-дан, бас­қа ба­ғыт­та­ғы қой­лар үшін 2%-дан ас­са, он­да үшін­ші сы­на­ма­ны зерт­те­у­ге ала­ды. Ор­та ма­ғы­на­сын өте жа­қын екі сы­на­ма­ның көр­сет­кі­ші ар­қы­лы есеп­теп шы­ға­ра­ды.
Шай­ыр­дың мөл­ше­рін май мен тер­дің пай­ы­зын қо­су ар­қы­лы анық­тай­ды.
Бел­гі­лер­дің анық­та­лу дә­ре­же­сі ке­ле­сі ор­та­ша мағ­на­лар­ға ие, % :
Б
ЖБ
Қ(тү­біт)
аз
20,0- тө­мен
15,0- тө­мен
10,0-тө­мен
3
ор­та­ша
20,0-30,0
15,0-25,0
10,0-15,0
5
көп
30,0- жо­ға­ры
25,0- жо­ға­ры
15,0- жо­ға­ры
7
36.
К 46. Жүн: қы­л­шық пен тү­біт­тің ара-қа­ты­на­сы
Сы­на­ма­да­ғы жүн­нің құ­ра­мын­да­ғы қы­л­шық пен тү­біт­ті есеп­теу зерт­ха­на­да анық­та­ла­ды. Ол үшін қой­дың оң бүй­і­рін­де­гі жа­уы­рын тұ­сы­нан сал­ма­ғы 5,0-10,0 г, жүн қыр­қы­лып алы­нып, осы­дан 1,5-2,0 г. сы­на­ма алы­на­ды, кей­ін жуы­ла­ды. Жуы­л­ған сы­на­ма­дан әр­қай­сысы 25-30 мг. екі па­рал­лель өл­шем алы­на­ды да, қы­л­шы­ғы мен тү­бі­ті бө­лек фрак­ци­я­лар­ға ай­ы­ры­ла­ды.
Осы­дан кей­ін та­за қа­ға­з­дың үстіне са­лы­нып әр фрак­ци­яда­ғы тал­шық­тар са­ны есеп­те­ле­ді.
Бел­гі­лер­дің анық­та­лу дә­ре­же­сі қы­л­шық пен тү­біт­тің ке­ле­сі ор­та­ша мағ­на­ла­ры­на ие:
тар
4-тен тө­мен
3
ор­та­ша
4-10
5
кең
10,0- тө­мен
7

Мал ша­ру­а­шы­лы­ғы
са­ла­сын­да­ғы се­лек­ци­я­лық
же­ті­стіктер­ді сы­нақ­тар­дан және
бай­қа­у­лар­дан өт­кi­зу
әді­сте­ме­сіне
5-қо­сым­ша
Ешкілердің сыналатын және жалпыға белгілі ұқсас тұқымдарына (сыналатын типі, линиясы және бастапқы тұқым бойынша) арналған белгілер кестесі
№ р/с
Бел­гі­лер
Есеп
тәр­ті­бі, ба­ға­лау жа­сы
кө­рі­ніс бе­ру дә­ре­же­сі
ин­декс
1
1.Жа­ну­ар: өнім­ді­лі­гі­нің ба­ғы­ты (*) (+)
Көз­бен ба­ға­лау (бұ­дан әрі –КБ),
30 ай­дан жо­ға­ры
тү­біт­ті
жүн­ді
қы­л­шық жүн­ді
сүт­ті
ара­лас
1
2
3
4
5
2
2.Жүн жа­мы­л­ғы­сы: негіз­гі бо­я­уы (*) (+)
КБ
12-18 ай
ақ1
боз2
қо­ңыр3
са­ры4
қа­ра5
1
2
3
4
5
3
3.Жүн жа­мы­л­ғы­сы: қо­сым­ша бо­я­уы­ның бар-жо­ғы (+)
сүт­ті тұқым­дар­ды ба­ға­ла­уда ес­ке­рі­ле­ді (бұ­дан әрі -С) және ара­лас тұқым­дар­ды ба­ға­ла­уда ес­ке­рі­ле­ді (бұ­дан әрі -А)
КБ
30 ай­дан жо­ға­ры
жоқ
бар
1
9
4
4.Тү­біт: тү­сі (*) (+) тү­біт­ті тұқым­дар­ды ба­ға­ла­уда ес­ке­рі­ле­ді (бұ­дан әрі -Т) және қы­л­шық жүн­ді тұқым­дар­ды ба­ға­ла­уда ес­ке­рі­ле­ді (бұ­дан әрі - ҚЖ)
КБ
12-18 ай
ақ
ашық боз
қо­ңыр боз
қо­ңыр
1
2
3
4
5
5.Жа­бын­ды жүн: негіз­гі бо­я­уы (*) (+)
КБ,
30 ай­дан жо­ға­ры
ққ
боз
қо­ңыр
са­ры
қа­ра
1
2
3
4
5
6
6.Жа­бын­ды жүн: қо­сым­ша бо­я­уы­ның бар-жо­ғы
(*) (+) (С) (А)
КБ,
30 ай­дан жо­ға­ры
жоқ
бар
1
9
7
7.Ба­сы: жүн­нің өс­кін­ді­лі­гі (тү­біт­тің) (Т) және жүн­ді тұқым­дар­ды ба­ға­ла­уда ес­ке­рі­ле­ді (бұ­дан әрі - Ж) (*)
КБ,
12-18 ай
әл­сіз
кү­ш­ті
1
2
8
8.Ал­дың­ғы си­рақ­та­ры: жүн­нің өс­кін­ді­лі­гі (тү­біт­тің) (Т) (Ж)
КБ,
12-18 ай
жоқ
жі­лін­шік­тен жо­ға­ры
жі­лін­шік­тен тө­мен
1
2
3
9
9.Арт­қы си­рақ­та­ры: жүн­нің өс­кін­ді­лі­гі (тү­біт­тің)
(Т) (Ж)
КБ,
12-18 ай
жоқ
жі­лін­шік­тен жо­ға­ры
жі­лін­шік­тен тө­мен
1
2
3
10
10.Ар­қа­сы: жүн­нің өс­кін­ді­лі­гі (тү­біт­тің) (*)(+)(Т)(Ж)
КБ,
12-18 ай
әл­сіз
кү­ш­ті
1
2
11
11.Те­ке: ті­рі сал­ма­ғы(*)(+)
Өл­шем әді­сте­ме (бұ­дан әрі –Ө),
30 ай­дан жо­ға­ры
тө­мен
ор­та
жо­ға­ры
3
5
7
12
12.Те­ке: шоқ­тығ­ы­ның би­ік­ті­гі
(*)(+)
Ө,
30 ай­дан жо­ға­ры
кі­ші
ор­та
үл­кен
3
5
7
13
(*)
(+)
13.Ана­лық еш­кі: ті­рі сал­ма­ғы
Ө,
30 ай­дан жо­ға­ры
тө­мен
ор­та
жо­ға­ры
3
5
7
14
14.Ана­лық еш­кі: шоқ­тығ­ы­ның би­ік­ті­гі (*) (+)
Ө,
30 ай­дан жо­ға­ры
кі­ші
ор­та
үл­кен
3
5
7
15
15.Ба­сы: қап­та­лы­нан(+)
КБ,
12-18 ай
дө­ңес
тік
иіл­ген
1
2
3
16
16.Құ­ла­ғы: ор­на­ла­суы(+)
КБ
12-18 ай
тік
жар­ты­лай тік
сал­паң
1
2
3
17
17.Мүй­і­зі: бар-жо­ғы
КБ,
30 ай­дан жо­ға­ры
жоқ
бар
1
9
18
18.Мүй­і­зі: пі­ші­ні (+)
КБ,
30 ай­дан жо­ға­ры
при­с­ка тип­тес
безоар тип­тес
мар­кур тип­тес
1
2
3
19
19.Са­қал: бар-жо­ғы
КБ,
12-18 ай
жоқ
бар
1
9
20
20.Аяқ­та­ры: ұзын си­рақ­ты­лық ин­дек­сі (+)
ЕӘ,
12-18 ай
тө­мен
ор­та
жо­ға­ры
3
5
7
21
21.Ана­лық еш­кі: төл­де­гіш­тік (+)
КБ,
24 ай­дан жо­ға­ры
тө­мен
ор­та
жо­ға­ры
3
5
7
22
22.Ана­лық еш­кі: сүт­ті­лі­гі
(*)(+) (С) (А)
КБ,
24 ай­дан жо­ға­ры
тө­мен
ор­та
жо­ға­ры
3
5
7
23
23.Же­лін: мөл­ше­рі
(*)(+)(С)
КБ,
24 ай­дан жо­ға­ры
үл­кен емес
ор­та
үл­кен
1
2
3
24
24.Жа­ба­ғы жүн: құ­ры­лы­сы
(*)(+)(Ж)
ЕӘ,
12-18 ай
қа­бат­ты-ша­шақ­ты
ша­шақ­ты
1
2
25
25.Жүн (тү­біт): тығ­ы­зды­ғы
(*)(+)(Т)(Ж)(ҚЖ)
ЕӘ,
12-18 ай
си­рек
ор­та
тығ­ыз
3
5
7
26
26.Иірі­мі: мөл­ше­рі (+) (Ж)
Ө,
12-18 ай
май­да
ірі
1
2
27
27.Иірі­мі: пі­ші­ні(+)(Т)(Ж)
Ө,
12-18 ай
те­гіс
со­зы­л­ған
қа­лып­ты
қы­сың­қы
би­ік
иірі­л­ген
1
2
3
4
5
6
28
28.Жүн: жал­тыр­лы­ғы(*)(Ж)
ЕӘ,
12-18 ай
жоқ
бар
1
9
29
29.Жүн: жал­тыр­лы­ғы­ның тү­рі
(*)(Ж)
ЕӘ,
12-18 ай
күн­гірт
жі­бек­тей
жар­ты­лай ашық
ашық
1
2
3
4
30
30.Жүн (тү­біт): үзі­лу сал­ма­ғы
(+) (Т) (Ж)
Е,
12-18 ай
тө­мен
ор­та
жо­ға­ры
3
5
7
31
31.Жа­ба­ғы жүн: жі­ңіш­ке­лі­гі бой­ын­ша бір­қа­лып­ты­лы­ғы (+)(Ж)
Ө,
12-18 ай
тө­мен
ор­та
жо­ға­ры
3
5
7
32
32.Шай­ыр: тү­сі (*) (Ж)
КБ,
12-18 ай
ақ
ақ­шыл-қо­ңыр
қо­ңыр­лау
1
2
3
33
33.Жүн: қы­л­шық пен тү­біт­тің қа­ты­нас ша­ма­сы(+)(Т)(ҚЖ)
Е,
12-18 ай
тө­мен
ор­та
жо­ға­ры
3
5
7
Ескертпе:
Советтік жүнді, Заанендік, Орыстың ақ ешкі тұқымдарына тән;
Түбітті таулыалтайлық, Придондық ешкі тұқымдарына тән;
Тоггенбургтық, Чехтық ешкі тұқымдарына тән;
Мегрельдік ешкі тұқымдарына тән;
Орынборлық ешкі тұқымдарына тән.

Мал ша­ру­а­шы­лы­ғы
са­ла­сын­да­ғы се­лек­ци­я­лық
же­ті­стіктер­ді сы­нақ­тар­дан және
бай­қа­у­лар­дан өт­кi­зу
әді­сте­ме­сіне 6-қо­сым­ша
Ешкі белгілерінің айқындылық дәрежесін бағалауды сынау (байқаудан өткізу) кезінде басшылыққа алуға арналған Индекстер кестесі
№
Бел­гі
Кө­рі­ніс бе­ру дә­ре­же­сі
Сан­дық көр­сет­кіш-тер
Сан­дық көр­сет­кіш-тер
Ин­декс
1.
К 1. Жа­ну­ар: өнім­ді­лі­гі­нің ба­ғы­ты
тү­біт­ті
жүн жа­мы­л­ғы­сы әр­түр­лі, тал­шы­ғы­ның      диа­мет­рі 30 мкм тү­біт­тен, қы­л­шы­ғы­ның диа­мет­рі 52-75 мкм
1
жүн­ді
бір­қа­лып­ты және әр­түр­лі жүн бұ­рым құ­рам­ды. Жа­ба­ғы­да қы­сқа, қы­л­шық­ты жүн және тү­біт кез­де­се­ді
2
қы­л­шық
жүн­ді
тү­біт­тен, ауы­спа­лы тал­шық­тан және қы­л­шық­тан тұ­ра­тын әр­түр­лі жүн
3
сүт­ті
жүн жа­мы­л­ғы­сы кө­бі­не­се тү­біт­сіз, жі­ңіш­ке       қы­л­шық­тар­дан тұ­ра­ды. Де­не­сі ірі, же­лі­ні жақ­сы же­ті­л­ген, төл­де­гіш, же­ті­л­гіш­ті­гі­мен және жо­ға­ры сүт­ті­лі­гі­мен ерекше­ле­не­ді.
4
ара­лас
жүн жа­мы­л­ғы­сы ұзын, қы­сқа қы­л­шық­тар мен       қы­сқа тү­біт­тен тұ­ра­ды. Сүт өнім­ді­лі­гі ора­ша мал­дар.
5
Бар­лық ба­ғыт­та­ғы жа­ну­ар­лар­дың да қо­сым­ша өнім­де­рі: ет, бы­л­ға­ры және те­рі ши­кі­затта­ры.
2.
К 2. Жүн жа­мы­л­ғы­сы: негіз­гі бо­я­уы
Тү­біт пен қы­л­шық­тың тү­сіне қа­рай көз жо­ба­мен анық­тай­ды.
3.
К 3. Жүн жа­мы­л­ғы­сы: қо­сым­ша бо­я­у­дың бар-жо­ғы
Жүн жа­мы­л­ғы­сын­да бас­қа бо­я­у­дың бар-жо­ғы­на қа­рай көз жо­ба­мен анық­тай­ды. Де­не­нің аз мөл­ше­рін қам­ты­ған бо­яу қо­сым­ша бо­лып есеп­те­ле­ді.
4.
К 4. Тү­біт: тү­сі
ақ
тү­бі­ті мен қы­л­шы­ғы ақ
1
ашық-сұр
тү­бі­ті ашық-сұр, қы­л­шы­ғы қа­ра неме­се бас­қа түс
2
қа­ра-сұр
тү­бі­ті қа­ра-сұр, қы­л­шы­ғы қа­ра
3
қо­ңыр
тү­бі­ті қо­ңыр, қы­л­шы­ғы қа­ра
4
5.
К 5. Жа­бын­ды жүн: негіз­гі бо­я­уы
Мал­дың ба­сы мен ая­ғын­да­ғы қыр­қыл­май­тын қы­сқа жүн­дер­дің тү­сіне қа­рай көз жо­ба­мен анық­та­ла­ды.
6.
К 6. Жа­бын­ды жүн: қо­сым­ша бо­я­уы­ның бар-жо­ғы
Жүн жа­мы­л­ғы­сын­да бас­қа бо­я­у­дың бар-жо­ғы­на қа­рай көз жо­ба­мен анық­тай­ды. Де­не­нің аз мөл­ше­рін қам­ты­ған бо­яу қо­сым­ша бо­лып есеп­те­ле­ді.
7.
К 10. ар­қа: жүн өс­кін­ді­гі (тү­біт­пен)
на­шар
ар­қа­сын­да­ғы тү­бі­ті бүй­і­ріне қа­ра­ған­да аз
1
кү­ш­ті
ар­қа­сы­ның тү­бі­ті бүй­і­рін­де­гідей
2
8.
К 11. Те­ке: ті­рі сал­ма­ғы
2,5 және одан да жо­ға­ры жас­та­ғы мал­ды күз­де 1 кг дей­ін­гі дәл­дік­пен өл­шей­ді.
Бел­гі­лер­дің кө­рі­ніс бе­ру дә­ре­же­сі ке­ле­сі ор­та ма­ғы­на­лар­ға сәй­кес ке­ле­ді, кг:
Тү­біт-ті (Т)
Жүн­ді (Ж)
Қыл-шық жүн­ді (ҚЖ)
Сүт­ті (С)
Ара­лас (А)
тө­мен
40-аз
50-аз
54-аз
60-аз
50-аз
3
ор­та
40-43
50-55
54-60
60-65
50-60
5
жо­ға­ры
43-көп
55-көп
60-көп
65-көп
60-көп
7
9.
К 12. Те­ке: шоқ­тығ­ы­ның би­ік­ті­гі
Өл­ше­уіш та­яқ­пен 2,5 және одан да жо­ға­ры жас­та­ғы мал­ды күз­де шоқ­тығ­ы­ның ең жо­ғар­ғы нүк­те­сі­нен жер­ге дей­ін­гі ара­лық­ты тігі­нен 1 см дей­ін­гі дәл­дік­пен өл­шей­ді.
Бел­гі­лер­дің кө­рі­ніс бе­ру дә­ре­же­сі ке­ле­сі ор­та ма­ғы­на­лар­ға сәй­кес ке­ле­ді, см:
кі­ші
60-дан аз
3
ор­та
60-70
5
үл­кен
70-тен көп
7
10.
К 13. Еш­кі: ті­рі сал­ма­ғы
Осы кесте­нің 11 тар­ма­ғы­на сәй­кес анық­та­ла­ды.
Бел­гі­лер­дің кө­рі­ніс бе­ру дә­ре­же­сі ке­ле­сі ор­та ма­ғы­на­лар­ға сәй­кес ке­ле­ді, кг:
Т
Ж
ҚЖ
С
А
тө­мен
32-аз
36-аз
37-аз
38-аз
35-аз
3
ор­та
32-34
36-38
37-44
38-42
35-38
5
жо­ға­ры
34-көп
38-көп
44-көп
42-көп
38-көп
7
11.
К 14. Еш­кі: шоқ­тығ­ы­ның би­ік­ті­гі
12 б. әді­сте­ме бой­ын­ша анық­та­ла­ды.
Бел­гі­лер­дің кө­рі­ніс бе­ру дә­ре­же­сі ке­ле­сі ор­та ма­ғы­на­лар­ға сәй­кес ке­ле­ді, см:
кі­ші
58-дан аз
3
ор­та
58-64
5
үл­кен
64-тен көп
7
12.
К 15. Ба­сы: қап­та­лы­нан
иіл­ген – 1, тік – 2, дө­ңес – 3.
13.
К 16. Құ­лақ­тар: ор­на­ла­суы
Тік – 1, жар­ты­лай тік 2, сал­бы­раң­қы 3.
14.
К 18. Мүй­із: пі­ші­ні
При­с­ка тип­тес - 1, Безоар еш­кі­сі тип­тес -2,
мар­кур тип­тес 3.
15.
К 20. Аяқ­та­ры: ұзын­си­рақ­ты­лық ин­дек­сі
Өл­ше­уіш та­яқ­пен шоқ­тық би­ік­ті­гі мен ке­уде те­рең­ді­гі өл­ше­ніп, тө­мен­де­гі фор­му­ла бой­ын­ша анық­та­ла­ды.
б - в
а = _________ х 100, бұл жер­де
б
а- ұзын­си­рақ­ты­лық ин­дек­сі
б- шоқ­тығ­ы­ның би­ік­ті­гі, см
в- ке­уде те­рең­ді­гі, см
Бел­гі­лер­дің кө­рі­ніс бе­ру дә­ре­же­сі ке­ле­сі ор­та ма­ғы­на­лар­ға сәй­кес ке­ле­ді, см:
кі­ші
58-дан аз
3
ор­та
58-64
5
үл­кен
64-тен көп
7
16.
К 21. Еш­кі: төл­де­гіш­ті­гі
Бір ана­лық­тан туы­лып ті­рі өсі­рі­л­ген лақ­тар са­ны­мен анық­та­ла­ды.
Бел­гі­лер­дің кө­рі­ніс бе­ру дә­ре­же­сі ке­ле­сі ор­та ма­ғы­на­лар­ға сәй­кес ке­ле­ді, бас:
тө­мен
1,1-ден аз
3
ор­та
1,1-1,5
5
жо­ға­ры
1,5-тен көп
7
17.
К 22. Еш­кі: сүт­ті­лі­гі
Екін­ші са­уы­лым мер­зі­мін­де­гі тек­се­ру са­уы­ны ар­қы­лы анық­та­ла­ды. Сүт ба­ғы­тын­да­ғы еш­кі­лер­дің са­уы­лым мер­зі­мі­нің ұз­ақ­тығы 9-10 ай, ара­лас ба­ғыт­та­ғы­лар­да 5-6 ай.
Бел­гі­лер­дің кө­рі­ніс бе­ру дә­ре­же­сі ке­ле­сі ор­та ма­ғы­на­лар­ға сәй­кес ке­ле­ді, кг:
С
А
Тө­мен
700-ден аз
550-ден аз
3
ор­та
700-800
550-700
5
жо­ға­ры
800-ден көп
700-ден көп
7
18.
К 23. Же­лін: үл­кен­ді­гі
1 Үл­кен емес 2 ор­та
3 үл­кен
19.
К 24. Жа­ба­ғы жүн: құ­ры­лы­сы
шта­пель­ді-бұ­рым
ірі бұй­ра­лы ұзын, ұштал­ған шта­пель-бұ­рым­дыр­дан тұ­ра­ды
1
бұ­рым­ды
ашық жа­ба­ғы, бұ­рым­дар­дан тұ­ра­ды
2
20.
К 25. Жүн (тү­біт): тығ­ы­зды­ғы
Те­рі жап­са­ры­ның үл­кен­ді­гіне қа­рай қол­мен анық­та­ла­ды.
си­рек
те­рі жап­са­ры үл­кен, қол те­рі­ге дей­ін ер­кін кі­ре­ді
3
ор­та
те­рі жап­са­ры тар, қол те­рі­ге дей­ін қиын­дық­пен кі­ре­ді
5
тығ­ыз
те­рі жап­са­ры тар, ирең­деу, қол те­рі­ге кір­мей­ді
7
21.
К 26. Иірі­мі: ша­ма­сы
1 см-де­гі иірім са­ны­мен анық­та­ла­ды.
Бел­гі­лер­дің кө­рі­ніс бе­ру дә­ре­же­сі ке­ле­сі ор­та ма­ғы­на­лар­ға сәй­кес ке­ле­ді, са­ны:
май­да
4 және одан көп
1
ірі
4-тен аз
2
22.
К 27. Иірі­мі: пі­ші­ні
те­гіс- иірім би­ік­ті­гі бі­лі­нер-
бі­лін­бес
со­зы­л­ған- иірім би­ік­ті­гі оның ұзынды­ғы­ның
жар­ты­сы­нан аз
қа­лып­ты - иірім би­ік­ті­гі оның
ұзынды­ғы­ның жар­ты­сы­на тең,
ішін жар­ты­шар­ға ұқсас
қы­сың­қы - иірім би­ік­ті­гі оның
ұзынды­ғы­ның жар­ты­сы­нан көп,
бі­рақ ұзынды­ғы­нан аз
би­ік - иірім би­ік­ті­гі оның
ұзынды­ғы­нан көп
іл­гек тә­р­із­ді - иірім өте би­ік, түп жа­ғы
қы­сың­қы,       пі­ші­ні
шең­бер­ге ке­лің­кі­рей­ді
1
2
3
4
5
6
23.
К 30. Жүн (тү­біт): үзі­лу сал­ма­ғы
Он бас ер­кек, он бас ұр­ға­шы лақ­тар­дан алын­ған үл­гі жүн­нің бе­рік­ті­гін ди­на­мо­метр ар­қы­лы анық­тай­ды.
Бел­гі­лер­дің кө­рі­ніс бе­ру дә­ре­же­сі ке­ле­сі ор­та ма­ғы­на­лар­ға сәй­кес ке­ле­ді, сН/текс:
Т
Ж
тө­мен
7,0-ден аз
8,0-ден аз
3
ор­та
7,0-8,0
8,0-9,0
5
жо­ға­ры
8,0-ден көп
9,0-дан көп
7
24.
К 31. Жа­ба­ғы жүн: жі­ңіш­ке­лі­гі бой­ын­ша бір­қа­лып­ты­лы­ғы
Он бас ер­кек, он бас ұр­ға­шы лақ­тар­дың бүй­і­рі мен сан­да­ры­нан алын­ған жүн­нің жі­ңіш­ке­лі­гін анық­тай­ды.
Бел­гі­лер­дің кө­рі­ніс бе­ру дә­ре­же­сі ке­ле­сі ор­та ма­ғы­на­лар­ға сәй­кес ке­ле­ді, мкм:
Ж
тө­мен
4,0-тен көп
3
ор­та
2,0-4,0
5
жо­ға­ры
2,0-ден аз
7
25.
К 33. Жүн: тү­біт пен қы­л­шық­тың ара қа­ты­на­сы
Зерт­ха­на­да әді­сте­ме­сі бой­ын­ша жүн үл­гі­сін­де­гі тү­біт пен қы­л­шық­тың сал­ма­ғын өл­шеу ар­қы­лы анық­та­ла­ды. Бұл үшін мал­дың жа­уы­рын тұ­сы­нан 0,5 гр жүн қыр­қы­лып алы­на­ды да, тү­бі­ті мен қы­л­шы­ғы бө­лек ай­ы­ры­ла­ды.
Қы­л­шық пен тү­біт тор­си­он­ды та­ра­зы­да 2 мг-ға дей­ін­гі дәл­дік­пен өл­ше­не­ді.
Бел­гі­лер­дің кө­рі­ніс бе­ру дә­ре­же­сі ке­ле­сі ор­та ма­ғы­на­лар­ға сәй­кес ке­ле­ді, қы­л­шық­тың тү­біт­ке қа­ты­на­сы:
тө­мен
4 есе­ден аз
3
ор­та
4- 10
5
жо­ға­ры
10 есе­ден көп
7

Мал ша­ру­а­шы­лы­ғы
са­ла­сын­да­ғы се­лек­ци­я­лық
же­ті­стіктер­ді сы­нақ­тар­дан және
бай­қа­у­лар­дан өт­кi­зу
әді­сте­ме­сіне
7-қо­сым­ша
Шошқалардың сыналатын және жалпыға белгілі ұқсас тұқымдарына (сыналатын типі, линиясы және бастапқы тұқым бойынша) арналған белгілер кестесі
№ р/с
Бел­гі­лер
Кө­рі­ніс бе­ру дә­ре­же­сі
ин­декс
1
1.Жа­ну­ар:
негіз­гі тү­сі(*)
ақ
қы­зыл1
қа­ра
1
2
3
2
2.Жа­ну­ар:
қо­сым­ша тү­сі­нің бар-жо­ғы(*)
жоқ
бар
1
9
3
3.Жа­ну­ар:
қо­сым­ша тү­сі (*)
ақ
қы­зыл
қа­ра
1
2
3
4
4.Жа­ну­ар:
қо­сым­ша тү­сі­нің ор­на­ла­суы
(*)
құ­ла­ғын­да
ба­сын­да
си­ра­ғын­да
құй­ры­ғын­да
дене тұр­қын­да
бар­лық же­рін­де
бас­қа­ша
1
2
3
4
5
6
7
5
5.Жа­ну­ар:
қо­сым­ша тү­сі­нің бей­не­сі (*)
жо­лақ­ты
бел­дік­ті2
бас­қа­ша
1
2
3
6
6.Бас. Қап­та­лы­нан (*) (+)
тік
сәл май­ы­с­қан
көп май­ы­с­қан
1
2
3
7
7.Құ­лақ­та­ры: ор­на­ла­суы (*)
тік
жар­ты­лай тік
жар­ты­лай сал­бы­раң­қы
сал­бы­раң­қы
1
2
3
4
8
8.Құ­лақ­та­ры: ұзынды­ғы (*)
қы­сқа3
ор­та 4
ұзын5
3
5
7
9
9.Ар­қа: жо­ғар­ғы сызығы (*)
қай­қаң
тік
ар­ка тә­р­із­дес
1
2
3
10
10.Қа­бан: үл­кен­ді­гі (*)
кі­ші
ор­та
үл­кен
3
5
7
11
11.Ана­лық: үл­кен­ді­гі (*)
кі­ші
ор­та
үл­кен
3
5
7
12
12.Қа­бан­ның дене тұр­қы: ұзынды­ғы (*)
қы­сқа
ор­та
ұзын
3
5
7
13
13.Ана­лық­тың дене тұр­қы: ұзынды­ғы (*)
қы­сқа
ор­та
ұзын
3
5
7
14
14.Си­рақ­та­ры: ұзынды­ғы
қы­сқа6
ор­та4
ұзын1
3
5
7
15
15.Ана­лық: төл­де­гіш­ті­гі
тө­мен
ор­та
жо­ға­ры
3
5
7
16
16.Төл: өсім­тал­ды­ғы
тө­мен
ор­та
жо­ға­ры
3
5
7
17
17.Май: қа­лыңды­ғы
жұ­қа
ор­та
қа­лың
3
5
7
Ескертпе:
(*) - міндетті түрде селекциялық жетістіктердің сипаттамасына кіруі тиіс;
(+) - суреттермен сүймеленеді;
1 Дюрок тұқымына тән;
2 Гемпшир тұқымына тән;
3 Қысқа құлақты ақ тұқымына тән;
4 Үлкен ақ тұқымына тән;
5 Ландрас тұқымына тән;
6 Үлкен қара тұқымына тән;

Мал ша­ру­а­шы­лы­ғы
са­ла­сын­да­ғы се­лек­ци­я­лық
же­ті­стіктер­ді сы­нақ­тар­дан және
бай­қа­у­лар­дан өт­кi­зу
әді­сте­ме­сіне
8-қо­сым­ша
Шошқа белгілерінің айқындылық дәрежесін бағалауды сынау (байқаудан өткізу) кезінде басшылыққа алуға арналған Индекстер кестесі
№
Бел­гі
Кө­рі­ніс бе­ру дә­ре­же­сі
Сан­дық көр­сет­кіш­тер
Сан­дық көр­сет­кіш­тер
Ин­декс
1.
К 1-47 Жа­ну­ар: негіз­гі және қо­сым­ша бо­я­у­лар (тү­сі)
Төл­дің қы­л­шы­ғы­ның тү­сіне қа­рай көз жо­ба­мен анық­та­ла­ды.
2.
К 6. Бас: қап­та­лы­нан
Ере­сек мал­да көз жо­ба­мен анық­та­ла­ды.
1 2 3
Тік ор­та­ша май­ы­с­қан кү­ш­ті май­ы­с­қан
3.
К 7. Құ­лақ­та­ры: ор­на­ла­суы
Жас мал­дар­да көз жо­ба­мен анық­та­ла­ды.
тік;                     2. жар­ты­лай тік;
3. жар­ты­лай сал­бы­раң­қы 4. сал­бы­раң­қы.
К 8. Құ­лақ­та­ры: ұзынды­ғы
Жас мал­да көз жо­ба­мен анық­та­ла­ды.
К 9. Ар­қа: жо­ғар­ғы сызығы
Ере­сек мал­ды қап­та­лы­нан қа­рап анық­тай­ды.
К 10 және 11. Қа­бан мен ана­лық: үл­кен­ді­гі
Ере­сек мал­ды азық­тан­ды­ру ал­дын­да өл­шей­ді. Ана­лық­ты то­рай­ла­ған­нан кей­ін 5-10 күн­нен соң өл­шей­ді.
Бел­гі­лер­дің кө­рі­ніс бе­ру дә­ре­же­сі ке­ле­сі ма­ғы­на­лар­ға сәй­кес ке­ле­ді, кг:
қа­бан
ана­лық
тө­мен
240-тан аз
180-нен аз
3
ор­та
240-300
180-240
5
жо­ға­ры
300-ден көп
240-тан көп
7
К 12 және 13. Қа­бан мен ана­лық­тың дене тұр­қы: үзынды­ғы
Өл­ше­уіш тас­па­мен жел­ке шүй­де­сі­нен құй­ры­ғы­ның тү­біне дей­ін­гі ара­лық өл­ше­не­ді. Өл­ше­ген кез­де мал­дың бас, мой­ын, ке­уде­сі­нің тө­мен­гі сызығы жер­ге па­рал­лель тұ­руы ке­рек.
Бел­гі­лер­дің кө­рі­ніс бе­ру дә­ре­же­сі ке­ле­сі ма­ғы­на­лар­ға сәй­кес ке­ле­ді, см:
қа­бан
ана­лық
қы­сқа
165-тен аз
150-ден аз
3
ор­та
165-180
150-165
5
ұзын
180-нен көп
165-тен көп
7
К 14. Си­рақ­та­ры: ұзынды­ғы
Ере­сек мал­да көз мөл­шер­мен анық­та­ла­ды
К 15. Ана­лық: төл­де­гіш­ті­гі
Пай­да­ла­ны­л­ған мер­зім ішін­де­гі бар­лық ту­ған то­рай са­ны­мен (өлі және ті­рі) есеп­те­ле­ді.
Бел­гі­лер­дің кө­рі­ніс бе­ру дә­ре­же­сі ке­ле­сі ма­ғы­на­лар­ға сәй­кес ке­ле­ді, то­рай/ ана­лық­тың бір туы­мы:
тө­мен
10-нан аз
3
ор­та
10-13
5
жо­ға­ры
13-тен көп
7
К 16. Төл: өсім­тал­ды­ғы
Туы­л­ған кү­ні­нен 100 кг сал­мақ тар­тқан­ға дей­ін­гі ара­лық есеп­те­ле­ді. Бел­гі­лер­дің кө­рі­ніс бе­ру дә­ре­же­сі ке­ле­сі ма­ғы­на­лар­ға сәй­кес ке­ле­ді, күн:
тө­мен
200- ден көп
3
ор­та
180-200
5
жо­ға­ры
180-нен аз
7
К 17. Май: қа­лыңды­ғы
Жас мал­да анық­та­ла­ды.Бел­гі­лер­дің кө­рі­ніс бе­ру дә­ре­же­сі ке­ле­сі ма­ғы­на­лар­ға сәй­кес ке­ле­ді, мм:
жұ­қа
24- тен аз
3
ор­та
24-30
5
жо­ға­ры
30-дан көп
7

Мал ша­ру­а­шы­лы­ғы
са­ла­сын­да­ғы се­лек­ци­я­лық
же­ті­стіктер­ді сы­нақ­тар­дан және
бай­қа­у­лар­дан өт­кi­зу
әді­сте­ме­сіне
9-қо­сым­ша
Жылқылардың сыналатын және жалпыға белгілі ұқсас тұқымдарына (сыналатын типі, линиясы және бастапқы тұқым бойынша) арналған белгілер кестесі
№ р/с
Бел­гі­лер
Есеп тәр­ті­бі
кө­рі­ніс бе­ру дә­ре­же­сі
Ин­декс
1
1.Ай­ғыр: шоқ­тығ­ы­ның би­ік­ті­гі (*) (+)
Өл­шем бел­гі­ле­рі (бұ­дан әрі – Ө)
кі­ші
ор­та
ірі
3
5
7
2
2.Бие: шоқ­тығ­ы­ның би­ік­ті­гі (*) (+)
Ө
кі­ші
ор­та
ірі
3
5
7
3
3.Ай­ғыр: дене то­лық­тығы
(*) (+)
Ө
тө­мен
ор­та
жо­ға­ры
3
5
7
4
4.Бие: дене то­лық­тығы
(*)(+)
Ө
тө­мен
ор­та
жо­ға­ры
3
5
7
5
5.Ай­ғыр: сүй­ек­ті­лі­гі(*)(+)
Ө
тө­мен
ор­та
жо­ға­ры
3
5
7
6
6.Бие: сүй­ек­ті­лі­гі(*)(+)
Ө
тө­мен
ор­та
жо­ға­ры
3
5
7
7
7.Ай­ғыр: ті­рі сал­ма­ғы(*)
(+)
Ө
тө­мен
ор­та
жо­ға­ры
3
5
7
8
8.Бие: ті­рі сал­ма­ғы(*)(+)
Ө
тө­мен
ор­та
жо­ға­ры
3
5
7
9
9.Ба­сы: мөл­ше­рі(*)(+)
Көз­бен ба­ға­лау (бұ­дан әрі – КБ)
кі­ші
ор­та
үл­кен
3
5
7
10
(+)
10.Ба­сы: қап­та­лы­нан
КБ
дө­ңес
тік
иіл­ген
3
5
7
11
11.Жел­ке: ұзынды­ғы
(*)(+)
КБ
қы­сқа
ор­та
ұзын
3
5
7
12
12.Мой­ын: шы­ғуы
(*)(+)
КБ
тө­мен
ор­та
жо­ға­ры
3
5
7
13
13.Мой­ын: ұзынды­ғы
(*)(+)
КБ
қы­сқа
ор­та
ұзын
3
5
7
14
14.Мой­ын: пі­ші­ні (+)
КБ
ақ­қу тә­р­із­ді
тік
бұ­ғы тә­р­із­ді
3
5
7
15
15.Шоқ­тық: ұзынды­ғы
(*)(+)
КБ
қы­сқа
ор­та1
ұзын2
3
5
7
16
16.Шоқ­тық: би­ік­ті­гі
(*) (+)
КБ
би­ік2
ор­та1
ала­са
3
5
7
17
17.Жа­уы­рын: ор­на­ла­суы
(*)(+)
КБ
тік
ор­та
қи­ғаш
3
5
7
18
18.Ке­уде: ен­ді­лі­гі(*)(+)
КБ
тар
ор­та2
ен­ді3
3
5
7
19
19.Ке­уде: те­рең­ді­гі
(*)(+)
КБ
тай­ыз
ор­та
те­рең3,2
3
5
7
20
20.Са­уыр: ұзынды­ғы
(*)(+)
КБ
қы­сқа
ор­та
ұзын
3
5
7
21
21.Са­уыр: еңі­сті­гі (*) (+)
КБ
тік
қа­лып­ты
еңіс
3
5
7
22
22.Са­уыр: пі­ші­ні(*)(+)
КБ
со­пақ
екі­ге бө­лін­ген
ша­тыр тә­р­із­ді
3
5
7
23
23.Ал­дың­ғы си­рақ­та­ры: ор­на­ла­суы (*) (+)
КБ
тар
ор­та
кең
3
5
7
24
24.Арт­қы си­рақ­та­ры: ор­на­ла­суы(*)(+)
КБ
тар
ор­та
кең
3
5
7
25
25.Тұ­яқ: мөл­ше­рі (*) (+)
КБ
кі­ші
ор­та
үл­кен
3
5
7
26
26.Ат­жа­ры­стар­да­ғы өнім­ді­лі­гі(*)(+)
Ө
тө­мен
ор­та
жо­ға­ры
3
5
7
27
27.Ат спор­тын­да­ғы өнім­ді­лі­гі (*) (+)
Ө
тө­мен
ор­та
жо­ға­ры
3
5
7
28
28.Жор­ға жа­ры­ста­рын­да­ғы өнім­ді­лі­гі (*) (+)
Ө
тө­мен
ор­та
жо­ға­ры
3
5
7
29
29.Жүк та­сы­мал­дау өнім­ді­лі­гі (*) (+)
Ө
тө­мен
ор­та
жо­ға­ры
3
5
7
30
30.Сүт өнім­ді­лі­гі (*) (+)
Ө
тө­мен
ор­та
жо­ға­ры
3
5
7
31
31.Ет өнім­ді­лі­гі (*) (+)
Ө
тө­мен
ор­та
жо­ға­ры
3
5
7
Ескертпе:
(*) - міндетті түрде селекциялық жетістіктердің сипаттамасына кіруі тиіс;
(+) - суреттермен сүймеленеді;
Орлов желгіш
Таза қанды салт міністі
Советтік ауыр жүк тартатын

Мал ша­ру­а­шы­лы­ғы
са­ла­сын­да­ғы се­лек­ци­я­лық
же­ті­стіктер­ді сы­нақ­тар­дан және
бай­қа­у­лар­дан өт­кi­зу
әді­сте­ме­сіне
10- қо­сым­ша
Жылқы белгілерінің айқындылық дәрежесін бағалауды сынау (байқаудан өткізу) кезінде басшылыққа алуға арналған Индекстер кестесі
№
Бел­гі
Кө­рі­ніс бе­ру дә­ре­же­сі
Сан­дық көр­сет­кіш-
тер
Сан­дық көр­сет­кіш-тер
Ин­декс
1.
1 – шоқ­тығ­ы­ның би­ік­ті­гі (өл­ше­уіш та­яқ­пен жыл­қы­ның сол жа­ғын­да тұ­рып шоқ­тығ­ы­ның ең би­ік нүк­те­сі­нен тө­мен қа­рай тік өл­ше­не­ді);
2 – дене тұр­қы­ның қи­ғаш өл­ше­мі (өл­ше­уіш та­яқ неме­се тас­па­мен тоқ­пан жі­лік пен жа­уы­рын­ның қо­сы­л­ған буы­ны­нан се­да­лищ­ный бу­гор арт­қы нүк­те­сіне дей­ін.
3 – жа­уы­рын сыр­ты­ның ке­уде ора­мы (өл­ше­уіш тас­па­мен жа­уы­рын­ның арт­қы бұ­ры­шы­нан тік өл­ше­не­ді).
4 – жі­лін­шік ора­мы (өл­ше­уіш тас­па­мен жі­лін­шік­тің жо­ғар­ғы 1/3 бө­лі­гі­нің тө­мен­гі нүк­те­сі­нен өл­ше­не­ді).
2.
К1,2: Ай­ғыр, бие: шоқ­тығ­ы­ның би­ік­ті­гі
5 және одан да жо­ға­ры жа­сын­да анық­та­ла­ды.
Бел­гі­лер­дің кө­рі­ніс бе­ру дә­ре­же­сі ке­ле­сі ор­та ма­ғы­на­лар­ға сәй­кес ке­ле­ді, см:
ай­ғыр
бие
май­да
152-ден аз
1540-ден аз
3
ор­та
152-163
150-161
5
ірі
163-тен жо­ға­ры
161-ден жо­ға­ры
7
3.
К 1, 2* При экс­пер­ти­зе ис­пы­та­ний и апро­ба­ции но­вых се­лек­ци­он­ных до­сти­же­ний в ко­не­вод­стве оте­че­ствен­ные по­ро­ды Ка­зах­ста­на мя­со-мо­лоч­но­го на­прав­ле­ния про­дук­тив­но­сти сле­ду­ет ори­ен­ти­ро­вать­ся по ни­же­при­ве­ден­ной таб­ли­це и нуж­но ру­ко­вод­ство­вать­ся тре­бо­ва­ни­я­ми ин­струк­ции по бо­ни­ти­ров­ке мест­ных по­род ло­ша­дей.
Опре­де­ля­ет­ся в воз­расте 5 лет и стар­ше
Сте­пень вы­ра­жен­но­сти при­зна­ка со­от­вет­ству­ет сле­ду­ю­щим сред­ним зна­че­ни­ям, см
4.
Қа­зақ тұқы­мы
ай­ғыр
бие
май­да
168-ден аз
164 тен аз
3
ор­та
171
168
5
ірі
173-тен би­ік
170-тен би­ік
7
5.
Жа­бы
ай­ғыр
бие
май­да
174-ден аз
170 тен аз
3
ор­та
178
177
5
ірі
181-тен би­ік
180-тен би­ік
7
6.
Адай
ай­ғыр
бие
май­да
165-ден аз
162 тен аз
3
ор­та
169
168
5
ірі
172-тен би­ік
170-тен би­ік
7
7.
Мұ­ғал­жар
ай­ғыр
бие
май­да
176-ден аз
174 тен аз
3
ор­та
180
178
5
ірі
182-тен би­ік
180-тен би­ік
7
8.
Кө­шім
ай­ғыр
бие
май­да
180-ден аз
176 тен аз
3
ор­та
186
183
5
ірі
188-тен би­ік
185-тен би­ік
7
9.
К.1,2*. Ай­ғыр, бие: си­рек ора­мы
5 және одан да жо­ға­ры жа­сын­да анық­та­ла­ды.
Бел­гі­лер­дің кө­рі­ніс бе­ру дә­ре­же­сі ке­ле­сі ор­та ма­ғы­на­лар­ға сәй­кес ке­ле­ді, см
10.
Қа­зақ тұқы­мы
ай­ғыр
бие
май­да
18,0-ден аз
17,0-ден аз
3
ор­та
18,5
18,0
5
ірі
19,0-дан көп
18,5-тен көп
7
11.
Жа­бы
ай­ғыр
бие
май­да
18,5-ден аз
17,5- тен аз
3
ор­та
19,0
18,0
5
ірі
19,5-тен көп
18,5-тен көп
7
12.
Адай
ай­ғыр
бие
май­да
18,0-ден аз
17,0 тен аз
3
ор­та
18,5
17,5
5
ірі
19,0-тен көп
18,0-тен көп
7
13.
Мұ­ғал­жар
ай­ғыр
бие
май­да
19,0-ден аз
18,0 тен аз
3
ор­та
19,5
18,5
5
ірі
20,0-тен көп
19,5-тен көп
7
14.
Кө­шім
ай­ғыр
бие
май­да
19,0-ден аз
18,0 тен аз
3
ор­та
19,5
18,5
5
ірі
20,0-тен көп
19,5-тен көп
7
15.
К.1,2*. Ай­ғыр, бие: ті­рі сал­ма­ғы
5 және одан да жо­ға­ры жа­сын­да анық­та­ла­ды.
Бел­гі­лер­дің кө­рі­ніс бе­ру дә­ре­же­сі ке­ле­сі ор­та ма­ғы­на­лар­ға сәй­кес ке­ле­ді, кг
16.
Қа­зақ тұқы­мы
ай­ғыр
бие
май­да
380-нен аз
340-тан аз
3
ор­та
410
380
5
ірі
430-дан көп
400-ден көп
7
17.
Жа­бы
ай­ғыр
бие
май­да
410-нан аз
390-нан аз
3
ор­та
440
420
5
ірі
460-тан көп
440-тан көп
7
18.
Адай
ай­ғыр
бие
май­да
380-нен аз
350-ден аз
3
ор­та
410
390
5
ірі
430-дан көп
410-нан көп
7
19.
Мұ­ғал­жар
ай­ғыр
бие
май­да
430-дан аз
380-нен аз
3
ор­та
460
420
5
ірі
480-нен көп
430-дан көп
7
20.
Кө­шім
ай­ғыр
бие
май­да
480-нен аз
440 тан аз
3
ор­та
510
490
5
ірі
530-дан көп
500-ден көп
7
21.
Са­рап­та­ма жа­са­ған­да тек­се­ру сой­ыы мен са­у­у­ды өт­кі­зу қа­жет.
22.
К 3,4: Ай­ғыр, бие: жал­пақ­тығы
5 және одан да жо­ға­ры жа­сын­да ке­уде ора­мы­ның шоқ­тығ­ы­ның би­ік­ті­гіне қа­ты­на­сы­мен анық­та­ла­ды.
Бел­гі­лер­дің кө­рі­ніс бе­ру дә­ре­же­сі ке­ле­сі ор­та ма­ғы­на­лар­ға сәй­кес ке­ле­ді, %:
ай­ғыр
бие
тө­мен
112-ден аз
113-тен аз
3
ор­та
112-124
113-125
5
жо­ға­ры
124-тен жо­ға­ры
125-тен жо­ға­ры
7
23.
К 5,6: Ай­ғыр, бие: сүй­ек­ті­лі­гі
5 және одан да жо­ға­ры жа­сын­да жі­лін­шік ора­мы­ның шоқ­тығ­ы­ның би­ік­ті­гіне қа­ты­на­сы­мен анық­та­ла­ды.
Бел­гі­лер­дің кө­рі­ніс бе­ру дә­ре­же­сі ке­ле­сі ор­та ма­ғы­на­лар­ға сәй­кес ке­ле­ді, %:
ай­ғыр
бие
тө­мен
11,2-ден аз
12,0-ден аз
3
ор­та
11,2-14,2
12,0-14,0
5
жо­ға­ры
14,2-ден жо­ға­ры
14,0-тен жо­ға­ры
7
24.
К 7,8. Ай­ғыр, бие: ті­рі сал­ма­ғы
5 және одан да жо­ға­ры жа­сын­да 1000 кг дей­ін өл­ше­не­тін, қа­те­лі­гі 1 кг-нан ас­пай­тын та­ра­зы­да өл­ше­не­ді.
Бел­гі­лер­дің кө­рі­ніс бе­ру дә­ре­же­сі ке­ле­сі ор­та ма­ғы­на­лар­ға сәй­кес ке­ле­ді, кг:
тө­мен
450-ден аз
400-тен аз
3
ор­та
450-600
400-555
5
жо­ға­ры
600-ден жо­ға­ры
550-ден жо­ға­ры
7
25.
К9. Бас: мөл­ше­рі
2,5 жас­та­ғы ер­кек және ұр­ға­шы тай­лар­ды көз мөл­шер­мен анық­тай­ды.
Кі­ші ор­та             үл­кен
үл­кен
ба­стың ұзынды­ғы мой­ын ұзынды­ғы­на тең
3
ор­та
мой­ын ұзынды­ғы­нан сәл кі­ші
5
кі­ші
мой­ын ұзынды­ғы­нан көп кі­ші
7
26.
К 10. Бас: қап­та­лы­нан
Дө­ңес – маң­дай қуы­сы мен тұм­сық сүй­ек­те­рі жақ­сы же­ті­л­ген, ба­сы қап­та­лы­нан қа­ра­ған­да дө­ңес сызық тә­р­із­ді бо­лып кө­рі­не­ді.
Тік – бүй­і­рі­нен қа­ра­ған­да маң­дайы мен тұм­сығы бір сызық­тың бой­ын­да бо­ла­ды.
Иіл­ген – маң­дайы тік, қа­бақ пен тұм­сығ­ы­ның ара­сы иіліп қо­сы­ла­ды.
Дө­ңес             тік                   иіл­ген
27.
К 11. Жел­ке: ұзынды­ғы
2,5 жас­та­ғы ер­кек және ұр­ға­шы тай­лар­ды жел­ке шүй­де­сі мен ал­ғаш­қы мой­ын омырт­қа ара­сы ар­қы­лы көз мөл­шер­мен анық­тай­ды
3 5 7
қы­сқа             ор­та             ұзын
28.
К 12. Мой­ын: шы­ғуы
2,5 жас­та­ғы ер­кек және ұр­ға­шы тай­лар­ды тоқ­пан жі­лік пен жа­уы­рын­ның қо­сы­л­ған буы­ны­нан мой­ын­ның тө­мен­гі ше­тіне дей­ін көз мөл­шер­мен анық­тай­ды.
3 5 7
тө­мен             ор­та             жо­ға­ры
29.
К 13. Мой­ын: ұзынды­ғы
2,5 жас­та­ғы ер­кек және ұр­ға­шы тай­лар­ды құ­лақ тү­бі­нен жа­уы­рын сүй­е­гіне дей­ін­гі ара­лық­ты көз мөл­шер­мен анық­тай­ды.
3 5 7
тө­мен             ор­та       жо­ға­ры
30.
К 14. Мой­ын: пі­ші­ні
3 5 7
ақ­қу тә­р­із­дес тік бұ­ғы тә­р­із­дес
31.
К 15. Шоқ­тық: ұзынды­ғы
2,5 жас­та­ғы ер­кек және ұр­ға­шы тай­лар­ды ке­уде­сі­нің бі­рін­ші және онын­шы омырт­қа­ла­ры ара­сын көз мөл­шер­мен анық­тай­ды.
3 5 7
қы­сқа              ор­та                     ұзын
32.
К 16. Шоқ­тық: би­ік­ті­гі
2,5 жас­та­ғы ер­кек және ұр­ға­шы тай­лар­ды ке­уде­сі­нің ал­ғаш­қы он омырт­қа­ла­ры­ның би­ік­ті­гін көз мөл­шер­мен анық­тай­ды.
3 5 7
Би­ік              ор­та              тө­мен
33.
К 17. Жа­уы­рын: ор­на­ла­суы
2,5 жас­та­ғы ер­кек және ұр­ға­шы тай­лар­ды жа­уы­рын­ның жа­зық­тық­қа қи­саю бұ­ры­шы­ның көз мөл­ше­рі ар­қы­лы анық­тай­ды.
3 5 7
Тік        ор­та              қи­ғаш
34.
К18. Ке­уде қүы­сы: ен­ді­лі­гі
2,5 жас­та­ғы ер­кек және ұр­ға­шы тай­лар­ды тоқ­пан жі­лік пен жа­уы­рын­ның қо­сы­л­ған буы­ны ара­лы­ғын көз мөл­ше­рі ар­қы­лы анық­тай­ды.
3 5 7
Тар              ор­та        кең
35.
К19. Ке­уде қүы­сы: те­рең­ді­гі
2,5 жас­та­ғы ер­кек және ұр­ға­шы тай­лар­ды көз мөл­ше­рі ар­қы­лы анық­тай­ды. Егер ке­уде­нің тө­мен­гі сызығы мен ті­зе буы­ны­ның ара­сы 5 см-ден аз бол­са он­ша те­рең емес, 5-10 см ара­сын­да бол­са ор­та, 10 см-ден астам бол­са те­рең бо­лып есеп­те­ле­ді.
3 5 7
те­рең емес        ор­та              те­рең
36.
К 20. Са­уыр: ұзынды­ғы
2,5 жас­та­ғы ер­кек және ұр­ға­шы тай­лар­ды ма­клок пен құй­ым­шық дө­ңі­нің арт­қы шет­кі нүк­те­сі ара­лы­ғын көз мөл­ше­рі ар­қы­лы анық­тай­ды.
3 5 7
Қы­сқа        ор­та        ұзын
37.
К 21. Са­уыр: еңі­сті­гі
2,5 жас­та­ғы ер­кек және ұр­ға­шы тай­лар­ды са­уыр­дың жо­ғар­ғы сызығ­ы­ның жа­зық­тық­пен ара­сын­да­ғы бұ­ры­шы­ның ша­ма­сы­на қа­рай көз мөл­шер­мен анық­тай­ды.
3 5 7
Тік              қа­лып­ты              еңіс
38.
К 22. Са­уыр: пі­ші­ні
2,5 жас­та­ғы ер­кек және ұр­ға­шы тай­лар­ды көз мөл­шер­мен анық­тай­ды.
3 5 7
Со­пақ        екі­ге бө­лін­ген        ша­тыр тә­р­із­ді
39.
К 23. Ал­дың­ғы си­рақ­та­ры: ор­на­ла­суы
2,5 жас­та­ғы ер­кек және ұр­ға­шы тай­лар­ды көз мөл­шер­мен анық­тай­ды.
3 5 7
Тар                   ор­та       кең
40.
К 24.Арт­қы си­рақ­та­ры: ор­на­ла­суы
2,5 жас­та­ғы ер­кек және ұр­ға­шы тай­лар­ды көз мөл­шер­мен анық­тай­ды.
3 5 7
Тар        ор­та              кең
41.
К 25. Тұ­яқ: мөл­ше­рі
2,5 жас­та­ғы ер­кек және ұр­ға­шы тай­лар­ды тұ­яқ­тың ша­ша­ға қа­ты­на­сын көз мөл­шер­мен анық­тай­ды.
3 5 7
кі­ші        ор­та        үл­кен
42.
К 26. Ат­жа­ры­стар­да­ғы өнім­ді­лі­гі
Салт мі­ні­ле­тін тұқым­дар­дың 20 бас 2,5 жас­та­ғы ер­кек және ұр­ға­шы тай­лар­дың ша­бысы­ның «Салт мі­ні­ле­тін тұқым­дар­ды ип­по­дром­дар­да сы­нау ере­же­ле­рі» сәй­кест­і­гіне бай­ла­ны­сты анық­тай­ды.
Бел­гі­лер­дің кө­рі­ніс бе­ру дә­ре­же­сі ке­ле­сі ор­та ма­ғы­на­лар­ға сәй­кес ке­ле­ді, мин.сек./1000м.:
тө­мен
1.14,5 көп
3
ор­та
1.14,5-1.09,5
5
жо­ға­ры
1.09,5 аз
7
43.
К 27. Ат спор­тын­да­ғы өнім­ді­лі­гі
20 бас 2,5 жас­та­ғы ер­кек және ұр­ға­шы тай­лар­дың түр­лі ат спор­тын­да пай­да­ла­ны­луы­на және 10 бал­дық жүйе бой­ын­ша «За­уыт­тық асыл тұқым­ды жыл­қы­лар­ды бо­ни­ти­ров­ка­лау жө­нін­де­гі нұс­қа­у­ға» сәй­кест­і­гіне бай­ла­ны­сты анық­тай­ды.
Бел­гі­лер­дің кө­рі­ніс бе­ру дә­ре­же­сі ке­ле­сі ор­та ма­ғы­на­лар­ға сәй­кес ке­ле­ді, балл:
тө­мен
6,00-дан аз
3
ор­та
6,0-7,6
5
жо­ға­ры
7,6-дан көп
7
44.
К 28. Жор­ға жа­ры­сын­да­ғы өнім­ді­лі­гі
20 бас 2,5 жас­та­ғы ер­кек және ұр­ға­шы тай­лар­дың жор­ға­ла­у­ы­ның «Салт мі­ні­ле­тін тұқым­дар­ды ип­по­дром­дар­да сы­нау ере­же­ле­рі» сәй­кест­і­гіне бай­ла­ны­сты анық­тай­ды.
Бел­гі­лер­дің кө­рі­ніс бе­ру дә­ре­же­сі ке­ле­сі ор­та ма­ғы­на­лар­ға сәй­кес ке­ле­ді, мин.сек./1600м.:
тө­мен
2.25,0 көп
3
ор­та
2.25,0-2.20,0
5
жо­ға­ры
2.20,0 аз
7
45.
К 29. Жүк та­сы­мал­дау өнім­ді­лі­гі
5 және одан да жо­ға­ры жас­та­ғы 10 бас жыл­қы­ны «Жүк ба­ғы­тын­да­ғы жыл­қы­лар­ды сы­нау мен үй­ре­ту жө­нін­де­гі нұс­қа­у­ға» сәй­кест­і­гіне қа­рай анық­тай­ды.
Бел­гі­лер­дің кө­рі­ніс бе­ру дә­ре­же­сі ке­ле­сі ор­та ма­ғы­на­лар­ға сәй­кес ке­ле­ді,150кг жүк­ті мин.сек./2000м.:
тө­мен
15,00-дан көп
3
ор­та
15,30-14,50
5
жо­ға­ры
14,5-тен аз
7
46.
К 30. Сүт өнім­ді­лі­гі
5 жас­та­ғы 10 бас би­е­ні 2-ші са­уын мер­зі­мі бой­ын­ша 210 күн­де­гі са­уы­л­ған сү­ті ар­қы­лы анық­тай­ды.
Бел­гі­лер­дің кө­рі­ніс бе­ру дә­ре­же­сі ке­ле­сі ор­та ма­ғы­на­лар­ға сәй­кес ке­ле­ді, кг:
тө­мен
1260-қа дей­ін
3
ор­та
1260-2100
5
жо­ға­ры
2100-ден жо­ға­ры
7
47.
К 31. Ет өнім­ді­лі­гі
2,5 жас­та­ғы 5 бас мал­ды сой­ған­да­ғы сой­ыс сал­ма­ғы бой­ын­ша анық­тай­ды.
Бел­гі­лер­дің кө­рі­ніс бе­ру дә­ре­же­сі ке­ле­сі ор­та ма­ғы­на­лар­ға сәй­кес ке­ле­ді,%:
тө­мен
48-ден аз
3
ор­та
48-52
5
жо­ға­ры
52-ден жо­ға­ры
7

Мал ша­ру­а­шы­лы­ғы
са­ла­сын­да­ғы се­лек­ци­я­лық
же­ті­стіктер­ді сы­нақ­тар­дан және
бай­қа­у­лар­дан өт­кi­зу
әді­сте­ме­сіне
11-қо­сым­ша
Түйелердің сыналатын және жалпыға белгілі ұқсас тұқымдарына (сыналатын типі, линиясы және бастапқы тұқым бойынша) арналған белгілер кестесі
№ р/с
Бел­гі­лер
Есеп тәр­ті­бі, ба­ға­лау жа­сы
Кө­рі­ніс бе­ру дә­ре­же­сі
ин­декс
1
1.Жа­ну­ар:
өнім­ді­лі­гі­нің ба­ғы­ты
(*) (+)
Көз­бен ба­ға­лау (бұ­дан әрі –КБ), 48 ай­дан жо­ға­ры
ет­ті-жүн­ді
ет­ті-сүт­ті
сүт­ті
1
2
3
2
2.Өр­ке­ші: са­ны (*) (+)
КБ, 2-ден 3 ай­ға дей­ін
бір
екі
1
2
3
3.Өр­ке­ші: кө­ле­мі (*) (+)
КБ, 18 ай­дан жо­ға­ры
кі­ші
ор­та
үл­кен
1
3
5
4
4.Ба­сы: қап­та­лы­нан (+)
КБ, 18 ай­дан жо­ға­ры
дө­ңес мұ­рын
тік
1
2
5
5.Ба­сы: маң­дайы (*) (+)
Өл­шеу (бдан әрі –Ө), 18 ай­дан жо­ға­ры
жі­ңіш­ке
ор­та
жал­пақ
1
3
5
6
6.Ба­сы: бе­ті (*) (+)
Ө, 18 ай­дан жо­ға­ры
жі­ңіш­ке
ор­та
жал­пақ
1
3
5
7
7.Құ­ла­ғы: ұзынды­ғы (+)
Ө, 18 ай­дан жо­ға­ры
қы­сқа
ор­та
ұзын
1
3
5
8
8.Мой­ы­ны: ұзынды­ғы (*)
(+)
Ө, 18 ай­дан жо­ға­ры
қы­сқа
ор­та
ұзын
1
3
5
9
9.Мой­ы­ны: қап­тал кө­рі­ні­сі (+)
КБ, 18 ай­дан жо­ға­ры
тік
иіл­ген
1
2
10
10.Бу­ра­ның дене тұр­қы: ұзынды­ғы (*) (+)
Ө, 48 ай­дан жо­ға­ры
қы­сқа
ор­та
ұзын
1
3
5
11
11.Ін­ген­нің дене тұр­қы: ұзынды­ғы (*) (+)
48 және одан да жо­ға­ры Ө
қы­сқа
ор­та
ұзын
1
3
5
12
12.Бу­ра­ның ке­уде­сі:
те­рең­ді­гі (*) (+)
Ө, 48 ай­дан жо­ға­ры
ор­та
те­рең
3
5
13
13.Ін­ген­нің ке­уде­сі:
те­рең­ді­гі (*)(+)
Ө, 48 ай­дан жо­ға­ры
ор­та
те­рең
3
5
14
14.Бу­ра­ның ке­уде
жал­пақ­тығы (*) (+)
Ө, 48 ай­дан жо­ға­ры
ор­та
жал­пақ
3
5
15
15.Ін­ген­нің ке­уде
жал­пақ­тығы (*)
Ө, 48 ай­дан жо­ға­ры
ор­та
жал­пақ
3
5
16
16.Бу­ра­ның ке­уде
ора­мы (*)
Ө, 48 ай­дан жо­ға­ры
ор­та
үл­кен
3
5
17
17.Ін­ген­нің ке­уде
ора­мы (*)
Ө, 48 ай­дан жо­ға­ры
ор­та
жал­пақ
1
3
18
18.Бу­ра­ның иы­ғы­ның да­муы
(*) (+)
КБ, 48 ай­дан жо­ға­ры
на­шар
ор­та­ша
1
3
19
19.Ін­ген­нің иы­ғы­ның да­муы
(*) (+)
КБ, 48 ай­дан жо­ға­ры
на­шар
ор­та­ша
1
3
20
20.Бу­ра­ның құй­ым­ша­ғы­ның да­муы(*) (+)
КБ, 48 ай­дан жо­ға­ры
на­шар
ор­та­ша
1
3
21
21.Ін­ген­нің құй­ым­ша­ғы­ның да­муы (*) (+)
КБ, 48 ай­дан жо­ға­ры
на­шар
ор­та­ша
1
3
22
22.Бу­ра­ның си­ра­ғы­ның ұзынды­ғы
КБ, 48 ай­дан жо­ға­ры
қы­сқа
ор­та­ша
ұзын
1
3
5
23
23.Ін­ген­нің си­ра­ғы­ның ұзынды­ғы (*) (+)
КБ, 48 ай­дан жо­ға­ры
қы­сқа
ор­та­ша
ұзын
1
3
5
24
24.Бу­ра­ның құй­ры­ғы­ның ұзынды­ғы (*) (+)
КБ, 48 ай­дан жо­ға­ры
қы­сқа
ор­та­ша
ұзын
1
3
5
25
25.Ін­ген­нің құй­ры­ғы­ның ұзынды­ғы (*)
КБ, 48 ай­дан жо­ға­ры
қы­сқа
ор­та­ша
ұзын
1
3
5
26
26.Жүн­нің негіз­гі тү­сі (*)
КБ, 24 ай­дан жо­ға­ры
ақ
құм тү­стес
құ­ба
қа­ра
бас­қа да
1
2
3
4
5
27
27.Жүн­нің қо­сым­ша тү­сі
(*) (+)
КБ, 24 ай­дан жо­ға­ры
жоқ
бар
1
3
28
28.Жүн жа­бындыс­ы­ның негіз­гі тү­сі (+)
КБ, 24 ай­дан жо­ға­ры
ақ
құм тү­стес
құ­ба
қа­ра
бас­қа да
1
2
3
4
5
29
29.Жүн жа­бындыс­ы­ның қо­сым­ша тү­сі(*) (+)
КБ, 24 ай­дан жо­ға­ры
жоқ
бар
1
3
30
30.Бу­ра те­рі­сі­нің қа­лыңды­ғы (+)
КБ, 48 ай­дан жо­ға­ры
ор­та­ша
қа­лың
3
5
31
31.Ін­ген те­рі­сі­нің қа­лыңды­ғы (+)
КБ, 48 ай­дан жо­ға­ры
ор­та­ша
қа­лың
3
5
32
32.Бас шу­да­сы­ның ұзынды­ғы (*)
КБ, 36 ай­дан жо­ға­ры
қы­сқа
ор­та
ұзын
5
1
5
33
33.Жүн­нің өс­кін­ді­гі (*)
КБ, 36 ай­дан жо­ға­ры
әл­сіз
ор­та
кү­ш­ті
1
3
5
34
34.Жүн­нің та­за тал­шы­ғы­ның шы­ғым­ды­лы­ғы(*) (+)
КБ, 48 ай­дан жо­ға­ры
90%-дей­ін
90-95%
96%-дан жо­ға­ры
1
3
5
35
35.Ін­ген­нің же­лі­ні­нің пі­ші­ні(*) (+)
КБ, 48 ай­дан жо­ға­ры
жал­пақ
до­ма­лақ
та­бақ тә­р­із­дес
бас­қа пі­шін­де
1
3
5
2
36
36.Ін­ген­нің же­лін ұшы­ның ұзынды­ғы (*) (+)
Ө, 48 ай­дан жо­ға­ры
қы­сқа
ор­та
ұзын
1
3
5
37
37.Ін­ген­нің же­лін ұшы­ның жал­пақ­тығы (*) (+)
Ө, 48 ай­дан жо­ға­ры
жі­ңіш­ке
ор­та
жал­пақ
1
3
5
38
38.Ін­ген­нің ал­дың­ғы же­лін ұшта­ры­ның ара-қа­шық­тығы (+)
Ө, 48 ай­дан жо­ға­ры
қы­сқа
ор­та
ұзын
1
3
5
39
39.Ін­ген­нің арт­қы же­лін ұшта­ры­ның ара-қа­шық­тығы(*) (+)
Ө, 48 ай­дан жо­ға­ры
қы­сқа
ор­та
ұзын
1
3
5
40
40.Ін­ген­нің ал­дың­ғы және арт­қы же­лін ұшта­ры­ның ара-қа­шық­тығы (*)
Ө, 48 ай­дан жо­ға­ры
қы­сқа
ор­та
ұзын
1
3
5
41
41.Сүт­тің май­лы­лы­ғы
Ө, 48 ай­дан жо­ға­ры
4,0%- дей­ін
4,0-4,5%
4,5-5,0%
5,0%-тен жо­ға­ры
3
5
3
5
42
42.Сүт­тің ақуы­зды­лы­ғы (+)
Ө, 48 ай­дан жо­ға­ры
3,0-3,5%
3,5%-дан жо­ға­ры
1
3
43
43.Ке­кі­лі­нің ұзынды­ғы (+)
КБ, 12 ай­дан жо­ға­ры
жоқ2
бар1
1
3
44
44.Ке­кі­лі­нің ұзынды­ғы (+)
Ө, 12 ай­дан жо­ға­ры
қы­сқа3
ор­та­ша
ұзын1
5
1
3
45
45.Ал­дың­ғы си­ра­ғын­да­ғы га­ли­фе (*)
КБ, 12 ай­дан жо­ға­ры
жоқ
бар
1
3
46
46.Мой­ын шу­да­сы (Г)
КБ, 12 ай­дан жо­ға­ры
жоқ2
бар1,3
1
3
47
47.Мой­ын шу­да­сы­ның ұзынды­ғы (*) (+)
Ө, 36 ай­дан жо­ға­ры
қы­сқа3
ор­та­ша
ұзын1
5
1
3
48
48.Ал­дың­ғы си­ра­ғын­да­ғы га­ли­фе(*) (+)
Ө, 12 ай­дан жо­ға­ры
қы­сқа2
ор­та­ша
ұзын1
1
3
5
49
49.Жа­уы­рын жү­ні (эпо­лет) (*) (+)
КБ, 12 ай­дан жо­ға­ры
жоқ1
бар2
1
3
50
50.Эпо­лет­тің ұзынды­ғы
(*) (+)
Ө, 12 ай­дан жо­ға­ры
қы­сқа
ор­та­ша3
ұзын2
1
3
5
51
51.Сүт­ті­лі­гі (*) (+)
Ө, 5 жас және одан жо­ға­ры
тө­мен
ор­та­ша
жо­ға­ры
52
52.Ет өнім­ді­лі­гі (+)
Ө, 2,5 жас және одан жо­ға­ры
тө­мен
ор­та­ша
жо­ға­ры
Ескертпе:
(*) - міндетті түрде селекциялық жетістіктердің сипаттамасына кіруі тиіс;
(+) - суреттермен сүймеленеді;
1.Қазақ бактрианы
2.Түркмен дромедары
3.Қазақ дромедары

Мал ша­ру­а­шы­лы­ғы
са­ла­сын­да­ғы се­лек­ци­я­лық
же­ті­стіктер­ді сы­нақ­тар­дан және
бай­қа­у­лар­дан өт­кi­зу
Әді­сте­ме­сіне
12-қо­сым­ша
Түйе белгілерінің айқындылық дәрежесін бағалауды сынау (байқаудан өткізу) кезінде басшылыққа алуға арналған Индекстер кестесі
№
Бел­гі
Кө­рі­ніс бе­ру дә­ре­же­сі
Сан­дық көр­сет­кіш­тер
Сан­дық көр­сет­кіш­тер
Ин­декс
1.
Түй­е­нің дене тұр­қы­ның өл­шем­де­рі
1-би­ік­ті­гі
2-де­не­сі­нің қи­ғаш ұзынды­ғы
3-ке­уде­сі­нің би­ік­ті­гі
4-ке­уде ора­мы 5- жі­лін­шік ора­мы
6-ба­сы­ның ұзынды­ғы
7-маң­дай­ы­ның ұзынды­ғы
8-маң­дай­ы­ның жа­зық­тығы
9-ке­уде ені 10- са­уы­ры­ның ені
11-қа­ры­ны­ның ең үл­кен ені
2.
В1. Өнім­ді­лік ба­ғы­ты
Сы­ңар өр­ке­ш­ті түй­е­лер­де 4 және одан да жо­ға­ры жа­ста, ал ай­ыр өр­ке­ш­ті түй­е­лер­де 5 және одан да жо­ға­ры жа­ста көз мөл­шер­мен анық­та­ла­ды.
Сы­ңар өр­ке­ш­ті түй­е­лер­де 4 және одан да жо­ға­ры жа­ста, ал ай­ыр өр­ке­ш­ті түй­е­лер­де 5 және одан да жо­ға­ры жа­ста көз мөл­шер­мен анық­та­ла­ды.
Ет­ті-жүн­ді ба­ғыт­та­ғы - сал­мақ­ты, бұл­шық ет­ті кел­ген де­не­лі, қа­быр­ға­лы, кө­кі­рек клет­ка­сы кең, са­уыр­лы, жү­ні қа­лың және өс­ке­лең, шу­да­сы ұзын және қа­лың бо­лып ке­ле­ді.
Ет­ті-сүт­ті ба­ғыт­та­ғы – де­не­сіне сай же­ңіл ба­сты, өр­ке­ш­те­рі он­ша би­ік емес, еті­нің май­лы қа­ба­ты көп емес, құй­ым­ша­ғы ұзын және жал­пақ, жү­ні қы­сқа және жал­тыр бо­лып ке­ле­ді. Сүт бе­зі жақ­сы же­ті­л­ген.
Сүт­ті ба­ғыт­та­ғы – тұр­қы же­ңіл, сүт бе­зі жақ­сы же­ті­л­ген, же­лі­ні кө­лем­ді. Дене пі­ші­ні бұ­ры­шты, те­рі­сі жұ­қа және қоз­ғал­ғыш.
3.
В 2. Өр­ке­ш­тің са­ны
Сы­ңар өр­ке­ш­ті түй­е­лер­де 2 ай­лы­ғын­да, ай­ыр өр­ке­ш­ті түй­е­лер­де 3 ай­лы­ғын­да көз мөл­шер­мен анық­та­ла­ды.
бір
1
екі
2
4.
В 3. Өр­ке­ш­тің үл­кен­ді­гі
Сы­ңар өр­ке­ш­ті түй­е­лер­де 18 ай­лы­ғын­да, ай­ыр өр­ке­ш­ті түй­е­лер­де 18 және одан да жо­ға­ры ай­лы­ғын­да көз мөл­шер­мен анық­та­ла­ды.
кі­ші
де­не­сі­нің қи­ғаш       ұзынды­ғы­ның 1/4
1
ор­та­ша
де­не­сі­нің қи­ғаш
ұзынды­ғы­ның 1/3
3
үл­кен
де­не­сі­нің қи­ғаш
ұзынды­ғы­ның 2/3
5
5.
В 4. Ба­сы­ның қап­та­лы­нан қа­ра­ған­да­ғы кө­рі­ні­сі
18 және одан да жо­ға­ры ай­лы­ғын­да көз мөл­шер­мен ар­қы­лы анық­та­ла­ды.
дө­ңес мү­рын­ды
ба­сы­ның 1/3 бө­лі­гіне дө­ңес бар
1
тік мұ­рын­ды
Мұр­ны мен кең­сі­ре­гі бір тү­зу­ді құ­рай­ды.
2
6.
В 5. Маң­дайы
18 және одан да жо­ға­ры ай­лы­ғын­да өл­шеу ар­қы­лы анық­та­ла­ды.
тар
маң­дайы бет ау­ма­ғы­нан тар
1
ор­та­ша
маң­дайы бе­ті­мен бір­дей
3
кең
маң­дайы бет ау­ма­ғы­нан кең
5
7.
В 6. Бе­ті
18 және одан да жо­ға­ры ай­лы­ғын­да өл­шеу ар­қы­лы анық­та­ла­ды.
тар
бет ау­ма­ғы маң­дай­ы­нан тар
1
ор­та­ша
бе­ті маң­дай­ы­мен бір­дей
3
кең
бет ау­ма­ғы маң­дай­ы­нан кең
5
8.
В 7. Құ­ла­ғы­ның ұзынды­ғы
18 және одан да жо­ға­ры ай­лы­ғын­да өл­шеу ар­қы­лы анық­та­ла­ды.
қы­сқа
5 см дей­ін
1
ор­та­ша
5 см-ден 10 см-ге дей­ін
3
ұзын
10 см-ден жо­ға­ры
5
9.
В 8. Мой­ын­ның қап­та­лы­нан қа­ра­ған­да­ғы кө­рі­ні­сі
18 және одан да жо­ға­ры ай­лы­ғын­да көз мөл­шер­мен анық­та­ла­ды.
Тік
мой­ын тү­бі­нен ба­сы­на дей­ін иіл­ме­ген
1
Иіл­ген
мой­ын­ның 1/3 бө­лі­гі иіл­ген
2
10.
В 10,11. Бу­ра мен ін­ген­нің де­не­сі­нің ұзынды­ғы
Сы­ңар өр­ке­ш­ті түй­е­лер­де 4 жа­сын­да, ай­ыр өр­ке­ш­ті түй­е­лер­де 5 және одан да жо­ға­ры­жа­сын­да өл­шеу ар­қы­лы анық­та­ла­ды.
бу­ра
ін­ген
қы­сқа
150-ден аз
145-тен аз
1
ор­та
150-165
145-155
3
ұзын
165-тен жо­ға­ры
155-тен жо­ға­ры
5
11.
В 12,13. Бу­ра мен ін­ген­нің ке­уде­сі­нің те­рең­ді­гі
Сы­ңар өр­ке­ш­ті түй­е­лер­де 4 жа­сын­да, ай­ыр өр­ке­ш­ті түй­е­лер­де 5 және одан да жо­ға­ры жа­сын­да мой­ын тү­бі­нен төс сүй­е­гіне дей­ін өл­шеу ар­қы­лы анық­та­ла­ды.
бу­ра
ін­ген
ор­та­ша
50 см - дей­ін
40 см - дей­ін
3
те­рең
50 см -ден жо­ға­ры
40 см -тан жо­ға­ры
5
12.
В 14,15. Бу­ра мен ін­ген­нің ке­уде­сі­нің кең­ді­гі
Сы­ңар өр­ке­ш­ті түй­е­лер­де 4 жа­сын­да, ай­ыр өр­ке­ш­ті түй­е­лер­де 5 және одан да жо­ға­ры жа­сын­да жа­уы­рын ара­сын өл­шеу ар­қы­лы анық­та­ла­ды.
бу­ра
ін­ген
ор­та­ша
50 см - дей­ін
40 см - дей­ін
3
кең
50 см -ден жо­ға­ры
40 см -тан жо­ға­ры
5
13.
В 16,17. Бу­ра мен ін­ген­нің ке­уде ора­мы
Сы­ңар өр­ке­ш­ті түй­е­лер­де 4 жа­сын­да, ай­ыр өр­ке­ш­ті түй­е­лер­де 5 және одан да жо­ға­ры жа­сын­да өл­шеу ар­қы­лы анық­та­ла­ды.
бу­ра
ін­ген
ор­та­ша
230 - дей­ін
210 - дей­ін
3
кең
230 -дан жо­ға­ры
210 -нан жо­ға­ры
5
14.
В 18,19. Бу­ра мен ін­ген­нің иық­та­ры­ның да­муы
Сы­ңар өр­ке­ш­ті түй­е­лер­де 4 жа­сын­да, ай­ыр өр­ке­ш­ті түй­е­лер­де 5 және одан да жо­ға­ры жа­сын­да бұл­шық ет­те­рі­нің да­муы көз мөл­шер­мен анық­та­ла­ды.
әл­сіз
бір­қа­лып­ты да­мы­ма­ған
1
ор­та­ша
бір­қа­лып­ты да­мы­ған
3
15.
В 20,21. Бу­ра мен ін­ген­нің құй­ым­шақ­та­ры­ның да­муы
Сы­ңар өр­ке­ш­ті түй­е­лер­де 4 жа­сын­да, ай­ыр өр­ке­ш­ті түй­е­лер­де 5 және одан да жо­ға­ры жа­сын­да бұл­шық ет­те­рі­нің да­муы көз мөл­шер­мен анық­та­ла­ды.
әл­сіз
бір­қа­лып­ты да­мы­ма­ған
1
ор­та­ша
бір­қа­лып­ты да­мы­ған
3
16.
В 22,23. Бу­ра мен ін­ген­нің си­рақ­та­ры­ның да­муы
Сы­ңар өр­ке­ш­ті түй­е­лер­де 4 жа­сын­да, ай­ыр өр­ке­ш­ті түй­е­лер­де 5 және одан да жо­ға­ры жа­сын­да жа­уы­рын ұшы­нан аяқ­тың бой­ы­мен жер­ге дей­ін есеп­те­ле­ді.
қы­сқа
90 см-ге дей­ін
1
ор­та
80-100 см
3
ұзын
100см-ден жо­ға­ры
5
17.
В 24,25. Бу­ра мен ін­ген­нің құй­рық­та­ры­ның ұзынды­ғы
Сы­ңар өр­ке­ш­ті түй­е­лер­де 4 жа­сын­да, ай­ыр өр­ке­ш­ті түй­е­лер­де 5 және одан да жо­ға­ры жа­сын­да құй­рық­тың тү­бі­нен ұшы­на дей­ін өл­ше­не­ді.
қы­сқа
25 см-ге дей­ін
1
ор­та
25-40 см
3
ұзын
40 см-ден жо­ға­ры
5
18.
В 26. Жа­ба­ғы жүн­нің негіз­гі тү­сі
Екі жа­сар және одан ас­қан ке­зең­де қыр­қым ке­зін­де көз мөл­шер­мен анық­та­ла­ды.
ақ
1
құм тү­стес
2
бу­рыл
3
қа­ра
4
бас­қа тү­стер
5
19.
В 27. Жа­ба­ғы жүн­нің қо­сым­ша тү­сте­рі
Егер бас­қа тү­сті тал­шық­тар­дың үле­сі негіз­гі тү­стен 20%-дан ас­қан жағ­дай­да көз мөл­шер­мен анық­та­ла­ды.
20.
В 28. Жа­бын­ды жүн­нің негіз­гі тү­сі
Жа­бын­ды жүн­нің тү­сіне қа­рай көз мөл­шер­мен анық­та­ла­ды.
ақ
1
құм тү­стес
2
бу­рыл
3
қа­ра
4
бас­қа тү­стер
5
21.
В 29. Жа­бын­ды жүн­нің қо­сым­ша тү­сте­рі
Егер бас­қа тү­сті тал­шық­тар­дың үле­сі негіз­гі тү­стен 10%-дан ас­қан жағ­дай­да көз мөл­шер­мен анық­та­ла­ды.
22.
В 30,31. Бу­ра мен ін­ген­нің те­рі­сі­нің қа­лыңды­ғы
Штан­ген­цир­куль­мен өл­шеу ар­қы­лы анық­та­ла­ды
ор­та­ша
5 мм дей­ін
3
қа­лың
5 мм жо­ға­ры
5
23.
В 32. Шу­да­сы­ның ұзынды­ғы
Ай­ыр өр­ке­ш­ті түй­е­лер­де 3 жа­ста және одан ас­қан ша­ғын­да өл­шеу ар­қы­лы анық­та­ла­ды.
қы­сқа
25 см-ге дей­ін
1
ор­та
25-40 см
3
ұзын
40 см-ден жо­ға­ры
5
24.
В 33. Жүн­нің өс­кін­ді­гі
3 жа­ста және одан ас­қан ша­ғын­да жүн­нің бү­кіл де­не­де­гі өс­кін­ді­гі­мен көз мөл­шер ар­қы­лы анық­та­ла­ды.
әл­сіз
де­не­нің 1/3 нен аз жағ­дай­да
1
ор­та
де­не­нің 2/3 ал­ған жағ­дай­да
3
кү­ш­ті
де­не­нің 3/3жап­қан жағ­дай­да
5
25.
В 34. Жүн­нің та­за тал­шы­ғы­ның шы­ғым­ды­лы­ғы
Сы­ңар өр­ке­ш­ті түй­е­лер­де 4 жа­сын­да, ай­ыр өр­ке­ш­ті түй­е­лер­де 5 және одан да жо­ға­ры жа­сын­да та­за жүн­нің жал­пы қыр­қы­л­ған жүн­ге қа­ты­на­сы­мен есеп­те­ле­ді.
90 % дей­ін
1
95 % дей­ін
3
96% дан жо­ға­ры
5
26.
В 35. Ін­ген же­лі­ні­нің пі­ші­ні
Көз мөл­шер­мен анық­та­ла­ды.
27.
Та­бақ тә­р­із­дес
же­лін­нің ұшы ко­нус тә­р­ізд­ді, ара­ла­ры ал­шақ (20-25 см), тө­мен қа­ра­ты­л­ған, же­лін­нің бө­лік­те­рі жақ­сы да­мы­ған
5
28.
До­ма­лақ
же­лін ұшы то­лық­тау кел­ген, ара­ла­ры ал­шақ (18-20 см), же­лін­нің бө­лік­те­рі бір­қа­лып­ты да­мы­ма­ған, түп жа­ғы ал­мұрт тә­р­із­дес бо­лып ке­ле­ді
3
29.
Жал­пақ
же­лін­нің ұшы қы­сқа, түп жа­ғы жал­пақ және бір-бі­ріне жа­қын ор­на­лас­қан, же­лін­нің бө­лік­те­рі бір­қа­лып­ты да­мы­ма­ған
1
30.
Бас­қа да пі­шін
бө­лік түр­лі, қа­ра­пай­ым, еш­кі же­лі­ніне ұқсас, же­лін­нің ұшы жан-жақ­қа қа­ра­ған, бір-бі­ріне
жа­қын ор­на­лас­қан. Же­лін ұшы­ның ұзынды­ғы 6 см-ден ас­са- бө­лік түр­лі, 2 см-ден қы­сқа бол­са- еш­кі же­лін­ді, егер 2 см-ден қы­сқа және жу­ан бол­са- қа­ра­пай­ым бо­лып
есеп­те­ле­ді
2
31.
В 36,37,38,39,40. Ін­ген же­лі­ні
Са­уын мер­зі­мі­нің 3-ші ай­ын­да өл­шеу ар­қы­лы анық­та­ла­ды.
32.
Ұшы­ның ұзынды­ғы,
қы­сқа
2 см-ге дей­ін
1
ор­та­ша
2,0-5,0 см
2
ұзын
5,0 см-ден жо­ға­ры
3
33.
Ені
жі­ңіш­ке
1,5см-ге дей­ін
1
ор­та­ша
1,5-2,5 см
2
жал­пақ
2,5 см-ден жо­ға­ры
3
34.
Екі ал­дың­ғы ұшта­ры­ның ара-қа­шық­тығы.
қы­сқа
16 см-ге дей­ін
1
ор­та­ша
16-20 см
2
ұзын
20-22 см
3
35.
Екі арт­қы ұшта­ры­ның ара-қа­шық­тығы.
қы­сқа
16 см-ге дей­ін
1
ор­та­ша
16-22 см
2
ұзын
20-22см
3
36.
Арт­қы және ал­дың­ғы ұшта­ры­ның ара-қа­шық­тығы.
қы­сқа
16 см-ге дей­ін
1
ор­та­ша
16-20 см
2
ұзын
20-22 см
3
37.
В 41,42 Сүт­те­гі май мен ақуы­здың құ­ра­мы
Өл­шеу ар­қы­лы анық­та­ла­ды
38.
В 43,44 Ба­сын­да­ғы ке­кі­лі­нің ұзынды­ғы
Бар-жо­ғы­на қа­рай көз мөл­шер­мен анық­та­ла­ды.
қы­сқа
25 см-ге дей­ін
1
ор­та­ша
25-35 см
3
ұзын
35 см-ден жо­ға­ры
5
39.
В 45,48 Ал­дың­ғы си­ра­ғы­ның га­ли­фе­сі
Иық тұ­сын­да жүн­нің бар-жо­ғы ар­қы­лы көз мөл­шер­мен анық­та­ла­ды.
Га­ли­фе­ні ұзынды­ғын өл­шеу ар­қы­лы анық­тай­ды.
қы­сқа
5 см-ге дей­ін
1
ор­та­ша
5-15 см
3
ұзын
15 см-ден жо­ға­ры
5
40.
В 46,47. Мой­ын шу­да­сы­ның ұзынды­ғы
Мой­ы­ны мен жел­ке­сін­де­гі шу­да­ның ұзынды­ғын өл­шеу ар­қы­лы анық­тай­ды.
қы­сқа
15 см-ге дей­ін
5
ор­та­ша
15-25 см
3
ұзын
25 см-ден жо­ға­ры
1
41.
В 49,50. Эпо­ле­ті­нің ұзынды­ғы
Сы­ңар өр­ке­ш­ті түй­е­лер­де 12 ай­лы­ғын­да жа­уы­рын тұ­сын­да­ғы өс­ке­лең жү­ні­нің бар-жо­ғы­на қа­рай көз мөл­шер­мен анық­та­ла­ды. Ұзынды­ғын өл­шеу ар­қы­лы анық­тай­ды. Ай­ыр өр­ке­ш­ті түй­е­лер­де эпо­лет бол­май­ды.
қы­сқа
3 см-ге дей­ін
5
ор­та­ша
3-7 см
3
ұзын
7 см-ден жо­ға­ры
1
42.
В 51. Сүт­ті­лі­гі
Сы­ңар өр­ке­ш­ті түй­е­лерд­ден 4 және одан да жо­ға­ры жас­та­ғы 5 ін­ген­ді 2-ші са­уын мау­сы­мы­ның 210, 360-шы күн­де­рін­де ба­ға­лай­ды. Бел­гі­лер­дің кө­рі­ніс бе­ру дә­ре­же­сі ке­ле­сі ор­та ма­ғы­на­ға ие (литр):
сы­ңар өр­ке­ш­ті
ай­ыр өр­ке­ш­ті
тө­мен
750-ге дей­ін
1300-ге дей­ін
1
ор­та­ша
750-1250
1300-2500
3
жо­ға­ры
1250-ден жо­ға­ры
2500-ден жо­ға­ры
5
43.
В 52. Ет өнім­ді­лі­гі
2,5 жа­сар 3 бас түйе сой­ы­ла­ды. Бел­гі­лер­дің кө­рі­ніс бе­ру дә­ре­же­сін ет­тің сой­ыс сал­ма­ғы ар­қы­лы анық­тай­ды (%)
тө­мен
49-дан тө­мен
1
ор­та­ша
49-53
3
жо­ға­ры
53-тен жо­ға­ры
5

Мал ша­ру­а­шы­лы­ғы
са­ла­сын­да­ғы се­лек­ци­я­лық
же­ті­стіктер­ді сы­нақ­тар­дан және
бай­қа­у­лар­дан өт­кi­зу
әді­сте­ме­сіне
13-қо­сым­ша
Қаздардың сыналатын және жалпыға белгілі ұқсас тұқымдарына (сыналатын типі, линиясы және бастапқы тұқым бойынша) арналған белгілер кестесі
№ р/с
Бел­гі­лер
Есеп тәр­ті­бі, ба­ға­лау жа­сы
Кө­рі­ніс бе­ру дә­ре­же­сі
ин­декс
1.
1.Жас ата­лық қаз: тү­бі­ті, негіз­гі бо­я­уы (*)
Көз­бен жо­ба­лау (бұ­дан әрі –КЖ),
1 тәу­лік
ашық-са­ры
ашық- Сұр
сұр
1
2
3
2.
2.Жас ата­лық қаз: тү­бі­ті, қо­сым­ша бо­я­уы­ның бар-жо­ғы
КЖ
1 тәу­лік
жоқ
бар
1
9
3.
3.Жас ата­лық қаз: тү­бі­ті, қо­сым­ша бо­я­уы
КЖ
1 тәу­лік
са­ры
сұр
ашық- қо­ңыр
1
2
3
4.
4.Ата­лық қаз: қа­уыр­сы­ны, негіз­гі бо­я­уы (*)
КЖ
52 ап­та
ақ
сұр
ашық-қо­ңыр
бас­қа
1
2
3
4
5
5.Ата­лық қаз: қа­уыр­сы­ны, қо­сым­ша бо­я­уы­ның бар-жо­ғы (*)
КЖ
52 ап­та
жоқ
бар
1
9
6
6.Ата­лық қаз: қа­уыр­сы­ны, қо­сым­ша бо­я­уы (*)
КЖ
52 ап­та
ақ
сұр
қо­ңыр
қа­ра
1
2
3
4
7.
7.Жас ата­лық қаз: ті­рі сал­ма­ғы (*)(+)
Өл­шеу (бұ­дан әрі –Ө),
9 ап­та
өте тө­мен
тө­мен
ор­та
жо­ға­ры
өте жо­ға­ры
1
3
5
7
9
8
8.Жас ата­лық қаз: ке­уде ора­мы (+)
Ө
9 ап­та
тар
ор­та
кең
3
5
7
9
9.Ата­лық қаз: ті­рі сал­ма­ғы
(*) (+)
Ө
52 ап­та
өте тө­мен
тө­мен
ор­та
жо­ға­ры
өте жо­ға­ры
1
3
5
7
9
10
10.Жас ана­лық: тү­біт, негіз­гі бо­я­уы (*)
КЖ
1 тәу­лік
ашық-са­ры
ашық-сұр
сұр
1
2
3
11
11.Жас ана­лық: тү­бі­ті, қо­сым­ша бо­я­уы­ның бар-жо­ғы (+)
КЖ
1 тәу­лік
жоқ
бар
1
9
12
12.Жас ана­лық: тү­бі­ті, қо­сым­ша бо­я­уы
КЖ
1 тәу­лік
са­ры
сұр
ашық- қо­ңыр
1
2
3
13
13.Ана­лық: қа­уыр­сы­ны, негіз­гі бо­я­уы (*)
КЖ
52 ап­та
ақ
сұр
ашық-Қо­ңыр
бас­қа
1
2
3
4
14
14.Ана­лық: қа­уыр­сы­ны, қо­сым­ша бо­я­уы­ның бар-жо­ғы (*)
КЖ
52 ап­та
жоқ
бар
1
9
15
15.Ана­лық: қа­уыр­сы­ны, қо­сым­ша бо­я­уы
КЖ
52 ап­та
ақ
сұр
ашық-Қо­ңыр
бас­қа
1
2
3
4
16
16.Жас ана­лық: ті­рі сал­ма­ғы (*) (+)
Ө
9 ап­та
өте тө­мен
тө­мен
ор­та
жо­ға­ры
өте жо­ға­ры
1
3
5
7
9
17
17.Жас ана­лық: ке­уде ора­мы (+)
Ө
9 ап­та
тар
ор­та
кең
3
5
7
18
18.Ана­лық: ті­рі сал­ма­ғы
(*) (+)
Ө
52 ап­та
өте тө­мен
тө­мен
ор­та
жо­ға­ры
өте жо­ға­ры
1
3
5
7
9
19
19.Қа­уыр­сы­ны: тығ­ы­зды­ғы
КЖ
52 ап­та
бос
тығ­ыз
1
2
20
20.Қа­уыр­сы­ны: тү­біт құ­ры­лы­мы
КЖ
52 ап­та
та­рам­дал­ған
та­рам­дал­ма­ған
1
9
21
21.Маң­дай­ын­да­ғы том­пақ­ша­сы (*)
КЖ
52 ап­та
жоқ
бар
1
9
22
22.Си­ра­ғы: тү­сі (*)
КЖ
52 ап­та
са­ры
қыз­ғы­лт-са­ры
қа­ра
1
2
3
23
23.Тұм­сығы: бо­я­уы (*)
КЖ
52 ап­та
са­ры
қыз­ғы­лт-са­ры
қа­ра
1
2
3
24
24.Жұ­мырт­қа: сал­ма­ғы (+)
Ө
40 ап­та
өте май­да
май­да
ор­та
ірі
өте ірі
1
3
5
7
9
Ескертпе:
(*) - міндетті түрде селекциялық жетістіктердің сипаттамасына кіруі тиіс;
(+) - суреттермен сүймеленеді;

Мал ша­ру­а­шы­лы­ғы
са­ла­сын­да­ғы се­лек­ци­я­лық
же­ті­стіктер­ді сы­нақ­тар­дан және
бай­қа­у­лар­дан өт­кi­зу
әді­сте­ме­сіне
14-қо­сым­ша
Қаз белгілерінің айқындылық дәрежесін бағалауды сынау (байқаудан өткізу) кезінде басшылыққа алуға арналған Индекстер кестесі
№
Бел­гі
Кө­рі­ніс бе­ру дә­ре­же­сі
Сан­дық көр­сет­кіш­тер
Сан­дық көр­сет­кіш­тер
Ин­декс
1.
К 7,16. Жас ата­лық, жас ана­лық: ті­рі сал­ма­ғы
9ап­та­лы­ғын­да 10 г. дей­ін­гі дәл­дік­пен же­ке-же­ке өл­шеу ар­қы­лы анық­та­ла­ды.
Бел­гі­лер­дің кө­рі­ніс бе­ру дә­ре­же­сі ке­ле­сі ма­ғы­на­лар­ға сәй­кес ке­ле­ді, грамм
ата­лық
ана­лық
өте тө­мен
3200
2800
1
тө­мен
3201-3600
2801-3200
3
ор­та
3601-4000
3201-3600
5
жо­ға­ры
4001-4400
3601-4000
7
өте жо­ға­ры
4400
4000
9
2.
К 8, 17. Жас ата­лық, жас ана­лық: ке­уде ора­мы
Өл­ше­уіш тас­па­мен қа­на­ты­ның тү­бі­нен 0,1 см дәл­дік­ке дей­ін өл­ше­не­ді.
Бел­гі­лер­дің кө­рі­ніс бе­ру дә­ре­же­сі ке­ле­сі ма­ғы­на­лар­ға сәй­кес ке­ле­ді, см:
қо­раз
ме­ки­ен
тар
44
41
3
ор­та
44-47
41-45
5
кең
47
45
7
3.
К 9,18. Ата­лық, ана­лық: ті­рі сал­ма­ғы
52 ап­та­лы­ғын­да же­ке-же­ке өл­шеу ар­қы­лы 0,1 см дәл­дік­ке дей­ін өл­ше­не­ді.
Бел­гі­лер­дің кө­рі­ніс бе­ру дә­ре­же­сі ке­ле­сі ма­ғы­на­лар­ға сәй­кес ке­ле­ді, грамм:
қо­раз
ме­ки­ен
өте тө­мен
4000
3000
1
тө­мен
4001-5000
3001-4000
3
ор­та
5001-6000
4001-5000
5
жо­ға­ры
6001-7000
5001-6000
7
өте жо­ға­ры
7000
6000
9
4.
К 24. Жұ­мырт­қа: сал­ма­ғы
40 ап­та­лық ана­лық­тан 3 күн­де жи­нал­ған 50 жұ­мырт­қа өл­ше­не­ді.
Бел­гі­лер­дің кө­рі­ніс бе­ру дә­ре­же­сі ке­ле­сі ма­ғы­на­лар­ға сәй­кес ке­ле­ді, грамм:
өте тө­мен
145
1
тө­мен
146-155
3
ор­та
156-165
5
жо­ға­ры
166-175
7
өте жо­ға­ры
175
9

Мал ша­ру­а­шы­лы­ғы
са­ла­сын­да­ғы се­лек­ци­я­лық
же­ті­стіктер­ді сы­нақ­тар­дан және
бай­қа­у­лар­дан өт­кi­зу
әді­сте­ме­сіне
15-қо­сым­ша
Үйректердің сыналатын және жалпыға белгілі ұқсас тұқымдарына (сыналатын типі, линиясы және бастапқы тұқым бойынша) арналған белгілер кестесі
№ р/с
Бел­гі­лер
Есеп тәр­ті­бі, ба­ға­лау жа­сы
кө­рі­ніс бе­ру дә­ре­же­сі
ин­декс
1.
1.Үй­рек­тер: ба­ғы­ты (*)
Көз­бен жо­ба­лау (бұ­дан әрі –КЖ),
52 ап­та
ет
жұ­мырт­қа
әсем­дік
1
2
3
2.
2.Ата­лық: тү­бі­ті, негіз­гі бо­я­уы (*)
КЖ,
1 тәу­лік
ашық-са­ры
сұр
қо­ңыр
қа­ра
1
2
3
4
3.
3.Ата­лық: тү­бі­ті, қо­сым­ша бо­я­уы­ның бар-жо­ғы
КЖ,
1 тәу­лік
жоқ
бар
1
9
4.
4.Ата­лық: тү­бі­ті, қо­сым­ша бо­я­уы
КЖ
1 тәу­лік
ақ
қо­ңыр
қа­ра
1
2
3
5
5.Ата­лық: қа­уыр­сы­ны, негіз­гі бо­я­уы (*)
КЖ,
52 ап­та
ақ
сұр
сұр-Қо­ңыр
са­ры-қо­ңыр
қа­ра
1
2
3
4
5
6
6.Ата­лық: қа­уыр­сы­ны, қо­сым­ша бо­я­уы­ның бар-жо­ғы (*)
КЖ,
52 ап­та
жоқ
бар
1
9
7.
7.Ата­лық: қа­уыр­сы­ны, қо­сым­ша бо­я­уы (*)
КЖ,
52 ап­та
ақ
сұр
қо­ңыр
қа­ра
1
2
3
4
8.
8.Ата­лық: ті­рі сал­ма­ғы (*)
Өл­шеу (бдан әрі –Ө),
7 ап­та
өте тө­мен
тө­мен
ор­та
жо­ға­ры
өте жо­ға­ры
1
3
5
7
9
9
9.Ата­лық: ке­уде ора­мы (+)
Ө,
7 ап­та
тар
ор­та
кең
1
3
5
10
10.Ата­лық: ті­рі сал­ма­ғы
(*) (+)
Ө,
52 ап­та
өте тө­мен
тө­мен
ор­та
жо­ға­ры
өте жо­ға­ры
1
3
5
7
9
11
11.Ата­лық: си­ра­ғы­ның ұзынды­ғы (+)
Ө,
52 ап­та
қы­сқа
ор­та
ұзын
3
5
7
12
12.Ата­лық: ки­лі­нің ұзынды­ғы (+)
Ө,
52 ап­та
қы­сқа
ор­та
ұзын
3
5
7
13
13.Жас ана­лық: тү­біт, негіз­гі бо­я­уы (*)
КЖ,
1 тәу­лік
ашық-са­ры
сұр
қо­ңыр
қа­ра
1
2
3
4
14
14.Жас ана­лық: тү­бі­ті, қо­сым­ша бо­я­уы­ның бар-жо­ғы
КЖ,
1 тәу­лік
жоқ
бар
1
9
15
15.Жас ана­лық: тү­бі­ті, қо­сым­ша бо­я­уы­ның бар-жо­ғы
КЖ,
1 тәу­лік
жоқ
бар
1
9
16
16.Ана­лық: қа­уыр­сы­ны, негіз­гі бо­я­уы (*)
КЖ,
52 ап­та
ақ
сұр
сұр-қо­ңыр
са­ры-қо­ңыр
қа­ра
1
2
3
4
5
17
17.Ана­лық: қа­уыр­сы­ны, қо­сым­ша бо­я­уы­ның бар-жо­ғы (*)
КЖ,
52 ап­та
жоқ
бар
1
9
18
18.Ана­лық: қа­уыр­сы­ны, қо­сым­ша бо­я­уы (*)
КЖ,
52 ап­та
ақ
сұр
қо­ңыр
қа­ра
1
2
3
4
19
(+)
19.Жас ана­лық: ті­рі сал­ма­ғы (*)
Ө,
7 ап­та
өте тө­мен
тө­мен
ор­та
жо­ға­ры
өте жо­ға­ры
1
3
5
7
9
20
20.Ана­лық: ке­уде ора­мы (+)
Ө,
7 ап­та
тар
ор­та
кең
1
3
5
21
21.Ана­лық: ті­рі сал­ма­ғы
(*) (+)
Ө,
52 ап­та
өте тө­мен
тө­мен
ор­та
жо­ға­ры
өте жо­ға­ры
1
3
5
7
9
22
22.Ана­лық: си­ра­ғы­ның ұзынды­ғы (+)
Ө,
52 ап­та
қы­сқа
ор­та
ұзын
3
5
7
23
23.Ана­лық: ки­лі­нің ұзынды­ғы (+)
Ө,
52 ап­та
қы­сқа
ор­та
ұзын
3
5
7
24
24.Қа­уыр­сы­ны: тығ­ы­зды­ғы (+)
Ө,
52 ап­та
бос
тығ­ыз
1
2
25
25.Си­ра­ғы: тү­сі
КЖ,
52 ап­та
са­ры
қыз­ғы­лт-са­ры
қа­ра
1
2
3
26
26.Те­рі­сі: бо­я­уы
КЖ,
52 ап­та
ақ
са­ры
1
2
27
27.Тұм­сығы: бо­я­уы
КЖ,
52 ап­та
са­ры
қыз­ғы­лт-са­ры
қа­ра
1
2
3
28
28.Жұ­мырт­қа: сал­ма­ғы (+)
Ө
52 ап­та
өте май­да
май­да
ор­та
ірі
өте ірі
1
3
5
7
9
Ескертпе:
(*) - міндетті түрде селекциялық жетістіктердің сипаттамасына кіруі тиіс;
(+) - суреттермен сүймеленеді;

Мал ша­ру­а­шы­лы­ғы
са­ла­сын­да­ғы се­лек­ци­я­лық
же­ті­стіктер­ді сы­нақ­тар­дан және
бай­қа­у­лар­дан өт­кi­зу
әді­сте­ме­сіне
16-қо­сым­ша
Үйрек белгілерінің айқындылық дәрежесін бағалауды сынау (байқаудан өткізу) кезінде басшылыққа алуға арналған Индекстер кестесі
№
Бел­гі
Кө­рі­ніс бе­ру дә­ре­же­сі
Сан­дық көр­сет­кіш­тер
Сан­дық көр­сет­кіш­тер
Ин­декс
1.
К 8,19. Ата­лық, жас ана­лық: ті­рі сал­ма­ғы
7 ап­та­лы­ғын­да же­ке-же­ке өл­шеу ар­қы­лы анық­та­ла­ды.
Бел­гі­лер­дің кө­рі­ніс бе­ру дә­ре­же­сі ке­ле­сі ма­ғы­на­лар­ға сәй­кес ке­ле­ді, грамм:
ата­лық
ана­лық
өте тө­мен
2000
1800
1
тө­мен
2001-2400
1801-2200
3
ор­та
2401-2800
2201-2600
5
жо­ға­ры
2801-3200
2601-3000
7
өте жо­ға­ры
3200
3000
9
2.
К 9, 20. Ата­лық, жас ана­лық: ке­уде ора­мы
Бел­гі­лер­дің кө­рі­ніс бе­ру дә­ре­же­сі ке­ле­сі ма­ғы­на­лар­ға сәй­кес ке­ле­ді, см:
ата­лық
ана­лық
тар
< 28
< 26
3
ор­та
28-32
26-30
5
кең
>32
> 30
7
3.
К 10,21. Ата­лық, ана­лық: ті­рі сал­ма­ғы
52 ап­та­лы­ғын­да же­ке-же­ке өл­шеу ар­қы­лы анық­та­ла­ды.
Бел­гі­лер­дің кө­рі­ніс бе­ру дә­ре­же­сі ке­ле­сі ма­ғы­на­лар­ға сәй­кес ке­ле­ді, грамм:
ата­лық
ана­лық
өте тө­мен
2300
2000
1
тө­мен
2301-2800
2001-2500
3
ор­та
2801-3300
2501-3000
5
жо­ға­ры
3301-3800
3001-3500
7
өте жо­ға­ры
3800
3500
9
4.
К 11,22. Ата­лық, ана­лық: си­ра­ғы­ның ұзынды­ғы
Ті­зе­сі­нен ба­стап үшін­ші, төр­тін­ші са­у­сақ­та­ры­ның бұ­ры­шы­на дей­ін­гі ара­лық өл­ше­не­ді.
Бел­гі­лер­дің кө­рі­ніс бе­ру дә­ре­же­сі ке­ле­сі ма­ғы­на­лар­ға сәй­кес ке­ле­ді, см:
ата­лық
ана­лық
қы­сқа
< 6,5
< 6,0
3
ор­та
6,5-8,0
6,0-7,5
5
ұзын
>8,0
> 7,5
7
5.
К 12,23. Ата­лық, ана­лық: ки­лі­нің ұзынды­ғы
Өл­ше­уіш тас­па­мен төс сүй­е­гі­нің ал­дың­ғы және арт­қы шек­те­рі­нің ара­сы өл­ше­не­ді.
Бел­гі­лер­дің кө­рі­ніс бе­ру дә­ре­же­сі ке­ле­сі ма­ғы­на­лар­ға сәй­кес ке­ле­ді, см:
ата­лық
ана­лық
қы­сқа
< 13
< 12
3
ор­та
13-15
12-14
5
ұзын
>15
> 14
7
6.
К 28. Жұ­мырт­қа: сал­ма­ғы
52 ап­та­лық ме­ки­ен­нен 3 күн­де жи­нал­ған 100 жұ­мырт­қа өл­ше­не­ді.
Бел­гі­лер­дің кө­рі­ніс бе­ру дә­ре­же­сі ке­ле­сі ма­ғы­на­лар­ға сәй­кес ке­ле­ді, грамм:
өте май­да
?70
1
май­да
71 – 76
3
ор­та
77 - 83
5
ірі
84 – 90
7
өте ірі
> 90
9

Мал ша­ру­а­шы­лы­ғы
са­ла­сын­да­ғы се­лек­ци­я­лық
же­ті­стіктер­ді сы­нақ­тар­дан және
бай­қа­у­лар­дан өт­кi­зу
әді­сте­ме­сіне
17-қо­сым­ша
Тауықтардың сыналатын және жалпыға белгілі ұқсас тұқымдарына (сыналатын типі, линиясы және бастапқы тұқым бойынша) арналған белгілер кестесі
№ р/с
Бел­гі­лер
Ба­ға­лау жа­сы
кө­рі­ніс бе­ру дә­ре­же­сі
ин­декс
1
1.Та­уық­тар: өнім­ді­лі­гі­нің ба­ғы­ты (*)
52 ап­та
ет ба­ғы­тын­да
жұ­мырт­қа ба­ғы­тын­да
бас­қа
1
2
3
2
2.Ер­кек ба­ла­пан: тү­бі­ті­нің негіз­гі бо­я­уы (*) (+)
1 тәу­лік
ашық-са­ры1)
са­ры2)
қо­ңыр3)
ссұр4)
қа­ра5)
1
2
3
4
5
3
3.Ұр­ға­шы ба­ла­пан: тү­бі­ті­нің негіз­гі бо­я­уы (*) (+)
1 тәу­лік
ашық-са­ры1)
са­ры2)
қо­ңыр3)
сұр4)
қа­ра5)
1
2
3
4
5
4
4.Ер­кек ба­ла­пан: тү­бі­ті­нің қо­сым­ша бо­я­уы­ның бар-жо­ғы (*)
1 тәу­лік
жоқ
бар
1
9
5
5.Ұр­ға­шы ба­ла­пан: тү­бі­ті­нің қо­сым­ша бо­я­уы­ның бар-жо­ғы (*)
1 тәу­лік
жоқ
бар
1
9
6
6.Ер­кек ба­ла­пан: тү­бі­ті­нің қо­сым­ша бо­я­уы­ның тү­сі(*)
1 тәу­лік
ба­сын­да ашық-са­ры дақ­тар6)
ба­сын­да қо­ңыр дақ­тар10)
ар­қа­сы мен ба­сын­да қо­ңыр жо­лақ­тар24)
ар­қа­сы мен ба­сын­да қа­ра жо­лақ­тар12)
қа­на­ты ашық-са­ры22)
ке­уде­сі, бүй­і­рі, іші ашық-са­ры20)
бас­қа бо­яу
1
2
3
4
5
6
7
7
7.Ұр­ға­шы ба­ла­пан: тү­бі­ті­нің қо­сым­ша бо­я­уы­ның тү­сі(*)
1 тәу­лік
ба­сын­да ашық-са­ры дақ­тар6)
ба­сын­да қо­ңыр дақ­тар10)
ар­қа­сы мен ба­сын­да қо­ңыр жо­лақ­тар24)
ар­қа­сы мен ба­сын­да қа­ра жо­лақ­тар12)
ке­уде­сі, бүй­і­рі, іші ашық-са­ры20)
бас­қа бо­яу
1
2
3
4
5
6
8
8.Ба­ла­пан: қа­уыр­сын­да­нуы
(*) (+)
1 тәу­лік
жәй
тез
1
2
9
9.Жас қо­раз: ті­рі сал­ма­ғы
(*)(+)(Е)
5 ап­та
өте тө­мен
тө­мен
ор­та
жо­ға­ры
өте жо­ға­ры
1
3
5
7
9
10
10.Жас ме­ки­ен: ті­рі сал­ма­ғы
(*)(+)(Е)
5 ап­та
өте тө­мен
тө­мен
ор­та
жо­ға­ры
өте жо­ға­ры
1
3
5
7
9
11
11.Қо­раз: ті­рі сал­ма­ғы
(*)(+)
52 ап­та
өте тө­мен
тө­мен
ор­та
жо­ға­ры
өте жо­ға­ры
1
3
5
7
9
12
12.Ме­ки­ен: ті­рі сал­ма­ғы
(*)(+)
52 ап­та
өте тө­мен
тө­мен
ор­та
жо­ға­ры
өте жо­ға­ры
1
3
5
7
9
13
13.Қо­раз: қа­уыр­сы­ны­ның негіз­гі бо­я­уы (*)
52 ап­та
ақ1)
са­ры2)
ашық-қо­ңыр8)
қы­зыл-қо­ңыр3)
кө­гіл­дір4)
қа­ра5)
бас­қа түс
1
2
3
4
5
6
7
14
14.Ме­ки­ен: қа­уыр­сы­ны­ның негіз­гі бо­я­уы (*)
52 ап­та
ақ1)
са­ры2)
ашық-қо­ңыр8)
қы­зыл-қо­ңыр3)
кө­гіл­дір4)
қа­ра5)
бас­қа түс
1
2
3
4
5
6
7
15
15.Қо­раз: қа­уыр­сы­ны­ның қо­сым­ша бо­я­уы­ның бар-жо­ғы (*)
52 ап­та
жоқ
бар
1
9
16
16.Ме­ки­ен: қа­уыр­сы­ны­ның қо­сым­ша бо­я­уы­ның бар-жо­ғы (*)
52 ап­та
жоқ
бар
1
9
17
17.Қо­раз: қа­уыр­сы­ны­ның қо­сым­ша бо­я­уы (*)
52 ап­та
қа­на­ты мен құй­рық ұшы ақ7)
қа­на­ты мен құй­рық ұшы қа­ра8)
қа­на­ты мен құй­рық ұшы, мой­ы­ны қа­ра9)
мой­ы­ны мен бе­лі ал­тын тү­стес10)
мой­ы­ны кү­міс тү­стес11)
тө­сі қа­ра12)
ақ дақ­ты13)
қа­ра дақ­ты14)
қа­ра-ала дақ­ты15)
қа­ра түспен көм­ке­рі­л­ген16)
бас­қа тү­стер
1
2
3
4
5
6
7
8
9
10
11
18
18.Ме­ки­ен: қа­уыр­сы­ны­ның қо­сым­ша бо­я­уы (*)
52 ап­та
қа­на­ты мен құй­рық ұшы ақ7)
қа­на­ты мен құй­рық ұшы қа­ра8)
қа­на­ты мен құй­рық ұшы, мой­ы­ны қа­ра9)
мой­ы­ны мен бе­лі ал­тын тү­стес10)
мой­ы­ны кү­міс тү­стес11)
тө­сі қа­ра12)
ақ дақ­ты13)
қа­ра дақ­ты14)
қа­ра-ала дақ­ты15)
қа­ра түспен көм­ке­рі­л­ген16)
бас­қа тү­стер
1
2
3
4
5
6
7
8
9
10
11
19
19.Де­не­сі­нің қа­уыр­сы­ны: са­па­сы (*)
52 ап­та
бос17)
тығ­ыз1)
1
9
20
20.Де­не­сі­нің қа­уыр­сы­ны: мі­нез­де­ме­сі (*)
52 ап­та
те­гіс1)
жі­бек тә­р­із­дес18)
бұй­ра19)
1
2
3
21
21.Ба­сы­ның қа­уыр­сы­ны: мі­нез­де­ме­сі
52 ап­та
те­гіс1)
ке­кіл13)
са­қал, жақ15)
1
2
3
22
22.Мой­ын қа­уыр­сы­ны: бар-жо­ғы
52 ап­та
жоқ
бар
1
2
23
23.Си­рақ, са­у­сақ қа­уыр­сы­ны: бар-жо­ғы
52 ап­та
жоқ
ая­ғын­да бар20)
ая­ғын­да, са­у­са­ғын­да
бар17)
1
2
3
24
24.Са­у­сақ­та­ры: са­ны
52 ап­та
төрт
бес
1
2
25
25.Си­ра­ғы: тү­сі (*)
52 ап­та
ақ-ро­за тү­стес9)
са­ры1)
сұр4)
жа­сыл21)
қа­ра5)
бас­қа
1
2
3
4
5
6
26
26.Те­рі­сі: тү­сі (*)
52 ап­та
ақ
са­ры
бас­қа
1
2
3
27
27.Тұм­сығы: тү­сі (*)
52 ап­та
са­ры-сұр22)
са­ры1)
сұр4)
қа­ра5)
бас­қа
1
2
3
4
5
28
28.Ай­дар: пі­ші­ні (*)
52 ап­та
жа­пы­рақ тә­р­із­ді1)
ро­зо тә­р­із­ді11)
со­бық тә­р­із­ді17)
жаң­ғақ тә­р­із­ді15)
кө­бе­лек тә­р­із­ді13)
мүй­із тә­р­із­ді23)
бас­қа
1
2
3
4
5
6
7
29
29.Сыр­ға: үл­кен­ді­гі (*)
52 ап­та
кі­ші15)
ор­та3)
үл­кен1)
1
2
3
30
30.Құ­ла­ғы­ның сыр­ға­лы­ғы: тү­сі
52 ап­та
ақ5)
қы­зыл3)
бас­қа
1
2
3
31
31.Қо­раз: си­ра­ғы­ның ұзынды­ғы: (*) (+)
52 ап­та
қы­сқа
ор­та
ұзын
3
5
7
32
32.Ме­ки­ен: си­ра­ғы­ның ұзынды­ғы: (*)(+)
52 ап­та
қы­сқа
ор­та
ұзын
3
5
7
33
33.Жас қо­раз: ке­уде­сі­нің ен­ді­лі­гі(*)(+)(Е)
5 ап­та
тар
ор­та
кең
3
5
7
34
34.Жас ме­ки­ен: ке­уде­сі­нің ен­ді­лі­гі(*) (+) (Е)
5 ап­та
тар
ор­та
кең
3
5
7
35
35.Қо­раз: ки­лі­нің ұзынды­ғы
(+)
52 ап­та
қы­сқа
ор­та
ұзын
3
5
7
36
36.Ме­ки­ен: ки­лі­нің ұзынды­ғы
(+)
52 ап­та
қы­сқа
ор­та
ұзын
3
5
7
37
37.Ме­ки­ен: жұ­мырт­қа­ла­уы
(*)(+)
68 ап­та
өте тө­мен
тө­мен
ор­та
жо­ға­ры
өте жо­ға­ры
1
3
5
7
9
38
38.Жұ­мырт­қа: шы­ғым­ды­лы­ғы
(*)(+)
40 ап­та
34 ап­та
өте тө­мен
тө­мен
ор­та
жо­ға­ры
өте жо­ға­ры
1
3
5
7
9
39
39.Жұ­мырт­қа: сал­ма­ғы
(*) (+)
52 ап­та
өте тө­мен
тө­мен
ор­та
жо­ға­ры
өте жо­ға­ры
1
3
5
7
9
40
40.Жұ­мырт­қа: тығ­ы­зды­ғы
(*)(+)(Ж)
52 ап­та
өте тө­мен
тө­мен
ор­та
жо­ға­ры
өте жо­ға­ры
1
3
5
7
9
41
41.Жұ­мырт­қа: қа­бығ­ы­ның тү­сі (+)(Ж)
52 ап­та
ақ
крем тү­стес
ашық-қо­ңыр
қо­ңыр
қа­ра-қо­ңыр
бас­қа
1
2
3
4
5
6
Ескертпе:
(*) - міндетті түрде селекциялық жетістіктердің сипаттамасына кіруі тиіс;
(+) - суреттермен сүймеленеді;
Е –ет бағытындағы.
Ж – жұмыртқа бағытындағы.
Тұқымдарға тән:
1) Ақ Леггорн
Жер түстес Полтавская
Қызыл Род-айланд
Көгілдір Андалузская
Қара Минорка
Жолақты Плимутрок
Аққұйрықты қызыл
Нью-гемпшир
Суссекс
Алтын түстес Чешская
Дауысты Юрловская
Шіл түстес Итальянская
Гудан
Гамбургтік
Орловты ситцевая
Себрайт
Брама
Жібектес
Курчавый
Қара Лангшан
Прикарпат жасылаяқ
Мерекелік Кучиндік
Ақ кекілді Голландық
Родонит

Мал ша­ру­а­шы­лы­ғы
са­ла­сын­да­ғы се­лек­ци­я­лық
же­ті­стіктер­ді сы­нақ­тар­дан және
бай­қа­у­лар­дан өт­кi­зу
әді­сте­ме­сіне
18-қо­сым­ша
Үйрек белгілерінің айқындылық дәрежесін бағалауды сынау (байқаудан өткізу) кезінде басшылыққа алуға арналған Индекстер кестесі
№
Бел­гі
Кө­рі­ніс бе­ру дә­ре­же­сі
Сан­дық көр­сет­кіш­тер
Сан­дық көр­сет­кіш­тер
Ин­декс
1.
К 8. ба­ла­пан: қа­уыр­сын­да­нуы
Жәй қа­уыр­сын­да­на­тын ба­ла­пан­дар­да қа­на­ты­ның тү­біт­те­рі қа­уыр­сын­да­ры­на қа­ра­ған­да ұзы­ны­рақ неме­се тең бо­лып ке­де­ді. Тез қа­уыр­сын­да­на­тын­дар­да ка­уыр­сын­да­ры тү­бі­ті­нен ұзын бо­лып ке­ле­ді
2.
К 9-10. Жас қо­раз бен жас та­уық: сал­ма­ғы
5 ап­та­лық ке­зін­де же­ке-же­ке өл­шеу ар­қы­лы анық­тай­ды.
Бел­гі­лер­дің кө­рі­ніс бе­ру дә­ре­же­сі ке­ле­сі ма­ғы­на­лар­ға сәй­кес ке­ле­ді, грамм:
жас қо­раз
жас та­уық
өте тө­мен
1100-ден аз
800-ден аз
1
тө­мен
1100-1500
800-1200
3
ор­та
1501-1900
1201-1600
5
жо­ға­ры
1901-2300
1601-2000
7
өте жо­ға­ры
2300
2000
9
3.
К 11-12. Қо­раз, ме­ки­ен: сал­ма­ғы
0,1 кг-ға дей­ін­гі дәл­дік­пен же­ке-же­ке өл­шеу ар­қы­лы анық­тай­ды.
Бел­гі­лер­дің кө­рі­ніс бе­ру дә­ре­же­сі ке­ле­сі ма­ғы­на­лар­ға сәй­кес ке­ле­ді, кг:
өте тө­мен
1,5-тен аз
1,0-ден аз
1
тө­мен
1,5-2,4
1,0-1,8
3
ор­та
2,5-3,4
1,9-2,7
5
жо­ға­ры
3,5-4,4
2,8-3,6
7
өте жо­ға­ры
4,4-тен жо­ға­ры
3,6-дан жо­ға­ры
9
4.
К 28. ай­дар: пі­ші­ні
Көз жо­ба­мен анық­та­ла­ды.
.
Бел­гі­лер­дің кө­рі­ніс бе­ру дә­ре­же­сі эта­лон
тұқы­мы­на сәй­кес ке­ле­ді
1-жа­пы­рақ тә­р­із­ді,2-ро­за тә­р­із­ді, 3-со­бық тә­р­із­ді, 4-жаң­ғақ тә­р­із­ді, 5-кө­бе­лек тә­р­із­ді, 6-мүй­із тә­р­із­ді
5.
К 31,32. Қо­раз, ме­ки­ен: си­ра­ғы­ның ұзынды­ғы.
Ті­зе­сі­нен ба­стап үшін­ші, төр­тін­ші са­у­сақ­та­ры­ның бұ­ры­шы­на дей­ін­гі ара­лық өл­ше­не­ді.
Бел­гі­лер­дің кө­рі­ніс бе­ру дә­ре­же­сі ке­ле­сі ма­ғы­на­лар­ға сәй­кес ке­ле­ді, см:
қо­раз
та­уық
қы­сқа
10-нан аз
8-ден аз
3
ор­та
10-14
8-11
5
ұзын
14-тен жо­ға­ры
11-ден жо­ға­ры
7
6.
К 33,34. Жас қо­раз, жас ме­ки­ен: ке­уде­сі­нің ен­ді­лі­гі
5 ап­та­лық ке­зін­де өл­ше­уіш тас­па­мен ки­лі­нің ор­та тұ­сы­нан алы­нып ке­уде­сі­нің ора­мы өл­ше­не­ді. Алын­ған сан­ды екі­ге бө­ле­ді.
Бел­гі­лер­дің кө­рі­ніс бе­ру дә­ре­же­сі ке­уде ора­мы­ның ? тең және ке­ле­сі ма­ғы­на­лар­ға сәй­кес ке­ле­ді, см:
қо­раз
та­уық
тар
8,5-нан аз
8-ден аз
3
ор­та
8,5-10,5
6,5-8,5
5
кең
10,5-тен жо­ға­ры
8,5-тен жо­ға­ры
7
7.
К 35,36. Қо­раз, ме­ки­ен: ки­лі­нің ұзынды­ғы
52 ап­та­лық ке­зін­де цир­куль­мен ке­уде сүй­е­гі­нің ұзынды­ғы өл­ше­не­ді.
Бел­гі­лер­дің кө­рі­ніс бе­ру дә­ре­же­сі ке­ле­сі ма­ғы­на­лар­ға сәй­кес ке­ле­ді, см:
қо­раз
та­уық
қы­сқа
12-нан аз
10-ден аз
3
ор­та
12-15
12-13
5
ұзын
15-тен жо­ға­ры
13-ден жо­ға­ры
7
8.
К 37. Ме­ки­ен: жұ­мырт­қа­ла­уы
Жұ­мырт­қа ба­ғы­тын­да­ғы­лар­да 68 ап­та­ға дей­ін­гі (ет және бас­қа ба­ғыт­та­ғы­лар­да - 60) күн­де­лік­ті ту­ған жұ­мырт­қа са­ны­мен анық­та­ла­ды.
Бел­гі­лер­дің кө­рі­ніс бе­ру дә­ре­же­сі ке­ле­сі ма­ғы­на­лар­ға сәй­кес ке­ле­ді, да­на:
ет және бас­қа ба­ғыт­та­ғы
жұ­мырт­қа ба­ғыт­та­ғы
өте тө­мен
80-нен аз
160-дан аз
1
тө­мен
80 – 110
160-210
3
ор­та
111-140
211-260
5
жо­ға­ры
141-170
261-310
7
өте жо­ға­ры
170-тен жо­ға­ры
310-нан жо­ға­ры
9
9.
К 38. Жұ­мырт­қа: шы­ғым­ды­лы­ғы
Же­ті күн сақ­та­лын­ған 100 жұ­мырт­қа­дан жа­рып шық­қан ба­ла­пан са­ны­мен (жұ­мырт­қа ба­ғы­тын­да­ғы­лар­да 40 ап­та­лы­ғын­да, бас­қа ба­ғыт­тар­да 34 ап­та­лы­ғын­да) анық­та­ла­ды.
Бел­гі­лер­дің кө­рі­ніс бе­ру дә­ре­же­сі ке­ле­сі ма­ғы­на­лар­ға сәй­кес ке­ле­ді, %:
өте тө­мен
60-тан аз
1
тө­мен
61 – 70
3
ор­та
71-80
5
жо­ға­ры
81-90
7
өте жо­ға­ры
91-100
9
10.
К 39. Жұ­мырт­қа: сал­ма­ғы
52 ап­та­лық ме­ки­ен­нің 3 күн­де­гі ту­ған жұ­мырт­қа­ла­рын өл­шеу ар­қы­лы анық­тай­ды.
Бел­гі­лер­дің кө­рі­ніс бе­ру дә­ре­же­сі ке­ле­сі ма­ғы­на­лар­ға сәй­кес ке­ле­ді, грамм
өте тө­мен
ме­нее 48
1
тө­мен
52 – 56
3
ор­та
57-61
5
жо­ға­ры
62-66
7
өте жо­ға­ры
66-дан көп
9
11.
К 40. Жұ­мырт­қа: тығ­ы­зды­ғы
Кез­дей­соқ таң­дай әді­сі­мен 30 жұ­мырт­қа алы­на­ды.
Тығ­ы­зды­ғы жұ­мырт­қа­лар­дың же­ке-же­ке өл­ше­ген­де­гі ауа­да­ғы және су­да­ғы сал­мақ­та­рын (t 12-18Ү С) тө­мен­де­гі фор­му­ла бой­ын­ша анық­та­ла­ды:
С?
Тж = _________
С? - С?
бұл жер­де:
Тж – жұ­мырт­қа тығ­ы­зды­ғы;
С? - жұ­мыр­тқа­ның ауа­да­ғы сал­ма­ғы;
С? - жұ­мыр­тқа­ның су­да­ғы сал­ма­ғы.
Бел­гі­лер­дің кө­рі­ніс бе­ру дә­ре­же­сі ке­ле­сі ма­ғы­на­лар­ға сәй­кес ке­ле­ді, г/см?:
өте тө­мен
1,060-тан аз
1
тө­мен
1,060-1,070
3
ор­та
1,071-1,080
5
жо­ға­ры
1,081-1,090
7
өте жо­ға­ры
1,090-нан көп
9
12.
К41. Жұ­мырт­қа: қа­бығ­ы­ның тү­рі
Кез­дей­соқ таң­дау әді­сі­мен алын­ған 50 жұ­мыр­тқа­ның қа­бығ­ы­ның тү­сі көз жо­ба­мен анық­та­ла­ды.

Мал ша­ру­а­шы­лы­ғы
са­ла­сын­да­ғы се­лек­ци­я­лық
же­ті­стіктер­ді сы­нақ­тар­дан және
бай­қа­у­лар­дан өт­кi­зу
әді­сте­ме­сіне
19-қо­сым­ша
Күретауықтардың сыналатын және жалпыға белгілі ұқсас тұқымдарына (сыналатын типі, линиясы және бастапқы тұқым бойынша) арналған белгілер кестесі
№ р/с
Бел­гі­лер
Есеп тәр­ті­бі, ба­ға­лау жа­сы
кө­рі­ніс бе­ру дә­ре­же­сі
ин­декс
1.
1.Күр­ке­та­уық: пай­да­ла­ну ба­ғы­ты (*)
Көз­бен жо­ба­лау (бұ­дан әрі –КЖ),
50 ап­та
ет
әсем­дік
1
2
2.
2.Қо­раз: тү­бі­ті, негіз­гі бо­я­уы (*)
КЖ,
1 тәу­лік
ашық-са­ры
са­ры
сұр-Қо­ңыр
қа­ра
1
2
3
4
3.
3.Қо­раз: тү­бі­ті, қо­сым­ша бо­я­уы­ның бар-жо­ғы
КЖ,
1 тәу­лік
жоқ
бар
1
9
4.
4.Қо­раз: тү­бі­ті, қо­сым­ша бо­я­уы
КЖ,
1 тәу­лік
са­ры
қо­ңыр
қа­ра
бас­қа түс
1
2
3
4
5
5.Ме­ки­ен: тү­бі­ті, негіз­гі бо­я­уы (*)
КЖ,
1 тәу­лік
ашық-са­ры
са­ры
сұр-қо­ңыр
қа­ра
1
2
3
4
6
6.Ме­ки­ен: тү­бі­ті, қо­сым­ша бо­я­уы­ның бар-жо­ғы (*)
КЖ,
1 тәу­лік
жоқ
бар
1
9
7.
7.Ме­ки­ен: тү­бі­ті, қо­сым­ша бо­я­уы (*)
КЖ,
1 тәу­лік
са­ры
қо­ңыр
қа­ра
бас­қа түс
1
2
3
4
8.
8.Қо­раз: қа­уыр­сы­ны, негіз­гі бо­я­уы (*)
КЖ,
50 ап­та
ақ
сұр
ашық-қо­ңыр
қа­ра -қо­ңыр
қа­ра
1
2
3
4
5
9
9.Қо­раз: қа­уыр­сы­ны, қо­сым­ша бо­я­уы­ның бар-жо­ғы (*)
КЖ,
50 ап­та
жоқ
бар
1
9
10
10.Қо­раз: қа­уыр­сы­ны, қо­сым­ша бо­я­уы (+)
КЖ,
50 ап­та
брон­за тү­стес
кү­міс тү­стес
күй­ік
бас­қа
1
2
3
4
11
11.Ме­ки­ен: қа­уыр­сы­ны, негіз­гі бо­я­уы (*)
КЖ,
50 ап­та
ақ
сұр
сұр-Қо­ңыр
са­ры-қо­ңыр
қа­ра
1
2
3
4
5
12
12.Ме­ки­ен: қа­уыр­сы­ны, қо­сым­ша бо­я­уы­ның бар-жо­ғы (*)
КЖ,
50 ап­та
жоқ
бар
1
9
13
13.Ме­ки­ен: қа­уыр­сы­ны, қо­сым­ша бо­я­уы (*)
КЖ,
50 ап­та
брон­за тү­стес
кү­міс тү­стес
күй­ік
бас­қа
1
2
3
4
14
14.Қо­раз: ті­рі сал­ма­ғы(*) (+)
Өл­шеу (бұ­дан әрі –Ө),
16 ап­та
тө­мен
ор­та
жо­ға­ры
3
5
7
15
15.Ме­ки­ен: ті­рі сал­ма­ғы
(*) (+)
Ө,
16 ап­та
тө­мен
ор­та
жо­ға­ры
3
5
7
16
16.Қо­раз: ке­уде­сі, ет­ті­лі­гі (+)
Ө,
16 ап­та
өте на­шар
на­шар
ор­та
кү­ш­ті
1
3
5
7
17
17.Ме­ки­ен: ке­уде­сі, ет­ті­лі­гі(*)
Ө,
16 ап­та
өте на­шар
на­шар
ор­та
кү­ш­ті
1
3
5
7
18
18.Қо­раз: ті­рі сал­ма­ғы(*) (+)
Ө,
50 ап­та
тө­мен
ор­та
жо­ға­ры
3
5
7
19
19.Ме­ки­ен: ті­рі сал­ма­ғы
(*) (+)
Ө,
50 ап­та
тө­мен
ор­та
жо­ға­ры
3
5
7
20
20.Те­рі­сі: бо­я­уы
50 ап­та
ақ
са­ры
сұр
1
2
3
21
21.Жұ­мырт­қа: сал­ма­ғы (+)
Ө
өте май­да
май­да
ор­та
ірі
өте ірі
1
3
5
7
9
Ескертпе:
(*) - міндетті түрде селекциялық жетістіктердің сипаттамасына кіруі тиіс;
(+) - суреттермен сүймеленеді;

Мал ша­ру­а­шы­лы­ғы
са­ла­сын­да­ғы се­лек­ци­я­лық
же­ті­стіктер­ді сы­нақ­тар­дан және
бай­қа­у­лар­дан өт­кi­зу
әді­сте­ме­сіне
20-қо­сым­ша
Күретауық белгілерінің айқындылық дәрежесін бағалауды сынау (байқаудан өткізу) кезінде басшылыққа алуға арналған Индекстер кестесі
№
Бел­гі
Кө­рі­ніс бе­ру дә­ре­же­сі
Сан­дық көр­сет­кіш­тер
Сан­дық көр­сет­кіш­тер
Ин­декс
1.
К 10,13. Қо­раз, ме­ки­ен: қа­уыр­сы­ны, қо­сым­ша бо­я­уы­ның тү­сі
Қо­ла тү­стес - ашық-қо­ңыр, қа­ра-қо­ңыр, қы­зыл-сар­ғыш, жа­сыл, көк тү­стер­дің әр­ле­нуі.
Кү­міс тү­стес – ақ, сұр, ашық-қо­ңыр, қа­ра тү­стер­дің әр­ле­нуі.
Са­ры тү­стес – ақ, ашық-қо­ңыр, қа­ра-қо­ңыр, қа­ра тү­стер­дің әр­ле­нуі.
2.
К 14,15. Қо­раз, ме­ки­ен: ті­рі сал­ма­ғы
16 ап­та­лы­ғын­да же­ке-же­ке өл­шеу ар­қы­лы 10 г дәл­дік­ке дей­ін өл­ше­не­ді.
Бел­гі­лер­дің кө­рі­ніс бе­ру дә­ре­же­сі ке­ле­сі ма­ғы­на­лар­ға сәй­кес ке­ле­ді, грамм:
қо­раз
ме­ки­ен
тө­мен
< 5600
< 4100
1
ор­та
5600 – 6700
4100 – 4800
3
жо­ға­ры
> 6700
> 4800
7
3.
К 16,17. Қо­раз, ме­ки­ен: ке­уде­сі, ет­ті­лі­гі
Ке­уде бұл­шық етін ала­қан­ға са­лып анық­тай­ды.
өте на­шар
ки­лі бұл­шық еті­нен 1 см-ден астам шы­ғып тұ­ра­ды
1
на­шар
ки­лі бұл­шық еті­нен 1 см-ге дей­ін шы­ғып тұ­ра­ды
3
ор­та
бұл­шық ет­те­рі тө­сі­нің ал­дың­ғы жар­ты­сын­да бір­қа­лып­ты же­ті­л­ген, екін­ші жар­ты­сын­да жі­ңіш­ке­ре­ді. Ки­лі бұл­шық
ет­тен кө­рін­бей­ді, 4 см-дей бө­лі­гі ға­на бай­қа­ла­ды
5
кү­ш­ті
бұл­шық ет­те­рі тө­сі­нің ал­дың­ғы 2/3 бө­лі­гін­де бір­қа­лып­ты
жақ­сы же­ті­л­ген, төс сүй­е­гі­нің 1/3 бө­лі­гін­де ға­на жі­ңіш­ке­ре­ді. Ки­лі бұл­шық ет­тен кө­рін­бей­ді, ал­дың­ғы жа­ғы­нан 2 см-дей бө­лі­гі ға­на бай­қа­ла­ды
7
4.
К 18,19. Қо­раз, ме­ки­ен: ті­рі сал­ма­ғы
50 ап­та­лы­ғын­да же­ке-же­ке өл­шеу ар­қы­лы 10 г дәл­дік­ке дей­ін өл­ше­не­ді.
Бел­гі­лер­дің кө­рі­ніс бе­ру дә­ре­же­сі ке­ле­сі ма­ғы­на­лар­ға сәй­кес ке­ле­ді, грамм:
қо­раз
ме­ки­ен
тө­мен
< 14000
< 6800
3
ор­та
14000 – 17000
6800 – 8000
5
жо­ға­ры
> 17000
> 8000
7
5.
К 21. Жұ­мырт­қа: сал­ма­ғы
50 ап­та­лық ме­ки­ен­нен 3 күн­де жи­нал­ған 50 жұ­мырт­қа өл­ше­не­ді.
Бел­гі­лер­дің кө­рі­ніс бе­ру дә­ре­же­сі ке­ле­сі ма­ғы­на­лар­ға сәй­кес ке­ле­ді, грамм:
өте май­да
? 75
1
май­да
75,1 – 80
3
ор­та
80,1 – 85
5
ірі
85,1 – 90
7
өте ірі
> 90
9

Мал ша­ру­а­шы­лы­ғы
са­ла­сын­да­ғы се­лек­ци­я­лық
же­ті­стіктер­ді сы­нақ­тар­дан және
бай­қа­у­лар­дан өт­кi­зу
әді­сте­ме­сіне
21-қо­сым­ша
Мысыр тауықтарының сыналатын және жалпыға белгілі ұқсас тұқымдарына (сыналатын типі, линиясы және бастапқы тұқым бойынша) арналған белгілер кестесі
№ р/с
Бел­гі­лер
Есеп тәр­ті­бі, ба­ға­лау жа­сы
кө­рі­ніс бе­ру дә­ре­же­сі
ин­декс
1.
Қо­раз: тү­бі­ті, негіз­гі бо­я­уы (*)
Көз­бен жо­ба­а­лу (бұ­дан әрі –КЖ),
1 тәу­лік
сұр
кө­гіл­дір
ашық- сұр
бас­қа
1
2
3
4
2.
Қо­раз: тү­бі­ті, қо­сым­ша бо­я­уы­ның бар-жо­ғы
КЖ,
1 тәу­лік
жоқ
бар
1
9
3.
Қо­раз: тү­бі­ті, қо­сым­ша бо­я­уы
КЖ,
1 тәу­лік
ақ
кү­міс тү­стес
ашық-қо­ңыр
қо­ңыр
1
2
3
4
4.
Қо­раз: қа­уыр­сы­ны, негіз­гі бо­я­уы (*)
КЖ,
52 ап­та
ақ
ақ­таңдақ сұр
ақ­таңдақ кө­гіл­дір
крем тү­стес
1
2
3
4
5
Қо­раз: қа­уыр­сы­ны, қо­сым­ша бо­я­уы­ның бар-жо­ғы (*)
КЖ,
52 ап­та
жоқ
бар
1
9
6
Қо­раз: қа­уыр­сы­ны, қо­сым­ша бо­я­уы (*)
КЖ,
52 ап­та
ақ
ақ­таңдақ сұр
қа­ра
1
2
3
7.
Жас қо­раз: ті­рі сал­ма­ғы
(*)(+)
Өл­шеу (бұ­дан әрі –Ө),
10 ап­та
өте тө­мен
тө­мен
ор­та
жо­ға­ры
өте жо­ға­ры
1
3
5
7
9
8
Жас қо­раз: ке­уде ора­мы (+)
Ө
10 ап­та
тар
ор­та
кең
3
5
7
9
Қо­раз: ті­рі сал­ма­ғы(*) (+)
Ө,
52 ап­та
өте тө­мен
тө­мен
ор­та
жо­ға­ры
өте жо­ға­ры
1
3
5
7
9
10
Жас ме­ки­ен: тү­біт, негіз­гі бо­я­уы (*)
КЖ,
1 тәу­лік
сұр
кө­гіл­дір
ашық-сұр
бас­қа түс
1
2
3
4
11
Жас ме­ки­ен: тү­бі­ті, қо­сым­ша бо­я­уы­ның бар-жо­ғы
КЖ,
1 тәу­лік
жоқ
бар
1
9
12
Ме­ки­ен: тү­бі­ті, қо­сым­ша бо­я­уы
КЖ,
1 тәу­лік
ақ
кө­гіл­дір-сұр
ашық-қо­ңыр
қо­ңыр
1
2
3
4
13
Ме­ки­ен: қа­уыр­сы­ны, негіз­гі бо­я­уы (*)
КЖ,
52 ап­та
ақ
ақ­таңдақ сұр
ақ­таңдақ кө­гіл­дір
крем тү­стес
1
2
3
4
14
Ме­ки­ен: қа­уыр­сы­ны, қо­сым­ша бо­я­уы­ның бар-жо­ғы (*)
КЖ,
52 ап­та
жоқ
бар
1
9
15
Ме­ки­ен: қа­уыр­сы­ны, қо­сым­ша бо­я­уы
КЖ,
52 ап­та
ақ
ақ­таңдақ­та­ры бар
кө­гіл­дір-сұр
бас­қа
1
2
3
16
Жас ме­ки­ен: ті­рі сал­ма­ғы
(*)(+)
Ө,
10 ап­та
өте тө­мен
тө­мен
ор­та
жо­ға­ры
өте жо­ға­ры
1
3
5
7
9
17
Жас ме­ки­ен: ке­уде ора­мы (+)
Ө,
10 ап­та
тар
ор­та
кең
3
5
7
18
Ме­ки­ен: ті­рі сал­ма­ғы
(*)(+)
Ө,
52 ап­та
өте тө­мен
тө­мен
ор­та
жо­ға­ры
өте жо­ға­ры
1
3
5
7
9
19
Си­ра­ғы: тү­сі (*)
52 ап­та
са­ры
қыз­ғы­лт-са­ры
Қа­ра
1
2
3
20
Тұм­сығы: бо­я­уы (*)
52 ап­та
са­ры
қыз­ғы­лт-са­ры
Қа­ра
1
2
3
21
Жұ­мырт­қа: сал­ма­ғы (+)
Ө,
52 ап­та
өте май­да
май­да
ор­та
ірі
өте ірі
1
3
5
7
9
Ескертпе:
(*) - міндетті түрде селекциялық жетістіктердің сипаттамасына кіруі тиіс;
(+) - суреттермен сүймеленеді;