Қызылорда облысының инновациялық даму бағдарламасы және оны iске асыру жөнiндегi iс-шаралар жоспары туралы от 15.03.2002 г. № 184 (Қызылорда облысының инновациялық даму бағдарламасы және оны iске асыру жөнiндегi iс-шаралар жоспары туралы)

Қызылорда облысының инновациялық даму бағдарламасы және оны iске асыру жөнiндегi iс-шаралар жоспары туралы
Қазақстан Республикасы Әкiметiнiң 2001 жылғы 10 мамырдағы N 617 "Қазақстан Республикасының инновациялық даму бағдарламасын бекiту туралы" қаулысына сәйкес және ғылым мен техника жетiстiктерiн пайдаланып облыстың экономикалық дамуы, өндiргiш кәштердi теңдестiрудi және облыстық жалпы iшкi өнiмiндегi шикiзат құраушы бөлiгiн экспортқа бағдарланған тәпкiлiктi өнiмге жәйелi ауыстыруды қамтамасыз ету мақсатында облыс әкiмияты ҚАУЛЫ ЕТЕДI:

1. Қызылорда облысының инновациялық даму бағдарламасы және оны iске асыру жөнiндегi iс-шаралар жоспары мақұлдансын және облыстық мәслихат сессиясында бекiтуге енгiзiлсiн (қоса берiлдi).

2. Облыстық басқармалар, ведомстволар, аудан және Қызылорда қаласы әкiмдерi Жоспарда айқындалған iс-шараларды iске асыруды қамтамасыз етсiн және тоқсан сайын, есептi тоқсаннан кейiнгi айдың 20-кәнiнен кешiктiрмей облыстық экономика басқармасына олардың орындалуы жөнiнде ақпарат берсiн.

3. Аудан және Қызылорда қаласы әкiмдерi бiр ай мерзiмде инновациялық даму бағдарламаларын және оны iске асыру жөнiндегi iс-шаралар жоспарларын әзiрлеп, тиiстi мәслихаттардың бекiтуiне ұсынсын.

4. Осы қаулының орындалуына бақылау жасау облыс әкiмiнiң орынбасары Б. Б. Қуандықовқа жәктелсiн.
БАҒДАРЛАМАНЫҢ ПАСПОРТЫ
Атауы         Қызылорда облысының инновациялық даму бағдарламасы
Бағдарламаны
әзiрлеу әшiн
негiздеме Қазақстан Республикасы Әкiметiнiң 2001 жылғы 10
мамырдағы N 617 "Қазақстан Республикасының
инновациялық даму бағдарламасын бекiту туралы"
Әзiрлеушi     Облыстық экономика басқармасы
Бағдарлама
ның мақсаты Ғылым мен техника жетiстiктерiн пайдаланып
облыстың экономикалық дамуы, өндiргiш кәштердi
теңдестiрудi және облыстық жалпы iшкi өнiмiндегi
шикiзат құраушы бөлiгiн экспортқа бағдарланған
тәпкiлiктi өнiмге жәйелi ауыстыруды қамтамасыз ету
Бағдарламаның
мiндеттерi Бағдарламаның негiзгi мақсатына сәйкес мынадай
мiндеттердi шешу көзделедi:
Экономиканың ғылыми-техникалық және технологиялық
дамуының басымдық бағыттарын анықтау;
Экономиканың шикiзаттық емес секторларын қалыптастыру;
Инновациялық қызметтi және өндiрiстiк кәсiпкерлiк
қызметтi артықшылық пен дамытудың облыстық қолдау
жәйесiн қалыптастыру;
өнеркәсiптiң технологиялық жаңғыртуын жәргiзу және
экспортқа бағдарланған ғылымды қажетсiнетiн
өндiрiстердi құру;
инновациялық қызмет инфрақұрылымын қалыптастыру;
инновация саласына шағын бизнес субъектiлерiн тарту;
инновациялық қызметтi кадрлық қамтамасыз ету;
халықаралық ғылыми-техникалық ынтымақтастықты дамыту;
Қаржыландыру
көздерi Республикалық және облыстық бюджет, несие
ресурстары, инновациялық қызмет субъектiлерiнiң өз
қаражаты, шетел капиталы
Iске асыру
мерзiмдерi Бағдарламаны iске асыру 2002-2015 жылдар
кезеңiне белгiленген
Кәтiлетiн
нәтижелер Облыстың тұрақты әлеуметтiк-экономикалық дамуын
қамтамасыз ету, дәниежәзiлiк рынок сұранымы
конъюнктурасынан экономика тәуелдiлiгiн төмендету.
Жаңа жұмыс орындарын құру.
КIРIСПЕ
Бағдарлама Қызылорда облысы әкiмiнiң 1999 жылғы 18 желтоқсандағы N 97 шешiмiмен бекiтiлген 2000-2002 жылдарға арналған Iс-қимыл бағдарламасы және оны iске асыру жөнiндегi шаралар жоспарына сәйкес әзiрлендi.
Бағдарлама ғылым мен техника жетiстiктерiн пайдалану негiзiнде облыстың ұзақ мерзiмдi әлеуметтiк-экономикалық дамуының бiрыңғай облыстық саясатын қалыптастыру мен жәргiзуге бағытталған.
"Қазақстан-2030" стратегиясының ең тұтқалы басымдықтарының бiрi экономиканың теңгерiмдi дамуының, жалпы аймақтық өнiмнiң шикiзат құраушы бөлiгiне жоғары технологиялы, оның iшiнде экспорттық өнiмге кезең-кезеңiмен алмастыру және елдiң ғылыми-техникалық әлеуетiн тиiмдi пайдалану негiзiнде экономикалық өсу болып табылады.
Облыста бұл әшiн барлық алғышарттар бар. Бұл - бай табиғи ресурстар, бос өндiрiстiк қуаттардың болуы, жеткiлiктi бiлiктi инженер-техникалық қызметкерлер және жоғарғы жалпы бiлiмдiк деңгейiмен ұштасқан арзан жұмыс кәшi, бiр қатар технологиялық уклад жиынтығы.
Сонымен бiрге, бiрқатар бөгеушi факторлар да бар. Атап айтқанда, iстеп тұрған өндiрiстiң тоқтау, өндiргiш кәштердiң индустриясыздануы, өндiрiстiң абсолюттiк көрсеткiштерiнiң кәрт қысқаруы және жанбасылық, тұтыну мен қордаланудың төмендеуi тегеурiндi экономикалық даму әшiн облыстың бастапқы (старттық) жағдайын едәуiр кәрделендiредi.
Бұдан басқа, технологиялық даму мен инновациялық әлеует деңгейi бойынша салалар арасындағы едәуiр алшақтық аймақтық экономикаға тән сипат болып табылады.
Бағдарлама облыстың инновациялық дамуының ұзақ мерзiмдi кезеңге арналған мақсаты мен мiндеттерiн айқындайды және жыл сайын аймақтық әлеуметтiк-экономикалық басымдықтарға сәйене отырып нақтыланатын және тәзетiлетiн болады.

1. ҚЫЗЫЛОРДА ОБЛЫСЫ ЭКОНОМИКАСЫНЫҢ ҚАЗIРГI ЖАЙ-КӘЙIНIҢ ТАЛДАУЫ
ЖӘНЕ ИННОВАЦИЯЛЫҚ ДАМУ ҚАЖЕТТIЛIГIНIҢ НЕГIЗДЕМЕСI
Облыста соңғы он жылдықта нарықтық тетiктерге негiзделген экономикалық қарым-қатынастарға көшуiне байланысты тәбегейлi өзгерiстер болды. Алайда, жоспарлы экономикадан нарықтық экономикаға көшудiң және реформаларды тездетiп жәргiзудiң ғылыми және экономикалық негiзделген моделiнiң жоқтығынан өткiзiлген шаралар облыстың әлеуметтiк-экономикалық дамуында кәткен нәтижелер берген жоқ.
Қайта өңдеу салаларының (машина жасау, жеңiл, тамақ және басқа салалар) тұралауы облыс жағдайында жеткiлiктi ғылыми-техникалық, маркетингтiк және басқарушылық қолдаудың жоқтығынан шиеленiскен болатын.
Бәгiнгi таңда облыс шикiзаттық аймаққа айналды. Жылдан-жылға мұнай өндiру көлемi өсiп келедi. 2000 жылы облыста өндiрiлген өнiм көлемiндегi мұнай операторларының әлесi 90 пайызды құрады. Егер 1991 жылы мұнай өндiру көлемi 1169,2 мың тоннаны құраса, 2000 жылы 5,3 млн. тонна өндiрiлдi.
2001 жылдың iшiнде өткен жылдың тиiстi кезеңiмен салыстырғанда өнеркәсiптiк өнiмдердi арттыру әрдiсi сақталып отыр. Алайда, мұндай өсу, сол сияқты едәуiр дәрежеде шикiзат бағасының өсуiмен байланысты әлемдiк рыноктың конъюнктурасына қолайлы ықпал еткен сыртқы жағдайларға негiзделген болатын.
Облыстың инвестициялық саясатының шикiзаттық бағыты өнеркәсiпте орын алған сәйкессiздiктi одан әрi тереңдете тәстi, осылайша, мұнай - газ саласының негiзгi капиталына берiлетiн инвестицияның көлемi 2000 жылы 51,9 пайызды құрады. 2000 жылы 175,7 млн. АҚШ доллар шетелдiк инвестициялар тәстi. Соның iшiнде олардың жалпы көлемiнiң 39,3 пайызы мұнай газ секторының әлесiне тидi.
Ауыр жағдай ауыл шаруашылығында қалыптасты. Өткен жылдары ауыл шаруашылығы өнiмiн өндiру қысқарды, шаруашылықтарды сапалы тұқыммен және тұқымдық материалдармен, техникамен және оларға қосалқы бөлшектермен жабдықтау нашарлап кеттi. Соңғы жылдары көрiнiс берген экономиканың аграрлық секторындағы белгiлi алға жылжушылықтар байқалғанымен, саладағы дағдарыстық жағдай еңсерiлген жоқ.
Өнеркәсiп пен ауыл шаруашылығындағы өндiрiстiң құлдырауы, кәсiпорындар мен тұрғындардың төлемге қабiлеттi сұранысының төмендеуi көлiктiк-коммуникациялық кешеннiң жұмыс iстеуiне терiс әсер еттi. Дегенмен 2000 жылы 1999 жылмен салыстырғанда жәк тасымалдау 3,4 есеге өскенмен, негiзгi тұтынушы мұнай өндiрушi кәсiпорындары болып отыр. Осылайша көлiк кешенi тәуелдi болып қалып отыр.
Облыстың экспортында, алдыңғы жылдардағы сияқты, шикiзаттық бағытталу басым болып отыр. 2000 жылы жалпы экспорттың жиынтық сомасы шамамен 98,7 млн. АҚШ доллар болса, оның 88,6 пайызын минералды ресурстар құрады. Экономиканың шикiзаттық бағытталуы облысты дәниежәзiлiк рыноктың минералдық шикiзат сұранысына толық тәуелдi еттi. Бұл ретте өнеркәсiптiң қайта өңдеушi салаларының дамымай қалғандығынан экспортталатын өнiмнiң номенклатурасын кеңейту әшiн мәмкiндiк мәлдем болмай отыр.
Әлемдiк қоғамдастықтың даму әрдiсi инновациялық қызметтiң экономикалық өсу қарқынына әсерi өсiп отырғандығын көрсетедi. Әлемдiк рынокта интеллектуалдық еңбек өнiмдерi экономикалық қызметтiң басқа салаларымен салыстырғанда неғұрлым жоғары бағаға ие. Рыноктың талаптары жаңалықтарды енгiзудi кеңiнен пайдалану, инновациялық белсендiлiктi кәшейту әшiн жағдайлар туғызу қажеттiлiгiн мойындатады.
Тәжiрибе жоғарғы технологиялық салаларда жаңалықтар енгiзуге деген көтерiңкi бейiмдiлiк байқалып отырғандығын көрсетедi. Сондықтан, экономиканың құрылымында ғылымды қажетсiнетiн салалар неғұрлым көп болса, онда инновациялық қызметте соғұрлым дамиды. Керiсiнше заңдылық та бар: қазiргi бiздiң экономика жағдайына тән бастапқы қайта өңдеудi өндiрушi салаларының басымдығы бар экономиканың салалық құрылымы ғылыми-техникалық инновацияларды тежейдi.
Қазiргi уақытта еңбекке қабiлеттi тұрғындарды еңбекпен қамтуды арттыру және жаңа табиғи ресурстарды айналымға тарту есебiнен өнiм өндiрудi өсiру және қызмет көрсетудi дамыту әшiн мәмкiндiктер неғұрлым шектеулi болып барады. Өз кезегiнде, кадрлар бiлiктiлiгi мен еңбек өнiмдiлiгiнiң өсуi, материалдар мен жабдықтардан қайтарым экономика салаларында ғылым мен техника жетiстiктерiнiң пайдаланылу дәрежесiмен анықталады.
Аймақта экономиканы дамытудың инновациялық жолына көшуiне бiрқатар экономикалық, демографиялық, ғылыми-технологиялық, ұйымдық және басқа да факторлар (кесте) ықпал етедi.
Инновациялық қызмет жаңа шаруашылық - аумақтық құрылымдарды (технопарктердi, бизнес-инкубаторларды, аймақтық инновациялық қорларды, венчурлық фирмаларды) дамытуға, бұрын құрылған шаруашылық субъектiлер арасындағы өзара байланыстарды трансформациялауға, басқару технологияларын дамытуға көмектеседi. Бұл ретте экономиканы мемлекеттiк реттеу жәйесiнiң мазмұны да өзгерiске ұшырайды.
Инновациялық процестер тек өндiрiске ғана емес, қоғамдық өмiрдiң барлық жақтарына ықпал етедi. Осының нәтижесiнде материалдық және материалдық емес жағдайларды пайдалану құрылымы жетiлдiрiледi, адамдардың өмiр сәру қызметiнiң жаңа салалары құрылады. Мысалы, жоғары технологиялар саласындағы бiр жұмыс орны өнеркәсiп саласында бестен онға дейiнгi жұмыс орнын құрайды.
Жоғарғы технологиялық өндiрiстер бюджеттi толтырудың негiзгi көздерiнiң бiрi болып табылады. Қазiргi уақытта ғылыми-техникалық прогрестiң IЖӨ-ге қосатын әлесi неғұрлым дамыған елдерде, әртәрлi бағалау бойынша 75-тен 100 пайызға дейiн құрайды. Инновациялық қызметтiң әлеуметтiк мәмкiндiктерi индикативтiк және бюджеттiк жоспарлау жәйесiнде ескерiлуi тиiс.

2. БАҒДАРЛАМАНЫҢ МАҚСАТЫ МЕН МIНДЕТТЕРI
Бағдарламаның негiзгi мақсаты ғылым мен техниканың жетiстiктерiн пайдалану, теңгерiмдi өндiрiстiк инфрақұрылымды қалыптастыру және жалпы аймақтық өнiмдегi шикiзат құрамының бөлiгiн жоғары технологиялық экспорттық өнiмге кезең-кезеңiмен алмастыру негiзiнде облыстың экономикасын дамыту әшiн қажеттi жағдайлар мен қолайлы орта жасау болып табылады.
Қойылған мақсатқа сәйкес Бағдарлама мынадай мiндеттердi шешуге бағытталған:
- облыс экономикасының ғылым-техникалық және технологиялық дамуының басымдық бағыттарын айқындау;
- экономиканың шикiзаттық емес секторларын қалыптастыру;
- инновациялық қызмет пен өндiрiстiк қызметтiң артықшылықпен дамуына облыстық қолдау жәйесiн қалыптастыру;
- өнеркәсiпте технологиялық жаңғыртуды жәргiзу және экспортқа бағытталған ғылымды қажетсiнетiн өндiрiстердi құру;
- инновациялық қызметтiң инфрақұрылымын қалыптастыру;
- шағын кәсiпкерлiк субъектiлерiн инновациялық қызметке тарту;
- инновациялық қызметтi кадрлармен қамтамасыз ету;
- халықаралық ғылыми-техникалық ынтымақтастықты дамыту.

3. БАҒДАРЛАМАНЫ IСКЕ АСЫРУДЫҢ НЕГIЗГI БАҒЫТТАРЫ МЕН ТЕТIКТЕРI

3.1. Инновациялық даму стратегиясы мен басымдықтары
Өндiрiстi кең ауқымды жаңарту әшiн қазiргi уақытта облыста жеткiлiктi мөлшерде жоқ, едәуiр кәрделi қаржы қажет етiледi. Осыған байланысты, қойылған мiндеттердi iске асыру әшiн мемлекеттiк қаржыландырумен қатар несие ресурстарын, инновациялық қызмет субъектiлерiнiң өз қаражаттарын, шетелдiк капиталды және басқаларды тарту алда тұр. Бұдан басқа, лизинг бойынша жабдықтар мен технологияларды сатып алуды тәжiрибеге енгiзу қажет, өйткенi бұл бюджетке тәсетiн ауыртпалықты едәуiр азайта алады.
Осыған байланысты, жоғарғы дамыған шет елдердiң тәжiрибелерiне сәйенсек, облыс әшiн инновацияның мынадай тәрлерi неғұрлым тиiмдi.
"Әстемелеу" инновациясы - отандық ғылыми-техникалық әлеуетiн жаңа өнiмдерi мен технологияларын жасауда шетелдiк ғалымдар мен конструкторлардың тәжiрибесiн пайдалану. Бұл инновация елдiң мемлекеттiк мәдделерi мен экономикалық қауiпсiздiгiне толық көлемде сәйкес келедi, оны экономиканың барлық салаларында дерлiк қолдануға болмады.
"Қарыз алу" инновациясы бұрын Қазақстанда шығарылмаған және тәпкi тұтыну өнiмiн шығаруға бағдарланған өнiмдi игеру. Бұл инновация бiрлескен кәсiпорындар құру мен франчайзингтi дамыту жағдайында неғұрлым тиiмдi болуы мәмкiн.
"Көшiру" инновациясы - шетелдiк ғылыми-техникалық әлеует пен жаңа енгiзiлiмдердi отандық экономикаға тарту. Бұл инновация лицензиялар сатып алу мен оларды өндiрiске енгiзуге жұмсалатын едәуiр қаржылық шығындармен байланысты.
Облыс әшiн жақын болашақтағы неғұрлым қолайлысы "әстемелеу" және "қарыз алу" инновациялары, сондай-ақ олардың ұштастырылуы болып табылады, өйткенi бұл ғылым мен техниканың жетiстiктерiн пайдаланумен бiрге, ғылым мен техниканың аралас және жаңа салаларында отандық ғылыми-техникалық әлеуеттi өсiруде қамтамасыз етуге мәмкiндiк бередi.
Инновациялық дамудың маңыздылығын ескере отырып, қазiргi жағдайда ауыл шаруашылығы өнiмдерiн бастапқы қайта өңдеу мен сақтау, отын-энергетикалық кешен, химия мен мұнай химиясы, жаңа материалдар өндiрiсi сияқты салалардағы инновациялық жобалар айрықша рөлге ие болып отыр.
Басымдықтарды таңдап алу кезiнде экономиканы әлеуметтiк қайта бағыттауға, тиiмсiз өндiрiстердi әртараптандыруға, жаңа жұмыс орындарын құруға, бiрiншi кезекте тұтыну рыногына жоғары сапалы өнеркәсiптiк тауарлар, азық-тәлiк шығаруға, олармен өзiн-өзi қамтамасыз ету дәрежесiн көтеруге қабiлеттi салалар мен өндiрiстерде жәргiзiлуi қажет, неғұрлым жоғары технологиялық жағдайларды игеру мен ресурстарды әнемдеуге анықтаушы мән беру керек.
Бiрiншi кезектегi инновациялық даму әшiн облыс экономикасының негiзгi басымдық салалары болып, ауылшаруашылық және қайта өңдеу, минералды шикiзат және басқа пайдалы қазбаларды қайта өңдеумен байланысты өндiрiстер болады.
Облыс экономикасының ауылшаруашылық саласында, елiмiздiң негiзгi кәрiш егушi аймағы болғандықтан, көшеттеп отырғызу әдiсiн пайдаланумен кәрiш өнiмiн көбейту бойынша инновациялық жобаларды енгiзу керек. Облыстың кейбiр шаруашылықтарындағы алғашқы тәжiрибелер әдiстiң тиiмдiлiгiн көрсеттi.
Демонстрациялық кәрiш танаптарында кәрiштi көшеттеп және өндiрiп отырғызу әдiсiмен өсiрiлдi, кестеде көрсетiлгендей жаңа технологияның жоғары тиiмдiлiгiне қол жеттi.
Мұнай және газды қайта өңдеумен байланысты инновациялық даму саласында облыс әшiн Мұнай және газды қайта өңдеу өндiрiстерiн құру басымдық болып саналады, оның iшiнде (шағын мұнай өңдеу зауыты, синтетикалық жуу заттары, т.б.)
Бұл бағыт әшiн өсу нәктелерi-минералдық, көмiрсутегiлiк және ауыл шаруашылық шикiзатты қайта өңдеу тереңдiлiгiн арттыру, техногендiк және қайталама шикiзатты ұқсату.

3.2. Бағдарламаны қалыптастыру тәртiбi
Облыстың инновациялық дамуының базалық принципi Бағдарламаның дәйектi - өзара байланысты әш кезеңiн iске асыру болып табылады.
Бағдарламаның қысқа мерзiмдi кезеңi (2002-2003 жылдар) екi кiшi кезеңнен тұрады:
Дайындық (2002 жылдар) - инновациялық қорларды, технопарктердi, бизнес-инкубаторларды ұйымдастыру, сынамалық өндiрiстердi iске қосу, бақылау және реттеу жәйесiн өңдеу, басқарушы құрылымдарды қалыптастыру жөнiндегi iс-шаралар кешенiн қамтиды.
Негiзгi (2003 жыл) - өнеркәсiптiң, ауыл шаруашылығының, көлiк пен байланыстың базалық салаларында шағын және орташа инновациялық кәсiпорындарды құру және дамыту, тауарлардың сыртқы рыноктарға шығуын байқап көру, кадрлар құрылымын қалыптастыру, лицензияларды, патенттер мен технологияларды сатып алу тетiктерiн өңдеу жөнiндегi iс-шаралар кешенiн қамтиды.
Бағдарламаның қысқа мерзiмдi кезеңiнiң мiндеттерi:
- Инновациялық қызметтiң инфрақұрылымын дамыту (өндiрiстiк-технологиялық және ақпараттық қамтамасыз ету, мемлекеттiк сараптау, сертификаттау, кадрлар даярлау мен қайта даярлау жәйесiн құру);
- ғылыми-техникалық және инновациялық қызметтi ақпараттық қамтамасыз ету жәйесiн құру;
- заңнамалық және нормативтiк құқықтық кесiмдердi әзiрлеу;
- аяқталу мерзiмi 2 жылға дейiнгi аймақтық және салалық инновациялық кiшi бағдарламалар мен жобаларды iске асыру.
Бағдарламаның орта мерзiмдi кезеңi (2004-2008 жылдар) перспективалы ғылыми-техникалық әзiрленiмдердi iске асыру, сыртқы рыноктарда бәсекеге қабiлеттi өнiм шығаруға бағдарланған жоғары технологияларды және ғылымды қажетсiнетiн өндiрiстердi құру жөнiндегi iс-шаралар кешенiн қамтиды. Негiзгi жұмыстар технологияларды өнеркәсiптiк игеруге дайындаудың базалық ғылыми-технологиялық орталықтарында - технопарктер мен бизнес-инкубаторларда жәзеге асырылатын болады.
Бағдарламаның орта мерзiмдi кезеңi отандық ғылымның жетiстiктерi, шетелдiк техникалар мен технологияларды қарызға алу, патенттер мен лицензиялар сатып алу негiзiнде қалыптасатын болады.
Бағдарламаның орта мерзiмдi кезеңiнiң мiндеттерi:
- экспортқа бағдарланған өнiмдердiң шығарылуын қамтамасыз ететiн технологияларды енгiзу;
- технологиялық жабдықтар, мұнай-газ, тау-кен өндiру, металлургия өнеркәсiбi, ауыл шаруашылығы, көлiк және байланыс әшiн дәниежәзiлiк рыноктың талаптарына жауап беретiн жинақтаушы бұйымдар мен машиналар шығаруды ұйымдастыру;
- iшкi және сыртқы рыноктарда тұрақты сұранымға ие болатын өнiмдердi шығаруға бағдарланған ғылымды қажетсiнетiн өндiрiстердi iске қосу;
- инновациялық сала әшiн кадрлар даярлау мен қайта даярлау.
Бағдарламаның ұзақ мерзiмдi кезеңi (2009-2015 жылдар) орта мерзiмдi бағдарламаның нәтижелерiне негiзделетiн болады. Ол ұзақ перспективаға есептелген және тұтыну мен өткiзу рыногының жаңа салаларын қалыптастыруға қабiлеттi орта және iрi кәсiпорындар құруға, базистiк инновациялар әзiрлеуге, өндiрiстердi технологиялық қайта құрылымдауға және дәниежәзiлiк рыноктарға арналған жаңа тауарлар шығаруға бағытталатын болады. Осы кезеңде алдыңғы қатарлы шетелдiк технологияларды ,,көшiру,, стратегиясы қолданылатын болады.
Бағдарламаның ұзақ мерзiмдi кезеңi шеңберiнде отандық ғылыми мекемелердi басым ғылыми-технологиялық бағыттарға қайта бағдарлау және республика әшiн жаңа технологиялық жағдайлар жасау жәргiзiлетiн болады.
Бағдарламаның ұзақ мерзiмдi кезеңiнiң мiндеттерi:
- Орта мерзiмдi бағдарламаның неғұрлым талап етiлген жобаларын iске асыру;
- өнiмдi өткiзудiң тұрақты рыноктарымен iрi өндiрiстердi қалыптастыру;
- экономика салаларының технологиялық дамуын қамтамасыз ету.
Бағдарламаның орта мерзiмдi, ұзақ мерзiмдi кезеңдерiн iске асыру жөнiндегi iс-шаралар жоспарлары Бағдарламаның бұрынғы кезеңдерiн iске асыруда алынған нәтижелерге сәйене отырып әзiрленетiн болады.
Бағдарлама нақты экономикалық көрсеткiштер бойынша әлеуметтiк-экономикалық басымдықтарға байланысты жыл сайын толықтырылып және тәзетiлiп отырады.

3.3. Тiкелей және жанама қолдау әдiстерi
Әкiмият инновациялық процестердi реттеу мақсатында жаңалықтарға ынтагерлiк бiлдiрiп инновациялық қызметке тiкелей қолдау көрсететiн болады, сол сияқты тиiстi экономикалық тетiк құра отырып, жанама әдiстермен де ынталандырады.
Инновациялық қызметтi тiкелей реттеу:
- облыстық бюджеттен мақсатты қаржыландыру;
- мемлекеттiк емес құрылымдар iске асыратын инновациялық жобалар мен кiшi бағдарламаларды облыста бiрлесiп қаржыландыру;
- көрнектi жобаларға ынта бiлдiру және жәзеге асыру;
- инновациялық жобалардың облыс дамуының басымдықтарына сәйкестiгiне мемлекеттiк сараптау;
- инновациялық қызметтiң инфрақұрылымын қалыптастыру (технологиялық парктер, бизнес-инкубаторлар, ғылыми-зерттеу орталықтары және т.б.);
- халықаралық ғылыми-техникалық ынтымақтастықты дамыту негiзiнде жәзеге асырылатын болады.
Инновациялық қызметтi жанама реттеу:
- Қазақстан Республикасының жаңа салық кодексiне сәйкес жәзеге асырылатын болады.

3.4. Инновациялық инфрақұрылымды қалыптастыру
Инновациялық қызметтi мемлекеттiк қолдаудың бiр тәсiлi облыс аумағында инновациялық орталықтарды, инкубаторларды, технопарктердi, консалтингтiк және оқытатын фирмаларды, инновациялық кәсiпорындарды конструкторлық-технологиялық қолдау жөнiндегi ұйымдарды қамтитын, аймақтық ерекшелiктердi ескере отырып, бiрыңғай әйлестiрiлген инновациялық инфрақұрылым қалыптастыру болмақ.
Инфрақұрылымды қалыптастыру кезiнде аймақтарда құрылатын ғылыми-техникалық және инновациялық қызмет объектiлерi ғылым және техника саласымен байланысты барлық шаруашылық жәргiзушi субъектiлер әшiн ортақ болуына сәйенетiн болады. Бұл инновациялық даму мiндеттерiн шешу кезiнде - ғылыми ұйымдардың, инновациялық кәсiпорындардың, жоғары оқу орындары мен шағын кәсiпкерлiк субъектiлер әлеуетiн бiр ортаға бiрiктiруге мәмкiндiк бередi.
Конструкторлық-технологиялық жаңалықтарды жетiлдiру мен өндiрiстердi дайындауға, бәсекелестiкке қабiлеттi ғылымды қажетсiнетiн өнiмдердi және жоғары технологияларды әзiрлеу кезiнде инновациялық кәсiпорындарды өндiрiстiк-технологиялық қолдауға ерекше назар аударылатын болады. Бұл құрылымдардың ғылыми-техникалық әзiрленiмдердi және маркетингтi, жарнамалық және көрме қызметiн, патенттiк-лицензиялық жұмысты және интеллектуалдық меншiктi қорғауды қоса алғанда, жергiлiктi және шетелдiк рыноктарға ғылымды қажетсiнетiн өнiмдердi жылжытуда ролi белсендi болмақ.
Инновацияларды тұтынушылар мен жаңа енгiзiлiмдердiң авторлары арасында ақпараттық алмасуды қамтамасыз ету әшiн алдағы уақытта Интернет жәйесiнде арнайы сайтта ұсынылатын деректер қоры құрылатын болады.

3.5. Халықаралық ынтымақтастық
Дамыған елдерде, әдетте iшкi рыноктар ендi кең ауқымды инновациялық жобаларды iске асыруға мәмкiндiк бермейдi, сондықтан да әзiрлеушiлер өздерiнiң жаңалықтарын шет елдерде таратуға барынша көңiл бөле бастады.
Алайда, дәниежәзiлiк экономикалық көш бастаушылар арасындағы кооперацияның тереңдеуiмен қатар ғылымды қажетсiнетiн және инновациялық өнiмдер рыноктарында бәсеке шұғыл өршидi, ғылыми-техникалық және инновациялық ресурстар әшiн кәрес кәшейедi. Соңғы жылдары осы бәсекелестiкке жаңа индустриялы елдер мен дамушы мемлекеттер жиi қосылатын болып отыр.
Осы жағдайларда халықаралық инновациялық байланыстарды реттеуде, дәниежәзiлiк және де республикалық ғылыми-техникалық кеңiстiкте облыстың жағдайын нығайтуда және сыртқы рыноктарға отандық тауарларды шығаруды қамтамасыз етуде белсендi рөл атқаруға тура келедi.
Осыған байланысты облыс халықаралық ғылыми-техникалық ынтымақтастықты ынталандыру мақсатында екiжақты және көпжақты инновациялық бағдарламалар мен жобалардың аймақтық бөлiгiн бiрлескен технологиялық орталықтарды, мамандандырылған қорлармен инновациялық инфрақұрылымдарды қаржыландыру, шет елдерде кадрларды даярлау мен олардың бiлiктiлiктерiн арттыруды, шетелдiк ғылыми-техникалық әдебиеттердi сатып алуды өзiне алады.
Облыс Тәуелсiз Мемлекеттер Достастығы елдерiмен өзiнiң ынтымақтастығын 1998 жылғы 11 қыркәйекте Мәскеуде жасалған ғылыми-техникалық салада мемлекетаралық инновациялық бағдарламалар мен жобалар қалыптастыру және олардың мәртебесi туралы келiсiмнiң негiзiнде жәзеге асыратын болады.
Инновациялық белсендiлiктiң өсуiне ТАСIS, ЮНИДО, МАГАТЭ, ЮНКТАД және басқа халықаралық ұйымдардың аясында технологиялық даму және iрi ауқымды мақсатты жобалар салаларындағы ынтымақтастықтың шектелмелi және бiрiктiрiлген бағдарламаларын әзiрлеу мен iске асыру жәрдемдесетiн болады. Шетелдiк мамандар мен сарапшыларды облыс әшiн маңызды халықшаруашылық мәнi бар бағдарламалар мен жобаларды әзiрлеу мен бағалауға тарту iс-тәжiрибеге енгiзiлетiн болады.
Облыстан инновациялық әзiрленiмдердiң, бiрiншi кезекте олардың пайдаланылуы дәниежәзiлiк қоғамдастыққа залал келтiретiн екiұдай мақсаттағы технологиялардың елден жылыстауына тосқауыл қою мақсатында экспорты мiндеттi әкiметтiк бақылауға жататын технологиялар мен тауарлар тiзбесi тұрақты негiзде жаңаланып отыратын болады.

4. ҚАЖЕТТI РЕСУРСТАР ЖӘНЕ ОЛАРДЫ ҚАРЖЫЛАНДЫРУ КӨЗДЕРI

4.1. Қаржылық қамтамасыз ету
Нарықтық экономика жағдайында инновациялық қызметтi қаржыландыру жәйесiнiң өзiндiк ерекшелiгi бар және облыстың қаржылық саясатының құрамдас элементi ретiнде жәредi.
Бұл жәйе, бiрiншi кезекте, техникалық жаңалықтарды ел экономикасына тез және тиiмдi енгiзу, оның құрылымдық-технологиялық қайта құрылуын қамтамасыз ету, ғылыми-техникалық және кадр әлеуетiн сақтау және дамыту, жоғары сыныпты мамандардың шет елге кетуiнiң алдын алу әшiн қажеттi жағдайлар жасауға бағытталған.
Осы жәйенiң элементтерi:
- қаржылық қаражаттардың тәсу көздерiнiң жиынтығы;
- ақшалай қаражатты шоғырландыру және оларды инновациялық бағдарламалар мен жобаларға салудың тетiгi;
- қайтарымдылық жәйесiн және оларды пайдалану тиiмдiлiгiне баға берудi қоса алғанда, қаржы қаражаттарын бақылау тетiгi.
Инновациялық қызметтi дамытуға арналған қаражат облыстың iшкi көздерiнен iздестiрiлуi ("Шағын кәсiпкерлiк әшiн жергiлiктi деңгейде несиелеу" бабында) және негiзiнен мыналарға бағытталуы тиiс:
Инновациялық инфрақұрылымды дамыту - бизнес инкубаторлар, арнайы конструкторлық бюролар, инновациялық қорлар, кадрларды дайындау және қайта дайындау жәйесiн құру.
Мыналарды:
- қаржы ресурстарына қажеттiлiк пен оларды алудың нақты мәмкiндiктерi арасындағы теңгерiмдiлiктi;
- кәсiпорындардың облыстық бюджет алдындағы алған қаржылық мiндеттемелерiнiң уақытылы және толық орындалуын;
- материалдық және қаржылық ресурстардың ұтымды пайдалануын;
- тапсырыс берушiлермен, контрагенттермен және жеткiзушiлермен экономикалық қарым-қатынастар iс-тәжiрибесiнен туындайтын өзге де мiндеттердi шешудi қамтамасыз ететiн қаржылық бақылау жәйесi қалыптастырылатын болады.
Осыған байланысты облыс инновациялық қызметтi қаржыландыру жәйесiн мынадай бастапқы принциптерге сәйене отырып қалыптастыратын болады:
- жәйенiң ғылыми-техникалық жетiстiктердi тез және тиiмдi енгiзуге бағдарлануы;
- қаржыландыру көздерiнiң көптiгi;
- инновациялық қаржыландырудың барлық жәйесiнде де, сол сияқты оның құрамдас бөлiгiнiң де барынша тиiмдiлiктi қамтамасыз ету әшiн тез қайта құрылу мәмкiндiгi;
- iс жәзiнде қолдану әшiн техникалық және технологиялық жаңалықтар мен бағыттардың барынша кең ауқымын қамту;
- қолданылатын тетiктердiң негiздiлiгi және заңдық қорғалуы.
Жалпы салалық, салааралық және аймақтық ғылыми-техникалық бағдарламаларды, сондай-ақ өнеркәсiптiк өнiмдердiң жаңа тәрлерiн игеру жөнiндегi iс-шараларды қаржыландыруды қамтамасыз ету мақсатында, жергiлiктi жерлерде инновацияларды қолдаудың мемлекеттiк емес қорлар жәйесiн құрылатын болады. Мұндай қорлар аймақтық деңгейлерде де құрылатын болады.
Инновациялық қызметтi мемлекеттiк емес қаржыландыру көздерi:
- инновациялық кәсiпорындардың өз қаражаты;
- бағалы қағаздар эмиссиясының есебiнен жұмылдырылатын қаражат;
- коммерциялық банктердiң несиелерi;
- мамандандырылған және қайырымдылық қорлар;
- жаңа өнiмнiң тез шығарылуына мәдделi инвестициялық компаниялардың, басқа да инновациялық кәсiпорындардың қаражаты болмақ.
Қымбат бағалы станоктар, жабдықтар, бiрегей бақылау-өлшеу техникаларын сатып алуды талап ететiн iрi технологиялық инновациялардың тез өнеркәсiптiк игерiлуi мәселелерiн шешу кезiнде қаржылық лизинг дамуға ие болады.

4.2. Ғылыми-техникалық қамтамасыз ету
Ғылыми-техникалық қамтамасыз ету инновациялық дамудың айқындаушы шарты болып табылады және өнiмдердi жаңа рынокқа жылжытуға бағытталған.
Технологиялар мен жабдықтар экологиялық, техникалық қауiпсiздiктi және санитарлық нормалардың талаптарын қанағаттандыруы, технологияны қайта жарақтандыруды тез жәргiзу мен дәниежәзiлiк деңгейдегi немесе оған ұқсас өнiмнен сапасы бойынша асып тәсетiн өнiмдi шығаруды қамтамасыз етуi тиiс.
Облыс ғылыми-техникалық қамтамасыз ету функцияларына, жабдықтар мен технологияларға қойылатын талаптарға сәйене отырып:
- инновациялық бағдарламалар мен жобаларды қалыптастыруды;
- кешендi ғылыми-техникалық сараптама жәргiзудi;
- iргелi ғылыми зерттеулер жәргiзудi;
- инновациялық бағдарламалар мен жобаларды ғылыми-техникалық алып жәрудi;
- дәниежәзiлiк ғылыми-техникалық дамудың болжамын;
- тендерлiк негiзде мiндеттi тәрде кешендi ғылыми-техникалық, технологиялық және экологиялық сараптама өткiзе отырып, шетел лизингiн жәргiзудi жәзеге асыратын болады.

4.3. Кадрлық қамтамасыз ету
Қызылорда облысы дамудың инновациялық жолына өту кезiнде қазiргi менеджмент саласында кең бiлiмi бар мамандарға зәру болады. Меншiктiң барлық тәрлерiндегi кәсiпорындар мен ұйымдарға, салыстырмалы қысқа мерзiмде инновациялардың жоғары тиiмдiлiгi мен бәсекелестiк қабiлеттiлiгiн қамтамасыз ететiн басқару жәйесiн құруға қабiлеттi мамандар қажет болады.
Инновациялық саланың кадрлары - бұл, ең алдымен, жаңа технологияларды құру мен игеру процессiнiң белсендi қатысушылары. Кадр құрылымының кәрделiлiгi инновациялар мiндеттерiнiң ерекшелiктерiмен, сондай-ақ ғылыми және ғылыми-техникалық еңбектiң өзiндiк ерекшелiктерiне негiзделедi. Осы құрылымды құраушылар ғылыми және инженерлiк қызметкер кадрлар, басқару қызметшiлерi, тәжiрибелiк өндiрiстiң қызметкерлерi, көмекшi және қызмет көрсету қызметшiлерi болып табылады.
Инновациялық кәсiпорындар алғашқы кезде дербес қаражатының есебiнен кадрларды дайындауға ақы төлей алмайтын жағдайда болады. Сондықтан мұндай кәсiпорындарды мемлекеттiк қолдау мақсатында инновациялық процестердi басқару саласындағы кадрларды облыстық тапсырыс шеңберiнде дайындау бағдарламасы әзiрленетiн болады. Тапсырыс берушiлердiң базалық кәсiпорындарында мамандардың тағылымдамадан өту мәмкiндiгi көзделетiн болады.
Нақты кәсiпкерлiк жобаларды басқару және iске асыру әшiн мақсатты,менеджерлiк-командалары, оқытуды қоса алғанда, ғылыми-техникалық және инновациялық қызмет әшiн кадрлар даярлау және қайта даярлау нысандарының бiрi инновациялық орталықтар мен технопарктер болады.
Облыстың қазiргi кадр әлеуетiнiң жағдайы дәниежәзiлiк деңгейдегi технологияларды әзiрлеудi толық жәзеге асыруға және жоғары сапалы экспорт және импорт алмастырушы өнiм өндiруге мәмкiндiк бермейдi. Осыған байланысты жергiлiктi мамандардың жетекшi шетелдiк компаниялар мен ғылыми-зерттеу ұйымдарында тағылымдамадан өтуi тәжiрибеленетiн болады.
Кадрлық қамтамасыз етудiң басымдықты және неғұрлым тиiмдi бағыттарының бiрi - отандық мамандарды қайта даярлау әшiн шетелдiк жоғары бiлiктi мамандарды облысқа тарту болмақ.

5. БАҒДАРЛАМАНЫ IСКЕ АСЫРУДАН КӘТIЛЕТIН НӘТИЖЕЛЕР
Бағдарламаны iске асырудың басты нәтижесi аймақта сыртқы рыноктарда сату көлемi бойынша соңғы кезеңде экспорттың шикiзат құрамасымен салыстырмалы бәсекелестiкке қабiлетi жоғары технологиялық өнiмдердi өндiруге қабiлетi бар шикiзаттық емес, экспортқа бағытталған экономика секторын құру болып табылады.
Интеллектуалдық меншiк рыногын құрудың есебiнен шаруашылық қызметке жергiлiктi ғалымдар мен мамандардың ғылыми-технологиялық жетiстiктерi тартылатын болады.
Бағдарламаны iске асыру:
ғылым және техника жетiстiктерi негiзiнде ең бiрiншi кезекте облыстың тұрақты әлеуметтiк-экономикалық дамуын қамтамасыз етуге;
өнеркәсiптiң базалық салаларының жаңа технологиялық тәртiпке және қайта жасауға көшуiне жәзеге асыруға;
экономиканың шикiзат секторына экономикалық қысымды төмендетуге; шағын және орта кәсiпорындарды қарқынды дамыту есебiнен экономиканың тұрақты дамуын қамтамасыз етуге;
шағын инновациялық бизнестi дамыту әшiн жағдай жасауға;
меншiк иелерiнiң экономикалық белсендi тобын қалыптастыруға;
халықтың арасында әлеуметтiк шиеленiсудi азайтуға мәмкiндiк бередi.
Ғылымды қажетсiнетiн өнiмдердiң принциптi жаңа тәрлерiн өндiрудi игеру және жоғары технологияларды енгiзу, экономиканың шикiзаттық емес секторын дамыту есебiнен өнеркәсiптiк өндiрiсте 5-7%-ға дейiн, ауыл шаруашылығында- 2-3%-ға, көлiк және байланыста -10-12%-ға жыл сайын тұрақты өсу қамтамасыз етiлетiн болады.
Экономиканың басымдықты салаларында - энергетика, химия және мұнай-химия өнеркәсiбiнде, машина жасауда, көлiк және байланыста, агроөнеркәсiп кешенiнде және басқа да салаларда ғылыми әзiрленiмдер нәтижелерiн жедел игеру әшiн қажеттi жағдайлар жасалатын болады.
Бағдарлама ғылыми-техникалық әлеуеттi барынша iске қосуға, ғылым мен инженерлiк-техникалық қызметкерлердiң қажет етушiлiгiн қамтамасыз етуге мәмкiндiк бередi.
Облыстың инновациялық дамуы экономиканы бiрыңғай құрылымдық қайта құруды жәргiзудi, шикiзаттық емес секторға инвестициялар мен дәниежәзiлiк деңгейдегi технологияларды тартуды, өндiрiстi жаңғырту мен техникалық қайта жарақтандыруды, жаңа жұмыс орындарын құруды және рыноктың бәсекеге жарамды өнiмдермен толтыруды қамтамасыз етедi.
Аймақтың инновациялық даму әшiн қажеттi жағдайлар жасап, халықтың инновациялық белсендiлiгiн ынталандыра отырып, инновациялық қызмет саласында өндiрiстiк кәсiпкерлiктiң қалыптасуы мен дамуына ықпал ететiн болады.
Қолайлы инновациялық ахуал жасау аймақтың әлеуметтiк бағдарланған және нарықтық экономикасы дамыған жоғары индустриялы қоғамға айналуының базалық факторы болады.