Қазақстан Республикасы Қаржы нарығын және қаржы ұйымдарын реттеу мен қадағалау агенттігі Басқармасының "Екінші деңгейдегі банктерде тәуекелдерді басқару және ішкі бақылау жүйелерінің болуына қойылатын талаптар жөніндегі Нұсқаулықты бекіту және Қазақстан Республикасы Қаржы нарығын және қаржы ұйымдарын реттеу мен қадағалау агенттігі Басқармасының "Қаржы нарығын және қаржы ұйымдарын реттеу мен қадағалау мәселелері бойынша Қазақстан Республикасының кейбір нормативтік құқықтық актілеріне өзгерістер енгізу туралы" 2005 жылғы 26 наурыздағы N 116 қаулысына өзгерістер енгізу туралы" 2005 жылғы 30 қыркүйектегі N 359 қаулысына толықтырулар мен өзгерістер енгізу туралы
Нормативтік құқықтық актілерді жетілдіру мақсатында Қазақстан Республикасы Қаржы нарығын және қаржы ұйымдарын реттеу мен қадағалау агенттігінің (бұдан әрі – Агенттік) Басқармасы ҚАУЛЫ ЕТЕДІ:

1. Агенттік Басқармасының "Екінші деңгейдегі банктерде тәуекелдерді басқару және ішкі бақылау жүйелерінің болуына қойылатын талаптар жөніндегі Нұсқаулықты бекіту және Қазақстан Республикасы Қаржы нарығын және қаржы ұйымдарын реттеу мен қадағалау агенттігі Басқармасының "Қаржы нарығын және қаржы ұйымдарын реттеу мен қадағалау мәселелері бойынша Қазақстан Республикасының кейбір нормативтік құқықтық актілеріне өзгерістер енгізу туралы" 2005 жылғы 26 наурыздағы N 116 қаулысына өзгерістер енгізу туралы" 2005 жылғы 30 қыркүйектегі N 359 қаулысына (Нормативтік құқықтық актiлердi мемлекеттік тіркеу тiзiлiмiнде N 3925 тіркелген) Агенттік Басқармасының "Екiншi деңгейдегі банктерде тәуекелдерді басқару және iшкi бақылау жүйелерiнiң болуына қойылатын талаптар жөнiндегi Нұсқаулықты бекіту және Қазақстан Республикасы Қаржы нарығын және қаржы ұйымдарын реттеу мен қадағалау агенттiгi Басқармасының "Қаржы нарығын және қаржы ұйымдарын реттеу мен қадағалау мәселелері бойынша Қазақстан Республикасының кейбір нормативтік құқықтық актiлерiне өзгерістер енгізу туралы" 2005 жылғы 26 наурыздағы N 116 қаулысына өзгерістер енгізу туралы" Қазақстан Республикасы Қаржы нарығын және қаржы ұйымдарын реттеу мен қадағалау агенттiгi Басқармасының 2005 жылғы 30 қыркүйектегi N 359 қаулысына өзгерістер мен толықтырулар енгізу туралы" 2006 жылғы 27 қазандағы N 234 қаулысымен (Нормативтік құқықтық актiлердi мемлекеттік тіркеу тiзiлiмiнде N 4485 тіркелген), Агенттік Басқармасының "Қазақстан Республикасы Қаржы нарығын және қаржы ұйымдарын реттеу мен қадағалау агенттігі Басқармасының "Екінші деңгейдегі банктерде тәуекелдерді басқару және ішкі бақылау жүйелерінің болуына қойылатын талаптар жөніндегі Нұсқаулықты бекіту және Қазақстан Республикасы Қаржы нарығын және қаржы ұйымдарын реттеу мен қадағалау агенттігі Басқармасының "Қаржы нарығын және қаржы ұйымдарын реттеу мен қадағалау мәселелері бойынша Қазақстан Республикасының кейбір нормативтік құқықтық актілеріне өзгерістер енгізу туралы" 2005 жылғы 26 наурыздағы N 116 қаулысына өзгерістер енгізу туралы" 2005 жылғы 30 қыркүйектегі N 359 қаулысына өзгеріс енгізу туралы" 2008 жылғы 29 желтоқсандағы N 235 қаулысымен (Нормативтік құқықтық актiлердi мемлекеттік тіркеу тiзiлiмiнде N 5543 тіркелген) енгізілген өзгерістерімен және толықтыруларымен бірге мынадай толықтырулар мен өзгерістер енгізілсін:
көрсетілген қаулымен бекітілген Екiншi деңгейдегі банктерде тәуекелдерді басқару және iшкi бақылау жүйелерiнiң болуына қойылатын талаптар туралы нұсқаулықта:
мынадай мазмұндағы 10-1-тармақпен толықтырылсын:
"10-1. Өтімділік тәуекелін басқару банктерде жеке, сондай-ақ шоғырландырылған негізде өтімділік тәуекелдерін жеткілікті шамада ескеретін бірдей құрылымның, оның ішінде төтенше жағдайлар болған жағдайда төтенше жағдайлардағы өтімділіктің жетіспеушілігі проблемасын шешудің айқын стратегиялары бар қаржыландыру жоспарының болуын, сондай-ақ өтімділіктің бірдей деңгейін қолдауды көздейді.
Тәуекелдерді басқару жүйелерінің аясында өтімділік тәуекелін басқару практикасының болуы банктің осы Нұсқаулыққа 4-1-қосымшада көрсетілген талаптарға сәйкестігімен қамтамасыз етіледі.";
осы қаулыға қосымшаға сәйкес 4-1-қосымшамен толықтырылсын;
"Қаржы құралдарымен операциялар жүргізуге қойылатын талаптар" деген 5-қосымшада:
он бесінші жолда:
"Талаптың атауы" деген бағанадағы "өтімділік , " деген сөз алынып тасталсын;
"Талаптардың критерийлері" деген бағанада:
төртінші абзацтағы "өтімділік тәуекелін, процент тәуекелін және валюта тәуекелін" деген сөздер "процент және валюта тәуекелдерін" деген сөздермен ауыстырылсын;
бесінші абзацтағы "өтімділік," деген сөз алынып тасталсын;
"Талаптың атауы" деген бағананың он алтыншы жолындағы "өтімділік," деген сөз алынып тасталсын;
он жетінші, он сегізінші, он тоғызыншы және жиырмасыншы жолдар алынып тасталсын.

Қазақстан Республикасы Қаржы нарығын
және қаржы ұйымдарын реттеу мен
қадағалау агенттігі Басқармасының
2009 жылғы 27 наурыздағы N 64
қаулысына қосымша
"Екiншi деңгейдегi банктерде тәуекелдердi
басқару және iшкi бақылау жүйелерiнiң
болуына қойылатын талаптар туралы
нұсқаулыққа 4-1-қосымша"
Өтімділік тәуекелін басқаруға қойылатын талаптар
Та­лап­тың ата­уы
Та­лап кри­те­рий­ле­рі
Бас­қар­ма тәу­е­кел­дің бел­гі­лен­ген шек­ті дең­гей­іне сәй­кес өтім­ді­лік тәу­е­ке­лін бас­қа­ру­ға және банк­тің жет­кі­лік­ті өтім­ді­лік­ті қол­да­уы­на ке­піл­дік бе­ру­ге мүм­кін­дік бе­ре­тін стра­те­гия мен ти­іс­ті рә­сім­дер­ді әзір­лей­ді, Ди­рек­тор­лар ке­ңе­сі бе­кі­те­ді.
Бас­қар­ма тұ­рақ­ты тал­дау жүр­гі­зе­ді және Ди­рек­тор­лар ке­ңе­сіне тоқ­са­ны­на кем де­ген­де бір рет банк­тің өтім­ді­лі­гі бой­ын­ша ағым­да­ғы жағ­дай ту­ра­лы ақ­па­рат­ты ха­бар­лай­ды.
Өтім­ді­лік тәу­е­ке­лін бас­қа­ру стра­те­ги­я­сы банк қыз­ме­ті­нің ауқы­мы­на өл­шем­дес және:
биз­нес қыз­ме­ті­нің ба­ғыт­та­рын ес­ке­ре­ді;
өтім­ді­лік­те­гі мұқ­таж­дық­та­рын, банк үшін ға­на, не бү­кіл на­рық үшін, не екі жағ­дай да ба­стал­ған кез­де тән бо­луы мүм­кін өтім­ді­лік­тің жет­кі­лік­сіз­ді­гі ке­зең­де­рін­де өтім­ді­лік үшін сал­да­рын ес­ке­ре­ді;
Ди­рек­тор­лар ке­ңе­сі стра­те­ги­я­ны:
Бас­қар­ма­ның ба­қы­лау жа­са­удың бас­шы­лық­та­рын, іш­кі ере­же­ле­рін, рә­сім­де­рін, ме­ха­низмде­рін әзір­ле­уі ар­қы­лы іс­ке асы­ру­ды қам­та­ма­сыз ете­ді;
Бас­қар­ма мү­ше­ле­рі­нің және банк­тің ти­іс­ті қыз­мет­кер­ле­рі­нің қа­жет­ті жұ­мыс тә­жі­ри­бе­сі­нің, банк­те­гі өтім­ді­лік тәу­е­ке­лі­нің бар­лық де­реккөз­де­рін өл­ше­у­ге, мо­ни­то­ринг және ба­қы­лау жа­са­у­ға ар­нал­ған про­цес­стер мен жүй­е­нің бо­луы­на ке­піл­дік бе­ре­ді;
банк­тің өтім­ді­лік по­зи­ци­я­сы ту­ра­лы есеп­те­рін қа­рай­ды.
Бас­қар­ма:
ен­ші­лес ұй­ым­дар­ды ес­ке­ру­мен өтім­ді­лік тәу­е­ке­лін бас­қа­ру­ға және өтім­ді­лік по­зи­ци­я­ла­ры­ның мо­ни­то­рин­гіне ар­нал­ған ба­қы­лау жа­са­удың құ­ры­лы­мын, мін­дет­те­рі мен ме­ха­низмде­рін анық­тай­тын өтім­ді­лік­ті бас­қа­ру са­я­са­тын әзір­лей­ді;
өтім­ді­лік про­бле­ма­ла­рын ше­шу үшін қа­жет ақ­ша қа­ра­жа­тын ауда­рым жа­са­у­ға нор­ма­тив­тік құқық­тық және опе­ра­ци­я­лық шек­те­улер­ді ес­ке­ре­ді;
егер банк, банк кон­гло­ме­ра­ты­ның бас ұй­ы­мы бо­лып та­бы­ла­тын жағ­дай­да банк кон­гло­ме­ра­ты бой­ын­ша өтім­ді­лік тәу­е­ке­лі­нің мо­ни­то­рин­гін жү­зе­ге асы­ра­ды;
кон­гло­ме­рат­тың өтім­ді ак­тив­тер­ге де­ген бар­лық ірі мұқ­таж­дық­та­рын анық­тау, мо­ни­то­ринг жа­сау және шұ­ғыл ден қою рә­сім­де­рін әзір­лей­ді және бар бо­луын қам­та­ма­сыз ете­ді және қа­жет болған кез­де олар ту­ра­лы Ди­рек­тор­лар ке­ңе­сіне ха­бар­лай­ды;
өтім­ді­лік­пен стрес­стік жағ­дай­лар­ды ту­ды­руы мүм­кін на­рық­та­ғы ағым­дық үр­ді­стер­ді және ық­ти­мал оқи­ға­лар­ды ба­қы­лап оты­ра­ды;
нақ­ты рә­сім­дер­ді, са­я­сат­тар­ды және ли­мит­тер­ді бел­гі­лей­ді, Ди­рек­тор­лар ке­ңе­сіне са­я­сат­тар­ды (ли­мит­тер­ді) бұз­ған жағ­дай­лар­ды жою үшін қа­был­дау қа­жет ша­ра­лар ту­ра­лы ха­бар­лай­ды;
кез­дей­соқ жағ­дай­лар­да жүр­гі­зі­ле­тін стресс-те­сті­лер­дің, қар­жы­лан­ды­ру жос­па­ры­ның, сон­дай-ақ өтім­ді­лік ре­зер­ві­нің банк қыз­ме­ті­нің ауқы­мы­на сәй­кест­і­гін қам­та­ма­сыз ете­ді;
банк­тің мүд­де­лі бө­лім­ше­ле­рі­нің қыз­мет­кер­ле­ріне өтім­ді­лік тәу­е­ке­лін бас­қа­ру стра­те­ги­я­сын, стра­те­ги­я­ны іс­ке асы­ру үшін қа­жет негіз­гі іш­кі ере­же­лер­ді, сон­дай-ақ өтім­ді­лік тәу­е­ке­лін бас­қа­ру құ­ры­лы­мын мә­лі­мет үшін жет­кі­зе­ді;
Ди­рек­тор­лар ке­ңе­сіне, сон­дай-ақ уәкі­лет­ті ор­ган­ға өтім­ді­лік­тің ағым­дық неме­се ық­ти­мал про­бле­ма­ла­ры ту­ра­лы уақ­ты­лы ха­бар­лай­ды. Банк іш­кі құ­жат­тар­ға сәй­кес мұн­дай про­бле­ма­лар­ға оның ішін­де (олар­мен шек­тел­мей) мы­на­лар­ды жат­қы­за­ды: қар­жы­лан­ды­ру ал­шақ­тығ­ын шо­ғыр­лан­ды­ру, мөл­ше­рін ұл­ғай­ту, өтім­ді­лік­тің ба­ла­ма­лы де­реккөз­де­рін қы­сқар­ту, бел­гі­лен­ген ли­мит­тер­ді жүй­е­лі бұ­зу, ауырт­па­лық са­лын­ба­ған, жо­ға­ры өтім­ді ак­тив­тер ре­зерв­те­рін неме­се бо­ла­шақ про­бле­ма­лар­дың де­реккөз­де­рі бо­луы мүм­кін сырт­қы на­рық­тар­да­ғы жағ­дай­лар­дың өзге­рі­сте­рін ед­әу­ір қы­сқар­ту, мер­зі­мі­нен бұ­рын өтеу. Ди­рек­тор­лар ке­ңе­сі Бас­қар­ма­ның осы про­бле­ма­лар­ды ше­шу үшін ти­іс­ті ша­ра­лар­ды орын­да­уы­на ба­қы­лау жа­са­уды қам­та­ма­сыз ете­ді;
банк­те банк­те­гі өтім­ді­лік тәу­е­ке­лін бас­қа­ру про­це­сі­нің ти­ім­ді­лі­гіне ке­піл­дік бе­ре­тін ба­қы­лау жа­са­уды бір­дей іш­кі ме­ха­низмдер­дің бо­луын қам­та­ма­сыз ете­ді.
Ди­рек­тор­лар ке­ңе­сі қар­жы­лан­ды­ру­дың де­реккөз­де­рі мен мер­зім­де­рін ти­ім­ді әр­та­рап­тан­ды­ру­ды қам­та­ма­сыз ете­тін қар­жы­лан­ды­ру стра­те­ги­я­сы бар іш­кі құ­жат­ты бе­кіт­ті.
Бас­қар­ма банк­тің ка­пи­тал­ды бар­лық де­реккөз­дер­ден тез жұ­мыл­ды­ру қа­бі­ле­тін өл­шей­ді, банк­тің ка­пи­тал­ды жұ­мыл­ды­ру қа­бі­ле­тіне ық­пал ете­тін негіз­гі фак­тор­лар­ды анық­тай­ды.
Қар­жы­лан­ды­ру стра­те­ги­я­сы мы­на­лар­ды:
қол­да бар қар­жы­лан­ды­ру де­реккөз­де­рін қы­сқа, ор­та­ша және ұзақ мер­зім­ді пер­спек­ти­ва­да әр­та­рап­тан­ды­ру­ды. Әр­та­рап­тан­ды­ру ба­ғыт­та­ры қар­жы­лан­ды­ру­дың ор­та­ша және ұзақ мер­зім­ді жос­пар­ла­ры­на кір­гі­зі­л­ген және бюд­жет­ті жа­сау және биз­не­сті жос­пар­лау жө­нін­де­гі іс-ша­ра­лар­мен ке­лі­сі­л­ген;
қар­жы­лан­ды­ру­дың бір нақ­ты де­реккө­зі бой­ын­ша шо­ғыр­лан­ды­ру­ды шек­теу жө­нін­де­гі ша­ра­лар­ды;
бір де­реккө­зі­нен қар­жы­лан­ды­ру­ға мей­лін­ше аз тәу­ел­ді­лік­ті қам­та­ма­сыз ету мақ­са­тын­да кө­тер­ме қар­жы­лан­ды­ру де­реккөз­де­рін әр­та­рап­тан­ды­ру жө­нін­де­гі ша­ра­лар­ды көз­дей­ді.
Бас­қар­ма өтім­ді ак­тив­тер­ді тар­ту де­реккөз­де­ріне (іш­кі және сырт­қы де­реккөз­дер) әр­та­рап­тан­ды­ру және олар тар­ты­ла­тын опе­ра­ци­я­лар түр­ле­рі бой­ын­ша мо­ни­то­ринг­ті;
банк ак­тив­те­рі­нің және қар­жы­лан­ды­ру де­реккөз­де­рі­нің құ­ра­мы­на, ерекше­лік­те­ріне және әр­та­рап­тан­ды­ры­луы­на тал­дау жа­са­уды жүй­е­лі түр­де жүр­гі­зе­ді;
бан­ка­ра­лық неме­се қор на­рық­та­рын­да­ғы іш­кі неме­се сырт­қы жағ­дай­лар­ды ес­ке­ре оты­рып, қар­жы­лан­ды­ру стра­те­ги­я­сын жүй­е­лі түр­де қай­та қа­рай­ды.
Ди­рек­тор­лар ке­ңе­сі өтім­ді­лік тәу­е­ке­лін бас­қа­ру­дың бір­дей құ­ры­лы­мы­ның бо­луы үшін жа­у­ап­кер­ші­лік ат­қа­ра­ды.
Ди­рек­тор­лар ке­ңе­сі өтім­ді­лік тәу­е­ке­лін бас­қа­ру са­я­са­ты маз­мұн­ды іш­кі құ­жат­ты бе­кіт­ті.
Ө тім­ді­лік тәу­е­ке­лін бас­қа­ру са­я­са­ты өтім­ді­лік тәу­е­ке­лін бас­қа­ру жө­нін­де­гі жұ­мысты ұй­ым­да­сты­ру­ға қой­ы­ла­тын та­лап­тар жүй­е­сін, оның ішін­де:
өтім­ді­лік тәу­е­ке­лін бас­қа­ру үшін жа­у­ап­ты бө­лім­ше­ні;
банк­тің ор­ган­да­ры мен бө­лім­ше­ле­рі ара­сын­да өтім­ді­лік тәу­е­ке­лін бас­қа­ру жө­нін­де­гі өкі­лет­тіктер мен жа­у­ап­кер­ші­лік­ті бө­лу­ді;
өтім­ді­лік­тің ар­тық­тығ­ын (тап­шы­лы­ғын) және өтім­ді­лік ар­тық­тығ­ы­ның (тап­шы­лы­ғы­ның) шек­ті рұқ­сат еті­л­ген мән­де­рін бел­гі­ле­уді қо­сқан­да банк­тің өтім­ді қа­ра­жат­қа де­ген мұқ­тажды­ғын бел­гі­леу рә­сім­де­рін;
банк қыз­ме­ті­нің ауқы­мы­на сәй­кес ке­ле­тін өтім­ді­лік ре­зер­він оңай са­ты­ла­тын ак­тив­тер тү­рін­де қол­дау жө­нін­де­гі та­лап­ты;
өтім­ді­лік тәу­е­ке­лін бас­қа­ру тұр­ғы­сы­нан ак­тив­тер мен мін­дет­те­ме­лер­ді бас­қа­ру­ды ұй­ым­да­сты­ру­ға қой­ы­ла­тын та­лап­ты;
өтім­ді­лік­тің қы­сқа мер­зім­ді және ұзақ мер­зім­ді бо­лжа­мын жа­сау тәр­ті­бін;
на­рық­тың жай-күй­і­мен, не мін­дет­те­ме­лер­ді орын­да­у­мен бай­ла­ны­сты банк­тің қо­сым­ша өтім­ді­лік­ке де­ген мұқ­тажды­ғы­на әсер ете­тін өзге жағ­дай­лар­мен бай­ла­ны­сты оқи­ға­лар­дың банк үшін жа­ғым­сыз да­муы­ның сце­на­рий­ле­рін пай­да­ла­ну­мен өтім­ді­лік­тің жай-күй­іне тал­дау жүр­гі­зу тәр­ті­бін;
банк­тің өтім­ді­лі­гін қал­пы­на кел­ті­ру рә­сім­де­рін, оның ішін­де өтім­ді ак­тив­тер­ді жұ­мыл­ды­ру жө­нін­де­гі ше­шім­дер­ді қа­был­дау, өтім­ді­лік­тің тап­шы­лы­ғы туын­да­ған жағ­дай­ға қо­сым­ша ре­сур­стар­ды тар­ту рә­сім­де­рін;
же­ке және шо­ғыр­лан­ды­ры­л­ған негіз­де банк­те­гі өтім­ді­лік­тің жай-күйі ту­ра­лы ақ­па­рат­ты жи­нау және тал­дау үшін ақ­па­рат­тық жүй­е­нің мін­дет­ті түр­де бо­луын бел­гі­лей­тін ере­же­лер­ді;
банк­тің өтім­ді­лік тәу­е­ке­лін бас­қа­ру үшін жа­у­ап­ты бө­лім­ше­ле­рі бе­ре­тін есеп­ті­лік тіз­бе­сін;
ак­тив­тер­дің және мін­дет­те­ме­лер­дің құ­ры­лы­мы мен өтеу мер­зім­де­рі, қар­жы­лан­ды­ру де­рек көз­де­рі­нің әр­түр­лі­лі­гі мен тұ­рақ­ты­лы­ғы, түр­лі ва­лю­та­лар­да­ғы өтім­ді­лік­ті бас­қа­ру әді­сте­рі си­яқ­ты өтім­ді­лік­ті бас­қа­ру жө­нін­де­гі іш­кі ере­же­лер мен рә­сім­дер­ді рет­тей­ді ;
өтім­ді­лік тәу­е­ке­лі дең­гей­і­нің түр­лі сан­дық және са­па­лық көр­сет­кіш­те­рін бел­гі­лей­ді.
Ди­рек­тор­лар ке­ңе­сі биз­нес-стра­те­ги­я­ға және банк­тің қар­жы жүй­е­сін­де­гі ро­ліне сәй­кес ке­ле­тін, өтім­ді­лік тәу­е­ке­лі­нің рұқ­сат еті­л­ген дең­гей­ін бел­гі­ле­ді.
Ди­рек­тор­лар ке­ңе­сі банк­тің өтім­ді­лік тәу­е­ке­лі­нің рұқ­сат еті­л­ген дең­гей­ін бел­гі­лей­ді.
Банк­тің өтім­ді­лік тәу­е­ке­лі­нің рұқ­сат еті­л­ген дең­гей­ін анық­тау рә­сім­де­рі тө­тен­ше қар­жы­лан­ды­ру­дың де­рек көз­де­рін із­де­сті­ру қа­бі­ле­тін көр­се­те­ді;
банк­ке өз өтім­ді­лі­гі­мен бас­қа­ру және өтім­ді­лік дағ­да­ры­сы ке­зе­ңін­де өтім­ді­лік тәу­е­ке­лін бас­қа­ра алу жағ­дай­ын­да бо­лу мүм­кін­ді­гін бе­ре­ді;
сан­дық және/неме­се са­па­лық тә­сіл­дер­мен кө­рі­не­ді.
Банк­тің Ди­рек­тор­лар ке­ңе­сі­мен ауқым­мен, жү­зе­ге асы­ры­ла­тын қыз­мет­ке, көр­се­ті­ле­тін қыз­мет­тер­дің гео­гра­фи­я­лық қам­ты­луы­на, банк өнім­де­рі­нің си­па­ты­на сәй­кес өтім­ді­лік тәу­е­ке­лін бас­қа­ру­ға ар­нал­ған ли­мит­тер бе­кі­тіл­ді.
Бас­қар­ма ли­мит­тер­ді және про­бле­ма­ны Ди­рек­тор­лар ке­ңе­сі­нің на­за­ры­на жет­кі­зу­дің ти­іс­ті рә­сім­де­рін жүй­е­лі түр­де қай­та қа­рай­ды.
Банк­тің іш­кі құ­жат­та­ры­мен:
банк­тің түр­лі биз­нес ба­ғыт­та­ры ара­сын­да­ғы күн сай­ын­ғы өтім­ді­лік­ті со­ло және шо­ғыр­лан­ды­ры­л­ған негіз­де бас­қа­ру­ға ар­нал­ған ли­мит­тер;
бел­гі­лен­ген қар­жы бө­лу­дің неме­се банк­тің бас­қа мін­дет­те­ме­ле­рі­нің орын­да­луы нәти­же­сін­де жы­лы­ста­удың есеп­тік кө­ле­мі бар, әр түр­лі уа­қыт мер­зім­де­рі ішін­де­гі қол­ма-қол ақ­ша ағы­ны­ның ке­ліп тү­су­і­нің ке­лі­сі­л­ген мер­зім­де­рін­де­гі ку­му­ля­тив­ті ал­шақ­тық­тың (мә­се­лен, мін­дет­те­ме­лер­дің жал­пы со­ма­сы­ның үлес сал­ма­ғы тү­рін­де­гі қар­жы­лан­ды­ру­ға де­ген ку­му­ля­тив­ті нет­то-мұқ­таж­дық) мөл­ше­ріне шек­те­улер бел­гі­лен­ген.
Ли­мит­тер схе­ма­сын­да өз қыз­ме­тін жал­пы на­рық­тық стрес­стер, тек банк­ке ға­на тән неме­се екі жағ­дай­да­ғы стрес­стер ке­зең­де­рін­де жал­ға­сты­ру мүм­кін­ді­гін қам­та­ма­сыз ете­тін ша­ра­лар бо­ла­ды.
Банк­тің Ди­рек­тор­лар ке­ңе­сі­мен кез­дей­соқ жағ­дай­лар болған жағ­дай­да, оның ішін­де тө­тен­ше жағ­дай­лар­да­ғы өтім­ді­лік жет­кі­лік­сіз­ді­гі про­бле­ма­сын ше­шу­дің ай­қын ша­ра­ла­ры кі­ре­тін қар­жы­лан­ды­ру жос­па­ры бар іш­кі құ­жат бе­кі­тіл­ді.
Кез­дей­соқ жағ­дай­лар болған жағ­дай­да (стресс сце­на­рий­ле­рін­де) банк­тің қар­жы­лан­ды­ру жос­па­рын­да:
бо­лжам­ды стресс сце­на­рий­ле­рі;
мін­дет­тер­ді, оның ішін­де Жос­пар­ға ба­ста­ма­шы бо­лу (қол­да­ну) құқы­ғын бө­лу;
Жос­пар­ды іс­ке асы­ру үшін жа­у­ап­ты тұ­лға­лар­дың фа­ми­ли­я­ла­ры және бай­ла­ныс ақ­па­ра­ты;
негіз­гі ба­ғыт­тар­дың бас­шы­ла­ры үшін орын­ба­сар­лар та­ғай­ын­дау;
ше­шім­дер қа­был­да­ну про­це­сі, қа­жет­ті іс-әре­кет­тер­дің және Ди­рек­тор­лар ке­ңе­сіне жет­кі­зу­ді та­лап ете­тін мә­лі­мет­тер­дің тіз­бе­сі;
ти­ім­ді іш­кі үй­ле­сті­ру­ді және түр­лі биз­нес бө­лім­ше­лер­дің ара­сын­да­ғы бай­ла­ны­сты ор­на­ту рә­сім­де­рі;
дағ­да­рыс ке­зең­де­рін­де банк­ке де­ген жал­пы се­нім­ді қол­дау үшін на­рық­тың іш­кі, сон­дай-ақ сырт­қы субъ­ек­ті­ле­рі­мен (уәкі­лет­ті ор­ган­мен, ұлт­тық банк­пен) уақ­ты­лы, ай­қын, жүй­е­лі бай­ла­ны­сты қам­та­ма­сыз ете­тін іс-ша­ра­лар ке­ше­ні;
банк­тің өзі­нің бар­лық мін­дет­те­ме­ле­рін уақ­ты­лы қар­жы­лан­ды­ра алу қа­бі­ле­ті­нің ед­әу­ір тө­мен­де­уі жағ­дай­ын­да ден қо­ю­ға ар­нал­ған рә­сім­дер және қа­жет­ті іс-ша­ра­лар;
банк­тің ие­лі­гін­де бар тө­тен­ше жағ­дай­лар­да қар­жы­лан­ды­ру­дың әле­ует­ті де­рек көз­де­рі­нің тіз­бе­сі, сон­дай-ақ банк­тің есеп­те­уі бой­ын­ша осы де­рек көз­де­рі­нен алу­ға бо­ла­тын қа­ра­жат мөл­ше­рі;
пай­да бо­ла­тын про­бле­ма­лар­ды Ди­рек­тор­лар ке­ңе­сіне жет­кі­зу рә­сім­де­рі;
ша­ра­лар­дың қа­был­да­ну тәр­ті­бін, сон­дай-ақ ша­ра­лар­дың әр­қай­сысы­ның орын­да­луы ти­іс жағ­дай­лар­ды нақ­ты­лай­тын ба­сым­ды­лық­тар­ды бел­гі­леу рә­сім­де­рі;
тө­тен­ше қар­жы­лан­ды­ру­дың әр­бір де­рек кө­зі­нен қо­сым­ша қа­ра­жат­ты жұ­мыл­ды­ру үшін қа­жет уа­қыт­тың бо­луы;
қар­жы­лан­ды­ру­дың де­рек кө­зі ре­т­ін­де Қа­зақ­стан Рес­пуб­ли­ка­сы Ұлт­тық Бан­кі­нің ре­сур­ста­рын пай­да­ла­ну мүм­кін­ді­гі бо­ла­ды. Жос­пар­да ұсы­ны­ла­тын ре­сур­стар­дың түр­ле­рі, құп­тар­лық ке­піл, Ұлт­тық Банк­тің қа­ра­жа­ты­на қол жет­кі­зу­дің опе­ра­ци­я­лық рә­сім­де­рі, сон­дай-ақ оған қол жет­кізу­ге бай­ла­ны­сты, бе­дел­дік си­патта­ғы ық­ти­мал про­бле­ма­лар ес­ке­рі­ле­ді;
күн сай­ын­ғы тө­лем­дер­ді жү­зе­ге асы­ру жө­нін­де­гі ық­ти­мал ша­ра­лар кі­ре­ді. Күр­де­лі ір­кі­ліс болған жағ­дай­да банк­тің бір күн­дік өтім­ді­лі­гі­нің, оның ішін­де ке­піл ре­т­ін­де пай­да­ла­ны­луы мүм­кін банк­тің қо­сым­ша ак­тив­те­рін анық­тау және жұ­мыл­ды­ру жо­лы­мен қо­сым­ша де­рек көз­де­рін алу мүм­кін­ді­гі бар.
Бас­қар­ма Кез­дей­соқ жағ­дай­лар болған жағ­дай­да қар­жы­лан­ды­ру жос­па­ры­ның ба­ра­бар­лы­ғын қа­рау ке­зін­де стресс-те­сті­ле­уде пай­да­ла­ны­ла­тын өтім­ді­лік тәу­е­ке­ліне, сце­на­рий­лер­ге және жо­ра­мал­дар­ға тал­дау жа­сау нәти­же­ле­рін пай­да­ла­на­ды.
Банк Кез­дей­соқ жағ­дай­лар болған жағ­дай­да қар­жы­лан­ды­ру жос­па­рын жа­сау ке­зін­де мы­на­лар­ды:
на­рық­тың дағ­да­рыс жағ­дай­ла­ры­ның оның ак­тив­тер­ді са­ту неме­се се­кью­ри­ти­лен­ді­ру қа­бі­ле­тіне ық­па­лын;
на­рық­тық қар­жы­лан­ды­ру­дың әдет­те­гі қол же­тім­ді нұс­қа­ла­рын ед­әу­ір неме­се то­лы­ғы­мен жо­ғал­ту­ды ес­ке­ре­ді.
Ди­рек­тор­лар ке­ңе­сі­мен ке­піл ре­т­ін­де пай­да­ла­ны­луы мүм­кін банк­тің ак­тив­те­рін бас­қа­ру жө­нін­де­гі са­я­са­ты бар іш­кі құ­жат бе­кі­тіл­ді.
Өтім­ді ак­тив­тер­ді алу үшін ке­піл ре­т­ін­де пай­да­ла­ны­луы мүм­кін банк­тің ак­тив­те­рін бас­қа­ру жө­нін­де­гі са­я­сат, оның ішін­де:
банк­тің ке­піл ре­т­ін­де пай­да­ла­ны­луы мүм­кін ак­тив­тер­ге де­ген мұқ­таж­дық­та­рын анық­тау және ба­ға­ла­уды;
банк­тің ке­піл ре­т­ін­де пай­да­ла­ны­луы мүм­кін ак­тив­те­рін пай­да­ла­ну негі­зін­де жа­тқан құқық­тық және опе­ра­ци­я­лық про­бле­ма­лар­ды ше­шу­ді;
банк­тің ке­піл ре­т­ін­де пай­да­ла­ны­луы мүм­кін ак­тив­те­рін кон­сер­ва­тив­ті анық­та­уды және олар­дың қар­жы­лан­ды­ру­ға де­ген күт­пе­ген мұқ­таж­дық ба­стал­ған кез­де кез кел­ген уа­қыт­та қол же­тім­ді бо­луы ти­іс ер­кін (ауырт­па­лық са­лын­ба­ған) дең­гей­ін анық­та­уды рет­тей­ді.
Банк­тің бө­лім­ше­сі:
Ке­пі­л­ге са­лын­ған ак­тив­те­рін қо­сқан­да, банк­тің ке­піл ре­т­ін­де пай­да­ла­ны­луы мүм­кін ак­тив­те­рі бой­ын­ша олар­ды қа­жет­ті қам­та­ма­сыз ету­дің және ке­пі­л­ге са­лу­ға бо­ла­тын, ауырт­па­лық са­лын­ба­ған ак­тив­тер­дің мөл­ше­рі­мен ара­қа­ты­на­сын бел­гі­лей оты­рып, бар­лық по­зи­ци­я­лар­ды есеп­тей­ді;
банк­тің ие­лі­гін­де бар, заң­ды тұ­лға­лар­дың және банк өз қыз­ме­тін жү­зе­ге асы­ра­тын юрис­дик­ци­я­лар­дың бө­лі­гін­де ке­піл ре­т­ін­де пай­да­ла­ны­луы мүм­кін ак­тив­те­рі­нің кө­ле­мін ба­қы­лап оты­ра­ды;
ак­тив­тер­дің әр­бір ірі сы­ны­бын банк­тің ке­піл ре­т­ін­де және көр­се­ті­л­ген ак­тив­тер­дің қам­та­ма­сыз еті­л­ген ак­тив­тер на­рық­та­рын­да негіз­гі контр­агент­тер және ақ­ша қа­ра­жа­тын жет­кі­зу­ші­лер үшін жа­рам­ды­лық­пен пай­да­ла­ны­луы мүм­кін ак­тив­те­рі ре­т­ін­де пай­да­ла­ны­лу мүм­кін­ді­гін ба­ға­лай­ды;
нақ­ты банк­тер бой­ын­ша, ба­ға­лар се­зім­тал­ды­ғы­ның, стрес­стер жағ­дай­ын­да ке­піл бой­ын­ша та­лап­тар­дың шо­ғыр­ла­нуын ес­ке­ре оты­рып, банк­тің ке­піл ре­т­ін­де пай­да­ла­ны­луы мүм­кін ак­тив­те­рі­нің де­рек көз­де­рін әр­та­рап­тан­ды­ру бой­ын­ша бағ­дар­лар­ды бел­гі­лей­ді;
на­рық­та­ғы стрес­стің түр­лі сце­на­рий­ле­рі ке­зін­де же­ке сек­тор­дың контр­агент­те­рі­нен қа­ра­жат тар­ту мүм­кін­ді­гін ба­ға­лай­ды;
ұзақ мер­зім­ді құ­ры­лым­дық, қы­сқа мер­зім­ді және бір күн­дік фак­тор­лар­ды қо­сқан­да, банк­тің ке­піл ре­т­ін­де пай­да­ла­ны­луы мүм­кін ак­тив­те­ріне де­ген мұқ­таж­дық­тар­дың кең ауқы­мын қа­на­ғат­тан­ды­ру мүм­кін­ді­гін ба­ға­лай­ды. Банк­те қарыз алу­ға де­ген жос­пар­лан­ған және күт­пе­ген мұқ­таж­дық­тар­ды қа­на­ғат­тан­ды­ру, сон­дай-ақ банк­тің қар­жы­лан­ды­ру про­фи­ліне қа­рай түр­лі уа­қыт бө­лік­те­рін­де­гі мар­жа жө­нін­де­гі та­лап­тар­дың ық­ти­мал кө­те­рі­лу­ін қам­та­ма­сыз ету­ге дай­ын бо­лу үшін ке­піл ре­т­ін­де пай­да­ла­ны­луы мүм­кін ак­тив­тер­дің жет­кі­лік­ті кө­ле­мі бар;
ке­лі­сім-шар­тта ай­ты­л­ған банк­тің ке­піл ре­т­ін­де пай­да­ла­ны­ла­тын қо­сым­ша ак­тив­те­рін бе­ру­ге қой­ы­ла­тын та­лап­тар­дың, банк­тің кре­дит­тік рей­тин­гі­нің неме­се оның қар­жы­лық жай-күй­і­нің өзге­ру­і­нің, сон­дай-ақ, оның ішін­де ба­лан­стан тыс мін­дет­те­ме­лер­мен бай­ла­ны­сты, мін­дет­те­ме­лер­ді мер­зі­мі­нен бұ­рын өте­у­ге, өтім­ді­лік­тің бел­гі­лі бір кө­ле­міне де­ген мұқ­таж­дық­қа алып ке­луі мүм­кін бас­қа да оқи­ға­лар­дың пай­да бо­лу мүм­кін­ді­гін ес­ке­ре­ді.
Ақ­па­рат­тық жүй­е­лер кез­дей­соқ жағ­дай­лар үшін банк­тің ке­піл ре­т­ін­де пай­да­ла­ны­луы мүм­кін ауырт­па­лық са­лын­ба­ған ак­тив­те­рі­нің жет­кі­лік­ті­лі­гін, та­лап еті­ле­тін тү­рі мен са­па­сын ба­ға­ла­у­ға мүм­кін­дік бе­ре­ді.
Банк­тің өтім­ді­лік тәу­е­ке­лін бас­қа­ру жө­нін­де­гі іш­кі са­я­са­ты оның ішін­де өтім­ді­лік­тің же­тіс­пе­у­ші­лі­гі­мен про­бле­ма­лар пай­да болған жағ­дай­да ауырт­па­лық са­лын­ба­ған жо­ға­ры са­па­лы өтім­ді ак­тив­тер­дің ре­зерв­ті қо­рын қол­да­уды көз­дей­ді.
Өтім­ді­лік­ті бас­қа­ру са­я­са­ты:
стресс жағ­дай­ла­рын­да қо­сым­ша өтім­ді­лік­ті тар­ту үшін пай­да­ла­ну­ға бо­ла­тын ауырт­па­лық са­лын­ба­ған, өтім­ді ак­тив­тер ре­зерв­те­рі­нің мөл­ше­рін;
ре­зерв­тер­ді қа­лып­та­сты­ру ке­зін­де, оның ішін­де қол­ма-қол ақ­ша ағы­ны­ның сәй­кес­сіз­дік ша­ма­сы ту­ра­лы жо­ра­мал­дар­ды, стрес­стік оқи­ға­лар­ды, стресс жағ­дай­ла­рын­да банк­тің ке­піл ре­т­ін­де пай­да­ла­нуы мүм­кін ак­тив­тер құ­нын (яғ­ни, ак­тив­тер­ді са­тқан неме­се олар­ды қар­жы­лан­ды­ру­дың қам­та­ма­сыз еті­л­ген түр­ле­рі бой­ын­ша ке­піл ре­т­ін­де пай­да­лан­ған жағ­дай­да банк­тің алуы мүм­кін қол­ма-қол ақ­ша­ның есеп­тік кө­ле­мі) ес­ке­ре­ді;
өзін өте күр­де­лі стресс сце­на­рий­ле­рі­нен қа­уіп­сіз­ден­ді­ру үшін қол­ма-қол ақ­ша және жо­ға­ры са­па­лы мем­ле­кет­тік об­ли­га­ци­я­лар неме­се осы­ған ұқсас құ­рал­дар си­яқ­ты ре­зерв­тер­ді (мей­лін­ше се­нім­ді өтім­ді ак­тив­тер­ді) қа­лып­та­сты­ру­дың де­рек көз­де­рін;
банк­тің өтім­ді ак­тив­тер­дің қа­жет мөл­ше­рін қа­лып­та­сты­ру қа­бі­ле­тіне әсер ете­тін ақ­па­рат­қа мо­ни­то­ринг және тал­дау жа­сау рә­сім­де­рін анық­тай­ды;
Бас­қар­ма стресс сце­на­рий­ле­рі ба­стал­ған кез­де қа­ра­жат тар­ту үшін са­ту­ға неме­се ке­пі­л­ге са­лу­ға бо­ла­тын ауырт­па­лық са­лын­ба­ған, өтім­ді ак­тив­тер ре­зерв­те­рі­нің ди­на­ми­ка­сы­на тал­дау жүр­гі­зе­ді.
Бас­қар­ма­мен өтім­ді­лік тәу­е­ке­лін анық­тау, өл­шеу, мо­ни­то­ринг және ба­қы­лау жа­сау рә­сім­де­рі бе­кі­тіл­ді. Рә­сім­дер­ге уа­қыт бө­лік­те­рі­нің ти­іс­ті ауқы­мы ішін­де ак­тив­ті, пас­сив­ті және ба­лан­стан тыс бап­тар­дан алын­ған қол­ма-қол ақ­ша ағы­нын жан-жақ­ты бо­лжа­удың се­нім­ді схе­ма­сы кі­ре­ді.
Банк­тің өтім­ді­лік тәу­е­ке­лін анық­тау, өл­шеу, мо­ни­то­ринг және ба­қы­лау жа­са­удың іш­кі рә­сім­де­рін­де:
өтім­ді­лік­ке де­ген күт­пе­ген (шар­тты) мұқ­таж­дық­тар­дың де­рек көз­де­рін анық­тау;
мін­дет­те­ме­лер­ді мер­зі­мі­нен бұ­рын өте­у­ге, оның ішін­де ба­лан­стан тыс мін­дет­те­ме­лер­мен бай­ла­ны­сты, өтім­ді­лік­тің бел­гі­лі бір кө­ле­міне де­ген мұқ­таж­дық­қа алып ке­луі мүм­кін оқи­ға­лар­дың бо­луын анық­тау неме­се ба­ста­луын бо­лжау;
егер банк, банк кон­гло­ме­ра­ты­ның бас ұй­ы­мы бо­лып та­бы­л­ған жағ­дай­да бар­лық ен­ші­лес ұй­ым­дар­ға тән өтім­ді­лік тәу­е­ке­лін бел­гі­леу және анық­тау;
әр­бір ірі ба­лан­стық және ба­лан­стан тыс бап­ты, оның ішін­де банк­тің қар­жы­лан­ды­ру де­рек көз­де­рін­де және оның осы қор­лар­ды пай­да­ла­нуын­да кө­рі­нуі мүм­кін, "ор­на­ты­л­ған" оп­ци­он­дар­дың және бас­қа шар­тты мін­дет­те­ме­лер­дің әсе­рін ба­ға­лау;
банк­тің қар­жы­лан­ды­ру тәу­е­ке­ліне ду­шар бо­луы мен на­рық­тың өтім­ді­лік тәу­е­ке­лі ара­сын­да­ғы өза­ра қа­рым-қа­ты­на­стар­ға тал­дау жа­сау;
өтім­ді­лік тәу­е­ке­лі­нің және банк ду­шар бо­ла­тын тәу­е­кел­дің бас­қа түр­ле­рі ара­сын­да­ғы өза­ра бай­ла­ны­сқа тал­дау жа­сау;
өтім­ді­лік тәу­е­ке­лін, оның ішін­де түр­лі фак­тор­лар­ды, атап ай­тқан­да: өтім­ді­лік­ке де­ген мұқ­таж­дық­тың және бір күн ішіне қар­жы­лан­ды­ру қа­бі­ле­ті­нің өзге­ру­іне де­ген әл­сіз­дік­ті; өтім­ді­лік­ке де­ген күн сай­ын­ғы мұқ­таж­дық­ты және бір жы­л­ға дей­ін­гі қы­сқа және ор­та мер­зім­ді уа­қыт ке­зең­де­рін­де қар­жы­лан­ды­ру қа­бі­ле­тін; бір жыл­дан астам мер­зім­ге өтім­ді­лік­ке де­ген ұзақ мер­зім­ді мұқ­таж­дық­ты; банк­тің қор­лар­ды жұ­мыл­ды­ру­дың іш­кі қа­бі­ле­тіне кү­ш­ті сал­мақ са­луы мүм­кін оқи­ға­лар­ға, іс-әре­кет­тер­ге және стра­те­ги­я­лар­ға де­ген әл­сіз­дік­ті ес­ке­ре­тін бас­қа­ру әді­сте­рі.
Өтім­ді­лік­ті өл­шеу әді­сте­рі ке­зең­ді түр­де, бі­рақ ке­мін­де ай­ы­на бір рет:
Банк­тің ақ­ша қа­ра­жа­ты­ның тү­сі­міне ба­ға­лау (ақ­ша қа­ра­жа­ты­ның жы­лы­ста­уы­мен са­лы­стыр­ған­да);
түр­лі уа­қыт мер­зім­де­рін­де (3 ай, 6 ай, 1 жыл және 3 жыл), оның ішін­де түр­лі стресс сце­на­рий­ле­рін ес­ке­ре оты­рып, ак­тив­тер, мін­дет­те­ме­лер, ба­лан­стан тыс мін­дет­те­ме­лер және туын­ды қар­жы құ­рал­да­ры бой­ын­ша ақ­ша қа­ра­жа­ты­ның бо­ла­шақ ағы­нын өл­ше­уді және бо­лжам жа­са­уды жүр­гі­зу­ді көз­дей­ді.
Банк­те өтім­ді­лік тәу­е­ке­лі­нің сан­дық көр­сет­кіш­те­рін өл­шеу және тал­дау жө­нін­де­гі құ­рал­дар бар.
Іш­кі рә­сім­дер банк­тің ба­ланс құ­ры­лы­мын, бо­ла­шақ қар­жы ағы­нын ба­ға­лау және ба­лан­стан тыс тәу­е­кел­дер­ді ес­ке­ре оты­рып, өтім­ді­лік по­зи­ци­я­сын бо­лжау үшін пай­да­ла­на­тын, мы­на­лар­ды:
қар­жы­лан­ды­ру­дың әдет­те­гі де­рек көз­де­ріне қа­ты­сты бо­лжа­на­тын қа­ра­жат жы­лы­ста­уы нәти­же­сін­де пай­да бо­луы мүм­кін мұқ­таж­дық­тар­ды;
өз ке­зе­гін­де түр­лі уа­қыт бө­лік­те­рін­де­гі ал­шақ­тық­тар ша­ма­сы бой­ын­ша өтім­ді­лік тәу­е­ке­лі­нің ли­мит­те­рін, сон­дай-ақ ер­те­рек ал­дын алу ин­ди­ка­тор­ла­рын анық­тау үшін негіз бо­лып та­бы­ла­тын түр­лі уа­қыт мер­зім­де­рін­де қар­жы­лан­ды­ру­дың тап­шы­лы­ғын;
бір­не­ше ба­ла­ма­лы сце­на­рий ая­сын­да бел­гі­лі бір уа­қыт ішін­де қар­жы ағы­нын бо­лжа­уды;
ақ­ша қа­ра­жа­ты­ның қоз­ға­лы­сы ту­ра­лы есеп­тер­ді тал­да­уды;
ак­тив­тер­дің, мін­дет­те­ме­лер­дің және ба­лан­стан тыс бап­тар­дың бо­ла­шақ әре­ке­ті ту­ра­лы жо­ра­мал­ға (әле­ует­ті сце­на­рий­лер­ге) сүй­е­не­тін "ақ­ша ағы­ны­ның сәй­кест­і­гін" неме­се "өтім­ді­лік тап­шы­лы­ғын" тал­да­уды;
жуыр­да­ғы 6 ай­да шар­тты мін­дет­те­ме­лер­дің бір бө­лі­гін не бар­лы­ғын мер­зі­мі­нен бұ­рын өтеу мүм­кін­ді­гін ес­ке­ре оты­рып, банк­тің ак­тив­те­рін және мін­дет­те­ме­ле­рін гэп-тал­да­уды;
бел­гі­лі уа­қыт ара­лық­та­рын­да­ғы ку­му­ля­тив­ті та­за ар­ты­лу­ды неме­се өтім­ді­лік­тің же­тіс­пе­у­ші­лі­гін есеп­те­уді;
банк өтім­ді­лік­тің әле­ует­ті тәу­е­ке­лін анық­тау ке­зін­де пай­да­ла­на­тын жо­ра­мал­дар тіз­бе­сін (әле­ует­ті сце­на­рий­лер), оның ішін­де сол неме­се бас­қа ак­тив­тер мен мін­дет­те­ме­лер­ді өтеу ық­ти­мал­ды­ғын; тұ­рақ­сыз қар­жы ағы­ны бар та­лап ету­ге дей­ін­гі де­по­зит­тер­дің, ак­тив­тер­дің, мін­дет­те­ме­лер­дің және ба­лан­стан тыс бап­тар­дың мер­зім­де­рін; өтім­ді­лік­пен қа­уырт­ты­лық ке­зең­де­рін­де қа­ра­жат­тың ба­ла­ма­лы де­рек көз­де­рі­нің бо­луын анық­та­у­ға мүм­кін­дік бе­ре­тін көр­сет­кіш­тер­ді көз­дей­ді.
Пай­да­ла­ны­ла­тын жо­ра­мал­дар (әле­ует­ті сце­на­рий­лер) ба­ста­луы­ның жо­ға­ры дә­ре­же­лі ық­ти­мал­ды­ғы бар әле­ует­ті ық­ти­мал жағ­дай­лар­ға жа­қын­да­ты­л­ған, қи­сын­ды, негіз­дел­ген бо­лып та­бы­ла­ды, банк­тің жү­зе­ге асы­ра­тын қыз­ме­ті­нің ауқы­мы­на сәй­кес ке­ле­ді.
Таң­да­лып алын­ған жо­ра­мал­дар тіз­бе­сі (әле­ует­ті сце­на­рий­лер) құ­жат­тал­ған, банк­тің Ди­рек­тор­лар ке­ңе­сі­мен ке­зең­ді түр­де, бі­рақ ке­мін­де жы­лы­на бір рет қай­та қа­ра­ла­ды және бе­кі­ті­ле­ді.
Банк­тің іш­кі құ­жат­та­рын­да ақ­ша қа­ра­жа­ты­ның бо­ла­шақ ағы­нын (ба­лан­стың бел­сен­ді бө­лі­гі­нен тү­сім­ді және банк­тің өзіне қа­был­да­ған мін­дет­те­ме­ле­рін орын­да­уы бой­ын­ша шы­ғы­стар­ды) анық­та­у­ға мүм­кін­дік бе­ре­тін өтім­ді­лік тәу­е­ке­лін бас­қа­ру рә­сім­де­рі көз­дел­ген.
Ақ­ша қа­ра­жа­ты­ның бо­ла­шақ ағы­нын бо­лжау рә­сі­мі:
банк қыз­ме­ті­нің күр­де­лі­лі­гін, өнім­дер­ді және на­рық­тар­ды көр­се­те­тін, оның өтім­ді­лік­ке (қы­сқа және ұзақ мер­зім­ді) де­ген бо­ла­шақ мұқ­таж­дық­та­ры­на қа­ты­сты нақ­ты жо­ра­мал­дар­ды қа­был­да­уды;
ке­піл ре­т­ін­де пай­да­ла­ны­луы мүм­кін ак­тив­тер­дің, олар­ды стресс жағ­дай­ла­рын­да ор­нын тол­ты­ру де­рек кө­зі ре­т­ін­де пай­да­ла­ну үшін са­па­сын тал­да­уды;
қар­жы­лан­ды­ру де­рек көз­де­рін өтеу мер­зім­де­рін тең бө­лу және қа­ра­жат­ты пай­да­ла­ну мақ­са­тын­да шы­ға­тын ағы­н­мен үй­ле­сті­ру­мен бо­ла­шақ ақ­ша ағы­ны тү­сі­мі­нің мер­зім­де­рін рет­те­уді;
банк­тің мін­дет­те­ме­ле­рі­нен туын­дай­тын ақ­ша ағы­нын ба­ға­лау ке­зін­де стрес­стік жағ­дай­лар жағ­дай­ын­да қар­жы­лан­ды­ру де­рек көз­де­рі­нің қоз­ға­лы­сын ба­ға­ла­уды жүр­гі­зу­ді көз­дей­ді.
Банк­тің өтім­ді­лік тәу­е­ке­лін анық­тау, өл­шеу, мо­ни­то­ринг және ба­қы­лау жа­сау жө­нін­де­гі іш­кі рә­сім­де­рі оның ішін­де ба­лан­стан тыс және бас­қа шар­тты мін­дет­те­ме­лер­мен бай­ла­ны­сты әле­ует­ті қар­жы ағы­нын ес­ке­ре­ді.
Іш­кі рә­сім­дер:
мін­дет­те­ме­лер­ді мер­зі­мі­нен бұ­рын орын­да­удың банк үшін ық­ти­мал сал­да­ры бо­лжа­мы­ның бо­луын, мін­дет­те­ме­лер­дің си­па­тын және контр­агент­тің кре­дит қа­бі­лет­ті­лі­гін қа­ра­уды, сон­дай-ақ са­ла­лар және гео­гра­фи­я­лық сек­тор­лар бой­ын­ша әле­ует­ті тәу­е­кел­ді;
стресс ке­зең­де­рін­де ба­ста­луы мүм­кін, банк­тің ба­лан­стан тыс мін­дет­те­ме­ле­рі­нен пай­да бо­ла­тын өтім­ді­лік тәу­е­кел­де­рін бас­қа­ру­ды (ар­найы қар­жы ком­па­ни­я­ла­ры, қар­жы де­ри­ва­тив­те­рі, сон­дай-ақ қар­жы­лық мін­дет­те­ме­лер);
мін­дет­те­ме­лер­дің түр­ле­рі бой­ын­ша бө­лу­де және бі­рік­ті­рі­л­ген негіз­де банк­тің өз мін­дет­те­ме­ле­рін, оның ішін­де шар­тты мін­дет­те­ме­ле­рін орын­да­уы­мен бай­ла­ны­сты қар­жы­лық қа­ра­жат ағы­ны­ның бо­лжа­мын. Банк­тің ие­лі­гін­де кез кел­ген шар­тты мін­дет­те­ме­лер ба­стал­ған кез­де, оның ішін­де за­ем­шы­ның (эми­тент­тің) бел­гі­лі бір іс-әре­кет­тер­ді жа­са­уы­на неме­се бел­гі­лі бір іс-әре­кет­тер­ден қа­лыс қа­луы­на алып ке­ле­тін шар­тты мін­дет­те­ме­лер (бұ­дан әрі – ко­ве­нант­тар) бұ­зы­л­ған кез­де қа­был­дан­ған мін­дет­те­ме­лер­ді орын­дау үшін өтім­ді­лік­тің жет­кі­лік­ті, се­нім­ді де­рек көз­де­рі бар;
туын­ды қар­жы құ­рал­да­ры, оның ішін­де банк­тің кре­дит­тік рей­тин­гі неме­се оның кре­дит қа­бі­лет­ті­лі­гі на­шар­ла­ған не ба­за­лық ак­тив­тің ба­ға­сы тө­мен­де­ген жағ­дай­да контр­агент­тер­дің қо­сым­ша ке­піл­ді та­лап ету ық­ти­мал­ды­ғы бой­ын­ша ке­лі­сім-шар­ттар­ды қай­та ба­ға­ла­у­мен, орын­да­у­мен неме­се жа­қын­дап қал­ған мер­зі­мі­мен бай­ла­ны­сты қар­жы ағы­ны­ның бо­лжа­мын;
банк­тің шар­тты мін­дет­те­ме­ле­рі­нің бір бө­лі­гін не бар­лы­ғын мер­зі­мі­нен бұ­рын өте­уді ес­ке­ре оты­рып, шар­тты мін­дет­те­ме­лер бой­ын­ша ап­та сай­ын­ғы стресс-те­сті­ле­уді жүр­гі­зу­ді көз­дей­ді.
Ак­тив­тер мен мін­дет­те­ме­лер­ді бас­қа­ру бө­лім­ше­сі және (неме­се) ти­іс­ті функ­ци­я­ла­ры мен өкі­лет­тікте­рі бар өзге ал­қа­лық ор­ган на­рық­та тұ­рақ­ты ақ­ша тар­ту қа­жет­ті­лі­гі, мүм­кін­ді­гі болған жағ­дай­да қам­та­ма­сыз ету үшін ақ­ша ағы­ны гра­фи­гі­нің және мін­дет­те­ме­лер­ді өтеу гра­фи­гі­нің кө­ме­гі­мен қа­жет­ті ақ­ша ша­ма­сын ба­қы­лай­ды.
Ак­тив­тер мен мін­дет­те­ме­лер­ді бас­қа­ру бө­лім­ше­сі және (неме­се) ти­іс­ті функ­ци­я­ла­ры мен өкі­лет­тікте­рі бар өзге ал­қа­лық ор­ган:
ап­та сай­ын ақ­ша ағы­ны­ның гра­фи­гін жа­сай­ды және та­яу ара­да­ғы он жұ­мыс кү­ніне қол­ма-қол ақ­ша бой­ын­ша гэп-по­зи­ци­я­ға мо­ни­то­ринг жүр­гі­зе­ді;
есеп ай­ы­ры­су кү­ніне сәй­кес ап­та сай­ын ак­тив­тер мен мін­дет­те­ме­лер­ді өтеу мер­зім­де­рі­нің гра­фи­гін жа­сай­ды және күн сай­ын­ғы, ап­та сай­ын­ғы және ай сай­ын­ғы негіз­де қол­ма-қол ақ­ша бой­ын­ша гэп-по­зи­ци­я­ға мо­ни­то­ринг жүр­гі­зе­ді;
әр­бір ва­лю­та бой­ын­ша ұлт­тық ва­лю­та­ға неме­се бас­қа ше­тел ва­лю­та­сы­на ай­ыр­ба­ста­у­сыз қол­ма-қол ақ­ша бой­ын­ша гэп-по­зи­ци­я­ны мо­ни­то­ринг жа­са­уды және бас­қа­ру­ды ап­та сай­ын жү­зе­ге асы­ра­ды;
банк банк­тің ба­лан­стан тыс мін­дет­те­ме­ле­рін өте­удің бо­лжам­ды кө­ле­мін ес­ке­ру­мен өтім­ді­лік­ке ба­қы­лау жа­са­уды жү­зе­ге асы­ра­ды.
Ак­тив­тер мен мін­дет­те­ме­лер­ді бас­қа­ру бө­лім­ше­сі және (неме­се) ти­іс­ті функ­ци­я­ла­ры мен өкі­лет­тікте­рі бар өзге ал­қа­лық ор­ган ли­мит­тер бел­гі­леу ар­қы­лы қол­ма-қол ақ­ша бой­ын­ша гэп-по­зи­ци­я­ны ба­қы­лай­ды.
Банк­тің бас­қар­ма­сы неме­се ти­іс­ті функ­ци­я­ла­ры мен өкі­лет­тікте­рі бар бас­қа ал­қа­лық ор­га­ны ка­пи­тал на­ры­ғын­да­ғы, оның ішін­де банк ара­лық на­рық­та­ғы өтім­ді ак­тив­тер­ді жұ­мыл­ды­ру мүм­кін­ді­гін ес­ке­ре оты­рып, қол­ма-қол ақ­ша бой­ын­ша гэп-по­зи­ци­я­ға ли­мит­тер бел­гі­лей­ді.
Ак­тив­тер мен мін­дет­те­ме­лер­ді бас­қа­ру бө­лім­ше­сі банк­тің өтім­ді ак­тив­тер­ді жұ­мыл­ды­ру қа­бі­ле­ті­нің өзге­ру­ін ес­ке­ру­мен ке­зең­ді түр­де, бі­рақ тоқ­сан­да ке­мін­де бір рет қол­ма-қол ақ­ша­ның гэп-по­зи­ци­я­ла­ры бой­ын­ша ли­мит­тер­ге шо­лу жүр­гі­зе­ді.
Бас­қар­ма мін­дет­те­ме­лер­ді мер­зі­мі­нен бұ­рын өте­у­ге және банк­тің оның ар­найы мақ­сат­та­ғы ен­ші­лес ұй­ым­да­ры­мен шар­ттық және шар­ттық емес қа­ты­на­ста­ры­мен бай­ла­ны­сты пай­да бо­ла­тын өтім­ді­лік­тің бел­гі­лі бір кө­ле­міне де­ген мұқ­таж­дық­тар­ға алып ке­луі мүм­кін оқи­ға­лар­дың ба­ста­лу ық­ти­мал­ды­ғы­на және өтім­ді­лік тәу­е­ке­ліне мо­ни­то­ринг жа­са­уды жү­зе­ге асы­ра­ды.
Бас­қар­ма се­кью­ри­ти­лен­ді­ру неме­се сырт­қы қар­жы­лан­ды­ру мақ­сат­та­ры үшін құ­ры­л­ған ар­найы қар­жы ком­па­ни­я­ла­ры бой­ын­ша өтім­дік по­зи­ци­я­ла­рын ке­зең­ді түр­де, бі­рақ тоқ­сан­да ке­мін­де бір рет ба­қы­лап оты­ра­ды;
стресс-те­сті­леу ке­зін­де­гі өтім­ді­лік бо­лжа­мын қо­сқан­да өтім­ді­лік­ке және гэп-тал­да­у­ға өзін­дік бо­лжам жа­сау ая­сын­да ар­найы мақ­сат­та­ғы ұй­ым­дар­дың тү­сі­мі (өтеу мер­зі­мі жа­қын­да­ған ак­тив­тер) мен (өтеу мер­зі­мі жа­қын­да­ған мін­дет­те­ме­лер) жы­лы­ста­уын ай сай­ын ба­қы­лап оты­ра­ды;
ар­найы мақ­сат­та­ғы ұй­ым­да өтім­ді­лік­тің қа­жет­ті дең­гейі бол­мауы­ның (бол­ма­ған жағ­дай­да) банк­тің өтім­ді­лі­гіне ық­па­лы­на тал­дау жа­сай­ды;
ар­найы мақ­сат­та­ғы ен­ші­лес ұй­ым­да­рын өтім­ді­лік­пен то­лық­ты­ру­ға ақ­ша жы­лы­ста­уды ес­ке­ру­мен өзі­нің өтім­ді­лік по­зи­ци­я­сын ба­ға­лай­ды;
се­кью­ри­ти­лен­ді­ру мақ­сат­та­ры үшін құ­ры­л­ған ар­найы қар­жы ком­па­ни­я­сы ак­тив­тер­ді қар­жы­лан­ды­ру­дың де­рек кө­зі ре­т­ін­де пай­да­лан­ған кез­де банк мін­дет­те­ме­ле­рі­нің кө­ле­мін ұл­ғай­та­тын жағ­дай­лар­дың ба­ста­луы­мен бай­ла­ны­сты өтім­ді­лік­ке де­ген мұқ­таж­дық­тар­ға тал­дау жа­сай­ды.
Бас­қар­ма өтім­ді­лік­тің ше­тел ва­лю­та­сы­на де­ген жиын­тық мұқ­таж­дық­та­рын ба­ға­лай­ды және ва­лю­та­лар сәй­кес­сіз­ді­гі­нің рұқ­сат еті­л­ген шек­те­рін анық­тай­ды.
Бас­қар­ма стресс жағ­дай­ла­рын­да­ғы ық­ти­мал шек­те­улер­ді, оның ішін­де:
іш­кі на­рық­та­ғы ва­лю­та­лық ре­зерв­ті құ­рал­дар­ға қол жет­кі­зу­ді (жа­сал­ған шар­ттар, "РЕ­ПО" на­рық­тық мәмі­ле­ле­рі­нің және СВОП опе­ра­ци­я­ла­ры­ның бо­луы);
өтім­ді­лік­тің ар­тығ­ын бір ва­лю­та­дан бас­қа­сы­на ауда­ру мүм­кін­ді­гін (ше­тел ва­лю­та­сын­да­ғы өтім­ді қар­жы құ­рал­да­ры) қа­рас­ты­ра оты­рып, өзі бел­сен­ді қыз­мет­ті жү­зе­ге асы­ра­тын ва­лю­та­лар­дың әр­бір тү­рі үшін өзі­нің стра­те­ги­я­сы­на же­ке­ле­ген тал­дау жа­са­уды жүр­гі­зе­ді.
Банк­тің өтім­ді­лік тәу­е­ке­лін бас­қа­ру жө­нін­де­гі іш­кі рә­сім­де­рі оның ішін­де:
ше­тел ва­лю­та­сын­да­ғы ак­тив­тер мен мін­дет­те­ме­лер ара­сын­да­ғы ал­шақ­тық­тар­ды;
жа­сал­ған хеджир­леу опе­ра­ци­я­ла­ры­мен және СВОП опе­ра­ци­я­ла­ры­мен бай­ла­ны­сты тәу­е­кел­дер­ді на­зар­ға ала­ды.
Банк­пен өтім­ді­лік тәу­е­ке­лі­нің пай­да бо­луын ер­те­рек ал­дын алу­дың көр­сет­кіш­те­рі әзір­лен­ді.
Банк­тің өтім­ді­лік тәу­е­ке­лін бас­қа­ру жө­нін­де­гі іш­кі са­я­са­ты ми­ни­мум ре­т­ін­де мы­на­лар кі­ре­тін ер­те­рек ал­дын алу­дың көр­сет­кіш­те­рін (са­па­лық неме­се сан­дық) көз­дей­ді:
әле­ует­ті құ­был­ма­лы мін­дет­те­ме­лер­дің есе­бі­нен қар­жы­лан­ды­ры­ла­тын қы­сқа мер­зім­ді ак­тив­тер­ді қо­с­па­ған­да, ак­тив­тер­дің тез өсуі;
ак­тив­тер неме­се мін­дет­те­ме­лер бой­ын­ша өсе­тін шо­ғыр­ла­ну;
ва­лю­та­ның ту­ра кел­ме­уле­рі­нің ұл­ға­юы;
ак­тив­тер мен мін­дет­те­ме­лер өтел­ген­ге дей­ін ор­та­ша мөл­шер­лен­ген ал­шақ­тық­тың ұл­ға­юы;
бір нақ­ты өнім­дік сызық бой­ын­ша жа­ғым­сыз үр­ді­стер неме­се жо­ға­ры тәу­е­кел (мә­се­лен, мер­зі­мі өт­кен тө­лем­дер­дің ұл­ғай­ма­лы кө­ле­мі);
банк кі­рі­сте­рі­нің, ак­тив­тер са­па­сы­ның ед­әу­ір на­шар­ла­уы;
кре­дит­тік рей­тинг­тің тө­мен­де­уі;
қарыз алу жө­нін­де­гі спред­тің неме­се кре­дит­тік де­фолт свопта­ры жө­нін­де­гі спред­тің ұл­ға­юы;
кө­тер­ме неме­се бөл­шек қар­жы­лан­ды­ру­дың өсе­тін құ­ны;
бөл­шек де­по­зит­тер­дің үде­у­ші жы­лы­ста­уы;
ұзақ мер­зім­ді қар­жы­лан­ды­ру­ға қол жет­кі­зу­дің қиын­да­уы;
қы­сқа мер­зім­ді мін­дет­те­ме­лер­ді ор­на­ла­сты­ру­мен қиын­дық­тар.
Банк­тің іш­кі құ­жат­та­ры­мен кей­бір өнім­дер­де­гі ор­на­ты­л­ған іс­ке қо­су ме­ха­низмде­рі­нің жа­қын­дап ке­ле жа­тқан бұ­зу­шы­лық­та­ры ту­ра­лы неме­се шар­тты тәу­е­кел­дер­дің ба­ста­лу ық­ти­мал­ды­ғы ту­ра­лы бел­гі бе­ре­тін ер­те­рек ал­дын алу­дың көр­сет­кіш­те­рі бел­гі­лен­ген, бұл банк­ті осы өнім­ге өтім­ді­лік­пен қо­сым­ша қол­да­уды ұсы­ну­ға неме­се ак­тив­тер­ді ба­лан­сқа ауда­ру­ға мәж­бүр ете­тін еді.
Банк­тің бас­қар­ма­сы өтім­ді­лік­ті ауы­сты­ру үшін заң­дық, рет­те­уіш және биз­нес шек­те­улер­ді ес­ке­ру­мен банк­тің, сон­дай-ақ оның ен­ші­лес ұй­ым­да­ры­ның биз­нес ба­ғыт­та­ры­ның және ва­лю­та­ла­ры­ның әле­ует­ті өтім­ді­лік тәу­е­ке­лі мен қар­жы­лық мұқ­таж­дық­та­рын ба­қы­лап оты­ра­ды және қа­да­ға­лай­ды.
Өтім­ді­лік тәу­е­ке­лін бас­қа­ру са­я­са­ты:
шо­ғыр­лан­ды­ры­л­ған негіз­де­гі өтім­ді­лік тәу­е­ке­лі ту­ра­лы кө­рі­ніс алу үшін ақ­па­рат жи­нау про­це­сте­рін қо­сқан­да, же­ке­ле­ген банк, сон­дай-ақ ен­ші­лес, оның ішін­де ше­тел­дік ұй­ым­дар ес­ке­рі­л­ген дең­гей­ін­де өтім­ді­лік тәу­е­ке­ліне мо­ни­то­ринг және ба­қы­лау жа­са­уды, банк­тің және оның ен­ші­лес ұй­ым­да­ры­ның ара­сын­да өтім­ді­лік­ті тап­сы­ру шек­те­уле­рін анық­тау рә­сім­де­рін жүр­гі­зу­ді;
банк жұ­мыс іс­тей­тін әр­бір ел бой­ын­ша, өтім­ді­лік тәу­е­ке­лін бас­қа­ру­ға әсер ете­тін құқық­тық және рет­те­уіш ре­жим­дер­дің қа­жет­ті бі­лім­де­рі­нің бо­луын;
ен­ші­лес ұй­ым­дар­ды, қа­ра­жат­ты осы­лай ауы­сты­ру қан­ша­лық­ты за­ң­мен рұқ­сат еті­л­ге­нін ес­ке­ру­мен өтім­ді­лік­ті және іле­с­пе ре­сур­стар­ды ор­на­ла­сты­ру үшін жұ­мыс рә­сім­де­рі­нің бо­луын;
өтім­ді­лік­тің топ іші­лік тәу­е­ке­ліне іш­кі ли­мит­тер­ді, банк­тің ен­ші­лес ұй­ым­да­ры дең­гей­ін­де­гі ли­мит­тер­ді бел­гі­ле­уді;
қа­ра­жат­тың және ке­піл­дің орын ауы­сты­руы­на қа­ты­сты жо­ра­мал­дар­ды (әле­ует­ті сце­на­рий­лер­ді) көз­дей­ді. Банк­тің жо­ра­мал­да­рын­да өтім­ді­лік­тің және ке­піл­дің ти­ім­ді қоз­ға­лы­сы үшін рет­те­уіш, құқық­тық, бух­гал­тер­лік, кре­дит­тік, са­лық­тық және іш­кі шек­те­улер, қа­ра­жат­ты және ке­піл­ді топ мү­ше­ле­рі­нің ара­сын­да ауда­рым жа­сау үшін қа­жет опе­ра­ци­я­лық ша­ра­лар, сон­дай-ақ осы ша­ра­лар ая­сын­да осын­дай ауда­рым жа­са­уды жүр­гі­зу үшін қа­жет уа­қыт то­лы­ғы­мен ес­ке­рі­ле­ді.
Бас­қар­ма ка­пи­тал на­ры­ғы­на қол жет­кі­зу­ді бел­сен­ді бас­қа­ру­ды, ти­іс­ті қыз­мет­кер­лер та­ра­бы­нан оған мо­ни­то­ринг және тек­се­ру жа­са­луын қам­та­ма­сыз ете­ді.
Бас­қар­ма бе­кі­ті­л­ген қар­жы­лан­ды­ру стра­те­ги­я­сы­на сәй­кес ка­пи­тал­дың на­рық­тар­ға бел­сен­ді қа­ты­суын қол­дай­ды;
қы­сқа және ұзақ мер­зім­ді қар­жы­лан­ды­ру на­рық­та­ры­на қол жет­кі­зу мүм­кін­ді­гін қа­рас­ты­ра­ды;
оның стресс ке­зең­де­рі уа­қы­тын­да өтім­ді­лік же­тіс­пе­у­ші­лі­гі­нің про­бле­ма­ла­рын ше­шу қа­бі­ле­тін кө­те­ре­тін қар­жы­лан­ды­ру­дың ба­ла­ма­лы де­рек көз­де­рін анық­тай­ды.
Банк­тің іш­кі рә­сім­де­рі­мен өтім­ді­лік же­тіс­пе­у­ші­лі­гі жағ­дай­ын­да банк­тің оның ішін­де мы­на­лар бо­лып та­бы­ла­тын қар­жы­лан­ды­ру­дың ық­ти­мал де­рек көз­де­рі бел­гі­лен­ген:
ак­ци­о­нер­лер қа­ра­жа­ты;
де­по­зит­тер­дің өсуі;
мін­дет­те­ме­лер­ді өтеу мер­зім­де­рі­нің ұл­ға­юы;
қы­сқа және ұзақ мер­зім­ді бо­ры­штық құ­рал­дар­дың эмис­си­я­ла­ры;
қа­ра­жат­ты топ ішін­де ауда­рым жа­сау;
ен­ші­лес ком­па­ни­я­лар­ды са­ту;
ак­тив­тер­ді се­кью­ри­ти­лен­ді­ру;
са­ту неме­се ауырт­па­лық са­лын­ба­ған жо­ға­ры өтім­ді ак­тив­тер­мен ре­по опе­ра­ци­я­сы;
са­лын­ған қа­ра­жат­ты иге­ру;
Қа­зақ­стан Рес­пуб­ли­ка­сы­ның Ұлт­тық Бан­кі­нен қарыз алу.
Бас­қар­ма банк­ті қы­сқа, ор­та­ша және ұзақ мер­зім­ді пер­спек­ти­ва­да өтім­ді­лік­пен қам­та­ма­сыз ету мақ­са­тын­да олар­дың ти­ім­ді­лі­гін ба­ға­лай оты­рып, қа­ра­жат тар­ту­дың өз нұс­қа­ла­ры­на жүй­е­лі түр­де тал­дау жа­сай­ды және те­сті­лей­ді.
Банк­тің бас­қар­ма­сы әдет­те­гі, сон­дай-ақ стресс жағ­дай­ла­ры ке­зін­де тө­лем жа­сау және есеп ай­ы­ры­су мін­дет­те­ме­ле­рі­нің уақ­ты­лы орын­да­луын қам­та­ма­сыз ету үшін өтім­ді­лік­тің күн сай­ын­ғы по­зи­ци­я­ла­рын және тәу­е­кел­дер­ді бел­сен­ді бас­қа­ра­ды, осы­лай­ша тө­лем жа­сау және есеп ай­ы­ры­су жүй­е­ле­рі­нің үз­дік­сіз қыз­мет ат­қа­руы­на мүм­кін­дік бе­ре­ді.
Банк­тің күн сай­ын­ғы өтім­ді­лік­ті бас­қа­ру жө­нін­де­гі стра­те­ги­я­сы­на тіп­ті бол­ма­са төрт опе­ра­ци­я­лық эле­мент кі­ре­ді:
бі­рін­ші­ден, олар­ды кү­ті­ле­тін іс-әре­кет­тер­мен және қол­да бар ре­сур­стар­мен қа­ты­на­сты­ра оты­рып, өтім­ді­лік­тің күн­дік по­зи­ци­я­ла­рын ба­қы­лап оты­ру, қо­сым­ша күн­дік өтім­ді­лік­ті тар­ту­ға неме­се ма­ңы­зды тө­лем­дер­ді жүр­гі­зу үшін өтім­ді­лік­ті жы­лы­ста­уды шек­те­у­ге мүм­кін­дік бе­ре­тін негіз­гі по­зи­ци­я­лар­ға бір күн ішін­де мо­ни­то­ринг­ті жү­зе­ге асы­ру;
екін­ші­ден, өзі­нің күн­дік мақ­сат­та­ры­на же­ту үшін күн­дік қор­лар­дың жет­кі­лік­ті кө­ле­мін са­тып алу;
үшін­ші­ден, күн­дік за­ем қа­ра­жа­тын (қор­лар­ды) алу қа­жет­ті­лі­гі жағ­дай­ын­да ке­піл ре­т­ін­де пай­да­ла­ны­луы мүм­кін банк­тің ак­тив­те­рін бас­қа­ру. Банк­те күн­дік мақ­сат­тар­ға же­ту үшін қа­жет бо­ла­тын күн­дік өтім­ді­лік­тің кө­ле­мін тар­ту үшін пай­да­ла­ну­ға бо­ла­тын жет­кі­лік­ті ке­піл бар;
төр­тін­ші­ден, күн­дік өтім­ді­лік ағы­ны күт­пе­ген кез­де бұ­зы­л­ған жағ­дай­да үзі­ліс­сіз қыз­мет­ті қам­та­ма­сыз ету жө­нін­де­гі рә­сім­дер­дің, ша­ра­лар­дың бо­луы.
Банк банк­ке тән түр­лі қы­сқа мер­зім­ді және ұзақ мер­зім­ді стресс-сце­на­рий­лер бой­ын­ша стресс-те­сті­ле­уді ке­зең­ді түр­де, бі­рақ ай­ы­на ке­мін­де бір рет жүр­гі­зе­ді.
Бас­қар­ма стресс-тест нәти­же­ле­рін өзі­нің өтім­ді­лік тәу­е­ке­лін бас­қа­ру жө­нін­де­гі са­я­са­ты мен по­зи­ци­я­ла­рын тү­зе­ту, сон­дай-ақ оқыс жағ­дай­лар­да­ғы іс-әре­кет­те­рі­нің ти­ім­ді жос­пар­ла­рын әзір­леу үшін пай­да­ла­на­ды.
Бас­қар­ма ық­ти­мал өтім­ді­лік тәу­е­ке­ліне ду­шар бо­лу­ды анық­тау және сан­дық тұр­ғы­да өл­шеу үшін жүй­е­лі түр­де стресс-те­сті­ле­удің жүр­гі­зі­лу­ін және сце­на­рий­лер­ге тал­дау жа­са­луын қам­та­ма­сыз ете­ді;
Бас­қар­ма ке­зең­ді түр­де, бі­рақ тоқ­са­ны­на ке­мін­де бір рет Ди­рек­тор­лар ке­ңе­сіне стресс-те­сті­ле­удің нәти­же­ле­рі ту­ра­лы ха­бар­лай­ды және тал­қы­лау қо­ры­тын­ды­ла­ры бой­ын­ша алын­ған нәти­же­лер­ді банк­тің әле­ует­ті тәу­е­кел­де­рін шек­теу, сон­дай-ақ өтім­ді­лік ре­зерв­те­рін құ­ру мақ­са­тын­да сал­дар­ды жою неме­се бә­сең­де­ту жө­нін­де­гі ша­ра­лар­ды қа­был­дау үшін пай­да­ла­на­ды.
Стресс-те­сті­ле­удің нәти­же­ле­рі банк­тің оқыс жағ­дай­лар­да­ғы іс-әре­кет­те­рі­нің жос­па­рын жа­са­уда және өтім­ді­лік же­тіс­пе­у­ші­лі­гі жағ­дай­ын­да жұ­мыс стра­те­ги­я­сы мен так­ти­ка­сын анық­та­уда пай­да­ла­ны­ла­ды.
Стресс-те­сті­ле­удің нәти­же­ле­рі жан-жақ­ты тал­да­нуы және іш­кі ли­мит­тер бел­гі­леу ке­зін­де на­зар­ға алы­нуы ти­іс.
Бас­қар­ма егер банк, банк кон­гло­ме­ра­ты­ның бас ұй­ы­мы бо­лып та­бы­л­ған жағ­дай­да ке­зең­ді түр­де, бі­рақ тоқ­са­ны­на ке­мін­де бір рет стресс-сце­на­рий­лер­дің өтім­ді­лік­тің жал­пы топ­тық по­зи­ци­я­сы­на, сон­дай-ақ кон­гло­ме­рат­қа мү­ше же­ке­ле­ген ұй­ым­дар­дың өтім­ді­лік по­зи­ци­я­сы­на әсе­ріне және қыз­мет­тің ба­ғыт­та­ры­на тал­дау жа­са­уды жүр­гі­зе­ді.
Банк­тің іш­кі құ­жат­та­ры­мен ед­әу­ір өтім­ді­лік тәу­е­ке­ліне ду­шар бо­ла­тын, банк кон­гло­ме­ра­ты­ның құ­ра­мы­на кі­ре­тін ұй­ым­дар үшін қо­сым­ша стресс-те­сті­леу жүр­гі­зу көз­дел­ген. Банк те­сті­леу ба­ры­сын­да сце­на­рий­лер­дің әр түр­лі уа­қыт бө­лік­те­рін­де­гі, оның ішін­де күн­дік ауқым­да­ғы сал­да­рын қа­рас­ты­ра­ды.
Те­сті­ле­удің дә­ре­же­сі мен жи­і­лі­гі банк­тің ша­ма­сы­на және оның ал­дын­да тұр­ған әле­ует­ті өтім­ді­лік тәу­е­кел­де­ріне, сон­дай-ақ банк­тің Қа­зақ­стан Рес­пуб­ли­ка­сы­ның қар­жы жүй­е­сін­де­гі қа­ты­сты сал­ма­ғы­на өл­шем­дес.
Банк стресс-сце­на­рий­лер­ді жа­сау ке­зін­де биз­не­стің си­па­тын, жү­зе­ге асы­ры­ла­тын қыз­мет­тің өтім­ді­лік тәу­е­ке­ліне ду­шар бо­луын ес­ке­ре­ді.
Бас­қар­ма түр­лі стресс-сце­на­рий­лер­дің жо­ба­ла­рын қа­рай­ды.
Банк стресс-те­сті­леу жүр­гі­зу ке­зін­де қы­сқа мер­зім­ді және ұзақ мер­зім­ді стресс-сце­на­рий­лер­ді, сон­дай-ақ же­ке алын­ған банк­ке және жал­пы ал­ған­да бү­кіл на­рық­қа тән стресс-сце­на­рий­лер­ді, оның ішін­де:
ти­іс­ті оқи­ға­лар ба­стал­ған жағ­дай­да банк­тің шар­тты мін­дет­те­ме­ле­рін ес­ке­ру­мен мін­дет­те­ме­лер­ді мер­зі­мі­нен бұ­рын өте­уді, оның ішін­де ко­ве­нант­тың бұ­зы­луын;
на­рық­та бір мез­гіл­де өтім­ді­лік же­тіс­пе­у­ші­лі­гін;
қам­та­ма­сыз еті­л­ген және қам­та­ма­сыз етіл­ме­ген қар­жы­лан­ды­ру­ға қол жет­кі­зу­ді шек­те­уді;
ай­ыр­ба­ста­ла­тын ва­лю­та­лар­ды шек­те­уді на­зар­ға ала­ды;
на­рық­тың өтім­ді­лі­гін қы­сқар­ту­дың және қар­жы­лан­ды­ру өтім­ді­лі­гі­нің тап­шы­лы­ғы ара­сын­да­ғы бай­ла­ны­сты;
банк­тің өтім­ді­лі­гіне әсер­дің, тәу­е­кел­дер­дің бас­қа түр­ле­рі бой­ын­ша (кре­дит­тік, опе­ра­ци­я­лық, на­рық­тық және бас­қа­лар) стресс-те­сті­ле­удің нәти­же­ле­рін ес­ке­ре­ді.
Банк стресс-те­сті­леу үшін жо­ра­мал­дар­ды бел­гі­леу ке­зін­де кон­сер­ва­тив­ті-қа­лып­ты тә­сіл дай­ын­да­ды.
Банк сце­на­рий­дің тү­ріне қа­рай мы­на­дай тіз­бе кі­ре­тін бір­қа­тар жо­ра­мал­дар­ды қа­рас­ты­ра­ды:
ак­тив­тер на­ры­ғы­ның өтім­сіз­ді­гі;
бөл­шек қар­жы­лан­ды­ру­дың жы­лы­ста­уы;
кө­тер­ме қар­жы­лан­ды­ру­дың қам­та­ма­сыз еті­л­ген және қам­та­ма­сыз етіл­ме­ген де­рек көз­де­рі­нің қол же­тім­ді­лі­гі (сіз­ді­гі);
қо­сым­ша мар­жа­ны бел­гі­леу та­лап­та­ры және ке­піл жө­нін­де­гі та­лап­тар;
қар­жы­лан­ды­ру­дың мер­зім­де­рі;
үшін­ші тұ­лға­лар­ға неме­се ен­ші­лес ұй­ым­дар­ға бе­рі­л­ген кре­дит­тік же­лі­лер бой­ын­ша шар­тты та­лап­тар;
ба­лан­стан тыс құ­рал­дар мен опе­ра­ци­я­лар бой­ын­ша мін­дет­те­ме­лер­дің ор­нын тол­ты­ра­тын өтім­ді­лік;
банк­ке бе­рі­л­ген кре­дит­тік же­лі­лер­дің бо­луы;
ва­лю­та­лар ай­ыр­ба­ста­лы­мы және ва­лю­та­лық на­рық­тар­ға қол жет­кі­зу;
Ұлт­тық Банк­тің кре­дит­тік қа­ра­жа­ты­на қол жет­кі­зу;
ак­тив­тер­дің бо­ла­шақ өсу дең­гейі.
Банк ке­зең­ді түр­де, бі­рақ жы­лы­на ке­мін­де бір рет тест жүр­гі­зі­ле­тін сце­на­рий­лер­дің си­па­ты мен ма­ңы­зды­лы­ғы­ның банк жү­зе­ге асы­ра­тын қыз­ме­тіне сәй­кест­і­гін қам­та­ма­сыз ету үшін сце­на­рий­лер­дің жо­ба­ла­рын қай­та қа­рай­ды.
Банк сце­на­рий­лер­ді қай­та қа­рау ке­зін­де на­рық жағ­дай­ы­ның өзге­ру­ін; банк қыз­ме­ті си­па­ты­ның, ауқы­мы­ның өзге­ру­ін; стресс жағ­дай­ла­рын­да­ғы қыз­мет­тің нақ­ты тә­жі­ри­бе­сін ес­ке­ре­ді.
Банк өтім­ді­лік­тің про­фи­ліне ед­әу­ір әсер етуі мүм­кін фак­тор­лар­ды анық­тау және тал­дау үшін стресс-те­сті­леу нәти­же­ле­рі­нің бел­гі­лі негіз­гі жо­ра­мал­дар­ға де­ген се­зім­тал­ды­ғы­на тал­дау жүр­гі­зуі мүм­кін.
Бас­қар­ма стресс-те­сті­ле­уде қол­да­ны­ла­тын сце­на­рий­лер мен жо­ра­мал­дар­ды, сон­дай-ақ стресс-те­сті­леу нәти­же­ле­рін қа­рай­ды. Банк­тің сце­на­рий­лер мен іле­с­пе жо­ра­мал­дар­ды таң­да­уы құ­жат­тал­ған және стресс-те­сті­леу нәти­же­ле­рі­мен қа­тар қа­рал­ған.
Бас­қар­ма тө­тен­ше жағ­дай­лар болған жағ­дай­да банк­ті қар­жы­лан­ды­ру жос­па­рын­да қар­жы­лан­ды­ру­дың іле­с­пе ық­ти­мал тап­шы­лы­ғын ба­ға­ла­у­ға және жос­пар­ла­у­ға стресс-те­сті­леу нәти­же­ле­рін қа­лай кір­гі­зу­ді ше­ше­ді.
Бас­шы­лық (Ди­рек­тор­лар ке­ңе­сі­мен ке­ңе­се оты­рып) банк жол бе­ре­тін өтім­ді­лік тәу­е­ке­лі­нің рұқ­сат еті­л­ген дең­гей­і­нен қар­жы­лан­ды­ру­дың бо­лжан­ған тап­шы­лы­ғы қан­дай дә­ре­же­де жо­ға­ры (неме­се қар­жы­лан­ды­ру­дың бо­лжан­ған тап­шы­лы­ғы тө­мен) бол­са, сол дә­ре­же­де: өзі­нің өтім­ді­лік по­зи­ци­я­сын тү­зе­уді неме­се тө­тен­ше жағ­дай­лар болған жағ­дай­да­ғы банк­ті қар­жы­лан­ды­ру жос­па­рын қол­да­уды ше­ше­ді.
Бас­қар­ма өтім­ді­лік тәу­е­ке­лін бас­қа­ру­дың се­нім­ді құ­ры­лы­мы­ның қыз­мет ат­қа­руын қам­та­ма­сыз ете­ді.
Бас­қар­ма өтім­ді­лік тәу­е­ке­лін бас­қа­ру бой­ын­ша оған жүк­тел­ген функ­ци­я­лар­ды орын­дау мақ­са­тын­да, оның ішін­де:
Ди­рек­тор­лар ке­ңе­сі бе­кіт­кен өтім­ді­лік тәу­е­ке­лін бас­қа­ру жө­нін­де­гі са­я­сат­қа сәй­кес қа­жет­ті рә­сім­дер­дің орын­да­луын қам­та­ма­сыз ете­ді;
Банк­тің өтім­ді­лік жө­нін­де­гі күн сай­ын­ғы мін­дет­те­ме­ле­рін, оның ішін­де банк­тің ішін­де­гі не жал­пы на­рық­та­ғы про­бле­ма­лар­дан туын­да­ған өтім­ді­лік­тің же­тіс­пеу ке­зе­ңін­де орын­да­уын қам­та­ма­сыз ете­ді;
банк­тің ба­лан­стық және ба­лан­стан тыс опе­ра­ци­я­ла­ры­ның мер­зім­ді­лі­гі­мен, оның ак­тив­те­рі мен мін­дет­те­ме­ле­рі­нің өтім­ді­лі­гі­мен өл­шем­дес өтім­ді­лік­тің жет­кі­лік­ті ре­зер­він қол­да­уды (ауырт­па­лық са­лын­ба­ған ак­тив­тер тү­рін­де) қам­та­ма­сыз ете­ді. Ак­тив­тер мен мін­дет­те­ме­лер­ді бас­қа­ру бө­лім­ше­сі олар­ды бе­рі­л­ген займ­дар­ды қам­та­ма­сыз ету ре­т­ін­де ке­пі­л­ге тез бе­ру үшін өтім­ді ак­тив­тер­дің қа­жет­ті дең­гей­ін анық­тай­ды және қол­дай­ды;
ак­тив­тер­дің са­ты­луы және банк үшін өтім­ді­лік­пен қа­уырт­ты­лық ке­зең­де­рін­де қар­жы­лан­ды­ру де­рек көз­де­рі­нің қол же­тім­ді­лі­гі ту­ра­лы жет­кі­лік­ті дә­ре­же­де қа­лып­ты жо­ра­мал­дар­ды қол­да­на­ды.
Оқыс жағ­дай­лар болған жағ­дай­да­ғы қар­жы­лан­ды­ру жос­па­ры жүй­е­лі түр­де қай­та қа­ра­ла­ды және оның ти­ім­ді­лі­гін және опе­ра­ци­я­лық орын­да­луын қам­та­ма­сыз ету үшін те­сті­ле­не­ді.
Оқыс жағ­дай­лар болған жағ­дай­да­ғы қар­жы­лан­ды­ру жос­па­рын жүй­е­лі түр­де қай­та қа­рау оның ішін­де:
роль­дер мен мін­дет­те­ме­лер­дің сәй­кест­і­гін және тү­сі­ні­лу­ін қам­та­ма­сыз ету­ді;
бай­ла­ныс ақ­па­ра­ты­ның өзек­ті­лі­гін рас­та­уды;
қол­ма-қол ақ­ша­ның және ке­піл­дің ауы­сты­ры­луы­ның (ше­ка­ра­лар ар­қы­лы және субъ­ек­ті­лер ара­сын­да) рас­та­луын (дәлел­ді) алу­ды;
Жос­пар­ды де­реу іс­ке асы­ру­ға мүм­кін­дік бе­ре­тін, қа­жет­ті заң­дық және опе­ра­ци­я­лық құ­жат­та­ма­ның бо­луын тек­се­ру­ді көз­дей­ді.
Бас­қар­ма:
мә­се­лен, кей­бір ак­тив­тер­ді са­ту неме­се ке­рі са­тып алу­ды (РЕ­ПО) жүр­гі­зу неме­се ке­зең­ді түр­де кре­дит­тік же­лі­лер­ге ірік­теу жа­сау мүм­кін­ді­гі си­яқ­ты негіз­гі жо­ра­мал­дар­ды (әле­ует­ті сце­на­рий­лер­ді) тек­се­ре­ді ба­стап­қы жағ­дай­лар­дың өзге­ру­іне алып кел­ген әр­бір іс-ша­ра­дан кей­ін Жос­пар­дың бар­лық ас­пек­ті­ле­рін қай­та қа­рай­ды және одан кей­ін­гі іс-ша­ра­лар­ды өт­кі­зу жө­нін­де­гі қа­жет­ті ша­ра­лар­ды қа­был­дай­ды;
Жос­пар­ды Ди­рек­тор­лар ке­ңе­сіне бе­кі­ту­ге ұсы­на оты­рып, ке­мін­де жы­лы­на бір рет, неме­се ағым­да­ғы неме­се на­рық­тық жағ­дай­дың өзге­ру ша­ма­сы бой­ын­ша – одан жи­і­рек тал­дай­ды және жа­ңар­та­ды.
Ди­рек­тор­лар ке­ңе­сін және Бас­қар­ма­ны банк­тің өтім­ді­лік бой­ын­ша по­зи­ци­я­сы ту­ра­лы уақ­ты­лы ақ­па­рат­пен қам­та­ма­сыз ету үшін банк­тің іш­кі құ­жат­та­ры­мен ти­іс­ті бас­қа­ру­шы­лық ақ­па­рат­тық жүй­е­ні құ­ру көз­дел­ген. Бас­қа­ру­шы­лық ақ­па­рат­тық жүйе банк­тің, сон­дай-ақ банк­тің ен­ші­лес ұй­ым­да­ры бө­лі­гін­де өтім­дік по­зи­ци­я­ла­рын есеп­те­у­ге мүм­кін­дік бе­ре­ді.
Бас­қа­ру­шы­лық ақ­па­рат­тық жүйе:
шар­тты тәу­е­кел­дер­ді, сон­дай-ақ мін­дет­те­ме­лер­ді мер­зі­мі­нен бұ­рын өте­у­ге және өтім­ді­лік­тің бел­гі­лі кө­ле­міне де­ген мұқ­таж­дық­қа алып ке­луі мүм­кін оқи­ға­лар­дың пай­да бо­луы­мен бай­ла­ны­сты, оның ішін­де ба­лан­стан тыс бап­тар­мен бай­ла­ны­сты тәу­е­кел­дер­ді қо­сқан­да, өтім­ді­лік тәу­е­ке­лі­нің бар­лық де­рек көз­де­рін;
бір опе­ра­ци­я­лық күн­ге, күн сай­ын­ғы (мей­лін­ше қы­сқа уа­қыт бө­лік­те­рі үшін), одан кей­ін одан ұза­ғы­рақ уа­қыт ке­зең­де­рі­нің бір­қа­та­ры да бой­ын­ша өтім­ді­лік по­зи­ци­я­ла­рын;
стресс жағ­дай­ла­рын қам­ти­тын түр­лі сце­на­рий­лер­ді;
жүйе, заң­дық ке­дер­гі­лер, уа­қыт ай­мақ­та­ры және ва­лю­та­лар тұр­ғы­сы­нан ал­ған­да ұй­ым­дар­да­ғы өзге­ше­лік­тер­ді на­зар­ға ала оты­рып, өтім­ді­лік тәу­е­ке­лін бас­қа­ру үшін, оның ішін­де шо­ғыр­лан­ды­ры­л­ған негіз­де қа­жет­ті ақ­па­рат­ты ес­ке­ре­ді.
Банк Ди­рек­тор­лар ке­ңе­сіне, Бас­қар­ма­ға және (неме­се) ти­іс­ті функ­ци­я­ла­ры мен өкі­лет­тікте­рі бар бас­қа ал­қа­лық ор­ган­дар­ға есеп бе­ру­дің ауқы­мын, ны­са­нын және ке­зең­ді­лі­гін анық­тай­тын есеп бе­ру­ші­лік кри­те­рий­лер­дің тіз­бе­сін әзір­ле­ді.
Ди­рек­тор­лар ке­ңе­сі ке­зең­ді түр­де, бі­рақ тоқ­са­ны­на ке­мін­де бір рет өтім­ді­лік­тің ағым­да­ғы әле­ует­ті тәу­е­кел­де­рін бел­гі­лен­ген ли­мит­тер­мен са­лы­стыр­ған­да­ғы тәу­е­кел дең­гейі ту­ра­лы есеп бе­ру­лер­ді ала­ды.
Бас­қар­ма Ди­рек­тор­лар ке­ңе­сіне өтім­ді­лік тәу­е­ке­лі ли­мит­те­рі­нің бұ­зу­шы­лық­та­ры ту­ра­лы ха­бар­лай­ды және тү­зе­ту ша­ра­ла­рын қа­был­дай­ды.
Ди­рек­тор­лар ке­ңе­сі функ­ци­я­ла­ры жа­ғы­нан тәу­ел­сіз, ти­ісін­ше оқы­ты­л­ған және құ­зы­рет­ті қыз­мет­кер­лер­дің өтім­ді­лік тәу­е­ке­лін бас­қа­ру жүй­е­сіне іш­кі ба­қы­лау жа­сау жө­нін­де­гі жұ­мысты жүр­гі­зу­ін қам­та­ма­сыз ете­ді.
Іш­кі аудит қыз­ме­ті қыз­мет­кер­ле­рі­нің банк­те­гі өтім­ді­лік тәу­е­ке­лін бас­қа­ру жүй­е­сі­нің ти­ім­ді­лі­гін ба­ға­лау үшін қа­жет тә­жі­ри­бе­сі және ма­шық­та­ры бар. Іш­кі аудит қыз­ме­ті банк бө­лім­ше­ле­рі­нің өтім­ді­лік тәу­е­ке­лін бас­қа­ру­дың ке­лі­сі­л­ген құ­ры­лы­мын іс­ке асы­руын және ти­ім­ді­лі­гін жүй­е­лі түр­де қа­рай­ды.